Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk Թէքէեան Մշակութային Միութիւն 0 3189 252642 227676 2026-07-09T07:21:16Z Maral Dikbikian 4797 252642 wikitext text/x-wiki '''Թէքէեան մշակութային Միութիւն (ԹՄՄ'''), մշակութային-կրթական կազմակերպութիւն է։ Հիմնուած է [[1947]] թուականին, [[Պէյրութ]]։ Կոչուած է արեւմտահայ յայտնի բանաստեղծ Վահան Թէքէեանի անունով։ Հիմնադիրներն են՝ [[Հրաչեայ Սեդրակեան]]<nowiki/>ը, [[Բարունակ Թովմասեան]]<nowiki/>ը, [[Գերսամ Ահարոնեան]]<nowiki/>ը, [[Համբարձում Պէրպէրեան|Համբարձում Պէրպէրեանը,]] [[Յովսէփ Եոզկաթլեան|Յովսէփ Եոզկաթլեանը,]] [[Հայկաշէն Ուզունեան|Հայկաշէն Ուզունեանը,]] [[Յակոբ Դաւիթեան|Յակոբ Դաւիթեանը։]] Գործած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան հովանիին տակ։ Նպատակն է՝ «պահպանել հայ ժողովուրդի մշակութային ժառանգութիւնը», ստեղծել դպրոցներ եւ «ուսուցանել հայ լեզուն, պատմութիւնը, գրականութիւնը, կրօնը, արուեստներն ու գիտութիւնը», ինչպէս նաեւ «պատրաստել ազգային գործիչներ եւ օժանդակել ուսանողներուն, որոնք կը նուիրուին հայագիտութեան»։ == Կազմակերպութիւնը == Կազմակերպութիւնը, որուն անդամագրուած են հայ գրողներ, երգահաններ, մշակութային գործիչներ եւ բազմաթիւ արուեստասէրներ, սկսած է նիւթապէս եւ բարոյապէս օժանդակել հայկական դպրոցներուն, ուսուցիչներուն, ուսանողներուն եւ մշակոյթի գործիչներուն, ստեղծել պատանեկան, երիտասարդական, արիական-սկաուտական խումբեր, հրապարակել գրական-գեղարուեստական եւ գիտական գործեր։ [[ԹՄՄ]]-ն կը պահէ երկու հայկական դպրոց (Պէյրութի Վահան Թէքէեան Միջնակարգ վարժարան) եւ (Լոս Անճելըսի Արշակ Տիգրանեան... ցաւօք՝ փակուած), իսկ Հայաստանի մէջ կը գործէ Վահան Թէքէեանի անունը կրող չորս դպրոց (Երեւանի թիւ 92 հիմնական դպրոց, Գիւմրիի թիւ 2 աւագ դպրոց, Ստեփանաւանի թիւ 6 միջնակարգ դպրոց, Արագածոտնի մարզի Կարբի գիւղի միջնակարգ դպրոց), իսկ Արցախի մէջ՝ Բերձորի Վահան Թէքէեանի անուան թիւ 1 միջնակարգ դպրոցը։ Միութեան կազմակերպած գրական-գեղարուեստական լայնածիր միջոցառումներու շարքին յիշատակելի են Վարդանանց պատերազմի 1500-ամեակի տօնակատարութիւնները, Երեւանի հիմնադրման 2750-ամեակի հանդիսութիւնները, [[Գրիգոր Նարեկացի|Գրիգոր Նարեկացիի]] [[1000]]-ամեակին նուիրուած փառատօնը, Մեսրոպեան եւ Կոմիտասեան փառատօները, Մեծ Եղեռնի 70-ամեակին նուիրուած գեղարուեստական մրցոյթները։ ԹՄՄ-ն մասնաճիւղեր ունի Պէյրութի (Լիբանան), Հալէպի եւ Դամասկոսի (Սուրիա, որ կը գործէ «Թէքէեան-Մաարրի» մշակութային միութիւն անունով), Ամմանի (Յորդանան), Սիտնէյի (Աւստրալիա), Լոնտոնի (Անգլիա), Պուէնոս Այրեսի ([[Արժանթին]]), Մոնթրէալի, Թորոնթոյի ([[Կանադա|Գանատա]]) եւ [[ԱՄՆ]]-ի շարք մը քաղաքներուն մէջ։ Մասնաճիւղերը ունին իրենց տեղական վարչութիւնները (12 քաղաքներուն՝ սեփական շէնքեր ու կեդրոններ)։ [[ԱՄՆ]]-ի եւ Գանատայի մէջ գործող մասնաճիւղերը ունին իրենց ընդհանուր ղեկավար մարմինը, որ կը կոչուի Կեդրոնական վարչութիւն (նստավայրը՝ Պոսթոն)։ Լիբանանի վարչութենէն զատ, կը գործէ ԹՄՄ վերին ղեկավարութիւնը ( Հիմնադիրներու Մարմին)։ Կեդրոնական մասնաճիւղերու վարչութիւնները կը գործեն կրթական, գրական, արուեստի, թատերական, հրատարակչական, մարզական, կանանց յանձնախումբերով եւ ունին ակումբներ։ ԹՄՄ-ին միացած են (պահպանելով իրենց անունները) նաեւ Գահիրէի [[Հայ գեղարուեստասիրաց|«Հայ գեղարուեստասիրաց»]], «[[Կոկանեան սրահ]]», Աղեքսանդրիոյ «[[Տիգրան Երկաթ]]», Աթէնքի «Արարատ» միութիւնները, Երուսաղէմի Հայ Երիտասարդաց Միութիւնը։ [[26 Սեպտեմբեր]] <nowiki/>[[1937]]-ին, <nowiki/>[[Լիբանան]]<nowiki/>ի մայրաքաղաք <nowiki/>[[Պէյրութ]]<nowiki/>ի մէջ լոյս կը տեսնէ [http://ragmamoul.net/hy/zartonk «Թէքէեան Մշակութային Միութիւն»] «Զարթօնք» օրաթերթը: [[1956]]-էն [[ԹՄՄ]]-ը հրատարակած է «[[Շիրակ]]» [[(Լիբանան) ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԷՆ|(Լիբանան)]] գրական-գեղարուեստական ամսագիրը, [[1975]]-էն՝ [http://www.sardarabad.com.ar/ «Սարդարապատ»] ([[Արժանթին]]) եւ [http://abakanews.org/ «Ապագայ»] ([[Քանատա|Գանատա]]) շաբաթաթերթերը։ Ունի [[Թէքէեանի