Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան (Երեւան)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան (Երեւան)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2473</id>
    <revision>
      <id>252578</id>
      <parentid>230327</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>252578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2414" sha1="dv2hi73t58d03ta462cwpame128on34" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Garegin Nzhdeh monument, Yerevan, ArmAg (4).jpg|200px|մինի|աջից]]

'''Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան''', հայ պետական եւ ռազմական գործիչ [[Գարեգին Նժդեհ]]ին նուիրուած յուշարձան [[Երեւան]]ի մէջ։ Կը գտնուի Երեւանի [[Կենդրոն (Երեւանի Վարչական Շրջան)|Կենդրոն վարչական շրջանին]] մէջ՝ [[Նալպանտեան Փողոց (Երեւան)|Նալպանտեան]]-[[Արամի Փողոց (Երեւան, արեւմտահայերէն)|Արամի]]-[[Բուզանդի Փողոց|Բուզանդի]]-[[Հանրապետութեան Փողոց (Երեւան)|Հանրապետութեան]] փողոցներուն յարակից զբօսայգիին մէջ։ Յուշարձանը տեղադրուած է [[2016]] թուականի [[25 Մայիս]]ին, պաշտօնական բացումը կատարուած է նոյն տարուայ [[28 Մայիս]]ին&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://armtimes.com/hy/read/55561 |title=Նժդեհի արձան եւ եւս երեք անուանի գործիչներու յուշատախտակ Երեւանի մէջ |accessdate=2016-05-29 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404005244/http://armtimes.com/hy/read/55561 |dead-url=yes |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404005244/http://armtimes.com/hy/read/55561 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;:

== Հեղինակներ ==
* [[Քանդակագործութիւն|Քանդակագործ]]` [[Գագիկ Ստեփանեան (քանդակագործ)|Գագիկ Ստեփանեան]]
* [[Ճարտարապետութիւն|ճարտարապետ]]` [[Ասլան Մխիթարեան]]

== Տուեալներ ==
Արձանն ունի 5 մեթր 70 սանտիմեթր բարձրութիւն:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [https://www.hraparak.am/posts/591f9f52e3d84d0d37fcb6a8 Գարեգին Նժդեհի արձանը լուրջ արձան է, լուրջ վերաբերմունք կը պահանջէ]
* [https://www.azatutyun.am/a/26664788.html Գարեգին Նժդեհի արձանը կը տեղադրուի Կառավարութեան երրորդ շէնքի հարեւանութեամբ]

[[Ստորոգութիւն:Երեւանի յուշարձաններ]]</text>
      <sha1>dv2hi73t58d03ta462cwpame128on34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նայիրի Մկրտիչեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727</id>
    <revision>
      <id>252575</id>
      <parentid>217920</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Նայիրի</username>
        <id>14736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>252575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15872" sha1="58x9uo5aa8vvgveze4tk0moirxf35rj" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ
| անուն ազգանուն =
| բնագիր ԱԱՀ = 
| պատկեր = Nayiri Mgrdichian Նայիրի Մկրտիչեան.jpg
| չափ = 
| նկարագրութիւն = 
| ծնած է = 1968
| ծննդավայր = Սուրիա (Գամիշլի)
| վախճանած է = 
| մահուան  վայրը = 
| քաղաքացիութիւն = 
| հպատակութիւն = 
| ազգութիւն = 
| ալմա մատեր =
| կրօնք = 
| ազդուած է = 
| ազդած է = 
| գրքեր = 
| աշխատանք = «Հայերն այսօր» ելեկտրոնային պարբերականի գլխաւոր  խմբագիր
| կարողութիւն = 
| մասնագիտութիւն = Պէյրութի «Համազգայինի հայագիտական հիմնարկի» «Լեզու եւ գրականութիւն» եւ Երեւանի պետական համալսարանի Բանասիրութեան բաժանմունքի «Կրթութեան կառավարում» բաժինները
| ամուսին = 
| ծնողներ = 
| երեխաներ = Դուստր
| պարգեւներ եւ մրցանակներ = 
| կայքէջ = http://armlands.com/
| ստորագրութիւն =
}}

'''Նայիրի Մկրտիչեան''' 

Մանկավարժ, լրագրող, Ազգային գործիչ, ասմունքող։ Ծնած է [[1968]] թուականին, Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան Գամիշլի քաղաքին մէջ։ Գլխաւոր խմբագիր, Լրագրող, շաբաթաթերթի թղթակից:

== Կենսագրութիւն ==

Նայիրի Մկրտիչեան ծնած է [[1968]] թուականին, Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան [[Գամիշլի]] քաղաքին մէջ:

[[2001]] թուականին աւարտած է Պէյրութի «Համազգայինի հայագիտական հիմնարկի» «Լեզու եւ գրականութիւն» բաժինը:

[[2001]] թուականին վերջնական կայք հաստատած է Հայաստանի մէջ։

[[2003]] թուականին աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի Բանասիրութեան բաժանմունքի «Կրթութեան կառավարում» բաժինը:

2001-2003 թուականներուն եղած է ԱՄՆ-ի «Հայրենիք» թերթի լրագրողը Հայաստանի մէջ:

[[2003]] թուականէն առ այսօր Գանատայի «Հորիզոն» շաբաթաթերթի թղթակիցն է Հայաստանի մէջ, հրապարակուած յօդուածներ եւ հարցազրոյցներ ունի Սփիւռքի եւ Հայաստանի տարբեր թերթերու մէջ:

Երկու տարի եղած է Tert.am լրատուական կայքի արեւմտահայերէն բաժնի խմբագիր:

[[2012]] թուականին հիմնուած, Հայաստանի մէջ գործող միակ եւ Սփիւռքի առաջին արեւմտահայերէն «Եռագոյն» http://yerakouyn.com/ լրատուական կայքի հիմնադիրներէն է եւ երկու տարի եղած է այդ կայքին խմբագիրը:

[[2014]]-ի Սեպտեմբերէն [[2016]]-ի Յունուարը վարած է ՀՀ Սփիւռքի նախարարութեան «Հայերն այսօր» ելեկտրոնային պարբերականի գլխաւոր խմբագիրի պաշտօնը:

Նայիրի Մկրտիչեան եղած է ԱՄՆ-ի “Հայրենիք” եւ Գանատայի “Հորիզոն” շաբաթաթերթերու թղթակիցը Հայաստանի մէջ, հրապարակուած յօդուածներ եւ հարցազրոյցներ ունի սփիւռքի եւ Հայաստանեան զանազան թերթերու մէջ։

Նշենք, որ Նայիրի Մկրտիչեան 16 տարիէ ի վեր «Հորիզոն»ի ներկայացուցիչն ու աշխատակիցն է Հայաստանի մէջ։

[[24 Յունիս]],[[2016]]-ին կառավարական յատուկ հրամանագրով, ՀՀ Սփիւռքի նախարարութեան համահայկական, միջազգային եւ եկեղեցական կառոյցներու հետ կապերու վարչութեան պետ նշանակուեցաւ Նայիրի Մկրտիչեան եւ վարելով նոյն պաշտօնը մինչեւ [[Յուլիս|Յուլիս 31]], [[2017]]:

2017-ին հիմնած է արեւմտահայերէն կրթական-գրական ՀԱՅԿԱՇԽԱՐՀ կայքը   http://armlands.com/&lt;nowiki/&gt;ապա, ARMLANDS-ՀԱՅԿԱՇԽԱՐՀ YouTube -եան ալիքը,https://youtube.com/@armlands3047?si=_ZfEV_A_QDVsdgy1 համագործակցելով Արեւելեան ԱՄՆ-ի ՀՕՄ-ի շրջանային վարչութեան, ինչպէս նաեւ Գանատայի Ազգային Առաջնորդարանի հայեցի դաստիարակութեան բաժանմունքի հետ։ 

Նայիրի Մկրտիչեան իբրեւ ասմունքող աշակերտած է ՀՀ վաստակաւոր արտիստ Սիլվա Եուզպաշեանին։

Հեղինակ է երեք գիրքերու.

Մանկապատանեկան երկու գիրքերն են՝

«Արցախը Մե՛րն է»

«Բարե՛ւ ես Գիրքն եմ…»

Հրապարակման յանձնած է «Մանսուրեանական երգի Նարօտը» գիրքը, որ օփերայի յայտնի երգչուհի Արաքս Մանսուրեանի կեանքն ու Գործունէութիւնն է։

Արեւմտահայերէնի վերածած է շարք մը գիրքեր

Մանկագիր Նունէ Սարգսեանի երկու գիրքերը

Արփի Վանեանի «Դէպի Աստուծոյ Նստավայրը»

Կը տիրապետէ հայերէնի երկու ճիւղերուն, արաբերէն, քրտերէն եւ անգլերէն լեզուներուն:

Ամուսնացած է, ունի մէկ դուստր

== Ուսուցչական ասպարէզ ==
[[Գամիշլի]] ապրած տարիներուն Նայիրի Մկրտիչեան եղած է հայերէն լեզուի ուսուցչուհի (12 տարի):

== Միութենական եւ Հայ Դատի Անդամակցութիւն ==
Նայիրի Մկրտիչեան Գամիշլիի մէջ եղած է ազգային գործիչ` վարելով զանազան պաշտօններ ՀՅԴ պատանեկան միութեան վարիչ եւ դաստիարակ. Համազգայինի հայ կրթական եւ մշակութային միութեան վարչութեան, ապա շրջանային վարչութեան անդամ, սուրիոյ հայ դատի կեդրոնական յանձնախումբի անդամ:

== Զեկոյց ==
«Գրական արեւելահայերէնի եւ արեւմտահայերէնի խնդիրներն ու մերձեցման ուղիները»

Յուլիս 29-30 ՀՀ ԳԱԱ նիստերու դահլիճէն ներս ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան եւ ՀՀ ԳԱԱ Աճառեանի անուան լեզուի հիմնարկի նախաձեռնութեամբ կայացաւ “Արեւմտահայերէնի եւ արեւելահայերէնի մերձեցման խնդիրները” խորագիրը կրող համաժողովը:

ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան “Հայերն այսօր” ելեկտրոնային պարբերականի գլխաւոր խմբագիր Նայիրի Մկրտիչեանի ամբողջական զեկոյցէն ստորեւ հատուածներ:

