Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk Գուրգէն Մխիթարեան 0 2616 252531 252524 2026-07-03T15:17:07Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Կենսագրութիւն */ 252531 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Գուրգէն Մխիթարեան''' ({{ԱԾ}}), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր, հանրային եւ կուսակցական գործիչ: == Կենսագրութիւն == Ծնած է [[Շապին Գարահիսար]], ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք, անցած է [[Պոլիս]] եւ հետեւած՝ [[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)|Ազգային Կեդրոնական վարժարանի]] դասընթացքներուն։ 1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը ու մինչեւ [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Համաշխարհային Ա. պատերազմ]] ուսուցչական պաշտօն վարած՝ [[Հայրիկեան վարժարան|Հայրիկեան վարժարանին]] մէջ։ Իբրեւ սպայ, զօրակոչի ենթարկուած էթրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել [[Սկիւտար]]ի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իբրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։ Զինադադարին, «ճակատամարտ»ի խմբագիր եղած է եւ միաժամանակ այցելու ուսուցիչ՝ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է [[գրականութիւն]], ազգային պատմութիւն եւ [[աշխարհագրութիւն]]։ 1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է [[Եգիպտոս]], ուր ձեռնարկած է [[«Նոր Շարժում» ամսագիր|«Նոր Շարժում» գրական ամսագիրի]] հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Համաշխարհային Բ. Պատերազմի]] ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմբագիրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]] իբրեւ հանրային գործիչ եւ 1952-1962 [[Հայրենիք (օրաթերթ)|«Հայրենիք» օրաթերթի]] խմբագիր դարձած է։ 1946-ին լոյս ընծայած է «Քառորդ դար գրականութիւն» ընդհանուր խորագիրին տակ ամփոփուած վերլուծական իր էջերը, զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։ Յանկարծամահ եղած է 1962-ին։ 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագիրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագիրին տակ։ Հայերէնի թարգմանած է [[Զուտերման|Զուտերմանի]], [[Էմիլ Զոլա|Զոլայի]] եւ [[Կուպրին|Կուպրինի]] կարգ մը գործերը<ref>{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|հատոր|141}}</ref>: == Վկայութիւններ == {{քաղուածք|«…Մինչեւ օրս Գուրգէն Մխիթարեան շատերուն համար գործիչ մըն էր առաւելաբար. այնքան կենսունակ էր ան ու գործունեայ: Սակայն այսօր, երբ ոչ եւս է ինք, կ՚ուզենք մօտէն ճանչնալ նաեւ իր արժէքներուն մէկ ուրիշ երեսակն ալ. կ՚ուզենք, որ շուքի մէջ չմնայ քննադատը, որովհետեւ, ինչ որ պիտի մնայ իրմէ, իբրեւ շօշափելի աւանդ, իր քննդատական տողերն են, զորս ան «մրոտեց» հրապարակագրական ու հանրային գործունէութեան հեւասպառ պահերուն: Ատոնք սակայն իրենց դերը ունեցան ատենին, ու այսօր իրաւամբ ծաղիկի քանի մը թերթեր կ՚աւելցնեն մեր գրական ծաղկաքաղին վրայ: Եթէ օր մը հայ քննադատութեան պատմութիւնը կազմուի, հնարաւոր չէ մէկ կողմ թողուլ Մխիթարեանի «Զօհրապը», «Մելքոն Կիւրճեան»ը, «Յակոբ Օշական»ը, «Լեւոն Շանթ»ը եւ այս կարգի գրութիւնները»: Եւ՝ «Մխիթարեան այնքան բոլորանուէր մասնակցութիւն ունէր ազգային կեանքին, որ քննադատական, վերլուծական աշխատանքի ատեն յանկարծ գործիչը կը խօսէր իր մէջ: Տեսէք, թէ ի՛նչ կ՚ըսէ, օրինակ, Հրանդ Ասատուրը ներկայացուցած ատեն Թէոդիկը յիշելով. «Ի՛նչ լաւ որ Ասատուր մեռաւ իր ընտանիքին ծոցը, Կղզիին մէջ կղզիացած եւ խնայուեցաւ իրեն հէք Թէոդիկի ճակատագիրը, այն միւս պոլսեցի, որ Մելգոնեան հաստատութենէն դուրս շպրտուեր էր ժամանակին, ետեւէն ալ, մեծ աղաներու կողմէ լկտի բառ մը. -«Հոս մտաւորականներու անկելանոց չէ՛»: Խե՜ղճ հայ մտաւորական: Եւ դուք ազգային մեծապատի՜ւ գնչուներ. Ի՜նչ բախտաւորութիւն Ասատուրի համար, որ իր մահովն իսկ վեր մնաց տգէտ ու կոյր այս վերաբերումէն, որ կը յատկանշէ ժամանակակից մեր պաշտօնական ու ազգայի՜ն կոչուած ղերկավար շատ մը շրջանակները: Տգէտ ու կոյր՝ հայ ժողովուրդի արժէքներուն եւ անարժան՝ հայ մտքի ամենէն խոնարհ սպասաւորներուն իսկ»: Մխիթարեան հաւատաւոր է ու լաւատես. կը հաւատայ հայու ստեղծագործ տաղանդին. ահա թէ ինչո՛ւ կը խանդավառուի ի տես ամենէն աննշան վերընձիւղումին իսկ, երբ ուրիշներ միայն բարձրորակ տաղանդներ ու հանճարներ կը փնտռեն: Այս չի նշանակեր, թէ մեծ գործերու ճաշակը չունի: Ան ոչ միայն քաջանածնօթ է դասական ու արդի միջազգային երկերուն, այլ նաեւ ատոնցմէ քանի մը հատին հարազատ թարգմանութիւնով ալ զբաղած է, հայը հաղորդակից պահելու համար անոնց գեղեցկութեան ու խորութեան…: Այսօր, Չօպանեանի, Աղբալեանի, Օշականի եւ այլոց անունները երբ կը թուենք իբրեւ քննադատ, չենք կրնար անոնցմէ անմիջապէս ետք, ուրիշներու կարգին չյիշել նաեւ Գուրգէն Մխիթարեանի անունը»|Պերճ Թ. Մոմճեան «Յուսաբեր»,19 Յունուար 1963, էջ 2<ref>[https://www.jamanak.com/content/5/20-09-2025/42926?fbclid=IwY2xjawS0sGdleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuT05QWVVTWGxDcXVQbHRKc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvrxTil7EbqtjOBrGgaHqa0JMUi-Ef9zmArq85OueNiI5X17vQWAB6qHveut_aem_98VeRzCRXpJMc0t3cV0wTA Վկայութիւններ]</ref>}} == Պարգեւներ == * «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան։ == Գրականութիւն == * Ազատութիւն եւ անհրաժեշտութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1963, 312 էջ * Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1982, 240 էջ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] tsms6aazss17dsbuossvsfduzo0vs7d 252532 252531 2026-07-03T15:34:36Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Կենսագրութիւն */ 252532 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Գուրգէն Մխիթարեան''' ({{ԱԾ}}), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր, հանրային եւ կուսակցական գործիչ: Հայ գրականութեան, հրապարակագրութեան եւ [[ՀՅԴ|դաշնակցական]] միտքի ու գործի երախտաշատ վաստակաւորներէն էր Գուրգէն Մխիթարեան, որ այդ օրերուն կը վարէր «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագրութիւնը։ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութենէն]] ճողոպրած սերունդին խոհուն դէմքը կը ներկայացնէ Գուրգէն Մխիթարեան, որ հայ ժողովուրդի հոգեմտաւոր եւ ազգային-քաղաքական իրա՛ւ արժէքներուն անձնուէր պատգամաբերը կը դառնայ աւելի քան յիսնամեայ իր հասարակական բեղուն ծառայութեամբ։ Հայոց ազգային-ազատագրական պայքարի առաջին հանգրուանի աւարտին, 1908-ի [[Սահմանադրութիւն|Օսմանեան Սահմանադրութեան]] հռչակման շրջանին, հայ կեանքի ասպարէզ իջած սերունդին կը պատկանէր ան։ Հայ միտքի եւ գրականութեան մեծ թռիչքներու այդ ժամանակաշրջանին իր առաջին քայլերը կը նետէ ան։ Կը թրծուի ատենի հայ մամուլի անզուգական հսկային՝ [[Ա­զա­տա­մարտ (թեր­թ)|«Ազատամարտ»ի]] շունչով եւ [[Սիմոն Զաւարեան|Սիմոն Զաւարեանի]] եւ [[Շաւարշ Միսաքեան|Շաւարշ Միսաքեանի]] մտերմութեան եւ հոգածութեան մթնոլորտին մէջ։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է [[Շապին Գարահիսար]], ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք, անցած է [[Պոլիս]] եւ հետեւած՝ [[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)|Ազգային Կեդրոնական վարժարանի]] դասընթացքներուն։ 1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը ու մինչեւ [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Համաշխարհային Ա. պատերազմ]] ուսուցչական պաշտօն վարած՝ [[Հայրիկեան վարժարան|Հայրիկեան վարժարանին]] մէջ։ Իբրեւ սպայ, զօրակոչի ենթարկուած էթրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել [[Սկիւտար]]ի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իբրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։ Զինադադարին, «ճակատամարտ»ի խմբագիր եղած է եւ միաժամանակ այցելու ուսուցիչ՝ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է [[գրականութիւն]], ազգային պատմութիւն եւ [[աշխարհագրութիւն]]։ Եղած է նաեւ Հ.Յ.Դ. Պոլսոյ Ուսանողական Միութեան «Երկունք» ամսագիրի հիմնադիր խմբագիրներէն մէկը։ 1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է [[Եգիպտոս]], ուր ձեռնարկած է [[«Նոր Շարժում» ամսագիր|«Նոր Շարժում» գրական ամսագիրի]] հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Համաշխարհային Բ. Պատերազմի]] ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմբագիրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]] իբրեւ հանրային գործիչ եւ 1952-1962 [[Հայրենիք (օրաթերթ)|«Հայրենիք» օրաթերթի]] խմբագիր դարձած է։ 1946-ին լոյս ընծայած է «Քառորդ դար գրականութիւն» ընդհանուր խորագիրին տակ ամփոփուած վերլուծական իր էջերը, զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։ 1952-ին, կը նշանակուի «Հայրենիք»ի պատասխանատու խմբագիր եւ մինչեւ տարաբախտ իր մահը՝ արթուն պահակի պէս կը հսկէ հայ ժողովուրդի ֆիզիքական ապահովութեան, ինքնահստատման եւ բազմակողմանի զարգացման պատնէշներուն վրայ։ Յանկարծամահ կ'ըլլայ 1962-ին։ Արմատախիլ ու հայրենահան արեւմտահայութեան հետ՝ Գուրգէն Մխիթարեան ամբողջ կեանք մը կը նուիրաբերէ ցեղասպանութեան մահացու հարուածէն վերականգնելու, տարագիր եւ անտունի կեանքի արհաւիրքը յաղթահարելու եւ [[Հայկական Սփիւռք|Հայկական Սփիւռքը]] ազգային կազմակերպ հաւաքականութեան վերածելու մաշեցնող, բայց Ազգի ապագան փրկող ու ապահով կռուաններով օժտող սրբազան պայքարին<ref>[https://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/11326-1890n1962 Գուրգէն Մխիթարեան]</ref>։ === Յետ Մահու === 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագիրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագիրին տակ։ Հայերէնի թարգմանած է [[Զուտերման|Զուտերմանի]], [[Էմիլ Զոլա|Զոլայի]] եւ [[Կուպրին|Կուպրինի]] կարգ մը գործերը<ref>{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|հատոր|141}}</ref>: == Վկայութիւններ == {{քաղուածք|«…Մինչեւ օրս Գուրգէն Մխիթարեան շատերուն համար գործիչ մըն էր առաւելաբար. այնքան կենսունակ էր ան ու գործունեայ: Սակայն այսօր, երբ ոչ եւս է ինք, կ՚ուզենք մօտէն ճանչնալ նաեւ իր արժէքներուն մէկ ուրիշ երեսակն ալ. կ՚ուզենք, որ շուքի մէջ չմնայ քննադատը, որովհետեւ, ինչ որ պիտի մնայ իրմէ, իբրեւ շօշափելի աւանդ, իր քննդատական տողերն են, զորս ան «մրոտեց» հրապարակագրական ու հանրային գործունէութեան հեւասպառ պահերուն: Ատոնք սակայն իրենց դերը ունեցան ատենին, ու այսօր իրաւամբ ծաղիկի քանի մը թերթեր կ՚աւելցնեն մեր գրական ծաղկաքաղին վրայ: Եթէ օր մը հայ քննադատութեան պատմութիւնը կազմուի, հնարաւոր չէ մէկ կողմ թողուլ Մխիթարեանի «Զօհրապը», «Մելքոն Կիւրճեան»ը, «Յակոբ Օշական»ը, «Լեւոն Շանթ»ը եւ այս կարգի գրութիւնները»: Եւ՝ «Մխիթարեան այնքան բոլորանուէր մասնակցութիւն ունէր ազգային կեանքին, որ քննադատական, վերլուծական աշխատանքի ատեն յանկարծ գործիչը կը խօսէր իր մէջ: Տեսէք, թէ ի՛նչ կ՚ըսէ, օրինակ, Հրանդ Ասատուրը ներկայացուցած ատեն Թէոդիկը յիշելով. «Ի՛նչ լաւ որ Ասատուր մեռաւ իր ընտանիքին ծոցը, Կղզիին մէջ կղզիացած եւ խնայուեցաւ իրեն հէք Թէոդիկի ճակատագիրը, այն միւս պոլսեցի, որ Մելգոնեան հաստատութենէն դուրս շպրտուեր էր ժամանակին, ետեւէն ալ, մեծ աղաներու կողմէ լկտի բառ մը. -«Հոս մտաւորականներու անկելանոց չէ՛»: Խե՜ղճ հայ մտաւորական: Եւ դուք ազգային մեծապատի՜ւ գնչուներ. Ի՜նչ բախտաւորութիւն Ասատուրի համար, որ իր մահովն իսկ վեր մնաց տգէտ ու կոյր այս վերաբերումէն, որ կը յատկանշէ ժամանակակից մեր պաշտօնական ու ազգայի՜ն կոչուած ղերկավար շատ մը շրջանակները: Տգէտ ու կոյր՝ հայ ժողովուրդի արժէքներուն եւ անարժան՝ հայ մտքի ամենէն խոնարհ սպասաւորներուն իսկ»: Մխիթարեան հաւատաւոր է ու լաւատես. կը հաւատայ հայու ստեղծագործ տաղանդին. ահա թէ ինչո՛ւ կը խանդավառուի ի տես ամենէն աննշան վերընձիւղումին իսկ, երբ ուրիշներ միայն բարձրորակ տաղանդներ ու հանճարներ կը փնտռեն: Այս չի նշանակեր, թէ մեծ գործերու ճաշակը չունի: Ան ոչ միայն քաջանածնօթ է դասական ու արդի միջազգային երկերուն, այլ նաեւ ատոնցմէ քանի մը հատին հարազատ թարգմանութիւնով ալ զբաղած է, հայը հաղորդակից պահելու համար անոնց գեղեցկութեան ու խորութեան…: Այսօր, Չօպանեանի, Աղբալեանի, Օշականի եւ այլոց անունները երբ կը թուենք իբրեւ քննադատ, չենք կրնար անոնցմէ անմիջապէս ետք, ուրիշներու կարգին չյիշել նաեւ Գուրգէն Մխիթարեանի անունը»|Պերճ Թ. Մոմճեան «Յուսաբեր»,19 Յունուար 1963, էջ 2<ref>[https://www.jamanak.com/content/5/20-09-2025/42926?fbclid=IwY2xjawS0sGdleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuT05QWVVTWGxDcXVQbHRKc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvrxTil7EbqtjOBrGgaHqa0JMUi-Ef9zmArq85OueNiI5X17vQWAB6qHveut_aem_98VeRzCRXpJMc0t3cV0wTA Վկայութիւններ]</ref>}} == Պարգեւներ == * «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան։ == Գրականութիւն == * Ազատութիւն եւ անհրաժեշտութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1963, 312 էջ * Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1982, 240 էջ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] kq68d32kotvmz73ipjzoc2kp4ppaeq7 252533 252532 2026-07-03T15:40:31Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 252533 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Գուրգէն Մխիթարեան''' ({{ԱԾ}}), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր, հանրային եւ կուսակցական գործիչ: Հայ գրականութեան, հրապարակագրութեան եւ [[ՀՅԴ|դաշնակցական]] միտքի ու գործի երախտաշատ վաստակաւորներէն էր Գուրգէն Մխիթարեան, որ այդ օրերուն կը վարէր «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագրութիւնը։ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութենէն]] ճողոպրած սերունդին խոհուն դէմքը կը ներկայացնէ Գուրգէն Մխիթարեան, որ հայ ժողովուրդի հոգեմտաւոր եւ ազգային-քաղաքական իրա՛ւ արժէքներուն անձնուէր պատգամաբերը կը դառնայ աւելի քան յիսնամեայ իր հասարակական բեղուն ծառայութեամբ։ Հայոց ազգային-ազատագրական պայքարի առաջին հանգրուանի աւարտին, 1908-ի [[Սահմանադրութիւն|Օսմանեան Սահմանադրութեան]] հռչակման շրջանին, հայ կեանքի ասպարէզ իջած սերունդին կը պատկանէր ան։ Հայ միտքի եւ գրականութեան մեծ թռիչքներու այդ ժամանակաշրջանին իր առաջին քայլերը կը նետէ ան։ Կը թրծուի ատենի հայ մամուլի անզուգական հսկային՝ [[Ա­զա­տա­մարտ (թեր­թ)|«Ազատամարտ»ի]] շունչով եւ [[Սիմոն Զաւարեան|Սիմոն Զաւարեանի]] եւ [[Շաւարշ Միսաքեան|Շաւարշ Միսաքեանի]] մտերմութեան եւ հոգածութեան մթնոլորտին մէջ։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է [[Շապին Գարահիսար]], ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք, անցած է [[Պոլիս]] եւ հետեւած՝ [[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)|Ազգային Կեդրոնական վարժարանի]] դասընթացքներուն։ 1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը ու մինչեւ [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Համաշխարհային Ա. պատերազմ]] ուսուցչական պաշտօն վարած՝ [[Հայրիկեան վարժարան|Հայրիկեան վարժարանին]] մէջ։ Իբրեւ սպայ, զօրակոչի ենթարկուած էթրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել [[Սկիւտար]]ի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իբրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։ Զինադադարին, «ճակատամարտ»ի խմբագիր եղած է եւ միաժամանակ այցելու ուսուցիչ՝ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է [[գրականութիւն]], ազգային պատմութիւն եւ [[աշխարհագրութիւն]]։ Եղած է նաեւ Հ.Յ.Դ. Պոլսոյ Ուսանողական Միութեան «Երկունք» ամսագիրի հիմնադիր խմբագիրներէն մէկը։ 1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է [[Եգիպտոս]], ուր ձեռնարկած է [[«Նոր Շարժում» ամսագիր|«Նոր Շարժում» գրական ամսագիրի]] հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Համաշխարհային Բ. Պատերազմի]] ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմբագիրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]] իբրեւ հանրային գործիչ եւ 1952-1962 [[Հայրենիք (օրաթերթ)|«Հայրենիք» օրաթերթի]] խմբագիր դարձած է։ 1946-ին լոյս ընծայած է «Քառորդ դար գրականութիւն» ընդհանուր խորագիրին տակ ամփոփուած վերլուծական իր էջերը, զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։ 1952-ին, կը նշանակուի «Հայրենիք»ի պատասխանատու խմբագիր եւ մինչեւ տարաբախտ իր մահը՝ արթուն պահակի պէս կը հսկէ հայ ժողովուրդի ֆիզիքական ապահովութեան, ինքնահստատման եւ բազմակողմանի զարգացման պատնէշներուն վրայ։ Յանկարծամահ կ'ըլլայ 1962-ին։ Արմատախիլ ու հայրենահան արեւմտահայութեան հետ՝ Գուրգէն Մխիթարեան ամբողջ կեանք մը կը նուիրաբերէ ցեղասպանութեան մահացու հարուածէն վերականգնելու, տարագիր եւ անտունի կեանքի արհաւիրքը յաղթահարելու եւ [[Հայկական Սփիւռք|Հայկական Սփիւռքը]] ազգային կազմակերպ հաւաքականութեան վերածելու մաշեցնող, բայց Ազգի ապագան փրկող ու ապահով կռուաններով օժտող սրբազան պայքարին<ref>[https://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/11326-1890n1962 Գուրգէն Մխիթարեան]</ref>։ === Յետ Մահու === 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագիրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագիրին տակ։ Հայերէնի թարգմանած է [[Զուտերման|Զուտերմանի]], [[Էմիլ Զոլա|Զոլայի]] եւ [[Կուպրին|Կուպրինի]] կարգ մը գործերը<ref>{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|հատոր|141}}</ref>: == Վկայութիւններ == {{քաղուածք|«…Մինչեւ օրս Գուրգէն Մխիթարեան շատերուն համար գործիչ մըն էր առաւելաբար. այնքան կենսունակ էր ան ու գործունեայ: Սակայն այսօր, երբ ոչ եւս է ինք, կ՚ուզենք մօտէն ճանչնալ նաեւ իր արժէքներուն մէկ ուրիշ երեսակն ալ. կ՚ուզենք, որ շուքի մէջ չմնայ քննադատը, որովհետեւ, ինչ որ պիտի մնայ իրմէ, իբրեւ շօշափելի աւանդ, իր քննդատական տողերն են, զորս ան «մրոտեց» հրապարակագրական ու հանրային գործունէութեան հեւասպառ պահերուն: Ատոնք սակայն իրենց դերը ունեցան ատենին, ու այսօր իրաւամբ ծաղիկի քանի մը թերթեր կ՚աւելցնեն մեր գրական ծաղկաքաղին վրայ: Եթէ օր մը հայ քննադատութեան պատմութիւնը կազմուի, հնարաւոր չէ մէկ կողմ թողուլ Մխիթարեանի «Զօհրապը», «Մելքոն Կիւրճեան»ը, «Յակոբ Օշական»ը, «Լեւոն Շանթ»ը եւ այս կարգի գրութիւնները»: Եւ՝ «Մխիթարեան այնքան բոլորանուէր մասնակցութիւն ունէր ազգային կեանքին, որ քննադատական, վերլուծական աշխատանքի ատեն յանկարծ գործիչը կը խօսէր իր մէջ: Տեսէք, թէ ի՛նչ կ՚ըսէ, օրինակ, Հրանդ Ասատուրը ներկայացուցած ատեն Թէոդիկը յիշելով. «Ի՛նչ լաւ որ Ասատուր մեռաւ իր ընտանիքին ծոցը, Կղզիին մէջ կղզիացած եւ խնայուեցաւ իրեն հէք Թէոդիկի ճակատագիրը, այն միւս պոլսեցի, որ Մելգոնեան հաստատութենէն դուրս շպրտուեր էր ժամանակին, ետեւէն ալ, մեծ աղաներու կողմէ լկտի բառ մը. -«Հոս մտաւորականներու անկելանոց չէ՛»: Խե՜ղճ հայ մտաւորական: Եւ դուք ազգային մեծապատի՜ւ գնչուներ. Ի՜նչ բախտաւորութիւն Ասատուրի համար, որ իր մահովն իսկ վեր մնաց տգէտ ու կոյր այս վերաբերումէն, որ կը յատկանշէ ժամանակակից մեր պաշտօնական ու ազգայի՜ն կոչուած ղերկավար շատ մը շրջանակները: Տգէտ ու կոյր՝ հայ ժողովուրդի արժէքներուն եւ անարժան՝ հայ մտքի ամենէն խոնարհ սպասաւորներուն իսկ»: Մխիթարեան հաւատաւոր է ու լաւատես. կը հաւատայ հայու ստեղծագործ տաղանդին. ահա թէ ինչո՛ւ կը խանդավառուի ի տես ամենէն աննշան վերընձիւղումին իսկ, երբ ուրիշներ միայն բարձրորակ տաղանդներ ու հանճարներ կը փնտռեն: Այս չի նշանակեր, թէ մեծ գործերու ճաշակը չունի: Ան ոչ միայն քաջանածնօթ է դասական ու արդի միջազգային երկերուն, այլ նաեւ ատոնցմէ քանի մը հատին հարազատ թարգմանութիւնով ալ զբաղած է, հայը հաղորդակից պահելու համար անոնց գեղեցկութեան ու խորութեան…: Այսօր, Չօպանեանի, Աղբալեանի, Օշականի եւ այլոց անունները երբ կը թուենք իբրեւ քննադատ, չենք կրնար անոնցմէ անմիջապէս ետք, ուրիշներու կարգին չյիշել նաեւ Գուրգէն Մխիթարեանի անունը»|Պերճ Թ. Մոմճեան «Յուսաբեր»,19 Յունուար 1963, էջ 2<ref>[https://www.jamanak.com/content/5/20-09-2025/42926?fbclid=IwY2xjawS0sGdleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuT05QWVVTWGxDcXVQbHRKc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvrxTil7EbqtjOBrGgaHqa0JMUi-Ef9zmArq85OueNiI5X17vQWAB6qHveut_aem_98VeRzCRXpJMc0t3cV0wTA Վկայութիւններ]</ref>}} == Գուրգէն Մխիթարեանի միտքերէն == {{քաղուածք|Սխալ դասաւորում մը ըրած ենք, քննադատութիւնը հեռացնելով բուն գրականութեան սահմաններէն. մինչ գրականութիւններուն գրականութիւնն է ան:|}} {{քաղուածք|… կը կարծուի թէ քննադատութիւնը կրնայ գրականութիւն ստեղծել: Այո, կրնայ նոր հորիզոններ բանալ, սակայն չի կրնար ներշնչումի եւ արուեստի տարրեր տալ գրողին կամ ժողովուրդին:|}} {{քաղուածք|Հայ գրականութեան զարգացման պայմանները՝ նոյնն են ինչ որ բոլոր միւս ժողովուրդներուն համար: Հայ գրողը պիտի տայ իր շրջապատը, իր ժողովուրդը՝ իր առօրեայ կեանքին մէջէն, անոր յաւերժական բաղձանքները արձանագրելով…|}} == Պարգեւներ == * «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան։ == Գրականութիւն == * Ազատութիւն եւ անհրաժեշտութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1963, 312 էջ * Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1982, 240 էջ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] k53l2ov1mia67x49tr5n15mu0r0ntye 252534 252533 2026-07-03T15:43:36Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Կենսագրութիւն */ 252534 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Գուրգէն Մխիթարեան''' ({{ԱԾ}}), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր, հանրային եւ կուսակցական գործիչ: Հայ գրականութեան, հրապարակագրութեան եւ [[ՀՅԴ|դաշնակցական]] միտքի ու գործի երախտաշատ վաստակաւորներէն էր Գուրգէն Մխիթարեան, որ այդ օրերուն կը վարէր «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագրութիւնը։ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութենէն]] ճողոպրած սերունդին խոհուն դէմքը կը ներկայացնէ Գուրգէն Մխիթարեան, որ հայ ժողովուրդի հոգեմտաւոր եւ ազգային-քաղաքական իրա՛ւ արժէքներուն անձնուէր պատգամաբերը կը դառնայ աւելի քան յիսնամեայ իր հասարակական բեղուն ծառայութեամբ։ Հայոց ազգային-ազատագրական պայքարի առաջին հանգրուանի աւարտին, 1908-ի [[Սահմանադրութիւն|Օսմանեան Սահմանադրութեան]] հռչակման շրջանին, հայ կեանքի ասպարէզ իջած սերունդին կը պատկանէր ան։ Հայ միտքի եւ գրականութեան մեծ թռիչքներու այդ ժամանակաշրջանին իր առաջին քայլերը կը նետէ ան։ Կը թրծուի ատենի հայ մամուլի անզուգական հսկային՝ [[Ա­զա­տա­մարտ (թեր­թ)|«Ազատամարտ»ի]] շունչով եւ [[Սիմոն Զաւարեան|Սիմոն Զաւարեանի]] եւ [[Շաւարշ Միսաքեան|Շաւարշ Միսաքեանի]] մտերմութեան եւ հոգածութեան մթնոլորտին մէջ։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է [[Շապին Գարահիսար]], ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք, անցած է [[Պոլիս]] եւ հետեւած՝ [[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)|Ազգային Կեդրոնական վարժարանի]] դասընթացքներուն։ 1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը ու մինչեւ [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Համաշխարհային Ա. պատերազմ]] ուսուցչական պաշտօն վարած՝ [[Հայրիկեան վարժարան|Հայրիկեան վարժարանին]] մէջ։ Իբրեւ սպայ, զօրակոչի ենթարկուած էթրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել [[Սկիւտար]]ի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իբրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։ Զինադադարին, «ճակատամարտ»ի խմբագիր եղած է եւ միաժամանակ այցելու ուսուցիչ՝ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է [[գրականութիւն]], ազգային պատմութիւն եւ [[աշխարհագրութիւն]]։ Եղած է նաեւ Հ.Յ.