Գուրգէն Մխիթարեան

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Գուրգէն Մխիթարեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2616</id>
    <revision>
      <id>250855</id>
      <parentid>250825</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4480" sha1="o9fnh0gp1ou1r89ctqfjov3jbx6k9tn" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Գուրգէն Մխիթարեան''' ({{ԱԾ}}), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր եւ հանրային գործիչ։ 

== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է [[Շապին Գարահիսար]], ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք անցած է [[Պոլիս]] եւ հետեւած՝ [[Ագգ. Կեդրոնական]] վարժարանի դասընթացքներուն։

1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը ու մինչեւ [[Համաշխարհային Ա. պատերազմ]] ուսուցչական պաշտօն վարած՝ Հայրիկեան վարժարանին մէջ։ Զօրակոչի ենթարկուած է իբրեւ սպայ թրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել [[Սկիւտար]]ի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իբրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։ 

Զինադադարին «ճակատամարտ»-ի խմբագիր եղած է ու միաժամանակ այցելու ուսուցիչ՝ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է գրականութիւն, ազգային պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն։

1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է&lt;nowiki/&gt;[[Եգիպտոս]], ուր ձեոնարկած է «Նոր Շարժում» գրական ամսագրի հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»-ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ [[Համաշխարհային Բ. Պատերազմ]]ի ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմբագիրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]] իբրեւ հանրային գործիչ եւ 1952-1962 «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագիր դարձած է։

1946-ին լոյս ընծայած է «Քառորդ դար գրականութիւն» ընդհանուր խորագրին տակ ամփոփուած վերլուծական իր էջերը, զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։

Յանկարծամահ եղած է 1962-ին։ 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագրին տակ։

Հայերէնի թարգմանած է Զուտերմանի, Զոլայի եւ Կուպրինի կարգ մը գործեր&lt;ref&gt;{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|հատոր|141}}&lt;/ref&gt;:

== Պարգեւներ&lt;ref&gt;{{Citation|title=Գուրգեն Մխիթարյան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%B6_%D5%84%D5%AD%D5%AB%D5%A9%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=10463066|date=2025-10-01|accessdate=2026-05-11|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==

* «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան։

== Գրականութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Գուրգեն Մխիթարյան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%B6_%D5%84%D5%AD%D5%AB%D5%A9%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=10463066|date=2025-10-01|accessdate=2026-05-11|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==

* Ազատություն եւ անհրաժեշտություն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1963, 312 էջ
* Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմություն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1982, 240 էջ

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]]</text>
      <sha1>o9fnh0gp1ou1r89ctqfjov3jbx6k9tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էփըլ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3072</id>
    <revision>
      <id>250850</id>
      <parentid>247256</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73031" sha1="4f5uijtibvj0872w09cu3ipdgsg7upt" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ընկերութիւն}}
'''Apple Inc.''' ամերիկեան ընկերութիւն մըն է, որ կը զբաղի անհատական եւ պլանշետային համակարգիչներու, նուագարարկիչներու, հեռախօսներու, եւ ծրագրային ապահովման արտադրութեամբ։ [[Անհատական Համակարգիչ|Անհատական համակարգիչ]]ներու (PC)&lt;ref name=&quot;znakomtes&quot;&gt;Знакомьтесь: компьютер // Под ред. В. М. Курочкина. - М.: Мир, 1989. ISBN 5-03-001147-1&lt;/ref&gt; եւ կրաֆիքական միճերեսով ժամանակակից բազմախնդիր [[գործադիր համակարգ|գործադիր համակարգերու]] մարզի ռահվիրաներէն մէկն է։ Գլխաւոր գրասենեակը կը գտնուի [[Քալիֆորնիա]] նահանգի [[Քուպերթինօ]] քաղաքին մէջ։

Նորարարական արհեստագիտութեան եւ էսթետիկ ձեւաւորման շնորհիւ Էփըլ ընկերութիւնը ելեկտրոնային պիտոյքներու սպառողական արդիւնաբերութեան մէջ ստեղծած է պաշտամունքի հաւասարող եզակի համբաւ&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = MacNN Staff
 |date        = 2006-06-11
 |url         = http://www.macnn.com/articles/06/07/11/apple.google.find.loyalty/
 |title       = Apple, Google tops in loyalty survey
 |work        = Macnn News
 |publisher   = MNM Media, LLC
 |accessdate  = 2010-05-19
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20100712012404/http://www.macnn.com/articles/06/07/11/apple.google.find.loyalty/
 |archivedate = 2010-07-12
 |dead-url    = yes
}}&lt;/ref&gt;: Ընկերութիւնը աշխարհի վրայ առաջին տեղը կը գրաւէ շուկայի դրամագլուխով, որուն չափը [[11 Յունուար]] [[2016]]-ի դրութեամբ կը կազմէր 537 միլիառ [[ԱՄՆ տոլար]]&lt;ref&gt;[https://www.google.com/finance?cid=22144 Apple Inc.: NASDAQ:AAPL quotes &amp; news - Google Finance&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;:
== Անուանում ==
Ընկերութեան անուանումը յառաջացած է {{lang-en|apple}}-էն (խնձոր), լոկոյին մէջ օգտագործած են խնձորի նկար։ Մինչեւ [[9 Յունուար]] [[2007]]՝ 30 տարի շարունակ, ընկերութեան պաշտօնական անուանումը '''Apple Computer, Inc.''' էր։ Անունին մէջ ''Computer'' բառէն հրաժարիլը ցոյց կու տայ ընկերութեան հիմնական կիզակէտի փոփոխութիւնը, աւանդական համակարգչային արհեստի շուկայէն կենցաղային ելեկտրոնային պիտոյքներու շուկայի անցնիլը։
* Apple անունը Ճոպսն կ'առաջարկէ այն պատճառով, որ այդ պարագային ֆիրմայի հեռաձայնին թիւը հեռաձայնի գիրքին մէջ պիտի ըլլար «[[Atari]]»-էն առաջ{{-1|&lt;ref&gt;Знакомьтесь: компьютер. Пер. с англ. Под ред. и с предисл. В. М. Курочкина. - М.: Мир, 1989. - 240 с, ил. ISBN 5-03-001147-1&lt;/ref&gt;}}:
* ''[[Macintosh]]''-ը ԱՄՆ-ու մէջ վաճառուող խնձորի տեսակ է, [[Ճէֆ Ռասկին]]ի սիրելի խնձորի տեսակը։ Մինչեւ [[Սթիւ Ճոպս]]ի այդ պաշտօնը ստանձնէ, Ճէֆ Ռասկինը Macintosh նախագիծի ղեկավարն ու մշակողն էր։

== Պատմութիւն ==
=== 1970-ականներ ===
Ընկերութիւնը [[Քալիֆորնիա]]յի մէջ հիմնած են [[Սթիւ Ճոպս]]ն ու [[Սթիւ Վոզնեակ]]ը, որոնք [[1970-ականներ]]ու կէսերուն «[[MOS Technology 6502]]» [[գործադիր]]ի հիման վրայ հաւաքեցին իրենց առաջին անհատական համակարգիչը։ Վաճառելով քանի մը տասնեակ այդպիսի համակարգիչ, երիտասարդ ձեռներէցները ստացան ֆինանսաւորում եւ [[1 Ապրիլ]] [[1976]]-ին պաշտօնապէս արձանագրեցին ''Apple Computer, Inc.'' ֆիրման&lt;ref&gt;История компании Apple: [http://ipad-mag.ru/index.php/2010/02/istoriya-kompanii-apple/ 16.02.2010 :: История компании Apple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329083418/http://ipad-mag.ru/index.php/2010/02/istoriya-kompanii-apple/ |date=2010-03-29 }}&lt;/ref&gt;:

[[1976]]-ին լոյս տեսած «[[Apple I]]»-ը ծրագրաւորուող առաջին [[միքրոհամակարգիչ]]ը չէր։ Առաջնութեան իրաւունքը կը պատկանէր Էտ Ռոպերթսի ստեղծած եւ [[1974]]-[[1975]] թուականներուն գրացուցակներով տարածուած «[[Altair 8800]]» միքրոհամակարգիչին։ Սակայն Altair-ը անհատական համակարգիչ չէր, որովհետեւ կարելիութիւն չէր տար իր միջոցով համեմատաբար լուրջ խնդիրներ լուծել։

[[1976]]-[[1977]] թուականներուն քանի մը ընկերութիւններ շինեցին առաջին անհատական համակարգիչները, ինչպէս՝ 1977-ին հազարներով վաճառուած [[Commodore]] եւ [[Tandy Radio Shack]] ընկերութիւններուն համակարգիչները։ Բայց առաջին զանգուածային անհատական համակարգիչը, որ կը թողարկուէր միլիոնաւոր օրինակներով, դարձաւ [[Apple II]]&lt;ref name=znakomtes/&gt; համակարգիչը։ 1977-էն [[1993]] Էփըլ ընկերութիւնը թողարկեց 8 (աւելի ուշ՝ 8/16) կարգային գիծի «Apple II» համակարգիչներու տարբեր տեսակներ։ 1970-ականներուն եւ [[1980-ականներ]]ու սկիզբը «Apple II» եւ անոնց կլոնները դարձան աշխարհի վրայ ամէնէն շատ տարածուած անհատական համակարգիչները։ Ամբողջ աշխարհի վրայ վաճառուեցաւ աւելի քան 5 մլն «Apple II» համակարգիչներ։

&lt;blockquote&gt;
Այժմ ընդունուած է համարել, որ «Apple II»-ը մէկընդմիշտ լայն ճամբայ բացաւ նոր արդիւնաբերութեան՝ անհատական համակարգիչներու արտադրութեան առջեւ&lt;ref name=znakomtes/&gt;: 
&lt;/blockquote&gt;

=== 1980-ականներ ===
[[1980]]-ը Էփըլի պատմութեան մէջ նշանաւորուեցաւ [[Apple III]] նախագիծի ձախողութեամբ, շարք մը պատճառներով: Բայց նոյն ժամանակ ընկերութիւնը տարաւ պատմութեան մէջ մեծագոյն (1956-էն ետք, երբ ֆոնդայի դրամագլուխ դուրս եկաւ [[Ford]]-ը) առաջնային բաժնետոմսերու տարաբաշխումը (IPO)&lt;ref name=&quot;vedomosti.ru&quot;&gt;[https://www.vedomosti.ru/technology/articles/2011/08/11/yabloko_sozrelo&lt;Apple повторила успех Microsoft и Cisco Systems&gt;]&lt;/ref&gt;:

[[1981]]-ի Մարտին Վոզնեակը կ'ենթարկուի ինքնաշարժի արկածի եւ ժամանակաւորապէս կը ձգէ աշխատանքը։ «Apple III»-ի վաճառքի խնդիրները բերին անոր, որ Ճոպս ստիպուած էր աշխատանքէն հեռացնել 40 աշխատակիցներ։ Լրատուամիջոցները արդէն կ'ազդարարէին Էփըլ ընկերութեան մօտակայ վախճանին մասին։ [[1983]]-ի սկիզբը յառաջացած խնդիրները յաղթահարել չկարենալով՝ Ճոպս ընկերութեան նախագահի պաշտօնը ստանձնելու համար կը հրաւիրէ [[Ճոն Սկալի|Ճոն Սկալ]]ին, որ այդ ժամանակ նոյն պաշտօնը կը ստանձնէր «[[PepsiCo]]»-ի մէջ։ 1983-ի Ապրիլին Սկալին կ'անցնի իր պարտականութիւններուն։ Սթիւ Ճոպս ընկերութեան անյաջողութիւնները կը վերապրէր ինչպէս իր անձնականները, այդ պատճառով անոր եւ Սկալիի միջեւ կը յառաջանան տարաձայնութիւններ եւ բախումներ։

[[1984]]-ին Էփըլ առաջին անգամ ներկայացրուց նոր 32 կարգանի Macintosh համակարգիչը&lt;ref name=&quot;vedomosti.ru&quot;/&gt;: Յետագային այս դասի համակարգիչները դարձան ընկերութեան հիմնական գործը։ Երկու տասնամեակի ընթացքին ընկերութիւնը թողարկեց Motorola գործօններու վրայ հիմնուած Macintosh համակարգիչները՝ [[Mac OS]] ֆիրմային գործադիր համակարգով։ Այս հարթակը կը թողարկէ միայն Էփըլը։ Կարճ ժամանակ ետք 1990-ականներու կէսերուն ղեկավարութիւնը որոշում ընդունեց Mac համատեղելի համակարգիչներու համար արտօնագիր ներկայացնել, սակայն յետագային արտօնագիրները յետս կոչուեցան։

Էփըլ ունէր բարձր դիրք կառավարական եւ կրթական կազմակերպութիւններու հատուածին մէջ, ինչպէս նաեւ հրատարակչական եւ ձեւաւորման գործին մէջ, հյետագային՝ երաժշտական արդիւնաբերութեան մէջ։ Առաջ անցնելով այլ մշակողներուն՝ Էփըլը լայն գործածութեան մէջ դրաւ օգտագործողի [[կրաֆիքական միճերես]]ը (ինթըրֆէյս) եւ [[համակարգչային մկնիկ]]ը: [[1985]]-ին [[ԱՄՆ]]-ի նախագահ [[Ռոնալտ Ռիկըն|Ռոնալտ Ռիկընը]] պարգեւատրեց Ճոպսը եւ Վոզնեակը մետալներով՝ արհեստագիտական յառաջընթացի զարգացման համար։ Նոյն տարուան ընթացքին հիմնադիրներէն մէկը՝ Սթիւ Ճոպսը լքեց ընկերութիւնը։

=== 1990-2000-ականներ ===
1994-1996 թուականներուն ընկերութիւնը յաջորդաբար շուկայ հանեց 640×480 մատրիցայով, 24 պիթ գոյնով գունաւոր ֆոթոխցիկներու երեք մոտելներ QuickTake 100, 150 եւ 200: Անոնք ժամանակակից տիպի գունաւոր ֆոթոխցիկներէն առաջինն էին, սակայն Էփըլի արտադրութիւնը յետագայ զարգացում չստացաւ&lt;ref&gt;[https://slon.ru/posts/63525 Ю.Аммосов. Проект «Корона»: откуда в вашем смартфоне фотоаппарат], [[slon.ru]], 6 февраля 2016г.&lt;/ref&gt;:

1990-ականներու վերջաւորութեան Էփըլի գործերը կտրուկ վատացան եւ 1997-ին երկու տարուան կորուստները կազմեցին 1,86 միլիառ տոլար&lt;ref name=&quot;vedomosti.ru&quot;/&gt;: Վիճակը փոխուեցաւ 1997-ին Ճոպսի վերադարձով։ Էփըլը իրեն համար աստիճանաբար սկսաւ բանալ նոր, համակարգչային արհեստին հետ անմիջական կապ չունեցող շուկաներ։

[[2001]]-ին ընկերութիւնը ներկայացուց արագ հանրայայտութիւն ձեռք բերած ձայնային նուագարկիչ [[iPod]]-ը։

[[2003]]-ին ընկերութիւնը բացաւ [[iTunes Store]] թուային ձայնային, տեսողական եւ խաղային մետիա ծաւալի հանրայայտ համացանց-խանութը (օնլայն սուփըրմարքէթը)։

Իսկ [[2007]]-ին դուրս եկաւ բջիջային հեռախօսներու շուկայ սենսորային սմարթֆոն [[iPhone]]-ով։

=== 2010-ականներ ===
[[2010]]-ին շուկայ իջաւ [[iPad]] պլանշետային համակարգիչը&lt;ref name=&quot;vedomosti.ru&quot;/&gt;։

Ամբողջ աշխարհին վրայ մեծ պահանջարկ ունեցող [[iPod]]-ի, [[iPhone]]-ի եւ [[iPad]]-ի արտադրութիւնը արմատապէս բարելաւեց Էփըլի ֆինանսական դրութիւնը՝ բերելով ընկերութեան մրցանիշային եկամուտ։ [[2011]]-ի Օգոստոսին ըստ շուկայի դրամագլուխի՝ շրջանցելով [[ExxonMobil]] նաւթային ընկերութեան, Էփըլը դարձաւ աշխարհի ամէնաթանկ ընկերութիւնը։ Մինչեւ տարուան աւարտը ընկերութիւնները քանի մը անգամ փոխուեցան տեղերով, սակայն [[2012]]-ի Յունուարէն Էփըլ յաջողեցաւ երկար ժամանակ հաստատուիլ առաջին գիծին վրայ։ 2012-ի Օգոստոսին անիկա դարձաւ պատմութեան մէջ ամէնաթանկ ընկերութիւնը, գերազանցելով [[1999]]-ի Դեկտեմբերին [[Microsoft]]-ի սահմանած տոթքոմի պղպջակի գագաթնակէտը, իսկ 2012-ի Սեպտեմբերին Էփըլի շարժումը առեւտուրի ընթացքին հասաւ իր առաւելագոյնին՝ 705,07 միլիառ տոլար, դրամագլուխը՝ 662,09 միլիառ&lt;ref name=&quot;autogenerated20130129-1&quot;&gt;[http://www.vedomosti.ru/companies/news/8431861/apple_perestala_byt_samoj_dorogoj_kompaniej_mira Apple перестала быть самой дорогой компанией мира]. // [[Ведомости]]&lt;/ref&gt;։ 2012-ի Սեպտեմբերի առաւելագոյնէն ետք, մօտ [[2013]]-ի Յունուարին, Էփըլի դրամագլուխը կրճատուեցաւ 37,6%-ով&lt;ref name=autogenerated20130129-1 /&gt;, ինչ որ առիթ տուաւ ExxonMobil-ին կրկին մրցակցիլ իր հետ աշխարհի ամէնաթանկ հանրային ընկերութեան տեղին համար&lt;ref&gt;[http://www.interfax.by/mosaic/1124297 Самые дорогие компании мира: Apple, ExxonMobil, Samsung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203054445/http://www.interfax.by/mosaic/1124297 |date=2013-12-03 }}. Бизнес и финансы на interfax.by&lt;/ref&gt;։ 13 Նոյեմբեր 2014-ին Էփըլը գերազանցեց սեփական մրցանիշը, անոր դրամագլուխը կազմեց 663,43 միլիառ տոլար&lt;ref&gt;[http://www.iphones.ru/iNotes/388508 Новый рекорд Apple: капитализация компании превысила $660 млрд]&lt;/ref&gt;։

2013-ին Էփըլ ընկերութիւնը առաջինը եղաւ, որ սկսաւ 64 պիթանոց [[ARM Ճարտարապետութիւն|ARM ճարտարապետութեամբ]] չիփերու յաջորդական արտադրութիւնը, թողարկելով 64 պիթանոց 2-միջուկային [[Apple A7]] [[միքրոպրոցեսորը]]&lt;ref name=3dnews-1&gt;[http://www.3dnews.ru/783429 Крупнейшие производители мобильных процессоров последуют за Apple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203003023/http://www.3dnews.ru/783429 |date=2013-12-03 }}.&lt;/ref&gt;։

[[2014]]-ին ընկերութիւնը ներկայացուց իր առաջին անհատական դիւրակիր [[Apple Watch]] սարքաւորումը։

2016-ին WWDC-2016 ամէնամեայ համաժողովին Էփըլ ընկերութիւնը յայտարարեց, որ վաճառանիշի սարքաւորոմը պիտի աշխատի աւարտին ծածկագրման սկզբունքով․ տեղեկութիւնը կը քոտաւորուի այն փոխանցող սարքաւորման վրայ եւ կ'ապաքոտաւորուի կիրառուող գաջեթով։ Անիկա ծրագրում կիրառած է ձայնային զանգերու կատարման, ինչպէս նաեւ նոր մեսենճերի մէջ&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/3012892 Ъ-Новости - На устройствах Apple появится полное шифрование звонков и сообщений&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;։

====== Պատկերանիշ ======
[[Պատկեր:Apple logo black.svg|մինի|Apple կազմակերպութեան լոկոն]]
[[Պատկեր:Apple first logo.png|մինի|Apple-ի առաջին լոկոն]]
[[Պատկեր:Apple Computer Logo rainbow.svg|մինի|Apple-ի ծիածանագոյն լոկոն]]
Apple-ի առաջին ոչ պաշտօնական լոկոյի հեղինակը Ռոն Ուայնն էր։ Այդ լոկոյին վրայ պատկերուած էր խնձորի ծառի տակ նստած Իսահակ Նիւթոնը։ Լոկոն թողարկուած է [[1 Ապրիլ]] 1976-ին&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://macradar.ru/apple/apple-logo/ |title=Archive copy |accessdate=2016-08-12 |archive-date=2014-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902183109/http://macradar.ru/apple/apple-logo/ |dead-url=yes |archivedate=2014-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140902183109/http://macradar.ru/apple/apple-logo/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;։

Կարճ ժամանակ ետք լոկոն փոխարինուեցաւ Ռոպ Եանովի «ծիածանագոյն խնձոր» {{lang-en|rainbow}} լոկոյով։ Անիկա հրապարակուած է [[4 Օգոստոս]] [[1977]]-ին [[Macintosh]] Classic 2 թողարկման հետ։ Եանովը ներկայացուցած էր լոկոյի երկու տարբերակ՝ նորմալ եւ կծած, որոնցմէ Ճոպսը ընտրած է երկրորդ տարբերակը։

Եանովի ստեղծած լոկոյի նշանին մէջ կարեւոր է խնձորի ձեւը, որ եղած է «ոսկիէ ճշգրտութեամբ»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://origin.iknowit.ru/paper1343.html |title=Archive copy |accessdate=2016-08-12 |archive-date=2016-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730234935/http://origin.iknowit.ru/paper1343.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:

Նախնական լոկոն փոխելու նպատակն այն էր, որ անիկա գրաւէ մարդոց ուշադրութիւնը եւ բարձրացնէ կազմակերպութեան վարկանիշը։ Աշխատանքը բարդ էր, շատեր արդէն պատրաստ էին Apple-ի սնանկացման եւ կազմակերպութեան նկատմամբ ձեւաւորուած էր բացասական դիրքորոշում, որ կը կապէր չյաջողած լոկոյի հետ։ Ստեղծուած իրավիճակին մէջ անհրաժեշտ էր ստեղծել կազմակերպութեան նոր լոկօ։ Պահանջն էր, որ անիկա ըլլայ պարզ, ժամանակակից տեսքով եւ լաւ ճանաչելի։ Ձեւաւորողներ Եանովը եւ [[Սթիւ Ճոպս]]ը եկան այն եզրակացութեան, որ իտէալական լոկոտիպը միագոյն խնձորն է, որ պէտք է կծած ըլլայ աջ կողմէն եւ չնմանի լոլիկի։ Ճոպսի այս պատկերը շատ կը հաւնի, սակայն ան կ'որոշէ, որ լոկոն անպայման պէտք է ըլլայ գունավոր։ Ճոպսը համոզուած էր, որ գունաւոր լոկոն կ'օգնէ ձեւաւորելու կազմակերպութեան վերաբերող դրական վերաբերմունք։

Մայքլ Սքոթը՝ Apple-ի առաջին գլխաւոր գործադիր տնօրէնը, ծիածանափայլ լոկոն անուանած է ամէնաթանկ լոկօ, որ երբեւէ գոյութիւն ունեցած է։ Ատիկա կապուած էր այն փաստին հետ, որ այն ժամանակ գունաւոր լոկոյի լոյս ընծայումը աւելի սուղ էր, քան սեւ-ճերմակինը։ Ռոպ Եանովը միաժամանակ գունաւոր տարբերակի հետ ներկայացուցած է նաեւ լոկոյի միագոյն եւ մետաղական տարբերակները, սակայն չնայած թանկարժէք ըլլալուն, կազմակերպութեան տնօրէնութիւնը որոշած է կանգ առնել գունաւոր տարբերակին վրայ&lt;ref&gt;http://www.wired.com/2003/09/apple-doin-the-logo-motion/&lt;/ref&gt;։

Ռոպ Եանովի բացատրութեամբ գունաւոր լոկոն կապուած է այն հանգամանքին հետ, որ Apple-ը լոյս կ'ընծայէ համակարգիչներ՝ գունաւոր մոնիթորներով։ Այն ժամանակ Mac համակարգիչներու էկրանը կրնար արտացոլել 6 գոյն։ Այդ գոյներն ալ նշուած են լոկոյին մէջ։ Գոյներու դասաւորութեան ինչ-որ օրէնքներ չկան։ Եանովը գոյները դասաւորած է պատահական կարգով, միայն կանաչ գոյնը տեղակայուած եղած է առաջին դիրքին վրայ։

Այսպիսով, ձեւաւորուեցաւ գունաւոր կծած խնձորի տեսքով լոկոն, որ գոյատեւեց մինչեւ 1999։ Ատկէ ետք լոկոն սկսաւ լոյս տեսնել սեւ-ճերմակ գոյներով։

Այն ժամանակ լոկոն եղած է շրջուած խնձորի տեսքով, որպէսզի փակ համակարգիչի պարագային անիկա յայտնուէր օգտուողին դիմաց ուղիղ դիրքով&lt;ref&gt;http://macovod.net/2009/04/istoriya-poyavleniya-samogo-izvestnogo-logotipa-apple/{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։

[[27 Օգոստոս]] [[1999]]-ին (IMAC G3-ի հրապարակումէն մէկ տարի ետք) Apple-ը պաշտօնապէս հրաժարեցաւ ծիածանագոյն լոկոյէն, սկսաւ օգտագործել միագոյն լոկօ, որ ձեւով նման է «ծիածանագոյն խնձորին»։ Աքուա թեմատիկայով տարբերակը օգտագործուած է 1999-2003 թուականներուն, իսկ ապակիէ թեմատիկայով տարբերակը՝ 2007-2013 թուականներուն։

=== Միաձուլում Եւ Կլանում ===
Իր գործունէութեան տարիներուն Էփըլը բազմիցս կլանած է ՏՏ շուկային մէջ աշխատող տարբեր ընկերութիւններ։ Նման խոշորագոյն գործարքներէն է [[NeXT]] (1996, 430 մլն տոլարով), [[P.A. Semi]] (2008-ի Ապրիլ, 280 մլն տոլարով), Quattro Wireless (2010-ի Յունուար, 274 մլն տոլարով), [[Siri]] (2010-ի Ապրիլ, 200 մլն տոլարով), Anobit Technologies (2012-ի Յունուար, 400–500 մլն տոլարով), [[Beats Electronics]] (2014-ի Մայիս, 3 միլիառ տոլարով)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cybersecurity.ru/hard/193459.html|title=Официально: Apple купила Beats за 3 млрд долларов|publisher=CyberSecurity|accessdate=2014-05-29|archiveurl=|archivedate=}}&lt;/ref&gt; եւ այլ ընկերութիւններու գնումը։

== Սեփականատէրեր Եւ Ղեկավարութիւն ==
Էփըլ հանրային ընկերութեան ակցիաները կը վաճառուին [[NASDAQ]] բիրժայի եւ լոնտոնեան ֆոնտային բիրժայի մէջ։ Թողարկուած ակցիաներու ընդհանուր քանակը 2011-ի սկիզբը կազմած է 921,28 միլիոն հատ։ 26 Մայիս 2010-ի դրութեամբ Էփըլ ընկերութեան շուկայական գինը գերազանցեց [[Microsoft]]-ի շուկայական գինին&lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;[http://itc.ua/news/rynochnaya_stoimost_kompanii_apple_prevysila_rynochnuyu_stoimost_kompanii_microsoft_46341?s=864c2cdcc812224a40ca94b245bb59be Рыночная стоимость компании Apple превысила рыночную стоимость компании Microsoft]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։ 2011-ի Մարտի դրութեամբ ընկերութեան շուկայական դրամագլուխը գնահատուեցաւ 309,5 միլիառ տոլար&lt;ref&gt;[http://www.cnews.ru/news/top/index.shtml?2011/03/18/432618 Apple потеряла $17,4 млрд на землетрясении в Японии]&lt;/ref&gt;։

2011-ի Օգոստոսին ըստ Շուկայական դրամագլուխի, որ 10 Օգոստոսին կը կազմէ 338,8 միլիառ տոլար, Էփըլը կը դառնայ աշխարհի ամէնաթանկ ընկերութիւնը&lt;ref name=&quot;ved_08_2011&quot;&gt;{{cite web|author=Олег Сальманов, Александр Силонов.|datepublished=|url=http://www.vedomosti.ru/tech/news/1337978/yabloko_sozrelo|title=Apple повторила успех Microsoft и Cisco Systems|publisher=// vedomosti.ru|accessdate=2011-8-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009002559/http://www.vedomosti.ru/tech/news/1337978/yabloko_sozrelo|archivedate=2011-10-09|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ [[9 Փետրուար]] 2012-ի դրութեամբ Էփըլի դրամագլուխը հասաւ 456 միլիառ տոլար գծանշանին։ Ատիկա կը գերազանցէ Էփըլի մօտակայ մրցակիցներ [[Կուկլ]]-ի եւ [[Մայքրոսոֆթ]]-ի միասին վերցուցած ընդհանուր արժէքին&lt;ref name=&quot;cnews&quot;&gt;[http://www.cnews.ru/news/line/index.shtml?2012/02/10/477074 10.02.2012 :: cnews.ru:: Apple стоит больше Google и Microsoft вместе взятых]&lt;/ref&gt;։

[[2016]]-ի Մարտին Էփըլ ըստ շուկայական դրամագլուխի, 571 միլիառ տոլար դրամագլուխով կը հանդիսանայ առաջին դիրք&lt;ref name=&quot;cnews&quot; /&gt;, չնայած 2016-ի սկիզբը որոշ ժամանակով կը զիջի առաջնորդութիւնը Google-ի մայրական ընկերութեան՝ [[Alphabet Inc]]-ին:
[[Պատկեր:Applecomputerheadquarters.jpg|մինի|Էփըլի գլխաւոր գրասենեակը Կուպերտինոյի մէջ]]
=== Տնօրէններու Խորհուրդ&lt;ref name=&quot;directors&quot;&gt;[http://www.apple.com/pr/bios/ Executive Profiles and Board of Directors].&lt;/ref&gt; ===
* [[Արթիւր Դ․ Լեւինսոն]] - Էփըլի տնօրէններու խորհուրդի նախագահ, [[Genentech]]-ի նախկին նախագահ եւ գլխաւոր տնօրէն
* [[Ճէյմս Պէլ|Ճէյմս Ա․ Պէլ]] - Boeing ընկերութեան նախկին ֆինանսական տնօրէն եւ համագործակցութեան նախագահ 
* [[Թիմ Քուք]] - Էփըլ ընկերութեան գլխաւոր տնօրէն
* [[Ալպէրթ Կոր]] - ԱՄՆ նախկին փոխնախագահ
* [[Ռոպըրթ Այկըր]] - The Walt Disney Company ընկերութեան CEO եւ նախագահ
* [[Անտրա Եունկ]] - Avon Products-ի տնօրէններու խորհուրդի աւագ խորհրդական
* [[Ռոնալտ Տ․ Շուկըր]] ({{lang-en|Ronald Sugar}})- Northrop Grumman Corporation ընկերութեան նախկին նախագահ եւ CEO
* [[Սիւզըն Վակնըր]] - BlackRock ներդրումային ընկերութեան նախկին ղեկավար

=== Հիմնական Կառավարում&lt;ref name=&quot;directors&quot;/&gt; ===
; Տնօրէններ
* [[Թիմ Քուք]] - 2011-ի Օգոստոսէն գլխաւոր տնօրէն&lt;ref name=&quot;directors&quot;/&gt; նախկին գլխաւոր գործադիր տնօրէն (1998-2011)&lt;ref&gt;[http://cnews.ru/news/top/index.shtml?2010/03/15/382717 15.03.2010 Временный глава Apple получил бонус в $22 млн].&lt;/ref&gt;
* [[Ճէֆ Ուիլիըմս]] - գլխաւոր գործադիր տնօրէն (COO)
* [[Ճոնթան Այվ]] - ձեւաւորման գլխաւոր տնօրէն
* [[Մայեսթրի Լուքա]] - գլխաւոր փոխնախագահ եւ գլխաւոր ֆինանսական տնօրէն

;
; Աւագ փոխնախագահներ
* [[Ֆիլիփ Շիլլըր]] - միջազգային առեւտուրի աւագ փոխնախագահ
* [[Անժելա Արենտս]] - մանրածախ վաճառքի ([[Apple Store]]) եւ Էփըլի Համացանց-խանութներու աւագ փոխնախագահ
* [[Էտտի Քիու]] - վեպ-ծրագրաւորման եւ Համացանց ծառայութիւններու ([[iTunes Store]], [[iCloud]], [[App Store]], [[Apple Maps]] եւ այլն) աւագ փոխնախագահ
* [[Քրէյկ Ֆետերիկի]] - Apple-ի ծրագրային ապահովման մշակման աւագ փոխնախագահ ([[OS X]], [[iOS]], [[tvOS]], [[watchOS]] եւ այլն)
* [[Տէն Ռիչիօ]] - սարքային ապահովման մշակման աւագ փոխնախագահ 
* [[Ճոնի Սրուժի]] - արհեստագիտութեան սարքային ապահովման աւագ փոխնախագահ 
* [[Պրիւս Սիուել]] - աւագ փոխնախագահ եւ գլխաւոր իրաւաբանական խորհրդատու