{{քաղվածք|Անձնապէս կը կիսեմ այն տեսակէտը, որ Արեւմտահայերէնի նկատմամբ անտարբերութիւնը կը սկսի Սփիւռքէն, այստեղ տեղին է նշել Արամ Ա. Կաթողիկոսի խօսքը ,- «Հայ լեզուն կը նահանջէ ամէ՛ն տեղ, տարբեր կերպերով ու ամէ՛ն իմաստով… 1600 տարիներու պատմութիւնը իր ամէնէն ահաւոր զէնքերով չկրցաւ սպաննել հայ լեզուն: Այսօր մենք է, որ կը սպաննենք հայ լեզուն` երբեմն մեր անտարբերութեամբ, երբեմն մեր տգիտութեամբ, երբեմն մեր անհաւատարմութեամբ, երբեմն մեր օտարամոլութեամբ …»:&lt;ref name=&quot;ահա&quot;&gt;[http://hayernaysor.am/cl/archives/123365Նայիրի Մկրտիչեան. «Գրական արեւելահայերէնի եւ արեւմտահայերէնի խնդիրներն ու մերձեցման ուղիները»]&lt;/ref&gt; | Նայիրի Մկրտիչեան}}

{{քաղվածք|Միւս կողմէն Սահմանադրութեան համաձայն Հայաստանի պաշտօնական լեզուն գրական հայերէնն է, այսինքին՝ գրական հայերէնը իր երկու ճիւղերով՝ արեւելահայերէն եւ արեւմտահայերէն, բայց բոլորիս ալ յայտնի է, որ անհամեմատ աւելի մեծ է ուշադրութիւնը արեւելահայերէնի հանդէպ, աւելին՝ շատ քիչերը գիտեն, որ պետական լեզուի մէկ բաղադրիչը նաեւ արեւմտահայերէնն է։&lt;ref name=&quot;ահա&quot;&gt;[http://hayernaysor.am/cl/archives/123365Նայիրի Մկրտիչեան. «Գրական արեւելահայերէնի եւ արեւմտահայերէնի խնդիրներն ու մերձեցման ուղիները»]&lt;/ref&gt;|Նայիրի Մկրտիչեան}}

{{քաղվածք|Հայաստանի պաշտօնական կայքերը կը գործեն ռուսերէն, անգլերէն, արեւելահայերէն եւ ֆրանսերէն, բայց ոչ արեւմտահայերէն, միակ պաշտօնական կայքը, որ ունի արեւմտահայերէն տարբերակ ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան պաշտօնական կայքն է։&lt;ref name=&quot;ահա&quot;&gt;[http://hayernaysor.am/cl/archives/123365Նայիրի Մկրտիչեան. «Գրական արեւելահայերէնի եւ արեւմտահայերէնի խնդիրներն ու մերձեցման ուղիները»]&lt;/ref&gt;|Նայիրի Մկրտիչեան}}

== Յօդուած ==
«Հայրենադարձները Իրենց Ներդրումը Ունին Հայաստանի Կայացման Եւ Զարգացման Մէջ»

{{քաղվածք|Ակնարկ մը նետելով 30-ական թուականներէն առ այսօր Հայաստանի մէջ գործող մշակութային գործիչներու կենսագրութիւններուն` կ՛եզրակացնենք, որ կարկառուն դէմքերուն մեծ մասը հայրենադարձներ են, որոնք ներգաղթելով հայրենիք` մեծ դեր ունեցած են երկրի մշակութային կեանքի տարբեր ոլորտներու զարգարցման գործին մէջ  եւ դարձած` հեղինակաւոր անձնաւորութիւններ:&lt;ref name=&quot;ամա&quot;&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/139095 Հայրենադարձները Իրենց Ներդրումը Ունին Հայաստանի Կայացման Եւ Զարգացման Մէջ]&lt;/ref&gt;|'''ՆԱՅԻՐԻ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ-ՏԱՂԼԵԱՆ'''}}

{{քաղվածք|Այո,՛ մենք` հայրենադարձներս այլմոլորակայիններ չենք, մեր մէջ ալ յաջողակներ շատ կան, ինչպէս` բժիշկներ, գործարարներ, երգիչ-երգչուհիներ, երաժշտահաններ, քաղաքագէտներ, լրագրողներ, վարպետ արհեստաւորներ ու խոհարարներ, արտադրողներ ու վաճառականներ: Մենք եւս մեր ներդրումը ունինք այսօրուան Հայաստանի կայացման ու զարգացման գործին մէջ եւ ուրախ ենք, որ կը վայելենք մեզի պատկանող երկրի մը մէջ ապրելու բերկրանքը:&lt;ref name=&quot;ամա&quot;&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/139095 Հայրենադարձները Իրենց Ներդրումը Ունին Հայաստանի Կայացման Եւ Զարգացման Մէջ]&lt;/ref&gt;|'''ՆԱՅԻՐԻ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ-ՏԱՂԼԵԱՆ'''}}

== Պարգեւներ ==
[[4 Հոկտեմբեր]],[[2013]]-ին Սփիւռքի նախարարութեան 5ամեակին առիթով, սփիւռքի նախարար Հրանոյշ Յակոբեան,Հայաստանի վարչապետին անունով շնորհաւորեց եւ պարգեւատրեց «Եռագոյն» կայքի խմբագիր Նայիրի Մկրտիչեանին:

{{քաղվածք|ՀՀ սփիւռքի նախարարը իր խօսքին մէջ ըսաւ. «Բացէք «Եռա-գոյն»ը եւ տեսէք հայրենասիրութիւնը»։
|սփիւռքի նախարար Հրանոյշ Յակոբեան}}

== Ծանօթագրութիւններ ==

{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==

* [https://horizonweekly.ca/en/50353-2/Նայիրի Մկրտիչեան Նշանակուեցաւ ՀՀ Սփիւռքի Նախարարութեան կայքէջի Խմբագիր]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://asbarez.com/arm/204854/%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%AF%D6%80%D5%BF%D5%AB%D5%B9%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%B6%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%AE-%D5%A7-%D5%BD%D6%83%D5%AB%D6%82%D5%BC%D6%84/Նայիրի Մկրտիչեան Նշանակուած Է Սփիւռքի Նախարարութեան «Հայերն Այսօր» Կայքի Խմբագիր]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://horizonweekly.ca/en/88959-2/Հայրենադարձ Նայիրի Մկրտիչեան նշանակուեցաւ ՀՀ Սփիւռքի նախարարութեան համահայկական, միջազգային եւ եկեղեցական կառոյցներու հետ կապերու վարչութեան պետ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.yerakouyn.com/?p=112807Հայրենադարձ Նայիրի Մկրտիչեան Նշանակուեցաւ ՀՀ Սփիւռքի Նախարարութեան Համահայկական, Միջազգային եւ Եկեղեցական Կառոյցներու Հետ Կապերու Վարչութեան Պետ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://asbarez.com/arm/174359/%D5%A3%D5%A1%D5%A2%D6%80%D5%AB%D5%A7%D5%AC-%D6%83%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D5%BD%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%A5%D6%82-%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%AF%D6%80%D5%BF%D5%AB%D5%B9%D5%A5%D5%A1%D5%B6/ Նայիրի Մկրտիչեան Կը Պարգեւատրուի] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407155113/http://asbarez.com/arm/174359/%d5%a3%d5%a1%d5%a2%d6%80%d5%ab%d5%a7%d5%ac-%d6%83%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d5%bd%d5%a5%d5%a1%d5%b6-%d5%a5%d6%82-%d5%b6%d5%a1%d5%b5%d5%ab%d6%80%d5%ab-%d5%b4%d5%af%d6%80%d5%bf%d5%ab%d5%b9%d5%a5%d5%a1%d5%b6/ |date=2019-04-07 }}
* [http://armlands.com 2017-ի Սեպտեմբեր 21 -ին Նայիրի Մկրտիչեան 10 ամեայ աղջկան հետ ստեղծեց արեւմտսհայերէն համապարփակ առաջին մանկապատանեկան լրատուական եւ տեղեկատուական «Հայկաշխարհ»-ը, որ նպատակ ունի դառնալու աշխարհի բոլոր մանկական կայքերուն եւ տպագիր թերթերուն շտեմարանը:]

{{DEFAULTSORT:Մկրտիչեան, Նայիրի}}
[[Ստորոգութիւն:1968 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ]]</text>
      <sha1>58x9uo5aa8vvgveze4tk0moirxf35rj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Եոհան Ուոլֆկանկ Վոն Կէօթէ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21853</id>
    <revision>
      <id>252582</id>
      <parentid>249725</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Armen Ohanian</username>
        <id>191</id>
      </contributor>
      <comment>/* Կենսագրութիւն */ Պարոյր Միքայէլեանի տարեթիւերը սխալ են։</comment>
      <origin>252582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10863" sha1="4igd951qxtuf3uzeeub0zxf59kh93fu" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Եոհան Վոլֆկանկ ֆոն Կէօթէ''' ({{Lang-de|Johann Wolfgang von Goethe}},{{ԱԾ}}), բանաստեղծ, փաստաբան, թատրոնի տնօրէն, բուսաբան, քաղաքական գործիչ, նկարիչ, փիլիսոփայ, աստուածաբան, իրաւաբան, արուեստի քննադատ, երաժշտական քննադատ, գրադարանավար, գրող ճանապարհորդ, ֆիզիքոս, գրականագէտ, վիպասան, ինքնակենսագիր, դիւանագէտ, պետական գործիչ, խորագէտ, ասացուածքներու հեղինակ, օրագրի հեղինակ, հանքաբան, կենդանաբան

== Կենսագրութիւն ==
Կէօթէ ծնած է Մայնի Ֆրանքֆուրթ քաղաքին մէջ։ Հարուստ ընտանիքի մը երդիքին տակ։ Անոր մեծ հայրը քաղաքապետ, հայրը՝ կայսերական բարձր պաշտօնեայ էր, որ ունէր իրաւաբանական տոքթորի աստիճան, կը հետաքրքրուէր արուեստով, իր ժամանակի առաջաւոր գաղափարներով&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Johann-Wolfgang-von-Goethe|title=Johann Wolfgang von Goethe {{!}} Biography, Works, Faust, &amp; Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=անգլերէն|accessdate=2022-02-26}}&lt;/ref&gt;։