Դ. Պոլսոյ Ուսանողական Միութեան «Երկունք» ամսագիրի հիմնադիր խմբագիրներէն մէկը։ 1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է [[Եգիպտոս]], ուր ձեռնարկած է [[«Նոր Շարժում» ամսագիր|«Նոր Շարժում» գրական ամսագիրի]] հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Համաշխարհային Բ. Պատերազմի]] ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմբագիրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]] իբրեւ հանրային գործիչ եւ 1952-1962 [[Հայրենիք (օրաթերթ)|«Հայրենիք» օրաթերթի]] խմբագիր դարձած է։ 1946-ին լոյս ընծայած է «Քառորդ դար գրականութիւն» ընդհանուր խորագիրին տակ ամփոփուած վերլուծական իր էջերը, զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։ 1952-ին, կը նշանակուի «Հայրենիք»ի պատասխանատու խմբագիր եւ մինչեւ տարաբախտ իր մահը՝ արթուն պահակի պէս կը հսկէ հայ ժողովուրդի ֆիզիքական ապահովութեան, ինքնահստատման եւ բազմակողմանի զարգացման պատնէշներուն վրայ։ 25 Նոյեմբեր 1962-ին, [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] [[Պոսթըն]] քաղաքի հայահոծ արուարձաններէն [[Ուստր|Ուստրի]] մէջ, Դաշնակցութեան Օրուան հանդիսաշուք տօնակատարեան ընթացքին, օրուան պատգամաբերի իր վերջին խօսքը առանց աւարտելու, բեմին վրայ յանկարծամահ՝ հայ կեանքէն կը հեռանայ Գուրգէն Մխիթարեան։ Արմատախիլ ու հայրենահան արեւմտահայութեան հետ՝ Գուրգէն Մխիթարեան ամբողջ կեանք մը կը նուիրաբերէ ցեղասպանութեան մահացու հարուածէն վերականգնելու, տարագիր եւ անտունի կեանքի արհաւիրքը յաղթահարելու եւ [[Հայկական Սփիւռք|Հայկական Սփիւռքը]] ազգային կազմակերպ հաւաքականութեան վերածելու մաշեցնող, բայց Ազգի ապագան փրկող ու ապահով կռուաններով օժտող սրբազան պայքարին<ref>[https://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/11326-1890n1962 Գուրգէն Մխիթարեան]</ref>։ === Յետ Մահու === 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագիրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագիրին տակ։ Հայերէնի թարգմանած է [[Զուտերման|Զուտերմանի]], [[Էմիլ Զոլա|Զոլայի]] եւ [[Կուպրին|Կուպրինի]] կարգ մը գործերը<ref>{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|հատոր|141}}</ref>: == Վկայութիւններ == {{քաղուածք|«…Մինչեւ օրս Գուրգէն Մխիթարեան շատերուն համար գործիչ մըն էր առաւելաբար. այնքան կենսունակ էր ան ու գործունեայ: Սակայն այսօր, երբ ոչ եւս է ինք, կ՚ուզենք մօտէն ճանչնալ նաեւ իր արժէքներուն մէկ ուրիշ երեսակն ալ. կ՚ուզենք, որ շուքի մէջ չմնայ քննադատը, որովհետեւ, ինչ որ պիտի մնայ իրմէ, իբրեւ շօշափելի աւանդ, իր քննդատական տողերն են, զորս ան «մրոտեց» հրապարակագրական ու հանրային գործունէութեան հեւասպառ պահերուն: Ատոնք սակայն իրենց դերը ունեցան ատենին, ու այսօր իրաւամբ ծաղիկի քանի մը թերթեր կ՚աւելցնեն մեր գրական ծաղկաքաղին վրայ: Եթէ օր մը հայ քննադատութեան պատմութիւնը կազմուի, հնարաւոր չէ մէկ կողմ թողուլ Մխիթարեանի «Զօհրապը», «Մելքոն Կիւրճեան»ը, «Յակոբ Օշական»ը, «Լեւոն Շանթ»ը եւ այս կարգի գրութիւնները»: Եւ՝ «Մխիթարեան այնքան բոլորանուէր մասնակցութիւն ունէր ազգային կեանքին, որ քննադատական, վերլուծական աշխատանքի ատեն յանկարծ գործիչը կը խօսէր իր մէջ: Տեսէք, թէ ի՛նչ կ՚ըսէ, օրինակ, Հրանդ Ասատուրը ներկայացուցած ատեն Թէոդիկը յիշելով. «Ի՛նչ լաւ որ Ասատուր մեռաւ իր ընտանիքին ծոցը, Կղզիին մէջ կղզիացած եւ խնայուեցաւ իրեն հէք Թէոդիկի ճակատագիրը, այն միւս պոլսեցի, որ Մելգոնեան հաստատութենէն դուրս շպրտուեր էր ժամանակին, ետեւէն ալ, մեծ աղաներու կողմէ լկտի բառ մը. -«Հոս մտաւորականներու անկելանոց չէ՛»: Խե՜ղճ հայ մտաւորական: Եւ դուք ազգային մեծապատի՜ւ գնչուներ. Ի՜նչ բախտաւորութիւն Ասատուրի համար, որ իր մահովն իսկ վեր մնաց տգէտ ու կոյր այս վերաբերումէն, որ կը յատկանշէ ժամանակակից մեր պաշտօնական ու ազգայի՜ն կոչուած ղերկավար շատ մը շրջանակները: Տգէտ ու կոյր՝ հայ ժողովուրդի արժէքներուն եւ անարժան՝ հայ մտքի ամենէն խոնարհ սպասաւորներուն իսկ»: Մխիթարեան հաւատաւոր է ու լաւատես. կը հաւատայ հայու ստեղծագործ տաղանդին. ահա թէ ինչո՛ւ կը խանդավառուի ի տես ամենէն աննշան վերընձիւղումին իսկ, երբ ուրիշներ միայն բարձրորակ տաղանդներ ու հանճարներ կը փնտռեն: Այս չի նշանակեր, թէ մեծ գործերու ճաշակը չունի: Ան ոչ միայն քաջանածնօթ է դասական ու արդի միջազգային երկերուն, այլ նաեւ ատոնցմէ քանի մը հատին հարազատ թարգմանութիւնով ալ զբաղած է, հայը հաղորդակից պահելու համար անոնց գեղեցկութեան ու խորութեան…: Այսօր, Չօպանեանի, Աղբալեանի, Օշականի եւ այլոց անունները երբ կը թուենք իբրեւ քննադատ, չենք կրնար անոնցմէ անմիջապէս ետք, ուրիշներու կարգին չյիշել նաեւ Գուրգէն Մխիթարեանի անունը»|Պերճ Թ. Մոմճեան «Յուսաբեր»,19 Յունուար 1963, էջ 2<ref>[https://www.jamanak.com/content/5/20-09-2025/42926?fbclid=IwY2xjawS0sGdleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuT05QWVVTWGxDcXVQbHRKc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvrxTil7EbqtjOBrGgaHqa0JMUi-Ef9zmArq85OueNiI5X17vQWAB6qHveut_aem_98VeRzCRXpJMc0t3cV0wTA Վկայութիւններ]</ref>}} == Գուրգէն Մխիթարեանի միտքերէն == {{քաղուածք|Սխալ դասաւորում մը ըրած ենք, քննադատութիւնը հեռացնելով բուն գրականութեան սահմաններէն. մինչ գրականութիւններուն գրականութիւնն է ան:|}} {{քաղուածք|… կը կարծուի թէ քննադատութիւնը կրնայ գրականութիւն ստեղծել: Այո, կրնայ նոր հորիզոններ բանալ, սակայն չի կրնար ներշնչումի եւ արուեստի տարրեր տալ գրողին կամ ժողովուրդին:|}} {{քաղուածք|Հայ գրականութեան զարգացման պայմանները՝ նոյնն են ինչ որ բոլոր միւս ժողովուրդներուն համար: Հայ գրողը պիտի տայ իր շրջապատը, իր ժողովուրդը՝ իր առօրեայ կեանքին մէջէն, անոր յաւերժական բաղձանքները արձանագրելով…|}} == Պարգեւներ == * «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան։ == Գրականութիւն == * Ազատութիւն եւ անհրաժեշտութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1963, 312 էջ * Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1982, 240 էջ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] 7cnd78tcyxkov0cswc8zfagp8bmi2ch 252535 252534 2026-07-03T15:48:08Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Կենսագրութիւն */ 252535 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Գուրգէն Մխիթարեան''' ({{ԱԾ}}), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր, հանրային եւ կուսակցական գործիչ: Հայ գրականութեան, հրապարակագրութեան եւ [[ՀՅԴ|դաշնակցական]] միտքի ու գործի երախտաշատ վաստակաւորներէն էր Գուրգէն Մխիթարեան, որ այդ օրերուն կը վարէր «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագրութիւնը։ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութենէն]] ճողոպրած սերունդին խոհուն դէմքը կը ներկայացնէ Գուրգէն Մխիթարեան, որ հայ ժողովուրդի հոգեմտաւոր եւ ազգային-քաղաքական իրա՛ւ արժէքներուն անձնուէր պատգամաբերը կը դառնայ աւելի քան յիսնամեայ իր հասարակական բեղուն ծառայութեամբ։ Հայոց ազգային-ազատագրական պայքարի առաջին հանգրուանի աւարտին, 1908-ի [[Սահմանադրութիւն|Օսմանեան Սահմանադրութեան]] հռչակման շրջանին, հայ կեանքի ասպարէզ իջած սերունդին կը պատկանէր ան։ Հայ միտքի եւ գրականութեան մեծ թռիչքներու այդ ժամանակաշրջանին իր առաջին քայլերը կը նետէ ան։ Կը թրծուի ատենի հայ մամուլի անզուգական հսկային՝ [[Ա­զա­տա­մարտ (թեր­թ)|«Ազատամարտ»ի]] շունչով եւ [[Սիմոն Զաւարեան|Սիմոն Զաւարեանի]] եւ [[Շաւարշ Միսաքեան|Շաւարշ Միսաքեանի]] մտերմութեան եւ հոգածութեան մթնոլորտին մէջ։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է [[Շապին Գարահիսար]], ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք, անցած է [[Պոլիս]] եւ հետեւած՝ [[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)|Ազգային Կեդրոնական վարժարանի]] դասընթացքներուն։ 1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը ու մինչեւ [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Համաշխարհային Ա. պատերազմ]] ուսուցչական պաշտօն վարած՝ [[Հայրիկեան վարժարան|Հայրիկեան վարժարանին]] մէջ։ Իբրեւ սպայ, զօրակոչի ենթարկուած էթրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել [[Սկիւտար]]ի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իբրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։ Զինադադարին, «ճակատամարտ»ի խմբագիր եղած է եւ միաժամանակ այցելու ուսուցիչ՝ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է [[գրականութիւն]], ազգային պատմութիւն եւ [[աշխարհագրութիւն]]։ Եղած է նաեւ Հ.Յ.Դ. Պոլսոյ Ուսանողական Միութեան «Երկունք» ամսագիրի հիմնադիր խմբագիրներէն մէկը։ 1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է [[Եգիպտոս]], ուր ձեռնարկած է [[«Նոր Շարժում» ամսագիր|«Նոր Շարժում» գրական ամսագիրի]] հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Համաշխարհային Բ. Պատերազմի]] ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմբագիրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]] իբրեւ հանրային գործիչ եւ 1952-1962 [[Հայրենիք (օրաթերթ)|«Հայրենիք» օրաթերթի]] խմբագիր դարձած է։ Մա­մու­լի է­ջե­րուն ցրո­ւած իր մե­ծակ­շիռ վաս­տա­կի կող­քին, ­Գուր­գէն Մ­խի­թա­րեան գրա­կան քննա­դա­տէն ժա­ռանգ կը մնայ 1946-ին ­Գա­հի­րէ լոյս տե­սած «­Քա­ռորդ դար գրա­կա­նու­թիւն» ար­ժէ­քա­ւոր գոր­ծը, որուն մէջ ամփոփուած են վերլուծական իր էջերը, զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։ 1952-ին, կը նշանակուի «Հայրենիք»ի պատասխանատու խմբագիր եւ մինչեւ տարաբախտ իր մահը՝ արթուն պահակի պէս կը հսկէ հայ ժողովուրդի ֆիզիքական ապահովութեան, ինքնահստատման եւ բազմակողմանի զարգացման պատնէշներուն վրայ։ 25 Նոյեմբեր 1962-ին, [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] [[Պոսթըն]] քաղաքի հայահոծ արուարձաններէն [[Ուստր|Ուստրի]] մէջ, Դաշնակցութեան Օրուան հանդիսաշուք տօնակատարեան ընթացքին, օրուան պատգամաբերի իր վերջին խօսքը առանց աւարտելու, բեմին վրայ յանկարծամահ՝ հայ կեանքէն կը հեռանայ Գուրգէն Մխիթարեան։ Արմատախիլ ու հայրենահան արեւմտահայութեան հետ՝ Գուրգէն Մխիթարեան ամբողջ կեանք մը կը նուիրաբերէ ցեղասպանութեան մահացու հարուածէն վերականգնելու, տարագիր եւ անտունի կեանքի արհաւիրքը յաղթահարելու եւ [[Հայկական Սփիւռք|Հայկական Սփիւռքը]] ազգային կազմակերպ հաւաքականութեան վերածելու մաշեցնող, բայց Ազգի ապագան փրկող ու ապահով կռուաններով օժտող սրբազան պայքարին<ref>[https://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/11326-1890n1962 Գուրգէն Մխիթարեան]</ref>։ === Յետ Մահու === 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագիրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագիրին տակ։ Հայերէնի թարգմանած է [[Զուտերման|Զուտերմանի]], [[Էմիլ Զոլա|Զոլայի]] եւ [[Կուպրին|Կուպրինի]] կարգ մը գործերը<ref>{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|հատոր|141}}</ref>: == Վկայութիւններ == {{քաղուածք|«…Մինչեւ օրս Գուրգէն Մխիթարեան շատերուն համար գործիչ մըն էր առաւելաբար. այնքան կենսունակ էր ան ու գործունեայ: Սակայն այսօր, երբ ոչ եւս է ինք, կ՚ուզենք մօտէն ճանչնալ նաեւ իր արժէքներուն մէկ ուրիշ երեսակն ալ. կ՚ուզենք, որ շուքի մէջ չմնայ քննադատը, որովհետեւ, ինչ որ պիտի մնայ իրմէ, իբրեւ շօշափելի աւանդ, իր քննդատական տողերն են, զորս ան «մրոտեց» հրապարակագրական ու հանրային գործունէութեան հեւասպառ պահերուն: Ատոնք սակայն իրենց դերը ունեցան ատենին, ու այսօր իրաւամբ ծաղիկի քանի մը թերթեր կ՚աւելցնեն մեր գրական ծաղկաքաղին վրայ: Եթէ օր մը հայ քննադատութեան պատմութիւնը կազմուի, հնարաւոր չէ մէկ կողմ թողուլ Մխիթարեանի «Զօհրապը», «Մելքոն Կիւրճեան»ը, «Յակոբ Օշական»ը, «Լեւոն Շանթ»ը եւ այս կարգի գրութիւնները»: Եւ՝ «Մխիթարեան այնքան բոլորանուէր մասնակցութիւն ունէր ազգային կեանքին, որ քննադատական, վերլուծական աշխատանքի ատեն յանկարծ գործիչը կը խօսէր իր մէջ: Տեսէք, թէ ի՛նչ կ՚ըսէ, օրինակ, Հրանդ Ասատուրը ներկայացուցած ատեն Թէոդիկը յիշելով. «Ի՛նչ լաւ որ Ասատուր մեռաւ իր ընտանիքին ծոցը, Կղզիին մէջ կղզիացած եւ խնայուեցաւ իրեն հէք Թէոդիկի ճակատագիրը, այն միւս պոլսեցի, որ Մելգոնեան հաստատութենէն դուրս շպրտուեր էր ժամանակին, ետեւէն ալ, մեծ աղաներու կողմէ լկտի բառ մը. -«Հոս մտաւորականներու անկելանոց չէ՛»: Խե՜ղճ հայ մտաւորական: Եւ դուք ազգային մեծապատի՜ւ գնչուներ. Ի՜նչ բախտաւորութիւն Ասատուրի համար, որ իր մահովն իսկ վեր մնաց տգէտ ու կոյր այս վերաբերումէն, որ կը յատկանշէ ժամանակակից մեր պաշտօնական ու ազգայի՜ն կոչուած ղերկավար շատ մը շրջանակները: Տգէտ ու կոյր՝ հայ ժողովուրդի արժէքներուն եւ անարժան՝ հայ մտքի ամենէն խոնարհ սպասաւորներուն իսկ»: Մխիթարեան հաւատաւոր է ու լաւատես. կը հաւատայ հայու ստեղծագործ տաղանդին. ահա թէ ինչո՛ւ կը խանդավառուի ի տես ամենէն աննշան վերընձիւղումին իսկ, երբ ուրիշներ միայն բարձրորակ տաղանդներ ու հանճարներ կը փնտռեն: Այս չի նշանակեր, թէ մեծ գործերու ճաշակը չունի: Ան ոչ միայն քաջանածնօթ է դասական ու արդի միջազգային երկերուն, այլ նաեւ ատոնցմէ քանի մը հատին հարազատ թարգմանութիւնով ալ զբաղած է, հայը հաղորդակից պահելու համար անոնց գեղեցկութեան ու խորութեան…: Այսօր, Չօպանեանի, Աղբալեանի, Օշականի եւ այլոց անունները երբ կը թուենք իբրեւ քննադատ, չենք կրնար անոնցմէ անմիջապէս ետք, ուրիշներու կարգին չյիշել նաեւ Գուրգէն Մխիթարեանի անունը»|Պերճ Թ. Մոմճեան «Յուսաբեր»,19 Յունուար 1963, էջ 2<ref>[https://www.jamanak.com/content/5/20-09-2025/42926?fbclid=IwY2xjawS0sGdleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuT05QWVVTWGxDcXVQbHRKc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvrxTil7EbqtjOBrGgaHqa0JMUi-Ef9zmArq85OueNiI5X17vQWAB6qHveut_aem_98VeRzCRXpJMc0t3cV0wTA Վկայութիւններ]</ref>}} == Գուրգէն Մխիթարեանի միտքերէն == {{քաղուածք|Սխալ դասաւորում մը ըրած ենք, քննադատութիւնը հեռացնելով բուն գրականութեան սահմաններէն. մինչ գրականութիւններուն գրականութիւնն է ան:|}} {{քաղուածք|… կը կարծուի թէ քննադատութիւնը կրնայ գրականութիւն ստեղծել: Այո, կրնայ նոր հորիզոններ բանալ, սակայն չի կրնար ներշնչումի եւ արուեստի տարրեր տալ գրողին կամ ժողովուրդին:|}} {{քաղուածք|Հայ գրականութեան զարգացման պայմանները՝ նոյնն են ինչ որ բոլոր միւս ժողովուրդներուն համար: Հայ գրողը պիտի տայ իր շրջապատը, իր ժողովուրդը՝ իր առօրեայ կեանքին մէջէն, անոր յաւերժական բաղձանքները արձանագրելով…|}} == Պարգեւներ == * «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան։ == Գրականութիւն == * Ազատութիւն եւ անհրաժեշտութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1963, 312 էջ * Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1982, 240 էջ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] 0ednls0tg156ktkm253ac6hmuj5ad4u 252536 252535 2026-07-03T15:51:14Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Վկայութիւններ */ 252536 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Գուրգէն Մխիթարեան''' ({{ԱԾ}}), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր, հանրային եւ կուսակցական գործիչ: Հայ գրականութեան, հրապարակագրութեան եւ [[ՀՅԴ|դաշնակցական]] միտքի ու գործի երախտաշատ վաստակաւորներէն էր Գուրգէն Մխիթարեան, որ այդ օրերուն կը վարէր «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագրութիւնը։ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութենէն]] ճողոպրած սերունդին խոհուն դէմքը կը ներկայացնէ Գուրգէն Մխիթարեան, որ հայ ժողովուրդի հոգեմտաւոր եւ ազգային-քաղաքական իրա՛ւ արժէքներուն անձնուէր պատգամաբերը կը դառնայ աւելի քան յիսնամեայ իր հասարակական բեղուն ծառայութեամբ։ Հայոց ազգային-ազատագրական պայքարի առաջին հանգրուանի աւարտին, 1908-ի [[Սահմանադրութիւն|Օսմանեան Սահմանադրութեան]] հռչակման շրջանին, հայ կեանքի ասպարէզ իջած սերունդին կը պատկանէր ան։ Հայ միտքի եւ գրականութեան մեծ թռիչքներու այդ ժամանակաշրջանին իր առաջին քայլերը կը նետէ ան։ Կը թրծուի ատենի հայ մամուլի անզուգական հսկային՝ [[Ա­զա­տա­մարտ (թեր­թ)|«Ազատամարտ»ի]] շունչով եւ [[Սիմոն Զաւարեան|Սիմոն Զաւարեանի]] եւ [[Շաւարշ Միսաքեան|Շաւարշ Միսաքեանի]] մտերմութեան եւ հոգածութեան մթնոլորտին մէջ։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է [[Շապին Գարահիսար]], ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք, անցած է [[Պոլիս]] եւ հետեւած՝ [[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)|Ազգային Կեդրոնական վարժարանի]] դասընթացքներուն։ 1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը ու մինչեւ [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Համաշխարհային Ա. պատերազմ]] ուսուցչական պաշտօն վարած՝ [[Հայրիկեան վարժարան|Հայրիկեան վարժարանին]] մէջ։ Իբրեւ սպայ, զօրակոչի ենթարկուած էթրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել [[Սկիւտար]]ի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իբրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։ Զինադադարին, «ճակատամարտ»ի խմբագիր եղած է եւ միաժամանակ այցելու ուսուցիչ՝ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է [[գրականութիւն]], ազգային պատմութիւն եւ [[աշխարհագրութիւն]]։ Եղած է նաեւ Հ.Յ.Դ. Պոլսոյ Ուսանողական Միութեան «Երկունք» ամսագիրի հիմնադիր խմբագիրներէն մէկը։ 1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է [[Եգիպտոս]], ուր ձեռնարկած է [[«Նոր Շարժում» ամսագիր|«Նոր Շարժում» գրական ամսագիրի]] հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Համաշխարհային Բ. Պատերազմի]] ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմբագիրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]] իբրեւ հանրային գործիչ եւ 1952-1962 [[Հայրենիք (օրաթերթ)|«Հայրենիք» օրաթերթի]] խմբագիր դարձած է։ Մա­մու­լի է­ջե­րուն ցրո­ւած իր մե­ծակ­շիռ վաս­տա­կի կող­քին, ­Գուր­գէն Մ­խի­թա­րեան գրա­կան քննա­դա­տէն ժա­ռանգ կը մնայ 1946-ին ­Գա­հի­րէ լոյս տե­սած «­Քա­ռորդ դար գրա­կա­նու­թիւն» ար­ժէ­քա­ւոր գոր­ծը, որուն մէջ ամփոփուած են վերլուծական իր էջերը, զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։ 1952-ին, կը նշանակուի «Հայրենիք»ի պատասխանատու խմբագիր եւ մինչեւ տարաբախտ իր մահը՝ արթուն պահակի պէս կը հսկէ հայ ժողովուրդի ֆիզիքական ապահովութեան, ինքնահստատման եւ բազմակողմանի զարգացման պատնէշներուն վրայ։ 25 Նոյեմբեր 1962-ին, [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] [[Պոսթըն]] քաղաքի հայահոծ արուարձաններէն [[Ուստր|Ուստրի]] մէջ, Դաշնակցութեան Օրուան հանդիսաշուք տօնակատարեան ընթացքին, օրուան պատգամաբերի իր վերջին խօսքը առանց աւարտելու, բեմին վրայ յանկարծամահ՝ հայ կեանքէն կը հեռանայ Գուրգէն Մխիթարեան։ Արմատախիլ ու հայրենահան արեւմտահայութեան հետ՝ Գուրգէն Մխիթարեան ամբողջ կեանք մը կը նուիրաբերէ ցեղասպանութեան մահացու հարուածէն վերականգնելու, տարագիր եւ անտունի կեանքի արհաւիրքը յաղթահարելու եւ [[Հայկական Սփիւռք|Հայկական Սփիւռքը]] ազգային կազմակերպ հաւաքականութեան վերածելու մաշեցնող, բայց Ազգի ապագան փրկող ու ապահով կռուաններով օժտող սրբազան պայքարին<ref>[https://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/11326-1890n1962 Գուրգէն Մխիթարեան]</ref>։ === Յետ Մահու === 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագիրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագիրին տակ։ Հայերէնի թարգմանած է [[Զուտերման|Զուտերմանի]], [[Էմիլ Զոլա|Զոլայի]] եւ [[Կուպրին|Կուպրինի]] կարգ մը գործերը<ref>{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|հատոր|141}}</ref>: == Վկայութիւններ == {{քաղուածք|«…Մինչեւ օրս Գուրգէն Մխիթարեան շատերուն համար գործիչ մըն էր առաւելաբար. այնքան կենսունակ էր ան ու գործունեայ: Սակայն այսօր, երբ ոչ եւս է ինք, կ՚ուզենք մօտէն ճանչնալ նաեւ իր արժէքներուն մէկ ուրիշ երեսակն ալ. կ՚ուզենք, որ շուքի մէջ չմնայ քննադատը, որովհետեւ, ինչ որ պիտի մնայ իրմէ, իբրեւ շօշափելի աւանդ, իր քննդատական տողերն են, զորս ան «մրոտեց» հրապարակագրական ու հանրային գործունէութեան հեւասպառ պահերուն: Ատոնք սակայն իրենց դերը ունեցան ատենին, ու այսօր իրաւամբ ծաղիկի քանի մը թերթեր կ՚աւելցնեն մեր գրական ծաղկաքաղին վրայ: Եթէ օր մը հայ քննադատութեան պատմութիւնը կազմուի, հնարաւոր չէ մէկ կողմ թողուլ Մխիթարեանի «Զօհրապը», «Մելքոն Կիւրճեան»ը, «Յակոբ Օշական»ը, «Լեւոն Շանթ»ը եւ այս կարգի գրութիւնները»: Եւ՝ «Մխիթարեան այնքան բոլորանուէր մասնակցութիւն ունէր ազգային կեանքին, որ քննադատական, վերլուծական աշխատանքի ատեն յանկարծ գործիչը կը խօսէր իր մէջ: Տեսէք, թէ ի՛նչ կ՚ըսէ, օրինակ, Հրանդ Ասատուրը ներկայացուցած ատեն Թէոդիկը յիշելով. «Ի՛նչ լաւ որ Ասատուր մեռաւ իր ընտանիքին ծոցը, Կղզիին մէջ կղզիացած եւ խնայուեցաւ իրեն հէք Թէոդիկի ճակատագիրը, այն միւս պոլսեցի, որ Մելգոնեան հաստատութենէն դուրս շպրտուեր էր ժամանակին, ետեւէն ալ, մեծ աղաներու կողմէ լկտի բառ մը. -«Հոս մտաւորականներու անկելանոց չէ՛»: Խե՜ղճ հայ մտաւորական: Եւ դուք ազգային մեծապատի՜ւ գնչուներ. Ի՜նչ բախտաւորութիւն Ասատուրի համար, որ իր մահովն իսկ վեր մնաց տգէտ ու կոյր այս վերաբերումէն, որ կը յատկանշէ ժամանակակից մեր պաշտօնական ու ազգայի՜ն կոչուած ղերկավար շատ մը շրջանակները: Տգէտ ու կոյր՝ հայ ժողովուրդի արժէքներուն եւ անարժան՝ հայ մտքի ամենէն խոնարհ սպասաւորներուն իսկ»: Մխիթարեան հաւատաւոր է ու լաւատես. կը հաւատայ հայու ստեղծագործ տաղանդին. ահա թէ ինչո՛ւ կը խանդավառուի ի տես ամենէն աննշան վերընձիւղումին իսկ, երբ ուրիշներ միայն բարձրորակ տաղանդներ ու հանճարներ կը փնտռեն: Այս չի նշանակեր, թէ մեծ գործերու ճաշակը չունի: Ան ոչ միայն քաջանածնօթ է դասական ու արդի միջազգային երկերուն, այլ նաեւ ատոնցմէ քանի մը հատին հարազատ թարգմանութիւնով ալ զբաղած է, հայը հաղորդակից պահելու համար անոնց գեղեցկութեան ու խորութեան…: Այսօր, Չօպանեանի, Աղբալեանի, Օշականի եւ այլոց անունները երբ կը թուենք իբրեւ քննադատ, չենք կրնար անոնցմէ անմիջապէս ետք, ուրիշներու կարգին չյիշել նաեւ Գուրգէն Մխիթարեանի անունը»|Պերճ Թ. Մոմճեան «Յուսաբեր»,19 Յունուար 1963, էջ 2<ref>[https://www.jamanak.com/content/5/20-09-2025/42926?fbclid=IwY2xjawS0sGdleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuT05QWVVTWGxDcXVQbHRKc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvrxTil7EbqtjOBrGgaHqa0JMUi-Ef9zmArq85OueNiI5X17vQWAB6qHveut_aem_98VeRzCRXpJMc0t3cV0wTA Վկայութիւններ]</ref>}} {{քաղուածք|Խմ­բագ­րա­կան աշ­խա­տան­քը կլա­նեց նաեւ տա­ղան­դա­ւոր այս գրա­գէտն ու քննա­դա­տը, հան­րա­յին մեր կեան­քին հա­մար բա­րի­քի մը վե­րա­ծե­լով ա­նոր խոն­ջէնքն ու սպա­ռու­մը, ու մեր գրա­կա­նու­թեան հա­մար՝ ա­ւա­ղե­լի կո­րուստ հո­չա­կե­լով մե­կու­սա­ցու­մը կո­չու­մով ա­րո­ւես­տա­գէտ-վեր­լու­ծո­ղին։ Ը­սինք տեղ մը, թէ ճա­կա­տագ­րա­կան մեր ող­բեր­գու­թիւն­նե­րէն մէկն ալ ա՛յս ե­ղաւ, Ե­ղեո­նէն ու 1921ի փլու­զու­մէն ետք։ ­Բե­նիա­մին ­Թա­շեան, ­Շա­ւարշ ­Մի­սա­քեան..., ո՞ր մէ­կը յի­շել|Մի­նաս ­Թէօ­լէօ­լեան}} == Գուրգէն Մխիթարեանի միտքերէն == {{քաղուածք|Սխալ դասաւորում մը ըրած ենք, քննադատութիւնը հեռացնելով բուն գրականութեան սահմաններէն. մինչ գրականութիւններուն գրականութիւնն է ան:|}} {{քաղուածք|… կը կարծուի թէ քննադատութիւնը կրնայ գրականութիւն ստեղծել: Այո, կրնայ նոր հորիզոններ բանալ, սակայն չի կրնար ներշնչումի եւ արուեստի տարրեր տալ գրողին կամ ժողովուրդին:|}} {{քաղուածք|Հայ գրականութեան զարգացման պայմանները՝ նոյնն են ինչ որ բոլոր միւս ժողովուրդներուն համար: Հայ գրողը պիտի տայ իր շրջապատը, իր ժողովուրդը՝ իր առօրեայ կեանքին մէջէն, անոր յաւերժական բաղձանքները արձանագրելով…|}} == Պարգեւներ == * «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան։ == Գրականութիւն == * Ազատութիւն եւ անհրաժեշտութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1963, 312 էջ * Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1982, 240 էջ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] szfs41cl3m018c788enpvf7nlrmpc1l 252537 252536 2026-07-03T15:51:36Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Վկայութիւններ */ 252537 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Գուրգէն Մխիթարեան''' ({{ԱԾ}}), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր, հանրային եւ կուսակցական գործիչ: Հայ գրականութեան, հրապարակագրութեան եւ [[ՀՅԴ|դաշնակցական]] միտքի ու գործի երախտաշատ վաստակաւորներէն էր Գուրգէն Մխիթարեան, որ այդ օրերուն կը վարէր «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագրութիւնը։ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութենէն]] ճողոպրած սերունդին խոհուն դէմքը կը ներկայացնէ Գուրգէն Մխիթարեան, որ հայ ժողովուրդի հոգեմտաւոր եւ ազգային-քաղաքական իրա՛ւ արժէքներուն անձնուէր պատգամաբերը կը դառնայ աւելի քան յիսնամեայ իր հասարակական բեղուն ծառայութեամբ։ Հայոց ազգային-ազատագրական պայքարի առաջին հանգրուանի աւարտին, 1908-ի [[Սահմանադրութիւն|Օսմանեան Սահմանադրութեան]] հռչակման շրջանին, հայ կեանքի ասպարէզ իջած սերունդին կը պատկանէր ան։ Հայ միտքի եւ գրականութեան մեծ թռիչքներու այդ ժամանակաշրջանին իր առաջին քայլերը կը նետէ ան։ Կը թրծուի ատենի հայ մամուլի անզուգական հսկային՝ [[Ա­զա­տա­մարտ (թեր­թ)|«Ազատամարտ»ի]] շունչով եւ [[Սիմոն Զաւարեան|Սիմոն Զաւարեանի]] եւ [[Շաւարշ Միսաքեան|Շաւարշ Միսաքեանի]] մտերմութեան եւ հոգածութեան մթնոլորտին մէջ։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է [[Շապին Գարահիսար]], ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք, անցած է [[Պոլիս]] եւ հետեւած՝ [[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)|Ազգային Կեդրոնական վարժարանի]] դասընթացքներուն։ 1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը ու մինչեւ [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Համաշխարհային Ա. պատերազմ]] ուսուցչական պաշտօն վարած՝ [[Հայրիկեան վարժարան|Հայրիկեան վարժարանին]] մէջ։ Իբրեւ սպայ, զօրակոչի ենթարկուած էթրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել [[Սկիւտար]]ի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իբրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իբրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։ Զինադադարին, «ճակատամարտ»ի խմբագիր եղած է եւ միաժամանակ այցելու ուսուցիչ՝ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է [[գրականութիւն]], ազգային պատմութիւն եւ [[աշխարհագրութիւն]]։ Եղած է նաեւ Հ.