; Փոխնախագահներ&lt;ref&gt;[http://yablochno.com/news/24486 На странице руководства Apple появилось 5 новых имён] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140911160126/http://yablochno.com/news/24486 |date=2014-09-11 }}.&lt;/ref&gt;
* [[Փոլ Տնիով]] - «յատուկ նախագիծեր»-ու փոխնախագահ
* Ալան Տայ ({{lang-en|Alan Dye}}) - Օգտուողի ինթըրֆէյս ձեւաւորման փոխնախագահ
* Ռիչըրտ Հոուըրտ ({{lang-en|Richard Howarth}}) - արտադրական ձեւաւորման փոխնախագահ
* Թոր Մայրըն ({{lang-en|Tor Myhren}}) - Առեւտրական հաղորդակցութեան փոխնախագահ
* Սթիւ Տաուլինկ ({{lang-en|Steve Dowling}}) - հասարակութեան հետ կապերու եւ ԶԼՄ-ի փոխնախագահ
* Տէնիզ Եանկ Սմիթ ({{lang-en|Denise Young Smith}}) - համաշխարհային գատրային քաղաքականութեան փոխնախագահ
* [[Լիզա Պերեք Ճէքսըն]] - շրջակայ աշխարհի պաշտպանութեան, քաղաքական գործիչներու եւ ընկերային փոխնախագահ 
* [[Ճոէլ Պոտոլնիյ]] - Էփըլ համալսարանի դեկան եւ փոխնախագահ
* [[Պոպ Մանսֆիլտ]] - նախկին աւագ փոխնախագահ, ներկայիս «Project Titan» նախագիծի խորհրդատու եւ ղեկավար, կ'ենթարկուի անմիջապէս Թիմ Քուքին&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deepapple.com/news/50107.html|title=Боб Мансфилд возглавит Project Titan в Apple|publisher=«DeepApple.com»|date=26 июля 2016|accessdate=27.07.2016|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Ընկերութեան Պատմութեան Հիմնական Դէմքեր ===
[[CEO]]:
* [[Մայքըլ Սքոթ]] ({{lang-en|Michael Scott}})- առաջին [[CEO]] [[1977]]-ի Փետրուարէն մինչեւ [[1981]]-ի Մարտ
* [[Մայք Մարքուլա]]: [[1981]]-[[1983]]
* [[Ճոն Սքալի]]: [[1983]]-[[1993]]
* Մայքըլ Սփայնտլըր ({{lang-en|Michael Spindler}})։ [[1993]]-[[1996]]
* Կիլ Ամելիօ ({{lang-en|Gil Amelio}})։ [[1996]]-[[1997]]
* [[Սթիւ Ճոպս]] : [[1997]]-[[2011]]
* [[Թիմ Քուք]]: [[2011]]-էն

;
; Այլ անձնաւորութիւններ
* [[Պիլ Աթքինսըն]]՝ հանրածանօթ Միսթըր Պին անունով
* [[Կայ Քաւասակի]] - 1984-ին [[Macintosh]] համակարգիչի առեւտուրի պատասխանատու, Apple Computer ընկերութեան առաջին աշխատակիցներէն մէկը
* [[Տէլ Եոքամ]] ({{lang-en|Del Yocam}}) - 1979-1989 թուականներուն Apple-ի փոխնախագահ
* [[Ճէֆ Ռասքին]] - Macintosh համակարգիչի մշակող
* [[Ճոնաթան Այվ]] - ձեւաւորորղ, աշխարհին [[iPod]], [[iMac]], [[iPhone]] նուիրողը ([[1992]]-էն մինչեւ օրս)
* [[Ժան-Լուի Կասէ]] - ընկերութեան գործադիր տնօրէն ([[1981]]-[[1990]])
* [[Փիթըր Օփենհայմըր]] - աւագ փոխնախագահ եւ ընկերության ֆինանսական տնօրէն ([[2004]]-[[2014]])
* [[Սթիւ Վոզնեակ]] - Apple ընկերութեան համահիմնադիր, [[Apple I]] եւ [[Apple II]] համակարգիչներու մշակող
* [[Սքոթ Ֆորսթրալ]] - մինչեւ 29 Հոկտեմբեր 2012 [[iPhone]]-ի ծրագրային ապահովման աւագ փոխնախագահ
* [[Սիւզըն Քեր]] - 1980-ական թուականներուն [[Apple Macintosh]]-ի ինթըրֆէյսի շատ տարրերու ստեղծող, նկարիչ եւ գրաֆիկական ձեւաւորող 
* [[Թոնի Ֆատել]] - [[iPod]] նուագարկիչի հիմնական մշակող
* [[Էւի Թեւանեան]] - 2003-էն 2006 Apple ծրագրային մշակումներու աւագ փոխնախագահ
* [[Էնտի Հերցֆելտ]] - 1981-ին Macintosh-ի համար ՕՀ աւագ ծրագրային ճարտարապետ
* [[Էրիք Շմիտթ]] - 3 Օգոստոս 2006-էն տնօրէններու խորհուրդի անդամ&lt;ref&gt;[http://cnews.ru/news/top/index.shtml?2009/08/03/356222 Гендиректора Google уволили из Apple].&lt;/ref&gt;
* [[Ռոն Ճոնսըն]] - 2000-էն 2011 մանրածախ վաճառականութեան աւագ փոխնախագահ

== Գործունէութիւն ==
Ընկերութիւնը իր արտադրութեան մէկ մասը կը վաճառէ իրեն պատկանող [[Apple Store]] մանրածախ խանութներու միջոցով (աւելի քան 400&lt;ref&gt;[http://www.cybersecurity.ru/consulting/192502.html Глава Apple Store получит почти 70 млн долларов].&lt;/ref&gt;։), տեղակայուած՝ [[ԱՄՆ]]-ու, [[Քանատա]]յի, [[Ճափոն]]ի, [[Մեծ Բրիտանիա|Մեծ Բրիտանիոյ]] եւ այլ երկիրներու մէջ։ Ինչպէս նաեւ կը զբաղի իր [[Apple Store (online)]], [[iTunes Store]] եւ [[App Store]] օնլայն խանութներու միջոցով տարբեր ապրանքներու (ոչ միայն սեփական արտադրութեան) իրացմամբ։ Օնլայն խանութները 2013-ին ընկերութեան բերին 18,3 միլիառ տոլար, որ Apple ընկերութեան դրաւ օնլայն մանրածախ առեւտուրով զբաղող ընկերութիւններու մէջ [[Amazon.com]]-էն ետք երկրորդ դիրքը&lt;ref name=&quot;3d-on1&quot;&gt;[http://www.3dnews.ru/819792 Apple стала вторым по величине интернет-ретейлером] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140510223559/http://www.3dnews.ru/819792 |date=2014-05-10 }}.&lt;/ref&gt;։

== Արտադրութիւն ==
Այժմ Apple ընկերութեան արտադրութիւնները․ 
* [[iPhone]] - բջիջային հեռաձայններ
* [[iPad]] - պլանշետային համակարգիչներ
* [[iPod]], [[iPod shuffle]], [[iPod nano]] եւ [[iPod touch]] - դիւրակիր մուլտիմեդիա նուագարկիչներ 
* [[MacBook Air]] - սպառողական ուլտրաբարակ, շարժական նոթպուք, շրջանառութեան մէջ է 2008-էն
* [[MacBook Pro]] - մասնագիտական նոթպուք, շրջանառութեան մէջ է 2006-էն
* [[Mac Mini]]- սպառողական համակարգիչ, ներկայացուած է 2005-էն
* [[iMac]] - սպառողական սեղանադիր համակարգիչ, շրջանառութեան մէջ է 1998-էն
* [[Mac Pro]] - սպառողական սեղանադիր համակարգիչ, շրջանառութեան մէջ է 2006-էն
* [[Thunderbolt Display]] - համակարգչային մոնիտորներ
* [[Mac Pro Server]], [[Mac mini Server]] - սերվերներ
* [[Apple TV]] - Magic Mouse, Magic Trackpad եւ այլ մուլտիմեդիա նուագարկիչներ, բացի անկէ, ընկերութիւնը կ'արտադրէ անոնց համար լրակազմ եւ ծրագրային ապահովում։
* [[Apple Watch]] - խելացի ժամացոյցներ

=== Գործունէութեան Ցուցանիշներ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ֆինանսական ցուցանիշներ միլիառ ԱՄՆ տոլարով
! Տարի !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015
|-
| Շրջանառութիւն || 5,363 || 5,742 || 6,207 || 8,279 || 13,93 || 19,32 || 24,58 || 37,49 || 42,91 || 65,23 || 108,3 || 156,51 || 170,91 || 182,8 || 233,7
|-
| Մաքուր եկամուտ || -0,025 || 0,065 || 0,069 || 0,276 || 1,335 || 1,989 || 3,495 || 6,119 || 8,235 || 14,01 || 25,92 || 41,73 || 37,04 || 39,51 || 53,39
|-
| Աշխուժներ || 6,021 || 6,298 || 6,815 || 8,05 || 11,55 || 17,21 || 24,88 || 36,17 || 47,5 || 75,18 || 116,4 || 176,1 || 207 || 231,8 || 290,5
|-
| Սեփական դրամագլուխ || 3,92 || 4,095 || 4,223 || 5,076 || 7,466 || 9,984 || 14,53 || 22,28 || 31,64 || 47,79 || 76,62 || 118,2 || 123,5 || 111,5 || 119,4
|}
&lt;small&gt;Ծանօթութիւն. իւրաքանչիւր տարուան 25 Սեպտեմբերի դրութեամբ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Annual Report 2005 (SEC Filing Form K-10)|url=http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1104659-05-58421/320193/filing.pdf|date=2005-12-01|publisher=Apple Inc.|accessdate=2016-03-08|language=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308170412/http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1104659-05-58421/320193/filing.pdf|dead-url=yes|archivedate=2016-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308170412/http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1104659-05-58421/320193/filing.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Annual Report 2010 (SEC Filing Form K-10)|url=http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1193125-10-238044/320193/filing.pdf|date=2010-10-27|publisher=Apple Inc.|accessdate=2016-03-08|language=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308211445/http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1193125-10-238044/320193/filing.pdf|dead-url=yes|archivedate=2016-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308211445/http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1193125-10-238044/320193/filing.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;.&lt;/small&gt;

== Առեւտուր ==
Էփըլի առեւտրական քաղաքականութիւնը ոմանց բաւականին թշնամական կը թուի։ Օրինակ՝ [[Microsoft Windows]] հարթակի վրայ Էփըլի արտադրութիւն օգտագործողները կրնան ստանալ իրենց մօտ չտեղադրուած արտադրութեան թարմացման մասին հաղորդագրութիւններ, քանի որ այդ ապրանքներու տեղադրման կարգաւորումները միացած են լռելեայն։ Մասնաւորապէս, [[Safari]] օգտագործողներուն կ'առաջարկուի տեղադրել [[iTunes]] եւ [[QuickTime]]։ Անկէ հրաժարելու համար անոնք իրենք պիտի հանեն թարմացումներու երկխօսութեան պատուհանին համապատասխան նշումները&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url           = http://ipaded.ru/
 |title         = Apple iPad
 |lang          = ru
 |datepublished = 2010-09-21
 |accessdate    = 2010-09-21
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20100929210213/http://ipaded.ru/
 |archivedate   = 2010-09-29
 |dead-url      = yes
}}&lt;/ref&gt;։

Այսպէս, 2008-ին Էփըլ սկսաւ առաջարկել iTunes օգտագործողներուն Windows-ի համար տեղադրել իր Safari վեպ-պրաուըերը։ Ընդ որուն, պրաուզըրի տեղադրումը միացած է լռելեայն, իսկ անոր նկարագրութիւնը կազմուած է բացառապէս ծանուցումէ եւ կայքի յղումներէ&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url           = http://www.news.com/8301-10784_3-9900456-7.html?tag=nefd.top
 | title         = Apple pushes Safari on Windows via iTunes updater
 | author        = Martin LaMonica.
 | publisher     = [[CNET]]
 | lang          = en
 | datepublished = 2008-03-21
 | accessdate    = 2008-03-21
 | archiveurl    = http://www.webcitation.org/61AUecGWh
 | archivedate   = 2011-08-24
}}&lt;/ref&gt;։

=== «1984» Ծանուցումի Հոլովակ ===
«1984»-ը բեմադրիչ [[Ռիտլի Սքոթ]]ի պատկերասփիւռի ծանուցումի հոլովակն է՝ նուիրուած Macintosh համակարգիչին։ Առաջին անգամ ցուցադրուած է [[22 Յունուար]] [[1984]]-ին։ Օգտագործուած է [[Ճորճ Օրուէլ]]ի «1984» հակաուտոպիական վէպի անուանումը եւ կը խաղարկէ անոր նիւթը։

=== «Think Different» Ծանուցումի Քարոզարշաւ ===
«Think Different» (մտածէ ուրիշ ձեւով) - [[1997]]-[[2002]] թուականներուն Էփըլի յաջողած ծանուցումի քարոզարշաւն է։

=== Ցուցահանդէսներ ===
Էփըլ ամէն տարի կը կազմակերպէ [[MacWorld]] ցուցահանդէսը, ուր կը ներկայացնէ իր նոր ատրադրութիւնները եւ թարմացումները։

== Քննադատութիւն ==
[[21 Ապրիլ]] [[2011]]-ին [[Կրինփիս]]ը ({{lang-en|Greenpeace}}) զեկուցում մը հրապարակեց, ընդգծելով այն փաստը, որ տուեալներու մշակման կեդրոնները կը սպառեն ամբողջ համաշխարհային ելեկտրականութեան 2%-ը, եւ համաձայն կանխանտեսումներու, այդ թիւը պիտի աւելնայ։ Ֆիլ Ռետֆորտը Կրինփիսէն կ'ըսէ, որ իրենք անհանգստացած են անով, որ ելեկտրական ուժի սպառման այդ նոր պայթիւնը այսօր հասանելի մաքուր ուժի փոխարէն կրնայ նետել մարդկութեան բնութիւնը աղտոտող ուժի աղբիւրներու հին համակարգ&lt;ref&gt;[http://www.greenpeace.org/international/Global/international/publications/climate/2011/Cool%20IT/dirty-data-report-greenpeace.pdf «Dirty Data Report Card»]. [[Greenpeace]]. Retrieved August 22, 2013.&lt;/ref&gt;։ Էփըլի դէմ Կրինփիսի բողոքէն ետք, [[17 Ապրիլ]] [[2012]]-ին, ընկերութիւնը հանդէս եկաւ յայտարարութեամբ այն մասին, որ կ'աւարտէ ածուխի օգտագործումը եւ կ'անցնի 100 % կենսոլորտի մաքուր ուժի&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wired.com/wiredenterprise/2012/05/apple_coal/ |author=McMillan R. |title=After Greenpeace Protests, Apple Promises to Dump Coal Power |publisher=[[Wired]] |date=2012-05-17 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/environment/renewable-energy/ |title=Powering Our Facilities with Clean, Renewable Energy |publisher=Apple Inc}}&lt;/ref&gt;։ 2013-ին Էփըլ յայտնեց, որ տուեալներու մշակման իր կեդրոններու սնուցման համար կ'օգտագործէ 100 % նորացուած ուժի աղբիւրներ եւ ամբողջ հզօրութեան 75 %-ը կը ստացուի նորացուած աղբիւրներէն&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/news/2013-03-21/apple-says-data-centers-now-use-100-percent-renewable-energy «Apple Says Data Centers Now Use 100 % Renewable Energy»]. Business Week. March 21, 2013. Retrieved August 30, 2013.&lt;/ref&gt;։

2010-ին սպառողներուն կանաչ ընկերութեան կողմ ուղղելով զբաղող [[Climate Counts]] ոչ-առեւտրական կազմակերպութիւնը Էփըլ ընկերութեան կու տայ 100 կարելիութենէն 52-ը, որ Էփըլը կը դնէ «Ճանապարհին»-ի ամենաբարձր կարգին վրայ»&lt;ref&gt;[http://www.climatecounts.org/scorecard_score.php?co=7 «Climate Counts scorecard»]. Climatecounts.org. Retrieved October 7, 2011.&lt;/ref&gt;։ Անիկա ցատկ էր առաջ 2008-ի Մայիսի համեմատութեամբ, երբ Climate Counts Էփըլին տուաւ 100-էն 11 միաւոր, որ ելեկտրական գործիքներու արտադրութեամբ զբաղող ընկերութիւններուն մէջ Էփըլը դրաւ վերջին դիրքին վրայ։

=== Թունաւոր Թափօններ ===
Կրինփիս Էփըլ ընկերութեան դէմ քարոզարշաւ սկսաւ տարբեր կենսոլորտային պատճառներով, օրինակ՝ [[IPhone]]-ի մէջ կրկնակի վերամշակման չենթարկուող սարքային բաղադրիչներու եւ թունաւոր նիւթերու պատճառով&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080721152923/http://www.greenpeace.org/apple/itox.html «iTox + iWaste»]. [http://www.greenpeace.org/international/en/ Archived] from the original on July 21, 2008. Retrieved August 12, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/Technology/PCWorld/story?id=3731164 «Greenpeace Slams iPhone»]. [[ABC News]]. Retrieved November 22, 2010.&lt;/ref&gt;։ [[2003]]-էն Կրինփիս արշաւ կը սկսը Էփըլի դէմ՝ իր արտադրութեան մէջ յատուկ քիմիական նիւթերու օգտագործման՝ մասնաւորապէս, պոլիւինիլքլորիտի եւ պրոմացուած աւելցուքներու ներառման համար&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;։ [[2 Մայիս]] [[2007]]-ին [[Սթիւ Ճոպս]] հրապարակեց զեկուցում մը՝ յայտարարելով մինչեւ [[2008]]-ի վերջը պոլիւինիլքլորիտի եւ պրոմացուած աւելցուքներու ոչնչացման ծրագիրներուն մասին&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://www.apple.com/environment/ «Apple - A Greener Apple»]. Archived from the original on July 25, 2008. Retrieved August 12, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.greenpeace.org/international/en/news/features/tasty-apple-news-020507/ Tasty news from Apple!]. [[Гринпис|Greenpeace International]]. Retrieved August 12, 2008.&lt;/ref&gt;։ Այդ ժամանակէն Էփըլ կը բացառէ իր արտադրութիւններուն մէջ պոլիւինիլքլորիտը եւ պրոմացուած աւելցուքները՝ դառնալով նոթպուք արտադրողներու մէջ առաջինը, որ այդպէս վարուեցաւ&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/environment/reports/update.html «Apple - Environment - Update»]. Apple Inc. [https://web.archive.org/web/20100929180631/http://www.apple.com/environment/reports/update.html Archived] from the original on November 22, 2010. Retrieved November 22, 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/which-companies-really-sell-gr/ «Which companies are phasing out PVC and BFRs»]. Greenpeace International. Retrieved January 13, 2011.&lt;/ref&gt;։ [[2006]]-ի Օգոստոսին լոյս տեսած Կրինփիսի «Կանաչ Ելեկտրական Պիտոյքի Ձեռնարկ»-ի առաջին հրատարակչութեան մէջ Էփըլ 10-էն 2․7 նիշ ստացած էր&lt;ref&gt;[http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/how-the-companies-line-up/Previous-editions/how-the-companies-line-1/ «How the companies line up»]. Greenpeace International. Retrieved January 13, 2011.&lt;/ref&gt;։

Շրջակայ միջավայրի պաշտպանութեան Ամերիկեան գործակալութիւնը նոթպուք արտադրողներուն մէջ բարձր կը գնահատէ Էփըլը եւ հեղուկ-բիւրեղային տիսփլէյներ ու սեղանադիր համակարգիչներ արտադրող այլ ընկերութիւններու համեմատ բարձր գնահատականներ կու տան անոր&lt;ref&gt;[http://www.macobserver.com/article/2007/01/08.6.shtml EPA Gives Apple Silver Rating on Environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180118181315/http://www.macobserver.com/article/2007/01/08.6.shtml |date=2018-01-18 }} The Mac Observer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://arstechnica.com/gaming/2007/01/6437/6507/ EPA information should make GreenPeace red-faced over Apple targeting], [[Ars Technica]]. Retrieved January 8, 2007.&lt;/ref&gt;։

[[2007]]-ի Յունիսին Էփըլ ընկերութիւնը թարմացուց [[MacBook Pro]]-ն՝ փոխարինելով հեղուկ-բիւրեղային տիսփլէյներու լուսաւորման սառը կատոդով ծորնական լամփերը առանց սնդիկի լուսադիոդներով եւ մկնդեղ չպարունակող ապակիով&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://www.apple.com/environment/progress/ «Apple - Environment - Environmental Progress»]. [https://web.archive.org/web/20101122200119/http://www.apple.com/environment/progress/ Archived] from the original on November 22, 2010. Retrieved November 22, 2010.&lt;/ref&gt;, անկէ ետք ան նոյն փոփոխութիւնը իրականացուց նաեւ նոթպուքերու համար&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/environment/ «Apple - Mac - Green Notebooks»]. Apple Inc. 2008. [https://web.archive.org/web/20081222083708/http://www.apple.com/mac/green-notebooks/ Archived] from the original on December 22, 2008. Retrieved December 24, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/macbook-pro/ «Apple: MacBook Pro Graphics»]. [https://web.archive.org/web/20070602180903/http://www.apple.com/macbookpro/graphics.html Archived] from the original on June 2, 2007. Retrieved June 8, 2007&lt;/ref&gt;։ Էփըլ բացառեց նաեւ տարբեր ներքին բաղադրիչներու մէջ պոլիւինիլքլորիտի եւ պրոմացուած աւելցուքներու կիրառումը։ Էփըլ իւրաքանչիւր արտադրութեան համար կը ներկայացնէ տեղեկութիւններ թափօններու, նիւթերու եւ ելեկտրականութեան սպառման մասին&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/environment/reports/ «Apple - Environment - Reports»]. Apple Inc&lt;/ref&gt;։

[[2009]]-ի Յունիսին [[iPhone 3GS]]-ը լոյս տեսաւ առանց մկնդեղի, պոլիւինիլքլորիտի եւ բրոմացված աւելցուքներու եւ ունէր սնուցման արդիւնաւէտ ադապտեր&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;։ 2009-ի Հոկտեմբերին Էփըլ թարմացուց [[iMac]]-ը եւ [[MacBook]]-ը՝ փոխարինելով հեղուկ-բիւրեղային տիսփլէյներու լուսաւորման սառը կատոդով ծորնական լամփերը առանց սնդիկի լուսադիոդներով եւ մկնդեղ չպարունակող ապակիով։ Էփըլի բոլոր համակարգիչները ըստ [[EPEA]] վարկածի, ունին Gold կարգավիճակ&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/imac/environment.html «iMac and the Environment»]. Apple Inc. [https://web.archive.org/web/20101201140625/http://www.apple.com/imac/environment.html Archived] from the original on November 29, 2010. Retrieved November 29, 2010.&lt;/ref&gt;։

2011-ի Հոկտեմբերին չինական իշխանութիւնները հրամայեցին Էփըլի մատակարարներուն փակել [[Սուչժոու|Սոչժոու]]ի իրենց գործարանի մէկ մասը, երբ տեղաբնակները յայտնաբերեցին նշանակալի կենսոլորտային խնդիրներ&lt;ref&gt;[http://m.theinquirer.net/inquirer/news/2117645/china-apple-supplier-plant-closure-environmental-concerns «China orders Apple supplier plant closure over environmental concerns- The Inquirer mobile»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306130757/http://m.theinquirer.net/inquirer/news/2117645/china-apple-supplier-plant-closure-environmental-concerns |date=2014-03-06 }}. M.theinquirer.net. Retrieved December 24, 2011.&lt;/ref&gt;.։ 2012-ի Յունիսին Էփըլ ետ կանչեց արտադրութիւնը EPEA-էնref&gt;Joel Schectman (May 22, 2012). [http://blogs.wsj.com/cio/2012/07/06/apple-removes-green-electronics-certification-from-products/ «Apple Removes Green EPEAT Electronics Certification From Products - The CIO Report - WSJ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221100310/http://blogs.wsj.com/cio/2012/07/06/apple-removes-green-electronics-certification-from-products/ |date=2014-02-21 }}. Blogs.wsj.com. Retrieved July 23, 2012.&lt;/ref&gt;, բայց Յուլիսին չեղեալ յայտարարեց այդ որոշումը&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/technology-18837492 «Apple u-turn as Mac maker rejoins EPEAT green registry»]. ''BBC Online''. July 13, 2012. Retrieved July 17, 2012.&lt;/ref&gt;։

=== Աշխատանքային Պայմաններ ===
[[2006]]-ին [[Mail onSunday]]-ը հաղորդեց [[Չինաստան]]ի գործարաններու աշխատանքային պայմաններու մասին, ուր ենթակապալառու ձեռնարկումներ՝ [[Foxconn]]-ը եւ [[Inventec]]-ը [[iPod]] կ'արտադրէին&lt;ref&gt;[http://www.mailonsunday.co.uk/news/article-401234/The-stark-reality-iPods-Chinese-factories.html «The Stark Reality of iPod’s Chinese Factories»]. ''Daily Mail'' (UK). August 18, 2006&lt;/ref&gt;։ Յօդուածին մէջ 
կ'ըսուի, որ iPod-ի հաւաքումով զբաղող բարդ գործարաններէն մէկուն մէջ, աւելի քան 200 000 աշխատողներ կ'ապրէին եւ կ'աշխատէին եւ շաբաթական աւելի քան 60 ժամ զբաղած էին աշխատանքով։ Յօդուածին մէջ նաեւ հաղորդուէր, որ աշխատողները ամսական կը ստանային մօտ 100 ամերիկեան տոլար եւ պարտաւոր էին ընկերութեան վճարել կացարանի վարձքի եւ սնունդի համար, որ ամբողջութեամբ կը կազմէր աշխատողներու աշխատավարձի կէսէն քիչ մը աւելի&lt;ref&gt;Musgrove, Mike (June 16, 2006). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/15/AR2006061501898.html «Sweatshop Conditions at IPod Factory Reported»]. ''The Washington Post''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kahney, Leander (June 13, 2006). ''[https://archive.is/20130209093307/www.wired.com/gadgets/mac/commentary/cultofmac/2006/06/71138 Judging Apple Sweatshop Charge]''. Wired&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dean (November 2, 2010). [http://online.wsj.com/news/articles/SB118677584137994489?mod=blog «The Forbidden City of Terry Gou»]. ''The Wall Street Journal'' (Wired). Archivedfrom the original on November 4, 2010. Retrieved November 13, 2010&lt;/ref&gt;։

Էփըլ անմիջապէս հետաքննութեան եւ աշխատանքի սկսաւ իր արտադրողներուն հետ, որպէսզի ապահովէ աշխատանքի ընդունելի պայմաններ&lt;ref&gt;Morphy, Ericka (January 31, 2008). ''[http://www.technewsworld.com/story/61454.html Apple, IT and the Specter of Sweatshop Labor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305093912/http://www.technewsworld.com/story/61454.html |date=2014-03-05 }}''. Mac New World&lt;/ref&gt;։ 2007-ին Էփըլ սկսաւ իր բոլոր մատակարարներու աշխատողներու իրաւունքներու վերաբերյել ամենամեայ ստուգում, հետզհետէ բարձրացնելով չափանիշները եւ առանձնացնելով չհամապատասխանող մատակարարները։ Աշխատանքներու ընթացքին մասին ամենամեայ հաշուետուութիւնները կը հրապարակուին 2008-էն&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/supplier-responsibility/ «Apple 2010 Supplier Responsibility Report»] (PDF).&lt;/ref&gt;։ [[2010]]-ին Չինաստանի մէջ որոշած էին դատի տալ IPhone արտադրող կապալառուները, հեղուկ-բիւրեղային էկրաններու մաքրութեան համար օգտագործուող մաքրիչով թունաւորման պատճառով։ Աշխատող մը կը հաստատէր, որ ինք եւ գործընկերները չեն հաղորդուած հնարաւոր մասնագիտական հիւանդութիւններու մասին&lt;ref&gt;Chen, Brian X. (May 14, 2010). ''[http://www.wired.com/gadgetlab/2010/05/wintek-employees-sue/ Workers Plan to Sue iPhone Contractor Over Poisoning]''. Wired&lt;/ref&gt;։ Չինաստանի iPad եւ iPhone հավաքող [[Foxconn]] գործարաններում ինքնասպանութունների ալիքից&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/node/16231588 «Suicides at Foxconn: Light and death»]. Economist. May 27, 2010. Retrieved April 24, 2012.&lt;/ref&gt; ապա աշխատողներուն պարտադրեցին ստորագրել իրաւաբանօրէն պարտաւորեցնող փաստաթուղթ, որ կ'երաշխաւորէր, որ անոք անձնասպանութիւն չեն գործի&lt;ref&gt;Malone, Andrew; Jones, Richard (December 6, 2010).&quot;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1285980/Revealed-Inside-Chinese-suicide-sweatshop-workers-toil-34-hour-shifts-make-iPod.html Revealed: Inside the Chinese suicide sweatshop where workers toil in 34-hour shifts to make your iPod | Mail Online&quot;]. ''Daily Mail'' (London). Retrieved October 7, 2011.&lt;/ref&gt;։

[[2011]]-ին Էփըլն ընդունեց, որ իր մատակարարները Չինաստանի մէջ կ'օգտագործեն մանկական աշխատանքը&lt;ref&gt;Apple (February 15, 2011). [http://www.telegraph.co.uk/technology/apple/8324867/Apples-child-labour-issues-worsen.html «Apple’s child labour issues worsen»]. London: Telegraph. Retrieved October 7, 2011.&lt;/ref&gt;։ Էփըլի ապրանքներ արտադրող գործարաններուն մէջ աշխատողները կ'ենթարկուին ապրանքներու մաքրութեան համար օգտագործուող էթիլի էժան փոխարինող H-հեքսանի եւ նէյրոտոքսինի ազդեցութեան&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/news/2010-10-26/workers-poisoned-while-making-iphones/2311522 Workers poisoned while making iPhones] ABC News, October 25, 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/foreign/content/2010/s3044840.htm Dirty Secrets] ABC Foreign Correspondent, 2010-Oct-26&lt;/ref&gt;։ 2013-ին China Labor Watch-ը յայտնաբերեց Pegatron-ին պատկանող առարկաներուն մէջ աշխատանքային պայմաններու վերաբերեալ Էփըլի խոստումներու եւ օրէնքի խախտումներ, ինչպէս ազգային փոքրամասնութիւններու եւ կիներու խտրականութիւն, աշխատողներու աշխատավարձի պահումներ, չափազանց երկար աշխատանքային ժամեր, կեանքի վատ պայմաններ, առողջութեան եւ անվտանգութեան հետ կապուած խնդիրներ ու շրջակայ միջավայրի ապականում&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2013/07/29/apple-supplier-accused-of-labor-abuses_n_3669526.html?ncid=txtlnkushpmg00000029 Apple Supplier Accused Of Labor Abuses By China Watchdog (VIDEO)] ''[[The Huffington Post]]''. Retrieved July 29, 2013.&lt;/ref&gt;։

== Հարկեր ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right;&quot;
|+'''2009-2011 թուականներուն ASI-in վճարուած ընդհանուր հարկերը '''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://qzprod.files.wordpress.com/2013/05/exhibit-1a-subcommittee-memo-on-offshore-profit-shifting-apple.pdf |title=«Offshore Profit Shifting and the U.S. Tax Code - Part 2 (Apple Inc.)». |accessdate=2016-08-12 |archive-date=2013-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222091514/http://qzprod.files.wordpress.com/2013/05/exhibit-1a-subcommittee-memo-on-offshore-profit-shifting-apple.pdf |dead-url=yes |archivedate=2013-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131222091514/http://qzprod.files.wordpress.com/2013/05/exhibit-1a-subcommittee-memo-on-offshore-profit-shifting-apple.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
!
! scope=&quot;col&quot;|2011
! scope=&quot;col&quot;|2010
! scope=&quot;col&quot;|2009
! scope=&quot;col&quot;|Ընդամէնը
|-
! scope=&quot;row&quot;| Եկամուտները մինչեւ հարկերու վճարումը 
|22 միլիառ ամերիկեան տոլար
|12 միլիառ ամերիկեան տոլար
|4 միլիառ ամերիկեան տոլար
|38 միլիառ ամերիկեան տոլար
|-
! scope=&quot;row&quot;| Ընդհանուր հարկ
|10 միլիառ ամերիկեան տոլար
|7 միլիառ ամերիկեան տոլար
|4 միլիառ ամերիկեան տոլար
|21 միլիառ ամերիկեան տոլար
|-
! scope=&quot;row&quot;| Եկամտահարկի կոպար
|0.05 %
|0.06 %
|0.1 %
|0.06 %
|}
{{clear}}
Որպէսզի կրճատէ հարկերը, որոնք ընկերութիւնը կը վճարէ ամբողջ աշխարհին, Էփըլ ստեղծեց դուստր ընկերութիւններ ցած եկամտահարկով վայրերու մէջ, ինչպիսիք են [[Իրլանտա]]ն, [[Հոլանտա]]ն, [[Լիւքսեմպուրկ]]ը եւ [[Բրիտանական Վիրճինեան Կղզիներ]]ը։ Համաձայն '' New York Times''-ի, Էփըլ առաջին արհեստագիտական ընկերութըւնն է, որ այլ մայրցամաքներու վրայ վաճառքներ սկսաւ դուստր ընկերութիւններու անունով՝ շրջանցելով եկամուտներու հարկերը։ 1980-ի վերջը Էփըլ առաջինն էր «Կրկնակի իրլանտական՝ հոլանտական սանտուիչով» անունով յայտնի հաշուառման թեքնիքին մէջ, որ կը պակսեցնէ հարկերը, եկամուտը իրլանդական դուստր ընկերութիւններու միջոցով ուղղելով Հոլանտա, ապա՝ դէպի Քարիպներ&lt;ref&gt;Duhigg, Charles (April 29, 2012)[ «How Apple Sidesteps Billions in Taxes.»] ''New York Times.''(Retrieved 4-20-12.)&lt;/ref&gt;։