Պատանի Եոհանի կրթութեան ու դաստիարակութեան գործը անձամբ հոգացած է հայրը, հրաւիրած է տեղւոյն յառաջատար, գիտուն մանկավարժները։ Կէօթէն օժտուած էր արտակարգ ընդունակութիւններով. տակաւին պատանի գիտակ էր մի քանի լեզուներ, [[փիլիսոփայութիւն]], գրականութեան պատմութիւն, լրջօրէն կը զբաղէր [[Բնագիտութեան Պատմութեան Թանգարան (Վիեննա)|բնագիտութեան]] ուսումնասիրութեամբ։

Վոլֆկանկ Կէօթէ ուսանած է [[Լայփցիկ|Լայփցիկի]] եւ [[Սթրասպուրկի Համալսարան|Սթրասպուրկի համալսարաններուն]] մէջ։

== Գրական կեանք ==
Ստեղծագործած է վաղ տարիքէն։ Գրած է բանաստեղծութիւններ, վէպեր։ Անոր քնարերգութիւնը կենսասէր է՝ համակուած յուզականութեամբ ու անմիջականութեամբ։

25-ամեայ Կէօթէ հռչակաւոր դարձած է «Երիտասարդ Վերթերի տառապանքները» վէպով, որ գրուած է նամականիի ձեւով։ 

Ան գրական վիթխարի ժառանգութիւն մը ձգեց մարդկութեան՝ շուրջ 1600 քերթուած, թատրերկեր, վէպեր ու նորավէպեր, ինքնակենսագրական բազմահատոր «Քերթողութիւն եւ ճշմարտութիւն»։ Անոր նամականին քանի մը տասնեակ հատոր կը կազմէ։

Այս բոլորին վրայ եթէ աւելցնենք նաեւ գերմանական քերթողութեան գագաթնակէտը հանդիսացող «Ֆաուստ» ողբերգութիւնը, Կէօթէ մեր եւ գալիք սերունդներուն կը ներկայանայ որպէս անկրկնելի երեւոյթ, որպէս հանճար, բառիս մոգական իմաստով՝ Genius, որ լատիներէնէ թարգմանուած կը նշանակէ «ոգի»։

Իր ապրած 83 տարիներուն ընթացքին ան ականատես եղած է Փրուսիոյ եօթնամեայ պատերազմին, Ամերիկայի անկախութեան պայքարին, Նափոլէոնի եւրոպական արշաւանքին: Ան տեսած է ֆրանսական երկու յեղափոխութիւնները եւ մերժած է յեղափոխութեան գաղափարը այն համոզումով, որ բարօրութեան կարելի է հասնիլ ոչ թէ արեան գնով, այլ ստեղծարար գործունէութեամբ եւ անդուլ ինքնակատարելագործումով։

== Երկերը՝ հայերէն թարգմանուած ==
«Ֆաուստ»ը հայերէնի թարգմանած է գրող, խմբագիր եւ թարգմանիչ [[Պարոյր Միքայէլեան]]:

Կէօթէի ստեղծագործութիւններէն թարգմանութիւններ կատարած է նաեւ երախտաշատ թարգմանիչ եւ բանասէր [[Արտաշէս Աբեղեան]]: Ան թարգմանած է մեծ գերմանացիին նորավէպերը, պատմուածքներն ու հեքիաթները: Աբեղեան ծրագրած էր Կէօթէի գործերուն վեցհատորեակը, սակայն յաջողած է հրատարակել միայն առաջինը, [[Գահիրէ]], 1953 թուականին: Աբեղեանի թարգմանութիւններուն երկրորդ հատորը լոյս տեսած է առաջինէն քառասուն տարի ետք եւ կ՚ընդգրկէ Կէօթէի թատրերգութիւնները:

Կէօթէի շատ մը գործեր հայերէնի թարգմանուած են 19-րդ դարուն: Թարգմանական աւանդներով հարուստ հայ գրականութիւնը իրաւամբ կրնայ հպարտանալ «Ֆաուստ»ի տասնեակը անցնող թարգմանութիւններով:

Ինք, մեծ գերմանացին, մեծապէս կը գնահատէր թարգմանչական աշխատանքը, եւ լաւ թագմանութիւնը համարժէք կը համարէր բնագրին, մինչ [[Յովհաննէս Թումանեան]] արտայայտուած է թարգմանական արուեստի դժուարութիւններուն եւ պատասխանատուութեան այն զգացումին մասին, զոր պէտք է ունենայ իւրաքանչիւր լաւ թարգմանիչ։ 

Իր ստեղծագործութեան մէջ Կէօթէ անդրադարձած է նաեւ Արարատին եւ հայերուն։

Յովհաննէս Թումանեանի թարգմանութեամբ յայտնի է Կէօթէի «Վարդը», զոր թարգմանած է նաեւ բանաստեղծ [[Յովհաննէս Յովհաննիսեան]]՝ «Դաշտի վարդը» վերնագիրով:

Հետաքրքրական փաստ է, որ Կէօթէի «Անտառի արքան» գեղօնին առաջին հայերէնի թարգմանութիւնը դեռ իր ողջութեան, կատարած է [[Խաչատուր Աբովեան]], երբ դեռ ուսանող էր Թորպատի համալսարանին մէջ:

Արտասովոր է Կէօթէի «Կոփտական երգ»ին ճակատագիրը: 1787-ին, դէպի [[Իտալիա]] կատարած իր ճամբորդութեան միջոցին, Կէօթէ կը ծանօթանայ արկածախնդրութիւններուն իտալացի ալքիմիկոս եւ ոսկի խարդախող Ճուզեփփէ Պալզամոյի, որուն այդ շրջանին Հռոմի պապը բանտ նետեց։ Հին եգիպտական ղպտի քուրմի իմաստութիւն ունեցող գերմանացի մեծ բանաստեղծը իր պատանի ժամանակակիցին կը սորվեցնէ մարդ դառնալու եւ կեանքի դաժան պայմանները դիմակայելու դժուարին արուեստը։ Բանտը Կէօթէ կը նմանցնէ երկրին, իսկ մուրճը՝ երկրի տիրակալին:

Յետագային Կէօթէի այս պզտլիկ բանաստեղծութիւնը պիտի հնչէր ֆաշիստական բանտերուն մէջ, իսկ «մուրճ եւ զնդան, բանտ» խորհրդանիշները պիտի դրոշմուէին արեւելեան Գերմանիոյ պետական դրօշին։

Այդ բանաստեղծութիւնը առաջին նկատողներէն եղած է [[Աւետիք Իսահակեան]], որուն ձեռագրերուն մէջ պահպանուած է իր իսկ ձեռքով ընդօրինակուած քերթուածը եւ կը վկայէ Կէօթէի գործերուն հանդէպ անոր հետաքրքրութեան մասին:

Կէօթէի սիրային քերթողութեան գուցէ բարձրակէտը պէտք է համարել «Էլեկիա» բանաստեղծութիւնը, որ 74-ամեայ գրողին խոստովանանքն է, 19-ամեայ Ուլրիքէ ֆոն Լեւեցովին հանդէպ ունեցած բուռն զգացմունքին պոռթկումը։ 17-ամեայ Ուլրիքէ ֆոն Լեւեցովին 72-ամեայ Կէօթէ առաջին անգամ ծանօթացաւ 1821-ի ամրան, Պոհեմիոյ հանքային ջուրերու ամարանոցին մէջ, ուր աղջիկը հանգստանալու գացած էր մօրը հետ:

Անոնց հանդիպումները կրկնուեցան 1822 թուականի յուլիսին, նոյն վայրին մէջ։ Այդ հանդիպումներուն արձագանգն է «Էոլեան տաւիղ» բանաստեղծութիւնը, որ, ըստ գրողին, Ուլրիքէէն բաժնուելու մասին է։

Երրորդ անգամ 74-ամեայ բանաստեղծը 19-ամեայ Ուլրիքէին հանդիպեցաւ 1823 օգոստոսին: Այդ ոչ-սովորական սէրը հասաւ գագաթնակէտի եւ ունեցաւ նոյնքան ցնցող հանգուցալուծում։

Կէօթէի սիրային ու գրական կեանքը եղած են մշտական միասնութեան մէջ։ Ան հատորներ կը գրէր իր ռոմանթիք զգացումներուն մասին․ իսկ ժամանակակիցները զայն անուանած են «գերմանական Շէյքսփիր»:

«Իմ բոլոր ստեղծագործութիւններս միայն բեկորներ են կեանքիս մեծ խոստովանութենէն», առիթով մը ըսած է հանճարեղ գրողը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=ԱՅՍՕՐ ԾՆԱԾ Է ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՏԻՏԱՆՆԵՐԷՆ ԿԷՕԹԷ|website=www.jamanak.com|accessdate=2022-02-26}}&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գրականագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Դիւանագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>4igd951qxtuf3uzeeub0zxf59kh93fu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>252583</id>
      <parentid>252582</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Armen Ohanian</username>
        <id>191</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Երկերը՝ հայերէն թարգմանուած */</comment>
      <origin>252583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10832" sha1="4cryga7mx4h6zwfx68q297msd9ht4on" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Եոհան Վոլֆկանկ ֆոն Կէօթէ''' ({{Lang-de|Johann Wolfgang von Goethe}},{{ԱԾ}}), բանաստեղծ, փաստաբան, թատրոնի տնօրէն, բուսաբան, քաղաքական գործիչ, նկարիչ, փիլիսոփայ, աստուածաբան, իրաւաբան, արուեստի քննադատ, երաժշտական քննադատ, գրադարանավար, գրող ճանապարհորդ, ֆիզիքոս, գրականագէտ, վիպասան, ինքնակենսագիր, դիւանագէտ, պետական գործիչ, խորագէտ, ասացուածքներու հեղինակ, օրագրի հեղինակ, հանքաբան, կենդանաբան

== Կենսագրութիւն ==
Կէօթէ ծնած է Մայնի Ֆրանքֆուրթ քաղաքին մէջ։ Հարուստ ընտանիքի մը երդիքին տակ։ Անոր մեծ հայրը քաղաքապետ, հայրը՝ կայսերական բարձր պաշտօնեայ էր, որ ունէր իրաւաբանական տոքթորի աստիճան, կը հետաքրքրուէր արուեստով, իր ժամանակի առաջաւոր գաղափարներով&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Johann-Wolfgang-von-Goethe|title=Johann Wolfgang von Goethe {{!}} Biography, Works, Faust, &amp; Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=անգլերէն|accessdate=2022-02-26}}&lt;/ref&gt;։