Ձայն|«Թէքէեանի Ձայն»]] ռատիոժամերը եւ հեռուստաժամեր (Մոնթրէալ, Թորոնթօ, Մոնթեվիտէօ )։ ԹՄՄ-ը պարբերաբար կը կազմակերպէ հայրենի արուեստագէտներու եւ ստեղծագործական խումբերու ցուցահանդէսներ, ելոյթներ ու մշակութային փառատօներ սփիւռքի համայնքներուն մէջ։ [[1996]]-ին հիմնուած են միութեան «[[Հայկաշեն Ուզունեան|Հայկաշէն Ուզունեան]]» գրական, [[Վարդգէս եւ Ռիթա Պալեան|«Վարդգէս եւ Ռիթա Պալեան»]] մամուլի մրցանակները։ [[1990]] Նոյեմբեր 3-ին Երեւանի մէջ տեղի ունեցած է Հայաստանի ԹՄՄ Հիմնադիրներու Մարմնի համագումարը։ [[Ստորոգութիւն:Լիբանանի հայերը]] [[Ստորոգութիւն:Հայկական մշակոյթ]] [[Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք]] [[Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով]] du41ownopcr15t89is8jcy21cfs316c Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատի տուն 0 6696 252641 227651 2026-07-09T07:10:37Z Maral Dikbikian 4797 252641 wikitext text/x-wiki '''Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատի տուն''' (Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատիստի կեդրոնական տուն), բացուած է 1970-ին, 1984-էն կը կրէ շախմատի աշխարհի 9-րդ ախոյեան Տիգրան Պետրոսեանի անունը։ Ընդգրկուած է [[Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ]]: [[Պատկեր:Մշակույթի տուն. Տիգրան Պետրոսյանի անվան Շախմատիստի կենտրոնական տունը (1).JPG|մինի|Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատի տուն]] == Պատմութիւն == Շախմատի տունը մայրաքաղաքի մարզական կարեւորագոյն կառոյցներէն է (ճարտարապետներ` [[Ժաննա Մեշչերիակովա]], [[Ռ. Մանուկեա]]ն, նկարիչներ` [[Յ. Պտէեան]], [[Տ. Պապայեան]], 1970)։ Շէնքի հիմնարկէքի առաջին քարը տեղադրած է Տիգրան Պետրոսեանը։ Շէնքը ունի անսովոր եռանկիւնի ձեւ, որ շախմատային նաւակ կը յիշեցնէ։ Ճակատը կը զարդարեն պղինձէ կոփուած եօթ ոճաւորուած շախմատի խաղաքարեր։ [[Պատկեր:Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (1).jpg|մինի|Տիգրան Պետրոսեանի կիսանդրին Օղակաձեւ զբօսայգիին մէջ Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատի տան մօտ]] Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատի տան հարեւանութեամբ կանգնեցուած է տաղանդաւոր շախմատիստի կիսանդրին (քանդակագործ` [[Արա Շիրազ]], ճարտարապետ` [[Կարլէն Անանեան]], 1989)։ Արա Շիրազի հեղինակած Տիգրան Պետրոսեանի կիսանդրին կատարեալ կերպով կը փոխանցէ «Երկաթէ Տիգրանի» կերպարը՝ մտածկոտ, կեդրոնացած եւ անսասան, որ ներդաշնակօրէն կը լրացնէ շէնքի ընդհանուր տեսքը։ Այս շէնքէն ներս իր գործունէութիւնը կը ծաւալէ Հայաստանի շախմատի դաշնութիւնը: 1971-էն այստեղ կը գործէ Հենրիկ Գասպարեանի անուան շախմատի դպրոցը: === Ճարտարապետական եւ Գեղարուեստական Գոհարներ === * '''Ներքին ձեւաւորումը.''' Շէնքի ներսի յարդարանքը նոյնպէս արուեստի գործ է։ Սրահներուն մէջ կան շախմատային թեմաներով գեղեցիկ գոբելեններ (գորգ-որմնագորգեր), փայտէ քանդակներ եւ խճանկարներ, որոնք կը ստեղծեն իւրայատուկ մթնոլորտ։ * '''Լուսաւորութեան լուծումը.''' Ճարտարապետական յաջողութիւններէն մէկն այն է, որ խաղասրահը ունի հսկայական պատուհաններ, որոնք ապահոված են առատ բնական լոյս՝ կիսով չափ թեթեւցնելով մրցաշարերու լարուած մթնոլորտը։ == Պատմական Նշանակութիւն եւ Իրադարձութիւններ == Շախմատի տան մէջ տեղի ունեցած են խորհրդային եւ միջազգային հսկայական մրցաշարեր։ Այստեղ խաղացած են աշխարհի չեմպիոններ եւ լեգենդար դէմքեր, ինչպէս՝ Միխայիլ Թալը, Կարրի Կասպարովը, Անատոլի Կարպովը եւ ուրիշներ։ Այս կառոյցը ականատեսն ու դարբնոցն է հայկական շախմատի ոսկէ դարաշրջանին։ Այստեղ կազմաւորուած եւ մարզուած են Հայաստանի տղամարդոց եւ կանանց հաւաքականներու անդամները, որոնք յետագային նուաճեցին Ողիմպիական ոսկէ մետալներ եւ աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսներ։ Շէնքը պարզապէս մարզադպրոց կամ խաղասրահ չէ, այլ Հայաստանի շախմատային կեանքի ուղեղն է. հոն կը մշակուին հայկական շախմատի զարգացման բոլոր ռազմավարական ծրագիրները։ == Հասցէ == Տիգրան Պետրոսեանի անուան շախմատի տունը կը գտնուի [[Երեւան]]ի կեդրոնը՝ [[Օղակաձեւ զբօսայգի]]ին մէջ, [[Խանջեան փողոց]]ի 50 հասցէով։ == Պատկերասրահ == <gallery mode="packed"> Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն 4.jpg|Շախմատի տուն Tigran Petrosyan bust, Chess House (1).jpg|[[Տիգրան Պետրոսեանի կիսանդրի (Երեւան, Շախմատի տուն)]] Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն 2.jpg|Շախմատի տուն Հենրիկ Գասպարյանի անվան շախմատի դպրոց.jpg|Հենրիկ Գասպարեանի անուան շախմատի դպրոցի մուտքը Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն 1.jpg| Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տուն 3.jpg| Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(1).jpg| Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(2).jpg| Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(3).jpg| Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(4).jpg| Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(5).jpg|Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(6).jpg|Մշակոյթի_տուն._Տիգրան_Պետրոսեանի_անուան_Շախմատիստի_կենտրոնական_տունը_(6).jpg| </gallery> == Աղբիւրներ == * [http://www.chesshouse.am Պաշտոնական կայքը] * [http://chessfed.am Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիա] * [http://www.chessacademy.am/ Հայաստանի շախմատի ակադեմիա] * [http://www.armchessschool.am/am/index.html Հենրիկ Գասպարյանի անվան շախմատի օլիմպիական մարզադպրոց] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141224005933/http://www.armchessschool.am/am/index.html |date=2014-12-24 }} * [http://www.kaissa.am/home/lang/hy-AM Կաիսա Շախմատի Դպրոց] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140624070333/http://www.kaissa.am/home/lang/hy-AM |date=2014-06-24 }} [[Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով]] 2etvaokw5d2klegra9me64fh7qhnjjn Ժաք Օֆենպախ 0 32189 252640 252562 2026-07-09T06:59:52Z Maral Dikbikian 4797 252640 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ժաք Օֆենպախ''' ({{Lang-fr|Jacques Offenbach}}, {{ԱԾ}}), [[Գերմանիա]] ծնած [[Ֆրանսա|ֆրանսացի]] երգահան, թաւջութակահար եւ թատերավար։ Ան հզօր ազդեցութիււն ունեցած է օփերեթային ժանրի յետագայ երգահաններու վրայ։ == Կենսագրական գիծեր<ref>{{Citation|title=Jacques Offenbach|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jacques_Offenbach&oldid=1362401342|date=2026-07-03|accessdate=2026-07-09|language=en}}</ref> == Ծնած ըլլալով Քէօլն՝ իբրեւ ժողովրդապետական ժամհարի մը որդին, Օֆենպախ վաղ տարիքէն ցոյց տուաւ երաժշտական տաղանդ։ 14 տարեկանին ընդունուեցաւ [[Փարիզ|Փարիզի]] Երաժշտանոցը իբրեւ ուսանող. սակայն ակադեմական ուսումը իրեն համար անբաւարար գտնելով՝ մէկ տարի ետք լքեց զայն, բայց մնաց Փարիզ։ 1835-էն 1855, ան իր ապրուստը կը շահէր իբրեւ թաւջութակահար՝ ձեռք բերելով միջազգային համբաւ, ինչպէս նաեւ իբրեւ խմբավար։ Այնուամենայնիւ, իր փափաքն էր կատակերգական կտորներ յօրինել երաժշտական թատրոնի համար։ Տեսնելով որ Փարիզի Opéra-Comique ընկերութեան տնօրէնութիւնը հետաքրքրուած չէր իր գործերը բեմադրելու, 1855-ին վարձակալեց փոքր թատրոն մը Շանզ-Էլիզէի վրայ։ Հոն, յաջորդ երեք տարիներու ընթացքին, ներկայացուց իր սեփական փոքրածաւալ գործերու շարք մը (աւելի քան երկու տասնեակ), որոնցմէ շատերը ժողովրդականութիւն գտան։ 1858-ին Օֆենպախ արտադրեց իր առաջին ամբողջական օփերէթը՝ Orphée aux enfers («Օրֆէոսը Դժոխքին Մէջ»), իր հռչակաւոր «քան-քան» պարով. գործը արտակարգ ընդունելութիւն գտաւ եւ մնաց իր ամէնէն շատ ներկայացուած երկը։ 1860-ականներուն ան արտադրեց առնուազն տասնութ ամբողջական օփերէթներ, ինչպէս նաեւ մէկ արարուածով բազմաթիւ կտորներ։ Այս շրջանի իր գործերէն են La belle Hélène (1864), La Vie parisienne (1866), La Grande-Duchesse de Gérolstein (1867) եւ La Périchole (1868)։ Այս կտորներուն մէջ տեղ գտած համեմուած ու յանդուգն հումորը (յաճախ սիրային արկածախնդրութիւններու մասին), հիմնականին մէջ մեղմ երգիծական ակնարկները, ինչպէս նաեւ Օֆենպախի եղանակներ յօրինելու դիւրութիւնը զանոնք հռչակաւոր դարձուցին միջազգային մակարդակով, իսկ թարգմանուած տարբերակները յաջողութիւն գտան Վիեննայի, Լոնտոնի, Եւրոպայի այլ վայրերու եւ ԱՄՆ-ի մէջ։ Օֆենպախ նոյնացաւ Նապոլէոն Գ.