[[Մեծ Բրիտանիոյ Պահպանողական Կուսակցութիւն|Մեծ Բրիտանիայի Պահպանողական Կուսակցութեան]] անդամ [[Չարլի Էլֆիք]]ը հրապարակեց [[30 Հոկտեմբեր]][[2012]]-ի հետազօտութիւնը, որ ցոյց կու տայ, որ որոշ միջազգային ընկերութիւններ, ինչպէս Էփըլ ընկերութիւնը, Մեծ Բրիտանիոյ միլիառներ ֆունտ եկամուտ բերած են, բայց [[Մեծ Բրիտանիա|Մեծ Բրիտանիոյ]] գանձապետարան վճարած են միայն 3 տոկոս եկամտահարկի արդիւնաւէտ կոպար, որ նշանակալիօրէն ցած է եկամուտներու պարզ հարկէն։ Հրապարակելով հետազօտութիւնը, Էլֆիք կոչ ուղղեց գանձապետարանի կանցլեր Ճորճ Օսպորնին, հարկադրել միջազգային ընկերութիւնները (անոնց մէջ [[Google]]-ը եւ [[Coca-Cola |Coca-Cola Company]]-ն), յայտնել եկամտահարկի արդիւնաւէտ կոպարը, որ անոնք Մեծ Բրիտանիոյ մէջ կը վճարեն իրենց եկամուտներէն։ Էլֆիք նաեւ հաղորդեց, որ անհրաժեշտ է պետական պայմանագիրներուն մէջ մերժել այն միջազգային ընկերութիւնները, որոնք չեն վճարեր իրենց արդարացի բաժնեմասը Մեծ Բրիտանիոյ&lt;ref&gt;Ebrahimi, Helia (November 2, 2012). [http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/consumertips/tax/9652516/Foreign-firms-could-owe-UK-11bn-in-unpaid-taxes.html «Foreign firms could owe UK £11bn in unpaid taxes»]. ''Telegraph''.&lt;/ref&gt;։

== Էփըլ եւ Արտօնագիրեր ==
16 Հոկտեմբեր 2012-ի դրութեամբ ընկերութիւնը ստացած է 5440 արտօնագիր, ինչպէս յայտնագործումներ (եօթնանիշ համար)՝ 4480 հատ, ձեւաւորման նախագիծեր (համարին մէջ ընդգրկուելով D տառը եւ վեց թիւ)՝ 914 հատ&lt;ref&gt;{{cite web| author=| datepublished=| url=http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&amp;Sect2=HITOFF&amp;p=1&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&amp;r=0&amp;f=S&amp;l=50&amp;TERM1=apple&amp;FIELD1=ASNM&amp;co1=AND&amp;TERM2=&amp;FIELD2=&amp;d=PTXT| title=Patent Database Search Results: AN/apple in US Patent Collection| publisher=// patft.uspto.gov| accessdate=2012-10-13| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150623180330/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&amp;Sect2=HITOFF&amp;p=1&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&amp;r=0&amp;f=S&amp;l=50&amp;TERM1=Apple&amp;FIELD1=ASNM&amp;co1=AND&amp;TERM2=&amp;FIELD2=&amp;d=PTXT| archivedate=2015-06-23| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

=== Էփըլի Դէմ Հայցեր ===
2009-ին [[Nokia]] ընկերութիւնը մեղադրեց Էփըլը 10 արտօնագիրներու խախտման համար, որոնք կը վերաբերին ձայնային ազդանշանի կոդաւորմանը, տուեալներու պաշտպանուած հաղորդման արձանագրութիւններուն եւ շարք մը այլ յայտնագործումներու, որոնք օգտագործուած են iPhone-ի մէջ, սարքի առաջին տարբերակի ի յայտ գալու պահէն&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/174168/nokia_files_patent_lawsuit_against_apple.html|title=Nokia Files Patent Lawsuit Against Apple|author=Tony Bradley|quote=Nokia claims that the technologies, ranging from speech coding to security to wireless data transmission, have been used in every iPhone since the iPhone has existed|date=2009-10-22|publisher=PCWorld|lang=en|accessdate=2011-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605214000/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/174168/nokia_files_patent_lawsuit_against_apple.html|archivedate=2011-06-05|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Այս պատճառով Էփըլ ընկերութիւնը նշուած արտօնագիրներու խախտման մէջ ճանչուեցաւ մեղաւոր՝ ստանալով կարգադրութիւն փոխհատուցում վճարել Nokia ընկերութան, ինչպէս նաըպ հետագային կատարել յատկացումներ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/230262/nokia_wins_patent_war_with_appleyoure_next_android.html|title=Nokia Wins Patent War with Apple--You're Next, Android|author=Tony Bradley|quote=statement from Nokia says that Apple will pay a one-time lump sum up front, and ongoing royalties as part of a licensing agreement between the two.|date=2011-04-14|publisher=PCWorld|lang=en|accessdate=2011-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616123437/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/230262/nokia_wins_patent_war_with_appleyoure_next_android.html|archivedate=2011-06-16|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Համաձայնագիրի մանրամասնութիւնները չեն բացայայտեր&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://press.nokia.com/2011/06/14/nokia-enters-into-patent-license-agreement-with-apple/|title=Nokia enters into patent license agreement with Apple|quote=The specific terms of the contract are confidential.|publisher=[[Nokia]]|description=Пресс-релиз|lang=en|accessdate=2011-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615205535/http://press.nokia.com/2011/06/14/nokia-enters-into-patent-license-agreement-with-apple/|archivedate=2011-06-15|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

2011-ի վերջաւորութեան գերմանական դատարանը ճանչցաւ [[Motorola|Motorola Mobility]] ընկերութեան տուեալներու անլար փոխանցման մարզի արտօնագիրի խախտումը, պարտադրելով Էփըլ ընկերութեան վճարել փոխհատուցում 4 տարուան համար, ինպէս նաեւ ամրագրել Motorola-ի իրաւունքը պահանջելով Էփըլ սարքապորումներէն հանել արտօնագրուած արհեստագիտութիւնները&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/technology-16112259|title=Motorola wins Apple wireless patent fight in Germany|quote=A German court has ruled in Motorola Mobility's favour in a patents dispute with Apple.|date=2011-12-09|publisher=[[BBC]]|lang=en|accessdate=2011-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111210222839/http://www.bbc.co.uk/news/technology-16112259|archivedate=2011-12-10|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

[[2015]]-ի Օգոստոսին հրապարակուեցաւ դատարանի վճիռը, որուն մէջ կ'ըսուի, որ ընկերութեան լոյս ընծայած A7 պրոցեսորը կը խախտէ [[Ուիսթոնսին]]ի համալսարանի արտօնագիրը։ Դատարանը պարտադրեց Էփըլ ընկերութեան վճարել 862 միլիոն ամերիկեան տոլար բարոյական վնասի փոխհատուցման համար&lt;ref&gt;[http://www.overclockers.ru/hardnews/71248/apple-vyplatit-862-mln-za-narushenie-patenta.html Apple выплатит млн за нарушение патента :: Overclockers.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;։

== Տես Նաեւ ==
* [[Փիքսար]]
* [[Էփլ Լրատուամիջոցներու Իրադարձութիւներ|Էփըլ Լրատուամիջոցներու Իրադարձութիւներ]]
* [[Նեքսթ]]
* [[iReview]]
* [[Էփլի Ձեռքբերումներու Եւ Միաձուլումներու Ցանկ|Էփըլի Ձեռքբերումներու Եւ Միաձուլումներու Ցանկ]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանտուփ}}

== Գրականութիւն ==
* {{статья |автор=Морозов Роман |заглавие=Ослепительная белизна |издание=[[Железо (журнал)|Железо]] |тип=журнал |год=2011 |месяц=1 |номер=1 |страницы=84-87}}
* {{статья |автор=Евгения Савченко |заглавие=Эпоха двух Стивов |издание=[[ComputerBild]] |тип=журнал |год=2011 |месяц=10 |число=24 |номер=24 |страницы=22-29}}
* {{книга|автор=Адам Лашински |заглавие={{comment|Внутри Apple|Внутри Apple. Как работает одна из самых успешных и закрытых компаний}} |оригинал={{comment|Inside Apple|Inside Apple: How America's Most Admired - and Secretive - Company Really Works}} |место={{М.}} |издательство=КоЛибри, Азбука-Аттикус |год=2012 |страниц=304 |isbn=978-5-389-03423-5 |тираж=10000}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [http://www.apple.com/ Էփըլի պաշտօնական կայք] {{ref-en|}}
* [http://www.istore.am/ www.istore.am - Էփըլի վաճառախանութ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002001007/http://istore.am/ |date=2016-10-02 }} {{ref-en}}
* [http://www.icentre.am/ www.icentre.am - Էփըլի վաճառախանութ] {{ref-en}}
* [https://www.apple.com/pr/products/ Էփըլի արտադրութեան ցանկ] {{ref-en}}
{{Արտաքին յղումներ}}

[[Ստորոգութիւն:Էփլ]]
[[Ստորոգութիւն:Համակարգիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Համակարգչային ընկերութիւններ]]</text>
      <sha1>4f5uijtibvj0872w09cu3ipdgsg7upt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250853</id>
      <parentid>250850</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72795" sha1="qzge364k4uuekdwhzxy80ptqep69a58" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ընկերութիւն}}
'''Apple Inc.''' ամերիկեան ընկերութիւն մըն է, որ կը զբաղի անհատական եւ պլանշետային համակարգիչներու, նուագարարկիչներու, հեռախօսներու, եւ ծրագրային ապահովման արտադրութեամբ։ [[Անհատական Համակարգիչ|Անհատական համակարգիչ]]ներու (PC)&lt;ref name=&quot;znakomtes&quot;&gt;Знакомьтесь: компьютер // Под ред. В. М. Курочкина. - М.: Мир, 1989. ISBN 5-03-001147-1&lt;/ref&gt; եւ կրաֆիքական միճերեսով ժամանակակից բազմախնդիր [[գործադիր համակարգ|գործադիր համակարգերու]] մարզի ռահվիրաներէն մէկն է։ Գլխաւոր գրասենեակը կը գտնուի [[Քալիֆորնիա]] նահանգի [[Քուպերթինօ]] քաղաքին մէջ։

Նորարարական արհեստագիտութեան եւ էսթետիկ ձեւաւորման շնորհիւ Էփըլ ընկերութիւնը ելեկտրոնային պիտոյքներու սպառողական արդիւնաբերութեան մէջ ստեղծած է պաշտամունքի հաւասարող եզակի համբաւ&lt;ref&gt;{{cite web
 |author      = MacNN Staff
 |date        = 2006-06-11
 |url         = http://www.macnn.com/articles/06/07/11/apple.google.find.loyalty/
 |title       = Apple, Google tops in loyalty survey
 |work        = Macnn News
 |publisher   = MNM Media, LLC
 |accessdate  = 2010-05-19
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20100712012404/http://www.macnn.com/articles/06/07/11/apple.google.find.loyalty/
 |archivedate = 2010-07-12
 |dead-url    = yes
}}&lt;/ref&gt;: Ընկերութիւնը աշխարհի վրայ առաջին տեղը կը գրաւէ շուկայի դրամագլուխով, որուն չափը [[11 Յունուար]] [[2016]]-ի դրութեամբ կը կազմէր 537 միլիառ [[ԱՄՆ տոլար]]&lt;ref&gt;[https://www.google.com/finance?cid=22144 Apple Inc.: NASDAQ:AAPL quotes &amp; news - Google Finance&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;:
== Անուանում ==
Ընկերութեան անուանումը յառաջացած է {{lang-en|apple}}-էն (խնձոր), լոկոյին մէջ օգտագործած են խնձորի նկար։ Մինչեւ [[9 Յունուար]] [[2007]]՝ 30 տարի շարունակ, ընկերութեան պաշտօնական անուանումը '''Apple Computer, Inc.''' էր։ Անունին մէջ ''Computer'' բառէն հրաժարիլը ցոյց կու տայ ընկերութեան հիմնական կիզակէտի փոփոխութիւնը, աւանդական համակարգչային արհեստի շուկայէն կենցաղային ելեկտրոնային պիտոյքներու շուկայի անցնիլը։
* Apple անունը Ճոպսն կ'առաջարկէ այն պատճառով, որ այդ պարագային ֆիրմայի հեռաձայնին թիւը հեռաձայնի գիրքին մէջ պիտի ըլլար «[[Atari]]»-էն առաջ{{-1|&lt;ref&gt;Знакомьтесь: компьютер. Пер. с англ. Под ред. и с предисл. В. М. Курочкина. - М.: Мир, 1989. - 240 с, ил. ISBN 5-03-001147-1&lt;/ref&gt;}}:
* ''[[Macintosh]]''-ը ԱՄՆ-ու մէջ վաճառուող խնձորի տեսակ է, [[Ճէֆ Ռասկին]]ի սիրելի խնձորի տեսակը։ Մինչեւ [[Սթիւ Ճոպս]]ի այդ պաշտօնը ստանձնէ, Ճէֆ Ռասկինը Macintosh նախագիծի ղեկավարն ու մշակողն էր։

== Պատմութիւն ==
=== 1970-ականներ ===
Ընկերութիւնը [[Քալիֆորնիա]]յի մէջ հիմնած են [[Սթիւ Ճոպս]]ն ու [[Սթիւ Վոզնեակ]]ը, որոնք [[1970-ականներ]]ու կէսերուն «[[MOS Technology 6502]]» [[գործադիր]]ի հիման վրայ հաւաքեցին իրենց առաջին անհատական համակարգիչը։ Վաճառելով քանի մը տասնեակ այդպիսի համակարգիչ, երիտասարդ ձեռներէցները ստացան ֆինանսաւորում եւ [[1 Ապրիլ]] [[1976]]-ին պաշտօնապէս արձանագրեցին ''Apple Computer, Inc.'' ֆիրման&lt;ref&gt;История компании Apple: [http://ipad-mag.ru/index.php/2010/02/istoriya-kompanii-apple/ 16.02.2010 :: История компании Apple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329083418/http://ipad-mag.ru/index.php/2010/02/istoriya-kompanii-apple/ |date=2010-03-29 }}&lt;/ref&gt;:

[[1976]]-ին լոյս տեսած «[[Apple I]]»-ը ծրագրաւորուող առաջին [[միքրոհամակարգիչ]]ը չէր։ Առաջնութեան իրաւունքը կը պատկանէր Էտ Ռոպերթսի ստեղծած եւ [[1974]]-[[1975]] թուականներուն գրացուցակներով տարածուած «[[Altair 8800]]» միքրոհամակարգիչին։ Սակայն Altair-ը անհատական համակարգիչ չէր, որովհետեւ կարելիութիւն չէր տար իր միջոցով համեմատաբար լուրջ խնդիրներ լուծել։

[[1976]]-[[1977]] թուականներուն քանի մը ընկերութիւններ շինեցին առաջին անհատական համակարգիչները, ինչպէս՝ 1977-ին հազարներով վաճառուած [[Commodore]] եւ [[Tandy Radio Shack]] ընկերութիւններուն համակարգիչները։ Բայց առաջին զանգուածային անհատական համակարգիչը, որ կը թողարկուէր միլիոնաւոր օրինակներով, դարձաւ [[Apple II]]&lt;ref name=znakomtes/&gt; համակարգիչը։ 1977-էն [[1993]] Էփըլ ընկերութիւնը թողարկեց 8 (աւելի ուշ՝ 8/16) կարգային գիծի «Apple II» համակարգիչներու տարբեր տեսակներ։ 1970-ականներուն եւ [[1980-ականներ]]ու սկիզբը «Apple II» եւ անոնց կլոնները դարձան աշխարհի վրայ ամէնէն շատ տարածուած անհատական համակարգիչները։ Ամբողջ աշխարհի վրայ վաճառուեցաւ աւելի քան 5 մլն «Apple II» համակարգիչներ։

&lt;blockquote&gt;
Այժմ ընդունուած է համարել, որ «Apple II»-ը մէկընդմիշտ լայն ճամբայ բացաւ նոր արդիւնաբերութեան՝ անհատական համակարգիչներու արտադրութեան առջեւ&lt;ref name=znakomtes/&gt;: 
&lt;/blockquote&gt;

=== 1980-ականներ ===
[[1980]]-ը Էփըլի պատմութեան մէջ նշանաւորուեցաւ [[Apple III]] նախագիծի ձախողութեամբ, շարք մը պատճառներով: Բայց նոյն ժամանակ ընկերութիւնը տարաւ պատմութեան մէջ մեծագոյն (1956-էն ետք, երբ ֆոնդայի դրամագլուխ դուրս եկաւ [[Ford]]-ը) առաջնային բաժնետոմսերու տարաբաշխումը (IPO)&lt;ref name=&quot;vedomosti.ru&quot;&gt;[https://www.vedomosti.ru/technology/articles/2011/08/11/yabloko_sozrelo&lt;Apple повторила успех Microsoft и Cisco Systems&gt;]&lt;/ref&gt;:

[[1981]]-ի Մարտին Վոզնեակը կ'ենթարկուի ինքնաշարժի արկածի եւ ժամանակաւորապէս կը ձգէ աշխատանքը։ «Apple III»-ի վաճառքի խնդիրները բերին անոր, որ Ճոպս ստիպուած էր աշխատանքէն հեռացնել 40 աշխատակիցներ։ Լրատուամիջոցները արդէն կ'ազդարարէին Էփըլ ընկերութեան մօտակայ վախճանին մասին։ [[1983]]-ի սկիզբը յառաջացած խնդիրները յաղթահարել չկարենալով՝ Ճոպս ընկերութեան նախագահի պաշտօնը ստանձնելու համար կը հրաւիրէ [[Ճոն Սկալի|Ճոն Սկալ]]ին, որ այդ ժամանակ նոյն պաշտօնը կը ստանձնէր «[[PepsiCo]]»-ի մէջ։ 1983-ի Ապրիլին Սկալին կ'անցնի իր պարտականութիւններուն։ Սթիւ Ճոպս ընկերութեան անյաջողութիւնները կը վերապրէր ինչպէս իր անձնականները, այդ պատճառով անոր եւ Սկալիի միջեւ կը յառաջանան տարաձայնութիւններ եւ բախումներ։

[[1984]]-ին Էփըլ առաջին անգամ ներկայացրուց նոր 32 կարգանի Macintosh համակարգիչը&lt;ref name=&quot;vedomosti.ru&quot;/&gt;: Յետագային այս դասի համակարգիչները դարձան ընկերութեան հիմնական գործը։ Երկու տասնամեակի ընթացքին ընկերութիւնը թողարկեց Motorola գործօններու վրայ հիմնուած Macintosh համակարգիչները՝ [[Mac OS]] ֆիրմային գործադիր համակարգով։ Այս հարթակը կը թողարկէ միայն Էփըլը։ Կարճ ժամանակ ետք 1990-ականներու կէսերուն ղեկավարութիւնը որոշում ընդունեց Mac համատեղելի համակարգիչներու համար արտօնագիր ներկայացնել, սակայն յետագային արտօնագիրները յետս կոչուեցան։

Էփըլ ունէր բարձր դիրք կառավարական եւ կրթական կազմակերպութիւններու հատուածին մէջ, ինչպէս նաեւ հրատարակչական եւ ձեւաւորման գործին մէջ, հյետագային՝ երաժշտական արդիւնաբերութեան մէջ։ Առաջ անցնելով այլ մշակողներուն՝ Էփըլը լայն գործածութեան մէջ դրաւ օգտագործողի [[կրաֆիքական միճերես]]ը (ինթըրֆէյս) եւ [[համակարգչային մկնիկ]]ը: [[1985]]-ին [[ԱՄՆ]]-ի նախագահ [[Ռոնալտ Ռիկըն|Ռոնալտ Ռիկընը]] պարգեւատրեց Ճոպսը եւ Վոզնեակը մետալներով՝ արհեստագիտական յառաջընթացի զարգացման համար։ Նոյն տարուան ընթացքին հիմնադիրներէն մէկը՝ Սթիւ Ճոպսը լքեց ընկերութիւնը։

=== 1990-2000-ականներ ===
1994-1996 թուականներուն ընկերութիւնը յաջորդաբար շուկայ հանեց 640×480 մատրիցայով, 24 պիթ գոյնով գունաւոր ֆոթոխցիկներու երեք մոտելներ QuickTake 100, 150 եւ 200: Անոնք ժամանակակից տիպի գունաւոր ֆոթոխցիկներէն առաջինն էին, սակայն Էփըլի արտադրութիւնը յետագայ զարգացում չստացաւ&lt;ref&gt;[https://slon.ru/posts/63525 Ю.Аммосов. Проект «Корона»: откуда в вашем смартфоне фотоаппарат], [[slon.ru]], 6 февраля 2016г.&lt;/ref&gt;:

1990-ականներու վերջաւորութեան Էփըլի գործերը կտրուկ վատացան եւ 1997-ին երկու տարուան կորուստները կազմեցին 1,86 միլիառ տոլար&lt;ref name=&quot;vedomosti.ru&quot;/&gt;: Վիճակը փոխուեցաւ 1997-ին Ճոպսի վերադարձով։ Էփըլը իրեն համար աստիճանաբար սկսաւ բանալ նոր, համակարգչային արհեստին հետ անմիջական կապ չունեցող շուկաներ։

[[2001]]-ին ընկերութիւնը ներկայացուց արագ հանրայայտութիւն ձեռք բերած ձայնային նուագարկիչ [[iPod]]-ը։

[[2003]]-ին ընկերութիւնը բացաւ [[iTunes Store]] թուային ձայնային, տեսողական եւ խաղային մետիա ծաւալի հանրայայտ համացանց-խանութը (օնլայն սուփըրմարքէթը)։

Իսկ [[2007]]-ին դուրս եկաւ բջիջային հեռախօսներու շուկայ սենսորային սմարթֆոն [[iPhone]]-ով։

=== 2010-ականներ ===
[[2010]]-ին շուկայ իջաւ [[iPad]] պլանշետային համակարգիչը&lt;ref name=&quot;vedomosti.ru&quot;/&gt;։

Ամբողջ աշխարհին վրայ մեծ պահանջարկ ունեցող [[iPod]]-ի, [[iPhone]]-ի եւ [[iPad]]-ի արտադրութիւնը արմատապէս բարելաւեց Էփըլի ֆինանսական դրութիւնը՝ բերելով ընկերութեան մրցանիշային եկամուտ։ [[2011]]-ի Օգոստոսին ըստ շուկայի դրամագլուխի՝ շրջանցելով [[ExxonMobil]] նաւթային ընկերութեան, Էփըլը դարձաւ աշխարհի ամէնաթանկ ընկերութիւնը։ Մինչեւ տարուան աւարտը ընկերութիւնները քանի մը անգամ փոխուեցան տեղերով, սակայն [[2012]]-ի Յունուարէն Էփըլ յաջողեցաւ երկար ժամանակ հաստատուիլ առաջին գիծին վրայ։ 2012-ի Օգոստոսին անիկա դարձաւ պատմութեան մէջ ամէնաթանկ ընկերութիւնը, գերազանցելով [[1999]]-ի Դեկտեմբերին [[Microsoft]]-ի սահմանած տոթքոմի պղպջակի գագաթնակէտը, իսկ 2012-ի Սեպտեմբերին Էփըլի շարժումը առեւտուրի ընթացքին հասաւ իր առաւելագոյնին՝ 705,07 միլիառ տոլար, դրամագլուխը՝ 662,09 միլիառ&lt;ref name=&quot;autogenerated20130129-1&quot;&gt;[http://www.vedomosti.ru/companies/news/8431861/apple_perestala_byt_samoj_dorogoj_kompaniej_mira Apple перестала быть самой дорогой компанией мира]. // [[Ведомости]]&lt;/ref&gt;։ 2012-ի Սեպտեմբերի առաւելագոյնէն ետք, մօտ [[2013]]-ի Յունուարին, Էփըլի դրամագլուխը կրճատուեցաւ 37,6%-ով&lt;ref name=autogenerated20130129-1 /&gt;, ինչ որ առիթ տուաւ ExxonMobil-ին կրկին մրցակցիլ իր հետ աշխարհի ամէնաթանկ հանրային ընկերութեան տեղին համար&lt;ref&gt;[http://www.interfax.by/mosaic/1124297 Самые дорогие компании мира: Apple, ExxonMobil, Samsung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203054445/http://www.interfax.by/mosaic/1124297 |date=2013-12-03 }}. Бизнес и финансы на interfax.by&lt;/ref&gt;։ 13 Նոյեմբեր 2014-ին Էփըլը գերազանցեց սեփական մրցանիշը, անոր դրամագլուխը կազմեց 663,43 միլիառ տոլար&lt;ref&gt;[http://www.iphones.ru/iNotes/388508 Новый рекорд Apple: капитализация компании превысила $660 млрд]&lt;/ref&gt;։

2013-ին Էփըլ ընկերութիւնը առաջինը եղաւ, որ սկսաւ 64 պիթանոց [[ARM Ճարտարապետութիւն|ARM ճարտարապետութեամբ]] չիփերու յաջորդական արտադրութիւնը, թողարկելով 64 պիթանոց 2-միջուկային [[Apple A7]] [[միքրոպրոցեսորը]]&lt;ref name=3dnews-1&gt;[http://www.3dnews.ru/783429 Крупнейшие производители мобильных процессоров последуют за Apple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203003023/http://www.3dnews.ru/783429 |date=2013-12-03 }}.&lt;/ref&gt;։

[[2014]]-ին ընկերութիւնը ներկայացուց իր առաջին անհատական դիւրակիր [[Apple Watch]] սարքաւորումը։

2016-ին WWDC-2016 ամէնամեայ համաժողովին Էփըլ ընկերութիւնը յայտարարեց, որ վաճառանիշի սարքաւորոմը պիտի աշխատի աւարտին ծածկագրման սկզբունքով․ տեղեկութիւնը կը քոտաւորուի այն փոխանցող սարքաւորման վրայ եւ կ'ապաքոտաւորուի կիրառուող գաջեթով։ Անիկա ծրագրում կիրառած է ձայնային զանգերու կատարման, ինչպէս նաեւ նոր մեսենճերի մէջ&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc/3012892 Ъ-Новости - На устройствах Apple появится полное шифрование звонков и сообщений&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;։

====== Պատկերանիշ ======
[[Պատկեր:Apple logo black.svg|մինի|Apple կազմակերպութեան լոկոն]]
[[Պատկեր:Apple first logo.png|մինի|Apple-ի առաջին լոկոն]]
[[Պատկեր:Apple Computer Logo rainbow.svg|մինի|Apple-ի ծիածանագոյն լոկոն]]
Apple-ի առաջին ոչ պաշտօնական լոկոյի հեղինակը Ռոն Ուայնն էր։ Այդ լոկոյին վրայ պատկերուած էր խնձորի ծառի տակ նստած Իսահակ Նիւթոնը։ Լոկոն թողարկուած է [[1 Ապրիլ]] 1976-ին&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://macradar.ru/apple/apple-logo/ |title=Archive copy |accessdate=2016-08-12 |archive-date=2014-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902183109/http://macradar.ru/apple/apple-logo/ |dead-url=yes |archivedate=2014-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140902183109/http://macradar.ru/apple/apple-logo/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;։

Կարճ ժամանակ ետք լոկոն փոխարինուեցաւ Ռոպ Եանովի «ծիածանագոյն խնձոր» {{lang-en|rainbow}} լոկոյով։ Անիկա հրապարակուած է [[4 Օգոստոս]] [[1977]]-ին [[Macintosh]] Classic 2 թողարկման հետ։ Եանովը ներկայացուցած էր լոկոյի երկու տարբերակ՝ նորմալ եւ կծած, որոնցմէ Ճոպսը ընտրած է երկրորդ տարբերակը։

Եանովի ստեղծած լոկոյի նշանին մէջ կարեւոր է խնձորի ձեւը, որ եղած է «ոսկիէ ճշգրտութեամբ»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://origin.iknowit.ru/paper1343.html |title=Archive copy |accessdate=2016-08-12 |archive-date=2016-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730234935/http://origin.iknowit.ru/paper1343.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:

Նախնական լոկոն փոխելու նպատակն այն էր, որ անիկա գրաւէ մարդոց ուշադրութիւնը եւ բարձրացնէ կազմակերպութեան վարկանիշը։ Աշխատանքը բարդ էր, շատեր արդէն պատրաստ էին Apple-ի սնանկացման եւ կազմակերպութեան նկատմամբ ձեւաւորուած էր բացասական դիրքորոշում, որ կը կապէր չյաջողած լոկոյի հետ։ Ստեղծուած իրավիճակին մէջ անհրաժեշտ էր ստեղծել կազմակերպութեան նոր լոկօ։ Պահանջն էր, որ անիկա ըլլայ պարզ, ժամանակակից տեսքով եւ լաւ ճանաչելի։ Ձեւաւորողներ Եանովը եւ [[Սթիւ Ճոպս]]ը եկան այն եզրակացութեան, որ իտէալական լոկոտիպը միագոյն խնձորն է, որ պէտք է կծած ըլլայ աջ կողմէն եւ չնմանի լոլիկի։ Ճոպսի այս պատկերը շատ կը հաւնի, սակայն ան կ'որոշէ, որ լոկոն անպայման պէտք է ըլլայ գունավոր։ Ճոպսը համոզուած էր, որ գունաւոր լոկոն կ'օգնէ ձեւաւորելու կազմակերպութեան վերաբերող դրական վերաբերմունք։

Մայքլ Սքոթը՝ Apple-ի առաջին գլխաւոր գործադիր տնօրէնը, ծիածանափայլ լոկոն անուանած է ամէնաթանկ լոկօ, որ երբեւէ գոյութիւն ունեցած է։ Ատիկա կապուած էր այն փաստին հետ, որ այն ժամանակ գունաւոր լոկոյի լոյս ընծայումը աւելի սուղ էր, քան սեւ-ճերմակինը։ Ռոպ Եանովը միաժամանակ գունաւոր տարբերակի հետ ներկայացուցած է նաեւ լոկոյի միագոյն եւ մետաղական տարբերակները, սակայն չնայած թանկարժէք ըլլալուն, կազմակերպութեան տնօրէնութիւնը որոշած է կանգ առնել գունաւոր տարբերակին վրայ&lt;ref&gt;http://www.wired.com/2003/09/apple-doin-the-logo-motion/&lt;/ref&gt;։

Ռոպ Եանովի բացատրութեամբ գունաւոր լոկոն կապուած է այն հանգամանքին հետ, որ Apple-ը լոյս կ'ընծայէ համակարգիչներ՝ գունաւոր մոնիթորներով։ Այն ժամանակ Mac համակարգիչներու էկրանը կրնար արտացոլել 6 գոյն։ Այդ գոյներն ալ նշուած են լոկոյին մէջ։ Գոյներու դասաւորութեան ինչ-որ օրէնքներ չկան։ Եանովը գոյները դասաւորած է պատահական կարգով, միայն կանաչ գոյնը տեղակայուած եղած է առաջին դիրքին վրայ։

Այսպիսով, ձեւաւորուեցաւ գունաւոր կծած խնձորի տեսքով լոկոն, որ գոյատեւեց մինչեւ 1999։ Ատկէ ետք լոկոն սկսաւ լոյս տեսնել սեւ-ճերմակ գոյներով։

Այն ժամանակ լոկոն եղած է շրջուած խնձորի տեսքով, որպէսզի փակ համակարգիչի պարագային անիկա յայտնուէր օգտուողին դիմաց ուղիղ դիրքով&lt;ref&gt;http://macovod.net/2009/04/istoriya-poyavleniya-samogo-izvestnogo-logotipa-apple/{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։

[[27 Օգոստոս]] [[1999]]-ին (IMAC G3-ի հրապարակումէն մէկ տարի ետք) Apple-ը պաշտօնապէս հրաժարեցաւ ծիածանագոյն լոկոյէն, սկսաւ օգտագործել միագոյն լոկօ, որ ձեւով նման է «ծիածանագոյն խնձորին»։ Աքուա թեմատիկայով տարբերակը օգտագործուած է 1999-2003 թուականներուն, իսկ ապակիէ թեմատիկայով տարբերակը՝ 2007-2013 թուականներուն։

=== Միաձուլում Եւ Կլանում ===
Իր գործունէութեան տարիներուն Էփըլը բազմիցս կլանած է ՏՏ շուկային մէջ աշխատող տարբեր ընկերութիւններ։ Նման խոշորագոյն գործարքներէն է [[NeXT]] (1996, 430 մլն տոլարով), [[P.A. Semi]] (2008-ի Ապրիլ, 280 մլն տոլարով), Quattro Wireless (2010-ի Յունուար, 274 մլն տոլարով), [[Siri]] (2010-ի Ապրիլ, 200 մլն տոլարով), Anobit Technologies (2012-ի Յունուար, 400–500 մլն տոլարով), [[Beats Electronics]] (2014-ի Մայիս, 3 միլիառ տոլարով)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cybersecurity.ru/hard/193459.html|title=Официально: Apple купила Beats за 3 млрд долларов|publisher=CyberSecurity|accessdate=2014-05-29|archiveurl=|archivedate=}}&lt;/ref&gt; եւ այլ ընկերութիւններու գնումը։

== Սեփականատէրեր Եւ Ղեկավարութիւն ==
Էփըլ հանրային ընկերութեան ակցիաները կը վաճառուին [[NASDAQ]] բիրժայի եւ լոնտոնեան ֆոնտային բիրժայի մէջ։ Թողարկուած ակցիաներու ընդհանուր քանակը 2011-ի սկիզբը կազմած է 921,28 միլիոն հատ։ 26 Մայիս 2010-ի դրութեամբ Էփըլ ընկերութեան շուկայական գինը գերազանցեց [[Microsoft]]-ի շուկայական գինին&lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;[http://itc.ua/news/rynochnaya_stoimost_kompanii_apple_prevysila_rynochnuyu_stoimost_kompanii_microsoft_46341?s=864c2cdcc812224a40ca94b245bb59be Рыночная стоимость компании Apple превысила рыночную стоимость компании Microsoft]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։ 2011-ի Մարտի դրութեամբ ընկերութեան շուկայական դրամագլուխը գնահատուեցաւ 309,5 միլիառ տոլար&lt;ref&gt;[http://www.cnews.ru/news/top/index.shtml?2011/03/18/432618 Apple потеряла $17,4 млрд на землетрясении в Японии]&lt;/ref&gt;։