Պատանի Եոհանի կրթութեան ու դաստիարակութեան գործը անձամբ հոգացած է հայրը, հրաւիրած է տեղւոյն յառաջատար, գիտուն մանկավարժները։ Կէօթէն օժտուած էր արտակարգ ընդունակութիւններով. տակաւին պատանի գիտակ էր մի քանի լեզուներ, [[փիլիսոփայութիւն]], գրականութեան պատմութիւն, լրջօրէն կը զբաղէր [[Բնագիտութեան Պատմութեան Թանգարան (Վիեննա)|բնագիտութեան]] ուսումնասիրութեամբ։

Վոլֆկանկ Կէօթէ ուսանած է [[Լայփցիկ|Լայփցիկի]] եւ [[Սթրասպուրկի Համալսարան|Սթրասպուրկի համալսարաններուն]] մէջ։

== Գրական կեանք ==
Ստեղծագործած է վաղ տարիքէն։ Գրած է բանաստեղծութիւններ, վէպեր։ Անոր քնարերգութիւնը կենսասէր է՝ համակուած յուզականութեամբ ու անմիջականութեամբ։

25-ամեայ Կէօթէ հռչակաւոր դարձած է «Երիտասարդ Վերթերի տառապանքները» վէպով, որ գրուած է նամականիի ձեւով։ 

Ան գրական վիթխարի ժառանգութիւն մը ձգեց մարդկութեան՝ շուրջ 1600 քերթուած, թատրերկեր, վէպեր ու նորավէպեր, ինքնակենսագրական բազմահատոր «Քերթողութիւն եւ ճշմարտութիւն»։ Անոր նամականին քանի մը տասնեակ հատոր կը կազմէ։

Այս բոլորին վրայ եթէ աւելցնենք նաեւ գերմանական քերթողութեան գագաթնակէտը հանդիսացող «Ֆաուստ» ողբերգութիւնը, Կէօթէ մեր եւ գալիք սերունդներուն կը ներկայանայ որպէս անկրկնելի երեւոյթ, որպէս հանճար, բառիս մոգական իմաստով՝ Genius, որ լատիներէնէ թարգմանուած կը նշանակէ «ոգի»։

Իր ապրած 83 տարիներուն ընթացքին ան ականատես եղած է Փրուսիոյ եօթնամեայ պատերազմին, Ամերիկայի անկախութեան պայքարին, Նափոլէոնի եւրոպական արշաւանքին: Ան տեսած է ֆրանսական երկու յեղափոխութիւնները եւ մերժած է յեղափոխութեան գաղափարը այն համոզումով, որ բարօրութեան կարելի է հասնիլ ոչ թէ արեան գնով, այլ ստեղծարար գործունէութեամբ եւ անդուլ ինքնակատարելագործումով։

== Երկերու հայերէն թարգմանութիւններ ==
«Ֆաուստ»ը հայերէնի թարգմանած է գրող, խմբագիր եւ թարգմանիչ [[Պարոյր Միքայէլեան]]:

Կէօթէի ստեղծագործութիւններէն թարգմանութիւններ կատարած է նաեւ երախտաշատ թարգմանիչ եւ բանասէր [[Արտաշէս Աբեղեան]]: Ան թարգմանած է նորավէպերը, պատմուածքներն ու հեքիաթները եւ ծրագրած էր Կէօթէի գործերուն վեցհատորեակը, սակայն յաջողած է հրատարակել միայն առաջինը, [[Գահիրէ]], 1953 թուականին: Աբեղեանի թարգմանութիւններուն երկրորդ հատորը լոյս տեսած է առաջինէն քառասուն տարի ետք եւ կ՚ընդգրկէ Կէօթէի թատրերգութիւնները:

Կէօթէի շատ մը գործեր հայերէնի թարգմանուած են 19-րդ դարուն: Թարգմանական աւանդներով հարուստ հայ գրականութիւնը իրաւամբ կրնայ հպարտանալ «Ֆաուստ»ի տասնեակը անցնող թարգմանութիւններով:

Ինք, մեծ գերմանացին, մեծապէս կը գնահատէր թարգմանչական աշխատանքը, եւ լաւ թագմանութիւնը համարժէք կը համարէր բնագրին, մինչ [[Յովհաննէս Թումանեան]] արտայայտուած է թարգմանական արուեստի դժուարութիւններուն եւ պատասխանատուութեան այն զգացումին մասին, զոր պէտք է ունենայ իւրաքանչիւր լաւ թարգմանիչ։ 

Իր ստեղծագործութեան մէջ Կէօթէ անդրադարձած է նաեւ Արարատին եւ հայերուն։

Յովհաննէս Թումանեանի թարգմանութեամբ յայտնի է Կէօթէի «Վարդը», զոր թարգմանած է նաեւ բանաստեղծ [[Յովհաննէս Յովհաննիսեան]]՝ «Դաշտի վարդը» վերնագիրով:

Հետաքրքրական փաստ է, որ Կէօթէի «Անտառի արքան» գեղօնին առաջին հայերէնի թարգմանութիւնը դեռ իր ողջութեան, կատարած է [[Խաչատուր Աբովեան]], երբ դեռ ուսանող էր Թորպատի համալսարանին մէջ:

Արտասովոր է Կէօթէի «Կոփտական երգ»ին ճակատագիրը: 1787-ին, դէպի [[Իտալիա]] կատարած իր ճամբորդութեան միջոցին, Կէօթէ կը ծանօթանայ արկածախնդրութիւններուն իտալացի ալքիմիկոս եւ ոսկի խարդախող Ճուզեփփէ Պալզամոյի, որուն այդ շրջանին Հռոմի պապը բանտ նետեց։ Հին եգիպտական ղպտի քուրմի իմաստութիւն ունեցող գերմանացի մեծ բանաստեղծը իր պատանի ժամանակակիցին կը սորվեցնէ մարդ դառնալու եւ կեանքի դաժան պայմանները դիմակայելու դժուարին արուեստը։ Բանտը Կէօթէ կը նմանցնէ երկրին, իսկ մուրճը՝ երկրի տիրակալին:

Յետագային Կէօթէի այս պզտլիկ բանաստեղծութիւնը պիտի հնչէր ֆաշիստական բանտերուն մէջ, իսկ «մուրճ եւ զնդան, բանտ» խորհրդանիշները պիտի դրոշմուէին արեւելեան Գերմանիոյ պետական դրօշին։

Այդ բանաստեղծութիւնը առաջին նկատողներէն եղած է [[Աւետիք Իսահակեան]], որուն ձեռագրերուն մէջ պահպանուած է իր իսկ ձեռքով ընդօրինակուած քերթուածը եւ կը վկայէ Կէօթէի գործերուն հանդէպ անոր հետաքրքրութեան մասին:

Կէօթէի սիրային քերթողութեան գուցէ բարձրակէտը պէտք է համարել «Էլեկիա» բանաստեղծութիւնը, որ 74-ամեայ գրողին խոստովանանքն է, 19-ամեայ Ուլրիքէ ֆոն Լեւեցովին հանդէպ ունեցած բուռն զգացմունքին պոռթկումը։ 17-ամեայ Ուլրիքէ ֆոն Լեւեցովին 72-ամեայ Կէօթէ առաջին անգամ ծանօթացաւ 1821-ի ամրան, Պոհեմիոյ հանքային ջուրերու ամարանոցին մէջ, ուր աղջիկը հանգստանալու գացած էր մօրը հետ:

Անոնց հանդիպումները կրկնուեցան 1822 թուականի յուլիսին, նոյն վայրին մէջ։ Այդ հանդիպումներուն արձագանգն է «Էոլեան տաւիղ» բանաստեղծութիւնը, որ, ըստ գրողին, Ուլրիքէէն բաժնուելու մասին է։

Երրորդ անգամ 74-ամեայ բանաստեղծը 19-ամեայ Ուլրիքէին հանդիպեցաւ 1823 օգոստոսին: Այդ ոչ-սովորական սէրը հասաւ գագաթնակէտի եւ ունեցաւ նոյնքան ցնցող հանգուցալուծում։

Կէօթէի սիրային ու գրական կեանքը եղած են մշտական միասնութեան մէջ։ Ան հատորներ կը գրէր իր ռոմանթիք զգացումներուն մասին․ իսկ ժամանակակիցները զայն անուանած են «գերմանական Շէյքսփիր»:

«Իմ բոլոր ստեղծագործութիւններս միայն բեկորներ են կեանքիս մեծ խոստովանութենէն», առիթով մը ըսած է հանճարեղ գրողը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=ԱՅՍՕՐ ԾՆԱԾ Է ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՏԻՏԱՆՆԵՐԷՆ ԿԷՕԹԷ|website=www.jamanak.com|accessdate=2022-02-26}}&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գրականագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Դիւանագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>4cryga7mx4h6zwfx68q297msd9ht4on</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Զէրօ (գիրք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28563</id>
    <revision>
      <id>252585</id>
      <parentid>247208</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T09:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JohnYahyaHanna</username>
        <id>7467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>252585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9642" sha1="501vi1qwbe1jvjdvaczuxq2gd3z72if" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գիրք|անուանում=Զէր0 (Զէրօ)|նկարագրութիւն=ԱԲԳԴԵԶԷ|հեղինակ=Նորա  Պարութճեան|երկիր=Ֆրանսա|լեզու=Հայերէն (Արեւմտահայերէն)|հրատարակուած=Երեւան|հրատարակող=Լուսակն տպարան|հրատարակչական թուական=2022|էջեր=78}}

'''Զէրօ''' կամ '''Զէր0''' գիրք, ֆրանսահայ բանաստեղծուհի, արձակագիր եւ ուսուցչուհի '''[[Նորա  Պարութճեան]]'''ի գրիչով։ Հեղինակին անդրանիկ հրատարակութիւնն է իբրեւ գիրք: Լոյս տեսած է Երեւան, «Լուսակն» հրատարակչատունէն։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/content/%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%A9%D5%A1%D5%AF/11-11-2022-%C2%AB%D5%A6%D5%A7%D6%80%D6%85%C2%BB|title=ժամանակ|website=www.jamanak.com|accessdate=2025-04-09}}&lt;/ref&gt; 