-ի Ֆրանսական Երկրորդ Կայսրութեան հետ. կայսրն ու իր արքունիքը բարեհամբոյր կերպով կը երգիծուէին Օֆենպախի բազմաթիւ օփերէթներուն մէջ, եւ Նապոլէոն անձամբ անոր շնորհեց ֆրանսական քաղաքացիութիւն ու Պատուոյ Լեգէոնի շքանշան։ 1870-ին Ֆրանս-Փրուշիական պատերազմի պորթկումով եւ կայսրութեան անկումով, Օֆենպախ ինքզինք աննպաստ կացութեան մէջ գտաւ Փարիզի մէջ՝ իր կայսերական կապերուն եւ գերմանական ծագումին պատճառով։ Ան շարունակեց յաջողութիւն վայելել Վիեննայի, Լոնտոնի եւ Նիւ Եորքի մէջ։ 1870-ականներուն ան վերահաստատուեցաւ Փարիզի մէջ՝ վերաբեմադրելով իր նախկին սիրուած գործերէն մէկ քանին եւ ներկայացնելով նոր երկերու շարք մը, ինչպէս նաեւ ձեռնարկեց ժողովրդականութիւն գտած պտոյտ մը ԱՄՆ-ի մէջ։ Իր վերջին տարիներուն ան ճիգ թափեց աւարտելու The Tales of Hoffmann («Հոֆմանի Հեքիաթները») օփերան, սակայն մահացաւ նախքան անոր առաջին ներկայացումը. այս օփերան տեղ գտած է դասական ցանկին մէջ՝ այլ երաժիշտներու կողմէ ամբողջացուած կամ խմբագրուած տարբերակներով։ == Գործերը<ref>{{Citation|title=Jacques Offenbach|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jacques_Offenbach&oldid=1362401342|date=2026-07-03|accessdate=2026-07-09|language=en}}</ref> == «Տը Միւզիքըլ Թայմզ» (''The Musical Times'') պարբերականին մէջ, Մարք Լապըք գրած է<ref>Lubbock, Mark. "The Music of 'Musicals'", ''The Musical Times'', Vol. 98, No. 1375 (September 1957), pp. 483–485 {{JSTOR|937354}} {{subscription required}}</ref>.<blockquote>Օֆենպախի երաժշտութիւնը նոյնքան անհատական յատկանիշներ ունի, որքան Տիլիուսի, Կրիկի կամ Փուչինիի երաժշտութիւնը՝ միաժամանակ օժտուած ըլլալով ընդգրկումով ու բազմազանութեամբ։ Ան կրնար գրել պարզ, «երգեցիկ» կտորներ, ինչպէս Փարիսի երգը «Գեղեցիկ Հեղինէն» օփերէթին մէջ՝ «Իտա լերան վրայ երեք չստուածուհիներ» (''Au mont Ida trois déesses''). կատակերգական երգեր, ինչպէս Զօրավար Պումի «Փիֆ Փաֆ Փուֆ»-ը եւ ծիծաղելի համոյթը ծառաներու պարահանդէսին՝ «Փարիզեան կեանքը» օփերէթէն՝ «Ձեր բաճկոնը մեջքէն պատռուեցաւ» (''Votre habit a craqué dans le dos'')։ Ան մասնագէտ էր հիացական, զգայացունց (հիսթերիք) որակ ունեցող երաժշտութիւն գրելու մէջ։ «Օրփէոսը դժոխքի մէջ» գործի հռչակաւոր քան-քանը ունի այդ յատկութիւնը, ինչպէս նաեւ ծառաներու հաւաքոյթի վերջաբանը... որ կ’աւարտի «Ամէն ինչ կը դառնայ, ամէն ինչ կը պարէ» (''Tout tourne, tout danse'') խենթ երգով։ Յետոյ, իբրեւ հակադրութիւն, ան կրնար յօրինել այնպիսի պարզութեամբ, շնորհքով ու գեղեցկութեամբ երգեր, ինչպէս են Նամակի երգը «Լա Փերիշոլ»-էն, «Ֆորթունիոյի երգը» (''Chanson de Fortunio''), եւ Մեծ Դքսուհիի քնքուշ սիրոյ երգը՝ ուղղուած Ֆրիցին. «Ըսէք իրեն, որ իրեն նկատած են ու զատած» (''Dites-lui qu'on l'a remarqué distingué'')։</blockquote>Օֆենպախի միւս ծանօթ կտորներու շարքին են՝ «Թռչունները տաղաւարին մէջ» (''Les oiseaux dans la charmille'' - Տիկնիկի երգը «Հոֆմանի հեքիաթները» օփերայէն). «Ահա՛ իմ հօրս սուրը» (''Voici le sabre de mon père'') եւ «Ա՜հ, որքա՜ն կը սիրեմ զինուորականները» (''Ah! Que j'aime les militaires'') («Ժերոլշթայնի Մեծ Դքսուհին»). ինչպէս նաեւ «Դուն գեղեցիկ չես» (''Tu n'es pas beau'') երգը «Լա Փերիշոլ»-ի մէջ, որը, ինչպէս Լամպ կը նշէ, Օֆենպախի վերջին խոշոր երգն էր՝ գրուած Հորթանս Շնայտըրի համար<ref>Almeida included the following less well-known numbers in his selection of Offenbach's best work: "Chanson de Fortunio" (from the piece of the same title); Sérénade (''Pont des soupirs''); Rondo – "Depuis la rose nouvelle" (''Barbe-bleue''); "Ronde des carabiniers" (''Les brigands''); Rondeau – "J'en prendrai un, deux, trois" (''Pomme d'Api''); "Couplets du petit bonhomme" and "Couplets de l'alphabet" (''Madame l'archiduc''); and the valse "Monde charmant que l'on ignore" (''Le voyage dans le lune'').