Յ.Դ. Պոլսոյ Ուսանողական Միութեան «Երկունք» ամսագիրի հիմնադիր խմբագիրներէն մէկը։ 1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է [[Եգիպտոս]], ուր ձեռնարկած է [[«Նոր Շարժում» ամսագիր|«Նոր Շարժում» գրական ամսագիրի]] հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Համաշխարհային Բ. Պատերազմի]] ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմբագիրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]] իբրեւ հանրային գործիչ եւ 1952-1962 [[Հայրենիք (օրաթերթ)|«Հայրենիք» օրաթերթի]] խմբագիր դարձած է։ Մա­մու­լի է­ջե­րուն ցրո­ւած իր մե­ծակ­շիռ վաս­տա­կի կող­քին, ­Գուր­գէն Մ­խի­թա­րեան գրա­կան քննա­դա­տէն ժա­ռանգ կը մնայ 1946-ին ­Գա­հի­րէ լոյս տե­սած «­Քա­ռորդ դար գրա­կա­նու­թիւն» ար­ժէ­քա­ւոր գոր­ծը, որուն մէջ ամփոփուած են վերլուծական իր էջերը, զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։ 1952-ին, կը նշանակուի «Հայրենիք»ի պատասխանատու խմբագիր եւ մինչեւ տարաբախտ իր մահը՝ արթուն պահակի պէս կը հսկէ հայ ժողովուրդի ֆիզիքական ապահովութեան, ինքնահստատման եւ բազմակողմանի զարգացման պատնէշներուն վրայ։ 25 Նոյեմբեր 1962-ին, [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] [[Պոսթըն]] քաղաքի հայահոծ արուարձաններէն [[Ուստր|Ուստրի]] մէջ, Դաշնակցութեան Օրուան հանդիսաշուք տօնակատարեան ընթացքին, օրուան պատգամաբերի իր վերջին խօսքը առանց աւարտելու, բեմին վրայ յանկարծամահ՝ հայ կեանքէն կը հեռանայ Գուրգէն Մխիթարեան։ Արմատախիլ ու հայրենահան արեւմտահայութեան հետ՝ Գուրգէն Մխիթարեան ամբողջ կեանք մը կը նուիրաբերէ ցեղասպանութեան մահացու հարուածէն վերականգնելու, տարագիր եւ անտունի կեանքի արհաւիրքը յաղթահարելու եւ [[Հայկական Սփիւռք|Հայկական Սփիւռքը]] ազգային կազմակերպ հաւաքականութեան վերածելու մաշեցնող, բայց Ազգի ապագան փրկող ու ապահով կռուաններով օժտող սրբազան պայքարին<ref>[https://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/11326-1890n1962 Գուրգէն Մխիթարեան]</ref>։ === Յետ Մահու === 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագիրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագիրին տակ։ Հայերէնի թարգմանած է [[Զուտերման|Զուտերմանի]], [[Էմիլ Զոլա|Զոլայի]] եւ [[Կուպրին|Կուպրինի]] կարգ մը գործերը<ref>{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|հատոր|141}}</ref>: == Վկայութիւններ == {{քաղուածք|«…Մինչեւ օրս Գուրգէն Մխիթարեան շատերուն համար գործիչ մըն էր առաւելաբար. այնքան կենսունակ էր ան ու գործունեայ: Սակայն այսօր, երբ ոչ եւս է ինք, կ՚ուզենք մօտէն ճանչնալ նաեւ իր արժէքներուն մէկ ուրիշ երեսակն ալ. կ՚ուզենք, որ շուքի մէջ չմնայ քննադատը, որովհետեւ, ինչ որ պիտի մնայ իրմէ, իբրեւ շօշափելի աւանդ, իր քննդատական տողերն են, զորս ան «մրոտեց» հրապարակագրական ու հանրային գործունէութեան հեւասպառ պահերուն: Ատոնք սակայն իրենց դերը ունեցան ատենին, ու այսօր իրաւամբ ծաղիկի քանի մը թերթեր կ՚աւելցնեն մեր գրական ծաղկաքաղին վրայ: Եթէ օր մը հայ քննադատութեան պատմութիւնը կազմուի, հնարաւոր չէ մէկ կողմ թողուլ Մխիթարեանի «Զօհրապը», «Մելքոն Կիւրճեան»ը, «Յակոբ Օշական»ը, «Լեւոն Շանթ»ը եւ այս կարգի գրութիւնները»: Եւ՝ «Մխիթարեան այնքան բոլորանուէր մասնակցութիւն ունէր ազգային կեանքին, որ քննադատական, վերլուծական աշխատանքի ատեն յանկարծ գործիչը կը խօսէր իր մէջ: Տեսէք, թէ ի՛նչ կ՚ըսէ, օրինակ, Հրանդ Ասատուրը ներկայացուցած ատեն Թէոդիկը յիշելով. «Ի՛նչ լաւ որ Ասատուր մեռաւ իր ընտանիքին ծոցը, Կղզիին մէջ կղզիացած եւ խնայուեցաւ իրեն հէք Թէոդիկի ճակատագիրը, այն միւս պոլսեցի, որ Մելգոնեան հաստատութենէն դուրս շպրտուեր էր ժամանակին, ետեւէն ալ, մեծ աղաներու կողմէ լկտի բառ մը. -«Հոս մտաւորականներու անկելանոց չէ՛»: Խե՜ղճ հայ մտաւորական: Եւ դուք ազգային մեծապատի՜ւ գնչուներ. Ի՜նչ բախտաւորութիւն Ասատուրի համար, որ իր մահովն իսկ վեր մնաց տգէտ ու կոյր այս վերաբերումէն, որ կը յատկանշէ ժամանակակից մեր պաշտօնական ու ազգայի՜ն կոչուած ղերկավար շատ մը շրջանակները: Տգէտ ու կոյր՝ հայ ժողովուրդի արժէքներուն եւ անարժան՝ հայ մտքի ամենէն խոնարհ սպասաւորներուն իսկ»: Մխիթարեան հաւատաւոր է ու լաւատես. կը հաւատայ հայու ստեղծագործ տաղանդին. ահա թէ ինչո՛ւ կը խանդավառուի ի տես ամենէն աննշան վերընձիւղումին իսկ, երբ ուրիշներ միայն բարձրորակ տաղանդներ ու հանճարներ կը փնտռեն: Այս չի նշանակեր, թէ մեծ գործերու ճաշակը չունի: Ան ոչ միայն քաջանածնօթ է դասական ու արդի միջազգային երկերուն, այլ նաեւ ատոնցմէ քանի մը հատին հարազատ թարգմանութիւնով ալ զբաղած է, հայը հաղորդակից պահելու համար անոնց գեղեցկութեան ու խորութեան…: Այսօր, Չօպանեանի, Աղբալեանի, Օշականի եւ այլոց անունները երբ կը թուենք իբրեւ քննադատ, չենք կրնար անոնցմէ անմիջապէս ետք, ուրիշներու կարգին չյիշել նաեւ Գուրգէն Մխիթարեանի անունը»|Պերճ Թ. Մոմճեան «Յուսաբեր»,19 Յունուար 1963, էջ 2<ref>[https://www.jamanak.com/content/5/20-09-2025/42926?fbclid=IwY2xjawS0sGdleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFuT05QWVVTWGxDcXVQbHRKc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHvrxTil7EbqtjOBrGgaHqa0JMUi-Ef9zmArq85OueNiI5X17vQWAB6qHveut_aem_98VeRzCRXpJMc0t3cV0wTA Վկայութիւններ]</ref>}} {{քաղուածք|Խմ­բագ­րա­կան աշ­խա­տան­քը կլա­նեց նաեւ տա­ղան­դա­ւոր այս գրա­գէտն ու քննա­դա­տը, հան­րա­յին մեր կեան­քին հա­մար բա­րի­քի մը վե­րա­ծե­լով ա­նոր խոն­ջէնքն ու սպա­ռու­մը, ու մեր գրա­կա­նու­թեան հա­մար՝ ա­ւա­ղե­լի կո­րուստ հո­չա­կե­լով մե­կու­սա­ցու­մը կո­չու­մով ա­րո­ւես­տա­գէտ-վեր­լու­ծո­ղին։ Ը­սինք տեղ մը, թէ ճա­կա­տագ­րա­կան մեր ող­բեր­գու­թիւն­նե­րէն մէկն ալ ա՛յս ե­ղաւ, Ե­ղեո­նէն ու 1921ի փլու­զու­մէն ետք։ ­Բե­նիա­մին ­Թա­շեան, ­Շա­ւարշ ­Մի­սա­քեան..., ո՞ր մէ­կը յի­շել:|Մի­նաս ­Թէօ­լէօ­լեան}} == Գուրգէն Մխիթարեանի միտքերէն == {{քաղուածք|Սխալ դասաւորում մը ըրած ենք, քննադատութիւնը հեռացնելով բուն գրականութեան սահմաններէն. մինչ գրականութիւններուն գրականութիւնն է ան:|}} {{քաղուածք|… կը կարծուի թէ քննադատութիւնը կրնայ գրականութիւն ստեղծել: Այո, կրնայ նոր հորիզոններ բանալ, սակայն չի կրնար ներշնչումի եւ արուեստի տարրեր տալ գրողին կամ ժողովուրդին:|}} {{քաղուածք|Հայ գրականութեան զարգացման պայմանները՝ նոյնն են ինչ որ բոլոր միւս ժողովուրդներուն համար: Հայ գրողը պիտի տայ իր շրջապատը, իր ժողովուրդը՝ իր առօրեայ կեանքին մէջէն, անոր յաւերժական բաղձանքները արձանագրելով…|}} == Պարգեւներ == * «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան։ == Գրականութիւն == * Ազատութիւն եւ անհրաժեշտութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1963, 312 էջ * Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմութիւն, Երեւան, ԵՊՀ հրատ., 1982, 240 էջ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] swae9py5vkzlvxblbxd5dl947oe4wrb Լեւոն Ներսէսեան 0 5072 252543 184031 2026-07-04T07:48:23Z ShahenWasHere 140 252543 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բժիշկ}} '''Լեւոն Ներսէսեան''', ([[Կոստանդնուպոլիս]]), հայ դեղագործ։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է Կ. Պոլիս, ստացած՝ դեղագործական կրթութիւն։ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] արեւմուտքի՝ [[Սիվրիհիսար]] քաղաքին մէջ, ունեցած է սեփական դեղատուն եւ աշխատած՝ որպէս դեղագործ։ 1907 թուականի [[Նոյեմբեր]]ին, ի թիւս 14 հայ մտաւորականներու, ձերբակալուած է Սիվրիհիսարի մէջ։ Ուրբաթ օր մը ոստիկանը մտած է Լեւոնի դեղատունը եւ ըսած, թէ քաղաքապետարանի ժողովը կը փափաքի զինք տեսնել, ուստի կը խնդրէ իրեն հետ երթալ այնտեղ։ Վատ բան չկասկածելով՝ Լեւոնը ոստիկանին հետ կ՛երթայ քաղաքապետարան։ Այստեղ Լեւոնի վաղեմի բարեկամ, գաւառապետ ալպանացի Խայրի պէյը՝ խոժոռ դէմքով կը հարցնէ, թէ՝ արդեօք անոր քով զէնք կամ վտանգաւոր իրեր ու թուղթեր կը գտնուի՞ն։ Լսելով բացասական պատասխան՝ Խայրի պէյը, հրամայած է պարպել գրպանները։ Արդիւնքի չհասնելով՝ ոստիկանին հրամայած է Լեւոնին մեկուսացնել պարապ ու կեղտոտ սենեակի մը մէջ, որ աղօթավայր կը ծառայէր՝ կառավարութեան անդամներուն համար։ Լեւոնն առաւօտեան տեսած է, որ քաղաքապետարանի բոլոր սենեակները հայերով լեցուած են։ Այդ օրը, բոլոր ձերբակալուածներու տուները, խուզարկութեան ենթարկուած են։ Լեւոնին մայրը՝ ոստիկաններուն, դուռը չէ բացած։ Խուզարկուները հրաւիրած են թաղի հայ աղաներէն մէկուն եւ քահանային ու դուրսէն բացատրած, թէ խուզարկութիւնը կ՛ապացուցանէ որդիին անմեղ ըլլալը եւ թոյլ կու տայ, որ անոր ազատեն։ Խուզարկութեան ժամանակ բռնագրաւած են Լեւոնի բոլոր թուղթերը, նամակները, թերթերը եւ այդ բոլորը միացուցած են անոր գործին։ Հետագային պարզուած է, որ անոնց մատնիչները եղած են երկու հոգի՝ Քած Պօղոսը (կեղծ բժիշկ Պօղոս Թէսթիճեանը) եւ ասորահայ Հեքիմ Ապտալլահը։ Երեք օր ետք, ձերբակալուածներուն եւ երկու լրտեսներուն շղթայակապ տեղափոխած են [[Անքարա|Անգարա]]<nowiki/>յի կեդրոնական բանտ։ Մեղադրուած է [[Օգոստոս 7|7 Օգոստոս]] [[1905]] թուականին (Յուլիս 8), Կ. Պոլսոյ Եըլտըզ թաղամասը՝ Ուրբաթ օրուան աղօթքի արարողութեան աւարտին, սուլթան [[Ապտուլ Համիտ երկրորդ]]<nowiki/>ին սպանելու մահափորձին մասնակցելու համար։ Մէկուկէս տարի տեւած բանտարկութեան ընթացքին՝ հայ բանտարկեալները, բազմաթիւ հարցաքննութիւններու ենթարկուած են։ Անոնց հայհոյած, ծեծած, անոնց վրայ սառած ջուր լեցուցած, չարչարած են եւ այլն։ [[1909]] թուականի [[Մայիս]]<nowiki/>ին, իւրաքանչիւր բանտարկեալէ՝ 500-ական ոսկեդրամ վերցնելով, փաստաբաններու օգնութեամբ, Կ. Պոլսոյ հայոց պատրիարքարանի միջնորդութեամբ, բոլորը ազատ արձակուած են՝ նիւթապէս, ֆիզիքապէս ու հոգեպէս քայքայուած վիճակի մէջ։ == Գրականութիւն == *Տէր Յովհաննէսեան Գրիգոր, Պատմագիրք Սիվրի-Հիսարի հայոց, Պէյրութ, 1965։ == Աղբիւր == {{Գիրք։Մինասյան}} {{DEFAULTSORT:Ներսեյան, Լեւոն}} [[Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ]] q70hh4fbjl20nketpyva9q38hovgi1k 252544 252543 2026-07-04T07:48:30Z ShahenWasHere 140 /* Աղբիւր */ 252544 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բժիշկ}} '''Լեւոն Ներսէսեան''', ([[Կոստանդնուպոլիս]]), հայ դեղագործ։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է Կ. Պոլիս, ստացած՝ դեղագործական կրթութիւն։ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] արեւմուտքի՝ [[Սիվրիհիսար]] քաղաքին մէջ, ունեցած է սեփական դեղատուն եւ աշխատած՝ որպէս դեղագործ։ 1907 թուականի [[Նոյեմբեր]]ին, ի թիւս 14 հայ մտաւորականներու, ձերբակալուած է Սիվրիհիսարի մէջ։ Ուրբաթ օր մը ոստիկանը մտած է Լեւոնի դեղատունը եւ ըսած, թէ քաղաքապետարանի ժողովը կը փափաքի զինք տեսնել, ուստի կը խնդրէ իրեն հետ երթալ այնտեղ։ Վատ բան չկասկածելով՝ Լեւոնը ոստիկանին հետ կ՛երթայ քաղաքապետարան։ Այստեղ Լեւոնի վաղեմի բարեկամ, գաւառապետ ալպանացի Խայրի պէյը՝ խոժոռ դէմքով կը հարցնէ, թէ՝ արդեօք անոր քով զէնք կամ վտանգաւոր իրեր ու թուղթեր կը գտնուի՞ն։ Լսելով բացասական պատասխան՝ Խայրի պէյը, հրամայած է պարպել գրպանները։ Արդիւնքի չհասնելով՝ ոստիկանին հրամայած է Լեւոնին մեկուսացնել պարապ ու կեղտոտ սենեակի մը մէջ, որ աղօթավայր կը ծառայէր՝ կառավարութեան անդամներուն համար։ Լեւոնն առաւօտեան տեսած է, որ քաղաքապետարանի բոլոր սենեակները հայերով լեցուած են։ Այդ օրը, բոլոր ձերբակալուածներու տուները, խուզարկութեան ենթարկուած են։ Լեւոնին մայրը՝ ոստիկաններուն, դուռը չէ բացած։ Խուզարկուները հրաւիրած են թաղի հայ աղաներէն մէկուն եւ քահանային ու դուրսէն բացատրած, թէ խուզարկութիւնը կ՛ապացուցանէ որդիին անմեղ ըլլալը եւ թոյլ կու տայ, որ անոր ազատեն։ Խուզարկութեան ժամանակ բռնագրաւած են Լեւոնի բոլոր թուղթերը, նամակները, թերթերը եւ այդ բոլորը միացուցած են անոր գործին։ Հետագային պարզուած է, որ անոնց մատնիչները եղած են երկու հոգի՝ Քած Պօղոսը (կեղծ բժիշկ Պօղոս Թէսթիճեանը) եւ ասորահայ Հեքիմ Ապտալլահը։ Երեք օր ետք, ձերբակալուածներուն եւ երկու լրտեսներուն շղթայակապ տեղափոխած են [[Անքարա|Անգարա]]<nowiki/>յի կեդրոնական բանտ։ Մեղադրուած է [[Օգոստոս 7|7 Օգոստոս]] [[1905]] թուականին (Յուլիս 8), Կ. Պոլսոյ Եըլտըզ թաղամասը՝ Ուրբաթ օրուան աղօթքի արարողութեան աւարտին, սուլթան [[Ապտուլ Համիտ երկրորդ]]<nowiki/>ին սպանելու մահափորձին մասնակցելու համար։ Մէկուկէս տարի տեւած բանտարկութեան ընթացքին՝ հայ բանտարկեալները, բազմաթիւ հարցաքննութիւններու ենթարկուած են։ Անոնց հայհոյած, ծեծած, անոնց վրայ սառած ջուր լեցուցած, չարչարած են եւ այլն։ [[1909]] թուականի [[Մայիս]]<nowiki/>ին, իւրաքանչիւր բանտարկեալէ՝ 500-ական ոսկեդրամ վերցնելով, փաստաբաններու օգնութեամբ, Կ. Պոլսոյ հայոց պատրիարքարանի միջնորդութեամբ, բոլորը ազատ արձակուած են՝ նիւթապէս, ֆիզիքապէս ու հոգեպէս քայքայուած վիճակի մէջ։ == Գրականութիւն == *Տէր Յովհաննէսեան Գրիգոր, Պատմագիրք Սիվրի-Հիսարի հայոց, Պէյրութ, 1965։ == Աղբիւր == * {{Գիրք։Մինասյան}} {{DEFAULTSORT:Ներսեյան, Լեւոն}} [[Ստորոգութիւն:Հայ դեղագործներ]] olvokecagqh26cikwhuzvq2q7e8af1z Կէորկի Բ․ (Աբխազիոյ արքայ) 0 8237 252542 161698 2026-07-04T07:47:52Z ShahenWasHere 140 /* Ծանօթագրութիւններ */ 252542 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն = Կէորկի Բ. | բնագիր ԱԱՀ = გიორგი II | պատկեր = George of Abkhazia cross.jpg | չափ = | նկարագրութիւն = Կէորկի Բ-ի խաչը | ծնած է = | ծննդավայր = | վախճանած է = | մահուան վայրը = | քաղաքացիութիւն = | հպատակութիւն = | ազգութիւն = | ալմա մատեր = | կրօնք = [[քրիստոնէութիւն]] | ազդուած է = | ազդած է = | գրքեր = | աշխատանք = | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն = | ամուսին = | ծնողներ = Հայր՝ [[Կոստանդին Գ. (Աբխազիոյ արքայ)|Կոստանդին Գ.]] | երեխաներ = Կոստանդին, [[Լեւոն Գ. (Աբխազիոյ արքայ)|Լեւոն]], Գուրանդուխտ | պարգեւներ և մրցանակներ = | կայքէջք = | ստորագրութիւն = }} '''Կէորկի Բ.''' (վրաց.՝ გიორგი II), [[Աբխազիա|Աբխազիոյ]] արքայ [[916]]-[[960]] թուականներուն<ref>Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'AntIIquIIté jusqu'au XIXe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990</ref>: Կէորկին [[Կոստանդին Գ. արքայ]]ի որդին էր, կը սերէր [[Անոսիդներու տոհմ]]էն: Իր կառավարման տարիները կը բնութագրուին որպէս մշակութային զարթոնքի, քաղաքական ու ռազմական հզօրութեան ժամանակներ։ == Նուաճումներ == Կէորկին կը շարունակէ տարածքային ընդարձակման քաղաքականութիւնը եւ կը նուաճէ [[կեդրոնական Վրաստան]]ի ([[Քարթլի-Իբերիոյ թագաւորութիւն|Քարթլի-Իբերիոյ թագաւորութեան]]) որոշ գաւառներ։ Իր դիրքերը աբխազական ազնուականութեան շրջանին ամրապնդելու համար իր որդիին՝ [[Կոստանդին]]ին, կը նշանակէ Քարթլիի փոխարքա ([[էրիսթավի]]): Վերջինս, սակայն, որոշ ժամանակ ետք՝ [[920 թուական]]ին, կ՛ապստամբի հօր դէմ։ Կէորկի կը մտնէ Քարթլի եւ կը պաշարէ [[Ուփլիսցիխէ]] (վրաց.՝ უფლისციხე՝ «տիրակալի բերդ») ամրոցը։ Զայն գրաւելէ ետք կը կուրացնէ Կոստանդինին։ Կէորկի Բ.-ը իր միւս որդիին՝ [[Լեւոնի]]ն, կը նշանակէ Քարթլիի էրիսթավի։ Արքան կը շարունակէ արշաւանքը [[Կախէթի վրացական իշխանութիւն|Կախէթի վրացական իշխանութեան]] դէմ, ուր տիրակալ Կիւրիկէն նոյնպէս համաձայն էր Քարթլիի տարածքներուն։ Կիւրիկէ իշխանը կը ձեռբակալուի, եւ ազատ կ՛արձակուի միայն այն ժամանակ, երբ կ՛ընդունր Կէորկի արքայի գերիշխանութիւնը։ Իր գերիշխանութիւնը Քարթլիի մէջ ամրապնդելու նպատակով իր դուստրը՝ Գուրանդուխտին, կնութեան կու տայ [[Տայքի կիւրոպաղատութիւն|Տայքի կիւրոպաղատութեան]] իշխան [[Գուրգէն Բագրատունի]]ին: Շուտով [[Կիւրիկէ Կախեթցի]]ն կը յարձակի Քարթլիի վրայ։ Կէորկին Լեւոնի գլխաւորութեամբ մեծաքանակ զօրք կ՛ուղղարկէ Քարթլի։ Արշաւանքի ընթացքին Կէորկի կը մահանայ, եւ Լեւոնը հաշտութիւն կը կնքէ Կիւրիկէի հետ։ == Գործունէութիւն == [[Պատկեր:Martvili monastery1.jpg|մինի|[[Չքոնդիդի տաճար]]]] Կէորկի Բ.-ը յայտնի է նաեւ [[ուղղափառ քրիստոնէութիւն|ուղղափառ քրիստոնէութեան]] տարածմամբ։ Անոր աջակցութեամբ քրիստոնէութիւնը կը հռչակուի [[Ալանիա|Ալանիոյ]] պետական պաշտօնական կրօն։ Արքան կը կարուցէ բազմաթիւ եկեղեցիներ, որոնմէ յայտնի են [[Չքոնդիդի տաճար]]ը ([[Մարթուիլի]])Սամգրելոյի մէջ ([[Մեգրելիա]]): == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 8dokg0nftjtui3b3i26vk6eopf0rxup Մարգ Արեան 0 18845 252538 250241 2026-07-03T18:28:35Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Մարք Արեան]]»-էն «[[Մարգ Արեան]]» 250241 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Անրի Մարգարեան''' ('''Մարք Արեան, '''{{ԱԾ}}), հայազգի ֆրանսացի եւ Պելճիքացի երգիչ, երաժշտահան եւ բանաստեղծ։ Համերգներ կատարած էր նաեւ [[Հայաստան]]ի մէջ։ == Կենսագրութիւն == Մարք Արեանը ծնած է [[14 Նոյեմբեր]] [[1926]]-ին [[Ֆրանսա]]յի [[Վալանս (քաղաք)|Վալանս]] քաղաքը լիբանանահայերու ընտանիքի մէջ:<ref name="houbi">{{Cite web |url=http://houbi.com/belpop/groups/aryan.htm |title=The Belgian Pop and Rock Archives |accessdate=2020-08-10 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511152118/http://houbi.com/belpop/groups/aryan.htm |dead-url=yes }}</ref>, որոնք գաղթեր էին [[Մալաթիա]]յէն, [[Թուրքիա]]։ Երեք երեխաներէն կրտսերն էր։ Հակում ունէր դէպի լեզուները՝ կը խօսէր 9 լեզուով։ Իր սէրը դէպի երաժշտութիւնը երեւան եկաւ վաղ տարիքին։ Սկզբնական շրջանին կ'օգնէր հօր առեւտուրին՝ վաճառելով միջինարեւելեան սնունդ։ Երբ 18 տարեկան էր լուրջ հիւանդացաւ եւ ձգեց հօր առեւտուրը, իսկ աւելի ուշ որոշեց կեդրոնանալ երաժշտութեան վրայ։ Վալանսի մէջ կը յաճախէ երաժշտական եւ դաշնամուրի դասընթացներու եւ կը սկսի երգեր գրել։ 1957 թուականին Վալանսէն կը տեղափոխուի [[Փարիզ]]՝ աւելի լաւ երաժշտական հնարաւորութիւններ գտնելու համար։ 1963 թուականին կը մեկնի [[Պելճիքա]], ուր քոյրերէն մէկը Knokke-le-Zoute ափին գիշերային ակումբ ունէր։ Իր երգերը մեծ յաջողութիւն կ'ունենան ակումբի պարային ծրագրի մէջ<ref name="houbi"/>, եւ Մարքը կ'որոշէ մշտական բնակութիւն հաստատել Պելճիքայի մէջ՝ սկիզբը [[Ուաթըրլու]]յի, այնուհետեւ՝ [[Օհայն]]ի մէջ։ Մարք Արեան սիրահարած է Քաթի անունով աղջկան մը, որ շատ կը գնահատէ իր արուեստը, իր սիրային երգերը, սակայն կը խոստովանի, որ իրեն համար անհատի մը արտաքինը նոյնքան կարեւոր է, որքան` անոր արուեստն ու բնաւորութիւնը: Արդէն յաջողած երգիչ է: Անհամար շրջապտոյտներ: Նիւթապէս ապահով, սակայն Քաթիի անփոխադարձ սէրը կը տանջէ զինք: Իր իսկ քրոջը խոստովանութեամբ` {{քաղուածք|«Եղբայրս` Մարք չափէն աւելի բարեսիրտ էր: Տաղանդաւոր երգիչ ու երգահան էր, սակայն դժբախտաբար արտաքինով շատ ալ ընդունելի չէր իգական սեռին մօտ: Կարճահասակ էր եւ իր ճաղատութիւնը ծածկելու համար կեղծամ կը գործածէր եւ ամէն մարդ գիտէր, որ իր իսկական մազերը չեն: Մտերիմները կատակելով` «Ուիկի» (Wig, անգլերէնով կեղծամ) կեղծանունը տուած էին իրեն, եւ Մարք չէր բարկանար, կը ժպտէր: Կը գործածէր հաստ տեսողութեան ակնոց, որ աւելի կը տգեղցնէր զինք»<ref>[http://www.aztagdaily.com/archives/339344 Մարք Արեան (1926-1985) ]</ref> :|}} == Ասպարէզ == Անրի Մարգարեանը սկզբնական շրջանին իր երգերը կը թողարկէր սեփական՝ ''Մարքալ'' պիտակով։ Յետոյ կը փոխէ պիտակի անունը Մալաթիա, ուրկից որ սերած էին ծնողները։ Քանի մը երգեր կը ձայնագրէ ալպոմի համար, որ կը թողարկուի [[Պրիւքսել]]ի մէջ։ Յաջողութեան սկիզբը կ'որոշէ որպէս բեմական անուն ընտրել ''Մարք Արեանը'' (իր ազգանունի կամ մականունի հայերէն արտասանութիւնը)։ Իր մեներգները յայտնի դարձան Պելճիքայի ֆրանսախօս շուկայի եւ [[Ֆրանսա]]յի մէջ։ 1964-1965 թուականներուն թողարկուած «Katy» մեներգը կը գլխաւոր էր Wallonia եւ Flanders Singles երաժշտական աղիւսակը կամ սիւնակը՝ դառնալով 1965 թուականի ամենաշատ վաճառուած մեներգներէն մէկը։ Ամբողջ Պելճիքայի մէջ հանդէս կու գար համերգներով, որոնց տոմսերը կը սպառէին ժամանակէն շուտ։ Իր այլ յայտնի մեներգներէն են՝ «Volage Volage» (20 շաբաթ կը գլխաւոր էր Պելճիքայի Top 10-ը), «Un Petit Slow» (կրկին #1 հիթ), «Angelina», «Giorgina», «Parce que je t'aime», «Si j'etais sur․․», «Quand je te prends dans mes bras», «Qu'un peu d'amour», «Mon petit navire», «La chanson du viel aveugle» եւ «Tu es numéro 1 au hit-parade de mon cœur»։ === Միջազգային յաջողութիւններ === 1964 եւ 1965 թուականները յաջողակ էին տեղի շուկայի համար, իսկ 1966 եւ 1969 թուականները ամենաբեղմնաւորն էին միջազգային շուկայի համար։ Մարք Արեանը մեծ յաջողութիւն կը վայելէր [[Միջին Արեւելք]]ի մէջ՝ յատկապես [[Լիբանան]]ի եւ [[Սուրիա|Սուրիոյ]] մէջ, ուր կ'երգէր նաեւ որոշ հայերէն երգեր, ինչպէս նաեւ յայտնի էր [[Արեւելեան Եւրոպա]]յի եւ [[Լատինական Ամերիկա]]յի մէջ։ Շահութաբեր արեւտրական որոշ յաջողութիւններ արձանագրեց [[Քանատա]]յի ֆրանսախօս նահանգի<nowiki/>[[Քէպէք|՝ Քէպէք]]ի մէջ։ Մարք Արեանը այցելեց [[Թուրքիա]], ուրկէ սերած էին ծնողները։ Ան սկսաւ մեծ յաջողութիւն վայելել, երբ թողարկեց «Սթամպուլ» հիթը։ Հետեւելով եւրոպական յայտնի երգիչներու օրինակին, ինչպիսիք են [[Սալվատորէ Ատամո]]ն, [[Ճոնի Հալիտեյ]]ը, [[Սաշա Տիսթել]]ը, [[Էնրիքօ Մասիաս]]ը եւ [[Փեփինո տի Քափրի]]ն՝ [[թրքերէն]] թողարկեց նաեւ իր շարք մը յայտնի հիթերու վերագործիքաւորած տարբերակները։ Իր թրքալեզու «[[Սթամպուլ]]» ալպոմը կը ներառէր 9 երգ՝ «Yalancısın», «Dünya Dönüyor», «Kalbin Yok Mu?» եւ այլն։ Երգերու թրքերէն բնագիրը գլխաւորապէս կը գրէր [[Ֆեճրի Էպճիօղլու]]ն։ 1968 թուականին այցելեց նաեւ [[Խորհրդային Միութիւն]], ուր համերգներ տուաւ [[Մոսկուա]]յի տասնեակ հազարաւոր երկրպագուներու համար, ինչպես նաեւ այլ քաղաքներու մէջ՝ լեցուն մարզադաշտերով։ Մարք Արեանը այցելեց նաեւ հայրենիք՝ [[Հայաստան]]՝ յաջող համերգային շրջագայութեամբ, ուր կատարեց հայերէն երգեր՝ ներառեալ յայտնի «Երեւան»-ը՝ նուիրուած Հայաստանի [[Երեւան|մայրաքաղաքին]]։ == Katy տաղաւար եւ արտադրողական գործունէութիւն == 1969 թուականին վերադառնալով ստեղծեց երաժշտական ձայնագրութեան տաղաւար՝ անուանելով իր յայտնի մեներգի «Katy»-ի անունով։ Շատ հանրայայտ երգիչներ իրենց ալպոմները կը ձայնագրէին Մարք Արեանի տաղաւարի մէջ՝ ներառեալ [[Խուլիօ Իկլեսիաս]]ը, Սալվատորէ Ատամոն, [[Միշել Ֆիւկեն]]ը, [[Ֆրետերիք Ֆրանսուա]]ն, [[Ուիլ Թարա]]ն, [[Տանիէլ Ժերարտ]]ը, [[Փաթրիք Էռնանտես]]ը եւ [[Թութս Թիլեմանս]]ը։ [[Էնթոնի Քուին]]ը այստեղ ձայնագրեց իր յայտնի «I Love You» հիթը։ [[Մարվին Կեյ]]ը եւս 1981 թուականին «Katy» տաղաւարի մէջ ձայնագրեց իր «Midnight Love» ալպոմը։ Ալպոմը 2 [[Կրեմմի]] բերաւ երգիչին։ Արեանի լաւագոյն երգերը թողարկուեցան 1974 թուականին կրկնակի CD հաւաքածուներով եւ կրկին գլխաւորեցին վաճառքի Top 10-ը։ Ան գրած է աւելի քան 200 երգ։ == Մահ == Մարք Արեանը մահացեր է 1985 թուականին [[Պելճիքա]]յի մէջ, տագնապով՝ 59 տարեկանին։ 1997 թուականին Պելճիքայի Սխարպէք համայնքին կողմէ իր պատուին համերգ կազմակերպուեցաւ՝ «Hommage à Marc Aryan» խորագիրով, ուր ժամանակակից երգիչները՝ ներառեալ Մարքան, Փերի Ռոուզը, Տոմինիք Ա-ն, Ժան Լիւք Սթելիան, Զոփ Հոփհոփը եւ դերասան [[Պենուա Փուլվորտ]]ը կատարեցին իր յայտնի երգերը<ref name="houbi" />։ == Սկաւառակագրութիւն == ;ֆրանսերէն {{col-begin}} {{Col-2}} * Adieu joli Luxembourg * Adieu mon bel amour * Allo c'est moi * Amène ta semaine * Angelina * Arrête, arrête ton cinéma * Au fond de tes yeux * Ballade * Bête à manger du foin * Bien sûr, bien sûr * Bonjour mon village, bonjour mon pays * C'est bien dommage * C'est impossible * C'est la vie * C'est le temps * Car tu l'aimes * Difficile à vivre * Gino * Giorgina * Grosses lunettes sur un petit bout de nez * Il y a des jours * Istanbul * J'aime (les petites femmes) * J'aimerais sortir un soir avec vous * J'aimerais viellir avec toi * Jamais je ne dirai * Je ne puis donner d'avantage * Je t'invite * Katy * L'amour est une prison * La chanson du viel aveugle * La lettre * La roue de secours * La seule chose que tu n'as pas ratée * La sirène * Le clocher * Le coeur au chomage * Le livre de ma vie * Le nombril du monde * Le téléphone {{col-2}} * Les melons * Les violons d'Albi * Ma loulou * Ma petite chanson * Ma vie recommence avec toi * Ma vie sans toi * Marie Laurence * Mes blanches montagnes * Mon petit navire * Mon village * Numéro 1 au hit-parade * Nous * Parce que je t'aime * Pas comme les autres * Qu'un peu d'amour * Quand je te prends dans mes bras * Que c'est bête la vie * Sans amour, on n'est rien du tout * Sans toi * Si * Si demain * Si j'avais su * Si j'étais le fils d'un roi * Si j'etais sur * Si un jour * Toi je te garde * Toi ma bohème * Tous ces voiliers * Toute ma vie (tu es toute ma vie) * Tu as beau me dire * Tu dis chéri à tout le monde * Tu es no. 1 au hit-parade de mon cœur * Tu es une petite fille * Tu ne sais pas * Un amour * Un jour * Un paradis * Un petit mari * Un petit slow * Un peu naif * Volage Volage {{Col-end}} ;հայերէն * Երեւան ;թուրքերէն <small>(ֆրանսերէն բնօրինակ անուանումները՝ փակագիծերու մէջ)</small> * Dünya dönüyor [Atlı karınca] - (Volage Volage) * Moda yolu - (Ma Loulou) * Doğum günün kutlu olsun - (Feliz Cumpleanos) * Mersi - (Volage Volage) * Ayşe, Fatma, Semra [Eski Aşıklar] * Kalbin yok mu? * Yalancısın - (Si j'etais sur..) * Nasıl evlenirsin bu lisanla (Giorgina) * Kimdir bu sevgili (Un Petit Slow) * Dinle yavrucuğum (Tu es une petite fille) ;հաւաքածու ալպոմներ * 1994: ''41 succès inoubliables'' (Ariane/AMC Records) * 1998: ''L'essentiels 21 succès'' (Ariane/AMC Records) == Նշումներ == {{Նցանկ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == *[http://users.telenet.be/didierpassion/htm%20acceuil/2index%20marc%20aryan.htm Մարք Արեանի մասին] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408064257/http://users.telenet.be/didierpassion/htm%20acceuil/2index%20marc%20aryan.htm |date=2009-04-08 }} *[http://houbi.com/belpop/groups/aryan.htm Մարք Արեանի կենսագրութիւնը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511152118/http://houbi.com/belpop/groups/aryan.htm |date=2008-05-11 }} *[http://armenavag.livejournal.com/67994.html Մարք Արեանի յայտնի անյայտ պատմութիւնը,զինք յիշողներուն եւ փնտրողներուն համար։] *[http://armenavag.livejournal.com/67723.html ՄԱՐՔ ԱՐԵԱՆ. ԵՐԳԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ ԵՐԿԱՐ ՄՂՁԱՒԱՆՋԷՆ ՅԵՏՈՅ] *[http://www.aztagdaily.com/archives/339344 Մարգ Արեան (1926-1985)] {{DEFAULTSORT:Արեան, Մարք}} [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ երգիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ երաժշտահաններ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Ստեղծագործական կեղծանուններ]] [[Ստորոգութիւն:20-րդ դարու բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր]] [[Ստորոգութիւն:Երգիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ]] o07txpqd514yba5uj1u5ubmnn2z20vb 252540 252538 2026-07-03T18:29:19Z Azniv Stepanian 8 252540 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Անրի Մարգարեան''' ('''Մարգ Արեան, '''{{ԱԾ}}), հայազգի ֆրանսացի եւ Պելճիքացի երգիչ, երաժշտահան եւ բանաստեղծ։ Համերգներ կատարած էր նաեւ [[Հայաստան]]ի մէջ։ == Կենսագրութիւն == Մարգ Արեանը ծնած է [[14 Նոյեմբեր]] [[1926]]-ին [[Ֆրանսա]]յի [[Վալանս (քաղաք)|Վալանս]] քաղաքը լիբանանահայերու ընտանիքի մէջ:<ref name="houbi">{{Cite web |url=http://houbi.com/belpop/groups/aryan.htm |title=The Belgian Pop and Rock Archives |accessdate=2020-08-10 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511152118/http://houbi.com/belpop/groups/aryan.htm |dead-url=yes }}</ref>, որոնք գաղթեր էին [[Մալաթիա]]յէն, [[Թուրքիա]]։ Երեք երեխաներէն կրտսերն էր։ Հակում ունէր դէպի լեզուները՝ կը խօսէր 9 լեզուով։ Իր սէրը դէպի երաժշտութիւնը երեւան եկաւ վաղ տարիքին։ Սկզբնական շրջանին կ'օգնէր հօր առեւտուրին՝ վաճառելով միջինարեւելեան սնունդ։ Երբ 18 տարեկան էր լուրջ հիւանդացաւ եւ ձգեց հօր առեւտուրը, իսկ աւելի ուշ որոշեց կեդրոնանալ երաժշտութեան վրայ։ Վալանսի մէջ կը յաճախէ երաժշտական եւ դաշնամուրի դասընթացներու եւ կը սկսի երգեր գրել։ 1957 թուականին Վալանսէն կը տեղափոխուի [[Փարիզ]]՝ աւելի լաւ երաժշտական հնարաւորութիւններ գտնելու համար։ 1963 թուականին կը մեկնի [[Պելճիքա]], ուր քոյրերէն մէկը Knokke-le-Zoute ափին գիշերային ակումբ ունէր։ Իր երգերը մեծ յաջողութիւն կ'ունենան ակումբի պարային ծրագրի մէջ<ref name="houbi"/>, եւ Մարգը կ'որոշէ մշտական բնակութիւն հաստատել Պելճիքայի մէջ՝ սկիզբը [[Ուաթըրլու]]յի, այնուհետեւ՝ [[Օհայն]]ի մէջ։ Մարգ Արեան սիրահարած է Քաթի անունով աղջկան մը, որ շատ կը գնահատէ իր արուեստը, իր սիրային երգերը, սակայն կը խոստովանի, որ իրեն համար անհատի մը արտաքինը նոյնքան կարեւոր է, որքան` անոր արուեստն ու բնաւորութիւնը: Արդէն յաջողած երգիչ է: Անհամար շրջապտոյտներ: Նիւթապէս ապահով, սակայն Քաթիի անփոխադարձ սէրը կը տանջէ զինք: Իր իսկ քրոջը խոստովանութեամբ` {{քաղուածք|«Եղբայրս` Մարք չափէն աւելի բարեսիրտ էր: Տաղանդաւոր երգիչ ու երգահան էր, սակայն դժբախտաբար արտաքինով շատ ալ ընդունելի չէր իգական սեռին մօտ: Կարճահասակ էր եւ իր ճաղատութիւնը ծածկելու համար կեղծամ կը գործածէր եւ ամէն մարդ գիտէր, որ իր իսկական մազերը չեն: Մտերիմները կատակելով` «Ուիկի» (Wig, անգլերէնով կեղծամ) կեղծանունը տուած էին իրեն, եւ Մարք չէր բարկանար, կը ժպտէր: Կը գործածէր հաստ տեսողութեան ակնոց, որ աւելի կը տգեղցնէր զինք»<ref>[http://www.aztagdaily.com/archives/339344 Մարք Արեան (1926-1985) ]</ref> :|}} == Ասպարէզ == Անրի Մարգարեանը սկզբնական շրջանին իր երգերը կը թողարկէր սեփական՝ ''Մարգալ'' պիտակով։ Յետոյ կը փոխէ պիտակի անունը Մալաթիա, ուրկից որ սերած էին ծնողները։ Քանի մը երգեր կը ձայնագրէ ալպոմի համար, որ կը թողարկուի [[Պրիւքսել]]ի մէջ։ Յաջողութեան սկիզբը կ'որոշէ որպէս բեմական անուն ընտրել ''Մարգ Արեանը'' (իր ազգանունի կամ մականունի հայերէն արտասանութիւնը)։ Իր մեներգները յայտնի դարձան Պելճիքայի ֆրանսախօս շուկայի եւ [[Ֆրանսա]]յի մէջ։ 1964-1965 թուականներուն թողարկուած «Katy» մեներգը կը գլխաւոր էր Wallonia եւ Flanders Singles երաժշտական աղիւսակը կամ սիւնակը՝ դառնալով 1965 թուականի ամենաշատ վաճառուած մեներգներէն մէկը։ Ամբողջ Պելճիքայի մէջ հանդէս կու գար համերգներով, որոնց տոմսերը կը սպառէին ժամանակէն շուտ։ Իր այլ յայտնի մեներգներէն են՝ «Volage Volage» (20 շաբաթ կը գլխաւոր էր Պելճիքայի Top 10-ը), «Un Petit Slow» (կրկին #1 հիթ), «Angelina», «Giorgina», «Parce que je t'aime», «Si j'etais sur․․», «Quand je te prends dans mes bras», «Qu'un peu d'amour», «Mon petit navire», «La chanson du viel aveugle» եւ «Tu es numéro 1 au hit-parade de mon cœur»։ === Միջազգային յաջողութիւններ === 1964 եւ 1965 թուականները յաջողակ էին տեղի շուկայի համար, իսկ 1966 եւ 1969 թուականները ամենաբեղմնաւորն էին միջազգային շուկայի համար։ Մարգ Արեանը մեծ յաջողութիւն կը վայելէր [[Միջին Արեւելք]]ի մէջ՝ յատկապես [[Լիբանան]]ի եւ [[Սուրիա|Սուրիոյ]] մէջ, ուր կ'երգէր նաեւ որոշ հայերէն երգեր, ինչպէս նաեւ յայտնի էր [[Արեւելեան Եւրոպա]]յի եւ [[Լատինական Ամերիկա]]յի մէջ։ Շահութաբեր արեւտրական որոշ յաջողութիւններ արձանագրեց [[Քանատա]]յի ֆրանսախօս նահանգի<nowiki/>[[Քէպէք|՝ Քէպէք]]ի մէջ։ Մարգ Արեանը այցելեց [[Թուրքիա]], ուրկէ սերած էին ծնողները։ Ան սկսաւ մեծ յաջողութիւն վայելել, երբ թողարկեց «Սթամպուլ» հիթը։ Հետեւելով եւրոպական յայտնի երգիչներու օրինակին, ինչպիսիք են [[Սալվատորէ Ատամո]]ն, [[Ճոնի Հալիտեյ]]ը, [[Սաշա Տիսթել]]ը, [[Էնրիքօ Մասիաս]]ը եւ [[Փեփինո տի Քափրի]]ն՝ [[թրքերէն]] թողարկեց նաեւ իր շարք մը յայտնի հիթերու վերագործիքաւորած տարբերակները։ Իր թրքալեզու «[[Սթամպուլ]]» ալպոմը կը ներառէր 9 երգ՝ «Yalancısın», «Dünya Dönüyor», «Kalbin Yok Mu?» եւ այլն։ Երգերու թրքերէն բնագիրը գլխաւորապէս կը գրէր [[Ֆեճրի Էպճիօղլու]]ն։ 1968 թուականին այցելեց նաեւ [[Խորհրդային Միութիւն]], ուր համերգներ տուաւ [[Մոսկուա]]յի տասնեակ հազարաւոր երկրպագուներու համար, ինչպես նաեւ այլ քաղաքներու մէջ՝ լեցուն մարզադաշտերով։ Մարգ Արեանը այցելեց նաեւ հայրենիք՝ [[Հայաստան]]՝ յաջող համերգային շրջագայութեամբ, ուր կատարեց հայերէն երգեր՝ ներառեալ յայտնի «Երեւան»-ը՝ նուիրուած Հայաստանի [[Երեւան|մայրաքաղաքին]]։ == Katy տաղաւար եւ արտադրողական գործունէութիւն == 1969 թուականին վերադառնալով ստեղծեց երաժշտական ձայնագրութեան տաղաւար՝ անուանելով իր յայտնի մեներգի «Katy»-ի անունով։ Շատ հանրայայտ երգիչներ իրենց ալպոմները կը ձայնագրէին Մարգ Արեանի տաղաւարի մէջ՝ ներառեալ [[Խուլիօ Իկլեսիաս]]ը, Սալվատորէ Ատամոն, [[Միշել Ֆիւկեն]]ը, [[Ֆրետերիք Ֆրանսուա]]ն, [[Ուիլ Թարա]]ն, [[Տանիէլ Ժերարտ]]ը, [[Փաթրիք Էռնանտես]]ը եւ [[Թութս Թիլեմանս]]ը։ [[Էնթոնի Քուին]]ը այստեղ ձայնագրեց իր յայտնի «I Love You» հիթը։ [[Մարվին Կեյ]]ը եւս 1981 թուականին «Katy» տաղաւարի մէջ ձայնագրեց իր «Midnight Love» ալպոմը։ Ալպոմը 2 [[Կրեմմի]] բերաւ երգիչին։ Արեանի լաւագոյն երգերը թողարկուեցան 1974 թուականին կրկնակի CD հաւաքածուներով եւ կրկին գլխաւորեցին վաճառքի Top 10-ը։ Ան գրած է աւելի քան 200 երգ։ == Մահ == Մարգ Արեանը մահացեր է 1985 թուականին [[Պելճիքա]]յի մէջ, տագնապով՝ 59 տարեկանին։ 1997 թուականին Պելճիքայի Սխարպէք համայնքին կողմէ իր պատուին համերգ կազմակերպուեցաւ՝ «Hommage à Marc Aryan» խորագիրով, ուր ժամանակակից երգիչները՝ ներառեալ Մարգան, Փերի Ռոուզը, Տոմինիք Ա-ն, Ժան Լիւք Սթելիան, Զոփ Հոփհոփը եւ դերասան [[Պենուա Փուլվորտ]]ը կատարեցին իր յայտնի երգերը<ref name="houbi" />։ == Սկաւառակագրութիւն == ;ֆրանսերէն {{col-begin}} {{Col-2}} * Adieu joli Luxembourg * Adieu mon bel amour * Allo c'est moi * Amène ta semaine * Angelina * Arrête, arrête ton cinéma * Au fond de tes yeux * Ballade * Bête à manger du foin * Bien sûr, bien sûr * Bonjour mon village, bonjour mon pays * C'est bien dommage * C'est impossible * C'est la vie * C'est le temps * Car tu l'aimes * Difficile à vivre * Gino * Giorgina * Grosses lunettes sur un petit bout de nez * Il y a des jours * Istanbul * J'aime (les petites femmes) * J'aimerais sortir un soir avec vous * J'aimerais viellir avec toi * Jamais je ne dirai * Je ne puis donner d'avantage * Je t'invite * Katy * L'amour est une prison * La chanson du viel aveugle * La lettre * La roue de secours * La seule chose que tu n'as pas ratée * La sirène * Le clocher * Le coeur au chomage * Le livre de ma vie * Le nombril du monde * Le téléphone {{col-2}} * Les melons * Les violons d'Albi * Ma loulou * Ma petite chanson * Ma vie recommence avec toi * Ma vie sans toi * Marie Laurence * Mes blanches montagnes * Mon petit navire * Mon village * Numéro 1 au hit-parade * Nous * Parce que je t'aime * Pas comme les autres * Qu'un peu d'amour * Quand je te prends dans mes bras * Que c'est bête la vie * Sans amour, on n'est rien du tout * Sans toi * Si * Si demain * Si j'avais su * Si j'étais le fils d'un roi * Si j'etais sur * Si un jour * Toi je te garde * Toi ma bohème * Tous ces voiliers * Toute ma vie (tu es toute ma vie) * Tu as beau me dire * Tu dis chéri à tout le monde * Tu es no. 1 au hit-parade de mon cœur * Tu es une petite fille * Tu ne sais pas * Un amour * Un jour * Un paradis * Un petit mari * Un petit slow * Un peu naif * Volage Volage {{Col-end}} ;հայերէն * Երեւան ;թուրքերէն <small>(ֆրանսերէն բնօրինակ անուանումները՝ փակագիծերու մէջ)</small> * Dünya dönüyor [Atlı karınca] - (Volage Volage) * Moda yolu - (Ma Loulou) * Doğum günün kutlu olsun - (Feliz Cumpleanos) * Mersi - (Volage Volage) * Ayşe, Fatma, Semra [Eski Aşıklar] * Kalbin yok mu? * Yalancısın - (Si j'etais sur..) * Nasıl evlenirsin bu lisanla (Giorgina) * Kimdir bu sevgili (Un Petit Slow) * Dinle yavrucuğum (Tu es une petite fille) ;հաւաքածու ալպոմներ * 1994: ''41 succès inoubliables'' (Ariane/AMC Records) * 1998: ''L'essentiels 21 succès'' (Ariane/AMC Records) == Նշումներ == {{Նցանկ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == *[http://users.telenet.be/didierpassion/htm%20acceuil/2index%20marc%20aryan.htm Մարք Արեանի մասին] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408064257/http://users.telenet.be/didierpassion/htm%20acceuil/2index%20marc%20aryan.htm |date=2009-04-08 }} *[http://houbi.com/belpop/groups/aryan.htm Մարք Արեանի կենսագրութիւնը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511152118/http://houbi.com/belpop/groups/aryan.htm |date=2008-05-11 }} *[http://armenavag.livejournal.com/67994.html Մարք Արեանի յայտնի անյայտ պատմութիւնը,զինք յիշողներուն եւ փնտրողներուն համար։] *[http://armenavag.livejournal.com/67723.html ՄԱՐՔ ԱՐԵԱՆ. ԵՐԳԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁԸ ԵՐԿԱՐ ՄՂՁԱՒԱՆՋԷՆ ՅԵՏՈՅ] *[http://www.aztagdaily.com/archives/339344 Մարգ Արեան (1926-1985)] {{DEFAULTSORT:Արեան, Մարք}} [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ երգիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ երաժշտահաններ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Ստեղծագործական կեղծանուններ]] [[Ստորոգութիւն:20-րդ դարու բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Սփիւռքահայեր]] [[Ստորոգութիւն:Երգիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ]] e89vzre35dlngduo0vtjrl210qint11 Ուիքիփետիա:Անհրաժեշտ Յօդուածներ 4 19598 252553 252164 2026-07-04T08:45:28Z ShahenWasHere 140 /* Աշխարհագրութիւն */ 252553 wikitext text/x-wiki == Անհրաժեշտ յօդուածներ == Բարե՛ւ, ստորեւ կրնաք գտնել յօդուածներու ցանկ մը: Այս յօդուածներուն ներկայութիւնը արեւմտահայերէն ուիքիի վրայ անհրաժեշտ է, իրենց տուն տուէք մեր ուիքիին վրայ եւ գրեցէք իրենց մասին 😃 === Դիցաբանութիւն === * [[պերեդիքսոն]] - [[:en:Peridexion tree]] * [[Հրուդէն]] - [[:hy:Ֆերեյդուն]] - [[:en:Fereydun]] * [[Առասպելական արարած]] - [[:hy:Առասպելական արարած]] - [[:en:Legendary creature]] * [[Հսկայ]] - [[:hy:Հսկա]] - [[:en:Giant]] === Կենդանիներ === * [[գետակինճ]] - [[:hy:Գետակինճեր]] - [[:en:Tapirus]] * [[ռնգեղջիւր]] - [[:hy:Ռնգեղջյուր]] - [[:en:Rhinoceros]] * [[սարեակ]] - [[:hy:Սարյակներ (ընտանիք)]] - [[:en:Starling]] * [[շահէն]] - [[:en:Falco peleigrinoides]] * [[սերմնագռավ]] - [[:hy:Սերմնաքաղ]] - [[:en:Rook (bird)]] * [[սիրամարգ]] - [[:en:Peafowl]] * [[փայտփորիկ]] - [[:en:Woodpecker]] * [[յոպոպ]] - [[:en:Hoopoe]] * [[քնարահաւ]] - [[:en:Lyrebird]] * [[հաւալուսն]] - [[:hy:հավալուսն]] - [[:en:Pelican]] * [[ծովակով]] - [[:hy:Ստելլերյան կով]] - [[:en:Steller's sea cow]] === Երկիրներ === * [[:hyw:Պոզնիա եւ Հերցեկովինա|Պոզնիա եւ Հերցեկովինա]] - [[:hy:Բոսնիա և Հերցեգովինա|Բոսնիա և Հերցեգովինա]] - [[:en:Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]] * [[:hyw:Քամպոճա|Քամպոճա]] - [[:hy:Կամբոջա|Կամբոջա]] - [[:en:Cambodia|Cambodia]] * [[:hyw:Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն|Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն|Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Central African Republic|Central African Republic]] * [[:hyw:Քոմորեան կղզիներ|Քոմորեան կղզիներ]] - [[:hy:Կոմորյան կղզիներ|Կոմորյան կղզիներ]] - [[:en:Comoros|Comoros]] * [[:hyw:Տոմինիքեան Հանրապետութիւն|Տոմինիքեան Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Դոմինիկյան Հանրապետություն|Դոմինիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Dominican Republic|Dominican Republic]] * [[:hyw:Սալվատոր|Սալվատոր]] - [[:hy:Սալվադոր|Սալվադոր]] - [[:en:El Salvador|El Salvador]] * [[:hyw:Էսուաթինի|Էսուաթինի]] - [[:hy:Էսվատինի|Էսվատինի]] - [[:en:Eswatini|Eswatini]] * [[:hyw:Կամպիա|Կամպիա]] - [[:hy:Գամբիա|Գամբիա]] - [[:en:Gambia|Gambia]] * [[:hyw:Կանա|Կանա]] - [[:hy:Գանա|Գանա]] - [[:en:Ghana|Ghana]] * [[:hyw:Կրենատա|Կրենատա]] - [[:hy:Գրենադա|Գրենադա]] - [[:en:Grenada|Grenada]] * [[:hyw:Կինի|Կինի]] - [[:hy:Գվինեա|Գվինեա]] - [[:en:Guinea|Guinea]] * [[:hyw:Կինի-Պիսաու|Կինի-Պիսաու]] - [[:hy:Գվինեա-Բիսաու|Գվինեա-Բիսաու]] - [[:en:Guinea-Bissau|Guinea-Bissau]] * [[:hyw:Կայանա|Կայանա]] - [[:hy:Գայանա|Գայանա]] - [[:en:Guyana|Guyana]] * [[:hyw:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:hy:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:en:Haiti|Haiti]] * [[:hyw:Հոնտուրաս|Հոնտուրաս]] - [[:hy:Հոնդուրաս|Հոնդուրաս]] - [[:en:Honduras|Honduras]] * [[:hyw:Քիրիպաթի|Քիրիպաթի]] - [[:hy:Կիրիբատի|Կիրիբատի]] - [[:en:Kiribati|Kiribati]] * [[:hyw:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:hy:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]] * [[:hyw:Մալաուի|Մալաուի]] - [[:hy:Մալավի|Մալավի]] - [[:en:Malawi|Malawi]] * [[:hyw:Մալի|Մալի]] - [[:hy:Մալի|Մալի]] - [[:en:Mali|Mali]] * [[:hyw:Մարշալեան Կղզիներ|Մարշալեան Կղզիներ]] - [[:hy:Մարշալյան կղզիներ|Մարշալյան կղզիներ]] - [[:en:Marshall Islands|Marshall Islands]] * [[:hyw:Մորիթանիա|Մորիթանիա]] - [[:hy:Մավրիտանիա|Մավրիտանիա]] - [[:en:Mauritania|Mauritania]] * [[:hyw:Մաւրիկիոս|Մաւրիկիոս]] - [[:hy:Մավրիկիոս|Մավրիկիոս]] - [[:en:Mauritius|Mauritius]] * [[:hyw:Միքրոնեզիա|Միքրոնեզիա]] - [[:hy:Միկրոնեզիա|Միկրոնեզիա]] - [[:en:Micronesia|Micronesia]] * [[:hyw:Մոնկոլիա|Մոնկոլիա]] - [[:hy:Մոնղոլիա|Մոնղոլիա]] - [[:en:Mongolia|Mongolia]] * [[:hyw:Մոզամպիք|Մոզամպիք]] - [[:hy:Մոզամբիկ|Մոզամբիկ]] - [[:en:Mozambique|Mozambique]] * [[:hyw:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:hy:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:en:Nauru|Nauru]] * [[:hyw:Նիժեր|Նիժեր]] - [[:hy:Նիգեր|Նիգեր]] - [[:en:Niger|Niger]] * [[:hyw:Փալաու|Փալաու]] - [[:hy:Պալաու|Պալաու]] - [[:en:Palau|Palau]] * [[:hyw:Բաբուա Նոր Կինի|Բաբուա Նոր Կինի]] - [[:hy:Պապուա Նոր Գվինեա|Պապուա Նոր Գվինեա]] - [[:en:Papua New Guinea|Papua New Guinea]] * [[:hyw:Բարակուայ|Բարակուայ]] - [[:hy:Պարագվայ|Պարագվայ]] - [[:en:Paraguay|Paraguay]] * [[:hyw:Բերու|Բերու]] - [[:hy:Պերու|Պերու]] - [[:en:Peru|Peru]] * [[:hyw:Ֆիլիբիններ|Ֆիլիբիններ]] - [[:hy:Ֆիլիպիններ|Ֆիլիպիններ]] - [[:en:Philippines|Philippines]] * [[:hyw:Սան Լուսիա|Սան Լուսիա]] - [[:hy:Սենթ Լյուսիա|Սենթ Լյուսիա]] - [[:en:Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[:hyw:Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ|Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ]] - [[:hy:Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ|Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ]] - [[:en:Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent and the Grenadines]] * [[:hyw:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:hy:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:en:San Marino|San Marino]] * [[:hyw:Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի|Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի]] - [[:hy:Սան Տոմե և Պրինսիպի|Սան Տոմե և Պրինսիպի]] - [[:en:Sao Tome and Principe|Sao Tome and Principe]] * [[:hyw:Սեյշելեան կղզիներ|Սեյշելեան կղզիներ]] - [[:hy:Սեյշելյան կղզիներ|Սեյշելյան կղզիներ]] - [[:en:Seychelles|Seychelles]] * [[:hyw:Սոմալիա|Սոմալիա]] - [[:hy:Սոմալի|Սոմալի]] - [[:en:Somalia|Somalia]] * [[:hyw:Շրի Լանքա|Շրի Լանքա]] - [[:hy:Շրի Լանկա|Շրի Լանկա]] - [[:en:Sri Lanka|Sri Lanka]] * [[:hyw:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:hy:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:en:Suriname|Suriname]] * [[:hyw:Թաճիքստան|Թաճիքստան]] - [[:hy:Տաջիկստան|Տաջիկստան]] - [[:en:Tajikistan|Tajikistan]] * [[:hyw:Արեւելեան Թիմոր|Արեւելեան Թիմոր]] - [[:hy:Արևելյան Թիմոր|Արևելյան Թիմոր]] - [[:en:Timor-Leste|Timor-Leste]] * [[:hyw:Թոկո|Թոկո]] - [[:hy:Տոգո|Տոգո]] - [[:en:Togo|Togo]] * [[:hyw:Թոնկա|Թոնկա]] - [[:hy:Տոնգա|Տոնգա]] - [[:en:Tonga|Tonga]] * [[:hyw:Թրինիտատ եւ Թոպակո|Թրինիտատ եւ Թոպակո]] - [[:hy:Տրինիդադ և Տոբագո|Տրինիդադ և Տոբագո]] - [[:en:Trinidad and Tobago|Trinidad and Tobago]] * [[:hyw:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:hy:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:en:Turkmenistan|Turkmenistan]] * [[:hyw:Թուվալու|Թուվալու]] - [[:hy:Տուվալու|Տուվալու]] - [[:en:Tuvalu|Tuvalu]] ==== Երկիրներ, որոնք ՄԱԿ-ի անդամ չեն, ոչ ալ դիտորդ ==== * [[Աբխազիոյ Հանրապետութիւն։]] - [[:hy:Աբխազիայի Հանրապետություն]] - [[:en:Abkhazia]] * [[:hyw:Հարաւային Օսիա|Հարաւային Օսիա]] - [[:hy:Հարավային Օսիա|Հարավային Օսիա]] - [[:en:South Ossetia|South Ossetia]] === Պատմական շրջաններ եւ երկիրներ === * [[Ասորեստան]] - [[:hy:Ասորեստան]] - [[:en:Assyria]] * [[Մակեդոնիա]] - [[:hy:Մակեդոնիա (տերմինաբանություն)]] - [[:en:Macedonia (terminology)]] * [[Մարաստան]] կամ Մարք - [[:hy:Մարաստան]] - [[:en:Media (region)]] * [[Ալանք]] - [[:hy:Ալանիա]] - [[:en:Alania]] === Լեզուներ === * [[Մանտարին Չինարէն]] - [[:en:Mandarin Chinese]] * [[Հինտի]] - [[:en:Hindi]] * [[Սպաներէն]] - [[:en:Spanish language]] * [[Պենկալերէն]] - [[:en:Bengali language]] * [[Փորթուկալերէն]] - [[:en:Portuguese language]] * [[Ուրտու]] - [[:en:Urdu]] * [[Ինտոնեզերէն]] - [[:en:Indonesian language]] * [[Մարաթերէն]] - [[:en:Marathi language]] * [[Թելուկերէն]] - [[:en:Telugu language]] * [[Հաուներէն]] - [[:en:Hausa language]] * [[Թամիլերէն]] - [[:en:Tamil language]] * [[Սուահիլերէն]] - [[:en:Swahili language]] * [[Վիեդնամերէն]] - [[:en:Vietnamese language]] * [[Թակալերէն]] - [[:en:Tagalog language]] * [[Փունճապերէն]] - [[:en:Punjabi language]] * [[Քորերէն]] - [[:en:Korean language]] * [[Ճավանեզերէն]] - [[:en:Javanese language]] * [[Կուճարաթերէն]] - [[:en:Gujarati language]] * [[Ամհարերէն]] - [[:en:Amharic]] * [[Քաննատերէն]] - [[:en:Kannada]] * [[Ապխազերէն]] - [[:en:Abkhaz language]] * [[Ալպաներէն]] - [[:en:Albanian language]] * [[Պրեթոներէն]] - [[:en:Breton language]] * [[Պուլկարերէն]] - [[:en:Bulgarian language]] * [[Քաթալաներէն]] - [[:en:Catalan language]] * [[Քորսիքերէն]] - [[:en:Corsican language]] * [[Խրիմի Թաթարերէն]] - [[:en:Crimean Tatar language]] * [[Չեխերէն]] - [[:en:Czech language]] * [[Տանիերէն]] - [[:en:Danish language]] * [[Հոլանտերէն]] - [[:en:Dutch language]] * [[Էսթոներէն]] - [[:en:Estonian language]] * [[ֆիններէն]] - [[:en:Finnish language]] * [[Իսլանտերէն]] - [[:en:Icelandic language]] * [[Իռլանտերէն]] - [[:en:Irish language]] * [[Լադիշերէն]] - [[:en:Latvian language]] * [[Լիդվերէն]] - [[:en:Lithuanian language]] * [[Լիւքսամպուրկերէն]] - [[:en:Luxembourgish]] * [[Մակեդոներէն]] - [[:en:Macedonian language]] * [[Մալթայերէն]] - [[:en:Maltese language]] * [[Նորվեկերէն]] - [[:en:Norweigian language]] * [[Լեհերէն]] - [[:en:Polish language]] * [[Ռոմանշերէն]] - [[:en:Romansh language]] * [[Ռումանիրէն]] - [[:en:Romanian language]] * [[Սերպոխորվաթերէն]] - [[:en:Serbo-Croatian]] * [[Սլովաքերէն]] - [[:en:Slovak language]] * [[Սլովեներէն]] - [[:en:Slovenian language]] * [[Շուետերէն]] - [[:en:Swedish language]] === Երաժշտական Նուագարաններ === * [[Քլարինեթ]] - [[:hy:Կլառնետ|Կլառնետ]] - [[:en:Clarinet|Clarinet]] * [[Աւագափող]] - [[:hy:Ֆլէյտա|Ֆլէյտա]] - [[:en:Flute|Flute]] * [[Հոպոյ]] - [[:hy:Հոբոյ|Հոբոյ]] - [[:en:Oboe|Oboe]] * [[Պասուն]] - [[:hy:Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)|Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)]] - [[:en:Bassoon|Bassoon]] * [[Թուպա]] - [[:en:Tuba|Tuba]] * [[Թրոմպոն]] - [[:hy:Տրոմբոն|Տրոմբոն]] - [[:en:Trombone|Trombone]] * [[Գալարափող]] - [[:hy:Գալարափող|Գալարափող]] - [[:en:French horn|French horn]] * [[Շեփոր]] - [[:hy:Շեփոր|Շեփոր]] - [[:en:Trumpet|Trumpet]] * [[Շվի]] - [[:en:Shvi]] === CEE Ցանկ === * [[Հայերը Իրաքի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Iraqi_Armenians * [[Հայերը Վրաստանի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Georgia * [[Հայերը Արժանթինի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Argentine * [[Հայերը Սուրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Syria * [[Հայերը Ուքրանիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Ukraine * [[Հայերը Աւստրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Austria * [[Հայերը Գանատայի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Canadians * [[Հայերը Աւստրալիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Australians * [[Հայերը Թուրքիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Turkey * [[Հայերը Սինկափուրի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Singapore * [[Թագնուած Հայեր]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Hidden_Armenians * [[Հայերը Հունգարիոյ մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Hungary * [[Հայերը Միացեալ Թագաւորութեան մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_the_United_Kingdom === Հայ անձնաւորութիւններ === * [[Վիգէն Պապիկեան]] - [[:en:Viken Babikian]] * [[Ճօ Մանճանիելօ]] - [[:en:Joe Manganiello]] * [[Լէրի Կակոսեան]] - [[:en:Larry Gagosian]] * [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]] * [[Զաւեն