== Հեղինակի մասին ==
Պարութճեան ծնած է [[Լիբանան]]՝ [[Պուրճ Համուտ]], աւարտած է [[Երեւանի Պետական Համալսարան|Երեւանի Պետական համալսարան]]&lt;nowiki/&gt;ի բանասիրական բաժինը։ Մասնագիտական գործունէութիւնը սկսած է լրագրութեամբ, մաս կազմած է Լիբանանի «Զարթօնք» եւ Փարիզի «Նոր Յառաջ» թերթերու խմբագրութեան եւ աշխատակցած է սփիւռքահայ քանի մը թերթերու։ [[1986 թուական|1986]]-էն ի վեր կ՚ապրի [[Ֆրանսա]]։ Ուսուցչուհի է, Փարիզեան արուարձանի մը մէջ գործող Դպրոցասէր վարժարանին մէջ կը դասաւանդէ հայերէն եւ հայոց պատմութիւն։ Կեանքի կոչած է «Ծիծեռնակ» անունով առցանց հարթակ մը ([[անգլերէն]]՝ Blog /Web-Log), որ դրուած է հայերէնով արտայայտուող պատանիներու եւ երիտասարդներու տրամադրութեան տակ, ուր կը հրատարակուին անոնց աշխատութիւնները։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pakine.net/archives/authors/%D5%B6%D5%B8%D6%80%D5%A1-%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B3%D5%A5%D5%A1%D5%B6|title=ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ ՆՈՐԱ|website=Pakine|language=en-US|accessdate=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Մանճիկեան Վահան {{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/606686|title=Յառաջ Գարնան Ծիծեռնակ|date=2024-02-16|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;

== Գիրքի մասին ==
Գիրքը հաւաքածոյ մըն է առցանց հարթակներու վրայ հրապարակուած Ն. Պարութճեանի գրութիւններէն՝ բանաստեղծութիւն եւ արձակ, որոնք կ’առընչուին ծերանոցային կեանքի իր փորձառութեան: Հեղինակը իր անդրանիկ հատորով մեզի կը ծանօթացնէ մարդը իր վերջալոյսի տարիներուն, աշխատանքային միջավայրը՝ ծերանոցը եւ ծերերուն ընտանիքները: Ան Փարիզեան շրջանի հայկական ծերանոցին մէջ ստանձնած իր պաշտօնին բերումով կը պեղէ մարդուն հոգին եւ մերթ պոռթկումով, մերթ փափկանկատօրէն կ’անդրադառնայ մարդկային յարաբերութեանց թնճուկներուն: Կեանքի երկար փորձառութիւն ձեռք բերած ծերերուն կարծրացած մաշկերուն ետին կ’երեւան իրական արժանիքներ՝ երբեմն թաքուն, երբեմն բացայայտ, երբեմն ցեղասպանութեան հետքեր, որոնք ամբողջ կեանք մը թունաւորած են եւ ազդած անձին էութեան վրայ:

== Խորապատկեր ==
Նորա Պարութճեան վեց տարի աշխատած է ծերանոցի մը մէջ, իբրեւ վերակացու։ Այս փորձառութիւնը անոր համար բացած է բոլորովին տարբեր աշխարհ մը, ուր իրականութիւնը յայտնուած է իր չոր, վայրագ եւ ծանր երեսով՝ «անկէ զատ ամէն ինչ դարձաւ լիւքս», կ’ըսէ ան։ Այդտեղ մարդիկ հաւաքուած էին տառապանքի շուրջ՝ ինչպէս տարիքոտ մարդիկ, այնպէս ալ այդտեղ աշխատողները եւ այդ տառապանքը կը միացնէր բոլորը իրարու։ 

Ծերանոցը տարեց մարդոց կեանքերու վերջին հանգրուանն է, ուր անոնք կը տառապին ֆիզիքական կամ մտային հիւանդութիւններէ, ընտանեկան, ընկերային եւ հոգեբանական խնդիրներէ։ Ըստ հեղինակին, ծերերուն շուրջ կային երկու տեսակի ծառայողներ. մէկ կողմէն անոնք, որոնք մեծ նուիրումով կը մօտենան իրենց աշխատանքին եւ տարեցներուն հանգիստ կեցութիւնը կ’ապահովեն անոնց նախավերջին կայանին մէջ, իսկ միւս կողմէն՝ անոնք որոնք իրենց «ես»-ին չարութեամբ կը կոխկռտեն միւսները, կը չարաշահեն վիճակները։ Վերջիններս աւելի բազմաթիւ են քան առաջինները։ 

Այս ծանր միջավայրին մէջ, հեղինակը գրելով գտած է դիմանալու կերպ մը՝ «Քանի որ շատ ծանր միջավայր մըն էր, ես պէտք է դիմանայի ու դիմանալու համար կը գրէի»։ Այս գրութիւնները նախապէս հաւաքուած են անձնական տետրակի մը մէջ, նուիրուելու համար որ յետոյ նուիրուած են ծերանոցի տնօրէնին, որուն հանդէպ ունի մեծ ակնածանք՝ «շատ յարգելի անձնաւորութիւն մը», ինչպէս կ’ըսէ անոր մասին։&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Որո՞նք են «Զէր0»-ները ===
ՙԶէր0՚-ները ծերերը չեն, ինչպէս կրնայ սխալմամբ ենթադրուիլ։ Ծերերէն իւրաքանչիւրը իր նկարագրին համաձայն, լաւ կամ վատ ապրած է իր կեանքը։  «Զէր0»-ները անոնց շուրջը դարձող անձերն են։ Մէկ տեսակ ՙզէր0՚ն իր անկարողութեան գիտակցութեամբ ինքզինք զէրօ («Զէր0») կը զգայ եւ կը փորձէ պարկեշտութեամբ մօտենալ կեանքին, միւս տեսակ «Զէր0»-ն ան է, որ իր ծանրակշիռ պարապութեամբ արգելք կ’ըլլայ  միւսին իր մարդկութեան մէջ յառաջանալու»։&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.civilnet.am/news/696083/%D5%AE%D5%AB%D5%AE%D5%A5%D5%BC%D5%B6%D5%A1%D5%AF-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D6%80%D5%A7%D5%B6%D5%AB-%D5%B3%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%A3%D5%A1%D5%B5%D5%A9-%D5%B4%D5%A8-%D6%86%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%A4%D5%BA%D6%80%D5%B8%D6%81%D5%A7%D5%B6-%D5%A4%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%BD/|title=«ԾԻԾԵՌՆԱԿ». հայերէնի ճառագայթ մը ֆրանսահայ դպրոցէն դուրս|last=CivilNet|date=2023-03-30|website=CIVILNET|language=hy-AM|accessdate=2025-04-09}}&lt;/ref&gt;

== Գիրքին կողքը ==
«Զէր0»-յի կողքին պատկերուած է խնձոր մը, որուն կէսը փտած է եւ որդնոտած, սակայն միւս կէսը կենսունակ է ու կը խորհրդանշէ այն մարդիկը, որոնք կը փորձեն իրենց կեանքը օգտակար դարձնել։&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Մէջբերումներ ==
{{քաղուածք|Հո՛ս մարդերը միսեր են: Հոտերու այս աղբին մէջ կտոր մը իրականութիւն գլուխը կը ցցէ ու զիս կը քերթէ բանաստեղծութենէն: Չեմ դիմանար։|(«Հոս՝ մարդերը...», էջ 22)։}}{{քաղուածք|«Ինչպէ՞ս կը դիմանաք»,- սպասուած հարցումին, կը պատասխանէ,- «Երկու ձեւ կայ. կամ կ՚ըլլաս անտարբեր եւ գործդ կ՚ընես, կամ ալ կը սկսիս անվերջանալի էջքդ դէպի խորը: Առաջինին պարագային՝ հոս գործ չունիս, բայց կ՚աշխատիս, այսինքն կը ծառայես քեզի պէսներուն համար կարգուած օրէնքին, կը ստրկանաս անոր եւ անկարգաւորութեան չարիքով կը թունաւորես մթնոլորտը: Իսկ երկրորդին պարագային՝ կը դառնաս փիլիսոփայ, բայց ծակ՝ ինծի պէս»։|«Հարցում մը ունիմ», էջ 33)։}}

== Տե՛ս Նաեւ ==

* [[Նորա Պարութճեան]]
* [[Ծիծեռնակ (նախաձեռնութիւն)]]

== Արտաքին Յղումներ ==

* Ծիծեռնակ հարթակի յղումը https://dzidzernag-asso.com/

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>501vi1qwbe1jvjdvaczuxq2gd3z72if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սրի Լանքա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32188</id>
    <revision>
      <id>252574</id>
      <parentid>252567</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <origin>252574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9805" sha1="otuuh00hjlkhsxhid9p8e8nabhvx6un" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ երկիր}}