</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Երգահաններ]] 3yvcoit5iaj18v5xfbbw08qn39sjl5w Եուքիօ Միշիմա 0 32190 252643 252564 2026-07-09T07:36:27Z Maral Dikbikian 4797 252643 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Եուքիօ Միշիմա''' ({{Lang-ja|三島由紀夫}}, {{ԱԾ}}), [[Ճափոն|ճափոնցի]] վիպասան, թատերագիր, պատմուածքներու հեղինակ, դերասան, մարտարուեստի վարպետ<ref>{{Cite web|url=https://kendoinfo.wordpress.com/2012/10/22/yukio-mishimas-kendo-history/|title=Yukio Mishima’s kendo history|date=2012-10-22|website=kendoinfo.net|language=անգլերէն|accessdate=2026-07-04}}</ref>։ Ան կը համարուի [[ճափոներէն]] լեզուի յետպատերազմեան ամէնէն կարեւոր ոճաբաններէն մէկը։ Միշիման 1960-ական թուականներուն հինգ անգամ առաջադրուած է Գրականութեան Նոպելեան մրցանակի, ներառեալ՝ 1968 թուականին, երբ պարգեւը շնորհուեցաւ իր հայրենակից ու բարերար Եասունարի Քաուապաթային<ref>McCarthy, Paul (5 May 2013). "Revealing the many masks of Mishima" (mostly paywalled). ''The Japan Times''. Archived from the original on 25 November 2020. Retrieved 8 January 2020.</ref>։ Միշիմայի գործերը կը ներառեն «Դիմակի մը խոստովանութիւնը» (''Confessions of a Mask'') եւ «Ոսկէ տաղաւարի տաճարը» (''The Temple of the Golden Pavilion'') վէպերը, ինչպէս նաեւ «Արեւ եւ պողպատ» (''Sun and Steel'') ինքնակենսագրական փորձագրութիւնը։ Ըստ հեղինակ Էնտրիւ Ռենքինի՝ Միշիմայի ստեղծագործութիւնը կը բնութագրուի «իր ճոխ բառապաշարով ու անկումային փոխաբերութիւններով, աւանդական ճափոնական եւ արդի արեւմտեան գրական ոճերու միախառնումով, ինչպէս նաեւ գեղեցկութեան, էրոթիզմի ու մահուան միասնութեան մասին իր մոլուցքային պնդումներով»<ref>Rankin, Andrew (2018). ''Mishima, Aesthetic Terrorist: An Intellectual Portrait''. University of Hawaii Press. p.&nbsp;119.</ref>։ Միշիմայի քաղաքական գործունէութիւնը զինք դարձուց հակասական դէմք. ան այդպիսին կը մնայ Ճափոնի մէջ մինչեւ օրս։ 30-ական թուականներու կէսերէն սկսեալ, Միշիմայի ծայրայեղ աջակողմեան գաղափարախօսութիւնն ու յետադիմական համոզմունքները հետզհետէ աւելի ակնայայտ դարձան։ Ան կը գովերգէր Ճափոնի աւանդական մշակոյթն ու ոգին, եւ կ’ընդդիմանար այն ամէնուն, ինչ որ ինք կը տեսնէր իբրեւ արեւմտեան ոճի նիւթապաշտութիւն՝ Ճափոնի յետպատերազմեան ժողովրդավարութեան, համաշխարհայնացման (գլոբալիզմի) եւ համայնավարութեան կողքին։ Ան կը մտահոգուէր, որ այս գաղափարները որդեգրելով՝ ճափոնցի ժողովուրդը պիտի կորսնցնէր իր «ազգային էութիւնը» ու ինքնատիպ մշակութային ժառանգութիւնը եւ պիտի վերածուէր «արմատախիլ» ժողովուրդի մը<ref>{{Harvnb|Ando|1998|pp=338-339}}</ref><ref>{{Harvnb|Muramatsu|1990|pp=474–480, 503,508}}</ref><ref>{{Harvnb|Toda|1978|pp=91–105,169–172}}</ref>։ 1968-ին, Միշիման հիմնեց «Թաթենոկայ»-ը («Վահանի միութիւն»), որ մասնաւոր աշխարհազօր մըն էր՝ նպատակ ունենալով պաշտպանել կայսրին արժանապատուութիւնը՝ իբրեւ ազգային ինքնութեան խորհրդանիշ։ Գիտնականներու կողմէ «Թաթենոկայ»-ի գործունէութիւնը կը մեկնաբանուի իբրեւ փորձ՝ վերականգնելու [[Ճափոն|Ճափոնի]] նախապատերազմեան հաւատարմութեան արժէքները։ Եուքիօ Միշիման կը հաւատար, որ այն աւանդութիւնները, որոնք մեծցուցած էին Ճափոնը, տկարացած էին յետպատերազմեան շրջանին։ Թէեւ «Թաթենոկայ»-ը օրինականօրէն թոյլատրուած էր յետպատերազմեան Ճափոնի մէջ, անոնց գաղափարախօսութիւնը ուղղակիօրէն կը հակասէր որդեգրուած նոր խաղաղասիրութեան։ 25 Նոյեմբեր 1970-ին, Միշիման եւ իր աշխարհազօրայիններէն չորս անդամներ մուտք գործեցին Թոքիոյի կեդրոնը գտնուող զինուորական բազա մը, պատանդ վերցուցին անոր հրամանատարը եւ անյաջող կերպով փորձեցին ոգեշնչել Ճափոնի Ինքնապաշտպանական ուժերը՝ ապստամբելու եւ տապալելու 1947 թուականի Սահմանադրութեան 9-րդ յօդուածը, որպէսզի վերականգնուի ինքնավար ազգային պաշտպանութիւնն ու կայսրին աստուածային հանգամանքը<ref>Mishima's ''Geki'' (last Manifesto) on 25 November 1970 was collected in {{Harvnb|Complete36|2003|pp=402–406}}</ref>։ Միջադէպը