2011-ի Օգոստոսին ըստ Շուկայական դրամագլուխի, որ 10 Օգոստոսին կը կազմէ 338,8 միլիառ տոլար, Էփըլը կը դառնայ աշխարհի ամէնաթանկ ընկերութիւնը&lt;ref name=&quot;ved_08_2011&quot;&gt;{{cite web|author=Олег Сальманов, Александр Силонов.|datepublished=|url=http://www.vedomosti.ru/tech/news/1337978/yabloko_sozrelo|title=Apple повторила успех Microsoft и Cisco Systems|publisher=// vedomosti.ru|accessdate=2011-8-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009002559/http://www.vedomosti.ru/tech/news/1337978/yabloko_sozrelo|archivedate=2011-10-09|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ [[9 Փետրուար]] 2012-ի դրութեամբ Էփըլի դրամագլուխը հասաւ 456 միլիառ տոլար գծանշանին։ Ատիկա կը գերազանցէ Էփըլի մօտակայ մրցակիցներ [[Կուկլ]]-ի եւ [[Մայքրոսոֆթ]]-ի միասին վերցուցած ընդհանուր արժէքին&lt;ref name=&quot;cnews&quot;&gt;[http://www.cnews.ru/news/line/index.shtml?2012/02/10/477074 10.02.2012 :: cnews.ru:: Apple стоит больше Google и Microsoft вместе взятых]&lt;/ref&gt;։

[[2016]]-ի Մարտին Էփըլ ըստ շուկայական դրամագլուխի, 571 միլիառ տոլար դրամագլուխով կը հանդիսանայ առաջին դիրք&lt;ref name=&quot;cnews&quot; /&gt;, չնայած 2016-ի սկիզբը որոշ ժամանակով կը զիջի առաջնորդութիւնը Google-ի մայրական ընկերութեան՝ [[Alphabet Inc]]-ին:
[[Պատկեր:Applecomputerheadquarters.jpg|մինի|Էփըլի գլխաւոր գրասենեակը Կուպերտինոյի մէջ]]
=== Տնօրէններու Խորհուրդ&lt;ref name=&quot;directors&quot;&gt;[http://www.apple.com/pr/bios/ Executive Profiles and Board of Directors].&lt;/ref&gt; ===
* [[Արթիւր Դ․ Լեւինսոն]] - Էփըլի տնօրէններու խորհուրդի նախագահ, [[Genentech]]-ի նախկին նախագահ եւ գլխաւոր տնօրէն
* [[Ճէյմս Պէլ|Ճէյմս Ա․ Պէլ]] - Boeing ընկերութեան նախկին ֆինանսական տնօրէն եւ համագործակցութեան նախագահ 
* [[Թիմ Քուք]] - Էփըլ ընկերութեան գլխաւոր տնօրէն
* [[Ալպէրթ Կոր]] - ԱՄՆ նախկին փոխնախագահ
* [[Ռոպըրթ Այկըր]] - The Walt Disney Company ընկերութեան CEO եւ նախագահ
* [[Անտրա Եունկ]] - Avon Products-ի տնօրէններու խորհուրդի աւագ խորհրդական
* [[Ռոնալտ Տ․ Շուկըր]] ({{lang-en|Ronald Sugar}})- Northrop Grumman Corporation ընկերութեան նախկին նախագահ եւ CEO
* [[Սիւզըն Վակնըր]] - BlackRock ներդրումային ընկերութեան նախկին ղեկավար

=== Հիմնական Կառավարում&lt;ref name=&quot;directors&quot;/&gt; ===
; Տնօրէններ
* [[Թիմ Քուք]] - 2011-ի Օգոստոսէն գլխաւոր տնօրէն&lt;ref name=&quot;directors&quot;/&gt; նախկին գլխաւոր գործադիր տնօրէն (1998-2011)&lt;ref&gt;[http://cnews.ru/news/top/index.shtml?2010/03/15/382717 15.03.2010 Временный глава Apple получил бонус в $22 млн].&lt;/ref&gt;
* [[Ճէֆ Ուիլիըմս]] - գլխաւոր գործադիր տնօրէն (COO)
* [[Ճոնթան Այվ]] - ձեւաւորման գլխաւոր տնօրէն
* [[Մայեսթրի Լուքա]] - գլխաւոր փոխնախագահ եւ գլխաւոր ֆինանսական տնօրէն

;
; Աւագ փոխնախագահներ
* [[Ֆիլիփ Շիլլըր]] - միջազգային առեւտուրի աւագ փոխնախագահ
* [[Անժելա Արենտս]] - մանրածախ վաճառքի ([[Apple Store]]) եւ Էփըլի Համացանց-խանութներու աւագ փոխնախագահ
* [[Էտտի Քիու]] - վեպ-ծրագրաւորման եւ Համացանց ծառայութիւններու ([[iTunes Store]], [[iCloud]], [[App Store]], [[Apple Maps]] եւ այլն) աւագ փոխնախագահ
* [[Քրէյկ Ֆետերիկի]] - Apple-ի ծրագրային ապահովման մշակման աւագ փոխնախագահ ([[OS X]], [[iOS]], [[tvOS]], [[watchOS]] եւ այլն)
* [[Տէն Ռիչիօ]] - սարքային ապահովման մշակման աւագ փոխնախագահ 
* [[Ճոնի Սրուժի]] - արհեստագիտութեան սարքային ապահովման աւագ փոխնախագահ 
* [[Պրիւս Սիուել]] - աւագ փոխնախագահ եւ գլխաւոր իրաւաբանական խորհրդատու

; Փոխնախագահներ&lt;ref&gt;[http://yablochno.com/news/24486 На странице руководства Apple появилось 5 новых имён] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140911160126/http://yablochno.com/news/24486 |date=2014-09-11 }}.&lt;/ref&gt;
* [[Փոլ Տնիով]] - «յատուկ նախագիծեր»-ու փոխնախագահ
* Ալան Տայ ({{lang-en|Alan Dye}}) - Օգտուողի ինթըրֆէյս ձեւաւորման փոխնախագահ
* Ռիչըրտ Հոուըրտ ({{lang-en|Richard Howarth}}) - արտադրական ձեւաւորման փոխնախագահ
* Թոր Մայրըն ({{lang-en|Tor Myhren}}) - Առեւտրական հաղորդակցութեան փոխնախագահ
* Սթիւ Տաուլինկ ({{lang-en|Steve Dowling}}) - հասարակութեան հետ կապերու եւ ԶԼՄ-ի փոխնախագահ
* Տէնիզ Եանկ Սմիթ ({{lang-en|Denise Young Smith}}) - համաշխարհային գատրային քաղաքականութեան փոխնախագահ
* [[Լիզա Պերեք Ճէքսըն]] - շրջակայ աշխարհի պաշտպանութեան, քաղաքական գործիչներու եւ ընկերային փոխնախագահ 
* [[Ճոէլ Պոտոլնիյ]] - Էփըլ համալսարանի դեկան եւ փոխնախագահ
* [[Պոպ Մանսֆիլտ]] - նախկին աւագ փոխնախագահ, ներկայիս «Project Titan» նախագիծի խորհրդատու եւ ղեկավար, կ'ենթարկուի անմիջապէս Թիմ Քուքին&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://deepapple.com/news/50107.html|title=Боб Мансфилд возглавит Project Titan в Apple|publisher=«DeepApple.com»|date=26 июля 2016|accessdate=27.07.2016|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Ընկերութեան Պատմութեան Հիմնական Դէմքեր ===
[[CEO]]:
* [[Մայքըլ Սքոթ]] ({{lang-en|Michael Scott}})- առաջին [[CEO]] [[1977]]-ի Փետրուարէն մինչեւ [[1981]]-ի Մարտ
* [[Մայք Մարքուլա]]: [[1981]]-[[1983]]
* [[Ճոն Սքալի]]: [[1983]]-[[1993]]
* Մայքըլ Սփայնտլըր ({{lang-en|Michael Spindler}})։ [[1993]]-[[1996]]
* Կիլ Ամելիօ ({{lang-en|Gil Amelio}})։ [[1996]]-[[1997]]
* [[Սթիւ Ճոպս]] : [[1997]]-[[2011]]
* [[Թիմ Քուք]]: [[2011]]-էն

;
; Այլ անձնաւորութիւններ
* [[Պիլ Աթքինսըն]]՝ հանրածանօթ Միսթըր Պին անունով
* [[Կայ Քաւասակի]] - 1984-ին [[Macintosh]] համակարգիչի առեւտուրի պատասխանատու, Apple Computer ընկերութեան առաջին աշխատակիցներէն մէկը
* [[Տէլ Եոքամ]] ({{lang-en|Del Yocam}}) - 1979-1989 թուականներուն Apple-ի փոխնախագահ
* [[Ճէֆ Ռասքին]] - Macintosh համակարգիչի մշակող
* [[Ճոնաթան Այվ]] - ձեւաւորորղ, աշխարհին [[iPod]], [[iMac]], [[iPhone]] նուիրողը ([[1992]]-էն մինչեւ օրս)
* [[Ժան-Լուի Կասէ]] - ընկերութեան գործադիր տնօրէն ([[1981]]-[[1990]])
* [[Փիթըր Օփենհայմըր]] - աւագ փոխնախագահ եւ ընկերության ֆինանսական տնօրէն ([[2004]]-[[2014]])
* [[Սթիւ Վոզնեակ]] - Apple ընկերութեան համահիմնադիր, [[Apple I]] եւ [[Apple II]] համակարգիչներու մշակող
* [[Սքոթ Ֆորսթրալ]] - մինչեւ 29 Հոկտեմբեր 2012 [[iPhone]]-ի ծրագրային ապահովման աւագ փոխնախագահ
* [[Սիւզըն Քեր]] - 1980-ական թուականներուն [[Apple Macintosh]]-ի ինթըրֆէյսի շատ տարրերու ստեղծող, նկարիչ եւ գրաֆիկական ձեւաւորող 
* [[Թոնի Ֆատել]] - [[iPod]] նուագարկիչի հիմնական մշակող
* [[Էւի Թեւանեան]] - 2003-էն 2006 Apple ծրագրային մշակումներու աւագ փոխնախագահ
* [[Էնտի Հերցֆելտ]] - 1981-ին Macintosh-ի համար ՕՀ աւագ ծրագրային ճարտարապետ
* [[Էրիք Շմիտթ]] - 3 Օգոստոս 2006-էն տնօրէններու խորհուրդի անդամ&lt;ref&gt;[http://cnews.ru/news/top/index.shtml?2009/08/03/356222 Гендиректора Google уволили из Apple].&lt;/ref&gt;
* [[Ռոն Ճոնսըն]] - 2000-էն 2011 մանրածախ վաճառականութեան աւագ փոխնախագահ

== Գործունէութիւն ==
Ընկերութիւնը իր արտադրութեան մէկ մասը կը վաճառէ իրեն պատկանող [[Apple Store]] մանրածախ խանութներու միջոցով (աւելի քան 400&lt;ref&gt;[http://www.cybersecurity.ru/consulting/192502.html Глава Apple Store получит почти 70 млн долларов].&lt;/ref&gt;։), տեղակայուած՝ [[ԱՄՆ]]-ու, [[Քանատա]]յի, [[Ճափոն]]ի, [[Մեծ Բրիտանիա|Մեծ Բրիտանիոյ]] եւ այլ երկիրներու մէջ։ Ինչպէս նաեւ կը զբաղի իր [[Apple Store (online)]], [[iTunes Store]] եւ [[App Store]] օնլայն խանութներու միջոցով տարբեր ապրանքներու (ոչ միայն սեփական արտադրութեան) իրացմամբ։ Օնլայն խանութները 2013-ին ընկերութեան բերին 18,3 միլիառ տոլար, որ Apple ընկերութեան դրաւ օնլայն մանրածախ առեւտուրով զբաղող ընկերութիւններու մէջ [[Amazon.com]]-էն ետք երկրորդ դիրքը&lt;ref name=&quot;3d-on1&quot;&gt;[http://www.3dnews.ru/819792 Apple стала вторым по величине интернет-ретейлером] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140510223559/http://www.3dnews.ru/819792 |date=2014-05-10 }}.&lt;/ref&gt;։

== Արտադրութիւն ==
Այժմ Apple ընկերութեան արտադրութիւնները․ 
* [[iPhone]] - բջիջային հեռաձայններ
* [[iPad]] - պլանշետային համակարգիչներ
* [[iPod]], [[iPod shuffle]], [[iPod nano]] եւ [[iPod touch]] - դիւրակիր մուլտիմեդիա նուագարկիչներ 
* [[MacBook Air]] - սպառողական ուլտրաբարակ, շարժական նոթպուք, շրջանառութեան մէջ է 2008-էն
* [[MacBook Pro]] - մասնագիտական նոթպուք, շրջանառութեան մէջ է 2006-էն
* [[Mac Mini]]- սպառողական համակարգիչ, ներկայացուած է 2005-էն
* [[iMac]] - սպառողական սեղանադիր համակարգիչ, շրջանառութեան մէջ է 1998-էն
* [[Mac Pro]] - սպառողական սեղանադիր համակարգիչ, շրջանառութեան մէջ է 2006-էն
* [[Thunderbolt Display]] - համակարգչային մոնիտորներ
* [[Mac Pro Server]], [[Mac mini Server]] - սերվերներ
* [[Apple TV]] - Magic Mouse, Magic Trackpad եւ այլ մուլտիմեդիա նուագարկիչներ, բացի անկէ, ընկերութիւնը կ'արտադրէ անոնց համար լրակազմ եւ ծրագրային ապահովում։
* [[Apple Watch]] - խելացի ժամացոյցներ

=== Գործունէութեան Ցուցանիշներ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Ֆինանսական ցուցանիշներ միլիառ ԱՄՆ տոլարով
! Տարի !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015
|-
| Շրջանառութիւն || 5,363 || 5,742 || 6,207 || 8,279 || 13,93 || 19,32 || 24,58 || 37,49 || 42,91 || 65,23 || 108,3 || 156,51 || 170,91 || 182,8 || 233,7
|-
| Մաքուր եկամուտ || -0,025 || 0,065 || 0,069 || 0,276 || 1,335 || 1,989 || 3,495 || 6,119 || 8,235 || 14,01 || 25,92 || 41,73 || 37,04 || 39,51 || 53,39
|-
| Աշխուժներ || 6,021 || 6,298 || 6,815 || 8,05 || 11,55 || 17,21 || 24,88 || 36,17 || 47,5 || 75,18 || 116,4 || 176,1 || 207 || 231,8 || 290,5
|-
| Սեփական դրամագլուխ || 3,92 || 4,095 || 4,223 || 5,076 || 7,466 || 9,984 || 14,53 || 22,28 || 31,64 || 47,79 || 76,62 || 118,2 || 123,5 || 111,5 || 119,4
|}
&lt;small&gt;Ծանօթութիւն. իւրաքանչիւր տարուան 25 Սեպտեմբերի դրութեամբ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Annual Report 2005 (SEC Filing Form K-10)|url=http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1104659-05-58421/320193/filing.pdf|date=2005-12-01|publisher=Apple Inc.|accessdate=2016-03-08|language=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308170412/http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1104659-05-58421/320193/filing.pdf|dead-url=yes|archivedate=2016-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308170412/http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1104659-05-58421/320193/filing.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Annual Report 2010 (SEC Filing Form K-10)|url=http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1193125-10-238044/320193/filing.pdf|date=2010-10-27|publisher=Apple Inc.|accessdate=2016-03-08|language=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308211445/http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1193125-10-238044/320193/filing.pdf|dead-url=yes|archivedate=2016-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308211445/http://files.shareholder.com/downloads/AAPL/1656309006x0xS1193125-10-238044/320193/filing.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;.&lt;/small&gt;

== Առեւտուր ==
Էփըլի առեւտրական քաղաքականութիւնը ոմանց բաւականին թշնամական կը թուի։ Օրինակ՝ [[Microsoft Windows]] հարթակի վրայ Էփըլի արտադրութիւն օգտագործողները կրնան ստանալ իրենց մօտ չտեղադրուած արտադրութեան թարմացման մասին հաղորդագրութիւններ, քանի որ այդ ապրանքներու տեղադրման կարգաւորումները միացած են լռելեայն։ Մասնաւորապէս, [[Safari]] օգտագործողներուն կ'առաջարկուի տեղադրել [[iTunes]] եւ [[QuickTime]]։ Անկէ հրաժարելու համար անոնք իրենք պիտի հանեն թարմացումներու երկխօսութեան պատուհանին համապատասխան նշումները&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url           = http://ipaded.ru/
 |title         = Apple iPad
 |lang          = ru
 |datepublished = 2010-09-21
 |accessdate    = 2010-09-21
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20100929210213/http://ipaded.ru/
 |archivedate   = 2010-09-29
 |dead-url      = yes
}}&lt;/ref&gt;։

Այսպէս, 2008-ին Էփըլ սկսաւ առաջարկել iTunes օգտագործողներուն Windows-ի համար տեղադրել իր Safari վեպ-պրաուըերը։ Ընդ որուն, պրաուզըրի տեղադրումը միացած է լռելեայն, իսկ անոր նկարագրութիւնը կազմուած է բացառապէս ծանուցումէ եւ կայքի յղումներէ&lt;ref&gt;{{Cite web
 | url           = http://www.news.com/8301-10784_3-9900456-7.html?tag=nefd.top
 | title         = Apple pushes Safari on Windows via iTunes updater
 | author        = Martin LaMonica.
 | publisher     = [[CNET]]
 | lang          = en
 | datepublished = 2008-03-21
 | accessdate    = 2008-03-21
 | archiveurl    = http://www.webcitation.org/61AUecGWh
 | archivedate   = 2011-08-24
}}&lt;/ref&gt;։

=== «1984» Ծանուցումի Հոլովակ ===
«1984»-ը բեմադրիչ [[Ռիտլի Սքոթ]]ի պատկերասփիւռի ծանուցումի հոլովակն է՝ նուիրուած Macintosh համակարգիչին։ Առաջին անգամ ցուցադրուած է [[22 Յունուար]] [[1984]]-ին։ Օգտագործուած է [[Ճորճ Օրուէլ]]ի «1984» հակաուտոպիական վէպի անուանումը եւ կը խաղարկէ անոր նիւթը։

=== «Think Different» Ծանուցումի Քարոզարշաւ ===
«Think Different» (մտածէ ուրիշ ձեւով) - [[1997]]-[[2002]] թուականներուն Էփըլի յաջողած ծանուցումի քարոզարշաւն է։

=== Ցուցահանդէսներ ===
Էփըլ ամէն տարի կը կազմակերպէ [[MacWorld]] ցուցահանդէսը, ուր կը ներկայացնէ իր նոր ատրադրութիւնները եւ թարմացումները։

== Քննադատութիւն ==
[[21 Ապրիլ]] [[2011]]-ին [[Կրինփիս]]ը ({{lang-en|Greenpeace}}) զեկուցում մը հրապարակեց, ընդգծելով այն փաստը, որ տուեալներու մշակման կեդրոնները կը սպառեն ամբողջ համաշխարհային ելեկտրականութեան 2%-ը, եւ համաձայն կանխանտեսումներու, այդ թիւը պիտի աւելնայ։ Ֆիլ Ռետֆորտը Կրինփիսէն կ'ըսէ, որ իրենք անհանգստացած են անով, որ ելեկտրական ուժի սպառման այդ նոր պայթիւնը այսօր հասանելի մաքուր ուժի փոխարէն կրնայ նետել մարդկութեան բնութիւնը աղտոտող ուժի աղբիւրներու հին համակարգ&lt;ref&gt;[http://www.greenpeace.org/international/Global/international/publications/climate/2011/Cool%20IT/dirty-data-report-greenpeace.pdf «Dirty Data Report Card»]. [[Greenpeace]]. Retrieved August 22, 2013.&lt;/ref&gt;։ Էփըլի դէմ Կրինփիսի բողոքէն ետք, [[17 Ապրիլ]] [[2012]]-ին, ընկերութիւնը հանդէս եկաւ յայտարարութեամբ այն մասին, որ կ'աւարտէ ածուխի օգտագործումը եւ կ'անցնի 100 % կենսոլորտի մաքուր ուժի&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wired.com/wiredenterprise/2012/05/apple_coal/ |author=McMillan R. |title=After Greenpeace Protests, Apple Promises to Dump Coal Power |publisher=[[Wired]] |date=2012-05-17 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/environment/renewable-energy/ |title=Powering Our Facilities with Clean, Renewable Energy |publisher=Apple Inc}}&lt;/ref&gt;։ 2013-ին Էփըլ յայտնեց, որ տուեալներու մշակման իր կեդրոններու սնուցման համար կ'օգտագործէ 100 % նորացուած ուժի աղբիւրներ եւ ամբողջ հզօրութեան 75 %-ը կը ստացուի նորացուած աղբիւրներէն&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/news/2013-03-21/apple-says-data-centers-now-use-100-percent-renewable-energy «Apple Says Data Centers Now Use 100 % Renewable Energy»]. Business Week. March 21, 2013. Retrieved August 30, 2013.&lt;/ref&gt;։

2010-ին սպառողներուն կանաչ ընկերութեան կողմ ուղղելով զբաղող [[Climate Counts]] ոչ-առեւտրական կազմակերպութիւնը Էփըլ ընկերութեան կու տայ 100 կարելիութենէն 52-ը, որ Էփըլը կը դնէ «Ճանապարհին»-ի ամէնաբարձր կարգին վրայ»&lt;ref&gt;[http://www.climatecounts.org/scorecard_score.php?co=7 «Climate Counts scorecard»]. Climatecounts.org. Retrieved October 7, 2011.&lt;/ref&gt;։ Անիկա ցատկ էր առաջ 2008-ի Մայիսի համեմատութեամբ, երբ Climate Counts Էփըլին տուաւ 100-էն 11 միաւոր, որ ելեկտրական գործիքներու արտադրութեամբ զբաղող ընկերութիւններուն մէջ Էփըլը դրաւ վերջին դիրքին վրայ։

=== Թունաւոր Թափօններ ===
Կրինփիս Էփըլ ընկերութեան դէմ քարոզարշաւ սկսաւ տարբեր կենսոլորտային պատճառներով, օրինակ՝ [[IPhone]]-ի մէջ կրկնակի վերամշակման չենթարկուող սարքային բաղադրիչներու եւ թունաւոր նիւթերու պատճառով&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080721152923/http://www.greenpeace.org/apple/itox.html «iTox + iWaste»]. [http://www.greenpeace.org/international/en/ Archived] from the original on July 21, 2008. Retrieved August 12, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://abcnews.go.com/Technology/PCWorld/story?id=3731164 «Greenpeace Slams iPhone»]. [[ABC News]]. Retrieved November 22, 2010.&lt;/ref&gt;։ [[2003]]-էն Կրինփիս արշաւ կը սկսը Էփըլի դէմ, իր արտադրութեան մէջ յատուկ քիմիական նիւթերու օգտագործման՝ մասնաւորապէս, պոլիւինիլքլորիտի եւ պրոմացուած աւելցուքներու ներառման համար&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;։ [[2 Մայիս]] [[2007]]-ին [[Սթիւ Ճոպս]] հրապարակեց զեկուցում մը՝ յայտարարելով մինչեւ [[2008]]-ի վերջը պոլիւինիլքլորիտի եւ պրոմացուած աւելցուքներու ոչնչացման ծրագիրներուն մասին&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://www.apple.com/environment/ «Apple - A Greener Apple»]. Archived from the original on July 25, 2008. Retrieved August 12, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.greenpeace.org/international/en/news/features/tasty-apple-news-020507/ Tasty news from Apple!]. [[Гринпис|Greenpeace International]]. Retrieved August 12, 2008.&lt;/ref&gt;։ Այդ ժամանակէն Էփըլ կը բացառէ իր արտադրութիւններուն մէջ պոլիւինիլքլորիտը եւ պրոմացուած աւելցուքները՝ դառնալով նոթպուք արտադրողներու մէջ առաջինը, որ այդպէս վարուեցաւ&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/environment/reports/update.html «Apple - Environment - Update»]. Apple Inc. [https://web.archive.org/web/20100929180631/http://www.apple.com/environment/reports/update.html Archived] from the original on November 22, 2010. Retrieved November 22, 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/which-companies-really-sell-gr/ «Which companies are phasing out PVC and BFRs»]. Greenpeace International. Retrieved January 13, 2011.&lt;/ref&gt;։ [[2006]]-ի Օգոստոսին լոյս տեսած Կրինփիսի «Կանաչ Ելեկտրական Պիտոյքի Ձեռնարկ»-ի առաջին հրատարակչութեան մէջ Էփըլ 10-էն 2․7 նիշ ստացած էր&lt;ref&gt;[http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/how-the-companies-line-up/Previous-editions/how-the-companies-line-1/ «How the companies line up»]. Greenpeace International. Retrieved January 13, 2011.&lt;/ref&gt;։

Շրջակայ միջավայրի պաշտպանութեան Ամերիկեան գործակալութիւնը նոթպուք արտադրողներուն մէջ բարձր կը գնահատէ Էփըլը եւ հեղուկ-բիւրեղային տիսփլէյներ ու սեղանադիր համակարգիչներ արտադրող այլ ընկերութիւններու համեմատ բարձր գնահատականներ կու տան անոր&lt;ref&gt;[http://www.macobserver.com/article/2007/01/08.6.shtml EPA Gives Apple Silver Rating on Environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180118181315/http://www.macobserver.com/article/2007/01/08.6.shtml |date=2018-01-18 }} The Mac Observer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://arstechnica.com/gaming/2007/01/6437/6507/ EPA information should make GreenPeace red-faced over Apple targeting], [[Ars Technica]]. Retrieved January 8, 2007.&lt;/ref&gt;։

[[2007]]-ի Յունիսին Էփըլ ընկերութիւնը թարմացուց [[MacBook Pro]]-ն՝ փոխարինելով հեղուկ-բիւրեղային տիսփլէյներու լուսաւորման սառը կատոդով ծորնական լամփերը առանց սնդիկի լուսադիոդներով եւ մկնդեղ չպարունակող ապակիով&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://www.apple.com/environment/progress/ «Apple - Environment - Environmental Progress»]. [https://web.archive.org/web/20101122200119/http://www.apple.com/environment/progress/ Archived] from the original on November 22, 2010. Retrieved November 22, 2010.&lt;/ref&gt;, անկէ ետք ան նոյն փոփոխութիւնը իրականացուց նաեւ նոթպուքերու համար&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/environment/ «Apple - Mac - Green Notebooks»]. Apple Inc. 2008. [https://web.archive.org/web/20081222083708/http://www.apple.com/mac/green-notebooks/ Archived] from the original on December 22, 2008. Retrieved December 24, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/macbook-pro/ «Apple: MacBook Pro Graphics»]. [https://web.archive.org/web/20070602180903/http://www.apple.com/macbookpro/graphics.html Archived] from the original on June 2, 2007. Retrieved June 8, 2007&lt;/ref&gt;։ Էփըլ բացառեց նաեւ տարբեր ներքին բաղադրիչներու մէջ պոլիւինիլքլորիտի եւ պրոմացուած աւելցուքներու կիրառումը։ Էփըլ իւրաքանչիւր արտադրութեան համար կը ներկայացնէ տեղեկութիւններ թափօններու, նիւթերու եւ ելեկտրականութեան սպառման մասին&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/environment/reports/ «Apple - Environment - Reports»]. Apple Inc&lt;/ref&gt;։

[[2009]]-ի Յունիսին [[iPhone 3GS]]-ը լոյս տեսաւ առանց մկնդեղի, պոլիւինիլքլորիտի եւ բրոմացված աւելցուքներու եւ ունէր սնուցման արդիւնաւէտ ադապտեր&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;։ 2009-ի Հոկտեմբերին Էփըլ թարմացուց [[iMac]]-ը եւ [[MacBook]]-ը՝ փոխարինելով հեղուկ-բիւրեղային տիսփլէյներու լուսաւորման սառը կատոդով ծորնական լամփերը առանց սնդիկի լուսադիոդներով եւ մկնդեղ չպարունակող ապակիով։ Էփըլի բոլոր համակարգիչները ըստ [[EPEA]] վարկածի, ունին Gold կարգավիճակ&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/imac/environment.html «iMac and the Environment»]. Apple Inc. [https://web.archive.org/web/20101201140625/http://www.apple.com/imac/environment.html Archived] from the original on November 29, 2010. Retrieved November 29, 2010.&lt;/ref&gt;։

2011-ի Հոկտեմբերին չինական իշխանութիւնները հրամայեցին Էփըլի մատակարարներուն փակել [[Սուչժոու|Սոչժոու]]ի իրենց գործարանի մէկ մասը, երբ տեղաբնակները յայտնաբերեցին նշանակալի կենսոլորտային խնդիրներ&lt;ref&gt;[http://m.theinquirer.net/inquirer/news/2117645/china-apple-supplier-plant-closure-environmental-concerns «China orders Apple supplier plant closure over environmental concerns- The Inquirer mobile»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140306130757/http://m.theinquirer.net/inquirer/news/2117645/china-apple-supplier-plant-closure-environmental-concerns |date=2014-03-06 }}. M.theinquirer.net. Retrieved December 24, 2011.&lt;/ref&gt;.։ 2012-ի Յունիսին Էփըլ ետ կանչեց արտադրութիւնը&lt;ref&gt;{{Citation|title=Mahy, Margaret May, (21 March 1936–23 July 2012), writer|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u26320|publisher=Oxford University Press|date=2007-12-01|accessdate=2026-05-11}}&lt;/ref&gt;, բայց Յուլիսին չեղեալ յայտարարեց այդ որոշումը&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/technology-18837492 «Apple u-turn as Mac maker rejoins EPEAT green registry»]. ''BBC Online''. July 13, 2012. Retrieved July 17, 2012.&lt;/ref&gt;։

=== Աշխատանքային Պայմաններ ===
[[2006]]-ին [[Mail onSunday]]-ը հաղորդեց [[Չինաստան]]ի գործարաններու աշխատանքային պայմաններու մասին, ուր ենթակապալառու ձեռնարկներ՝ [[Foxconn]]-ը եւ [[Inventec]]-ը [[iPod]] կ'արտադրէին&lt;ref&gt;[http://www.mailonsunday.co.uk/news/article-401234/The-stark-reality-iPods-Chinese-factories.html «The Stark Reality of iPod’s Chinese Factories»]. ''Daily Mail'' (UK). August 18, 2006&lt;/ref&gt;։ Յօդուածին մէջ կ'ըսուի, որ iPod-ի հաւաքումով զբաղող բարդ գործարաններէն մէկուն մէջ, աւելի քան 200 000 աշխատողներ կ'ապրէին ու կ'աշխատէին եւ շաբաթական աւելի քան 60 ժամ զբաղած էին աշխատանքով։ Յօդուածին մէջ նաեւ կը հաղորդուէր, որ աշխատողները ամսական կը ստանային մօտ 100 ամերիկեան տոլար եւ պարտաւոր էին ընկերութեան վճարել կացարանի վարձքի եւ սնունդի համար, որ ամբողջութեամբ կը կազմէր աշխատողներու աշխատավարձի կէսէն քիչ մը աւելի&lt;ref&gt;Musgrove, Mike (June 16, 2006). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/15/AR2006061501898.html «Sweatshop Conditions at IPod Factory Reported»]. ''The Washington Post''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kahney, Leander (June 13, 2006). ''[https://archive.is/20130209093307/www.wired.com/gadgets/mac/commentary/cultofmac/2006/06/71138 Judging Apple Sweatshop Charge]''. Wired&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dean (November 2, 2010). [http://online.wsj.com/news/articles/SB118677584137994489?mod=blog «The Forbidden City of Terry Gou»]. ''The Wall Street Journal'' (Wired). Archivedfrom the original on November 4, 2010. Retrieved November 13, 2010&lt;/ref&gt;։

Էփըլ անմիջապէս յետաքննութեան եւ աշխատանքի սկսաւ իր արտադրողներուն հետ, որպէսզի ապահովէ աշխատանքի ընդունելի պայմաններ&lt;ref&gt;Morphy, Ericka (January 31, 2008). ''[http://www.technewsworld.com/story/61454.html Apple, IT and the Specter of Sweatshop Labor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305093912/http://www.technewsworld.com/story/61454.html |date=2014-03-05 }}''. Mac New World&lt;/ref&gt;։ 2007-ին Էփըլ սկսաւ իր բոլոր մատակարարներու աշխատողներու իրաւունքներու վերաբերեալ ամէնամեայ ստուգում, հետզհետէ բարձրացնելով չափանիշները եւ առանձնացնելով չհամապատասխանող մատակարարները։ Աշխատանքներու ընթացքին մասին ամէնամեայ հաշուետուութիւնները կը հրապարակուին 2008-էն&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/supplier-responsibility/ «Apple 2010 Supplier Responsibility Report»] (PDF).&lt;/ref&gt;։ [[2010]]-ին Չինաստանի մէջ որոշած էին դատի տալ IPhone արտադրող կապալառուները, հեղուկ-բիւրեղային էկրաններու մաքրութեան համար օգտագործուող մաքրիչով թունաւորման պատճառով։ Աշխատող մը կը հաստատէր, որ ինք եւ գործընկերները չեն հաղորդուած հնարաւոր մասնագիտական հիւանդութիւններու մասին&lt;ref&gt;Chen, Brian X. (May 14, 2010). ''[http://www.wired.com/gadgetlab/2010/05/wintek-employees-sue/ Workers Plan to Sue iPhone Contractor Over Poisoning]''. Wired&lt;/ref&gt;։ Չինաստանի iPad եւ iPhone հաւաքող [[Foxconn]] գործարաններուն մէջ ինքնասպանութիւններու ալիքէն&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/node/16231588 «Suicides at Foxconn: Light and death»]. Economist. May 27, 2010. Retrieved April 24, 2012.&lt;/ref&gt; ապա աշխատողներուն պարտադրեցին ստորագրել իրաւաբանօրէն պարտաւորեցնող փաստաթուղթ, որ կ'երաշխաւորէր, որ անոնք անձնասպանութիւն չեն գործեր&lt;ref&gt;Malone, Andrew; Jones, Richard (December 6, 2010).&quot;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1285980/Revealed-Inside-Chinese-suicide-sweatshop-workers-toil-34-hour-shifts-make-iPod.html Revealed: Inside the Chinese suicide sweatshop where workers toil in 34-hour shifts to make your iPod | Mail Online&quot;]. ''Daily Mail'' (London). Retrieved October 7, 2011.&lt;/ref&gt;։