'''Սրի Լանքա''', պաշտօնապէս՝ '''Սրի Լանքայի Ժողովրդավարական Ընկերվարական Հանրապետութիւն''', նախապէս ծանօթ որպէս '''Սէյլան''', կղզի երկիր մըն է [[Հարաւային Ասիա|Հարաւային Ասիոյ]] մէջ։ Ան կը գտնուի [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական Ովկիանոսին]] մէջ, [[Պենկալի Ծոց|Պենկալի Ծոցէն]] հարաւ-արեւմուտք, եւ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանէն]] բաժնուած է [[Մաննարի Ծոց|Մաննարի Ծոցով]] եւ [[Փոլքի Նեղուց|Փոլքի նեղուցով]]։ Սրի Լանքան ծովային սահման ունի [[Մալտիվներ|Մալտիւներուն]] հետ հարաւ-արեւմուտքէն եւ Հնդկաստանի հետ հիւսիս-արեւմուտքէն, եւ Պենկալի Ծոցին միւս կողմը կը գտնուին [[Պանկլատեշ|Պանկլատէշն]] ու [[Միանմար|Միանմարը]]՝ հիւսիս-արեւելքէն, եւ Հնդկաստանի [[Անտամանեան ու Նիքոպարեան Կղզիներ|Անտամանեան ու Նիքոպարեան Կղզիները]]՝ արեւելքէն։ Անոր գործադիր եւ դատական մայրաքաղաքը [[Քոլոմպօ|Քոլոմպոն]] է, որ նաեւ երկրին ամենամեծ քաղաքն է եւ քաղաքական, ելեւմտական ու մշակութային կեդրոնը. դրացի Սրի Ջայավարդենեփուրա Քոթթէն օրէնսդիր մայրաքաղաքն է։ Սրի Լանքայի բնակչութիւնը 22 միլիոն է։ Բնակչութեան մօտ 74 տոկոսը սինհալացիներ են, որոնք կը խօսին [[սինհալերէն]], իսկ մօտ 15 տոկոսը՝ թամիլներ, որոնք կը խօսին [[թամիլերէն]]։ Այլ վաղեմի հաստատուած ազգային խումբերու շարքին են մաւրերը, հնդիկ թամիլները, պուրկերները, մալայացիները, չինացիները եւ վետտաները։&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Vedda|title=Vedda|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=15 July 2014|archive-date=6 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906024458/http://www.britannica.com/topic/Vedda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Կղզին ունի աւելի քան 3000 տարուան փաստագրուած պատմութիւն, իսկ նախապատմական մարդկային բնակութեան վկայութիւնները կը հասնին մինչեւ 125,000 տարի առաջ։&lt;ref name=&quot;histr&quot;&gt;{{Cite book|title=Urbanization and sustainability in Asia: case studies of good practice|author=Roberts, Brian|publisher=Asian Development Bank|year=2006|isbn=978-971-561-607-2|chapter=Sri Lanka: Introduction|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC}}&lt;/ref&gt; Սրի Լանքան իր երկար պատմութեան ընթացքին ստացած է զանազան անուններ, որոնց մէջ ամենէն նշանաւորը Սէյլանն էր, որ կը գործածուէր մինչեւ 1948-ի անկախութիւնը։&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Sri Lanka {{!}} History, Map, Flag, Population, Capital, &amp; Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Sri-Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20260329001946/https://www.britannica.com/place/Sri-Lanka|archive-date=29 March 2026|access-date=2026-04-06|work=Encyclopedia Britannica|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Կղզիին մէջ ամենավաղ ծանօթ պուտտայական գրութիւնները, հաւաքաբար ծանօթ որպէս Փալի Կանոն, կը թուագրուին Ք.Ա. 29-ին։&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=62KQpPX1oVkC&amp;pg=PA69|title=Essential Buddhism: A Complete Guide to Beliefs and Practices|author=Jack Maguire|date=2001|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-671-04188-5|page=69|quote=...&amp;nbsp;the Pali canon of Theravada is the earliest known collection of Buddhist writings&amp;nbsp;...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.buddhanet.net/e-learning/dharmadata/fdd16.htm|title=Religions – Buddhism: Theravada Buddhism|date=2 October 2002|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306115250/http://www.buddhanet.net/e-learning/dharmadata/fdd16.htm|archive-date=6 March 2012|access-date=18 February 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Սրի Լանքան, իր ռազմավարական աշխարհագրական դիրքին շնորհիւ, դեր ունեցաւ որպէս առեւտուրի գլխաւոր հանգոյց եւ աշխարհի հետախոյզներուն քաջածանօթ էր դեռ Անուրադհափուրայի ժամանակաշրջանէն սկսեալ։ [[Փորթուկալական Կայսրութիւն|Փորթուկալական Կայսրութիւնը]] գաղութ մը հաստատեց տասնվեցերորդ դարուն, [[Քոթթէի Թագաւորութիւն|Քոթթէի Թագաւորութեան]] քաղաքական խռովութեան շրջանի մը ընթացքին, երբ ան նաեւ յարձակումներու կ՚ենթարկուէր դրացի [[Քենտի Թագաւորութիւն|Քենտիի]] եւ [[Սիթավաքա Թագաւորութիւն|Սիթավաքայի]] թագաւորութիւններէն։ [[Սինհալա-փորթուկալական պատերազմ|Սինհալա-փորթուկալական պատերազմէն]] ետք [[Հոլանտական գաղութային կայսրութիւն|Հոլանտական գաղութային կայսրութիւնը]] հակակշռեց ծովեզերեայ շրջանները։ 19-րդ դարու սկիզբը [[Բրիտանական Կայսրութիւն|Բրիտանական Կայսրութիւնը]] կղզիին վրայ գաղութ հաստատեց, որ տեւեց մինչեւ 1948։ 20-րդ դարու սկիզբը ականատես եղաւ ազգայնական շարժումներու վերելքին եւ անկախութեան աճող պահանջներուն։ 1948-ին Սրի Լանքան անկախութիւն ձեռք բերաւ որպէս Սէյլանի Տոմինիոն, ի վերջոյ 1972-ին դառնալով հանրապետութիւն։ Սրի Լանքայի վերջին շրջանի պատմութիւնը ստուերուած է երկարատեւ քաղաքացիական պատերազմով մը՝ թամիլ անջատողական զինեալ կազմակերպութեան՝ Թամիլ Իլամի Ազատագրութեան Վագրերուն եւ Սրի Լանքայի Զինեալ Ուժերուն միջեւ, որ տեւեց 1983-էն 2009 եւ վերջացաւ անջատողականներու պարտութեամբ։&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-srilanka-war-sb-idUSTRE54D1GR20090518 Reuters Sri Lanka wins civil war, says kills rebel leader] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016032645/http://www.reuters.com/article/2009/05/18/us-srilanka-war-sb-idUSTRE54D1GR20090518|date=16 October 2015}} [[Reuters]] (18 May 2009). Retrieved 18 November 2012.&lt;/ref&gt;

21-րդ դարուն Սրի Լանքան կը յառաջանայ որպէս զարգացող երկիր՝ Հնդկական Ովկիանոսին մէջ ռազմավարական կարեւոր աշխարհագրական դիրքով, ուր անոր խորունկ նաւահանգիստները անոր կու տան նշանակալի աշխարհաքաղաքական կշիռ՝ որպէս հին [[Ծովային Մետաքսի Ճամբայ|Ծովային Մետաքսի Ճամբուն]] գլխաւոր առեւտրական կայան։&lt;ref name=&quot;silkr&quot;&gt;{{Cite book|title=Sri Lanka and the silk road of the sea|author=Bandaranayake, Senake|publisher=Sri Lanka National Commission for Unesco and the Central Cultural Fund|year=1990|isbn=978-955-9043-02-7|page=21|chapter=Sri Lankan Role in the Maritime Silk Route|chapter-url=https://books.google.com/books?id=xmNuAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;British Prime Minister Winston Churchill described the moment a Japanese fleet prepared to invade Sri Lanka as &quot;the most dangerous and distressing moment of the entire conflict&quot;.&amp;nbsp;– ''Commonwealth Air Training Program Museum'', [http://www.airmuseum.ca/mag/0410.html The Saviour of Ceylon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022152654/http://www.airmuseum.ca/mag/0410.html|date=22 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.localhistories.org/srilanka.html|title=A Brief History of Sri Lanka|website=localhistories.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140723124255/http://www.localhistories.org/srilanka.html|archive-date=23 July 2014|access-date=14 August 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ան ունի Հարաւային Ասիոյ մարդկային զարգացման ամենաբարձր մակարդակը եւ տարածաշրջանին մէջ մէկ շունչի հաշուով երկրորդ ամենաբարձր ՀՆԱ-ն (համախառն ներքին արդիւնք, GDP)։ Սրի Լանքան ունի միջազգային ներգրաւումի եւ համագործակցութեան երկար պատմութիւն, եւ անդամ է քանի մը միջազգային կազմակերպութիւններու, ներառեալ [[SAARC]]-ը, [[G77]]-ը, [[Չմիացած Երկիրներու Շարժում|Չմիացած Երկիրներու Շարժումը]] եւ [[Ազգերու Համագործակցութիւն|Ազգերու Համագործակցութիւնը]]։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծանցանկ}}</text>
      <sha1>otuuh00hjlkhsxhid9p8e8nabhvx6un</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Փաւստոս Բիւզանդի փողոց (Երեւան)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32192</id>
    <revision>
      <id>252577</id>
      <parentid>252573</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>252577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11464" sha1="sdr23iwnigej37rsrqusy3kke8z11hh" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Փավստոս Բուզանդի փողոց.JPG|մինի|Երեւան, Փաւստոս Բիւզանդի փողոց]]
'''Փաւստոս Բիւզանդի փողոց''', [[Երեւան|Երեւանի]] Կեդրոն վարչական շրջագիծին մէջ գտնուող փողոց։ Կ՛ երկարի Երեւանի կեդրոն՝ Կոնդ թաղամասէն դէպի հիւսիս֊արեւմուտք եւ հարաւ֊արեւելք, [[Ամիրեան (Պապ Թագաւոր) փողոց, Երեւան|Ամիրեան (2026-ին վերանուանուած է Պապ Թագաւոր)]] պողոտային եւ [[Արամի Փողոց (Երեւան)|Արամի]] փողոցներուն միջեւ։ 

== Անուանում ==
Անուանուած է ի պատիւ Ե․ դարու հայ պատմագիր [[Փաւստոս Բիւզանդ|Փաւստոս Բուզանդին]]։ Կը սկսի Խանճեան փողոցէն եւ կը հասնի մինչեւ [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մեսրոպ Մաշտոցի պողոտան]]։ 

== Պատմական ակնարկ ==
Փողոցը սկսած է կառուցուիլ շատ հաւանաբար ԺԹ․րդ դարու կէսերուն՝ համաձայն Երեւանի գլխաւոր յատակագիծին։ Կառուցումը սկսած է ներկայիս Մանկական երկաթուղի տանող փապուղիներուն մօտէն։ Ժամանակին, այդ հատուածը Խանբաղ կամ Խանի բաղեր (բաղ՝ այգի, պարտէզ) կոչուած է, որովհետեւ հոն կը գտնուէին Երեւանի խանի այգիները։

Ըստ 1906-1911 տարիներու յատակագիծին՝ փողոցը ունեցած է 1.08 քմ երկարութիւն եւ 11.4 մ․ լայնութիւն։ Իսկ անկէ առաջ՝ մօտաւորապէս 1 քմ երկարութիւն եւ 11 մ․ լայնութիւն։