աւարտեցաւ Միշիմայի անձնասպանութեամբ՝ սեփուքուի (յարաքիրիի) միջոցով, ինչ որ նախապէս ծրագրուած էր։ == Ժառանգութիւնը<ref>{{Citation|title=Yukio Mishima|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yukio_Mishima&oldid=1362637080|date=2026-07-05|accessdate=2026-07-09|language=en}}</ref> == Միշիման ճանչցուած է իբրեւ 20-րդ դարու աշխարհի կարեւորագոյն գրական դէմքերէն մէկը։ Ան գրած է 34 վէպ, մօտաւորապէս 50 թատերախաղ, պատմուածքներու 25 գիրք, աւելի քան 35 փորձագրութեան (էսսէ) գիրք, մէկ օփերային լիպրետօ եւ մէկ ֆիլմ։ 1998-ին «Շինչոշա» (''Shinchōsha'') գրական հրատարակչութեան կողմէ հիմնուեցաւ ամէնամեայ «Միշիմայի մրցանակ»-ը՝ ճափոնական նորարար գրականութիւնը արժեւորելու համար։ 3 Յուլիս 1999-ին Եամանաքաքոյի մէջ բացուեցաւ «Եուքիօ Միշիմայի գրական թանգարան»-ը (''Mishima Yukio Bungaku-kan'')։ «Միշիմայի միջադէպը» նպաստեց Ճափոնի մէջ «Նոր Աջ» (''shin uyoku'') խմբաւորումներու ձեւաւորման, ինչպէս օրինակ՝ «Իսսուիկայ»-ը, որ հիմնադրուեցաւ «Թաթենոկայ»-ի անդամներէն եւ Միշիմայի հետեւորդ Ցուտոմու Ապէի կողմէ։ Համեմատած աւելի հին, ամերիկամէտ ու հակահամայնավար խումբերուն (ինչպիսին էր [[Պին Աքաօ|Պին Աքաոյի]] Մեծ Ճափոնի հայրենասիրական կուսակցութիւնը), «Նոր Աջ» խմբաւորումները, ինչպէս «Իսսուիկայ»-ը, հակուած էին շեշտելու ցեղային ազգայնականութիւնն ու հակաամերիկանութիւնը։ Միշիմայի մահուան տարելիցի յիշատակի արարողութիւնը, որ կը կոչուի «Հայրենասիրութեան յիշատակի օր» (''Yūkoku-ki''), Ճափոնի մէջ տեղի կ’ունենայ ամէն տարի 25 Նոյեմբերին՝ «Եուքիօ Միշիմայի ուսումնասիրութեան խմբակ»-ին, ինչպէս նաեւ «Ճափոնի ուսանողական դաշինք»-ի նախկին անդամներուն կողմէ։ Առանձին յիշատակի արարողութիւն մըն ալ ամէն տարի կազմակերպուած է «Թաթենոկայ»-ի նախկին անդամներուն կողմէ 1975 թուականէն սկսեալ՝ Մասահիրօ Օկաուայի, Մասայոշի Քոկայի եւ Հիրոյասու Քոկայի պայմանականօրէն ազատ արձակուելէն մէկ տարի ետք։ Միշիմայի յիշատակին Ճափոնի տարբեր վայրերուն մէջ կանգնեցուած են բազմաթիւ դատարկագերեզմաններ եւ յուշաքարեր։ Օրինակ՝ քարեր տեղադրուած են Հիոկօ նահանգի Քաքոկաուա քաղաքի Հաչիման սրբավայրին մէջ, ուր կը գտնուէր անոր մեծ հօր մշտական բնակավայրը. [[Թաքիկահարայի ռազմակայան|Թաքիկահարայի ռազմակայանի]] 2-րդ վաշտի զօրամասին առջեւ. ինչպէս նաեւ Միշիմայի ծանօթներէն մէկուն տան պարտէզին մէջ։ Շիմանէ նահանգի [[Րիսշօ համալսարան|Րիսշօ համալսարանի]] Շոնան միջնակարգ դպրոցին առջեւ նոյնպէս գոյութիւն ունի «Եուքիօ Միշիմայի եւ Մասաքացու Մորիտայի պատուոյ յուշարձան»-ը։ 1983 թուականի 9 Յունուարին Ֆուճինոմիայի արուարձանին մէջ կառուցուեցաւ Եուքիօ Միշիմայի մեհեանը։ [[Փոլ Շրետըր|Փոլ Շրետըրի]] 1985 թուականի կենսագրական ֆիլմը՝ «Միշիմա. կեանք մը չորս գլուխներով» (''Mishima: A Life in Four Chapters''), կը պատկերէ անոր կեանքն ու գործը, սակայն այն թատերական ցուցադրութիւն չէ ունեցած Ճափոնի մէջ մինչեւ 2025 թուականը։ 2012 թուականի ճափոնական «11:25. Օրը, երբ ան ընտրեց իր սեփական ճակատագիրը» ֆիլմը կ’ուսումնասիրէ Միշիմայի կեանքի վերջին օրը։ 1983 թուականի «Գեղեցիկ խորհրդաւորութիւն» (''Beautiful Mystery'') համասեռամոլական ժապաւէնը երգիծական ձեւով անդրադարձած է այն համասեռական ենթատեքստերուն, որոնք առկայ էին Միշիմայի ասպարէզի ընթացքին։ 2020-ին թողարկուեցաւ «Եուքիօ Միշիման ընդդէմ Թոքիոյի համալսարանի Զենքիոտոյի. ճշմարտութիւնը բացայայտուած 50 տարի ետք» փաստագրական ֆիլմը, որ հիմնուած է 13 Մայիս 1969-ին [[Միշիմա|Միշիմայի]] եւ [[Թոքիօ|Թոքիոյի]] համալսարանի «Զենքիոտօ» խմբակի անդամներու միջեւ տեղի ունեցած բանավէճին վրայ։ 14 Յունուար 2025-ին Միշիմայի ծննդեան 100-ամեակին նուիրուած յուշարձանային ձեռնարկներ տեղի ունեցան Թոքիոյի երկու սրահներու մէջ, ուր Միշիմայի թատերախումբի դերասանուհի Էյքօ Մուրամացուն եւ Միշիմայի ծանօթներէն Թատանորի Եոքօօն իւրաքանչիւր վայրի մէջ պատմեցին անոր մասին իրենց ունեցած յուշերը։ == Մրցանակներ<ref>{{Citation|title=Yukio Mishima|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yukio_Mishima&oldid=1362637080|date=2026-07-05|accessdate=2026-07-09|language=en}}</ref> == * '''«Շինչօ» մրցանակ'''՝ «Շինչոշա» հրատարակչութեան կողմէ, 1954<ref>GradeSaver (26 November 2021). "The Sound of Waves Study Guide | GradeSaver". ''www.gradesaver.com''. Retrieved 4 June 2026.