Գույումճեան]] - [[:en:Zaven Kouyoumdjian]] * [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]] * [[Նիքոլ Սապա]] - [[:en:Nicole Saba]] * [[Նշան Տէր Յարութիւնեան]] - [[:ar:نيشان (إعلامي)]] * [[Նուրա Գէւորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]] * [[Սագօ Շահինեան]] - [[:en:Sako Shahinian]] * [[Մարտիկ Չափարեան]] - [[:en:Mardik Tchaparian]] * [[Յակոբ Տոնապետեան]] - [[:en:Agop Donabidian]] * [[Վարդան Ղազարեան]] - [[:en:Vardan Ghazaryan]] * [[Խորէն Աբրահամեան]] - [[:en:Khoren Abrahamyan]] * [[Ալեքսանտր Երիցեան]] - [[:hy:Ալեքսանդր Երիցյան]] * [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]] * [[Ֆրանսիս Վեպեր]] - [[:en:Francis Veber]] * [[Ֆրանսուա Պերլեան]] - [[:en:François Berléand]] * [[Ալեն Պերպերեան]] - [[:en:Alain Berbérian]] * [[Փասքալ Լեժիթիմուս]] - [[:en:Pascal Légitimus]] * [[Մայքըլ Վարդան]] - [[:en:Michael Vartan]] * [[Մարիանա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]] * [[Մաթիո Մատենեան]] - [[:en:Mathieu Madénian]] * [[Ռաֆֆի Շարթ]] - [[:en:Raffy Shart]] * [[Նինա Պերպերովա]] - [[:en:Nina Berberova]] * [[Ֆիլիփ Ճեան]] - [[:en:Philippe Djian]] * [[Ժան-Քլոտ Քեպապճեան]] - [[:en:Jean-Claude Kebabdjian]] * [[Ժաք Հելեան]] - [[:en:Jacques Hélian]] * [[Լեւոն Սայեան]] - [[:en:Lévon Sayan]] * [[Տանիել Ժերարտ]] - [[:en:Danyel Gérard]] * [[Ֆրանսուա Գէորքեան]] - [[:en:François Kevorkian]] * [[Անտրէ Մանուկեան]] - [[:en:André Manoukian]] * [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]] * [[Եսայի Ալթունեան]] - [[:en:Essaï Altounian]] * [[Լեոն Արթիւր Թիւթիւնճեան]] - [[:en:Léon Arthur Tutundjian]] * [[Մելիք Օհանեան]] - [[:en:Melik Ohanian]] * [[Էտուարտ Պալլատուր]] - [[:en:Édouard Balladur]] * [[Ժերարտ Տարմանին]] - [[:en:Gérald Darmanin]] * [[Սարա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]] * [[Արսեն Չաքարեան]] - [[:en:Arsène Tchakarian]] * [[Ալեն Փրոսթ]] - [[:en:Alain Prost]] * [[Էրիք Ասատուրեան]] - [[:en:Éric Assadourian]] * [[Եուրի Ճորքաէֆ]] - [[:en:Youri Djorkaeff]] * [[Ալեն Պողոսեան]] - [[:en:Alain Boghossian]] * [[Տիմիթրի Եաչվիլի]] - [[:en:Dimitri Yachvili]] * [[Սիրիաք Ռիվիերեան]] - [[:en:Cyriaque Rivieyran]] * [[Իտա Ատամոֆ]] - [[:en:Ida Adamoff]] * [[Փաթրիք Տոնապետեան]] - [[:en:Patrick Donabédian]] * [[Անահիտ Տոնապետեան Տեմոփուլոս]] - [[:hy:Անահիտ Տոնապետյան-Դեմոպուլոս]] * [[Սերժ Չուրուք]] - [[:en:Serge Tchuruk]] * [[Ալեն Մանուքեան]] - [[:en:Alain Manoukian]] * [[Ալեն Միքլի]] - [[:en:Alain Mikli]] * [[Ռաֆֆի Հալաճեան]] - [[:en:Rafi Haladjian]] * [[Փոլ-Լուի Արսլանեան]] - [[:en:Paul-Louis Arslanian]] * [[Կլետիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]] * [[Վիք Տարչինեան]] - [[:en:Vic Darchinyan]] * [[Ճորճ Տոնիկեան]] - [[:en:George Donikian]] * [[Պրայըն Կուրճեան]] - [[:en:Brian Goorjian]] * [[Սլավա Գրիգորեան]] - [[:en:Slava Grigoryan]] * [[Ժանօ Թուսունեան]] - [[:en:Jano Toussounian]] * [[Ճոն Քաչոյեան]] - [[:en:John Kachoyan]] * [[Եուրիկ Սարգիսեան]] - [[:en:Yurik Sarkisyan]] * [[Պորիս Պապայեան]] - [[:en:Boris Babayan]] * [[Ալեքսէյ Հեքիմեան]] - [[:en:Alexey Ekimyan]] * [[Կարի Քասփարով]] - [[:en:Garry Kasparov]] * [[Վլատիմիր Յակոբեան]] - [[:en:Vladimir Akopian]] * [[Աշոտ Նադանեան]] - [[:en:Ashot Nadanian]] * [[Վլադիմիր Պաղիրով]] - [[:en:Vladimir Bagirov]] * [[Եւկենի Պետրոսեան]] - [[:en:Yevgeny Petrosyan]] * [[Սերկեյ Ղազարով]] - [[:en:Sergey Gazarov]] * [[Կիորկի Շահնազարով]] - [[:en:Georgy Shakhnazarov]] * [[Ռաֆայել Կապրելեան]] - [[:en:Rafael Kaprelyan]] * [[Սերկեյ Պետրոսեան]] - [[:en:Sergey Petrosyan]] * [[Կարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]] * [[Կարապետ Կարապետեան]] - [[:en:Karapet Karapetyan]] * [[Յարութիւն Խաչադրեան]] - [[:en:Harutyun Khachatryan]] * [[Վաղարշակ Յարութիւնեան]] - [[:en:Vagharshak Harutiunyan]] * [[Յովնաթանեան ընտանիք]] - [[:en:Hovnatanian]] * [[Յակոբ Դաւթեան]] - [[:en:Yakov Davydov]] * [[Վլատիմիր Սարգսեան]] - [[:en:Vladimir Sargsyan]] * [[Աղվան Վարդանեան]] - [[:en:Aghvan Vardanyan]] * [[Արթիւր Յակոբեան]] - [[:en:Arturs Akopjans]] * [[Ալան Մելիքճանեան]] - [[:en:Captain Disillusion]] * [[Պորիս Փարսատանեան]] - [[:en:Boris Parsadanian]] * [[Եուրի Սարգիսեան]] - [[:en:Yuriy Sarkisyan]] * [[Արթեոմ Ֆիլիփոսեան]] - [[:en:Artyom Filiposyan]] * [[Վատիմ Ապրամով]] - [[:en:Vadim Abramov]] * [[Արթիւր Գրիգորեան]] - [[:en:Artur Grigorian]] * [[Անտրեյ Յակոբեանց]] - [[:en:Andrey Akopyants]] * [[Թամարա Խանում]] - [[:en:Tamara Khanum]] * [[Ռալֆ Եիրիկեան]] - [[:en:Ralph Yirikian]] === Ծով === * [[Կասպից ծով]] - [[:hy:Կասպից ծով]] - [[:en:Caspian Sea]] === Բնագիտութիւն === * [[Ժառանգաբանութիւն]] - [[:hy:Գենետիկա]] - [[:en:Genetics]] * [[Լուսասինթեզ]] - [[:hy:Ֆոտոսինթեզ]] - [[:en:Photosynthesis]] * [[Բնահամակարգ]] - [[:hy:Էկոհամակարգ]] - [[:en:Ecosystem]] * [[Կլիմայի փոփոխութիւն]] - [[:hy:Կլիմայի փոփոխություն]] - [[:en:Climate change]] * [[Պարբերական աղիւսակ]] - [[:hy:Պարբերական համակարգ]] - [[:en:Periodic table]] * [[Քուանթային մեքանիկա]] - [[:hy:Քվանտային մեխանիկա]] - [[:en:Quantum mechanics]] * [[Յարաբերականութեան տեսութիւն]] - [[:hy:Հարաբերականության տեսություն]] - [[:en:Theory of relativity]] * [[Ջերմադինամիկա]] - [[:hy:Թերմոդինամիկա]] - [[:en:Thermodynamics]] * [[Էնթրոփիա]] - [[:hy:Էնտրոպիա]] - [[:en:Entropy]] === Թուաբանութիւն եւ արհեստագիտութիւն === * [[Հաւանականութիւն]] - [[:hy:Հավանականություն]] - [[:en:Probability]] * [[Վիճակագրութիւն]] - [[:hy:Վիճակագրություն]] - [[:en:Statistics]] * [[Հանրահաշիւ]] - [[:hy:Հանրահաշիվ]] - [[:en:Algebra]] * [[Թուաբանական վերլուծութիւն]] - [[:hy:Մաթեմատիկական անալիզ]] - [[:en:Calculus]] * [[Արհեստական բանականութիւն]] - [[:hy:Արհեստական բանականություն]] - [[:en:Artificial intelligence]] * [[Կիսահաղորդիչ]] - [[:hy:Կիսահաղորդիչ]] - [[:en:Semiconductor]] === Իմաստասիրութիւն եւ ընկերութիւն === * [[Բարոյագիտութիւն]] - [[:hy:Էթիկա]] - [[:en:Ethics]] * [[Մարդու իրաւունքներ]] - [[:hy:Մարդու իրավունքներ]] - [[:en:Human rights]] * [[Համաշխարհայնացում]] - [[:hy:Գլոբալիզացիա]] - [[:en:Globalization]] === Պատմութիւն === * [[Լուսաւորութեան դարաշրջան]] - [[:hy:Լուսավորության դարաշրջան]] - [[:en:Age of Enlightenment]] * [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Արդյունաբերական հեղափոխություն]] - [[:en:Industrial Revolution]] * [[Պաղ պատերազմ]] - [[:hy:Սառը պատերազմ]] - [[:en:Cold War]] * [[Մոնկոլական կայսրութիւն]] - [[:hy:Մոնղոլական կայսրություն]] - [[:en:Mongol Empire]] * [[Ֆրանսական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն]] - [[:en:French Revolution]] * [[Յուլիոս Կեսար]] - [[:hy:Հուլիոս Կեսար]] - [[:en:Julius Caesar]] * [[Նափոլէոն Պոնափարթ]] - [[:hy:Նապոլեոն Բոնապարտ]] - [[:en:Napoleon]] === Աշխարհագրութիւն === * [[Ցամաքամաս]] - [[:hy:Մայրցամաք]] - [[:en:Continent]] === Համաշխարհային դէմքեր === * [[Իսահակ Նիւթըն]] - [[:hy:Իսահակ Նյուտոն]] - [[:en:Isaac Newton]] * [[Քարլ Մարքս]] - [[:hy:Կարլ Մարքս]] - [[:en:Karl Marx]] === Աստղագիտութիւն === * [[Գալակտիկա]] - [[:hy:Գալակտիկա]] - [[:en:Galaxy]] * [[Արեւ]] - [[:hy:Արեգակ]] - [[:en:Sun]] * [[Աստղ]] - [[:hy:Աստղ]] - [[:en:Star]] * [[Մեծ պայթիւն]] - [[:hy:Մեծ պայթյուն]] - [[:en:Big Bang]] * [[Ձգողականութիւն]] - [[:hy:Ձգողականություն]] - [[:en:Gravity]] === Մարդու մարմին եւ բժշկութիւն === * [[Մարդու մարմին]] - [[:hy:Մարդու մարմին]] - [[:en:Human body]] * [[Կմախք]] - [[:hy:Կմախք]] - [[:en:Skeleton]] * [[Հակամանրէ]] - [[:hy:Հակաբիոտիկներ]] - [[:en:Antibiotic]] * [[Համավարակ]] - [[:hy:Պանդեմիա]] - [[:en:Pandemic]] * [[Սնուցում]] - [[:hy:Սնուցում]] - [[:en:Nutrition]] === Գիտութիւն === * [[Քիմիական տարր]] - [[:hy:Քիմիական տարր]] - [[:en:Chemical element]] * [[Երկաթ]] - [[:hy:Երկաթ]] - [[:en:Iron]] * [[Ուժ]] - [[:hy:Ուժ]] - [[:en:Force]] * [[Ուժանիւթ]] - [[:hy:Էներգիա]] - [[:en:Energy]] === Կրօնք === * [[Կրօնք]] - [[:hy:Կրոն]] - [[:en:Religion]] * [[Հրէականութիւն]] - [[:hy:Հուդայականություն]] - [[:en:Judaism]] * [[Հնդուականութիւն]] - [[:hy:Հինդուիզմ]] - [[:en:Hinduism]] * [[Ղուրան]] - [[:hy:Ղուրան]] - [[:en:Quran]] * [[Կաթողիկէ Եկեղեցի]] - [[:hy:Կաթոլիկ եկեղեցի]] - [[:en:Catholic Church]] === Ընկերութիւն եւ առօրեայ կեանք === * [[Ընտանիք]] - [[:hy:Ընտանիք]] - [[:en:Family]] * [[Կրթութիւն]] - [[:hy:Կրթություն]] - [[:en:Education]] * [[Սնունդ]] - [[:hy:Սնունդ]] - [[:en:Food]] * [[Քաղաք]] - [[:hy:Քաղաք]] - [[:en:City]] === Արուեստ եւ մշակոյթ === * [[Շարժապատկեր]] - [[:hy:Կինոարվեստ]] - [[:en:Film]] * [[Օփերա]] - [[:hy:Օպերա]] - [[:en:Opera]] === Գրականութիւն === * [[Բանաստեղծութիւն]] - [[:hy:Պոեզիա]] - [[:en:Poetry]] * [[Թատերգութիւն]] - [[:hy:Դրամա]] - [[:en:Drama]] * [[Դիւցազնավէպ]] - [[:hy:Էպոս]] - [[:en:Epic poetry]] === Արհեստագիտութիւն === * [[Համացանց]] - [[:hy:Համացանց]] - [[:en:Internet]] * [[Ծրագրաշար]] - [[:hy:Ծրագրային ապահովում]] - [[:en:Software]] * [[Խելախօս]] - [[:hy:Սմարթֆոն]] - [[:en:Smartphone]] * [[Ընկերային ցանց]] - [[:hy:Սոցիալական ցանց]] - [[:en:Social media]] * [[Հեռախօս]] - [[:hy:Հեռախոս]] - [[:en:Telephone]] * [[Հեռատեսիլ]] - [[:hy:Հեռուստատեսություն]] - [[:en:Television]] * [[Ռոպոթ]] - [[:hy:Ռոբոտ]] - [[:en:Robot]] === Տնտեսութիւն === * [[Դրամատուն]] - [[:hy:Բանկ]] - [[:en:Bank]] * [[Սղաճ]] - [[:hy:Գնաճ]] - [[:en:Inflation]] * [[Առեւտուր]] - [[:hy:Առևտուր]] - [[:en:Trade]] * [[Հարկ]] - [[:hy:Հարկ (պետական)]] - [[:en:Tax]] * [[Պորսա]] - [[:hy:Ֆոնդային բորսա]] - [[:en:Stock exchange]] === Մարզաձեւեր === * [[Ոտնագնդակ]] - [[:hy:Ֆուտբոլ]] - [[:en:Association football]] * [[Պասքեթպոլ]] - [[:hy:Բասկետբոլ]] - [[:en:Basketball]] * [[Ողիմպիական խաղեր]] - [[:hy:Օլիմպիական խաղեր]] - [[:en:Olympic Games]] === Ժամանակ === * [[Ժամ]] - [[:hy:Ժամ]] - [[:en:Hour]] * [[Օր]] - [[:hy:Օր]] - [[:en:Day]] * [[Շաբաթ]] - [[:hy:Շաբաթ]] - [[:en:Week]] * [[Ամիս]] - [[:hy:Ամիս]] - [[:en:Month]] * [[Տարի]] - [[:hy:Տարի]] - [[:en:Year]] * [[Տասնամեակ]] - [[:hy:Տասնամյակ]] - [[:en:Decade]] * [[Հազարամեակ]] - [[:hy:Հազարամյակ]] - [[:en:Millennium]] * [[Տեւողութիւն]] - [[:en:Duration]] * [[Ակնթարթ]] - [[:en:Instant]] * [[Դարաշրջան]] - [[:hy:Դարաշրջան]] - [[:en:Era]] * [[Տարուան եղանակ]] - [[:hy:Տարվա եղանակ]] - [[:en:Season]] * [[Ամսաթիւ]] - [[:hy:Ամսաթիվ]] - [[:en:Calendar date]] * [[Ժամային գօտի]] - [[:hy:Ժամային գոտի]] - [[:en:Time zone]] * [[Յուլեան օրացոյց]] - [[:hy:Հուլյան օրացույց]] - [[:en:Julian calendar]] === Այլ === * [[Օդերեւութախօսութիւն]] - [[:en:Meteorology]] * [[Հանքախօսութիւն]] - [[:en:Mineralogy]] * [[Երկրախօսութիւն]] - [[:en:Geology]] * [[Ուժական գիտութիւն]] - [[:en:Dynamics]] * [[Դնդերախօսութիւն]] - [[:en:Myology]] * [[Աճառախօսութիւն]] - [[:en:Chondrology]] * [[Գաւառագրութիւն]] - [[:en:Chorographie]] * [[Ճակատագիտութիւն]] - [[:en:Métoposcopie]] * [[Բնազանցութիւն]] - [[:en:Metaphysics]] * [[Աստեղագիտութիւն]] - [[:en:Astronomy]] * [[Ջրակշռութիւն]] - [[:en:Hydrostatics]] * [[Թաղանթախօսութիւն]] - [[:en:Hyménologie]] * [[Վիմախօսութիւն]] - [[:en:Lithologie]] * [[Բնախօսութիւն]] - [[:en:Physiology]] * [[Իրաւագիտութիւն]] - [[:en:Jurisprudence]] * [[Հայրասպան]] - [[:en:Patricide]] * [[Մայրասպան]] - [[:en:Matricide]] * [[Բեռնարգելք]] - [[:hy:Էմբարգո]] -[[:en:Economic sanctions]] * [[Մայքրոսոֆթ Ուինտոուզ]] - [[:hy:Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ]] - [[:en:Microsoft Windows]] * [[Եղիշէ Չարենցի կեանքի ժամանակագրութիւն]] - [[:hy:Եղիշե_Չարենցի_կյանքի_ժամանակագրություն|Եղիշե Չարենցի կյանքի ժամանակագրություն]] * [[Մայքրոսոֆթ Ուինտոուզ]] - [[:hy:Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ]] - [[:en:Microsoft Windows]] * [[Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարան]] - [[:en:University of Southern California]] * [[Ալեն Տըլոն]] - [[:en:Alain Delon]] * [[Տնտեսական Համագործակցութեան եւ Զարգացման Կազմակերպութիւն]] - [[:en:OECD]] * [[Կամալ Ապտել Նասեր]] - [[:en:Gamal Abdel Nasser]] * [[Տուպայ]] - [[:en:Dubai]] * [[Սեւիլիոյ տաճար]] - [[:hy:Սևիլյայի_տաճար|Սևիլյայի տաճար]] - [[:en:Seville_Cathedral|Seville Cathedral]] * [[Օքլընտի Համալսարան]] - [[:en:University of Auckland|University of Auckland]] * [[Պալամանտ Համալսարան]] - [[:en:University of Balamand]] * [[Քուրա, Լիբանան]] - [[:en:Koura District]] * [[Փանամայի ջրանցք]] - [[:en:Panama Canal|Panama Canal]] * [[Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս]] - [[:en:Arctic Ocean|Arctic Ocean]] * [[ՏՀԶԿ]] - [[:en:|OECD]] byw3lymnmm80rc0g4wag4cclpdtg2yk 252554 252553 2026-07-04T08:48:59Z ShahenWasHere 140 /* Այլ */ 252554 wikitext text/x-wiki == Անհրաժեշտ յօդուածներ == Բարե՛ւ, ստորեւ կրնաք գտնել յօդուածներու ցանկ մը: Այս յօդուածներուն ներկայութիւնը արեւմտահայերէն ուիքիի վրայ անհրաժեշտ է, իրենց տուն տուէք մեր ուիքիին վրայ եւ գրեցէք իրենց մասին 😃 === Դիցաբանութիւն === * [[պերեդիքսոն]] - [[:en:Peridexion tree]] * [[Հրուդէն]] - [[:hy:Ֆերեյդուն]] - [[:en:Fereydun]] * [[Առասպելական արարած]] - [[:hy:Առասպելական արարած]] - [[:en:Legendary creature]] * [[Հսկայ]] - [[:hy:Հսկա]] - [[:en:Giant]] === Կենդանիներ === * [[գետակինճ]] - [[:hy:Գետակինճեր]] - [[:en:Tapirus]] * [[ռնգեղջիւր]] - [[:hy:Ռնգեղջյուր]] - [[:en:Rhinoceros]] * [[սարեակ]] - [[:hy:Սարյակներ (ընտանիք)]] - [[:en:Starling]] * [[շահէն]] - [[:en:Falco peleigrinoides]] * [[սերմնագռավ]] - [[:hy:Սերմնաքաղ]] - [[:en:Rook (bird)]] * [[սիրամարգ]] - [[:en:Peafowl]] * [[փայտփորիկ]] - [[:en:Woodpecker]] * [[յոպոպ]] - [[:en:Hoopoe]] * [[քնարահաւ]] - [[:en:Lyrebird]] * [[հաւալուսն]] - [[:hy:հավալուսն]] - [[:en:Pelican]] * [[ծովակով]] - [[:hy:Ստելլերյան կով]] - [[:en:Steller's sea cow]] === Երկիրներ === * [[:hyw:Պոզնիա եւ Հերցեկովինա|Պոզնիա եւ Հերցեկովինա]] - [[:hy:Բոսնիա և Հերցեգովինա|Բոսնիա և Հերցեգովինա]] - [[:en:Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]] * [[:hyw:Քամպոճա|Քամպոճա]] - [[:hy:Կամբոջա|Կամբոջա]] - [[:en:Cambodia|Cambodia]] * [[:hyw:Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն|Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն|Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Central African Republic|Central African Republic]] * [[:hyw:Քոմորեան կղզիներ|Քոմորեան կղզիներ]] - [[:hy:Կոմորյան կղզիներ|Կոմորյան կղզիներ]] - [[:en:Comoros|Comoros]] * [[:hyw:Տոմինիքեան Հանրապետութիւն|Տոմինիքեան Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Դոմինիկյան Հանրապետություն|Դոմինիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Dominican Republic|Dominican Republic]] * [[:hyw:Սալվատոր|Սալվատոր]] - [[:hy:Սալվադոր|Սալվադոր]] - [[:en:El Salvador|El Salvador]] * [[:hyw:Էսուաթինի|Էսուաթինի]] - [[:hy:Էսվատինի|Էսվատինի]] - [[:en:Eswatini|Eswatini]] * [[:hyw:Կամպիա|Կամպիա]] - [[:hy:Գամբիա|Գամբիա]] - [[:en:Gambia|Gambia]] * [[:hyw:Կանա|Կանա]] - [[:hy:Գանա|Գանա]] - [[:en:Ghana|Ghana]] * [[:hyw:Կրենատա|Կրենատա]] - [[:hy:Գրենադա|Գրենադա]] - [[:en:Grenada|Grenada]] * [[:hyw:Կինի|Կինի]] - [[:hy:Գվինեա|Գվինեա]] - [[:en:Guinea|Guinea]] * [[:hyw:Կինի-Պիսաու|Կինի-Պիսաու]] - [[:hy:Գվինեա-Բիսաու|Գվինեա-Բիսաու]] - [[:en:Guinea-Bissau|Guinea-Bissau]] * [[:hyw:Կայանա|Կայանա]] - [[:hy:Գայանա|Գայանա]] - [[:en:Guyana|Guyana]] * [[:hyw:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:hy:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:en:Haiti|Haiti]] * [[:hyw:Հոնտուրաս|Հոնտուրաս]] - [[:hy:Հոնդուրաս|Հոնդուրաս]] - [[:en:Honduras|Honduras]] * [[:hyw:Քիրիպաթի|Քիրիպաթի]] - [[:hy:Կիրիբատի|Կիրիբատի]] - [[:en:Kiribati|Kiribati]] * [[:hyw:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:hy:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]] * [[:hyw:Մալաուի|Մալաուի]] - [[:hy:Մալավի|Մալավի]] - [[:en:Malawi|Malawi]] * [[:hyw:Մալի|Մալի]] - [[:hy:Մալի|Մալի]] - [[:en:Mali|Mali]] * [[:hyw:Մարշալեան Կղզիներ|Մարշալեան Կղզիներ]] - [[:hy:Մարշալյան կղզիներ|Մարշալյան կղզիներ]] - [[:en:Marshall Islands|Marshall Islands]] * [[:hyw:Մորիթանիա|Մորիթանիա]] - [[:hy:Մավրիտանիա|Մավրիտանիա]] - [[:en:Mauritania|Mauritania]] * [[:hyw:Մաւրիկիոս|Մաւրիկիոս]] - [[:hy:Մավրիկիոս|Մավրիկիոս]] - [[:en:Mauritius|Mauritius]] * [[:hyw:Միքրոնեզիա|Միքրոնեզիա]] - [[:hy:Միկրոնեզիա|Միկրոնեզիա]] - [[:en:Micronesia|Micronesia]] * [[:hyw:Մոնկոլիա|Մոնկոլիա]] - [[:hy:Մոնղոլիա|Մոնղոլիա]] - [[:en:Mongolia|Mongolia]] * [[:hyw:Մոզամպիք|Մոզամպիք]] - [[:hy:Մոզամբիկ|Մոզամբիկ]] - [[:en:Mozambique|Mozambique]] * [[:hyw:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:hy:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:en:Nauru|Nauru]] * [[:hyw:Նիժեր|Նիժեր]] - [[:hy:Նիգեր|Նիգեր]] - [[:en:Niger|Niger]] * [[:hyw:Փալաու|Փալաու]] - [[:hy:Պալաու|Պալաու]] - [[:en:Palau|Palau]] * [[:hyw:Բաբուա Նոր Կինի|Բաբուա Նոր Կինի]] - [[:hy:Պապուա Նոր Գվինեա|Պապուա Նոր Գվինեա]] - [[:en:Papua New Guinea|Papua New Guinea]] * [[:hyw:Բարակուայ|Բարակուայ]] - [[:hy:Պարագվայ|Պարագվայ]] - [[:en:Paraguay|Paraguay]] * [[:hyw:Բերու|Բերու]] - [[:hy:Պերու|Պերու]] - [[:en:Peru|Peru]] * [[:hyw:Ֆիլիբիններ|Ֆիլիբիններ]] - [[:hy:Ֆիլիպիններ|Ֆիլիպիններ]] - [[:en:Philippines|Philippines]] * [[:hyw:Սան Լուսիա|Սան Լուսիա]] - [[:hy:Սենթ Լյուսիա|Սենթ Լյուսիա]] - [[:en:Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[:hyw:Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ|Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ]] - [[:hy:Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ|Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ]] - [[:en:Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent and the Grenadines]] * [[:hyw:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:hy:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:en:San Marino|San Marino]] * [[:hyw:Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի|Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի]] - [[:hy:Սան Տոմե և Պրինսիպի|Սան Տոմե և Պրինսիպի]] - [[:en:Sao Tome and Principe|Sao Tome and Principe]] * [[:hyw:Սեյշելեան կղզիներ|Սեյշելեան կղզիներ]] - [[:hy:Սեյշելյան կղզիներ|Սեյշելյան կղզիներ]] - [[:en:Seychelles|Seychelles]] * [[:hyw:Սոմալիա|Սոմալիա]] - [[:hy:Սոմալի|Սոմալի]] - [[:en:Somalia|Somalia]] * [[:hyw:Շրի Լանքա|Շրի Լանքա]] - [[:hy:Շրի Լանկա|Շրի Լանկա]] - [[:en:Sri Lanka|Sri Lanka]] * [[:hyw:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:hy:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:en:Suriname|Suriname]] * [[:hyw:Թաճիքստան|Թաճիքստան]] - [[:hy:Տաջիկստան|Տաջիկստան]] - [[:en:Tajikistan|Tajikistan]] * [[:hyw:Արեւելեան Թիմոր|Արեւելեան Թիմոր]] - [[:hy:Արևելյան Թիմոր|Արևելյան Թիմոր]] - [[:en:Timor-Leste|Timor-Leste]] * [[:hyw:Թոկո|Թոկո]] - [[:hy:Տոգո|Տոգո]] - [[:en:Togo|Togo]] * [[:hyw:Թոնկա|Թոնկա]] - [[:hy:Տոնգա|Տոնգա]] - [[:en:Tonga|Tonga]] * [[:hyw:Թրինիտատ եւ Թոպակո|Թրինիտատ եւ Թոպակո]] - [[:hy:Տրինիդադ և Տոբագո|Տրինիդադ և Տոբագո]] - [[:en:Trinidad and Tobago|Trinidad and Tobago]] * [[:hyw:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:hy:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:en:Turkmenistan|Turkmenistan]] * [[:hyw:Թուվալու|Թուվալու]] - [[:hy:Տուվալու|Տուվալու]] - [[:en:Tuvalu|Tuvalu]] ==== Երկիրներ, որոնք ՄԱԿ-ի անդամ չեն, ոչ ալ դիտորդ ==== * [[Աբխազիոյ Հանրապետութիւն։]] - [[:hy:Աբխազիայի Հանրապետություն]] - [[:en:Abkhazia]] * [[:hyw:Հարաւային Օսիա|Հարաւային Օսիա]] - [[:hy:Հարավային Օսիա|Հարավային Օսիա]] - [[:en:South Ossetia|South Ossetia]] === Պատմական շրջաններ եւ երկիրներ === * [[Ասորեստան]] - [[:hy:Ասորեստան]] - [[:en:Assyria]] * [[Մակեդոնիա]] - [[:hy:Մակեդոնիա (տերմինաբանություն)]] - [[:en:Macedonia (terminology)]] * [[Մարաստան]] կամ Մարք - [[:hy:Մարաստան]] - [[:en:Media (region)]] * [[Ալանք]] - [[:hy:Ալանիա]] - [[:en:Alania]] === Լեզուներ === * [[Մանտարին Չինարէն]] - [[:en:Mandarin Chinese]] * [[Հինտի]] - [[:en:Hindi]] * [[Սպաներէն]] - [[:en:Spanish language]] * [[Պենկալերէն]] - [[:en:Bengali language]] * [[Փորթուկալերէն]] - [[:en:Portuguese language]] * [[Ուրտու]] - [[:en:Urdu]] * [[Ինտոնեզերէն]] - [[:en:Indonesian language]] * [[Մարաթերէն]] - [[:en:Marathi language]] * [[Թելուկերէն]] - [[:en:Telugu language]] * [[Հաուներէն]] - [[:en:Hausa language]] * [[Թամիլերէն]] - [[:en:Tamil language]] * [[Սուահիլերէն]] - [[:en:Swahili language]] * [[Վիեդնամերէն]] - [[:en:Vietnamese language]] * [[Թակալերէն]] - [[:en:Tagalog language]] * [[Փունճապերէն]] - [[:en:Punjabi language]] * [[Քորերէն]] - [[:en:Korean language]] * [[Ճավանեզերէն]] - [[:en:Javanese language]] * [[Կուճարաթերէն]] - [[:en:Gujarati language]] * [[Ամհարերէն]] - [[:en:Amharic]] * [[Քաննատերէն]] - [[:en:Kannada]] * [[Ապխազերէն]] - [[:en:Abkhaz language]] * [[Ալպաներէն]] - [[:en:Albanian language]] * [[Պրեթոներէն]] - [[:en:Breton language]] * [[Պուլկարերէն]] - [[:en:Bulgarian language]] * [[Քաթալաներէն]] - [[:en:Catalan language]] * [[Քորսիքերէն]] - [[:en:Corsican language]] * [[Խրիմի Թաթարերէն]] - [[:en:Crimean Tatar language]] * [[Չեխերէն]] - [[:en:Czech language]] * [[Տանիերէն]] - [[:en:Danish language]] * [[Հոլանտերէն]] - [[:en:Dutch language]] * [[Էսթոներէն]] - [[:en:Estonian language]] * [[ֆիններէն]] - [[:en:Finnish language]] * [[Իսլանտերէն]] - [[:en:Icelandic language]] * [[Իռլանտերէն]] - [[:en:Irish language]] * [[Լադիշերէն]] - [[:en:Latvian language]] * [[Լիդվերէն]] - [[:en:Lithuanian language]] * [[Լիւքսամպուրկերէն]] - [[:en:Luxembourgish]] * [[Մակեդոներէն]] - [[:en:Macedonian language]] * [[Մալթայերէն]] - [[:en:Maltese language]] * [[Նորվեկերէն]] - [[:en:Norweigian language]] * [[Լեհերէն]] - [[:en:Polish language]] * [[Ռոմանշերէն]] - [[:en:Romansh language]] * [[Ռումանիրէն]] - [[:en:Romanian language]] * [[Սերպոխորվաթերէն]] - [[:en:Serbo-Croatian]] * [[Սլովաքերէն]] - [[:en:Slovak language]] * [[Սլովեներէն]] - [[:en:Slovenian language]] * [[Շուետերէն]] - [[:en:Swedish language]] === Երաժշտական Նուագարաններ === * [[Քլարինեթ]] - [[:hy:Կլառնետ|Կլառնետ]] - [[:en:Clarinet|Clarinet]] * [[Աւագափող]] - [[:hy:Ֆլէյտա|Ֆլէյտա]] - [[:en:Flute|Flute]] * [[Հոպոյ]] - [[:hy:Հոբոյ|Հոբոյ]] - [[:en:Oboe|Oboe]] * [[Պասուն]] - [[:hy:Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)|Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)]] - [[:en:Bassoon|Bassoon]] * [[Թուպա]] - [[:en:Tuba|Tuba]] * [[Թրոմպոն]] - [[:hy:Տրոմբոն|Տրոմբոն]] - [[:en:Trombone|Trombone]] * [[Գալարափող]] - [[:hy:Գալարափող|Գալարափող]] - [[:en:French horn|French horn]] * [[Շեփոր]] - [[:hy:Շեփոր|Շեփոր]] - [[:en:Trumpet|Trumpet]] * [[Շվի]] - [[:en:Shvi]] === CEE Ցանկ === * [[Հայերը Իրաքի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Iraqi_Armenians * [[Հայերը Վրաստանի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Georgia * [[Հայերը Արժանթինի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Argentine * [[Հայերը Սուրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Syria * [[Հայերը Ուքրանիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Ukraine * [[Հայերը Աւստրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Austria * [[Հայերը Գանատայի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Canadians * [[Հայերը Աւստրալիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Australians * [[Հայերը Թուրքիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Turkey * [[Հայերը Սինկափուրի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Singapore * [[Թագնուած Հայեր]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Hidden_Armenians * [[Հայերը Հունգարիոյ մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Hungary * [[Հայերը Միացեալ Թագաւորութեան մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_the_United_Kingdom === Հայ անձնաւորութիւններ === * [[Վիգէն Պապիկեան]] - [[:en:Viken Babikian]] * [[Ճօ Մանճանիելօ]] - [[:en:Joe Manganiello]] * [[Լէրի Կակոսեան]] - [[:en:Larry Gagosian]] * [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]] * [[Զաւեն Գույումճեան]] - [[:en:Zaven Kouyoumdjian]] * [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]] * [[Նիքոլ Սապա]] - [[:en:Nicole Saba]] * [[Նշան Տէր Յարութիւնեան]] - [[:ar:نيشان (إعلامي)]] * [[Նուրա Գէւորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]] * [[Սագօ Շահինեան]] - [[:en:Sako Shahinian]] * [[Մարտիկ Չափարեան]] - [[:en:Mardik Tchaparian]] * [[Յակոբ Տոնապետեան]] - [[:en:Agop Donabidian]] * [[Վարդան Ղազարեան]] - [[:en:Vardan Ghazaryan]] * [[Խորէն Աբրահամեան]] - [[:en:Khoren Abrahamyan]] * [[Ալեքսանտր Երիցեան]] - [[:hy:Ալեքսանդր Երիցյան]] * [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]] * [[Ֆրանսիս Վեպեր]] - [[:en:Francis Veber]] * [[Ֆրանսուա Պերլեան]] - [[:en:François Berléand]] * [[Ալեն Պերպերեան]] - [[:en:Alain Berbérian]] * [[Փասքալ Լեժիթիմուս]] - [[:en:Pascal Légitimus]] * [[Մայքըլ Վարդան]] - [[:en:Michael Vartan]] * [[Մարիանա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]] * [[Մաթիո Մատենեան]] - [[:en:Mathieu Madénian]] * [[Ռաֆֆի Շարթ]] - [[:en:Raffy Shart]] * [[Նինա Պերպերովա]] - [[:en:Nina Berberova]] * [[Ֆիլիփ Ճեան]] - [[:en:Philippe Djian]] * [[Ժան-Քլոտ Քեպապճեան]] - [[:en:Jean-Claude Kebabdjian]] * [[Ժաք Հելեան]] - [[:en:Jacques Hélian]] * [[Լեւոն Սայեան]] - [[:en:Lévon Sayan]] * [[Տանիել Ժերարտ]] - [[:en:Danyel Gérard]] * [[Ֆրանսուա Գէորքեան]] - [[:en:François Kevorkian]] * [[Անտրէ Մանուկեան]] - [[:en:André Manoukian]] * [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]] * [[Եսայի Ալթունեան]] - [[:en:Essaï Altounian]] * [[Լեոն Արթիւր Թիւթիւնճեան]] - [[:en:Léon Arthur Tutundjian]] * [[Մելիք Օհանեան]] - [[:en:Melik Ohanian]] * [[Էտուարտ Պալլատուր]] - [[:en:Édouard Balladur]] * [[Ժերարտ Տարմանին]] - [[:en:Gérald Darmanin]] * [[Սարա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]] * [[Արսեն Չաքարեան]] - [[:en:Arsène Tchakarian]] * [[Ալեն Փրոսթ]] - [[:en:Alain Prost]] * [[Էրիք Ասատուրեան]] - [[:en:Éric Assadourian]] * [[Եուրի Ճորքաէֆ]] - [[:en:Youri Djorkaeff]] * [[Ալեն Պողոսեան]] - [[:en:Alain Boghossian]] * [[Տիմիթրի Եաչվիլի]] - [[:en:Dimitri Yachvili]] * [[Սիրիաք Ռիվիերեան]] - [[:en:Cyriaque Rivieyran]] * [[Իտա Ատամոֆ]] - [[:en:Ida Adamoff]] * [[Փաթրիք Տոնապետեան]] - [[:en:Patrick Donabédian]] * [[Անահիտ Տոնապետեան Տեմոփուլոս]] - [[:hy:Անահիտ Տոնապետյան-Դեմոպուլոս]] * [[Սերժ Չուրուք]] - [[:en:Serge Tchuruk]] * [[Ալեն Մանուքեան]] - [[:en:Alain Manoukian]] * [[Ալեն Միքլի]] - [[:en:Alain Mikli]] * [[Ռաֆֆի Հալաճեան]] - [[:en:Rafi Haladjian]] * [[Փոլ-Լուի Արսլանեան]] - [[:en:Paul-Louis Arslanian]] * [[Կլետիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]] * [[Վիք Տարչինեան]] - [[:en:Vic Darchinyan]] * [[Ճորճ Տոնիկեան]] - [[:en:George Donikian]] * [[Պրայըն Կուրճեան]] - [[:en:Brian Goorjian]] * [[Սլավա Գրիգորեան]] - [[:en:Slava Grigoryan]] * [[Ժանօ Թուսունեան]] - [[:en:Jano Toussounian]] * [[Ճոն Քաչոյեան]] - [[:en:John Kachoyan]] * [[Եուրիկ Սարգիսեան]] - [[:en:Yurik Sarkisyan]] * [[Պորիս Պապայեան]] - [[:en:Boris Babayan]] * [[Ալեքսէյ Հեքիմեան]] - [[:en:Alexey Ekimyan]] * [[Կարի Քասփարով]] - [[:en:Garry Kasparov]] * [[Վլատիմիր Յակոբեան]] - [[:en:Vladimir Akopian]] * [[Աշոտ Նադանեան]] - [[:en:Ashot Nadanian]] * [[Վլադիմիր Պաղիրով]] - [[:en:Vladimir Bagirov]] * [[Եւկենի Պետրոսեան]] - [[:en:Yevgeny Petrosyan]] * [[Սերկեյ Ղազարով]] - [[:en:Sergey Gazarov]] * [[Կիորկի Շահնազարով]] - [[:en:Georgy Shakhnazarov]] * [[Ռաֆայել Կապրելեան]] - [[:en:Rafael Kaprelyan]] * [[Սերկեյ Պետրոսեան]] - [[:en:Sergey Petrosyan]] * [[Կարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]] * [[Կարապետ Կարապետեան]] - [[:en:Karapet Karapetyan]] * [[Յարութիւն Խաչադրեան]] - [[:en:Harutyun Khachatryan]] * [[Վաղարշակ Յարութիւնեան]] - [[:en:Vagharshak Harutiunyan]] * [[Յովնաթանեան ընտանիք]] - [[:en:Hovnatanian]] * [[Յակոբ Դաւթեան]] - [[:en:Yakov Davydov]] * [[Վլատիմիր Սարգսեան]] - [[:en:Vladimir Sargsyan]] * [[Աղվան Վարդանեան]] - [[:en:Aghvan Vardanyan]] * [[Արթիւր Յակոբեան]] - [[:en:Arturs Akopjans]] * [[Ալան Մելիքճանեան]] - [[:en:Captain Disillusion]] * [[Պորիս Փարսատանեան]] - [[:en:Boris Parsadanian]] * [[Եուրի Սարգիսեան]] - [[:en:Yuriy Sarkisyan]] * [[Արթեոմ Ֆիլիփոսեան]] - [[:en:Artyom Filiposyan]] * [[Վատիմ Ապրամով]] - [[:en:Vadim Abramov]] * [[Արթիւր Գրիգորեան]] - [[:en:Artur Grigorian]] * [[Անտրեյ Յակոբեանց]] - [[:en:Andrey Akopyants]] * [[Թամարա Խանում]] - [[:en:Tamara Khanum]] * [[Ռալֆ Եիրիկեան]] - [[:en:Ralph Yirikian]] === Ծով === * [[Կասպից ծով]] - [[:hy:Կասպից ծով]] - [[:en:Caspian Sea]] === Բնագիտութիւն === * [[Ժառանգաբանութիւն]] - [[:hy:Գենետիկա]] - [[:en:Genetics]] * [[Լուսասինթեզ]] - [[:hy:Ֆոտոսինթեզ]] - [[:en:Photosynthesis]] * [[Բնահամակարգ]] - [[:hy:Էկոհամակարգ]] - [[:en:Ecosystem]] * [[Կլիմայի փոփոխութիւն]] - [[:hy:Կլիմայի փոփոխություն]] - [[:en:Climate change]] * [[Պարբերական աղիւսակ]] - [[:hy:Պարբերական համակարգ]] - [[:en:Periodic table]] * [[Քուանթային մեքանիկա]] - [[:hy:Քվանտային մեխանիկա]] - [[:en:Quantum mechanics]] * [[Յարաբերականութեան տեսութիւն]] - [[:hy:Հարաբերականության տեսություն]] - [[:en:Theory of relativity]] * [[Ջերմադինամիկա]] - [[:hy:Թերմոդինամիկա]] - [[:en:Thermodynamics]] * [[Էնթրոփիա]] - [[:hy:Էնտրոպիա]] - [[:en:Entropy]] === Թուաբանութիւն եւ արհեստագիտութիւն === * [[Հաւանականութիւն]] - [[:hy:Հավանականություն]] - [[:en:Probability]] * [[Վիճակագրութիւն]] - [[:hy:Վիճակագրություն]] - [[:en:Statistics]] * [[Հանրահաշիւ]] - [[:hy:Հանրահաշիվ]] - [[:en:Algebra]] * [[Թուաբանական վերլուծութիւն]] - [[:hy:Մաթեմատիկական անալիզ]] - [[:en:Calculus]] * [[Արհեստական բանականութիւն]] - [[:hy:Արհեստական բանականություն]] - [[:en:Artificial intelligence]] * [[Կիսահաղորդիչ]] - [[:hy:Կիսահաղորդիչ]] - [[:en:Semiconductor]] === Իմաստասիրութիւն եւ ընկերութիւն === * [[Բարոյագիտութիւն]] - [[:hy:Էթիկա]] - [[:en:Ethics]] * [[Մարդու իրաւունքներ]] - [[:hy:Մարդու իրավունքներ]] - [[:en:Human rights]] * [[Համաշխարհայնացում]] - [[:hy:Գլոբալիզացիա]] - [[:en:Globalization]] === Պատմութիւն === * [[Լուսաւորութեան դարաշրջան]] - [[:hy:Լուսավորության դարաշրջան]] - [[:en:Age of Enlightenment]] * [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Արդյունաբերական հեղափոխություն]] - [[:en:Industrial Revolution]] * [[Պաղ պատերազմ]] - [[:hy:Սառը պատերազմ]] - [[:en:Cold War]] * [[Մոնկոլական կայսրութիւն]] - [[:hy:Մոնղոլական կայսրություն]] - [[:en:Mongol Empire]] * [[Ֆրանսական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն]] - [[:en:French Revolution]] * [[Յուլիոս Կեսար]] - [[:hy:Հուլիոս Կեսար]] - [[:en:Julius Caesar]] * [[Նափոլէոն Պոնափարթ]] - [[:hy:Նապոլեոն Բոնապարտ]] - [[:en:Napoleon]] === Աշխարհագրութիւն === * [[Ցամաքամաս]] - [[:hy:Մայրցամաք]] - [[:en:Continent]] === Համաշխարհային դէմքեր === * [[Իսահակ Նիւթըն]] - [[:hy:Իսահակ Նյուտոն]] - [[:en:Isaac Newton]] * [[Քարլ Մարքս]] - [[:hy:Կարլ Մարքս]] - [[:en:Karl Marx]] === Աստղագիտութիւն === * [[Գալակտիկա]] - [[:hy:Գալակտիկա]] - [[:en:Galaxy]] * [[Արեւ]] - [[:hy:Արեգակ]] - [[:en:Sun]] * [[Աստղ]] - [[:hy:Աստղ]] - [[:en:Star]] * [[Մեծ պայթիւն]] - [[:hy:Մեծ պայթյուն]] - [[:en:Big Bang]] * [[Ձգողականութիւն]] - [[:hy:Ձգողականություն]] - [[:en:Gravity]] === Մարդու մարմին եւ բժշկութիւն === * [[Մարդու մարմին]] - [[:hy:Մարդու մարմին]] - [[:en:Human body]] * [[Կմախք]] - [[:hy:Կմախք]] - [[:en:Skeleton]] * [[Հակամանրէ]] - [[:hy:Հակաբիոտիկներ]] - [[:en:Antibiotic]] * [[Համավարակ]] - [[:hy:Պանդեմիա]] - [[:en:Pandemic]] * [[Սնուցում]] - [[:hy:Սնուցում]] - [[:en:Nutrition]] === Գիտութիւն === * [[Քիմիական տարր]] - [[:hy:Քիմիական տարր]] - [[:en:Chemical element]] * [[Երկաթ]] - [[:hy:Երկաթ]] - [[:en:Iron]] * [[Ուժ]] - [[:hy:Ուժ]] - [[:en:Force]] * [[Ուժանիւթ]] - [[:hy:Էներգիա]] - [[:en:Energy]] === Կրօնք === * [[Կրօնք]] - [[:hy:Կրոն]] - [[:en:Religion]] * [[Հրէականութիւն]] - [[:hy:Հուդայականություն]] - [[:en:Judaism]] * [[Հնդուականութիւն]] - [[:hy:Հինդուիզմ]] - [[:en:Hinduism]] * [[Ղուրան]] - [[:hy:Ղուրան]] - [[:en:Quran]] * [[Կաթողիկէ Եկեղեցի]] - [[:hy:Կաթոլիկ եկեղեցի]] - [[:en:Catholic Church]] === Ընկերութիւն եւ առօրեայ կեանք === * [[Ընտանիք]] - [[:hy:Ընտանիք]] - [[:en:Family]] * [[Կրթութիւն]] - [[:hy:Կրթություն]] - [[:en:Education]] * [[Սնունդ]] - [[:hy:Սնունդ]] - [[:en:Food]] * [[Քաղաք]] - [[:hy:Քաղաք]] - [[:en:City]] === Արուեստ եւ մշակոյթ === * [[Շարժապատկեր]] - [[:hy:Կինոարվեստ]] - [[:en:Film]] * [[Օփերա]] - [[:hy:Օպերա]] - [[:en:Opera]] === Գրականութիւն === * [[Բանաստեղծութիւն]] - [[:hy:Պոեզիա]] - [[:en:Poetry]] * [[Թատերգութիւն]] - [[:hy:Դրամա]] - [[:en:Drama]] * [[Դիւցազնավէպ]] - [[:hy:Էպոս]] - [[:en:Epic poetry]] === Արհեստագիտութիւն === * [[Համացանց]] - [[:hy:Համացանց]] - [[:en:Internet]] * [[Ծրագրաշար]] - [[:hy:Ծրագրային ապահովում]] - [[:en:Software]] * [[Խելախօս]] - [[:hy:Սմարթֆոն]] - [[:en:Smartphone]] * [[Ընկերային ցանց]] - [[:hy:Սոցիալական ցանց]] - [[:en:Social media]] * [[Հեռախօս]] - [[:hy:Հեռախոս]] - [[:en:Telephone]] * [[Հեռատեսիլ]] - [[:hy:Հեռուստատեսություն]] - [[:en:Television]] * [[Ռոպոթ]] - [[:hy:Ռոբոտ]] - [[:en:Robot]] === Տնտեսութիւն === * [[Դրամատուն]] - [[:hy:Բանկ]] - [[:en:Bank]] * [[Սղաճ]] - [[:hy:Գնաճ]] - [[:en:Inflation]] * [[Առեւտուր]] - [[:hy:Առևտուր]] - [[:en:Trade]] * [[Հարկ]] - [[:hy:Հարկ (պետական)]] - [[:en:Tax]] * [[Պորսա]] - [[:hy:Ֆոնդային բորսա]] - [[:en:Stock exchange]] === Մարզաձեւեր === * [[Ոտնագնդակ]] - [[:hy:Ֆուտբոլ]] - [[:en:Association football]] * [[Պասքեթպոլ]] - [[:hy:Բասկետբոլ]] - [[:en:Basketball]] * [[Ողիմպիական խաղեր]] - [[:hy:Օլիմպիական խաղեր]] - [[:en:Olympic Games]] === Ժամանակ === * [[Ժամ]] - [[:hy:Ժամ]] - [[:en:Hour]] * [[Օր]] - [[:hy:Օր]] - [[:en:Day]] * [[Շաբաթ]] - [[:hy:Շաբաթ]] - [[:en:Week]] * [[Ամիս]] - [[:hy:Ամիս]] - [[:en:Month]] * [[Տարի]] - [[:hy:Տարի]] - [[:en:Year]] * [[Տասնամեակ]] - [[:hy:Տասնամյակ]] - [[:en:Decade]] * [[Հազարամեակ]] - [[:hy:Հազարամյակ]] - [[:en:Millennium]] * [[Տեւողութիւն]] - [[:en:Duration]] * [[Ակնթարթ]] - [[:en:Instant]] * [[Դարաշրջան]] - [[:hy:Դարաշրջան]] - [[:en:Era]] * [[Տարուան եղանակ]] - [[:hy:Տարվա եղանակ]] - [[:en:Season]] * [[Ամսաթիւ]] - [[:hy:Ամսաթիվ]] - [[:en:Calendar date]] * [[Ժամային գօտի]] - [[:hy:Ժամային գոտի]] - [[:en:Time zone]] * [[Յուլեան օրացոյց]] - [[:hy:Հուլյան օրացույց]] - [[:en:Julian calendar]] === Այլ === * [[Օդերեւութախօսութիւն]] - [[:en:Meteorology]] * [[Հանքախօսութիւն]] - [[:en:Mineralogy]] * [[Երկրախօսութիւն]] - [[:en:Geology]] * [[Ուժական գիտութիւն]] - [[:en:Dynamics]] * [[Դնդերախօսութիւն]] - [[:en:Myology]] * [[Աճառախօսութիւն]] - [[:en:Chondrology]] * [[Գաւառագրութիւն]] - [[:en:Chorographie]] * [[Ճակատագիտութիւն]] - [[:en:Métoposcopie]] * [[Բնազանցութիւն]] - [[:en:Metaphysics]] * [[Աստեղագիտութիւն]] - [[:en:Astronomy]] * [[Ջրակշռութիւն]] - [[:en:Hydrostatics]] * [[Թաղանթախօսութիւն]] - [[:en:Hyménologie]] * [[Վիմախօսութիւն]] - [[:en:Lithologie]] * [[Բնախօսութիւն]] - [[:en:Physiology]] * [[Իրաւագիտութիւն]] - [[:en:Jurisprudence]] * [[Հայրասպան]] - [[:en:Patricide]] * [[Մայրասպան]] - [[:en:Matricide]] * [[Բեռնարգելք]] - [[:hy:Էմբարգո]] -[[:en:Economic sanctions]] * [[Մայքրոսոֆթ Ուինտոուզ]] - [[:hy:Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ]] - [[:en:Microsoft Windows]] * [[Եղիշէ Չարենցի կեանքի ժամանակագրութիւն]] - [[:hy:Եղիշե_Չարենցի_կյանքի_ժամանակագրություն|Եղիշե Չարենցի կյանքի ժամանակագրություն]] * [[Մայքրոսոֆթ Ուինտոուզ]] - [[:hy:Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ]] - [[:en:Microsoft Windows]] * [[Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարան]] - [[:en:University of Southern California]] * [[Ալեն Տըլոն]] - [[:en:Alain Delon]] * [[Տնտեսական Համագործակցութեան եւ Զարգացման Կազմակերպութիւն]] - [[:en:OECD]] * [[Կամալ Ապտել Նասեր]] - [[:en:Gamal Abdel Nasser]] * [[Տուպայ]] - [[:en:Dubai]] * [[Սեւիլիոյ տաճար]] - [[:hy:Սևիլյայի_տաճար|Սևիլյայի տաճար]] - [[:en:Seville_Cathedral|Seville Cathedral]] * [[Օքլընտի Համալսարան]] - [[:en:University of Auckland|University of Auckland]] * [[Պալամանտ Համալսարան]] - [[:en:University of Balamand]] * [[Քուրա, Լիբանան]] - [[:en:Koura District]] * [[Փանամայի ջրանցք]] - [[:en:Panama Canal|Panama Canal]] * [[Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս]] - [[:en:Arctic Ocean|Arctic Ocean]] === Կազմակերպութիւններ === * [[ՏՀԶԿ]] - [[:en:|OECD]] * [[Արաբական Լիկա]] - [[:en:Arab League]] * [[Ափրիկեան Միութիւն]] - [[:en:African Union]] * [[Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութիւն]] - [[:en:Organisation internationale de la Francophonie]] * [[Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութիւն]] - [[:en:Organisation of Islamic Cooperation]] * [[Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողով]] - [[:en:Indian Ocean Commission]] h3jdh3etauwd3p3ixbk0m6on0vl9cws 252555 252554 2026-07-04T08:49:43Z ShahenWasHere 140 252555 wikitext text/x-wiki == Անհրաժեշտ յօդուածներ == Բարե՛ւ, ստորեւ կրնաք գտնել յօդուածներու ցանկ մը: Այս յօդուածներուն ներկայութիւնը արեւմտահայերէն ուիքիի վրայ անհրաժեշտ է, իրենց տուն տուէք մեր ուիքիին վրայ եւ գրեցէք իրենց մասին 😃 === Դիցաբանութիւն === * [[պերեդիքսոն]] - [[:en:Peridexion tree]] * [[Հրուդէն]] - [[:hy:Ֆերեյդուն]] - [[:en:Fereydun]] * [[Առասպելական արարած]] - [[:hy:Առասպելական արարած]] - [[:en:Legendary creature]] * [[Հսկայ]] - [[:hy:Հսկա]] - [[:en:Giant]] === Կենդանիներ === * [[գետակինճ]] - [[:hy:Գետակինճեր]] - [[:en:Tapirus]] * [[ռնգեղջիւր]] - [[:hy:Ռնգեղջյուր]] - [[:en:Rhinoceros]] * [[սարեակ]] - [[:hy:Սարյակներ (ընտանիք)]] - [[:en:Starling]] * [[շահէն]] - [[:en:Falco peleigrinoides]] * [[սերմնագռավ]] - [[:hy:Սերմնաքաղ]] - [[:en:Rook (bird)]] * [[սիրամարգ]] - [[:en:Peafowl]] * [[փայտփորիկ]] - [[:en:Woodpecker]] * [[յոպոպ]] - [[:en:Hoopoe]] * [[քնարահաւ]] - [[:en:Lyrebird]] * [[հաւալուսն]] - [[:hy:հավալուսն]] - [[:en:Pelican]] * [[ծովակով]] - [[:hy:Ստելլերյան կով]] - [[:en:Steller's sea cow]] === Երկիրներ === * [[:hyw:Պոզնիա եւ Հերցեկովինա|Պոզնիա եւ Հերցեկովինա]] - [[:hy:Բոսնիա և Հերցեգովինա|Բոսնիա և Հերցեգովինա]] - [[:en:Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]] * [[:hyw:Քամպոճա|Քամպոճա]] - [[:hy:Կամբոջա|Կամբոջա]] - [[:en:Cambodia|Cambodia]] * [[:hyw:Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն|Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն|Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Central African Republic|Central African Republic]] * [[:hyw:Քոմորեան կղզիներ|Քոմորեան կղզիներ]] - [[:hy:Կոմորյան կղզիներ|Կոմորյան կղզիներ]] - [[:en:Comoros|Comoros]] * [[:hyw:Տոմինիքեան Հանրապետութիւն|Տոմինիքեան Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Դոմինիկյան Հանրապետություն|Դոմինիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Dominican Republic|Dominican Republic]] * [[:hyw:Սալվատոր|Սալվատոր]] - [[:hy:Սալվադոր|Սալվադոր]] - [[:en:El Salvador|El Salvador]] * [[:hyw:Էսուաթինի|Էսուաթինի]] - [[:hy:Էսվատինի|Էսվատինի]] - [[:en:Eswatini|Eswatini]] * [[:hyw:Կամպիա|Կամպիա]] - [[:hy:Գամբիա|Գամբիա]] - [[:en:Gambia|Gambia]] * [[:hyw:Կանա|Կանա]] - [[:hy:Գանա|Գանա]] - [[:en:Ghana|Ghana]] * [[:hyw:Կրենատա|Կրենատա]] - [[:hy:Գրենադա|Գրենադա]] - [[:en:Grenada|Grenada]] * [[:hyw:Կինի|Կինի]] - [[:hy:Գվինեա|Գվինեա]] - [[:en:Guinea|Guinea]] * [[:hyw:Կինի-Պիսաու|Կինի-Պիսաու]] - [[:hy:Գվինեա-Բիսաու|Գվինեա-Բիսաու]] - [[:en:Guinea-Bissau|Guinea-Bissau]] * [[:hyw:Կայանա|Կայանա]] - [[:hy:Գայանա|Գայանա]] - [[:en:Guyana|Guyana]] * [[:hyw:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:hy:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:en:Haiti|Haiti]] * [[:hyw:Հոնտուրաս|Հոնտուրաս]] - [[:hy:Հոնդուրաս|Հոնդուրաս]] - [[:en:Honduras|Honduras]] * [[:hyw:Քիրիպաթի|Քիրիպաթի]] - [[:hy:Կիրիբատի|Կիրիբատի]] - [[:en:Kiribati|Kiribati]] * [[:hyw:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:hy:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]] * [[:hyw:Մալաուի|Մալաուի]] - [[:hy:Մալավի|Մալավի]] - [[:en:Malawi|Malawi]] * [[:hyw:Մալի|Մալի]] - [[:hy:Մալի|Մալի]] - [[:en:Mali|Mali]] * [[:hyw:Մարշալեան Կղզիներ|Մարշալեան Կղզիներ]] - [[:hy:Մարշալյան կղզիներ|Մարշալյան կղզիներ]] - [[:en:Marshall Islands|Marshall Islands]] * [[:hyw:Մորիթանիա|Մորիթանիա]] - [[:hy:Մավրիտանիա|Մավրիտանիա]] - [[:en:Mauritania|Mauritania]] * [[:hyw:Մաւրիկիոս|Մաւրիկիոս]] - [[:hy:Մավրիկիոս|Մավրիկիոս]] - [[:en:Mauritius|Mauritius]] * [[:hyw:Միքրոնեզիա|Միքրոնեզիա]] - [[:hy:Միկրոնեզիա|Միկրոնեզիա]] - [[:en:Micronesia|Micronesia]] * [[:hyw:Մոնկոլիա|Մոնկոլիա]] - [[:hy:Մոնղոլիա|Մոնղոլիա]] - [[:en:Mongolia|Mongolia]] * [[:hyw:Մոզամպիք|Մոզամպիք]] - [[:hy:Մոզամբիկ|Մոզամբիկ]] - [[:en:Mozambique|Mozambique]] * [[:hyw:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:hy:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:en:Nauru|Nauru]] * [[:hyw:Նիժեր|Նիժեր]] - [[:hy:Նիգեր|Նիգեր]] - [[:en:Niger|Niger]] * [[:hyw:Փալաու|Փալաու]] - [[:hy:Պալաու|Պալաու]] - [[:en:Palau|Palau]] * [[:hyw:Բաբուա Նոր Կինի|Բաբուա Նոր Կինի]] - [[:hy:Պապուա Նոր Գվինեա|Պապուա Նոր Գվինեա]] - [[:en:Papua New Guinea|Papua New Guinea]] * [[:hyw:Բարակուայ|Բարակուայ]] - [[:hy:Պարագվայ|Պարագվայ]] - [[:en:Paraguay|Paraguay]] * [[:hyw:Բերու|Բերու]] - [[:hy:Պերու|Պերու]] - [[:en:Peru|Peru]] * [[:hyw:Ֆիլիբիններ|Ֆիլիբիններ]] - [[:hy:Ֆիլիպիններ|Ֆիլիպիններ]] - [[:en:Philippines|Philippines]] * [[:hyw:Սան Լուսիա|Սան Լուսիա]] - [[:hy:Սենթ Լյուսիա|Սենթ Լյուսիա]] - [[:en:Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[:hyw:Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ|Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ]] - [[:hy:Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ|Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ]] - [[:en:Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent and the Grenadines]] * [[:hyw:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:hy:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:en:San Marino|San Marino]] * [[:hyw:Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի|Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի]] - [[:hy:Սան Տոմե և Պրինսիպի|Սան Տոմե և Պրինսիպի]] - [[:en:Sao Tome and Principe|Sao Tome and Principe]] * [[:hyw:Սեյշելեան կղզիներ|Սեյշելեան կղզիներ]] - [[:hy:Սեյշելյան կղզիներ|Սեյշելյան կղզիներ]] - [[:en:Seychelles|Seychelles]] * [[:hyw:Սոմալիա|Սոմալիա]] - [[:hy:Սոմալի|Սոմալի]] - [[:en:Somalia|Somalia]] * [[:hyw:Շրի Լանքա|Շրի Լանքա]] - [[:hy:Շրի Լանկա|Շրի Լանկա]] - [[:en:Sri Lanka|Sri Lanka]] * [[:hyw:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:hy:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:en:Suriname|Suriname]] * [[:hyw:Թաճիքստան|Թաճիքստան]] - [[:hy:Տաջիկստան|Տաջիկստան]] - [[:en:Tajikistan|Tajikistan]] * [[:hyw:Արեւելեան Թիմոր|Արեւելեան Թիմոր]] - [[:hy:Արևելյան Թիմոր|Արևելյան Թիմոր]] - [[:en:Timor-Leste|Timor-Leste]] * [[:hyw:Թոկո|Թոկո]] - [[:hy:Տոգո|Տոգո]] - [[:en:Togo|Togo]] * [[:hyw:Թոնկա|Թոնկա]] - [[:hy:Տոնգա|Տոնգա]] - [[:en:Tonga|Tonga]] * [[:hyw:Թրինիտատ եւ Թոպակո|Թրինիտատ եւ Թոպակո]] - [[:hy:Տրինիդադ և Տոբագո|Տրինիդադ և Տոբագո]] - [[:en:Trinidad and Tobago|Trinidad and Tobago]] * [[:hyw:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:hy:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:en:Turkmenistan|Turkmenistan]] * [[:hyw:Թուվալու|Թուվալու]] - [[:hy:Տուվալու|Տուվալու]] - [[:en:Tuvalu|Tuvalu]] ==== Երկիրներ, որոնք ՄԱԿ-ի անդամ չեն, ոչ ալ դիտորդ ==== * [[Աբխազիոյ Հանրապետութիւն։]] - [[:hy:Աբխազիայի Հանրապետություն]] - [[:en:Abkhazia]] * [[:hyw:Հարաւային Օսիա|Հարաւային Օսիա]] - [[:hy:Հարավային Օսիա|Հարավային Օսիա]] - [[:en:South Ossetia|South Ossetia]] === Պատմական շրջաններ եւ երկիրներ === * [[Ասորեստան]] - [[:hy:Ասորեստան]] - [[:en:Assyria]] * [[Մակեդոնիա]] - [[:hy:Մակեդոնիա (տերմինաբանություն)]] - [[:en:Macedonia (terminology)]] * [[Մարաստան]] կամ Մարք - [[:hy:Մարաստան]] - [[:en:Media (region)]] * [[Ալանք]] - [[:hy:Ալանիա]] - [[:en:Alania]] === Լեզուներ === * [[Մանտարին Չինարէն]] - [[:en:Mandarin Chinese]] * [[Հինտի]] - [[:en:Hindi]] * [[Սպաներէն]] - [[:en:Spanish language]] * [[Պենկալերէն]] - [[:en:Bengali language]] * [[Փորթուկալերէն]] - [[:en:Portuguese language]] * [[Ուրտու]] - [[:en:Urdu]] * [[Ինտոնեզերէն]] - [[:en:Indonesian language]] * [[Մարաթերէն]] - [[:en:Marathi language]] * [[Թելուկերէն]] - [[:en:Telugu language]] * [[Հաուներէն]] - [[:en:Hausa language]] * [[Թամիլերէն]] - [[:en:Tamil language]] * [[Սուահիլերէն]] - [[:en:Swahili language]] * [[Վիեդնամերէն]] - [[:en:Vietnamese language]] * [[Թակալերէն]] - [[:en:Tagalog language]] * [[Փունճապերէն]] - [[:en:Punjabi language]] * [[Քորերէն]] - [[:en:Korean language]] * [[Ճավանեզերէն]] - [[:en:Javanese language]] * [[Կուճարաթերէն]] - [[:en:Gujarati language]] * [[Ամհարերէն]] - [[:en:Amharic]] * [[Քաննատերէն]] - [[:en:Kannada]] * [[Ապխազերէն]] - [[:en:Abkhaz language]] * [[Ալպաներէն]] - [[:en:Albanian language]] * [[Պրեթոներէն]] - [[:en:Breton language]] * [[Պուլկարերէն]] - [[:en:Bulgarian language]] * [[Քաթալաներէն]] - [[:en:Catalan language]] * [[Քորսիքերէն]] - [[:en:Corsican language]] * [[Խրիմի Թաթարերէն]] - [[:en:Crimean Tatar language]] * [[Չեխերէն]] - [[:en:Czech language]] * [[Տանիերէն]] - [[:en:Danish language]] * [[Հոլանտերէն]] - [[:en:Dutch language]] * [[Էսթոներէն]] - [[:en:Estonian language]] * [[ֆիններէն]] - [[:en:Finnish language]] * [[Իսլանտերէն]] - [[:en:Icelandic language]] * [[Իռլանտերէն]] - [[:en:Irish language]] * [[Լադիշերէն]] - [[:en:Latvian language]] * [[Լիդվերէն]] - [[:en:Lithuanian language]] * [[Լիւքսամպուրկերէն]] - [[:en:Luxembourgish]] * [[Մակեդոներէն]] - [[:en:Macedonian language]] * [[Մալթայերէն]] - [[:en:Maltese language]] * [[Նորվեկերէն]] - [[:en:Norweigian language]] * [[Լեհերէն]] - [[:en:Polish language]] * [[Ռոմանշերէն]] - [[:en:Romansh language]] * [[Ռումանիրէն]] - [[:en:Romanian language]] * [[Սերպոխորվաթերէն]] - [[:en:Serbo-Croatian]] * [[Սլովաքերէն]] - [[:en:Slovak language]] * [[Սլովեներէն]] - [[:en:Slovenian language]] * [[Շուետերէն]] - [[:en:Swedish language]] === Երաժշտական Նուագարաններ === * [[Քլարինեթ]] - [[:hy:Կլառնետ|Կլառնետ]] - [[:en:Clarinet|Clarinet]] * [[Աւագափող]] - [[:hy:Ֆլէյտա|Ֆլէյտա]] - [[:en:Flute|Flute]] * [[Հոպոյ]] - [[:hy:Հոբոյ|Հոբոյ]] - [[:en:Oboe|Oboe]] * [[Պասուն]] - [[:hy:Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)|Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)]] - [[:en:Bassoon|Bassoon]] * [[Թուպա]] - [[:en:Tuba|Tuba]] * [[Թրոմպոն]] - [[:hy:Տրոմբոն|Տրոմբոն]] - [[:en:Trombone|Trombone]] * [[Գալարափող]] - [[:hy:Գալարափող|Գալարափող]] - [[:en:French horn|French horn]] * [[Շեփոր]] - [[:hy:Շեփոր|Շեփոր]] - [[:en:Trumpet|Trumpet]] * [[Շվի]] - [[:en:Shvi]] === CEE Ցանկ === * [[Հայերը