1830֊1838 տարիներուն փողոցը կռած է  հայկական մարզի կառավարիչ զօրավար Վասիլ Բեհբութովի անունը (ան սերած էր հայկական ազնուական տոհմէ)։ Ի․րդ դարուն՝ [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|Հայաստանի առաջին հանրապետութեան]] օրերուն վերանուած է [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Դաշնակցութեան]] հիմնադիրներէն՝ [[Սիմոն Զաւարեան|Սիմոն Զաւարեանի]] անունով։ [[1921 թուական|1921]] [[Փետրուար|Փետրուարին]], երբ 11-րդ Կարմիր բանակը Երեւան կը մտնէ եւ Աստաֆեան փողոցէն կ՛անցնի, փողոցը կ՛անուանուի Ղարաբաղի մարզի պոլշեւիկ կոմիտէի հիմնադիր Ռուբէնի անունով՝ որուն կիսանդրին տեղադրուած էր Աստաֆեան փողոցի անկիւնը։ Սակայն կարճ ժամանակ անց, փողոցը կը վերանուանուի  համառուսաստանեան կեդրոնական գործադիր յանձնաժողովի նախագահ, խորհրդային յեղափոխական գործիչ Յակոբ Սվերդլովի անունով, իսկ 1990-ական տարիներուն՝ հայ պատմիչ [[Փաւստոս Բիւզանդ|Փաւստոս Բիւզանդի]] անունով։

== Փողոցի ճարտարապետութիւն ==
Փողոցին բնակելի բոլոր տուները կառուցապատուած են ԺԹ․ դարէն մինչեւ Ի․րդ դարասկզբին ճարտարապետութիւնը բնորոշող միեւնոյն սկզբունքով՝ հողատարածքի սահմաններուն գտնուող կալուածք, ներքին բակ, դէպի փողոցի կարմիր գօտին երկարող գլխաւոր մասը՝ բնակելի սենեակներու հիմնական համալիրով։ 

Ատկէ զատ, տեսանելի է ձեւերուն ոճաստեղծման բազմազանութիւնը․ փողոցին՝ ԺԹ․ դարէն սկսած եւ Ի․րդ դարուն աւարտած ճարտարապետական ոճերը։ Այդ իսկ պատճառով, տուներուն փողոցը նայող կմախքին՝ արտաքին տեսքին, չափերը կառուցուած են կողք-կողքի կամ կապուած են դռներով եւ քարաշէն ցանկապատերով, ստեղծելով այդպէս կառոյցի ընդհանուր ճակատը։ ԺԹ․րդ դարու առաջին կէսին կառուցուած շէնքերուն պատերուն աղիւսի շարուածքը կամ աւելի հին շինութիւններուն տարբեր գոյնի տուֆ քարով կառոյցը, կտրուկ ձեւի ճակատները, բարձրաքանդակներու բեկորներով գեղակազմօրէն առանձնացած, փայտաշէն տանիքով պատշգամները կամ բարձակներու վրայ ամրացուած թեթեւ պատշգամները՝ մետաղէ զարդանախշ բազրիքներով եւ առանձնացած միջանցքի անցումներով գերիշխող մուտքերը, բնակելի թաղամասին իւրայատուկ ճարտարապետա֊քաղաքաշինական ոճ մը կու տան։
[[Պատկեր:Nerses Hovhannisyan's plaque, Yerevan (3).jpg|մինի|Ներսէս Յովհաննիսեանին բնակարանը եւ պատին համանուն յուշատախտակը, Փ․Բիւզանդ թիւ 30]]
Բիւզանդի փողոցի սեփական տուները ունեցած են հողամաս, ներքին բակ եւ դէպի ներքին բակ տանող երթանց։

== Սեփական տուներու ներկայ իրավիճակ ==
2004-ին Հայաստանի կառավարութեան կողմէ ընդունուած 909-Ն որոշումով Բիւզանդ փողոցի սեփական տուներուն մէկ մասը ճանչցուեցաւ որպէս հանրային գերակայ շահ։ Այդ որոշումով, Երեւանի քաղաքապետը լիազօրուած էր հողամասեր տրամադրել կառուցապատողներին՝ առանց հանրային բացայայտ մրցոյթի, ուղիղ բանակցութիւններու միջոցով, իսկ առանց մրցոյթի սեփականատէր դարձած ընկերութիունները լիազօրուած էին զբաղիլ տուներուն արժեքի գնահատմամբ եւ դատարաններու տուած վճիռներուն հիման վրայ վտառել նախկին սեփականատէրերը։ Բռնի իւրացման ընդհանուր տարածքը կը կազմէր 4200 քմ եւ կ՛ընդգրկէր Բիւզանդի 13-21 շէնքերը, ուր կ՛ապրէր ընդհանուր առմամբ 60 ընտանիք։

2004 թ. մինչև այսօր Բուզանդի փողոցի բնակիչները բազմաթիվ բողոքի ակցիաներ են անցկացրել, դիմել իրավասու մարմիններին և պահանջել փոխհատուցում, սակայն նրանց խնդրին լուծում չի տրվել։

2011-էն մինչեւ այսօր Բիւզանդի փողոցէն վտարուած բնակիչներուն մէկ մասին դատական գործերը կը քննուին Եւրոպայի Մարդու իրաւունքներու դատարանին կողմէ։

Իսկ, այդ տարիներու կառուցապատման հետեւանքով ամբողջութեամբ քանդուած են Բիւզանդի փողոցին պատմամշակութային յուշարձաններու ցանկին մէջ ներառուած թիւ 11, 38 եւ 107, ինչպէս նաեւ պատմական արժեք ներկայացնող ուրիշ շէնքեր։

== Փողոցին նշանակելի կէտեր ==

* Մաշտոցի պուրակ
* [[Վերնիսաժ (Երեւան)|Վերնիսաժին]] կից պուրակ
* [[Գարեգին Նժդեհի Յուշարձան (Երեւան)|Գարեգին Նժդեհի յուշարձան]]
* [[Վերնիսաժ (Երեւան)]]
* Երեւանի քաղաքապետարանի 2-րդ մասնաշէնք
* [[Վալմար Արուեստի Սրահ|Վալմարի պատկերասրահ]]
* [[Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն|Նորարար փորձառական արուեստի կեդրոն]]
* [[Մելամաղձութիւն (արձան, Երեւան)]]
* [[Զարթօնք (յուշարձան, Երեւան)]]

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:2014 Erywań, Ulica Buzanda 2 (01).jpg|նկար 2015․ նախկին ջրերի շէնքը․ Փ․Բիւզանդի 2
Պատկեր:Երեմ Սանահյանի բնակելի տուն, Բուզանդ 30.jpg|նկար 2013․ Փ․Բիւանդ 30, բնակելի տուն
Պատկեր:Վաղարշակ և Հակոբ Բաբախանյանների, Բուզանդ 26, դալան.jpg|2013-ի նկար․ Վաղարշակ եւ Յակոբ Բաբախանեաններու, Փ․Բիւզանդ 26, դալան
Պատկեր:Misak Manouchian park.jpg|Միսաք Մանուշեանի անուան պուրակ, նկար՝ 2014
Պատկեր:Garegin Nzhdeh monument, Yerevan, ArmAg (15).jpg|Գարեգին Նժդեհի արձան, նկար՝ 2016
Պատկեր:Yerevan, Tufenkian Yerevan Hotel, Republic Square at night, Armenia.jpg|Թիւֆէնքեան պատմական Պանդոկ, նկար՝ 2014
Պատկեր:Buzand Street, Yerevan 12.jpg|Փ․ Բիւզանդի փողոց, նկար՝ 2015
Պատկեր:«Փյունիկ»1.jpg|Հայաստանի Երգի պետական թատրոնին շէնքը, Փ&gt;Բիւզանդ եւ Խանճեան փողոցներ, նկար՝ 2014․
&lt;/gallery&gt;

&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140502235853/http://www.ilur.am/news/view/28786.html Lur - Երևանը կ'ունենաj Կարեն Դեմիրճյանի անուան փողոց, իսկ Մաշտոցի պողոտայում կտեղադրուի նրա արձանը 2-05-2014]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160514124635/http://www.armenianheritage.org/hy/monument/Beybutovskayastreet/1277 Շրջայց Երևանով, Բեհբութովսկայա (այժմ` Փավստոս Բուզանդի) փողոց 14-05-2016 ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=gI2jT221zA8&amp;t=846s Տեսերիզ․ Փավստոս Բյուզանդի փողոց, Արտաւազդ Եկոյեան]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.aravot.am/2005/04/27/805008/ Առաւօտ լուր - Կառավարությունը խլում է սեփականատիրոջ գույքը
 © 1998 - 2026 Առավոտ – Լուրեր Հայաստանից․ Կառավարությունը խլում է սեփականատիրոջ գույքը եւ․․ 27-04-2005]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://panarmenian.net/arm/news/100364 PanARMENIAN.Net - Բուզանդ փողոցի նախկին բնակիչները ՀՀ կառավարությունից փոխհատուցում են պահանջում 26-03-2012]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369-506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները</text>
      <sha1>sdr23iwnigej37rsrqusy3kke8z11hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քոլին Ճոսթ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32193</id>
    <revision>
      <id>252576</id>
      <timestamp>2026-07-05T13:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Քոլին Ճոսթ''' ({{Lang-en|Colin Jost}}, {{ԱԾ}}&lt;ref name=&quot;brownalumni&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://archive.org/stream/brownalumnimonth838brow/brownalumnimonth838brow_djvu.txt|title=The Classes|first1=Peter|last1=Mandel|first2=Cynthia|last2=Baher|date=May 1983|volume=83|issue=8|page=58|magazine=Brown Alumni Monthly|access-date=September 13, 2014|quote=Darnel A. Jost and his wife. Dr. Kerry  Kelly '77 M.D., of Staten Island, N.Y.,...»:</comment>
      <origin>252576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="be9v0exumtk2hxtwdhi8izzqt17wku9" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Քոլին Ճոսթ''' ({{Lang-en|Colin Jost}}, {{ԱԾ}}&lt;ref name=&quot;brownalumni&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://archive.org/stream/brownalumnimonth838brow/brownalumnimonth838brow_djvu.txt|title=The Classes|first1=Peter|last1=Mandel|first2=Cynthia|last2=Baher|date=May 1983|volume=83|issue=8|page=58|magazine=Brown Alumni Monthly|access-date=September 13, 2014|quote=Darnel A. Jost and his wife. Dr. Kerry  Kelly '77 M.D., of Staten Island, N.Y., report the birth of their first child, Colin Kelly Jost, on June 29.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tvg&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.tvguide.com/celebrities/colin-jost/642068/|title=Colin Jost|magazine=TV Guide|archive-date=January 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160129003814/http://www.tvguide.com/celebrities/colin-jost/642068/}}&lt;/ref&gt;),ամերիկացի կատակերգակ, գրող եւ դերասան: 