</ref>, «Ալիքներու ձայնը» (''The Sound of Waves'') գործին համար։ * '''«Քիշիտա» թատերական մրցանակ'''՝ «Շինչոշա» հրատարակչութեան կողմէ, 1955<ref>"Yukio Mishima | Legacy Project Chicago". ''legacyprojectchicago.org''. Retrieved 4 June 2026.</ref>, «Ուտիճներու բոյնը» (''Termites' Nest'') թատերախաղին համար։ * '''«Իոմիուրի» մրցանակ'''՝ «Իոմիուրի» թերթի ընկերութեան կողմէ՝ լաւագոյն վէպի համար, 1956, «Ոսկէ տաղաւարի տաճարը» (''The Temple of the Golden Pavilion'') գործին համար<ref><bdi>読売文学賞</bdi> &#x5B;Yomiuri Prize for Literature&#x5D;. ''Yomiuri Shimbun'' (in Japanese). Archived from the original on 4 April 2019. Retrieved 26 September 2018.</ref>։ * '''«Շուուկան Իոմիուրի» մրցանակ'''՝ «Շինգեկի»-ի (նոր թատրոնի) համար՝ «Իոմիուրի» թերթի ընկերութեան կողմէ, 1958, «Վարդն ու ծովահէնը» (''Rose and Pirate'') թատերախաղին համար։ * '''«Իոմիուրի» մրցանակ'''՝ «Իոմիուրի» թերթի ընկերութեան կողմէ՝ լաւագոյն թատերախաղի համար, 1961, «Տասներորդ օրուան տատասկը (Տօնախմբութենէն մէկ օր ետք)» (''The Chrysanthemum on the Tenth'') գործին համար<ref>"Yukio Mishima". ''The Philosophy Room''. 15 August 2022. Retrieved 4 June 2026.</ref>։ * '''Գրականութեան Նոպելեան մրցանակի''' վեց վերջնական թեկնածուներէն (ֆինալիստներէն) մէկը, 1963<ref>"Candidates for the 1963 Nobel Prize in Literature". Nobel Prize. 2013. Archived from the original on 23 August 2016. Retrieved 3 January 2014.</ref>։ * '''«Մայնիչի» արուեստի մրցանակ'''՝ «Մայնիչի Շիմպուն» թերթի կողմէ, 1964<ref>Mishima, Yukio; Sato, Hiroaki; Mishima, Yukio; Mishima, Yukio (1998). ''Silk and insight''. A Pacific Basin Institute book. Armonk, N.Y.: M. E. Sharpe. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-7656-0300-5</bdi>.</ref>, «Մետաքս եւ պատրանք» (''Silk and Insight'') գործին համար։ * '''Արուեստի փառատօնի մրցանակ'''՝ Կրթութեան նախարարութեան կողմէ, 1965<ref>"Japanese Ministry of Education Arts Festival Award | Awards and Honors | LibraryThing". ''LibraryThing.com''. Retrieved 4 June 2026.</ref>, «Մատամ տը Սատ» (''Madame de Sade'') թատերախաղին համար։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Վիպասաններ]] skgej61o8s8f13h3cidbhv7c538m3i5 252644 252643 2026-07-09T08:17:33Z Maral Dikbikian 4797 252644 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Եուքիօ Միշիմա''' ({{Lang-ja|三島由紀夫}}, {{ԱԾ}}), [[Ճափոն|ճափոնցի]] վիպասան, թատերագիր, պատմուածքներու հեղինակ, դերասան, մարտարուեստի վարպետ<ref>{{Cite web|url=https://kendoinfo.wordpress.com/2012/10/22/yukio-mishimas-kendo-history/|title=Yukio Mishima’s kendo history|date=2012-10-22|website=kendoinfo.net|language=անգլերէն|accessdate=2026-07-04}}</ref>։ Ան կը համարուի [[ճափոներէն]] լեզուի յետպատերազմեան ամէնէն կարեւոր ոճաբաններէն մէկը։ Միշիման 1960-ական թուականներուն հինգ անգամ առաջադրուած է Գրականութեան Նոպելեան մրցանակի, ներառեալ՝ 1968 թուականին, երբ պարգեւը շնորհուեցաւ իր հայրենակից ու բարերար Եասունարի Քաուապաթային<ref>McCarthy, Paul (5 May 2013). "Revealing the many masks of Mishima" (mostly paywalled). ''The Japan Times''. Archived from the original on 25 November 2020. Retrieved 8 January 2020.</ref>։ Միշիմայի գործերը կը ներառեն «Դիմակի մը խոստովանութիւնը» (''Confessions of a Mask'') եւ «Ոսկէ տաղաւարի տաճարը» (''The Temple of the Golden Pavilion'') վէպերը, ինչպէս նաեւ «Արեւ եւ պողպատ» (''Sun and Steel'') ինքնակենսագրական փորձագրութիւնը։ Ըստ հեղինակ Էնտրիւ Ռենքինի՝ Միշիմայի ստեղծագործութիւնը կը բնութագրուի «իր ճոխ բառապաշարով ու անկումային փոխաբերութիւններով, աւանդական ճափոնական եւ արդի արեւմտեան գրական ոճերու միախառնումով, ինչպէս նաեւ գեղեցկութեան, էրոթիզմի ու մահուան միասնութեան մասին իր մոլուցքային պնդումներով»<ref>Rankin, Andrew (2018). ''Mishima, Aesthetic Terrorist: An Intellectual Portrait''. University of Hawaii Press. p.