[[2011]]-ին Էփըլն ընդունեց, որ իր մատակարարները Չինաստանի մէջ կ'օգտագործեն մանկական աշխատանքը&lt;ref&gt;Apple (February 15, 2011). [http://www.telegraph.co.uk/technology/apple/8324867/Apples-child-labour-issues-worsen.html «Apple’s child labour issues worsen»]. London: Telegraph. Retrieved October 7, 2011.&lt;/ref&gt;։ Էփըլի ապրանքներ արտադրող գործարաններուն մէջ աշխատողները կ'ենթարկուին ապրանքներու մաքրութեան համար օգտագործուող էթիլի աժան փոխարինող H-հեքսանի եւ նէյրոտոքսինի ազդեցութեան&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/news/2010-10-26/workers-poisoned-while-making-iphones/2311522 Workers poisoned while making iPhones] ABC News, October 25, 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/foreign/content/2010/s3044840.htm Dirty Secrets] ABC Foreign Correspondent, 2010-Oct-26&lt;/ref&gt;։ 2013-ին China Labor Watch-ը յայտնաբերեց Pegatron-ին պատկանող առարկաներուն մէջ աշխատանքային պայմաններու վերաբերեալ Էփըլի խոստումներու եւ օրէնքի խախտումներ, ինչպէս ազգային փոքրամասնութիւններու եւ կիներու խտրականութիւն, աշխատողներու աշխատավարձի պահումներ, չափազանց երկար աշխատանքային ժամեր, կեանքի վատ պայմաններ, առողջութեան եւ անվտանգութեան հետ կապուած խնդիրներ ու շրջակայ միջավայրի ապականում&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2013/07/29/apple-supplier-accused-of-labor-abuses_n_3669526.html?ncid=txtlnkushpmg00000029 Apple Supplier Accused Of Labor Abuses By China Watchdog (VIDEO)] ''[[The Huffington Post]]''. Retrieved July 29, 2013.&lt;/ref&gt;։

== Հարկեր ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right;&quot;
|+'''2009-2011 թուականներուն ASI-in վճարուած ընդհանուր հարկերը '''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://qzprod.files.wordpress.com/2013/05/exhibit-1a-subcommittee-memo-on-offshore-profit-shifting-apple.pdf |title=«Offshore Profit Shifting and the U.S. Tax Code - Part 2 (Apple Inc.)». |accessdate=2016-08-12 |archive-date=2013-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222091514/http://qzprod.files.wordpress.com/2013/05/exhibit-1a-subcommittee-memo-on-offshore-profit-shifting-apple.pdf |dead-url=yes |archivedate=2013-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131222091514/http://qzprod.files.wordpress.com/2013/05/exhibit-1a-subcommittee-memo-on-offshore-profit-shifting-apple.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
!
! scope=&quot;col&quot;|2011
! scope=&quot;col&quot;|2010
! scope=&quot;col&quot;|2009
! scope=&quot;col&quot;|Ընդամէնը
|-
! scope=&quot;row&quot;| Եկամուտները մինչեւ հարկերու վճարումը 
|22 միլիառ ամերիկեան տոլար
|12 միլիառ ամերիկեան տոլար
|4 միլիառ ամերիկեան տոլար
|38 միլիառ ամերիկեան տոլար
|-
! scope=&quot;row&quot;| Ընդհանուր հարկ
|10 միլիառ ամերիկեան տոլար
|7 միլիառ ամերիկեան տոլար
|4 միլիառ ամերիկեան տոլար
|21 միլիառ ամերիկեան տոլար
|-
! scope=&quot;row&quot;| Եկամտահարկի կոպար
|0.05 %
|0.06 %
|0.1 %
|0.06 %
|}
{{clear}}
Որպէսզի կրճատէ հարկերը, զորս ընկերութիւնը կը վճարէ ամբողջ աշխարհին, Էփըլ ստեղծեց դուստր ընկերութիւններ ցած եկամտահարկով վայրերու մէջ, ինչպիսիք են [[Իրլանտա]]ն, [[Հոլանտա]]ն, [[Լիւքսեմպուրկ]]ը եւ [[Բրիտանական Վիրճինեան Կղզիներ]]ը։ Համաձայն '' New York Times''-ի, Էփըլ առաջին արհեստագիտական ընկերութիւնն է, որ այլ մայրցամաքներու վրայ վաճառքներ սկսաւ դուստր ընկերութիւններու անունով՝ շրջանցելով եկամուտներու հարկերը։ 1980-ի վերջը Էփըլ առաջինն էր «Կրկնակի իրլանտական՝ հոլանտական սանտուիչով» անունով յայտնի հաշուառման թեքնիքին մէջ, որ կը պակսեցնէ հարկերը, եկամուտը իրլանտական դուստր ընկերութիւններու միջոցով ուղղելով Հոլանտա, ապա՝ դէպի Քարիպներ&lt;ref&gt;Duhigg, Charles (April 29, 2012)[ «How Apple Sidesteps Billions in Taxes.»] ''New York Times.''(Retrieved 4-20-12.)&lt;/ref&gt;։

[[Մեծ Բրիտանիոյ Պահպանողական Կուսակցութիւն|Մեծ Բրիտանիայի Պահպանողական Կուսակցութեան]] անդամ [[Չարլի Էլֆիք]]ը հրապարակեց [[30 Հոկտեմբեր]][[2012]]-ի հետազօտութիւնը, որ ցոյց կու տայ, որ որոշ միջազգային ընկերութիւններ, ինչպէս Էփըլ ընկերութիւնը, Մեծ Բրիտանիոյ միլիառներ ֆունտ եկամուտ բերած են, բայց [[Մեծ Բրիտանիա|Մեծ Բրիտանիոյ]] գանձապետարան վճարած են միայն 3 տոկոս եկամտահարկի արդիւնաւէտ կոպար, որ նշանակալիօրէն ցած է եկամուտներու պարզ հարկէն։ Հրապարակելով հետազօտութիւնը, Էլֆիք կոչ ուղղեց գանձապետարանի կանցլեր Ճորճ Օսպորնին, հարկադրել միջազգային ընկերութիւնները (անոնց մէջ [[Google]]-ը եւ [[Coca-Cola |Coca-Cola Company]]-ն), յայտնել եկամտահարկի արդիւնաւէտ կոպարը, որ անոնք Մեծ Բրիտանիոյ մէջ կը վճարեն իրենց եկամուտներէն։ Էլֆիք նաեւ հաղորդեց, որ անհրաժեշտ է պետական պայմանագիրներուն մէջ մերժել այն միջազգային ընկերութիւնները, որոնք չեն վճարեր իրենց արդարացի բաժնեմասը Մեծ Բրիտանիոյ&lt;ref&gt;Ebrahimi, Helia (November 2, 2012). [http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/consumertips/tax/9652516/Foreign-firms-could-owe-UK-11bn-in-unpaid-taxes.html «Foreign firms could owe UK £11bn in unpaid taxes»]. ''Telegraph''.&lt;/ref&gt;։

== Էփըլ եւ Արտօնագիրեր ==
16 Հոկտեմբեր 2012-ի դրութեամբ ընկերութիւնը ստացած է 5440 արտօնագիր, ինչպէս յայտնագործումներ (եօթնանիշ համար)՝ 4480 հատ, ձեւաւորման նախագիծեր (համարին մէջ ընդգրկուելով D տառը եւ վեց թիւ)՝ 914 հատ&lt;ref&gt;{{cite web| author=| datepublished=| url=http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&amp;Sect2=HITOFF&amp;p=1&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&amp;r=0&amp;f=S&amp;l=50&amp;TERM1=apple&amp;FIELD1=ASNM&amp;co1=AND&amp;TERM2=&amp;FIELD2=&amp;d=PTXT| title=Patent Database Search Results: AN/apple in US Patent Collection| publisher=// patft.uspto.gov| accessdate=2012-10-13| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150623180330/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&amp;Sect2=HITOFF&amp;p=1&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&amp;r=0&amp;f=S&amp;l=50&amp;TERM1=Apple&amp;FIELD1=ASNM&amp;co1=AND&amp;TERM2=&amp;FIELD2=&amp;d=PTXT| archivedate=2015-06-23| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

=== Էփըլի Դէմ Հայցեր ===
2009-ին [[Nokia]] ընկերութիւնը մեղադրեց Էփըլը 10 արտօնագիրներու խախտման համար, որոնք կը վերաբերին ձայնային ազդանշանի կոդաւորման, տուեալներու պաշտպանուած հաղորդման արձանագրութիւններուն եւ շարք մը այլ յայտնագործումներու, որոնք օգտագործուած են iPhone-ի մէջ, սարքի առաջին տարբերակի ի յայտ գալու պահէն&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/174168/nokia_files_patent_lawsuit_against_apple.html|title=Nokia Files Patent Lawsuit Against Apple|author=Tony Bradley|quote=Nokia claims that the technologies, ranging from speech coding to security to wireless data transmission, have been used in every iPhone since the iPhone has existed|date=2009-10-22|publisher=PCWorld|lang=en|accessdate=2011-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605214000/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/174168/nokia_files_patent_lawsuit_against_apple.html|archivedate=2011-06-05|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Այս պատճառով Էփըլ ընկերութիւնը նշուած արտօնագիրներու խախտման մէջ ճանչցուեցաւ մեղաւոր՝ ստանալով կարգադրութիւն փոխհատուցում վճարել Nokia ընկերութան, ինչպէս նաեւ յետագային կատարել յատկացումներ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/230262/nokia_wins_patent_war_with_appleyoure_next_android.html|title=Nokia Wins Patent War with Apple--You're Next, Android|author=Tony Bradley|quote=statement from Nokia says that Apple will pay a one-time lump sum up front, and ongoing royalties as part of a licensing agreement between the two.|date=2011-04-14|publisher=PCWorld|lang=en|accessdate=2011-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616123437/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/230262/nokia_wins_patent_war_with_appleyoure_next_android.html|archivedate=2011-06-16|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Համաձայնագիրի մանրամասնութիւնները չեն բացայայտեր&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://press.nokia.com/2011/06/14/nokia-enters-into-patent-license-agreement-with-apple/|title=Nokia enters into patent license agreement with Apple|quote=The specific terms of the contract are confidential.|publisher=[[Nokia]]|description=Пресс-релиз|lang=en|accessdate=2011-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615205535/http://press.nokia.com/2011/06/14/nokia-enters-into-patent-license-agreement-with-apple/|archivedate=2011-06-15|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

2011-ի վերջաւորութեան գերմանական դատարանը ճանչցաւ [[Motorola|Motorola Mobility]] ընկերութեան տուեալներու անլար փոխանցման մարզի արտօնագիրի խախտումը, պարտադրելով Էփըլ ընկերութեան վճարել փոխհատուցում 4 տարուան համար, ինպէս նաեւ ամրագրել Motorola-ի իրաւունքը պահանջելով Էփըլ սարքաւորումներէն հանել արտօնագրուած արհեստագիտութիւնները&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/technology-16112259|title=Motorola wins Apple wireless patent fight in Germany|quote=A German court has ruled in Motorola Mobility's favour in a patents dispute with Apple.|date=2011-12-09|publisher=[[BBC]]|lang=en|accessdate=2011-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111210222839/http://www.bbc.co.uk/news/technology-16112259|archivedate=2011-12-10|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

[[2015]]-ի Օգոստոսին հրապարակուեցաւ դատարանի վճիռը, որուն մէջ կ'ըսուի, որ ընկերութեան լոյս ընծայած A7 պրոցեսորը կը խախտէ [[Ուիսթոնսին]]ի համալսարանի արտօնագիրը։ Դատարանը պարտադրեց Էփըլ ընկերութեան վճարել 862 միլիոն ամերիկեան տոլար բարոյական վնասի փոխհատուցման համար&lt;ref&gt;[http://www.overclockers.ru/hardnews/71248/apple-vyplatit-862-mln-za-narushenie-patenta.html Apple выплатит млн за нарушение патента :: Overclockers.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;։

== Տես Նաեւ ==
* [[Փիքսար]]
* [[Էփլ Լրատուամիջոցներու Իրադարձութիւներ|Էփըլ Լրատուամիջոցներու Իրադարձութիւներ]]
* [[Նեքսթ]]
* [[iReview]]
* [[Էփլի Ձեռքբերումներու Եւ Միաձուլումներու Ցանկ|Էփըլի Ձեռքբերումներու Եւ Միաձուլումներու Ցանկ]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանտուփ}}

== Գրականութիւն ==
* {{статья |автор=Морозов Роман |заглавие=Ослепительная белизна |издание=[[Железо (журнал)|Железо]] |тип=журнал |год=2011 |месяц=1 |номер=1 |страницы=84-87}}
* {{статья |автор=Евгения Савченко |заглавие=Эпоха двух Стивов |издание=[[ComputerBild]] |тип=журнал |год=2011 |месяц=10 |число=24 |номер=24 |страницы=22-29}}
* {{книга|автор=Адам Лашински |заглавие={{comment|Внутри Apple|Внутри Apple. Как работает одна из самых успешных и закрытых компаний}} |оригинал={{comment|Inside Apple|Inside Apple: How America's Most Admired - and Secretive - Company Really Works}} |место={{М.}} |издательство=КоЛибри, Азбука-Аттикус |год=2012 |страниц=304 |isbn=978-5-389-03423-5 |тираж=10000}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [http://www.apple.com/ Էփըլի պաշտօնական կայք] {{ref-en|}}
* [http://www.istore.am/ www.istore.am - Էփըլի վաճառախանութ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002001007/http://istore.am/ |date=2016-10-02 }} {{ref-en}}
* [http://www.icentre.am/ www.icentre.am - Էփըլի վաճառախանութ] {{ref-en}}
* [https://www.apple.com/pr/products/ Էփըլի արտադրութեան ցանկ] {{ref-en}}
{{Արտաքին յղումներ}}

[[Ստորոգութիւն:Էփլ]]
[[Ստորոգութիւն:Համակարգիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Համակարգչային ընկերութիւններ]]</text>
      <sha1>qzge364k4uuekdwhzxy80ptqep69a58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Պըռնի Սենտըրզ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6022</id>
    <revision>
      <id>250854</id>
      <parentid>221935</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T10:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9558" sha1="q7pczye2zcqjg1ynqudx03sqnb4qjgh" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ
| մասնագիտութիւն = Քաղաքական գործիչ, ծերակուտական
| ամուսին = Տեպորա Շիլինկ {{small|([[1964]]–[[1966]])}} &lt;br/&gt; Ճէյն Օմերա {{small|([[1988]]– ներկայ)}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-3155396/Bernie-Sanders-1960s-love-life-revealed-wife-woman-son-sugar-shack-home-lived-revolutionary.html |title=Democratic presidential candidate Bernie Sanders' 1960s love life revealed |date=July 9, 2015 |work=Mail Online}}&lt;/ref&gt; 
| երեխաներ = 1, 3 խորթ
}}

'''Պեռնար «Պըռնի» Սենտըրզ''' ({{ԱԾ}}) [[ԱՄՆ|ամերիկացի]] քաղաքական գործիչ եւ հարկաւոր երէց ԱՄՆ-ի ծերակուտական է [[Վըրմոնթ]] նահանգի: Ան թեկնածու է 2016-ի Ազգային Ռամկավարական Պայմանադրութեան կողմէ ԱՄՆ-ի նախագահութեան պաշտօնին: Անդամ է Ռամկավարական Կուսակցութեան 2015-էն ի վեր,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bostonglobe.com/news/politics/2015/11/05/sanders-declares-democrat-new-hampshire-primary/jxK9D2LQAAKYdUW9CyjjdM/story.html |title=Bernie Sanders files for Democratic ballot in N.H. primary |first=Dan |last=Blomquist |author2=Robert Way |date=November 5, 2015 |work=Boston Globe |quote=Sanders arrived at the State House... accompanied by Raymond Buckley, chairman of the New Hampshire Democratic Party, who was there to support Sanders' filing in case any challenges were made to his status as a member of the party. None occurred.}}&lt;/ref&gt; Սենտըրզ եղած է ամէնէն երկար ժանանակ գործող անջատ քաղաքական գործիչը ԱՄՆ-ի Համաժողովեան Նիստի: Ծառայած է իբրեւ ատենապետ ԱՄՆ-ի Վեթերաններու Գործառնութեան Կոմիտէի 2 տարի: Ինքզինք համարելով ռամկավար ընկերվարական մը,&lt;ref&gt;http://www.theatlantic.com/international/archive/2016/03/bernie-sanders-democratic-socialism/471630/&lt;/ref&gt; Սենտըրզ կը հաւատայ պարզ գործաւորներու իրաւունքներու յարգման եւ կը քաջալերէ տնտեսական հաւասարութիւնը երկրին մէջ, ինչ որ կծու հակազդեցութիւն ստացած է հարուստներու դասակարգէն:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.msnbc.com/msnbc/bernie-sanders-democratic-socialism|title=Bernie Sanders explains democratic socialism|author=Alex Seitz-Wald|date=November 19, 2015|work=MSNBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ontheissues.org/senate/bernie_sanders.htm|title=Bernie Sanders on the Issues|publisher=}}&lt;/ref&gt;

== Կենսագրական գիծեր&lt;ref&gt;{{Citation|title=Bernie Sanders|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bernie_Sanders&amp;oldid=1353082764|date=2026-05-08|accessdate=2026-05-11|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Ծնած ըլլալով աշխատաւոր դասակարգի պատկանող հրէական ընտանիքի մէջ եւ մեծնալով Նիւ Եորք, Սանտըրզ յաճախած է Պրուքլին Քոլէճ (Brooklyn College), նախքան 1964-ին Շիքակոյի համալսարանէն (University of Chicago) վկայուիլը։ Ուսանողական տարիներուն, քաղաքացիական իրաւանց շարժման ընթացքին, ան բողոքի ցոյցերու կազմակերպիչ էր «Ցեղային հաւասարութեան համագումար»-ին (CORE) եւ «Ուսանողական ոչ-բռնի համակարգող յանձնախումբ»-ին (SNCC) համար։ 1968-ին Վըրմանթ հաստատուելէ ետք, 1970-ականներուն ան ձախող քաղաքական արշաւներ վարեց որպէս երրորդ կողմի թեկնածու։ 1981-ին ընտրուեցաւ Պըրլինկթընի քաղաքապետ՝ որպէս անկախ թեկնածու, եւ վերընտրուեցաւ երեք անգամ։

Սանտըրզ 1990-ին ընտրուեցաւ ԱՄՆ Ներկայացուցիչներու տան անդամ՝ ներկայացնելով Վըրմանթի ընդհանուր ընտրատարածքը։ 1991-ին, հինգ այլ անդամներու հետ, ան համահիմնադիրը եղաւ Քոնկրեսի յառաջդիմական խմբակցութեան (Congressional Progressive Caucus)։ Սանտըրզ 16 տարի ծառայեց որպէս ԱՄՆ ներկայացուցիչ, նախքան 2006-ին ԱՄՆ Սենատի անդամ ընտրուիլը՝ դառնալով Վըրմանթի «Առաջին կարգի» (Class 1) աթոռին համար ընտրուած առաջին ոչ-հանրապետականը 1850-ի Սոլոմոն Ֆութէն (Ուիկ կուսակցութիւն) ի վեր։ Սանտըրզ վերընտրուեցաւ 2012-ին, 2018-ին եւ 2024-ին։ Ան նախագահեց Սենատի վեթերաններու հարցերու յանձնախումբը (2013-2015), Սենատի պիւտճէի յանձնախումբը (2021-2023) եւ Սենատի առողջապահութեան, կրթութեան, աշխատանքի եւ կենսաթոշակներու յանձնախումբը (2023-2025)։ Ան Վըրմանթի քոնկրեսական պատուիրակութեան աւագ սենատորն ու երէցն է։

Սանտըրզ Դեմոկրատական կուսակցութեան նախագահական թեկնածու էր 2016-ին եւ 2020-ին՝ երկու անգամն ալ գրաւելով երկրորդ տեղը։ Իր 2016-ի քարոզարշաւը յառաջացուց ժողովրդական մեծ խանդավառութիւն եւ նիւթական աջակցութիւն՝ փոքր գումարներու նուիրատուներու կողմէ, ինչ որ օգնեց իրեն յաղթելու 23 նախնական ընտրութիւններու (primaries and caucuses) մէջ։ 2020-ին, նախնական ընտրութիւններուն իր արձանագրած ուժեղ արդիւնքները զինք դարձուցին Դեմոկրատական թեկնածուներու բազմամարդ դաշտին առաջատարը։ 2020-ի նախնական ընտրութիւններէն ետք ան դարձաւ Ճօ Պայտընի մօտիկ դաշնակիցը։ 2024-ին Տանըլտ Թրամփի վերընտրութենէն ի վեր, Սանտըրզ ձայնաւոր կերպով կը հակադրուի Թրամփի վարչակազմին եւ տիրող փտածութեան, զոր ան կը կոչէ աջակողմեան օլիկարխիա (սակաւապետութիւն)։ Ան կազմակերպչական շրջապտոյտ մը նախաձեռնած է ընդդէմ Թրամփի եւ անոր դաշնակիցներուն, յատկապէս MAGA-ի կողմնակից միլիառատէրերու, ինչպիսիք են Իլոն Մասքը եւ Տէյվիտ Էլիսընը՝ նպատակ ունենալով վերակազմաւորել Դեմոկրատական կուսակցութիւնը։

Սանտըրզին կը վերագրուի 2016-ի քարոզարշաւէն ետք Դեմոկրատական կուսակցութեան դէպի ձախ տեղաշարժին ազդեցութիւնը։ Որպէս յառաջդիմական քաղաքականութեան ջատագով, ան դէմ է նէոլիպերալիզմին (նոր-ազատականութիւն) եւ հեղինակատիրութեան։ Ան կը պաշտպանէ աշխատաւորներու ինքնակառավարումը, համընդհանուր եւ պետական մէկ աղբիւրէ ֆինանսաւորուող առողջապահութիւնը, վճարովի ծնողական արձակուրդը, անվճար բարձրագոյն կրթութիւնը, «Կանաչ նոր համաձայնութիւնը» (Green New Deal) եւ արտադրութեան նկատմամբ աշխատաւորական վերահսկողութիւնը՝ համագործակցականներու (cooperatives), արհմիութիւններու եւ ժողովրդավարական հանրային ձեռնարկութիւններու միջոցով։ Արտաքին քաղաքականութեան մէջ ան կը սատարէ զինուորական ծախսերու նուազեցման, աւելի մեծ դիւանագիտութեան եւ միջազգային գործակցութեան, ինչպէս նաեւ միջազգային առեւտրային համաձայնագիրերու շուրջ բանակցութիւններուն մէջ աշխատաւորական իրաւունքներուն եւ բնապահպանական հարցերուն առաջնահերթութիւն տալուն։ Սանտըրզ կը քաջալերէ աշխատավայրի ժողովրդավարութիւնը եւ դրուատած է «նորտիքեան մոտելի» (Nordic model) տարրերը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [http://www.sanders.senate.gov/ Միացեալ Նահանգներու սենատի պաշտօնական կայքէջ]{{ref-en}}
* [https://berniesanders.com/ Պաշտօնական կայքէջ]{{ref-en}}
{{Արտաքին յղումներ}}

{{DEFAULTSORT:Սենտըրզ, Պըռնի}}
[[Ստորոգութիւն:8 Սեպտեմբերի ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի պետական գործիչներ]]</text>
      <sha1>q7pczye2zcqjg1ynqudx03sqnb4qjgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Աւստրիոյ Ուսանողներու Միութիւն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20765</id>
    <revision>
      <id>250848</id>
      <parentid>241577</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17867" sha1="s073xks5wqn2p17k7cg1e81yw6n24b3" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Logo der Österreichischen Hochschüler innenschaft (ÖH).png|մինի|Աւստրիոյ ուսանողներու միութեան նշան]]
'''Աւստրիոյ Ուսանողներու Միութիւն''' ('''Ա.ՈՒ.Մ.'''; գերմ. ''Österreichische Hochschülerinnen− und Hochschülerschaft'', '''ÖH''') Աւստրիոյ ուսանողներու օրինական ներկայացուցիչ միութիւնն է: Անոր անդամակցութիւնը պարտաւորիչ է բոլոր Աւստրիոյ համալսարանականներուն:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oesterreich.gv.at/themen/bildung_und_neue_medien/oeh/Seite.3410002.html|title=Österreichische Hochschülerinnen- und Hochschülerschaft|website=oesterreich.gv.at - Österreichs digitales Amt|language=de|accessdate=2021-06-07|archive-date=2021-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607103528/https://www.oesterreich.gv.at/themen/bildung_und_neue_medien/oeh/Seite.3410002.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Ան նաեւ Եւրոպայի Ուսանողներու Միութեան մաս կը կազմէ:

== Պատմութիւն ==
ԱՈւՄ-ն հիմնուած է Սեպտեմբեր 1945-ին Աւստրիոյ առժամեայ կառավարութեան կողմէ: Մինչեւ այս ատեն 1919-1945 Աւստրիոյ ուսանողները կը պատկանէին Գերմանական Ուսանողներու: 

=== Ատենապետներու ցանկ ===
Երկրի ուսանողներու ներկայացուցչութեան ատենապետները 1945-էն ի վեր՝ 

* 1945–1946 Ռուտօլֆ Վէնկրաֆ, չէզոք (Rudolf Wengraf, parteilos)

* 1946–1947 Քարլ Լօյդկէպ (Karl Leutgeb, FÖST/Union)
* 1947 Ֆրից Քօէլըր (Fritz Köhler, FÖST/Union)
* 1947–1949 Ֆրանց Պաուըր (Franz Bauer, Union)
* 1949–1951 Ալէքսանտըր Գրակօրա (Alexander Kragora, Union)
* 1951–1954 Նօրպէրդ Պուրտա (Norbert Burda, Wahlblock)
* 1954–1955 Կիւնթըր Վիզինկըր (Günther Wiesinger, Wahlblock)
* 1955–1957 Ալֆրէտ Վիթման (Alfred Wittmann, Wahlblock)
* 1957–1959 Հէրպէրդ Մաուզըր (Herbert Mauser, Wahlblock)
* 1959–1961 Լուտվիկ Քօլլըր (Ludwig Koller, Wahlblock)
* 1961–1963 Հանս Պլայքնըր (Hans Blaickner, Wahlblock)
* 1963–1965 Հանցբէդըր Դիլ (Heinzpeter Thiel, Wahlblock)
* 1965–1967 Հերման Քերթ (Hermann Kert, Wahlblock)
* 1967–1969 Սէփ Կ. Պիլըր (Sepp G. Bieler, Wahlblock)
* 1969–1971 Մաքս Օրդնըր (Max Ortner, ÖSU)
* 1971–1972 Էրնսդ Շդէրուվից (Ernst Streeruwitz, ÖSU)
* 1972–1974 Հուպէրդ Փօդօչնիկ (Hubert Pototschnigg, ÖSU)
* 1974 Կէօրկ Շնայտըր (Georg Schneider, ÖSU)
* 1974–1975 Շթէֆան Քէքայս (Stefan Kekeiss, DSU)
* 1975–1976 Կէօրկ Շնայտըր (Georg Schneider, ÖSU)
* 1976–1977 Կէօրկ Քարասէք (Georg Karasek, ÖSU)
* 1977–1979 Ֆրից Բէսընտօրֆըր (Fritz Pesendorfe, ÖSU)
* 1979–1981 Ֆրից Լէնխ (Fritz Lennkh, ÖSU)
* 1981–1983 Յօզէֆ Շդօքինկըր (Josef Stockinger, ÖSU)
* 1983–1985 Հէրպէրդ Ռայնըր (Herbert Rainer, AG)
* 1985–1987 Միշաէլ Կօլտինկըր (Michael Goldinger, AG)
* 1987–1989 Շթէֆան Շիշքօվից (Stefan Szyszkowitz , AG)
* 1989–1991 Վալթըր Մարշից (Walter Marschitz, AG)
* 1991–1993 Թոմաս Ֆրատ (Thomas Frad, AG)
* 1993–1995 Մարքուս Քայզըր (Markus Kaiser, AG)
* 1995–1997 Ակնէս Պէրլաքօվիչ (Agnes Berlakovich, VSStÖ)
* 1997–1999 Վոլֆկանկ Կաթինկըր (Wolfgang Gattringer, AG)
* 1999–2001 Մարդիկ Ֆայսդ (Martin Faißt, AG)
* 2001–2002 Անիթա Վայնպէրկըր (Anita Weinberger, GRAS)
* 2002–2003 Անտրէա Մաուց (Andrea Mautz, VSStÖ)
* 2003–2004 Փաթրիցէ Ֆուքս (Patrice Fuchs, VSStÖ)
* 2004–2005 Պարպարա Վիթինկըր (Barbara Wittinger, GRAS)
* 2005–2006 Ռոզա Պերնատէթ Նէնդվիչ-Պուխալ (Rosa Bernadette Nentwich-Bouchal, GRAS)
* 2006–2007 Պարպարա Պլահա (Barbara Blaha, VSStÖ)
* 2007–2008 Հարթվիկ Պրանտլ (Hartwig Brandl, FLÖ)
* 2008–2009 Սամիր Ալ-Մուպայէտ (Samir Al-Mobayyed, AG)
* 2009–2011 Սիկրիտ Մաուրըր (Sigrid Maurer, GRAS)
* 2011–2012 Յանինէ Վուլց (Janine Wulz, GRAS)
* 2012–2013 Մարդին Շօթ (Martin Schott, FLÖ)
* 2013–2014 Ֆլօրյան Քրաուսհօֆըր (Florian Kraushofer, FLÖ)
* 2014–2015 Վիքթորիա Շբիլման (Viktoria Spielmann, GRAS)
* 2015–2016 Ֆիլիփ Ֆլաքէ (Philip Flacke, FLÖ)
* 2016–2017 Լուսիա Կրապէս (Lucia Grabetz, VSStÖ)
* 2017–2018 Յոհաննա Ցէխմայսթըր (Johanna Zechmeister, FLÖ)
* 2018–2019 Հաննահ Լուց Hannah (Lutz, VSStÖ)
* 2019–2020 Ատրիանա Նօվաքօվիչ (Adrijana Novaković, GRAS)
* 2020 Մաքսիմիլիան Վակնըր (Maximilian Wagner, AG)
* 2020–2021 Սամինէ Հանկըր (Sabine Hanger, AG)
* 2021-էն սկսեալ Սարա Վէլիչ (Sara Velić, VSStÖ)

== Կազմակերպութիւն ==
Աւստրիոյ Ուսանողներու Միութիւնը կը ներկայացնէ երկրի բոլոր ուսանողները տարբեր մակարդակներու վրայ՝

* Երկրի ուսանողներու ներկայացուցչութիւն՝ կը ներկայացնէ բոլոր ուսանողները, անոնց կը խրատէ զանազան «Ռէֆէռադներու» (Referat) միջոցաւ (նախարարութիւններու նման) եւ գրքոյկներ կը բաժնեն պատշաճ նիւթերու մասին:
* Համալսարաններ, ուր անցած 3 տարիներու ընթացքին միջին 1000-է աւելի ուսանողներ կային, ունին համալսարանական ներկայացուցչութիւն:
* Համալսարաններ, ուր անցած 3 տարիներու ընթացքին միջին 1000-է պակաս ուսանողներ կային, կը ներկայացուին միայն թէ երկրի ներկայացուցչութեան մէջ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ris.bka.gv.at/GeltendeFassung.wxe?Abfrage=Bundesnormen&amp;Gesetzesnummer=20008892|title=RIS - Hochschülerinnen- und Hochschülerschaftsgesetz 2014 - Bundesrecht konsolidiert, Fassung vom 02.07.2021|website=www.ris.bka.gv.at|accessdate=2021-07-02}}&lt;/ref&gt;:

== Ընտրութիւններ եւ կուսակցական միութիւններ ==

=== Օրենքներ ===
ԱՈՒՄ−ի ներկայացուցիչները ամէն 2 տարի կ'ընտրուին ուսանողներու կողմէ: 60 եւ 70−ական թուականներուն ընտրութեան մասնակցողներու թիւը միշտ բարձր էր, սակայն ան հետզհետէ կը պակսի: 2021−ի ընտրութեան 345.000 ուսանողներէն միայն 15,7% մասնակցեցան քուէարկութեան:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.meinbezirk.at/c-politik/niedrigste-oeh-wahlbeteiligung-aller-zeiten-rote-studierende-siegen_a4663343|title=ÖH-Wahl 2021: Niedrigste ÖH-Wahlbeteiligung aller Zeiten, Rote Studierende siegen|website=meinbezirk.at|language=de|accessdate=2021-06-07|archive-date=2021-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607103527/https://www.meinbezirk.at/c-politik/niedrigste-oeh-wahlbeteiligung-aller-zeiten-rote-studierende-siegen_a4663343|dead-url=yes|archivedate=2021-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607103527/https://www.meinbezirk.at/c-politik/niedrigste-oeh-wahlbeteiligung-aller-zeiten-rote-studierende-siegen_a4663343|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Ուսանողական կուսակցական միութիւններ ===
Ներկայացուցիչները բաժնուած են կուսակցական միութիւններու: Ուսանողներու կուսակցական միութիւններու մեծամասնութիւնը կը հետեւի Աւստրիոյ այլ մեծ կուսակցութիւններուն՝ 