Իրաքի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Iraqi_Armenians * [[Հայերը Վրաստանի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Georgia * [[Հայերը Արժանթինի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Argentine * [[Հայերը Սուրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Syria * [[Հայերը Ուքրանիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Ukraine * [[Հայերը Աւստրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Austria * [[Հայերը Գանատայի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Canadians * [[Հայերը Աւստրալիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Australians * [[Հայերը Թուրքիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Turkey * [[Հայերը Սինկափուրի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Singapore * [[Թագնուած Հայեր]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Hidden_Armenians * [[Հայերը Հունգարիոյ մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Hungary * [[Հայերը Միացեալ Թագաւորութեան մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_the_United_Kingdom === Կազմակերպութիւններ === * [[ՏՀԶԿ]] - [[:en:|OECD]] * [[Արաբական Լիկա]] - [[:en:Arab League]] * [[Ափրիկեան Միութիւն]] - [[:en:African Union]] * [[Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութիւն]] - [[:en:Organisation internationale de la Francophonie]] * [[Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութիւն]] - [[:en:Organisation of Islamic Cooperation]] * [[Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողով]] - [[:en:Indian Ocean Commission]] === Հայ անձնաւորութիւններ === * [[Վիգէն Պապիկեան]] - [[:en:Viken Babikian]] * [[Ճօ Մանճանիելօ]] - [[:en:Joe Manganiello]] * [[Լէրի Կակոսեան]] - [[:en:Larry Gagosian]] * [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]] * [[Զաւեն Գույումճեան]] - [[:en:Zaven Kouyoumdjian]] * [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]] * [[Նիքոլ Սապա]] - [[:en:Nicole Saba]] * [[Նշան Տէր Յարութիւնեան]] - [[:ar:نيشان (إعلامي)]] * [[Նուրա Գէւորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]] * [[Սագօ Շահինեան]] - [[:en:Sako Shahinian]] * [[Մարտիկ Չափարեան]] - [[:en:Mardik Tchaparian]] * [[Յակոբ Տոնապետեան]] - [[:en:Agop Donabidian]] * [[Վարդան Ղազարեան]] - [[:en:Vardan Ghazaryan]] * [[Խորէն Աբրահամեան]] - [[:en:Khoren Abrahamyan]] * [[Ալեքսանտր Երիցեան]] - [[:hy:Ալեքսանդր Երիցյան]] * [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]] * [[Ֆրանսիս Վեպեր]] - [[:en:Francis Veber]] * [[Ֆրանսուա Պերլեան]] - [[:en:François Berléand]] * [[Ալեն Պերպերեան]] - [[:en:Alain Berbérian]] * [[Փասքալ Լեժիթիմուս]] - [[:en:Pascal Légitimus]] * [[Մայքըլ Վարդան]] - [[:en:Michael Vartan]] * [[Մարիանա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]] * [[Մաթիո Մատենեան]] - [[:en:Mathieu Madénian]] * [[Ռաֆֆի Շարթ]] - [[:en:Raffy Shart]] * [[Նինա Պերպերովա]] - [[:en:Nina Berberova]] * [[Ֆիլիփ Ճեան]] - [[:en:Philippe Djian]] * [[Ժան-Քլոտ Քեպապճեան]] - [[:en:Jean-Claude Kebabdjian]] * [[Ժաք Հելեան]] - [[:en:Jacques Hélian]] * [[Լեւոն Սայեան]] - [[:en:Lévon Sayan]] * [[Տանիել Ժերարտ]] - [[:en:Danyel Gérard]] * [[Ֆրանսուա Գէորքեան]] - [[:en:François Kevorkian]] * [[Անտրէ Մանուկեան]] - [[:en:André Manoukian]] * [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]] * [[Եսայի Ալթունեան]] - [[:en:Essaï Altounian]] * [[Լեոն Արթիւր Թիւթիւնճեան]] - [[:en:Léon Arthur Tutundjian]] * [[Մելիք Օհանեան]] - [[:en:Melik Ohanian]] * [[Էտուարտ Պալլատուր]] - [[:en:Édouard Balladur]] * [[Ժերարտ Տարմանին]] - [[:en:Gérald Darmanin]] * [[Սարա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]] * [[Արսեն Չաքարեան]] - [[:en:Arsène Tchakarian]] * [[Ալեն Փրոսթ]] - [[:en:Alain Prost]] * [[Էրիք Ասատուրեան]] - [[:en:Éric Assadourian]] * [[Եուրի Ճորքաէֆ]] - [[:en:Youri Djorkaeff]] * [[Ալեն Պողոսեան]] - [[:en:Alain Boghossian]] * [[Տիմիթրի Եաչվիլի]] - [[:en:Dimitri Yachvili]] * [[Սիրիաք Ռիվիերեան]] - [[:en:Cyriaque Rivieyran]] * [[Իտա Ատամոֆ]] - [[:en:Ida Adamoff]] * [[Փաթրիք Տոնապետեան]] - [[:en:Patrick Donabédian]] * [[Անահիտ Տոնապետեան Տեմոփուլոս]] - [[:hy:Անահիտ Տոնապետյան-Դեմոպուլոս]] * [[Սերժ Չուրուք]] - [[:en:Serge Tchuruk]] * [[Ալեն Մանուքեան]] - [[:en:Alain Manoukian]] * [[Ալեն Միքլի]] - [[:en:Alain Mikli]] * [[Ռաֆֆի Հալաճեան]] - [[:en:Rafi Haladjian]] * [[Փոլ-Լուի Արսլանեան]] - [[:en:Paul-Louis Arslanian]] * [[Կլետիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]] * [[Վիք Տարչինեան]] - [[:en:Vic Darchinyan]] * [[Ճորճ Տոնիկեան]] - [[:en:George Donikian]] * [[Պրայըն Կուրճեան]] - [[:en:Brian Goorjian]] * [[Սլավա Գրիգորեան]] - [[:en:Slava Grigoryan]] * [[Ժանօ Թուսունեան]] - [[:en:Jano Toussounian]] * [[Ճոն Քաչոյեան]] - [[:en:John Kachoyan]] * [[Եուրիկ Սարգիսեան]] - [[:en:Yurik Sarkisyan]] * [[Պորիս Պապայեան]] - [[:en:Boris Babayan]] * [[Ալեքսէյ Հեքիմեան]] - [[:en:Alexey Ekimyan]] * [[Կարի Քասփարով]] - [[:en:Garry Kasparov]] * [[Վլատիմիր Յակոբեան]] - [[:en:Vladimir Akopian]] * [[Աշոտ Նադանեան]] - [[:en:Ashot Nadanian]] * [[Վլադիմիր Պաղիրով]] - [[:en:Vladimir Bagirov]] * [[Եւկենի Պետրոսեան]] - [[:en:Yevgeny Petrosyan]] * [[Սերկեյ Ղազարով]] - [[:en:Sergey Gazarov]] * [[Կիորկի Շահնազարով]] - [[:en:Georgy Shakhnazarov]] * [[Ռաֆայել Կապրելեան]] - [[:en:Rafael Kaprelyan]] * [[Սերկեյ Պետրոսեան]] - [[:en:Sergey Petrosyan]] * [[Կարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]] * [[Կարապետ Կարապետեան]] - [[:en:Karapet Karapetyan]] * [[Յարութիւն Խաչադրեան]] - [[:en:Harutyun Khachatryan]] * [[Վաղարշակ Յարութիւնեան]] - [[:en:Vagharshak Harutiunyan]] * [[Յովնաթանեան ընտանիք]] - [[:en:Hovnatanian]] * [[Յակոբ Դաւթեան]] - [[:en:Yakov Davydov]] * [[Վլատիմիր Սարգսեան]] - [[:en:Vladimir Sargsyan]] * [[Աղվան Վարդանեան]] - [[:en:Aghvan Vardanyan]] * [[Արթիւր Յակոբեան]] - [[:en:Arturs Akopjans]] * [[Ալան Մելիքճանեան]] - [[:en:Captain Disillusion]] * [[Պորիս Փարսատանեան]] - [[:en:Boris Parsadanian]] * [[Եուրի Սարգիսեան]] - [[:en:Yuriy Sarkisyan]] * [[Արթեոմ Ֆիլիփոսեան]] - [[:en:Artyom Filiposyan]] * [[Վատիմ Ապրամով]] - [[:en:Vadim Abramov]] * [[Արթիւր Գրիգորեան]] - [[:en:Artur Grigorian]] * [[Անտրեյ Յակոբեանց]] - [[:en:Andrey Akopyants]] * [[Թամարա Խանում]] - [[:en:Tamara Khanum]] * [[Ռալֆ Եիրիկեան]] - [[:en:Ralph Yirikian]] === Ծով === * [[Կասպից ծով]] - [[:hy:Կասպից ծով]] - [[:en:Caspian Sea]] === Բնագիտութիւն === * [[Ժառանգաբանութիւն]] - [[:hy:Գենետիկա]] - [[:en:Genetics]] * [[Լուսասինթեզ]] - [[:hy:Ֆոտոսինթեզ]] - [[:en:Photosynthesis]] * [[Բնահամակարգ]] - [[:hy:Էկոհամակարգ]] - [[:en:Ecosystem]] * [[Կլիմայի փոփոխութիւն]] - [[:hy:Կլիմայի փոփոխություն]] - [[:en:Climate change]] * [[Պարբերական աղիւսակ]] - [[:hy:Պարբերական համակարգ]] - [[:en:Periodic table]] * [[Քուանթային մեքանիկա]] - [[:hy:Քվանտային մեխանիկա]] - [[:en:Quantum mechanics]] * [[Յարաբերականութեան տեսութիւն]] - [[:hy:Հարաբերականության տեսություն]] - [[:en:Theory of relativity]] * [[Ջերմադինամիկա]] - [[:hy:Թերմոդինամիկա]] - [[:en:Thermodynamics]] * [[Էնթրոփիա]] - [[:hy:Էնտրոպիա]] - [[:en:Entropy]] === Թուաբանութիւն եւ արհեստագիտութիւն === * [[Հաւանականութիւն]] - [[:hy:Հավանականություն]] - [[:en:Probability]] * [[Վիճակագրութիւն]] - [[:hy:Վիճակագրություն]] - [[:en:Statistics]] * [[Հանրահաշիւ]] - [[:hy:Հանրահաշիվ]] - [[:en:Algebra]] * [[Թուաբանական վերլուծութիւն]] - [[:hy:Մաթեմատիկական անալիզ]] - [[:en:Calculus]] * [[Արհեստական բանականութիւն]] - [[:hy:Արհեստական բանականություն]] - [[:en:Artificial intelligence]] * [[Կիսահաղորդիչ]] - [[:hy:Կիսահաղորդիչ]] - [[:en:Semiconductor]] === Իմաստասիրութիւն եւ ընկերութիւն === * [[Բարոյագիտութիւն]] - [[:hy:Էթիկա]] - [[:en:Ethics]] * [[Մարդու իրաւունքներ]] - [[:hy:Մարդու իրավունքներ]] - [[:en:Human rights]] * [[Համաշխարհայնացում]] - [[:hy:Գլոբալիզացիա]] - [[:en:Globalization]] === Պատմութիւն === * [[Լուսաւորութեան դարաշրջան]] - [[:hy:Լուսավորության դարաշրջան]] - [[:en:Age of Enlightenment]] * [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Արդյունաբերական հեղափոխություն]] - [[:en:Industrial Revolution]] * [[Պաղ պատերազմ]] - [[:hy:Սառը պատերազմ]] - [[:en:Cold War]] * [[Մոնկոլական կայսրութիւն]] - [[:hy:Մոնղոլական կայսրություն]] - [[:en:Mongol Empire]] * [[Ֆրանսական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն]] - [[:en:French Revolution]] * [[Յուլիոս Կեսար]] - [[:hy:Հուլիոս Կեսար]] - [[:en:Julius Caesar]] * [[Նափոլէոն Պոնափարթ]] - [[:hy:Նապոլեոն Բոնապարտ]] - [[:en:Napoleon]] === Աշխարհագրութիւն === * [[Ցամաքամաս]] - [[:hy:Մայրցամաք]] - [[:en:Continent]] === Համաշխարհային դէմքեր === * [[Իսահակ Նիւթըն]] - [[:hy:Իսահակ Նյուտոն]] - [[:en:Isaac Newton]] * [[Քարլ Մարքս]] - [[:hy:Կարլ Մարքս]] - [[:en:Karl Marx]] === Աստղագիտութիւն === * [[Գալակտիկա]] - [[:hy:Գալակտիկա]] - [[:en:Galaxy]] * [[Արեւ]] - [[:hy:Արեգակ]] - [[:en:Sun]] * [[Աստղ]] - [[:hy:Աստղ]] - [[:en:Star]] * [[Մեծ պայթիւն]] - [[:hy:Մեծ պայթյուն]] - [[:en:Big Bang]] * [[Ձգողականութիւն]] - [[:hy:Ձգողականություն]] - [[:en:Gravity]] === Մարդու մարմին եւ բժշկութիւն === * [[Մարդու մարմին]] - [[:hy:Մարդու մարմին]] - [[:en:Human body]] * [[Կմախք]] - [[:hy:Կմախք]] - [[:en:Skeleton]] * [[Հակամանրէ]] - [[:hy:Հակաբիոտիկներ]] - [[:en:Antibiotic]] * [[Համավարակ]] - [[:hy:Պանդեմիա]] - [[:en:Pandemic]] * [[Սնուցում]] - [[:hy:Սնուցում]] - [[:en:Nutrition]] === Գիտութիւն === * [[Քիմիական տարր]] - [[:hy:Քիմիական տարր]] - [[:en:Chemical element]] * [[Երկաթ]] - [[:hy:Երկաթ]] - [[:en:Iron]] * [[Ուժ]] - [[:hy:Ուժ]] - [[:en:Force]] * [[Ուժանիւթ]] - [[:hy:Էներգիա]] - [[:en:Energy]] === Կրօնք === * [[Կրօնք]] - [[:hy:Կրոն]] - [[:en:Religion]] * [[Հրէականութիւն]] - [[:hy:Հուդայականություն]] - [[:en:Judaism]] * [[Հնդուականութիւն]] - [[:hy:Հինդուիզմ]] - [[:en:Hinduism]] * [[Ղուրան]] - [[:hy:Ղուրան]] - [[:en:Quran]] * [[Կաթողիկէ Եկեղեցի]] - [[:hy:Կաթոլիկ եկեղեցի]] - [[:en:Catholic Church]] === Ընկերութիւն եւ առօրեայ կեանք === * [[Ընտանիք]] - [[:hy:Ընտանիք]] - [[:en:Family]] * [[Կրթութիւն]] - [[:hy:Կրթություն]] - [[:en:Education]] * [[Սնունդ]] - [[:hy:Սնունդ]] - [[:en:Food]] * [[Քաղաք]] - [[:hy:Քաղաք]] - [[:en:City]] === Արուեստ եւ մշակոյթ === * [[Շարժապատկեր]] - [[:hy:Կինոարվեստ]] - [[:en:Film]] * [[Օփերա]] - [[:hy:Օպերա]] - [[:en:Opera]] === Գրականութիւն === * [[Բանաստեղծութիւն]] - [[:hy:Պոեզիա]] - [[:en:Poetry]] * [[Թատերգութիւն]] - [[:hy:Դրամա]] - [[:en:Drama]] * [[Դիւցազնավէպ]] - [[:hy:Էպոս]] - [[:en:Epic poetry]] === Արհեստագիտութիւն === * [[Համացանց]] - [[:hy:Համացանց]] - [[:en:Internet]] * [[Ծրագրաշար]] - [[:hy:Ծրագրային ապահովում]] - [[:en:Software]] * [[Խելախօս]] - [[:hy:Սմարթֆոն]] - [[:en:Smartphone]] * [[Ընկերային ցանց]] - [[:hy:Սոցիալական ցանց]] - [[:en:Social media]] * [[Հեռախօս]] - [[:hy:Հեռախոս]] - [[:en:Telephone]] * [[Հեռատեսիլ]] - [[:hy:Հեռուստատեսություն]] - [[:en:Television]] * [[Ռոպոթ]] - [[:hy:Ռոբոտ]] - [[:en:Robot]] === Տնտեսութիւն === * [[Դրամատուն]] - [[:hy:Բանկ]] - [[:en:Bank]] * [[Սղաճ]] - [[:hy:Գնաճ]] - [[:en:Inflation]] * [[Առեւտուր]] - [[:hy:Առևտուր]] - [[:en:Trade]] * [[Հարկ]] - [[:hy:Հարկ (պետական)]] - [[:en:Tax]] * [[Պորսա]] - [[:hy:Ֆոնդային բորսա]] - [[:en:Stock exchange]] === Մարզաձեւեր === * [[Ոտնագնդակ]] - [[:hy:Ֆուտբոլ]] - [[:en:Association football]] * [[Պասքեթպոլ]] - [[:hy:Բասկետբոլ]] - [[:en:Basketball]] * [[Ողիմպիական խաղեր]] - [[:hy:Օլիմպիական խաղեր]] - [[:en:Olympic Games]] === Ժամանակ === * [[Ժամ]] - [[:hy:Ժամ]] - [[:en:Hour]] * [[Օր]] - [[:hy:Օր]] - [[:en:Day]] * [[Շաբաթ]] - [[:hy:Շաբաթ]] - [[:en:Week]] * [[Ամիս]] - [[:hy:Ամիս]] - [[:en:Month]] * [[Տարի]] - [[:hy:Տարի]] - [[:en:Year]] * [[Տասնամեակ]] - [[:hy:Տասնամյակ]] - [[:en:Decade]] * [[Հազարամեակ]] - [[:hy:Հազարամյակ]] - [[:en:Millennium]] * [[Տեւողութիւն]] - [[:en:Duration]] * [[Ակնթարթ]] - [[:en:Instant]] * [[Դարաշրջան]] - [[:hy:Դարաշրջան]] - [[:en:Era]] * [[Տարուան եղանակ]] - [[:hy:Տարվա եղանակ]] - [[:en:Season]] * [[Ամսաթիւ]] - [[:hy:Ամսաթիվ]] - [[:en:Calendar date]] * [[Ժամային գօտի]] - [[:hy:Ժամային գոտի]] - [[:en:Time zone]] * [[Յուլեան օրացոյց]] - [[:hy:Հուլյան օրացույց]] - [[:en:Julian calendar]] === Այլ === * [[Օդերեւութախօսութիւն]] - [[:en:Meteorology]] * [[Հանքախօսութիւն]] - [[:en:Mineralogy]] * [[Երկրախօսութիւն]] - [[:en:Geology]] * [[Ուժական գիտութիւն]] - [[:en:Dynamics]] * [[Դնդերախօսութիւն]] - [[:en:Myology]] * [[Աճառախօսութիւն]] - [[:en:Chondrology]] * [[Գաւառագրութիւն]] - [[:en:Chorographie]] * [[Ճակատագիտութիւն]] - [[:en:Métoposcopie]] * [[Բնազանցութիւն]] - [[:en:Metaphysics]] * [[Աստեղագիտութիւն]] - [[:en:Astronomy]] * [[Ջրակշռութիւն]] - [[:en:Hydrostatics]] * [[Թաղանթախօսութիւն]] - [[:en:Hyménologie]] * [[Վիմախօսութիւն]] - [[:en:Lithologie]] * [[Բնախօսութիւն]] - [[:en:Physiology]] * [[Իրաւագիտութիւն]] - [[:en:Jurisprudence]] * [[Հայրասպան]] - [[:en:Patricide]] * [[Մայրասպան]] - [[:en:Matricide]] * [[Բեռնարգելք]] - [[:hy:Էմբարգո]] -[[:en:Economic sanctions]] * [[Եղիշէ Չարենցի կեանքի ժամանակագրութիւն]] - [[:hy:Եղիշե_Չարենցի_կյանքի_ժամանակագրություն|Եղիշե Չարենցի կյանքի ժամանակագրություն]] * [[Մայքրոսոֆթ Ուինտոուզ]] - [[:hy:Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ]] - [[:en:Microsoft Windows]] * [[Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարան]] - [[:en:University of Southern California]] * [[Ալեն Տըլոն]] - [[:en:Alain Delon]] * [[Տնտեսական Համագործակցութեան եւ Զարգացման Կազմակերպութիւն]] - [[:en:OECD]] * [[Կամալ Ապտել Նասեր]] - [[:en:Gamal Abdel Nasser]] * [[Տուպայ]] - [[:en:Dubai]] * [[Սեւիլիոյ տաճար]] - [[:hy:Սևիլյայի_տաճար|Սևիլյայի տաճար]] - [[:en:Seville_Cathedral|Seville Cathedral]] * [[Օքլընտի Համալսարան]] - [[:en:University of Auckland|University of Auckland]] * [[Պալամանտ Համալսարան]] - [[:en:University of Balamand]] * [[Քուրա, Լիբանան]] - [[:en:Koura District]] * [[Փանամայի ջրանցք]] - [[:en:Panama Canal|Panama Canal]] * [[Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս]] - [[:en:Arctic Ocean|Arctic Ocean]] 8tn1gm24u10waulp7qmhcs2js4o7jz2 Մարք Արեան 0 32179 252539 2026-07-03T18:28:36Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Մարք Արեան]]»-էն «[[Մարգ Արեան]]» 252539 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Մարգ Արեան]] 5aais65vt2hqn9ftcn96cx56lhbj6lz Էնրիքօ Մասիաս 0 32180 252541 2026-07-03T18:43:15Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Էնրիքօ Մասիաս''' ({{Lang-fr|Enrico Macias}}, {{ԱԾ}}), ֆրանսացի հանրայայտ երգիչ: == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է Քոսթանթինա, [[Ալճերիա]]: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Երգիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Երգիչներ ըստ ազգութեան]]»: 252541 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Էնրիքօ Մասիաս''' ({{Lang-fr|Enrico Macias}}, {{ԱԾ}}), ֆրանսացի հանրայայտ երգիչ: == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է Քոսթանթինա, [[Ալճերիա]]: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Երգիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Երգիչներ ըստ ազգութեան]] gr04cojrnxrjojcctacrn4zx124944b Պոզնիա եւ Հերցեկովինա 0 32181 252545 2026-07-04T07:53:06Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Պոսնիա եւ Հերցեկովինա]] 252545 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Պոսնիա եւ Հերցեկովինա]] msyuel9ev9g719ju71avlscftcdo2to Քամպոճա 0 32182 252546 2026-07-04T07:53:46Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Քամպոտիա]] 252546 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Քամպոտիա]] mptuwkiajzh0vkno5o28xk2vzee4ygt Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն 0 32183 252547 2026-07-04T07:54:17Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւն]] 252547 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւն]] pf6971n7djnz3snbknf41yuv0854m59 Քոմորեան կղզիներ 0 32184 252548 2026-07-04T08:28:15Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Քոմորոս]] 252548 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Քոմորոս]] imor2yexdbkqvlm6okk2og5nh6qyzv2 Քոմորոս 0 32185 252549 2026-07-04T08:32:49Z ShahenWasHere 140 Նոր էջ «'''Քոմորոս''', պաշտօնապէս՝ '''Քոմորոսի Միութիւն''', կղզիախումբ երկիր մըն է՝ կազմուած երեք կղզիներէ, [[Հարաւարեւելեան Ափրիկէ|Հարաւարեւելեան Ափրիկէի]] մէջ, [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական Ովկիանոսի]] [[Մոզամպիք|Մոզամպիքի]] նեղուցի հիւսիսային ծայրը։ Անոր մայրաքաղաքը եւ ամե...»: 252549 wikitext text/x-wiki '''Քոմորոս''', պաշտօնապէս՝ '''Քոմորոսի Միութիւն''', կղզիախումբ երկիր մըն է՝ կազմուած երեք կղզիներէ, [[Հարաւարեւելեան Ափրիկէ|Հարաւարեւելեան Ափրիկէի]] մէջ, [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական Ովկիանոսի]] [[Մոզամպիք|Մոզամպիքի]] նեղուցի հիւսիսային ծայրը։ Անոր մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքը կը կոչուի [[Մորոնի, Քոմորոս|Մորոնի]]։ Բնակչութեան գերակշիռ կրօնը, եւ պաշտօնական պետական կրօնը, [[Իսլամութիւն|Իսլամն]] է։ Քոմորոս իր անկախութիւնը [[Ֆրանսա|Ֆրանսայէն]] հռչակեց 6 Յուլիս 1975-ին։ Երկիրը ունի երեք պաշտօնական լեզու՝ [[քոմորերէն]], [[ֆրանսերէն]] եւ [[արաբերէն]]։ Քոմորոսը [[Արաբական Լիկա|Արաբական Լիկայի]] միակ երկիրն է, որ ամբողջութեամբ կը գտնուի [[Հարաւային Կիսագունդ|Հարաւային Կիսագունդին]] մէջ։ Ան նաեւ անդամ պետութիւն է [[Ափրիկեան Միութիւն|Ափրիկեան Միութեան]], [[Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութիւն|Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութեան]], [[Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութիւն|Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութեան]] եւ [[Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողով|Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողովին]]։ 1659 քառակուսի քիլոմեթր (641 քառակուսի մղոն) տարածութեամբ՝ Քոմորոսը տարածքով [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] երրորդ ամենափոքր երկիրն է՝ [[Սաօ Թոմէ եւ Փրինսիփէ|Սաօ Թոմէ եւ Փրինսիփէէն]] ու [[Սէյշէլներ|Սէյշէլներէն]] ետք։ Թէեւ անոր բնակչութիւնը 2026-ին գնահատուած էր միայն 944,388, Քոմորոսը կը դասուի աշխարհի ամենախիտ բնակչութիւն ունեցող երկիրներուն շարքին։ Ինքնիշխան պետութիւնը կը բաղկանայ երեք գլխաւոր կղզիներէ՝ Մեծ Քոմոր, Անժուան եւ Մոհելի, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ աւելի փոքր կղզիներէ, բոլորն ալ հրաբխային Քոմորեան Կղզիներէն՝ բացառութեամբ Մայոթի։ Մայոթ 1974-ի հանրաքուէով քուէարկեց Ֆրանսայէն անկախութեան դէմ եւ կը շարունակէ կառավարուիլ Ֆրանսայի կողմէ որպէս անդրծովեան նահանգ։ Ֆրանսա բազմիցս վեթօ դրած է [[ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդի]] բանաձեւերու վրայ, որոնք պիտի հաստատէին Քոմորոսի ինքնիշխանութիւնը կղզիին վրայ։ Մայոթ 2011-ին դարձաւ Ֆրանսայի անդրծովեան նահանգ եւ շրջան՝ ճնշող մեծամասնութեամբ ընդունուած հանրաքուէէ մը ետք։ Սակայն Քոմորոսը կը շարունակէ պահանջել կղզին՝ Ափրիկեան Միութեան եւ ՄԱԿ-ի աջակցութեամբ։ Քոմորոսը հաւանաբար առաջին անգամ բնակեցուած է աւստրոնեզերէն խօսող մալկաշ ժողովուրդներու, Արեւելեան Ափրիկէէն եկած պանթու լեզուներով խօսողներու եւ ծովագնաց արաբ վաճառականներու կողմէ։ 1500-էն սկսեալ Անժուանի Սուլթանութիւնը կը տիրապետէր կղզիներուն, մինչ Մեծ Քոմորը բաժնուած էր քանի մը սուլթաններու միջեւ։ Ան 19-րդ դարուն դարձաւ ֆրանսական գաղութային կայսրութեան մաս, մինչեւ իր անկախութիւնը 1975-ին։ Երկիրը ապրած է աւելի քան 20 յեղաշրջում կամ յեղաշրջումի փորձ, եւ պետութեան զանազան ղեկավարներ սպաննուած են։ Այս քաղաքական անկայունութեան կողքին, ան [[Մարդկային Զարգացման Ցուցանիշ|Մարդկային Զարգացման Ցուցանիշին]] մէջ կը դասուի միջին քառորդին մէջ։ 2023-ին Քոմորոսը իր տարածաշրջանային նմաններուն մէջ ունէր եկամուտի ամենափոքր անհաւասարութիւնը, թէեւ աղքատութիւնը կը մնայ տարածուած, յատկապէս գիւղական շրջաններուն մէջ։ 2009-էն 2014 միջեւ բնակչութեան մօտ 19 տոկոսը կ՚ապրէր միջազգային աղքատութեան գիծէն վար, որ է օրական 1.90 ամերիկեան տոլար՝ ըստ գնողունակութեան համարժէքութեան։ m9i7ki644ypg66q8swixkw0qjk95duz 252550 252549 2026-07-04T08:35:24Z ShahenWasHere 140 252550 wikitext text/x-wiki '''Քոմորոս''', պաշտօնապէս՝ '''Քոմորոսի Միութիւն''', կղզիախումբ երկիր մըն է՝ կազմուած երեք կղզիներէ, [[Հարաւարեւելեան Ափրիկէ|Հարաւարեւելեան Ափրիկէի]] մէջ, [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական Ովկիանոսի]] [[Մոզամպիք|Մոզամպիքի]] նեղուցի հիւսիսային ծայրը։ Անոր մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքը կը կոչուի [[Մորոնի, Քոմորոս|Մորոնի]]։ Բնակչութեան գերակշիռ կրօնը, եւ պաշտօնական պետական կրօնը, [[Իսլամութիւն|Իսլամն]] է։ Քոմորոս իր անկախութիւնը [[Ֆրանսա|Ֆրանսայէն]] հռչակեց 6 Յուլիս 1975-ին։ Երկիրը ունի երեք պաշտօնական լեզու՝ [[քոմորերէն]], [[ֆրանսերէն]] եւ [[արաբերէն]]։ Քոմորոսը [[Արաբական Լիկա|Արաբական Լիկայի]] միակ երկիրն է, որ ամբողջութեամբ կը գտնուի [[Հարաւային Կիսագունդ|Հարաւային Կիսագունդին]] մէջ։ Ան նաեւ անդամ պետութիւն է [[Ափրիկեան Միութիւն|Ափրիկեան Միութեան]], [[Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութիւն|Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութեան]], [[Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութիւն|Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութեան]] եւ [[Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողով|Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողովին]]։ 1659 քառակուսի քիլոմեթր (641 քառակուսի մղոն) տարածութեամբ՝ Քոմորոսը տարածքով [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] երրորդ ամենափոքր երկիրն է՝ [[Սաօ Թոմէ եւ Փրինսիփէ|Սաօ Թոմէ եւ Փրինսիփէէն]] ու [[Սէյշէլներ|Սէյշէլներէն]] ետք։<ref>Walker, Iain. "Islands in a Cosmopolitan Sea: A History of the Comoros." Hurst Publishers. 2019, p 8-9.</ref> Թէեւ անոր բնակչութիւնը 2026-ին գնահատուած էր միայն 944,388,<ref name=":populationest">{{Cite web|url=https://www.inseed-comores.org/|title=INSEED|website=Institut National de la Statistique des Comores|language=en|access-date=11 June 2026}}</ref> Քոմորոսը կը դասուի աշխարհի ամենախիտ բնակչութիւն ունեցող երկիրներուն շարքին։<ref name=":1">{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST|title=Population density (people per sq. km of land area)|date=2023|website=[[World Bank Group]]|access-date=8 June 2025}}</ref> Ինքնիշխան պետութիւնը կը բաղկանայ երեք գլխաւոր կղզիներէ՝ Մեծ Քոմոր, Անժուան եւ Մոհելի, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ աւելի փոքր կղզիներէ, բոլորն ալ հրաբխային Քոմորեան Կղզիներէն՝ բացառութեամբ Մայոթի։ Մայոթ 1974-ի հանրաքուէով քուէարկեց Ֆրանսայէն անկախութեան դէմ եւ կը շարունակէ կառավարուիլ Ֆրանսայի կողմէ որպէս անդրծովեան նահանգ։ Ֆրանսա բազմիցս վեթօ դրած է [[ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդի]] բանաձեւերու վրայ, որոնք պիտի հաստատէին Քոմորոսի ինքնիշխանութիւնը կղզիին վրայ։ Մայոթ 2011-ին դարձաւ Ֆրանսայի անդրծովեան նահանգ եւ շրջան՝ ճնշող մեծամասնութեամբ ընդունուած հանրաքուէէ մը ետք։ Սակայն Քոմորոսը կը շարունակէ պահանջել կղզին՝ Ափրիկեան Միութեան եւ ՄԱԿ-ի աջակցութեամբ։<ref>{{Cite news|last=Henley|first=Jon|date=16 December 2024|title=Why was French territory of Mayotte so ill-equipped to deal with Cyclone Chido?