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Նիւ Եորք]]։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան]]</text>
      <sha1>be9v0exumtk2hxtwdhi8izzqt17wku9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Զարթօնք (յուշարձան, Երեւան)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32194</id>
    <revision>
      <id>252579</id>
      <timestamp>2026-07-05T15:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Պատկեր:Զարթոնք հուշարձան.JPG|մինի|«Զարթօնք» յուշարձան]] «'''Զարթօնք'''» յուշարձան կամ «Պար աղաւնիով»․ յուշարձանը կը գտնուի [[Երեւան|Երեւանի]] Կեդրոն համայնքի՝ [[Փաւստոս Բիւզանդի փողոց (Երեւան)|Բիւզանդի փողոցին]] վրայ «Պրոմեթեյ» դրամատան շէնքին առջև։ Յուշարձանը տե...»:</comment>
      <origin>252579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1332" sha1="dtithbtnom6esg4xvai45hzf8u62kjy" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Զարթոնք հուշարձան.JPG|մինի|«Զարթօնք» յուշարձան]]
«'''Զարթօնք'''» յուշարձան կամ «Պար աղաւնիով»․ յուշարձանը կը գտնուի [[Երեւան|Երեւանի]] Կեդրոն համայնքի՝ [[Փաւստոս Բիւզանդի փողոց (Երեւան)|Բիւզանդի փողոցին]] վրայ «Պրոմեթեյ» դրամատան շէնքին առջև։ Յուշարձանը տեղադրուած է [[2004 թուական|2004]]-ին։ Յուշարձանի շինութեան քարը մարմար է, իսկ պատուանդանին՝ որձաքար:

== Հեղինակ ==
«Զարթոնք» յուշարձանին հիղինակն է քանդակագործ՝ [[Եուրի Պետրոսեան]]։

&lt;ref&gt;[https://www.yerevan.am/hy/monument/ Պաշտօնական կայք - Երեւան քաղաքի յուշարձանները ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.arlis.am/hy/acts/56884 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԱՆՇԱՐԺ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՑՈՒՑԱԿԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՈՐՈՇՈՒՄ, 7 հոկտեմբերի 2004 թվականի n 1616-ն]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>dtithbtnom6esg4xvai45hzf8u62kjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մելամաղձութիւն (արձան, Երեւան)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32195</id>
    <revision>
      <id>252580</id>
      <timestamp>2026-07-05T16:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''«Մելամաղձութիւն» արձան'''․ կը գտնուի Երեւան, Փաւստոս Բիւզանդի փողոց` [[Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն|ՆՓԱԿ]]-ին (Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն) դիմաց։ Տեղադրուած է 2003-ին։ Քանդակը կառուցուած է պղինձէ եւ որձաքարէ, իսկ բարձրութիւնը 4,6 մ․ է։  == Տեղեկութիւն...»:</comment>
      <origin>252580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="jzw2zv4e95adm1z2pzsjs7v06vopwnl" xml:space="preserve">'''«Մելամաղձութիւն» արձան'''․ կը գտնուի Երեւան, Փաւստոս Բիւզանդի փողոց` [[Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն|ՆՓԱԿ]]-ին (Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն) դիմաց։ Տեղադրուած է 2003-ին։ Քանդակը կառուցուած է պղինձէ եւ որձաքարէ, իսկ բարձրութիւնը 4,6 մ․ է։

== Տեղեկութիւններ ==
Քանդակագործ [[Երուանդ Քոչար]] այս արձանարձանի կիր գաճաքարով տարբերակը 1957-ին կերտած էր։ Բնօրինակը կը պահուի Երեւանի [[Երուանդ Քոչարի Թանգարան (Երեւան)|Երուանդ Քոչարի թանգարանին]] մէջ։  6,24 մ․բարձրութեամբ արձանը (պատուանդանով միասին) բնօրինակին քառապատիկ ձուլածոն է։ Նախագիծը հովանաւորած է ճարտարապետ, գրող [[Ռուբէն Յովհաննիսեան (Ռ. Բէն)|Ռուբէն Յովհաննիսեան (գրչանունը՝ Ռ. Բէն)]], իսկ ճարտարապետն է՝ [[Աշոտ Կարապետեան (ճարտարապետ)|Աշոտ Կարապետեան]]։

[[23 Սեպտեմբեր]] 2003-ին տեղի ունեցած է«Մելամաղձութիւն» արձանի բացման հանդիսաւոր արարողութիւնը՝ [[Փաւստոս Բիւզանդի փողոց (Երեւան)|Փաւստոս Բիւզանդի]] փողոցին վրայ գտնուող [[Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն|Նորարար]] [[Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն|Փորձառական Արուեստի Կեդրոնին (ՆՓԱԿ)]] առջեւ։ Արձանի բացումը կատարած են Երեւանի քաղաքապետ Երուանդ Զախարեան, բարերար Ռուբէն Յովհաննիսեան եւ Երեւանի գլխավոր Ճարտարապետ Նարեկ Սարգսեան միասնաբար։

&lt;ref&gt;[https://www.accea.info/hy/%d5%a5%d6%80%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%a4-%d6%84%d5%b8%d5%b9%d5%a1%d6%80%d5%ab/ accea.info - Երուանդ Քոչարի Մելամաղձութիւն արձանի քողազերցում․ Երեւան, սեպտեմբեր 23, 2003թ., Էդուարդ Պալասանյան]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://transparency.am/hy/assets/monuments Երեւանի յուշարձաններ․ Քարտէսագրութիւն]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>jzw2zv4e95adm1z2pzsjs7v06vopwnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>252581</id>
      <parentid>252580</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>252581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="99261hdrf1iqbuu77tsxzzrk3468vrd" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Մելամաղձություն արձան.jpg|մինի|«Մելամաղձութիւն» արձան․ Երեւան, [[Փաւստոս Բիւզանդի փողոց (Երեւան)|Փաւստոս Բիւզանդի փողոց]]]]
'''«Մելամաղձութիւն» արձան'''․ կը գտնուի [[Երեւան]], Փաւստոս Բիւզանդի փողոց` [[Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն|ՆՓԱԿ]]-ին (Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն) դիմաց։ Տեղադրուած է 2003-ին։ Քանդակը կառուցուած է պղինձէ եւ որձաքարէ, իսկ բարձրութիւնը 4,6 մ․ է։
== Տեղեկութիւններ ==
Քանդակագործ [[Երուանդ Քոչար]] 1957-ին այս յուշարջանին կիր գաճաքարով տարբերակը կերտած էր։ Բնօրինակը կը պահուի Երեւանի [[Երուանդ Քոչարի Թանգարան (Երեւան)|Երուանդ Քոչարի թանգարանին]] մէջ։  6,24 մ․ բարձրութեամբ արձանը (պատուանդանով միասին) բնօրինակին քառապատիկ ձուլածոն է։ Նախագիծը հովանաւորած է ճարտարապետ, գրող [[Ռուբէն Յովհաննիսեան (Ռ. Բէն)|Ռուբէն Յովհաննիսեան (գրչանունը՝ Ռ. Բէն)]], իսկ ճարտարապետն է՝ [[Աշոտ Կարապետեան (ճարտարապետ)|Աշոտ Կարապետեան]]։

[[23 Սեպտեմբեր]] 2003-ին տեղի ունեցած է«Մելամաղձութիւն» արձանի բացման հանդիսաւոր արարողութիւնը՝ [[Փաւստոս Բիւզանդի փողոց (Երեւան)|Փաւստոս Բիւզանդի]] փողոցին վրայ գտնուող [[Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն|Նորարար]] [[Նորարար Փորձառական Արուեստի Կեդրոն|Փորձառական Արուեստի Կեդրոնին (ՆՓԱԿ)]] առջեւ։ Արձանի բացումը կատարած են Երեւանի քաղաքապետ Երուանդ Զախարեան, բարերար Ռուբէն Յովհաննիսեան եւ Երեւանի գլխավոր Ճարտարապետ Նարեկ Սարգսեան միասնաբար։

&lt;ref&gt;[https://www.accea.info/hy/%d5%a5%d6%80%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%a4-%d6%84%d5%b8%d5%b9%d5%a1%d6%80%d5%ab/ accea.info - Երուանդ Քոչարի Մելամաղձութիւն արձանի քողազերցում․ Երեւան, սեպտեմբեր 23, 2003թ., Էդուարդ Պալասանյան]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://transparency.am/hy/assets/monuments Երեւանի յուշարձաններ․ Քարտէսագրութիւն]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>99261hdrf1iqbuu77tsxzzrk3468vrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հիշամ Հատտատ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32196</id>
    <revision>
      <id>252584</id>
      <timestamp>2026-07-05T20:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Հիշամ Հատտատ''' ({{Lang-ar|هشام حداد}}, {{ԱԾ}}), լիբանանցի դերասան, յայտագիր ներկայացնող։  == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Պէյրութ]], [[Լիբանան]]։  1999 թուականէն ան բժշկական գործիքներու վաճառքի ընկերութեան սեփականատէր է&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.feneks.net/art/drama/75817-2024-08-1...»:</comment>
      <origin>252584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="902" sha1="l5tt7cg87vbefagbm23ljx66t9h2sau" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Հիշամ Հատտատ''' ({{Lang-ar|هشام حداد}}, {{ԱԾ}}), լիբանանցի դերասան, յայտագիր ներկայացնող։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Պէյրութ]], [[Լիբանան]]։

1999 թուականէն ան բժշկական գործիքներու վաճառքի ընկերութեան սեփականատէր է&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.feneks.net/art/drama/75817-2024-08-12-19-32-43|title=عن الممثل والإعلامي اللبناني هشام حداد في يوم مولده|last=اليوسف|first=ديما|website=فينكس {{!}} FENEKS|language=արաբերէն|accessdate=2026-07-05}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան]]</text>
      <sha1>l5tt7cg87vbefagbm23ljx66t9h2sau</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>