* [[ԱքցյօնսԿէմայնշաֆթ|ԱքցյօնսԿէմայնշաֆթ,  ԱԿ]] (գերմ. AktionsGemeinschaft). ԱԺԿ−ի հետեւող, բայց պաշտօնապէս չէզոք

* [[Աւստրիոյ չէզոք ուսանողներու ժողով|Աւստրիոյ չէզոք ուսանողներու ժողով, ԱՉՈւԺ]] (Unabhängige Fachschaftslisten Österreichs, FLÖ). չէզոք
* [[Նուիրուած ուսանողներու քաղաքական ներկայացուցչութիւն|Նուիրուած ուսանողներու քաղաքական ներկայացուցչութիւն, ՆՈւՔՆ]] (Fraktion engagierter Studierender, FEST). չէզոք
* [[Կանաչ եւ ընտրանքի ուսանողներ|Կանաչ եւ ընտրանքի ուսանողներ, ԿԸՈւ]] (Grüne &amp; alternative Student_innen, GRAS). [[Կանանչներ|Կանաչներու]] հետեւող
* [[Երիտասարդ ազատական ուսանողներ|Երիտասարդ ազատական ուսանողներ, ԵԱՈւ]] (Junge liberale Studierende, JUNOS). [[Նոր Աւստրիան եւ ազատական ատեան|ՆԱԱԱ]]−ի հետեւող
* [[Համայնավար ուսանողներու միութիւն|Համայնավար ուսանողներու միութիւն, ՀՈւՄ]] (Kommunistischer StudentInnenverband, KSV). բաժնուած երկուքի՝
** Համայնավար երիտասարդութիւն Աւստրիա, ՀՈւՄ−ՀԵԱ (Kommunistische Jugend Österreich StudentInnen, KSV−KJÖ)
** Ձախ ցանկ, ՀՈւՄ−ՁՑ (Linke Liste, KSV−LiLi)
* [[Ազատական ուսանողներու շրջանակ|Ազատական ուսանողներու շրջանակ, ԱՈւՇ]] (Ring Freiheitlicher Studenten, RFS). [[Աւստրիոյ ազատութիւն կուսակցութիւն|ԱԱԿ]]−ի հետեւող
* [[Աւստրիոյ ընկերվար ուսանողներու միութիւն|Աւստրիոյ ընկերվար ուսանողներու միութիւն, ԱԸՈւՄ]] (Verband Sozialistischer StudentInnen Österreichs, VSSTÖ). [[Աւստրիոյ Սոցիալ-Դեմոկրատական Կուսակցութիւն|ԱՍԴԿ]]−ի հետեւող

=== Ընտրութիւններ 2001−է ի վեր ===
ԱՈՒՄ−ի ընտրութիւններու արդիւնքները 2001 թուականէն ի վեր՝
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Ցանկ/Միութիւն
!Նիստեր 2001
!Նիստեր 2003
!Նիստեր 2005
!Նիստեր 2007
!Նիստեր 2009
!Նիստեր 2011
!Նիստեր 2013
!Նիստեր 2015
!Նիստեր 2017
!Նիստեր 2019
!Նիստեր 2021
|-
| [[ԱքցյօնսԿէմայնշաֆթ|ԱԿ]]
|15
|14
|14
|20
|22
|23
|21
|16
|15
|15
|12
|-
|[[Աւստրիոյ չէզոք ուսանողներու ժողով|ԱՉՈւԺ]]
|2
|3
|11
|13
|15
|14
|16
|7
|8
|5
|6
|-
|[[Նուիրուած ուսանողներու քաղաքական ներկայացուցչութիւն|ՆՈւՔՆ]]
|–
|–
|–
|–
|12
|13
|14
|2
|չ.մ.
|չ.մ.
|չ.մ.
|-
|[[Կանաչ եւ ընտրանքի ուսանողներ|ԿԸՈւ]]
|12
|14
|14
|15
|15
|14
|12
|12
|9
|13
|12
|-
|[[Աւստրիոյ ընկերվար ուսանողներու միութիւն|ԱԸՈւՄ]]
|11
|10
|15
|11
|8
|12
|12
|8
|12
|13
|14
|-
|[[Երիտասարդ ազատական ուսանողներ|ԵԱՈւ]]
|2
|1
|1
|1
|0
|3
|4
|6
|7
|6
|6
|-
|[[Համայնավար ուսանողներու միութիւն|ՀՈւՄ−ՀԵԱ]]
|2
|2
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|2
|-
|[[Համայնավար ուսանողներու միութիւն|ՀՈւՄ−ՁՑ]]
|–
|–
|–
|–
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|2
|-
|[[Ազատական ուսանողներու շրջանակ|ԱՈւՇ]]
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|1
|-
|Այլ
|–
|–
|5
|4
|10
|14
|18
|1
|1
|0
|0
|-
!Ընդամէնը
!45
!45
!62
!66
!85
!96
!100
!55
!55
!55
!55
|-
! colspan=&quot;12&quot; |Աղբիւրներ &lt;ref&gt;2001 https://fm4v2.orf.at/connected/38467/main.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;2003 2005 https://fm4v2.orf.at/connected/198756/main.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;2007-9 https://fm4v3.orf.at/stories/1603744/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;2013 https://fm4v3.orf.at/stories/1717344/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;2015 https://fm4v3.orf.at/stories/1758985/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;2017 https://fm4.orf.at/stories/2842797/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fm4.orf.at/stories/2982091/|title=Hier sind die Ergebnisse der ÖH-Wahl 2019 im Detail|date=2019-05-29|website=fm4.ORF.at|language=de|accessdate=2021-06-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://fm4.orf.at/stories/3014220/|title=Hier sind die Ergebnisse der ÖH-Wahl 2021 im Detail|date=2021-05-20|website=fm4.ORF.at|language=de|accessdate=2021-06-28}}&lt;/ref&gt;
|}

=== 2021−ի ընտրութիւններ ===
Ընտրութիւնները տեղի ունեցան Մայիս 18-20 եւ անոր մասնակցեցան 8 կուսակցական միութիւններ:  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+2021−ի Աւստրիոյ Ուսանողական Միութեան ընտրութիւններու արդիւնքները&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!Partei
! colspan=&quot;3&quot; |Ընտրութիւններ 2021
! colspan=&quot;3&quot; |Ընտրութիւններ 2019
! colspan=&quot;3&quot; |Տարբերութիւն
|-
|Գրանցուած ընտրողներ
| colspan=&quot;3&quot; |345426
| colspan=&quot;3&quot; |337932
| colspan=&quot;3&quot; | + 2,22 %
|-
|
!Քուէներ
! colspan=&quot;2&quot; |%
!Քուէներ
! colspan=&quot;2&quot; |%
!Քուէներ
! colspan=&quot;2&quot; |%
|-
|Ընդհանուր

քուէներու թիւ
|54335
| colspan=&quot;2&quot; |15,7 %
|87220
| colspan=&quot;2&quot; |25,8 %
|−32885
| colspan=&quot;2&quot; |−10,1
|-
|Վաւերացուած քուէներ
|53181
| colspan=&quot;2&quot; |97,87 %
|85150
| colspan=&quot;2&quot; |97,63 %
|−31969
| colspan=&quot;2&quot; | + 0,24
|-
|Անվաւեր/պարապ

քուէներ
|1154
| colspan=&quot;2&quot; |2,13 %
|2070
| colspan=&quot;2&quot; |2,37 %
|−916
| colspan=&quot;2&quot; |− 0,24
|-
|
!Քուէներ
!%
!Նիստեր
!Քուէներ
!%
!Նիստեր
!Քուէներ
!%
!Նիստեր
|-
|[[Աւստրիոյ ընկերվար ուսանողներու միութիւն|ԱԸՈւՄ]]
|13083
|24,6%
|14
|19491
|22,89%
|13
|−6408
|−5,68
| +1
|-
|[[Կանաչ եւ ընտրանքի ուսանողներ|ԿԸՈւ]]
|11540
|21,7%
|12
|19321
|22,69%
|13
|−7781
|−1
|−1
|-
| [[ԱքցյօնսԿէմայնշաֆթ|ԱԿ]]
|11168
|21,0%
|12
|22897
|26,89%
|15
|−11729
| +5,99
|−3
|-
|[[Երիտասարդ Ազատական Ուսանողներ|ԵԱՈւ]]
|6009
|11,3%
|6
|8736
|10,26%
|6
|−2727
| +1
|±0
|-
|[[Աւստրիոյ չէզոք ուսանողներու ժողով|ԱՉՈւԺ]]
|5584
|10,5%
|6
|8345
|9,76%
|5
|−2761
| +0,7
| +1
|-
|[[Համայնավար ուսանողներու միութիւն|ՀՈւՄ−ՁՑ]]
|2393
|4,5%
|2
|2129
|2,5%
|1
| +264
|2,5%
| +1
|-
|[[Համայնավար ուսանողներու միութիւն|ՀՈւՄ−ՀԵԱ]]
|1968
|3,7%
|2
|1763
|2,07%
|1
| +205
|−0,09
| +1
|-
|[[Ազատական ուսանողներու շարժում|ԱՈւՇ]]
|1436
|2,7%
|1
|1694
|1,99%
|1
|−258
| +0,46
|±0
|-
|Այլ
|
|
|
|1184
|1,39%
|0
|−1184
| +0,10
|±0
|}
Այս ընտրութիւններուն բոլոր ուսանողներէն միայն 15,7 % մասնակցեցան, մինչեւ հիմա ամէնէն ցած թիւը: [[Քովիտ-19|Քովիտ-19-ի]] պատճառով խիստ օրէնքները կը համարուին իբր բուն պատճառներէն մէկը այս ցած թիւին:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fm4.orf.at/stories/3015046/|title=Das war die ÖH-Wahl 2021|date=2021-05-21|website=fm4.ORF.at|language=de|accessdate=2021-06-30}}&lt;/ref&gt; Այդ կիսամեայի ընթացքին ուսանողները դեռ տունէն կը հետեւէին դասընթացքներուն:

ԱԸՈւՄ 2021-ի ընտրութիւնները շահեցաւ 24,6 % քուէներով: Բանակցութիւններէ ետք Յունիս 17-ին ԱԸՈւՄ, ԿԸՈւ եւ ԱՉՈւԺ համաձայնեցան միակցութեան, որուն ատենապետը պիտի ըլլայ Սարա Վէլիչ (ԱԸՈւՄ) եւ Քէյա Պայըր (ԿԸՈւ) անոր Փոխը: Մէկ տարի ետք այս երկուքը իրենց պաշտօնները պիտի փոխեն:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/oesterreich/2108950-OeH-Koalition-aus-VSSTOe-GRAS-und-FLOe-steht.html|title=Hochschulen - ÖH-Koalition aus VSSTÖ, GRAS und FLÖ steht|last=Online|first=Wiener Zeitung|website=Österreich Politik - Nachrichten - Wiener Zeitung Online|language=de|accessdate=2021-06-30}}&lt;/ref&gt; 

== Միջազգային Ներկայացուցչութիւն ==
ԱՈւՄ-ը մաս կը կազմէ Եւրոպական Ուսանողներու միութեան եւ կը ներկայացնէ Աւստրիացի ուսանողները եւրոպական մակարդակի վրայ:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.esu-online.org/about/full-member-directory/|title=Full Member Directory|website=ESU Online|language=en|accessdate=2021-06-28}}&lt;/ref&gt; 2006-էն ի վեր ԱՈւՄ-ն նաեւ Եւրօտոքի (Եւրոպական տոքթոր տիտղոսի թեկնածուներու եւ նորահաս սերունդի հետազօտողներու խորհուրդ) անդամ է:&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100306003440/http://www.eurodoc.net/members/austria Աւստրիա] (6 Մարտ 2010 ''Internet Archive''-էն): Արտագրուած է՝ 2021-06-28&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20060407_OTS0109/oeh-teil-des-europaeischen-dachverbands-fuer-doktoratsstudierende|title=ÖH Teil des Europäischen Dachverbands für Doktoratsstudierende|website=OTS.at|language=de|accessdate=2021-06-28}}&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>s073xks5wqn2p17k7cg1e81yw6n24b3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գէորգ Ե. Սուրէնեանց</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21543</id>
    <revision>
      <id>250857</id>
      <parentid>198999</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12356" sha1="lttyhzhuuft2oudkxzwxew0nfjvntkp" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Գէորգ Ե. Սուրէնեանց''' ({{ԱԾ}}), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս (1911-1930)։

== Կենսագրութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Gevorg V of Armenia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gevorg_V_of_Armenia&amp;oldid=1351386801|date=2026-04-27|accessdate=2026-05-11|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Ծնած է '''Թ'''իֆլիս. 1865-1868 թուականներուն ուսանած է իր ծննդավայրի դասական մարզարանին (կիմնազիոն) մէջ։ 1872-ին ձեռնադրուած է վարդապետ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ, իսկ 1882-ին օծուած է եպիսկոպոս։ 1874-ին դասաւանդած է Էջմիածնի Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարանին մէջ, մինչեւ յաջորդ տարի [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] թեմակալ առաջնորդ նշանակուիլը։ Այնուհետեւ ծառայած է որպէս առաջնորդական փոխանորդ [[Գիւմրի|Ալեքսանդրապոլի]] (այժմ՝ Կիւմրի) մէջ՝ 1878-ին, եւ [[Երեւան|Երեւանի]] մէջ՝ 1881-ին։ 1886-ին նշանակուած է Ռուսաստանի Աստրախանի թեմի առաջնորդ, իսկ 1894-ին՝ Վրաստանի հայոց թեմի առաջնորդ։

1907-ին նշանակուած է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Կաթողիկոսական փոխանորդ, իսկ 1911 Դեկտեմբերին ընտրուած է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս՝ պաշտօնավարելով շուրջ երկու տասնամեակ՝ մինչեւ 1930 թուական։

1912 Հոկտեմբերին ան ջատագովեց ռուսական միջամտութիւնը՝ ի նպաստ թրքահայութեան։ Ան գործօն դերակատարութիւն ունեցաւ հայկական քաղաքական հարցերուն մէջ ճակատագրական ժամանակաշրջաններու եւ մաս կազմեց Պօղոս Նուպար Փաշայի գլխաւորած հայկական պատուիրակութեան։ Ան նաեւ կազմակերպեց Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրողներու օգնութեան գործը՝ նախագահելով հայ զոհերուն, գաղթականներուն, վիրաւոր զինուորներուն ու անոնց ընտանիքներուն օգնութեան յանձնախումբը։ Օժանդակութիւնը կը հասնէր թէ՛ Հայաստանի տարածքին, թէ՛ Թուրքիոյ, Վրաստանի ու Ռուսաստանի մէջ։

Ան գահակալ Կաթողիկոսն էր, երբ 1918 Մայիսին հիմնադրուեցաւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւնը։ Ան սատարեց զանազան ռազմական արշաւներու՝ մերժելով Կաթողիկոսարանը Էջմիածնէն աւելի ապահով վայր փոխադրել։&lt;blockquote&gt;Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գէորգ Ե. Սուրէնեանցի կոչը հայ ժողովուրդին, Մայիս 1918

— Եթէ հայ ժողովուրդը չի կրնար կասեցնել թշնամիին յառաջխաղացքը, եթէ անկարող է փրկել մեր սրբութիւնները, ապա ես ինքս սուր պիտի առնեմ ու իյնամ Մայր Տաճարի գաւիթին մէջ, բայց չեմ լքեր Սուրբ Աթոռը, որ մեզի աւանդ մնացած է մեր պապերէն։&lt;/blockquote&gt;1920-1921 թուականներուն Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութեան եւ 1922-ին Անդրկովկասի Դաշնային Խորհրդային Հանրապետութեան (կազմուած Հայաստանէն, Վրաստանէն եւ Ատրպէյջանէն) հաստատումէն ետք, ան մերժեց հեռանալ իր դիրքէն եւ քաջալերեց հայ բնակչութիւնը գործակցելու նոր վարչակարգին հետ՝ զայն նկատելով հայութեան համար ապահովութեան այլընտրանքային վայր։

Ան նաեւ գործօն մասնակցութիւն ունեցաւ Հայկական Սփիւռքի մէջ նոր եկեղեցիներու կառուցման, կրօնական հաստատութիւններու ու դպրոցներու ցանցի զարգացման գործին մէջ։ Անոր ջանքերով էր նաեւ, որ յօրինող [[Մակար Եկմալեան|Մակար Եկմալեանի]] քառաձայն պատարագը մուտք գործեց եկեղեցական արարողակարգին մէջ։

Գէորգ Ե. վախճանեցաւ 1930-ին Խորհրդային Հայաստանի Էջմիածին քաղաքին մէջ եւ թաղուած է Սուրբ Էջմիածնի Մայր Տաճարի մուտքին մօտ՝ Կաթողիկոսարանի համալիրին մէջ։

Անոր մահէն ետք, Հայ Եկեղեցին, ինչպէս նաեւ Խորհրդային Միութեան բոլոր կրօնական կազմակերպութիւնները, ենթարկուեցան հալածանքներու եւ խիստ վերահսկողութեան, յատկապէս Իոսիֆ Ստալինի հրամաններով։ Երկու տարի շարունակ նոր կաթողիկոս չընտրուեցաւ, եւ գահը թափուր մնաց 1930-1932 թուականներուն։ Սակայն, երբ Ստալին ժամանակաւորապէս մեղմացուց ճնշումները, պատեհ առիթ ստեղծուեցաւ Խորէն եպիսկոպոս Մուրատբեկեանը ընտրելու որպէս Ամենայն Հայոց նոր Կաթողիկոս՝ Խորէն Ա. Տփղիսեցի անունով&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asbarez.am/410884/%d5%b0%d5%a1%d5%b5-%d5%a5%d5%af%d5%a5%d5%b2%d5%a5%d6%81%d6%82%d5%b8%d5%b5-%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%ba%d5%a1%d5%b5%d5%ae%d5%a1%d5%bc-%d5%a4%d5%a7%d5%b4%d6%84%d5%a5%d6%80%d5%a7%d5%b6%d5%9d/|title=Հայ Եկեղեցւոյ Լուսապայծառ Դէմքերէն՝ Գէորգ Ե. Սուրէնեանց Կաթողիկոսը|date=2022-01-05|website=Asbarez - Armenian|language=en-US|accessdate=2022-01-21}}&lt;/ref&gt;:

Ծնած է Թիֆլիս. 1865-1868 թուականներուն ուսանած է իր ծննդաւայրի դասական մարզարանին (կիմնազիոն) մէջ։ 1872-ին ձեռնադրուած է վարդապետ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ, իսկ 1882-ին օծուած է եպիսկոպոս։ 1874-ին դասաւանդած է Էջմիածնի [[Էջմիածինի Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարան|Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարանին]] մէջ, մինչեւ յաջորդ տարի Արցախի թեմակալ առաջնորդ նշանակուիլը։ Այնուհետեւ ծառայած է որպէս առաջնորդական փոխանորդ Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Կիւմրի) մէջ՝ 1878-ին, եւ Երեւանի մէջ՝ 1881-ին։ 1886-ին նշանակուած է Ռուսաստանի Աստրախանի թեմի առաջնորդ, իսկ 1894-ին՝ Վրաստանի հայոց թեմի առաջնորդ։

1907-ին նշանակուած է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Կաթողիկոսական փոխանորդ, իսկ 1911 Դեկտեմբերին ընտրուած է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս՝ պաշտօնավարելով շուրջ երկու տասնամեակ՝ մինչեւ 1930 թուական։

1912 Հոկտեմբերին ան ջատագովեց ռուսական միջամտութիւնը՝ ի նպաստ թրքահայութեան։ Ան գործօն դերակատարութիւն ունեցաւ հայկական քաղաքական հարցերուն մէջ ճակատագրական ժամանակաշրջաններու եւ մաս կազմեց Պօղոս Նուպար Փաշայի գլխաւորած հայկական պատուիրակութեան։ Ան նաեւ կազմակերպեց Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրողներու օգնութեան գործը՝ նախագահելով հայ զոհերուն, գաղթականներուն, վիրաւոր զինուորներուն ու անոնց ընտանիքներուն օգնութեան յանձնախումբը։ Օժանդակութիւնը կը հասնէր թէ՛ Հայաստանի տարածքին, թէ՛ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]], [[Վրաստան|Վրաստանի]] ու [[Ռուսիա|Ռուսաստանի]] մէջ։

Ան գահակալ Կաթողիկոսն էր, երբ 1918 Մայիսին հիմնադրուեցաւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւնը։ Ան սատարեց զանազան ռազմական արշաւներու՝ մերժելով Կաթողիկոսարանը Էջմիածնէն աւելի ապահով վայր փոխադրել։&lt;blockquote&gt;Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գէորգ Ե. Սուրէնեանցի կոչը հայ ժողովուրդին, Մայիս 1918

— Եթէ հայ ժողովուրդը չի կրնար կասեցնել թշնամիին յառաջխաղացքը, եթէ անկարող է փրկել մեր սրբութիւնները, ապա ես ինքս սուր պիտի առնեմ ու իյնամ Մայր Տաճարի գաւիթին մէջ, բայց չեմ լքեր Սուրբ Աթոռը, որ մեզի աւանդ մնացած է մեր պապերէն։&lt;/blockquote&gt;1920-1921 թուականներուն Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութեան եւ 1922-ին Անդրկովկասի Դաշնային Խորհրդային Հանրապետութեան (կազմուած Հայաստանէն, Վրաստանէն եւ Ատրպէյջանէն) հաստատումէն ետք, ան մերժեց հեռանալ իր դիրքէն եւ քաջալերեց հայ բնակչութիւնը գործակցելու նոր վարչակարգին հետ՝ զայն նկատելով հայութեան համար ապահովութեան այլընտրանքային վայր։

Ան նաեւ գործօն մասնակցութիւն ունեցաւ Հայկական Սփիւռքի մէջ նոր եկեղեցիներու կառուցման, կրօնական հաստատութիւններու ու դպրոցներու ցանցի զարգացման գործին մէջ։ Անոր ջանքերով էր նաեւ, որ յօրինող Մակար Եկմալեանի քառաձայն պատարագը մուտք գործեց եկեղեցական արարողակարգին մէջ։

Գէորգ Ե. վախճանեցաւ 1930-ին Խորհրդային Հայաստանի Էջմիածին քաղաքին մէջ եւ թաղուած է Սուրբ Էջմիածնի Մայր Տաճարի մուտքին մօտ՝ Կաթողիկոսարանի համալիրին մէջ։

Անոր մահէն ետք, [[Հայ Եկեղեցին՝ Ուղղափառ Եկեղեցի|Հայ Եկեղեցին,]] ինչպէս նաեւ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] բոլոր կրօնական կազմակերպութիւնները, ենթարկուեցան հալածանքներու եւ խիստ վերահսկողութեան, յատկապէս Իոսիֆ Ստալինի հրամաններով։ Երկու տարի շարունակ նոր կաթողիկոս չընտրուեցաւ, եւ գահը թափուր մնաց 1930-1932 թուականներուն։ Սակայն, երբ [[Ճոսեֆ Սթալին|Ստալին]] ժամանակաւորապէս մեղմացուց ճնշումները, պատեհ առիթ ստեղծուեցաւ [[Խորէն Ա. Տփղիսեցի|Խորէն եպիսկոպոս Մուրատբէկեանը]] ընտրելու որպէս Ամենայն Հայոց նոր Կաթողիկոս՝ [[Խորէն Ա. Տփղիսեցի]] անունով։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցականներ]]</text>
      <sha1>lttyhzhuuft2oudkxzwxew0nfjvntkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մաասթրիխթ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28754</id>
    <revision>
      <id>250847</id>
      <parentid>239778</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11044" sha1="sqhimz676ihhaic6ykjltai34q1vm2i" xml:space="preserve">
{{Բնակավայր}}

'''Մաասթրիխթ''' (Լիմպուրկերէն՝ Mestreech [məˈstʀeːx]; Ֆրանսերէն՝ Maestricht {{Փոքր|(archaic)}}; Սպաներէն՝ Mastrique {{Փոքր|(archaic)}}) քաղաք [[Նիտըրլենտ|Նիտըրլենտի]] հարաւ-արեւելքը: Ան Լիմպուրկ նահանգի մայրաքաղաքն է եւ կը գտնուի Մաաս գետի ափին: Մաասթրիխթ փակած է Պելճիքայի սահմանին եւ մաս կը կազմէ Մաաս-Ռայն Եւրօնահանքին, 3.9 միլիոն բնակիչներէ բաղկացած նահանգ մը, որ կը պարունակէ նաեւ [[Աախըն]], [[Լիեժ]], եւ [[Հասսելթ]] քաղաքները:

Մաասթրիխթ հռոմէական բնակարանէ (լատ.՝ ''Trajectum ad Mosam'') միջնադարեան առեւտուրի եւ կրօնական կեդրոն դարձաւ: 19րդ դարուն ան դարձաւ արհեստներու կեդրոն:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.zichtopmaastricht.nl|title=Zicht op Maastricht|publisher=zichtopmaastricht.nl|accessdate=19 August 2012}}&lt;/ref&gt; Այսօր, քաղաքը մշակութային եւ կրօնական կեդրոն է եւ ճանչցուած է Մաասթրիխթ պայմանագրով եւ իբր Եւրօ-ի ծննդավայրի: Մաասթրիխթ ունի 1677 ազգային ժառանգութեան շեէնքեր (հոլ.՝ ''rijksmonumenten''), երկրորդ ամէնաբարձրը [[Ամսթերտամ|Ամսթերտամէն]] ետք: 

== Աշխարհագրութիւն ==

=== Թաղամասեր ===
Մաասթրիխթ կը բաղկանայ եօթը տարածքներէ (հոլ.՝ ) եւ 44 թաղամասերէ:

# Մաասթրիխթ կեդրոն՝ Ներքին քաղաք (Binnenstad, կամ Պիննընսդատ), Եէքերքվարթիր, Քոմմըլքվարթիր, Սդադընքվարթիր, Պոշսդրաադքվարթիր, Սուրբ Մարտիրոսի նաւահանգիստ (Սինդ Մաարդընսբորդ), Վիսք-Քերամիք:
# Հարաւ-արեւմուտք՝ Վիլլա պարտէզ (Villapark, կամ Վիլլաբարք), Եէքըրտալ, Պիզլանտ, Քամբանյ, Վոլտըր, Սուրբ Պետրոս (Սինթ Փիթըր, Sint Pieter):
# Արեւմուտք՝ Պրիւքսելեան նաւահանգիստ (Պրիւքսելսբոր Brusselsepoort), Մարիապերկ, Պելֆորդ, Փոթընպերկ, Մարբերդիուս, Քապերկ, Մալպերկ, Տուսպերկ-Տացընտանս, Տաալհոֆ:
# Հիւսիս-արեւմուտք՝ Պոշի նաւահանգիստ (Boschpoort), Պոսշերվելտ, Ֆրոնդընքվարթիր, Պելվետեր, Լանաքերֆելտ:
# Հիւսիս-արեւելք՝ Պեադրիքսի նաւահանգիստ (Beatrixhaven), Պորկհարըն, Իթերըն, Մեերսընհոֆըն:
# Արեւելք՝ Վայքըր Նաւահանգիստ (Wyckerpoort), Վիթեֆրաուվընֆելտ, Նազարեթ, Լիմմըլ, Ամպի, Շառն, Հոեկեմըրֆելտ:
# Հարաւ-արեւելք՝ Ռանտվայք, Հոեկեմ, Հեեր, Տէ Հեեկ, Վրոէնտաալ:

=== Սահման ===
Մաասթրիխթ կը գտնուի Պելճիքայի սահմանին վրայ, մեծամասնութիւնը Պելճիքայի Ֆլեմական շրջանի վրայ, բայց փոքր մաս մըն ալ Ֆրանսական Վալոնիա շրջանին հետ: Որովհետեւ Նիտըրլենտ եւ Պելճիքա մաս կը կազմէն Շենկեն գօտիի, իրենց մէջ սահմանը բաց է առանց որեւէ ստուգողներու:

=== Կլիմայ ===
{{Weather box|location=Մաասթրիխթ (1991−2020 միջիններ, 1906−այսօր ժայրակէտեր)|single line=y|metric first=y|Jan record high C=16.5|Feb record high C=19.8|Mar record high C=24.2|Apr record high C=29.7|May record high C=33.1|Jun record high C=37.2|Jul record high C=39.6|Aug record high C=36.8|Sep record high C=34.3|Oct record high C=28.7|Nov record high C=21.4|Dec record high C=17.0|Jan avg record high C=12.5|Feb avg record high C=13.6|Mar avg record high C=18.3|Apr avg record high C=23.2|May avg record high C=27.3|Jun avg record high C=30.9|Jul avg record high C=32.5|Aug avg record high C=31.8|Sep avg record high C=26.8|Oct avg record high C=22.1|Nov avg record high C=16.3|Dec avg record high C=12.8|year avg record high C=34.3|Jan high C=5.7|Feb high C=6.7|Mar high C=10.7|Apr high C=15.0|May high C=18.8|Jun high C=21.7|Jul high C=23.8|Aug high C=23.5|Sep high C=19.7|Oct high C=14.8|Nov high C=9.7|Dec high C=6.3|year high C=|Jan mean C=3.2|Feb mean C=3.7|Mar mean C=6.6|Apr mean C=10.1|May mean C=13.8|Jun mean C=16.8|Jul mean C=18.8|Aug mean C=18.4|Sep mean C=15.0|Oct mean C=11.0|Nov mean C=6.8|Dec mean C=4.0|year mean C=10.7|Jan low C=0.5|Feb low C=0.7|Mar low C=2.7|Apr low C=5.0|May low C=8.7|Jun low C=11.7|Jul low C=13.8|Aug low C=13.4|Sep low C=10.6|Oct low C=7.3|Nov low C=3.8|Dec low C=1.4|year low C=6.6|Jan avg record low C=-7.3|Feb avg record low C=-6.0|Mar avg record low C=-3.5|Apr avg record low C=-1.0|May avg record low C=2.5|Jun avg record low C=6.4|Jul avg record low C=9.0|Aug avg record low C=8.8|Sep avg record low C=5.6|Oct avg record low C=0.8|Nov avg record low C=-2.6|Dec avg record low C=-5.5|year avg record low C=-9.5|Jan record low C=-19.3|Feb record low C=-21.4|Mar record low C=-12.9|Apr record low C=-5.6|May record low C=-1.6|Jun record low C=0.7|Jul record low C=4.3|Aug record low C=4.9|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-6.5|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-18.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=63.8|Feb precipitation mm=57.6|Mar precipitation mm=54.6|Apr precipitation mm=41.0|May precipitation mm=57.7|Jun precipitation mm=68.9|Jul precipitation mm=72.8|Aug precipitation mm=82.8|Sep precipitation mm=57.5|Oct precipitation mm=63.6|Nov precipitation mm=62.2|Dec precipitation mm=74.3|year precipitation mm=756.8|Jan precipitation days=12.0|Feb precipitation days=10.8|Mar precipitation days=10.4|Apr precipitation days=8.4|May precipitation days=9.4|Jun precipitation days=9.7|Jul precipitation days=10.2|Aug precipitation days=10.2|Sep precipitation days=8.8|Oct precipitation days=10.7|Nov precipitation days=11.7|Dec precipitation days=13.2|year precipitation days=125.7|unit precipitation days=1 mm|Jan snow days=6.1|Feb snow days=6.7|Mar snow days=3.3|Apr snow days=0.3|May snow days=0.1|Jun snow days=0.0|Jul snow days=0.0|Aug snow days=0.0|Sep snow days=0.0|Oct snow days=0.1|Nov snow days=1.1|Dec snow days=4.7|year snow days=22.2|Jan humidity=86.4|Feb humidity=83.2|Mar humidity=77.7|Apr humidity=71.7|May humidity=72.1|Jun humidity=72.8|Jul humidity=73.1|Aug humidity=74.8|Sep humidity=79.4|Oct humidity=83.9|Nov humidity=87.9|Dec humidity=88.3|year humidity=79.3|Jan sun=66.9|Feb sun=86.0|Mar sun=138.5|Apr sun=180.8|May sun=208.7|Jun sun=205.5|Jul sun=209.0|Aug sun=197.5|Sep sun=157.0|Oct sun=118.2|Nov sun=74.1|Dec sun=53.5|year sun=1695.7|Jan percentsun=25.4|Feb percentsun=30.3|Mar percentsun=37.5|Apr percentsun=43.7|May percentsun=43.4|Jun percentsun=41.7|Jul percentsun=42.1|Aug percentsun=43.8|Sep percentsun=41.3|Oct percentsun=35.5|Nov percentsun=27.4|Dec percentsun=21.5|year percentsun=36.1|source 1=[[Royal Netherlands Meteorological Institute]] (Ձիւով օրեր 2003–2020)&lt;ref name=91-20&gt;{{cite web
| url = https://www.knmi.nl/klimaat-viewer/grafieken-tabellen/klimaattabellen-per-station/maastricht/klimaattabel_maastricht_1991-2020
| title= Klimaatviewer
| publisher = [[Royal Netherlands Meteorological Institute]]
| access-date = January 12, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=extremes&gt;{{cite web
| url = https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/daggegevens
|title= Daggegevens van het weer in Nederland
| publisher = [[Royal Netherlands Meteorological Institute]]
| access-date = January 12, 2023}}&lt;/ref&gt; Infoclimat&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.infoclimat.fr/climatologie/annee/1991/maastricht/valeurs/06380.html
| title = Climatologie de l'année à Maastricht
| publisher = Infoclimat
| language = fr
| access-date = 16 October 2023}}&lt;/ref&gt;}}