|url=https://www.theguardian.com/world/2024/dec/16/everything-you-need-to-know-about-mayotte-the-cyclone-hit-french-territory|access-date=8 June 2026|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250706-comoros-marks-50-years-of-independence-amid-ongoing-dispute-over-mayotte|title=Comoros marks 50 years of independence amid ongoing dispute over Mayotte|date=6 July 2025|website=RFI|language=en|access-date=8 June 2026}}</ref> Քոմորոսը հաւանաբար առաջին անգամ բնակեցուած է աւստրոնեզերէն խօսող մալկաշ ժողովուրդներու, Արեւելեան Ափրիկէէն եկած պանթու լեզուներով խօսողներու եւ ծովագնաց արաբ վաճառականներու կողմէ։<ref>{{cite journal|publisher=American Society of Human Genetics|date=4 January 2018|title=The Comoros Show the Earliest Austronesian Gene Flow into the Swahili Corridor|author1=Nicolas Brucato|author2=Veronica Fernandes|author3=Stéphane Mazières|author4=Pradiptajati Kusuma|author5=Murray P. Cox|author6=Joseph Wainaina Ng'ang'a|author7=Mohammed Omar|author8=Marie-Claude Simeone-Senelle|author9=Coralie Frassati|author10=Farida Alshamali|author11=Bertrand Fin|author12=Anne Boland|author13=Jean-Francois Deleuze|author14=Mark Stoneking|author15=Alexander Adelaar|author16=Alison Crowther|author17=Nicole Boivin|author18=Luisa Pereira|author19=Pascal Bailly|author20=Jacques Chiaroni|author21=François-Xavier Ricaut|journal=American Journal of Human Genetics|volume=102|issue=1|pages=58–68|doi=10.1016/j.ajhg.2017.11.011|pmid=29304377|pmc=5777450}}</ref> 1500-էն սկսեալ Անժուանի Սուլթանութիւնը կը տիրապետէր կղզիներուն, մինչ Մեծ Քոմորը բաժնուած էր քանի մը սուլթաններու միջեւ։ Ան 19-րդ դարուն դարձաւ ֆրանսական գաղութային կայսրութեան մաս, մինչեւ իր անկախութիւնը 1975-ին։ Երկիրը ապրած է աւելի քան 20 յեղաշրջում կամ յեղաշրջումի փորձ, եւ պետութեան զանազան ղեկավարներ սպաննուած են։<ref name="20Coups">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7316177.stm|title=Anti-French protests in Comoros|work=BBC News|date=27 March 2008|access-date=27 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328234541/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7316177.stm|archive-date=28 March 2008|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Intrigue in the world's most coup-prone island paradise|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2018/12/22/intrigue-in-the-worlds-most-coup-prone-island-paradise|newspaper=The Economist|access-date=25 January 2019|ref=print issue: 22 December 2018, p. 75|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125081810/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2018/12/22/intrigue-in-the-worlds-most-coup-prone-island-paradise|archive-date=25 January 2019|url-status=live}}</ref> Այս քաղաքական անկայունութեան կողքին, ան [[Մարդկային Զարգացման Ցուցանիշ|Մարդկային Զարգացման Ցուցանիշին]] մէջ կը դասուի միջին քառորդին մէջ։<ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|year=2022|publisher=United Nations Development Programme|page=283|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|archive-date=9 October 2022|access-date=23 January 2024|url-status=live}}</ref> 2023-ին Քոմորոսը իր տարածաշրջանային նմաններուն մէջ ունէր եկամուտի ամենափոքր անհաւասարութիւնը, թէեւ աղքատութիւնը կը մնայ տարածուած, յատկապէս գիւղական շրջաններուն մէջ։<ref name=":2">{{Cite web|url=https://futures.issafrica.org/geographic/countries/comoros/|title=Comoros Development Futures|last=Christian Tsopmo|first=Pierre|last2=Cilliers|first2=Jakkie|date=26 June 2025|website=The Institute for Security Studies (ISS) Africa|language=en|access-date=20 June 2026}}</ref> 2009-էն 2014 միջեւ բնակչութեան մօտ 19 տոկոսը կ՚ապրէր միջազգային աղքատութեան գիծէն վար, որ է օրական 1.90 ամերիկեան տոլար՝ ըստ գնողունակութեան համարժէքութեան։<ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|year=2022|publisher=United Nations Development Programme|page=297|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|archive-date=9 October 2022|access-date=23 January 2024|url-status=live}}</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} olcyw853x3iydoo7kknbuac9iahegwy 252551 252550 2026-07-04T08:35:37Z ShahenWasHere 140 252551 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ երկիր}} '''Քոմորոս''', պաշտօնապէս՝ '''Քոմորոսի Միութիւն''', կղզիախումբ երկիր մըն է՝ կազմուած երեք կղզիներէ, [[Հարաւարեւելեան Ափրիկէ|Հարաւարեւելեան Ափրիկէի]] մէջ, [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական Ովկիանոսի]] [[Մոզամպիք|Մոզամպիքի]] նեղուցի հիւսիսային ծայրը։ Անոր մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքը կը կոչուի [[Մորոնի, Քոմորոս|Մորոնի]]։ Բնակչութեան գերակշիռ կրօնը, եւ պաշտօնական պետական կրօնը, [[Իսլամութիւն|Իսլամն]] է։ Քոմորոս իր անկախութիւնը [[Ֆրանսա|Ֆրանսայէն]] հռչակեց 6 Յուլիս 1975-ին։ Երկիրը ունի երեք պաշտօնական լեզու՝ [[քոմորերէն]], [[ֆրանսերէն]] եւ [[արաբերէն]]։ Քոմորոսը [[Արաբական Լիկա|Արաբական Լիկայի]] միակ երկիրն է, որ ամբողջութեամբ կը գտնուի [[Հարաւային Կիսագունդ|Հարաւային Կիսագունդին]] մէջ։ Ան նաեւ անդամ պետութիւն է [[Ափրիկեան Միութիւն|Ափրիկեան Միութեան]], [[Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութիւն|Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութեան]], [[Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութիւն|Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութեան]] եւ [[Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողով|Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողովին]]։ 1659 քառակուսի քիլոմեթր (641 քառակուսի մղոն) տարածութեամբ՝ Քոմորոսը տարածքով [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] երրորդ ամենափոքր երկիրն է՝ [[Սաօ Թոմէ եւ Փրինսիփէ|Սաօ Թոմէ եւ Փրինսիփէէն]] ու [[Սէյշէլներ|Սէյշէլներէն]] ետք։<ref>Walker, Iain. "Islands in a Cosmopolitan Sea: A History of the Comoros." Hurst Publishers. 2019, p 8-9.</ref> Թէեւ անոր բնակչութիւնը 2026-ին գնահատուած էր միայն 944,388,<ref name=":populationest">{{Cite web|url=https://www.inseed-comores.org/|title=INSEED|website=Institut National de la Statistique des Comores|language=en|access-date=11 June 2026}}</ref> Քոմորոսը կը դասուի աշխարհի ամենախիտ բնակչութիւն ունեցող երկիրներուն շարքին։<ref name=":1">{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST|title=Population density (people per sq. km of land area)|date=2023|website=[[World Bank Group]]|access-date=8 June 2025}}</ref> Ինքնիշխան պետութիւնը կը բաղկանայ երեք գլխաւոր կղզիներէ՝ Մեծ Քոմոր, Անժուան եւ Մոհելի, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ աւելի փոքր կղզիներէ, բոլորն ալ հրաբխային Քոմորեան Կղզիներէն՝ բացառութեամբ Մայոթի։ Մայոթ 1974-ի հանրաքուէով քուէարկեց Ֆրանսայէն անկախութեան դէմ եւ կը շարունակէ կառավարուիլ Ֆրանսայի կողմէ որպէս անդրծովեան նահանգ։ Ֆրանսա բազմիցս վեթօ դրած է [[ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդի]] բանաձեւերու վրայ, որոնք պիտի հաստատէին Քոմորոսի ինքնիշխանութիւնը կղզիին վրայ։ Մայոթ 2011-ին դարձաւ Ֆրանսայի անդրծովեան նահանգ եւ շրջան՝ ճնշող մեծամասնութեամբ ընդունուած հանրաքուէէ մը ետք։ Սակայն Քոմորոսը կը շարունակէ պահանջել կղզին՝ Ափրիկեան Միութեան եւ ՄԱԿ-ի աջակցութեամբ։<ref>{{Cite news|last=Henley|first=Jon|date=16 December 2024|title=Why was French territory of Mayotte so ill-equipped to deal with Cyclone Chido?|url=https://www.theguardian.com/world/2024/dec/16/everything-you-need-to-know-about-mayotte-the-cyclone-hit-french-territory|access-date=8 June 2026|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250706-comoros-marks-50-years-of-independence-amid-ongoing-dispute-over-mayotte|title=Comoros marks 50 years of independence amid ongoing dispute over Mayotte|date=6 July 2025|website=RFI|language=en|access-date=8 June 2026}}</ref> Քոմորոսը հաւանաբար առաջին անգամ բնակեցուած է աւստրոնեզերէն խօսող մալկաշ ժողովուրդներու, Արեւելեան Ափրիկէէն եկած պանթու լեզուներով խօսողներու եւ ծովագնաց արաբ վաճառականներու կողմէ։<ref>{{cite journal|publisher=American Society of Human Genetics|date=4 January 2018|title=The Comoros Show the Earliest Austronesian Gene Flow into the Swahili Corridor|author1=Nicolas Brucato|author2=Veronica Fernandes|author3=Stéphane Mazières|author4=Pradiptajati Kusuma|author5=Murray P. Cox|author6=Joseph Wainaina Ng'ang'a|author7=Mohammed Omar|author8=Marie-Claude Simeone-Senelle|author9=Coralie Frassati|author10=Farida Alshamali|author11=Bertrand Fin|author12=Anne Boland|author13=Jean-Francois Deleuze|author14=Mark Stoneking|author15=Alexander Adelaar|author16=Alison Crowther|author17=Nicole Boivin|author18=Luisa Pereira|author19=Pascal Bailly|author20=Jacques Chiaroni|author21=François-Xavier Ricaut|journal=American Journal of Human Genetics|volume=102|issue=1|pages=58–68|doi=10.1016/j.ajhg.2017.11.011|pmid=29304377|pmc=5777450}}</ref> 1500-էն սկսեալ Անժուանի Սուլթանութիւնը կը տիրապետէր կղզիներուն, մինչ Մեծ Քոմորը բաժնուած էր քանի մը սուլթաններու միջեւ։ Ան 19-րդ դարուն դարձաւ ֆրանսական գաղութային կայսրութեան մաս, մինչեւ իր անկախութիւնը 1975-ին։ Երկիրը ապրած է աւելի քան 20 յեղաշրջում կամ յեղաշրջումի փորձ, եւ պետութեան զանազան ղեկավարներ սպաննուած են։<ref name="20Coups">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7316177.stm|title=Anti-French protests in Comoros|work=BBC News|date=27 March 2008|access-date=27 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328234541/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7316177.stm|archive-date=28 March 2008|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Intrigue in the world's most coup-prone island paradise|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2018/12/22/intrigue-in-the-worlds-most-coup-prone-island-paradise|newspaper=The Economist|access-date=25 January 2019|ref=print issue: 22 December 2018, p. 75|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125081810/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2018/12/22/intrigue-in-the-worlds-most-coup-prone-island-paradise|archive-date=25 January 2019|url-status=live}}</ref> Այս քաղաքական անկայունութեան կողքին, ան [[Մարդկային Զարգացման Ցուցանիշ|Մարդկային Զարգացման Ցուցանիշին]] մէջ կը դասուի միջին քառորդին մէջ։<ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|year=2022|publisher=United Nations Development Programme|page=283|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|archive-date=9 October 2022|access-date=23 January 2024|url-status=live}}</ref> 2023-ին Քոմորոսը իր տարածաշրջանային նմաններուն մէջ ունէր եկամուտի ամենափոքր անհաւասարութիւնը, թէեւ աղքատութիւնը կը մնայ տարածուած, յատկապէս գիւղական շրջաններուն մէջ։<ref name=":2">{{Cite web|url=https://futures.issafrica.org/geographic/countries/comoros/|title=Comoros Development Futures|last=Christian Tsopmo|first=Pierre|last2=Cilliers|first2=Jakkie|date=26 June 2025|website=The Institute for Security Studies (ISS) Africa|language=en|access-date=20 June 2026}}</ref> 2009-էն 2014 միջեւ բնակչութեան մօտ 19 տոկոսը կ՚ապրէր միջազգային աղքատութեան գիծէն վար, որ է օրական 1.90 ամերիկեան տոլար՝ ըստ գնողունակութեան համարժէքութեան։<ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|year=2022|publisher=United Nations Development Programme|page=297|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|archive-date=9 October 2022|access-date=23 January 2024|url-status=live}}</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} fw5x1kpdbdx9v8uzdq0fvx33nfd15bw 252552 252551 2026-07-04T08:44:20Z ShahenWasHere 140 252552 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ երկիր}} '''Քոմորոս''', պաշտօնապէս՝ '''Քոմորոսի Միութիւն''', կղզիախումբ երկիր մըն է՝ կազմուած երեք կղզիներէ, [[Հարաւարեւելեան Ափրիկէ|Հարաւարեւելեան Ափրիկէի]] մէջ, [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական Ովկիանոսի]] [[Մոզամպիքի Նեղուց|Մոզամպիքի նեղուցի]] հիւսիսային ծայրը։ Անոր մայրաքաղաքը եւ ամենամեծ քաղաքը կը կոչուի [[Մորոնի, Քոմորոս|Մորոնի]]։ Բնակչութեան գերակշիռ կրօնը, եւ պաշտօնական պետական կրօնը, [[Իսլամութիւն|Իսլամն]] է։ Քոմորոս իր անկախութիւնը [[Ֆրանսա|Ֆրանսայէն]] հռչակեց 6 Յուլիս 1975-ին։ Երկիրը ունի երեք պաշտօնական լեզու՝ [[քոմորերէն]], [[ֆրանսերէն]] եւ [[արաբերէն]]։ Քոմորոսը [[Արաբական Լիկա|Արաբական Լիկայի]] միակ երկիրն է, որ ամբողջութեամբ կը գտնուի [[Հարաւային Կիսագունդ|Հարաւային Կիսագունդին]] մէջ։ Ան նաեւ անդամ պետութիւն է [[Ափրիկեան Միութիւն|Ափրիկեան Միութեան]], [[Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութիւն|Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութեան]], [[Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութիւն|Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութեան]] եւ [[Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողով|Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողովին]]։ 1659 քառակուսի քիլոմեթր (641 քառակուսի մղոն) տարածութեամբ՝ Քոմորոսը տարածքով [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] երրորդ ամենափոքր երկիրն է՝ [[Սաօ Թոմէ եւ Փրինսիփէ|Սաօ Թոմէ եւ Փրինսիփէէն]] ու [[Սէյշէլներ|Սէյշէլներէն]] ետք։<ref>Walker, Iain. "Islands in a Cosmopolitan Sea: A History of the Comoros." Hurst Publishers. 2019, p 8-9.</ref> Թէեւ անոր բնակչութիւնը 2026-ին գնահատուած էր միայն 944,388,<ref name=":populationest">{{Cite web|url=https://www.inseed-comores.org/|title=INSEED|website=Institut National de la Statistique des Comores|language=en|access-date=11 June 2026}}</ref> Քոմորոսը կը դասուի աշխարհի ամենախիտ բնակչութիւն ունեցող երկիրներուն շարքին։<ref name=":1">{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST|title=Population density (people per sq. km of land area)|date=2023|website=[[World Bank Group]]|access-date=8 June 2025}}</ref> Ինքնիշխան պետութիւնը կը բաղկանայ երեք գլխաւոր կղզիներէ՝ Մեծ Քոմոր, Անժուան եւ Մոհելի, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ աւելի փոքր կղզիներէ, բոլորն ալ հրաբխային Քոմորեան Կղզիներէն՝ բացառութեամբ Մայոթի։ Մայոթ 1974-ի հանրաքուէով քուէարկեց Ֆրանսայէն անկախութեան դէմ եւ կը շարունակէ կառավարուիլ Ֆրանսայի կողմէ որպէս անդրծովեան նահանգ։ Ֆրանսա բազմիցս վեթօ դրած է [[ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդի]] բանաձեւերու վրայ, որոնք պիտի հաստատէին Քոմորոսի ինքնիշխանութիւնը կղզիին վրայ։ Մայոթ 2011-ին դարձաւ Ֆրանսայի անդրծովեան նահանգ եւ շրջան՝ ճնշող մեծամասնութեամբ ընդունուած հանրաքուէէ մը ետք։ Սակայն Քոմորոսը կը շարունակէ պահանջել կղզին՝ Ափրիկեան Միութեան եւ ՄԱԿ-ի աջակցութեամբ։<ref>{{Cite news|last=Henley|first=Jon|date=16 December 2024|title=Why was French territory of Mayotte so ill-equipped to deal with Cyclone Chido?|url=https://www.theguardian.com/world/2024/dec/16/everything-you-need-to-know-about-mayotte-the-cyclone-hit-french-territory|access-date=8 June 2026|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250706-comoros-marks-50-years-of-independence-amid-ongoing-dispute-over-mayotte|title=Comoros marks 50 years of independence amid ongoing dispute over Mayotte|date=6 July 2025|website=RFI|language=en|access-date=8 June 2026}}</ref> Քոմորոսը հաւանաբար առաջին անգամ բնակեցուած է աւստրոնեզերէն խօսող մալկաշ ժողովուրդներու, Արեւելեան Ափրիկէէն եկած պանթու լեզուներով խօսողներու եւ ծովագնաց արաբ վաճառականներու կողմէ։<ref>{{cite journal|publisher=American Society of Human Genetics|date=4 January 2018|title=The Comoros Show the Earliest Austronesian Gene Flow into the Swahili Corridor|author1=Nicolas Brucato|author2=Veronica Fernandes|author3=Stéphane Mazières|author4=Pradiptajati Kusuma|author5=Murray P. Cox|author6=Joseph Wainaina Ng'ang'a|author7=Mohammed Omar|author8=Marie-Claude Simeone-Senelle|author9=Coralie Frassati|author10=Farida Alshamali|author11=Bertrand Fin|author12=Anne Boland|author13=Jean-Francois Deleuze|author14=Mark Stoneking|author15=Alexander Adelaar|author16=Alison Crowther|author17=Nicole Boivin|author18=Luisa Pereira|author19=Pascal Bailly|author20=Jacques Chiaroni|author21=François-Xavier Ricaut|journal=American Journal of Human Genetics|volume=102|issue=1|pages=58–68|doi=10.1016/j.ajhg.2017.11.011|pmid=29304377|pmc=5777450}}</ref> 1500-էն սկսեալ Անժուանի Սուլթանութիւնը կը տիրապետէր կղզիներուն, մինչ Մեծ Քոմորը բաժնուած էր քանի մը սուլթաններու միջեւ։ Ան 19-րդ դարուն դարձաւ ֆրանսական գաղութային կայսրութեան մաս, մինչեւ իր անկախութիւնը 1975-ին։ Երկիրը ապրած է աւելի քան 20 յեղաշրջում կամ յեղաշրջումի փորձ, եւ պետութեան զանազան ղեկավարներ սպաննուած են։<ref name="20Coups">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7316177.stm|title=Anti-French protests in Comoros|work=BBC News|date=27 March 2008|access-date=27 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328234541/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7316177.stm|archive-date=28 March 2008|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Intrigue in the world's most coup-prone island paradise|url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2018/12/22/intrigue-in-the-worlds-most-coup-prone-island-paradise|newspaper=The Economist|access-date=25 January 2019|ref=print issue: 22 December 2018, p. 75|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125081810/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2018/12/22/intrigue-in-the-worlds-most-coup-prone-island-paradise|archive-date=25 January 2019|url-status=live}}</ref> Այս քաղաքական անկայունութեան կողքին, ան [[Մարդկային Զարգացման Ցուցանիշ|Մարդկային Զարգացման Ցուցանիշին]] մէջ կը դասուի միջին քառորդին մէջ։<ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|year=2022|publisher=United Nations Development Programme|page=283|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|archive-date=9 October 2022|access-date=23 January 2024|url-status=live}}</ref> 2023-ին Քոմորոսը իր տարածաշրջանային նմաններուն մէջ ունէր եկամուտի ամենափոքր անհաւասարութիւնը, թէեւ աղքատութիւնը կը մնայ տարածուած, յատկապէս գիւղական շրջաններուն մէջ։<ref name=":2">{{Cite web|url=https://futures.issafrica.org/geographic/countries/comoros/|title=Comoros Development Futures|last=Christian Tsopmo|first=Pierre|last2=Cilliers|first2=Jakkie|date=26 June 2025|website=The Institute for Security Studies (ISS) Africa|language=en|access-date=20 June 2026}}</ref> 2009-էն 2014 միջեւ բնակչութեան մօտ 19 տոկոսը կ՚ապրէր միջազգային աղքատութեան գիծէն վար, որ է օրական 1.90 ամերիկեան տոլար՝ ըստ գնողունակութեան համարժէքութեան։<ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|year=2022|publisher=United Nations Development Programme|page=297|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|archive-date=9 October 2022|access-date=23 January 2024|url-status=live}}</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} hbtwq8ef9od0l54bh5sg5d3pn973t7s Թուրքմենստան 0 32186 252556 2026-07-04T08:52:45Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Թուրքմենիստան]] 252556 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Թուրքմենիստան]] aqaum8mvbpdyd5whg7flxp6rqtk5zkq Շրի Լանքա 0 32187 252557 2026-07-04T08:54:20Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Սրի Լանքա]] 252557 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Սրի Լանքա]] 118rhoeiewwggbz5lkb3sody9w2e07q Սրի Լանքա 0 32188 252558 2026-07-04T09:02:15Z ShahenWasHere 140 Նոր էջ «'''Սրի Լանքա''', պաշտօնապէս՝ '''Սրի Լանքայի Ժողովրդավարական Ընկերվարական Հանրապետութիւն''', նախապէս ծանօթ որպէս '''Սէյլան''', կղզի երկիր մըն է [[Հարաւային Ասիա|Հարաւային Ասիոյ]] մէջ։ Ան կը գտնուի [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական Ովկիանոսին]] մէջ, [[Պենկալի Ծոց|Պենկալի Ծոցէն]]...»: 252558 wikitext text/x-wiki '''Սրի Լանքա''', պաշտօնապէս՝ '''Սրի Լանքայի Ժողովրդավարական Ընկերվարական Հանրապետութիւն''', նախապէս ծանօթ որպէս '''Սէյլան''', կղզի երկիր մըն է [[Հարաւային Ասիա|Հարաւային Ասիոյ]] մէջ։ Ան կը գտնուի [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական Ովկիանոսին]] մէջ, [[Պենկալի Ծոց|Պենկալի Ծոցէն]] հարաւ-արեւմուտք, եւ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանէն]] բաժնուած է [[Մաննարի Ծոց|Մաննարի Ծոցով]] եւ [[Փոլքի Նեղուց|Փոլքի նեղուցով]]։ Սրի Լանքան ծովային սահման ունի [[Մալտիվներ|Մալտիւներուն]] հետ հարաւ-արեւմուտքէն եւ Հնդկաստանի հետ հիւսիս-արեւմուտքէն, եւ Պենկալի Ծոցին միւս կողմը կը գտնուին [[Պանկլատեշ|Պանկլատէշն]] ու [[Միանմար|Միանմարը]]՝ հիւսիս-արեւելքէն, եւ Հնդկաստանի [[Անտամանեան ու Նիքոպարեան Կղզիներ|Անտամանեան ու Նիքոպարեան Կղզիները]]՝ արեւելքէն։ Անոր գործադիր եւ դատական մայրաքաղաքը [[Քոլոմպօ|Քոլոմպոն]] է, որ նաեւ երկրին ամենամեծ քաղաքն է եւ քաղաքական, ելեւմտական ու մշակութային կեդրոնը. դրացի Սրի Ջայավարդենեփուրա Քոթթէն օրէնսդիր մայրաքաղաքն է։ Սրի Լանքայի բնակչութիւնը 22 միլիոն է։ Բնակչութեան մօտ 74 տոկոսը սինհալացիներ են, որոնք կը խօսին [[սինհալերէն]], իսկ մօտ 15 տոկոսը՝ թամիլներ, որոնք կը խօսին [[թամիլերէն]]։ Այլ վաղեմի հաստատուած ազգային խումբերու շարքին են մաւրերը, հնդիկ թամիլները, պուրկերները, մալայացիները, չինացիները եւ վետտաները։ Կղզին ունի աւելի քան 3000 տարուան փաստագրուած պատմութիւն, իսկ նախապատմական մարդկային բնակութեան վկայութիւնները կը հասնին մինչեւ 125,000 տարի առաջ։ Սրի Լանքան իր երկար պատմութեան ընթացքին ստացած է զանազան անուններ, որոնց մէջ ամենէն նշանաւորը Սէյլանն էր, որ կը գործածուէր մինչեւ 1948-ի անկախութիւնը։ Կղզիին մէջ ամենավաղ ծանօթ պուտտայական գրութիւնները, հաւաքաբար ծանօթ որպէս Փալի Կանոն, կը թուագրուին Ք.Ա. 29-ին։ Սրի Լանքան, իր ռազմավարական աշխարհագրական դիրքին շնորհիւ, դեր ունեցաւ որպէս առեւտուրի գլխաւոր հանգոյց եւ աշխարհի հետախոյզներուն քաջածանօթ էր դեռ Անուրադհափուրայի ժամանակաշրջանէն սկսեալ։ [[Փորթուկալական Կայսրութիւն|Փորթուկալական Կայսրութիւնը]] գաղութ մը հաստատեց տասնվեցերորդ դարուն, [[Քոթթէի Թագաւորութիւն|Քոթթէի Թագաւորութեան]] քաղաքական խռովութեան շրջանի մը ընթացքին, երբ ան նաեւ յարձակումներու կ՚ենթարկուէր դրացի [[Քենտի Թագաւորութիւն|Քենտիի]] եւ [[Սիթավաքա Թագաւորութիւն|Սիթավաքայի]] թագաւորութիւններէն։ [[Սինհալա-փորթուկալական պատերազմ|Սինհալա-փորթուկալական պատերազմէն]] ետք [[Հոլանտական գաղութային կայսրութիւն|Հոլանտական գաղութային կայսրութիւնը]] հակակշռեց ծովեզերեայ շրջանները։ 19-րդ դարու սկիզբը [[Բրիտանական Կայսրութիւն|Բրիտանական Կայսրութիւնը]] կղզիին վրայ գաղութ հաստատեց, որ տեւեց մինչեւ 1948։ 20-րդ դարու սկիզբը ականատես եղաւ ազգայնական շարժումներու վերելքին եւ անկախութեան աճող պահանջներուն։ 1948-ին Սրի Լանքան անկախութիւն ձեռք բերաւ որպէս Սէյլանի Տոմինիոն, ի վերջոյ 1972-ին դառնալով հանրապետութիւն։ Սրի Լանքայի վերջին շրջանի պատմութիւնը ստուերուած է երկարատեւ քաղաքացիական պատերազմով մը՝ թամիլ անջատողական զինեալ կազմակերպութեան՝ Թամիլ Իլամի Ազատագրութեան Վագրերուն եւ Սրի Լանքայի Զինեալ Ուժերուն միջեւ, որ տեւեց 1983-էն 2009 եւ վերջացաւ անջատողականներու պարտութեամբ։ 21-րդ դարուն Սրի Լանքան կը յառաջանայ որպէս զարգացող երկիր՝ Հնդկական Ովկիանոսին մէջ ռազմավարական կարեւոր աշխարհագրական դիրքով, ուր անոր խորունկ նաւահանգիստները անոր կու տան նշանակալի աշխարհաքաղաքական կշիռ՝ որպէս հին [[Ծովային Մետաքսի Ճամբայ|Ծովային Մետաքսի Ճամբուն]] գլխաւոր առեւտրական կայան։ Ան ունի Հարաւային Ասիոյ մարդկային զարգացման ամենաբարձր մակարդակը եւ տարածաշրջանին մէջ մէկ շունչի հաշուով երկրորդ ամենաբարձր ՀՆԱ-ն (համախառն ներքին արդիւնք, GDP)։ Սրի Լանքան ունի միջազգային ներգրաւումի եւ համագործակցութեան երկար պատմութիւն, եւ անդամ է քանի մը միջազգային կազմակերպութիւններու, ներառեալ [[SAARC]]-ը, [[G77]]-ը, [[Չմիացած Երկիրներու Շարժում|Չմիացած Երկիրներու Շարժումը]] եւ [[Ազգերու Համագործակցութիւն|Ազգերու Համագործակցութիւնը]]։ h8kal57gslr7vi8i1m7utigpx0tiwgz