== Բնակչութիւն ==

===  Բնակիչներու հպատակութիւնը ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Մաասթրիխթի բնակչութիւնը հպատակութեամբ – Ամէնաբարձր 10 (2000–2021)
!Հպատակութիւն
!2021
!2014
!2010
!2000
|-
|{{flagicon|Նիտըրլենտ}} [[Նիտըրլենտ]]
|100,297
|107,418
|109,722
|116,171
|-
|{{Flagicon|Գերմանիա}} [[Գերմանիա]]
|3,908
|3,869
|1,956
|783
|-
|{{Flagicon|Իտալիա}} [[Իտալիա]]
|1,572
|653
|387
|280
|-
|{{Flagicon|Պելճիքա}} [[Պելճիքա]]
|1,475
|1,055
|946
|909
|-
|{{Flagicon|Սպանիա}} [[Սպանիա]]
|913
|431
|232
|241
|-
|{{Flagicon|Միացեալ Թագաւորութիւն}} [[Միացեալ Թագաւորութիւն]] 
|842
|815
|386
|280
|-
|{{Flagicon|Չինաստան}} [[Չինաստան]]
|739
|595
|248
|87
|-
|{{Flagicon|Ֆրանսա}} [[Ֆրանսա]]
|686
|351
|214
|120
|-
|{{Flagicon|ԱՄՆ}} [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ]]
|665
|623
|277
|162
|-
|{{Flagicon|Թուրքիա}} [[Թուրքիա]]
|436
|404
|368
|404
|-
|}

=== Բնակիչներու ծննդավայրը ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Մաասթրիխթի բնակչութիւնը իրենց ծննդավայրով – Ամէնաբարձր 10 (2000–2020)
!Country of birth
!2020
!2013
!2010
!2000
|-
|{{flagicon|Նիտըրլենտ}} [[Նիտըրլենտ|Netherlands]]
|93,162
|100,269
|102,433
|109,632
|-
|{{Flagicon|Գերմանիա}} [[Գերմանիա]]
|3,949
|4,100
|2,467
|1,444
|-
|{{Flagicon|Պելճիքա}} [[Պելճիքա]]
|2,355
|1,920
|1,839
|1,900
|-
|{{Flagicon|ԱՄՆ}} [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ]]
|1,380
|753
|383
|217
|-
|{{Flagicon|Ինտոնեզիա}} [[Ինտոնեզիա]]
|1,020
|1,199
|1,267
|1,556
|-
|{{Flagicon|Չինաստան}} [[Չինաստան]] (բացի Հոնկ Գոնկ եւ Մաքաու)
|1,019
|651
|373
|215
|-
|{{Flagicon|Թուրքիա}} [[Թուրքիա]]
|973
|919
|836
|784
|-
|{{Flagicon|Միացեալ Թագաւորութիւն}} [[Միացեալ Թագաւորութիւն]] 
|926
|677
|404
|310
|-
|{{Flagicon|Մարոք}} [[Մարոք]]
|829
|838
|867
|859
|-
|{{Flagicon|Լեհաստան}} [[Փոլոնիա]]
|563
|437
|316
|152
|-
|}

=== Լեզուներ ===
Մաասթրիխթ բազմասան լեզուներու քաղաք է իր աշխարհագրական վայրի եւ միջազգային ուսանողներու բնակչութեան պատճառաւ:

=== Կրօնք ===
 2010–2014 թուական, Մաասթրիխթի բնակչութեան 69.8% կրօնասէր էին: 60.4% Հռոմէական կաթողիկէ եկեղեցւոյ կը հետեւէին, եւ 13.9% ամէնաքիչը 1 անգամ կրօնական պատարագի կը մասնակցէին:

== Ծանօթագրութիւններ ==</text>
      <sha1>sqhimz676ihhaic6ykjltai34q1vm2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սուրբ Մեսրոպ Եկեղեցի (Հոմս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29761</id>
    <revision>
      <id>250856</id>
      <parentid>250827</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6872" sha1="juq5cchcioh6ml4k619yw7u6e3vojey" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց|երկիր=Սուրիա|տեղագրութիւն=Հոմս|թեմ=Դամասկոսի Հայոց Թեմ|հիմնադրուած=2009|պատկեր=St. Mesrop church.jpg|պատկերի չափ=350px}}

'''Սուրբ Մեսրոպ եկեղեցի,''' '''[[Սուրիա|Սուրիոյ]] [[Հոմս]]''' քաղաքին մէջ գտնուող կրօնական կառոյց, որ կը պատկանի [[Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին|Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի]] [[Դամասկոս|Դամասկոսի]] հայոց թեմին։ Կը համակարգէ Սուրիոյ Հոմս քաղաքի [[Հայ Առաքելական Եկեղեցի|առաքելական]] հայութեան կեանքը։ Կից կը գտնուի Սահակեան վարժարանը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://horizonweekly.ca/fr/39114-2/|title=Հոմսի հայկական վարժարանի դասարանները վերածուած էին հիւանդասենեակի|date=Մայիսի 26, 2014|website=https://horizonweekly.ca/|publisher=Հորիզոն|language=հայերեն}}&lt;/ref&gt;։

== Անուանում ==
Եկեղեցին եւ դպրոց-վարժարանը կոչուած են [[Հայերէն|հայերէնի]] այբուբենի հիմնադիրներու՝ [[Մեսրոպ Մաշտոց|Մեսրոպ Մաշտոցի]] եւ [[Սահակ Պարթեւ|Սահակ Պարթեւի]] անուններով։

== Պատմութիւն ==
Հոմս քաղաքին մէջ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|հայոց ցեղասպանութենէն]] յետոյ կը հաստատուին շուրջ 20 հազար հայեր, որոնք կը հիմնեն հայկական թաղամասը։
[[Պատկեր:Entrance_of_Sahakian_school,_Homs.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_of_Sahakian_school,_Homs.jpg|ձախից|մինի|Սահակեան վարժարան|248x248փքս]]
Ի սկզբանէ Հոմսի հայ առաքելական համայնքը առաջնորդուած է Երուսաղէմի հայոց պատրիարքութեան Դամասկոսի թեմին կողմէ, ապա [[1929 թուական|1929]] թուականէն անցած է [[Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն|Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան]]՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս [[Գէորգ Ե. Սուրէնեանց|Գէորգ Ե Սուրէնեանցի]] օրհնութեամբ, Երուսաղէմի հայոց պատրիարքութիւնը [[Պէյրութ|Պէյրութի]] ([[Լիբանան]]) եւ [[Կիպրոս|Կիպրոսի]] թեմերուն հետ Կիլիկիոյ աթոռին փոխանցած է նաեւ Դամասկոսի թեմը։ [[1956 թուական|1956]] թուականին Դամասկոսի թեմը, Դամասկոսի եւ Հոմսի հայ առաքելական համայնքներուն հետ (Սուրբ Սարգիս եկեղեցի) կ՚անցնի Մայր Աթոռ սուրբ Էջմիածնի ուղիղ ենթակայութեան։ Բուն եկեղեցին կ՚օծուի [[2009 թուական|2009]] թուականին&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.aztagdaily.com/archives/187675|title=Հոմսի Հայերու Իրավիճակը|date=Մայիսի 31, 2014|website=https://aztagdaily.com/|publisher=[[Ազդակ]]|language=հայերեն}}&lt;/ref&gt;։ Վերջին պատարագը մատուցուած է [[2011]] թուականին՝ Սուրբ Զատիկի տաղաւար տօնի առիթով։ 

Դպրոցը երկու յարկ ունէր․ ներքեւը կը գտնուէին ծիլ, բողբոջ եւ մանկապարտէզ խումբերը, իսկ վերեւը՝ առաջին, երկրորդ եւ երրորդ դասարանները։ Շինութենէն աջ տեսչարանն էր եւ 4-6-րդ դասարանները։

Նախքան Սուրիական ճգնաժամը Հոմսի մէջ կը բնակէր աւելի քան 40 հազար քրիստոնեայ՝ կաթոլիկ արաբներ, ասորիներ, յոյներ, հայեր։ Սուրիական բանակին կողմէ քաղաքին ազատագրումէն յետոյ քրիստոնեայ որոշ մաս մը կը սկսի վերադառնալ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/31779/christians-returning-to-homs-syria-even-though-islamic-state-looms|title=Christians returning to Homs, Syria, even though Islamic State looms|date=Ապրիլի 1, 2015|website=https://www.catholicnewsagency.com/|publisher=Catholic News Agency|language=en-US}}&lt;/ref&gt;։ [[2011]] թուականի Նոյեմբերէն եկեղեցին եւ վարժարանը գտնուած են իսլամական պետութեան ահաբեկիչներու  հսկողութեան տակ, որոնք վերածած էին զանոնք իրենց կենդրոններու , նկուղին մէջ գտնուող սրահը՝ հիւանդանոցի, ուսուցիչներու  սենեակը՝ մզկիթ-աղօթարանի, եկեղեցին՝ հանրակացարանի&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mirrorspectator.com/2016/03/24/armenian-church-and-school-to-be-renovated-in-homs/|title=Armenian Church and School to Be Renovated in Homs|date=Մարտի 24, 2016|website=https://mirrorspectator.com/|publisher=Հայելի|language=անգլերեն}}&lt;/ref&gt;: Եկեղեցւոյ սուրբ խորանը պղծուած էր: [[2016 թուական|2016]] թուականի ամռան կը քննարկուէր եկեղեցւոյ վերանորոգման եւ վերականգնման հարցը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.panorama.am/am/news/2016/03/22/%D5%8D%D5%AB%D6%80%D5%AB%D5%A1-%D5%80%D5%B8%D5%B4%D5%BD-%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB/1548974|title=Հոմսի Սբ. Մեսրոպ եկեղեցին կվերակառուցվի|date=Մարտի 22, 2016|website=https://www.panorama.am/|publisher=panorama.am|language=հայերեն}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* [https://www.facebook.com/p/%D4%B1%D5%A6%D5%A3-%D5%8D%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%8E%D5%A1%D6%80%D5%AA%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D8%B5% Ազգային Սահակյան վարժարան], ֆեյսբուքյան էջ
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2022/07/22/%D5%B4%D5%A5%D6%80-%D5%A4%D5%BA%D6%80%D5%B8%D6%81%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%A7%D5%B6/ Նորա Շահպազեան, Մէր դպրոցական կյանքեն]
[[Ստորոգութիւն:Դամասկոսի հայոց թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>juq5cchcioh6ml4k619yw7u6e3vojey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուիքիփետիա:CEE Women Campaign 2026/Առաջարկուած յօդուածներու ցանկ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>30730</id>
    <revision>
      <id>250846</id>
      <parentid>250828</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <comment>/* Հայ Կանայք */</comment>
      <origin>250846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48042" sha1="bv2um8glmvzysrndehjya1brxxv5wsj" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլինոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ամալ Խալիլ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:32, 5 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Լիլի Էլըն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:09, 5 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Փաս Վեկա]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:47, 6 Մայիս 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պլանքա Մաթրակի]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 3 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Մարի Անթուանէթ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Ռոպերթա Մեձոլա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Թագուհի Էլիսավեթ Ա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Էլիզապէթ Պլաքուէլ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:19, 7 Մայիս 2026 (UTC)''
 
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Աբալեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:26, 26 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սեդա Վերմիշեւա]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:06, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Մարգարիտ Աթաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարգարիտ Թէրզեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարինա Մարգարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Ազնիւ-Այտա Պուճիքանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Թամար (Ախթամար)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Թագուհի Փարանձեմ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Սիրանուշ (Merope Sahakyan)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Հրաչուհի Տատուրեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:19, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Արաքսի Սարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Արաքս Աւետիսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Արաքսիա Դաւթեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Ֆլորա Մարտիրոսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:01, 10 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Ռայիսա Մկրտչեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:01, 10 Մայիս 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bv2um8glmvzysrndehjya1brxxv5wsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սեռային բռնութեան երեւոյթը Մորմոնական աղանդին մէջ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31244</id>
    <revision>
      <id>250852</id>
      <parentid>249819</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JohnYahyaHanna</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <origin>250852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7868" sha1="8hr8i2ytal9bz8x0ecskj13r8mue8j5" xml:space="preserve">'''Սեռային բռնութեան երեւոյթը Մորմոնական աղանդին մէջ''' կը վերաբերի այս աղանդին (Վերջին օրերու սուրբերու շարժում, [[անգլերէն]]` Ladder day saint movement) զանազան խումբերու  շրջանակներուն մէջ տեղի ունեցած սեռական բռնութեան հաստատված եւ ենթադրեալ դէպքերուն, ներառեալ մանուկներու հանդէպ տեղի ունեցած սեռական բռնութեան դէպքերը։

== Վերջին օրերու սուրնբերու խումբին մէջ տեղի ունեցած դէպքեր ==
Մորմոնական աղանդին ամէնամեծ խումբին, այսպէս կոչուած «Վերջին օրերու սուբրերու եկեղեցի»-ին ([[անգլերէն]]՝ The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) մէջ ունեցած սեռական բռնութեան զանազան դէպքեր՝

=== Վաղ 2000-ականներ ===

* 2001 թուականին Մորմոնական աղանդին այս խումբը կը 3 միլիոն տոլար կը վճարէ ''Ճէրըմայա Սքօթ''ին ([[անգլերէն]]՝ Jeremiah Scott) ի հաշտութիւն ([[անգլերէն]]՝ settlement), 1998 թուականին անոր բացած դատին: ''Սքօթ''ի փաստանբանը այս մէկը կը նկարագրէ որպէս աղանդի անդամ ''Ֆրանքլին Քըրթիս''ի ([[անգլերէն]]՝ Franklin Curtis) ''Սքօթ''ի նկատմամբ գործած սեռական ոտնձգութիւնները ծածկելու փորձ։&lt;ref name=&quot;blasts&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.deseretnews.com/article/862366/Lawyer-blasts-LDS-Church.html?pg=all|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113717/http://www.deseretnews.com/article/862366/Lawyer-blasts-LDS-Church.html?pg=all|url-status=dead|archive-date=March 5, 2016|title=Lawyer blasts LDS Church|work=[[Deseret News]]|date=September 5, 2001}}&lt;/ref&gt;Աղանդը (վերջին օրերու սուրբերու եկեղեցին) կը հերքէ ահս գործով իր իրաւական պատասխանատուութիւնը, եւ կը յայտարարէ, որ դատական հարցը այս ձեւով կը լուծէ, միայն դատական ծախսերը չափաւորելու նպատակով։

* 2008 թուականի սեպտեմբերին Մորմոնական աղանդի եպիսկոպոս ''Թիմոթի ՄքՔլիւ'' ([[անգլերէն]]՝ Timothy McCleve) ընդունեց իր յանցաւորութիւնը՝ իր ծուխի երեխաներու նկատմամբ գործած սեռական բռնութիւն գործած ըլլալուն։&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ksl.com/?nid=148&amp;sid=4355348|title=Former LDS bishop pleads guilty to sex abuse|work=[[KSL (radio)|KSL]]|date=September 24, 2008}}&lt;/ref&gt; Ան 2008 թուականի դեկտեմբերին դատապարտուեցաւ 1-15 տարուայ ազատազրկումով։&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.deseretnews.com/article/705271219/Ex-bishop-in-Harrisville-gets-prison-for-sex-abuse.html?pg=all|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305112219/http://www.deseretnews.com/article/705271219/Ex-bishop-in-Harrisville-gets-prison-for-sex-abuse.html?pg=all|url-status=dead|archive-date=March 5, 2016|title=Ex-bishop in Harrisville gets prison for sex abuse|work=[[Deseret News]]|date=December 18, 2008}}&lt;/ref&gt; Մինչ ան կը կրէր իր պատիժը կը յայտնուի ուրիշ զոհ մը, եւ 2011 թուականին Մ մեղաւոր կը ճանչցուի ու կը դատապարտուի յաւելեալ 1-15 տարիներու ազատազրկումով։&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ksl.com/article/51066444/ex-bishop-quoted-bible-verses-in-attempt-to-intimidate-a-witness-charges-say|title=Ex-bishop quoted Bible verses in attempt to intimidate a witness, charges say|work=[[KSL.com|KSL]]|date=July 11, 2024}}&lt;/ref&gt;

* 2010-ականներ
* 2020-ականներ
* Ճոզէֆ Պիշըփի դէպքը
* Մայքըլ Ճէնսընի դէպքը
* 2026 թուականի ապրիլին, նախկին մորմոնական Քրիսթին Տանպար Մաթզ ([[անգլերէն]]՝ Kristin Dunbar Mautz) հանրայինօրէն կը մեղադրէ Ուէյտ Քրիսթօֆըրսընին ([[անգլերէն]]՝ Wade Christofferson), աղանդի ղեկավար, երկրորդ խորհրդատու ([[անգլերէն]]՝ Second Counsler) Տ․ Թօտ Քրիսթոֆըրսընի (D. Todd Christofferson) եղբայրը։
the brother of D. Todd Christofferson of The Church of Jesus Christ of Jesus Christ of Latter-day Saints — had sexually abused her as a teenager in the early 1990s while both attended the same Illinois congregation. Mautz stated that after reporting the abuse to her bishop, Wade Christofferson continued serving in church leadership for a period, which she criticized as evidence of institutional secrecy and inadequate protection for victims. The church later confirmed that Wade Christofferson had been excommunicated in 1993, rebaptized in 1997, and briefly served in another bishopric in Ohio. The church also stated that D. Todd Christofferson did not learn of the historical abuse allegations until 2020–21. The allegations resurfaced after Wade Christofferson’s 2025 arrest on federal child sexual exploitation charges, with prosecutors later claiming evidence of additional alleged victims connected to his church service.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sltrib.com/religion/2026/04/25/new-accuser-lds-apostles-brother/|title=New accuser emerges in Wade Christofferson case. LDS Church addresses what his apostle brother knew|last=religion|first=Tamarra KemsleyReligion reporterTamarra Kemsley has been a reporter at The Tribune since 2021 but has been covering|last2=Service|first2=politics since 2019 Her work has appeared in Religion News|website=The Salt Lake Tribune|language=en-US|accessdate=2026-05-11|last3=Post|first3=the New York|last4=Religion|last5=University|first5=Politics She holds a bachelor’s degree in journalism from Brigham Young|last6=University|first6=a master’s in Islamic studies from Hebrew}}&lt;/ref&gt;

== Ծայրայեղական վերջին օրերու սուրբերու խումբին մէջ տեղի ունեցած դէպքեր ==
2011 թուականին, Մորմոնական աղանդին ծայրայեղական խումբին (Յիսուս Քրիստոսի Վերջին օրերու Սուրբերու Ծայրայեղական եկեղեցի, [[անգլերէն]]՝ Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints) առաջնորդ-մարքարէ`Ուօորըն Ճեֆսը ([[անգլերէն]]՝ Warren Jeffs) դատապարտուեցաւ անչափահաս երեխայ մը բռնաբարելոը ոճիրով եւ ցկեանս բանտարկութեան դատավճիռ ստացաւ՝ անցեալին համանման արարքներու համար մի քանի քրէական գործերու դիմաց յայտնուելէ ետք։

== Տե՛ս նաեւ ==

* [[Մորմոնականութիւն (աղանդ)]]
* [[Մորմոնական Աղանդը Կովկասի Մէջ|Մորմոնական աղանդը Կովկասի մէջ]]
* [[Սըրքլվիլի կոտորած]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* [[Եութայի Բերդի Կոտորածը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* [[Էյքընի ջարդը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* [[Պաթըլ Քրիքի կոտորածը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)
* [[Նիֆայի ջարդը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ)

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>8hr8i2ytal9bz8x0ecskj13r8mue8j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Արաքսի Սարեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31642</id>
    <revision>
      <id>250841</id>
      <timestamp>2026-05-10T12:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Պատկեր:Araksi Sarian.jpg|մինի|'''Արաքսի Սարեան՝''' հայ երաժշտագէտ, արուեստագիտութեան թեկնածու, փրոֆեսոր]] '''Արաքսի Սարեան (Յարութիւնեան)'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ՄԱՐՏԻՐՈՍ ՍԱՐեԱՆԻ ՏՈՒՆ-ԹԱՆԳԱՐԱՆ |url=http://www.sarian.am/htmls_arm/museum_araks_sarian.html |accessdate=30 Յունուար 2019 թ.|website=www.sarian.am}}&lt;/ref&gt; ([[17 Օգոստոս]], 1937...»:</comment>
      <origin>250841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10206" sha1="cbu3tuzybj348iypb9xtna8q8q5sm10" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Araksi Sarian.jpg|մինի|'''Արաքսի Սարեան՝''' հայ երաժշտագէտ, արուեստագիտութեան թեկնածու, փրոֆեսոր]]
'''Արաքսի Սարեան (Յարութիւնեան)'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ՄԱՐՏԻՐՈՍ ՍԱՐեԱՆԻ ՏՈՒՆ-ԹԱՆԳԱՐԱՆ |url=http://www.sarian.am/htmls_arm/museum_araks_sarian.html |accessdate=30 Յունուար 2019 թ.|website=www.sarian.am}}&lt;/ref&gt; ([[17 Օգոստոս]], [[1937]], [[Լենինական]] - [[26 Սեպտեմբեր]], [[2013]], Երեւան&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Արաքսի Սարեանի հոգեհանգիստը տեղի կ'ունենայ 28 եպտեմբերին |url=https://armenpress.am/arm/news/734663/araqsi--saryani-hogehangisty-texi-kunena-septemberi-28-in.html |accessdate=30 Յունուար 2019 թ. |website=armenpress.am |language=}}&lt;/ref&gt;), հայ երաժշտագէտ, արուեստագիտութեան թեկնածու, [[փրոֆեսոր]]։ [[Հայաստանի արուեստի վաստակաւոր գործիչ]]&lt;ref&gt;[https://president.am/hy/decrees/item/49 Հայաստանի Հանրապետութեան պատուաւոր կոչումներ շնորհելու մասին]&lt;/ref&gt;։

== Կենսագրութիւն ==
Արաքսի Սարեանը ծնած է Լենինական (այժմ՝ [[Գիւմրի]]), դերասան, [[Գյումրիի Վարդան Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոն|Գիւմրիի դրամատիկական թատրոնի]] տնօրէն [[Արծրունի Յարութիւնեան]]ի ընտանիքին մէջ։ Ուսումը ստացած է Լենինականի Ա. Պուշկինի անուան միջնակարգ դպրոցին մէջ (Աւարտած է՝ մետալով) եւ Կարա-Մուրզայի անուան երաժշտական ուսումնարանին մէջ (գերազանց տիպլոմով)։ 1955 թուականին ընդունուած է [[Երեւանի պետական բժշկական համալսարանը]]։ Գերազանց թուանշաններով երկրորդ կարգ փոխադրուելէ ետք ձգած է համալսարանը եւ 1956 թուականին ընդունուած է [[Երևանի կոնսերվատորիա|Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական կոնսերուաթորիայի]] պատմա-տեսական բաժինը։
1961 թ. կոնսերուաթորիան աւարտելէ ետք, դարձած է [[Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ|ՀԽՍՀ ԳԱ Հնագիտութեան եւ ազգագրութեան համալսարանի]] ասպիրանտ, [[Ռոպերթ Աթայեան]]ի ղեկավարութեամբ։ 1965 թուականին աւարտելով ասպիրանտական կրթութիւնը՝ որպէս կրտսեր գիտաշխատող աշխատանքի էանցած է նոյն համալսարանէն ներս (1965-1968 թթ.)։ 1969 թուականին պաշտպանած է «Հայ քաղաքային ժողովրդական երգարուեստը» (19-20-րդ դարեր) թեմայով ատենախօսութիւն եւ ստացած՝ արուեստագիտութեան թեկնածուի գիտական կոչում։ կոնսերուաթորիայէն ներս ուսանելու տարիներուն միաժամանակ աշխատած է Երեւանի [[Տիգրան Չուխաջյանի անվան երաժշտական դպրոց|Տիգրան Չուխաճեանի]] եւ [[Երևանի միջնակարգ մասնագիտական երաժշտական դպրոց|Չայկովսկիի անուան միջնակարգ երաժշտական դպրոցներուն մէջ]] որպէս տեսական առարկաներու ուսուցչուհի, ինչպէս նաեւ պետական ռատիոկոմիտէի մէջ որպէս երաժշտական խմբագիր։
1968 թուականէն մինչեւ կեանքին վերջը դասաւանդած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական կոնսերուաթորիային մէջ։ Վարած է երաժշտութեան պատմութեան վերաբերող տարբեր դասընթացքներ։ 1995 թուականէն եղած է երաժշտութեան պատմութեան ամպիոնի վարիչ։ 1966 թուականէն դարձած է [[Հայաստանի կոմպոզիտորների միություն|Հայաստանի քոմփոզիթորներու միութեան]] անդամ։ Մինչեւ իր մահը, ան եղած է միութեան երաժշտագիտական բաժանմունքի նախագահ։ 2004 թուականէն եղած է ՀՀ պետական մրցանակներու երաժշտութեան ոլորտի նախագահ։

== Գործունէութիւն ==
* գիտական՝ աշխատութիւններ, մենագրութիւններ, գիրքերու հեղինակ, խմբագիր եւ թարգմանիչ
* զեկուցումներ գիտաժողովներու մէջ
* համերգներու ներածական խօսք, մեկնաբանութիւն
* ռատիօ-հեռուստահաղորդումներ
* յօդուածներ, գրախօսութիւններ՝ միութենական եւ հանրապետական մամուլին, ամսագրերուն, թերթերուն մէջ

== Մենագրութիւններ ==
* Հայ քաղաքային ժողովրդական երգարուեստը (XIX-XX դդ.), Երեւան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1973:
*[[Մետիա Աբրահամեան]] (համահեղինակութեամբ՝ [[Աննա Բարսամյան|Աննա Պարսամեանի]]), Երեւան, «Արճեշ» հրատ., 2000, 79 էջ:
*[[Սիրվարդ Գարամանուկ]]։ Երաժշտութեամբ իմաստաւորուած կեանք, Երեւան, ԳԱԹ հրատ., 2007, 251 էջ:
*[[Թաթուլ Ալթունյան]]ը եւ հայ երգն ու պարը, Երեւան, «Կոմիտաս» հրատ., 2008, 133 էջ:
*[[Լեւոն Մամիկոնեան]]։ Երաժշտութիւնը`կեանքի ուղեկից, Երեւան, «Կոմիտաս» հրատ., 2009, 87 էջ:
*[[Սամսոն Գասպարեան]]։ Երաժշտագէտն ու գործիչը, Երեւան, «Կոմիտաս» հրատ., 2010, 295 էջ։

== Ժողովածուներ ==
* «Մեր հին երգերը», հոգեւոր, գեղջկական, աշուղական, քաղաքական երգերու ընտրանի՝ քրիստոնէութիւնը Հայաստանի մէջ պետական կրօն հռչակելու 1700-ամեակին նուիրուած համերգաշարէն։ Առաջաբան՝ Ա. Սարեանի, «Արճեշ», Երեւան, 2001, 107 էջ:
* «Հայ քաղաքային ժողովրդական երգերի հատընտիր»։ Կազմող՝ Ա. Սարեան, «Կոմիտաս», Երեւան, 2010, 192 էջ:
* «Ղազարոս Սարեանը եւ նրա ժամանակը»։ Կազմող եւ խմբագիր՝ Ա. Սարեան, «Կոմիտաս», Երեւան, 2013, 351 էջ:
*«Յօդուածներ, զեկուցումներ, հաղորդումներ»։ Ամրոց գրուպ, 2015, 239 էջ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Սարեան |first=Արաքսի |url=https://books.google.am/books/about/%D5%80%D5%B8%D5%A4%D5%BE%D5%A1%D5%AE%D5%B6%D5%A5%D6%80_%D5%A6%D5%A5%D5%AF%D5%B8%D6%82%D6%81%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B6.html?id=DjOQnQAACAAJ&amp;redir_esc=y |title=Յօդուածներ, զեկուցումներ, հաղորդումներ։ Արաքսի Սարեան |date=2015 |publisher=Amrotsʻ Grup |isbn=9789994131822 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Արաքսի Սարեանի ժողովածուն ներկայացվուեցաւ Կոմիտասի թանգարան-համալսարանին մէջ |url=https://armenpress.am/arm/news/836633/araqsi-saryani-zhoxovatsun-nerkayacvec-komitasi-tangaran-institutum.html |accessdate=30 Յունուար 2019 թ. |website=armenpress.am |language=}}&lt;/ref&gt;:

== Ընտանիք ==
* Հայրը՝ [[Արծրունի Յարութիւնեան]]՝ (1908-1994) դերասան, [[ՀԽՍՀ ժողովրդական արթիստ]], [[Գյումրիի Վարդան Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոն|Լենինականի թատրոնի]] հիմնադիրներէն մէկը եւ երկարամեայ տնօրէնը:
* Մայրը՝ Սոֆիա Յակոբեան՝ (1911-2003), մանկավարժ։
* Հօրեղբայրը՝[[Վարազդատ Յարութիւնեան]], (1909-2008), ճարտարապետ։
* Ամուսինը՝ [[Ղազարոս Սարեան]] (1920-1998), քոմփոզիթոր։
** Դուստրերը՝
*** Լուսիկ Սարեան ([[1969]]-[[1991]]), դաշնակահարուհի
*** Սոֆիա Սարեան (ծնած [[1971]]), [[Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարան (Երևան)|Մ. Սարեանի տուն-թանգարանի]] գլխաւոր ֆոնդապահ
**** Թոռ - Դաւիթ Ներսէսեան (ծնած [[1996]])
**** Թոռնուհի - Լուսիկ Ներսէսեան (ծնած [[1999]])
**** Թոռ - Էմիլ Ներսէսեան (ծնած [[2009]])

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Գրականութիւն ==
* &quot;Հայուհիներ&quot;։ Հանրագիտարան երկու հատորով, &quot;Ամարաս&quot;, Երեւան, 2011, էջ 363:
* В. Залян, &quot;Мой педaгог - Аракси Сарьян&quot;, Երաժշտական Հայաստան ամսագիր, թիւ 3, 2005, էջ 20-22:

== Արտաքին Յղումներ ==
* [http://sobesednikarmenii.ru/index.php/dvoe/88665-araksi-saryan-ya-prozhila-svoyu-zhizn-s-nim-kak-v-skazke հարցազրոյց] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421050656/http://sobesednikarmenii.ru/index.php/dvoe/88665-araksi-saryan-ya-prozhila-svoyu-zhizn-s-nim-kak-v-skazke |date=2014-04-21 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=juPVJgENvRM &quot;Օր վեցերորդ&quot;]
* [https://www.youtube.com/watch?v=fw6njRMfwWE Ղ. Սարեանի 90-ամեակին նուիրուած միջոցառում]
* [http://sarian.am/htmls_arm/museum_araks_sarian.html Մ.Սարեանի տուն-թագարանի կայք]</text>
      <sha1>cbu3tuzybj348iypb9xtna8q8q5sm10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Արաքս Աւետիսեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31643</id>
    <revision>
      <id>250842</id>
      <timestamp>2026-05-10T13:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Արաքս Աւետիսեան''' (25 Դեկտեմբեր 1903, Ղարաքիլիսա – 15 Յունիս 1978, Երեւան), [[հայ]] արձակագիր, մանկագիր, ՀԽՍՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (1967), [[ԽՍՀՄ գրողների միություն|ԽՍՀՄ գրողներու միութեան]] անդամ 1934 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ 1930 թուականէն։  == Կենսագրութիւն == Ծնած է Ղարա...»:</comment>
      <origin>250842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6593" sha1="mgwfs6cibmt9a1byg6ivd0r30lo3bsh" xml:space="preserve">'''Արաքս Աւետիսեան''' (25 Դեկտեմբեր 1903, Ղարաքիլիսա – 15 Յունիս 1978, Երեւան), [[հայ]] արձակագիր, մանկագիր, ՀԽՍՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (1967), [[ԽՍՀՄ գրողների միություն|ԽՍՀՄ գրողներու միութեան]] անդամ 1934 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ 1930 թուականէն։

== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է [[Ղարաքիլիսա]] (այժմ՝ [[Վանաձոր]]) քաղաքին մէջ։ 1923 թուականին աւարտած է [[Հովնանյան դպրոց|Թիֆլիսի Յովնանեան-Մարիամեան օրիորդաց ուսումնարանը]], 1933 թուականին՝ Մոսկուայի կոմունիստական ժուռնալիստական համալսարանը։ 35 տարի աշխատած է մամուլի բնագաւառէն ներս։ 1934-1937 թուականներուն եղած է «Հոկտեմբերիկ» մանկական ամսագիրի խմբագիրը, 1939-1942 թուականներուն՝ «[[Գրական թերթ|Գրական թերթ»-ի]] խմբագրի տեղակալ, 1942-1945 թուականներուն՝ Երեւանի ռատիոկոմիտէի գրական բաժինի գլխաւոր խմբագիր։ Անոր գործերէն&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bibliothèque de l'Église apostolique arménienne - Paris - Արաքս , |url=http://www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr/catalogues/am_auteur.php?cle=%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%BD |accessdate=14 Ապրիլ 2019 թ.|website=www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr}}&lt;/ref&gt; թարգմանուած է եւ առանձին գիրքերով լոյս տեսած են [[ռուսերէն]] եւ [[ատրպէյճաներէն]]։ Մահացած է [[Երեւան]]&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Հայկ Խաչատրեան |title=Գրական տեղեկատու |publisher=«Սովետական գրող» |year=1981 |location=Երեւան |page=55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երեւան, 2005։&lt;/ref&gt;։

== Արաքսի երկերու մատենագիտութիւնը ==
* «Երեք պատմուածք», Թիֆլիս, հրատ. Վապպ-ի հայկական բաժնի, 1926, 23 էջ։
* «Պատմուածքներ», Երեւան, տպագրական արուեստի առաջին տպարան, 1926, 39 էջ։
* «Էս ջուրն իրա ճամբով կը գնայ...» (վիպակ), Երեւան, Պետհրատ, 1928, 123 էջ։
* «Ալուանը։ Նարգօ (պատմուածքներ)», Երեւան, Պետհրատ, 1928, 125 էջ։
* «Զիմմի», Երեւան, Պետհրատ, 1931, 154 էջ։
* «Կոմերիտուհու նամակները», Երեւան, Պետհրատ, 1934, 92 էջ։
* «Հրաշալի սաւառնակը», Երեւան, Պետհրատ, 1937, 9 էջ։
* «Մանկական պատմուածքներ», Երեւան, Պետհրատ, 1937, 48 էջ։
* «Ծաղկաձորցի Տատիկը», Երեւան, Պետհրատ, 1939, 55 էջ։
* «Լաուրիկի արկածները (մանկական պատմուածքներ եւ հեքիաթներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1941, 111 էջ։
* «Լիպօ (վիպակ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 104 էջ։
* «Տափաստանի առիւծը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 64 էջ։
* «Նռնակակիր աղջիկը (ժողովածու)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 52 էջ։
* «Ամենակրտսերը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1944, 66 էջ։
* «Ազատութեան հրթիռներ (պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1945, 100 էջ։
* «Կարմիր ծաղիկներ (պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1945, 44 էջ։
* «Հպարտ սէր (պատմուածքներ)», Երեւան, «Սովետական գրող», 1947, 311 էջ։
* «Կարմիր դրօշ (պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1949, 88 էջ։
* «Զուարթ ձայներ», Երեւան, Հայպետհրատ, 1951, 208 էջ։
* «Երկեր (վիպակներ, պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1954, 476 էջ։
* «Բիբի», Երեւան, Հայպետհրատ, 1956, 76 էջ։
* «Պատանիներ (վիպակներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1960, 222 էջ։
* «Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականութիւն» (ժողովածոյին մէջ տեղ գտած են նաեւ Արաքսի գործերը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
* «Յիշողութիւններ [[Եղիշէ Չարենց]]ի մասին» (ժողովածույին մէջ տեղ գտած են Արաքսի «Նա միշտ կենդանի է» յուշ-յօդուածը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1961, 395 էջ։
* «Երկեր (վիպակներ, պատմվածքներ)», Երեւան, «Հայաստան», 620 էջ։
* «Ծաղկաձորցի Տատիկը», Երեւան, «Հայաստան», 1972, 68 էջ։
* «Զիմմի», Երեւան, «Հայաստան», 1973, 484 էջ։
* «Արեւածիններ (պատմուածքներ, վիպակներ, հեքիաթներ)», Երեւան, «Սովետական գրող», 1977, 444 էջ։
* «Փոթորկից յետոյ (նովելներ, պատմուածքներ, վիպակներ)», Երեւան, «Սովետական գրող», 1980, 572 էջ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ավետիսեան) |first=Արաքս (is Արաքս Մուրատի |url=https://books.google.am/books/about/%D5%93%D5%B8%D5%A9%D5%B8%D6%80%D5%AF%D5%AB%D6%81_%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%B8.html?id=GuX1sgEACAAJ&amp;redir_esc=y |title=Փոթորկից յետոյ։ Նովելներ, պատմվուածքներ, վիպակներ |last2=Բաբայեան |first2=Արշալոյս Յարութիւնի |date=1980 |publisher=Սովետական գրող |language=}}&lt;/ref&gt;։

== Արաքսի կատարած թարգմանութիւնները (ռուսերէնէ) ==
{{Թարգմանիչ}}
* [[Աննա Ուլիանով]], Իլյիչի մանկական եւ դպրոցական տարիները (պատմուածք), Երեւան, Հայպետհրատ, 1953, 43 էջ։
* Հեքիաթներ, պատմուածքներ, ոտանաւորներ։ Մանկապարտէզներու համար։ 2-րդ հրատ. /Կազմ.՝ Փ. Մ. Պօղոսեան.- Երեւան։ Լոյս, 1967.- 240 էջ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}</text>
      <sha1>mgwfs6cibmt9a1byg6ivd0r30lo3bsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250843</id>
      <parentid>250842</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <origin>250843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6597" sha1="l9pbsozf4lvns3qciozi4yasjssulhc" xml:space="preserve">'''Արաքս Աւետիսեան''' (25 Դեկտեմբեր 1903, Ղարաքիլիսա – 15 Յունիս 1978, Երեւան), [[հայ]] արձակագիր, մանկագիր, ՀԽՍՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (1967), [[ԽՍՀՄ գրողների միություն|ԽՍՀՄ գրողներու միութեան]] անդամ 1934 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ 1930 թուականէն։

== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է [[Ղարաքիլիսա]] (այժմ՝ [[Վանաձոր]]) քաղաքին մէջ։ 1923 թուականին աւարտած է [[Հովնանյան դպրոց|Թիֆլիսի Յովնանեան-Մարիամեան օրիորդաց ուսումնարանը]], 1933 թուականին՝ Մոսկուայի կոմունիստական ժուռնալիստական համալսարանը։ 35 տարի աշխատած է մամուլի բնագաւառէն ներս։ 1934-1937 թուականներուն եղած է «Հոկտեմբերիկ» մանկական ամսագիրի խմբագիրը, 1939-1942 թուականներուն՝ «[[Գրական թերթ|Գրական թերթ»-ի]] խմբագրի տեղակալ, 1942-1945 թուականներուն՝ Երեւանի ռատիոկոմիտէի գրական բաժինի գլխաւոր խմբագիր։ Անոր գործերէն&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bibliothèque de l'Église apostolique arménienne - Paris - Արաքս , |url=http://www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr/catalogues/am_auteur.php?cle=%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%BD |accessdate=14 Ապրիլ 2019 թ.|website=www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr}}&lt;/ref&gt; թարգմանուած է եւ առանձին գիրքերով լոյս տեսած են [[ռուսերէն]] եւ [[ատրպէյճաներէն]]։ Մահացած է [[Երեւան]]&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Հայկ Խաչատրեան |title=Գրական տեղեկատու |publisher=«Սովետական գրող» |year=1981 |location=Երեւան |page=55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երեւան, 2005։&lt;/ref&gt;։

== Արաքսի երկերու մատենագիտութիւնը ==
* «Երեք պատմուածք», Թիֆլիս, հրատ. Վապպ-ի հայկական բաժնի, 1926, 23 էջ։
* «Պատմուածքներ», Երեւան, տպագրական արուեստի առաջին տպարան, 1926, 39 էջ։
* «Էս ջուրն իրա ճամբով կը գնայ...» (վիպակ), Երեւան, Պետհրատ, 1928, 123 էջ։
* «Ալուանը։ Նարգօ (պատմուածքներ)», Երեւան, Պետհրատ, 1928, 125 էջ։
* «Զիմմի», Երեւան, Պետհրատ, 1931, 154 էջ։
* «Կոմերիտուհու նամակները», Երեւան, Պետհրատ, 1934, 92 էջ։
* «Հրաշալի սաւառնակը», Երեւան, Պետհրատ, 1937, 9 էջ։
* «Մանկական պատմուածքներ», Երեւան, Պետհրատ, 1937, 48 էջ։
* «Ծաղկաձորցի Տատիկը», Երեւան, Պետհրատ, 1939, 55 էջ։
* «Լաուրիկի արկածները (մանկական պատմուածքներ եւ հեքիաթներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1941, 111 էջ։
* «Լիպօ (վիպակ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 104 էջ։
* «Տափաստանի առիւծը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 64 էջ։
* «Նռնակակիր աղջիկը (ժողովածու)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 52 էջ։
* «Ամենակրտսերը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1944, 66 էջ։
* «Ազատութեան հրթիռներ (պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1945, 100 էջ։
* «Կարմիր ծաղիկներ (պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1945, 44 էջ։
* «Հպարտ սէր (պատմուածքներ)», Երեւան, «Սովետական գրող», 1947, 311 էջ։
* «Կարմիր դրօշ (պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1949, 88 էջ։
* «Զուարթ ձայներ», Երեւան, Հայպետհրատ, 1951, 208 էջ։
* «Երկեր (վիպակներ, պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1954, 476 էջ։
* «Բիբի», Երեւան, Հայպետհրատ, 1956, 76 էջ։
* «Պատանիներ (վիպակներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1960, 222 էջ։
* «Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականութիւն» (ժողովածոյին մէջ տեղ գտած են նաեւ Արաքսի գործերը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
* «Յիշողութիւններ [[Եղիշէ Չարենց]]ի մասին» (ժողովածույին մէջ տեղ գտած են Արաքսի «Նա միշտ կենդանի է» յուշ-յօդուածը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1961, 395 էջ։
* «Երկեր (վիպակներ, պատմվածքներ)», Երեւան, «Հայաստան», 620 էջ։
* «Ծաղկաձորցի Տատիկը», Երեւան, «Հայաստան», 1972, 68 էջ։
* «Զիմմի», Երեւան, «Հայաստան», 1973, 484 էջ։
* «Արեւածիններ (պատմուածքներ, վիպակներ, հեքիաթներ)», Երեւան, «Սովետական գրող», 1977, 444 էջ։
* «Փոթորկից յետոյ (նովելներ, պատմուածքներ, վիպակներ)», Երեւան, «Սովետական գրող», 1980, 572 էջ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ավետիսեան) |first=Արաքս (is Արաքս Մուրատի |url=https://books.google.am/books/about/%D5%93%D5%B8%D5%A9%D5%B8%D6%80%D5%AF%D5%AB%D6%81_%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%B8.html?id=GuX1sgEACAAJ&amp;redir_esc=y |title=«Փոթորկից յետոյ» Նովելներ, պատմուածքներ, վիպակներ |last2=Բաբայեան |first2=Արշալոյս Յարութիւնի |date=1980 |publisher=«Սովետական գրող» |language=}}&lt;/ref&gt;։

== Արաքսի կատարած թարգմանութիւնները (ռուսերէնէ) ==
{{Թարգմանիչ}}
* [[Աննա Ուլիանով]], Իլյիչի մանկական եւ դպրոցական տարիները (պատմուածք), Երեւան, Հայպետհրատ, 1953, 43 էջ։
* Հեքիաթներ, պատմուածքներ, ոտանաւորներ։ Մանկապարտէզներու համար։ 2-րդ հրատ. /Կազմ.՝ Փ. Մ. Պօղոսեան.- Երեւան։ Լոյս, 1967.- 240 էջ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}</text>
      <sha1>l9pbsozf4lvns3qciozi4yasjssulhc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250844</id>
      <parentid>250843</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <origin>250844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6598" sha1="pu5vfg6dl7580fglvcd0ec4aanptari" xml:space="preserve">'''Արաքս Աւետիսեան''' (25 Դեկտեմբեր 1903, Ղարաքիլիսա – 15 Յունիս 1978, Երեւան), [[հայ]] արձակագիր, մանկագիր, ՀԽՍՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ (1967), [[ԽՍՀՄ գրողների միություն|ԽՍՀՄ գրողներու միութեան]] անդամ 1934 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ 1930 թուականէն։

== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է [[Ղարաքիլիսա]] (այժմ՝ [[Վանաձոր]]) քաղաքին մէջ։ 1923 թուականին աւարտած է [[Հովնանյան դպրոց|Թիֆլիսի Յովնանեան-Մարիամեան օրիորդաց ուսումնարանը]], 1933 թուականին՝ Մոսկուայի կոմունիստական ժուռնալիստական համալսարանը։ 35 տարի աշխատած է մամուլի բնագաւառէն ներս։ 1934-1937 թուականներուն եղած է «Հոկտեմբերիկ» մանկական ամսագիրի խմբագիրը, 1939-1942 թուականներուն՝ «[[Գրական թերթ|Գրական թերթ»-ի]] խմբագրի տեղակալ, 1942-1945 թուականներուն՝ Երեւանի ռատիոկոմիտէի գրական բաժինի գլխաւոր խմբագիր։ Անոր գործերէն&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bibliothèque de l'Église apostolique arménienne - Paris - Արաքս , |url=http://www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr/catalogues/am_auteur.php?cle=%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%BD |accessdate=14 Ապրիլ 2019 թ.|website=www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr}}&lt;/ref&gt; թարգմանուած է եւ առանձին գիրքերով լոյս տեսած են [[ռուսերէն]] եւ [[ատրպէյճաներէն]]։ Մահացած է [[Երեւան]]&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Հայկ Խաչատրեան |title=Գրական տեղեկատու |publisher=«Սովետական գրող» |year=1981 |location=Երեւան |page=55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երեւան, 2005։&lt;/ref&gt;։

== Արաքսի երկերու մատենագիտութիւնը ==
* «Երեք պատմուածք», Թիֆլիս, հրատ. Վապպ-ի հայկական բաժնի, 1926, 23 էջ։
* «Պատմուածքներ», Երեւան, տպագրական արուեստի առաջին տպարան, 1926, 39 էջ։
* «Էս ջուրն իրա ճամբով կը գնայ...» (վիպակ), Երեւան, Պետհրատ, 1928, 123 էջ։
* «Ալուանը։ Նարգօ (պատմուածքներ)», Երեւան, Պետհրատ, 1928, 125 էջ։
* «Զիմմի», Երեւան, Պետհրատ, 1931, 154 էջ։
* «Կոմերիտուհու նամակները», Երեւան, Պետհրատ, 1934, 92 էջ։
* «Հրաշալի սաւառնակը», Երեւան, Պետհրատ, 1937, 9 էջ։
* «Մանկական պատմուածքներ», Երեւան, Պետհրատ, 1937, 48 էջ։
* «Ծաղկաձորցի Տատիկը», Երեւան, Պետհրատ, 1939, 55 էջ։
* «Լաուրիկի արկածները (մանկական պատմուածքներ եւ հեքիաթներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1941, 111 էջ։
* «Լիպօ (վիպակ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 104 էջ։
* «Տափաստանի առիւծը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 64 էջ։
* «Նռնակակիր աղջիկը (ժողովածու)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 52 էջ։
* «Ամենակրտսերը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1944, 66 էջ։
* «Ազատութեան հրթիռներ (պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1945, 100 էջ։
* «Կարմիր ծաղիկներ (պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1945, 44 էջ։
* «Հպարտ սէր (պատմուածքներ)», Երեւան, «Սովետական գրող», 1947, 311 էջ։
* «Կարմիր դրօշ (պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1949, 88 էջ։
* «Զուարթ ձայներ», Երեւան, Հայպետհրատ, 1951, 208 էջ։
* «Երկեր (վիպակներ, պատմուածքներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1954, 476 էջ։
* «Բիբի», Երեւան, Հայպետհրատ, 1956, 76 էջ։
* «Պատանիներ (վիպակներ)», Երեւան, Հայպետհրատ, 1960, 222 էջ։
* «Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականութիւն» (ժողովածոյին մէջ տեղ գտած են նաեւ Արաքսի գործերը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
* «Յիշողութիւններ [[Եղիշէ Չարենց]]ի մասին» (ժողովածույին մէջ տեղ գտած են Արաքսի «Նա միշտ կենդանի է» յուշ-յօդուածը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1961, 395 էջ։
* «Երկեր (վիպակներ, պատմվածքներ)», Երեւան, «Հայաստան», 620 էջ։
* «Ծաղկաձորցի Տատիկը», Երեւան, «Հայաստան», 1972, 68 էջ։
* «Զիմմի», Երեւան, «Հայաստան», 1973, 484 էջ։
* «Արեւածիններ (պատմուածքներ, վիպակներ, հեքիաթներ)», Երեւան, «Սովետական գրող», 1977, 444 էջ։
* «Փոթորկից յետոյ (նովելներ, պատմուածքներ, վիպակներ)», Երեւան, «Սովետական գրող», 1980, 572 էջ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ավետիսեան) |first=Արաքս (is Արաքս Մուրատի |url=https://books.google.am/books/about/%D5%93%D5%B8%D5%A9%D5%B8%D6%80%D5%AF%D5%AB%D6%81_%D5%B0%D5%A5%D5%BF%D5%B8.html?id=GuX1sgEACAAJ&amp;redir_esc=y |title=«Փոթորկից յետոյ» Նովելներ, պատմուածքներ, վիպակներ |last2=Բաբայեան |first2=Արշալոյս Յարութիւնի |date=1980 |publisher=«Սովետական գրող»: |language=}}&lt;/ref&gt;։

== Արաքսի կատարած թարգմանութիւնները (ռուսերէնէ) ==
{{Թարգմանիչ}}
* [[Աննա Ուլիանով]], Իլյիչի մանկական եւ դպրոցական տարիները (պատմուածք), Երեւան, Հայպետհրատ, 1953, 43 էջ։
* Հեքիաթներ, պատմուածքներ, ոտանաւորներ։ Մանկապարտէզներու համար։ 2-րդ հրատ. /Կազմ.՝ Փ. Մ. Պօղոսեան.- Երեւան։ Լոյս, 1967.- 240 էջ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}</text>
      <sha1>pu5vfg6dl7580fglvcd0ec4aanptari</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Արաքսիա Դաւթեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31644</id>
    <revision>
      <id>250845</id>
      <timestamp>2026-05-10T13:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ « '''Արաքսիա Դաւթեան''' (22 Ապրիլ 1949, Բերդաւան – 28 Յուլիս 2010, Մոսկուա) &lt;ref&gt;[http://armtoday.info/default.asp?}}&lt;/ref&gt;, հայ օփերային երգչուհի, [[ՀՀ ժողովրդական արթիստ]] ([[2004]])։  == Կենսագրութիւն == Արաքսիա Դաւթեան ծնած է 22 Ապրիլ [[1949]] թուականին [[Տաւուշի մարզ]]ի [[Բերդաւան]] գիւղը։ Ուսումը ստացած է...»:</comment>
      <origin>250845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3808" sha1="3bdt9i3c7wf88x3r5qds36c7khb4e4s" xml:space="preserve">
'''Արաքսիա Դաւթեան''' (22 Ապրիլ 1949, Բերդաւան – 28 Յուլիս 2010, Մոսկուա) &lt;ref&gt;[http://armtoday.info/default.asp?}}&lt;/ref&gt;, հայ օփերային երգչուհի, [[ՀՀ ժողովրդական արթիստ]] ([[2004]])։

== Կենսագրութիւն ==
Արաքսիա Դաւթեան ծնած է 22 Ապրիլ [[1949]] թուականին [[Տաւուշի մարզ]]ի [[Բերդաւան]] գիւղը։ Ուսումը ստացած է [[Կոստանտին Սարաջևի անվան երաժշտական դպրոց|Երեւանի Կոստանթին Սարաջեւի անուան երաժշտական դպրոց]]ին մէջ (վոքալի ուսուցիչ՝ Մ. Չոլախեան)։ [[1975]] թուականին աւարտած է [[Երեւանի պետական քոնսերուաթորիա]]ն։ [[1975]]-[[1986]] թուականներուն եղած է Երեւանի քոնսերուաթորիայի օփերային սթուտիայի մեներգչուհի, 1986-[[1992]] թուականներուն՝ Հայաստանի Հանրապետութեան հեռուստառատիոպետկոմի սիմֆոնիկ նուագախումբի մեներգչուհի։ [[1996]] թուականէն դասաւանդած է վոքալ՝ Երեւանի Կոմիտասի անուան քոնսերուաթորիային մէջ։ Մինչեւ իր կեանքի աւարտը, ան դասաւանդած է Մոսկուայի մէջ։ Հիւրախաղերով հանդէս եկած է աշխարհի աւելի քան 120 հեղինակաւոր համերգասրահներու մէջ «Կարնեգի Հոլ» ([[Նիւ Եորք]]), «Գաւօ» ([[Փարիզ]]), «Կոնցերտ Գեբաու» ([[Ամսթերտամ]]), «Սենդր Հոլլ» ([[Թոքիօ]]), հանդէս եկած է աշխարհահռչակ երաժիշտներու հետ, այդ կարգին՝ «Մոսկուայի վիրտուոզներ» նուագախումբի (ղեկավար՝ [[Վլատիմիր Սպիվակով]])ի հետ։ Երգացանկին մէջ եղած են արեւմտաեւրոպական, հայկական դասական եւ ժամանակակից քոմփոզիթորներու գործերէն&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երեւան, 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bach-cantatas.com/Bio/Davtyan-Araksiya.htm Araksiya Davtyan (Soprano)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Արաքս Դաւթեան|url=http://masis.tv/component/option,com_afm/pid,124/vfile,1448/lang,hy/}}&lt;/ref&gt;։

[[2005]] թուականին նկարահանուած է &quot;[[Ղազախֆիլմ]]&quot; կինոսթուտիայի &quot;Վոքալային զուգահեռներ&quot; երաժշտական ֆիլմին մէջ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ВОКАЛЬНЫЕ ПАРАЛЛЕЛИ (2005) |url=https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/ros/1069/annot}}&lt;/ref&gt;։

Մահացած է 28 Յուլիս 2010, Մոսկուա: Թաղուած է Երեւանի քաղաքային պանթէոնին մէջ։

== Մրցանակներ, պարգեւներ ==
* 2004 Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական արթիստ
* 1987 ՀԽՍՀ վաստակաւոր արթիստ
* 1984 Վոքալիստներու միջազգային մրցոյթի (Իտալիա) դափնեկիր
* 1979 Գլինկայի անուան Վոքալիստներու համամիութենական մրցոյթի դափնեկիր

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին Յղումներ == 
* [https://avproduction.am/?ln=am&amp;page=person&amp;id=40 Արաքսիա Դաւթեան] 
* [https://www.youtube.com/playlist?list=PLn4yZkHUnGCGQ9EO_EwqRIUxjehe9cgAG Արաքսիա Դաւթեանի կատարումները youtube-ի մէջ]</text>
      <sha1>3bdt9i3c7wf88x3r5qds36c7khb4e4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ֆլորա Մարտիրոսեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31645</id>
    <revision>
      <id>250849</id>
      <timestamp>2026-05-10T14:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Ֆլորա Մարտիրոսեան''' (5 Փետրուար 1957, Լենինական (Գիւմրի) – 20 Նոյեմբեր 2012, ԱՄՆ), նշանաւոր հայ երգչուհի, [[ՀՀ ժողովրդական արտիստ|ՀՀ ժողովրդական արթիստ (2011)]], [[Կոմիտաս]]ի անուան միջազգային երաժշտական դպրոցի հիմնադիր, &quot;Artists for Peace&quot; բարեգործական կազմակերպութեան հիմնադիր, &quot;N...»:</comment>
      <origin>250849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5042" sha1="gp42iixrkeato41xrhpbow4shwh6ci7" xml:space="preserve">'''Ֆլորա Մարտիրոսեան''' (5 Փետրուար 1957, Լենինական (Գիւմրի) – 20 Նոյեմբեր 2012, ԱՄՆ), նշանաւոր հայ երգչուհի, [[ՀՀ ժողովրդական արտիստ|ՀՀ ժողովրդական արթիստ (2011)]], [[Կոմիտաս]]ի անուան միջազգային երաժշտական դպրոցի հիմնադիր, &quot;Artists for Peace&quot; բարեգործական կազմակերպութեան հիմնադիր, &quot;Never Again&quot; մշակութային շարժման նախաձեռնող։ Յայտնի է ժողովրդական երգերու կատարմամբ։

== Կենսագրութիւն ==
Ֆլորա Մարտիրոսեան ծնած է 5 Փետրուար [[1957]]-ին [[Գիւմրի]]։ Անոր հայրը մարզիկ էր, իսկ մայրը՝ տնային տնտեսուհի։ Ընտանիքին մէջ չորս քոյր-եղբայր էին՝ երկու տղայ, երկու աղջիկ։ Ֆլորան ամենափոքրն էր։ Վոքալ տուեալները ժառանգած է իր մօրմէն։ Աւարտած է Գիւմրիի Արմէն Տիգրանեանի անուան երաժշտական դպրոցը։ Ֆլորա Մարտիրոսեանը աւարտած է [[Երեւանի պետական քոնսերուաթորիա]]ն։

[[1973]] թուականին ան մասնակցած է «Գարուն 73» երգի մրցոյթին եւ արժանացած է առաջին մրցանակին։ [[1987]] թուականին ամուսնացած է լրագրող Հրահատ Գէորգեանի հետ։ [[1991]] թուականին ան ընտանիքով տեղափոխուած է [[ԱՄՆ]]՝ [[Լոս Անճելես]]։

[[1997]] թուականին անոնք վերադարձած են [[Երեւան]]։ [[1997]]-[[2001]] թուականներուն ան գլխավորած է Արմէն Տիգրանեանի անուան երաժշտական դպրոցը։

[[2001]] թուականին իր ամուսնոյն նշանակման հետ կապուած Ֆլորա Մարտիրոսեան տեղափոխուած է Լոս Անճելես։ [[2002]] թուականին Ֆլորա Մարտիրոսեան Միացեալ Նահանգներու մէջ հիմնած է Կոմիտասի անուան երաժշտական ակադեմիա։

[[2007]] թուականին հիմնած է &quot;Artists for Peace&quot; բարեգործական հիմնադրամը, որուն կազմին մէջ ընդգրկուած են աշխարհահռչակ երգիչներ, հոլիուտեան գերաստղեր՝ իրենց ձայնը բարձրացնելու ընդդէմ ցեղասպանութիւններու, &quot;Այլեւս երբեք&quot; կարգախօսով։

2011 թուականի Սեպտեմբերին, ՀՀ Նախագահի հրամանագիրով Ֆլորա Մարտիրոսեանին շնորհուած է [[Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական արթիստ]]ի պատուաւոր կոչում&lt;ref&gt;[https://president.am/hy/decrees/item/580 Հայաստանի Հանրապետութեան պատուաւոր կոչումներ շնորհելու մասին]&lt;/ref&gt;։

1 Նոյեմբեր [[2011]]-ին, Լոս Անճելեսի Կիպսոն համերգասրահին մէջ տեղի ունեցաւ իր առաջին համերգը, որուն մասնակցած էին [[Սթիվի Ուոնտեր]]ը, [[Չակա-Գան]]ը, [[Էրիք Պենետ]]ը, [[Պոպի Պրաուն]]ը եւ շատ ուրիշներ։

Մահացած է 20 Նոյեմբեր [[2012]]-ին [[Լոս-Անճելես]]՝ [[լեղապարկ]]ի վիրահատութենէն ետք յառաջացած բարդութիւններու պատճառով&lt;ref&gt;{{Cite web |title=HatNews.am - Մահացած է Ֆլորա Մարտիրոսեանը |url=http://www.haynews.am/hy/1353408196 }}&lt;/ref&gt;։ Երգչուհիին աճիւնը փոխադրուած է Երեւան, ուր 11 Դեկտեմբերին Արամ Խաչատրեան համերգասրահին մէջ հրաժեշտի արարողութիւն տեղի ունեցած է։ Թաղուած է Երեւանի քաղաքային պանթէոնին մէջ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Правительство Армении возместит все расходы по организации похорон Флоры Мартиросян в Армении |url=https://newsarmenia.am/news/society/society-20121220-42772700/}}&lt;/ref&gt;։

== Ձայնասկաւառակներ ==
* Ծով աստղիկ (1994)
* Ունի վերադարձ (1998)
* Կանգնիր քարաւան (2002)
* Քելէ լաօ (2002)
* Երազ տեսայ (2003)
* Իմ ուղին (2005)
* Մենք (2007)
* Փայլող աստղ (2007)

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին Յղումներ ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=f014hldqOJ8, Ֆլորա Մարտիրոսեանի լաւագոյն երգերը]
* [https://www.youtube.com/watch?v=j-AH2V0Y7Bw, Ֆլորա Մարտիրոսեանի լաւագոյն երգերը]</text>
      <sha1>gp42iixrkeato41xrhpbow4shwh6ci7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ռայիսա Մկրտչեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31646</id>
    <revision>
      <id>250851</id>
      <timestamp>2026-05-10T15:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Պատկեր:Raisa Mkrtchyan.JPG|մինի|Ռայիսա Մկրտչեան՝ հայ երգչուհի, ՀՀ ժողովրդական արթիստ]] ''' Ռայիսա Մկրտչեան (Սարգսեան)''' (25 Փետրուար 1942, Հայաստան), հայ [[երգչուհի]], [[Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ|ՀՀ ժողովրդական արթիստ]] ([[2006]])&lt;ref&gt;[https://armenpress.am/arm/news/681450 ՀՀ նախագահ...»:</comment>
      <origin>250851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5214" sha1="pmzz08suiikb80jpqzc200k2jy02302" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Raisa Mkrtchyan.JPG|մինի|Ռայիսա Մկրտչեան՝ հայ երգչուհի, ՀՀ ժողովրդական արթիստ]]
''' Ռայիսա Մկրտչեան (Սարգսեան)''' (25 Փետրուար 1942, Հայաստան), հայ [[երգչուհի]], [[Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ|ՀՀ ժողովրդական արթիստ]] ([[2006]])&lt;ref&gt;[https://armenpress.am/arm/news/681450 ՀՀ նախագահը շնորհաւորած է ՀՀ ժողովրդական արթիստ Ռայիսա Մկրտչեանին]&lt;/ref&gt;։

== Կենսագրութիւն ==
[[1963]]-[[1968]] թուականներուն ուսանած է [[Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական քոնսերուաթորիա]]յի դաշնամուրային բաժինը։ 1968 թուականէն Հայաստանի հեռուստառատիոպետկոմի էսդրատային նուագախումբի մենակատար է։ [[2002]] թուականէն դասաւանդած է Երեւանի Կոմիտասի անուան պետական քոնսերուաթորիային մէջ։

Ձայնագրած է աւելի քան 400 երգեր, որոնց զգալի մասը պահպանուած են Ռատիոյի եւ հեռուստատեսութեան ձայնադարանի ոսկէ ֆոնտին մէջ։ Ռայիսա Մկրտչեան բազմաթիւ համերգներով հանդէս եկած է աշխարհի տարբեր քաղաքներում մէջ։ Ելոյթներ ունեցած է [[Նիւ Եորք]]ի «[[Մեթրոփոլիտեն օփերա]]», «[[Կարնեկի Հոլ]]», [[Սիտնի]]ի, [[Մոնրեալ]]ի, [[Պէյրութ]]ի, [[Հալէպ]]ի, [[Պոյնես Այրես]]ի յայտնի դահլիճներուն մէջ&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, Երեւան, 2007}}&lt;/ref&gt;։

Իր երգացանկին մէջ եղած են [[Կոնստանթին Օրբէլեան]]ի, [[Առնօ Պապաջանեան]]ի, [[Ռոպերտ Ամիրխանեան]]ի, [[Ալեքսանտր Աճէմեան]]ի, [[Ալեքսէյ Հէքիմեան]]ի, [[Մելիք Մաւիսակալեան]]ի, Նիքոլա Պետրովի, Մուրատ Գաժլայեւի եւ այլոց երգերէն։

== Մրցանակներ, պարգեւներ ==
*[[1965]] թուականին երաժշտական փառատօնին ոսկէ մետալ եւ դափնեկիրի կոչում
*[[1968]] թուականին [[Մոսկուա]]յի «Մայակ», 1971 թուականին՝ «Եունոստ» ռատիոկայաններու համամիութենական մրցոյթներուն՝ «Տարուայ լաւագոյն երգչուհի» մրցանակ
*[[1967]]-[[1975]] թուականներուն [[Սոչի]]ի, [[Մինսկ]]ի եւ [[Լեհաստան]]ի [[Սոփոթ]] քաղաքի միջազգային երաժշտական մրցոյթներու դափնեկիր
*[[1977]] թուականին ՀԽՍՀ վաստակաւոր արթիստ
*[[2001]] թուականին [[Մովսէս Խորենացիի մետալ]]
*[[2008]] թուականին Մոսկուայի «Կարօտ» միջազգային հայկական փառատօնի ոսկէ մետալ
*[[2009]] թուականին ՀՀ վարչապետի շնորհակալագիր
*[[2011]] թուականին [[ՀՀ Ազգային ժողով]]ի Պատուոյ մետալ
*[[2006]] թուականին ՀՀ ժողովրդական արթիստ
*[[2015]] թուականին [[Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Արթուր Աբրահամը, Ռայիսա Մկրտչեանը, Ռուբէն Մաթեւոսեանը՝ Երեւանի պատուաւոր քաղաքացի |url=http://armtimes.com/hy/read/71632 |url-status=dead |archive-url}}&lt;/ref&gt;
*[[«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (Հայաստան)|«Հայրենիքին մատուցած ծառայութիւններուն համար» 1-ին աստիճանի մետալ]], 2016 թուական&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ՀՀ Նախագահի հրամանագրերը - Փաստաթղթեր - Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահ|url=https://president.am/hy/decrees/item/3136 }}&lt;/ref&gt;

[[Պատկեր:Alley of Devotees, Yerevan (43).jpg|մինի|մէջտեղ|Ռայիսա Մկրտչեանի անուանական աստղը [[Նվիրյալների արահետ (Երևան)|Նուիրեալներու արահետին մէջ]]]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին Յղումներ ==
*[https://www.youtube.com/watch?v=TT6KLsH4EHo&amp;list=PLHEN63JTODMpGmiBXrGNQc6K6YKSmxZaL Ռայիսա Մկրտչեան, Ինչո՞ւ հեռացար]
*[https://www.youtube.com/watch?v=BLyy_-zyH-U Ռայիսա Մկրտչեան, Հէյ աստղեր-աստղեր]
*[https://www.youtube.com/watch?v=3pq8N3VqKLI Ռայիսա Մկրտչեան. յոբելիանական համերգ-մաս 2]
*[https://www.youtube.com/watch?v=nJM9F5xwmNM Ռայիսա Մկրտչեան 80. յոբելիանական համերգ]</text>
      <sha1>pmzz08suiikb80jpqzc200k2jy02302</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>