&nbsp;119.</ref>։ Միշիմայի քաղաքական գործունէութիւնը զինք դարձուց հակասական դէմք. ան այդպիսին կը մնայ Ճափոնի մէջ մինչեւ օրս։ 30-ական թուականներու կէսերէն սկսեալ, Միշիմայի ծայրայեղ աջակողմեան գաղափարախօսութիւնն ու յետադիմական համոզմունքները հետզհետէ աւելի ակնայայտ դարձան։ Ան կը գովերգէր Ճափոնի աւանդական մշակոյթն ու ոգին, եւ կ’ընդդիմանար այն ամէնուն, ինչ որ ինք կը տեսնէր իբրեւ արեւմտեան ոճի նիւթապաշտութիւն՝ Ճափոնի յետպատերազմեան ժողովրդավարութեան, համաշխարհայնացման (գլոբալիզմի) եւ համայնավարութեան կողքին։ Ան կը մտահոգուէր, որ այս գաղափարները որդեգրելով՝ ճափոնցի ժողովուրդը պիտի կորսնցնէր իր «ազգային էութիւնը» ու ինքնատիպ մշակութային ժառանգութիւնը եւ պիտի վերածուէր «արմատախիլ» ժողովուրդի մը։ 1968-ին, Միշիման հիմնեց «Թաթենոկայ»-ը («Վահանի միութիւն»), որ մասնաւոր աշխարհազօր մըն էր՝ նպատակ ունենալով պաշտպանել կայսրին արժանապատուութիւնը՝ իբրեւ ազգային ինքնութեան խորհրդանիշ։ Գիտնականներու կողմէ «Թաթենոկայ»-ի գործունէութիւնը կը մեկնաբանուի իբրեւ փորձ՝ վերականգնելու [[Ճափոն|Ճափոնի]] նախապատերազմեան հաւատարմութեան արժէքները։ Եուքիօ Միշիման կը հաւատար, որ այն աւանդութիւնները, որոնք մեծցուցած էին Ճափոնը, տկարացած էին յետպատերազմեան շրջանին։ Թէեւ «Թաթենոկայ»-ը օրինականօրէն թոյլատրուած էր յետպատերազմեան Ճափոնի մէջ, անոնց գաղափարախօսութիւնը ուղղակիօրէն կը հակասէր որդեգրուած նոր խաղաղասիրութեան։ 25 Նոյեմբեր 1970-ին, Միշիման եւ իր աշխարհազօրայիններէն չորս անդամներ մուտք գործեցին Թոքիոյի կեդրոնը գտնուող զինուորական բազա մը, պատանդ վերցուցին անոր հրամանատարը եւ անյաջող կերպով փորձեցին ոգեշնչել Ճափոնի Ինքնապաշտպանական ուժերը՝ ապստամբելու եւ տապալելու 1947 թուականի Սահմանադրութեան 9-րդ յօդուածը, որպէսզի վերականգնուի ինքնավար ազգային պաշտպանութիւնն ու կայսրին աստուածային հանգամանքը։ Միջադէպը աւարտեցաւ Միշիմայի անձնասպանութեամբ՝ սեփուքուի (յարաքիրիի) միջոցով, ինչ որ նախապէս ծրագրուած էր։ == Կեանքն ու Գործը<ref>{{Citation|title=Yukio Mishima|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yukio_Mishima&oldid=1362637080|date=2026-07-05|accessdate=2026-07-09|language=en}}</ref> == === Մանկութիւնն ու Պատանեկութիւնը === 14 Յունուար 1925-ին, Եուքիօ Միշիման (իսկական անունով՝ Քիմիթաքէ Հիրաոկա) ծնած է Թոքիօ քաղաքի Եոցուիա շրջանի Նակազումի թաղամասին մէջ (ներկայիս՝ Թոքիոյի Շինճուքու շրջանի Եոցուիա թաղամաս)։ Հայրը՝ Ազուսա Հիրաոկան, երկրագործութեան եւ առեւտուրի նախարարութեան պետական պաշտօնեայ էր։ Մայրը՝ Շիզուէն, «Քայսէյ» ճեմարանի 5-րդ տնօրէնին դուստրն էր։ Շիզուէի հայրը՝ Քենզօ Հաշին, չինական դասական գրականութեան գիտնական էր, եւ Հաշի ընտանիքը սերունդներ շարունակ ծառայած էր Մաէտա գերդաստանին՝ Քակայի կալուածքին մէջ։ Միշիմայի հօրենական մեծ հայրն ու մեծ մայրն էին Սատաթարօ Հիրաոկան՝ Քարաֆութօ նահանգի երրորդ ընդհանուր նահանգապետը, եւ Նացուկոն (ըստ քաղաքացիական արձանագրութեան՝ Նացու)։ Միշիման իր ծննդեան Քիմիթաքէ անունը ստացած էր ի պատիւ Ֆուրուիչի Քոյիի, որ Սատաթարոյի բարերարն էր։ Ան ունէր կրտսեր քոյր մը՝ Միցուկոն, որ մահացաւ տիֆէ (բծաւոր տենդէ) 1945 թուականին՝ 17 տարեկան հասակին, եւ կրտսեր եղբայր մը՝ Չիյուքին։ Միշիմայի մանկութեան տունը վարձուած կառոյց մըն էր, թէեւ բաւական մեծ, երկյարկանի առանձնատուն, որ ամենամեծն էր թաղամասին մէջ։ Ան կ’ապրէր իր ծնողներուն, քրոջ ու եղբօր, հօրենական մեծ հօր ու մեծ հօր, ինչպէս նաեւ վեց սպասուհիներու, տնային օգնական տղու մը եւ սպասաւորի մը հետ։ Միշիմայի վաղ մանկութեան տարիներուն վրայ իշխող դիրք ունէր իր մեծ մայրը՝ Նացուկոն, որ տղան իր մօտ առաւ եւ քանի մը տարիով զատեց զինք իր հարազատ ընտանիքէն։ Ան հանդիսանալով Հիտաչի գաւառի Միթօ կալուածքի ճիւղերէն մէկուն՝ Շիշիտոյի դայմիօ (իշխան) Մացուտայրա Եորիթաքայի թոռնուհին, այս կապին շնորհիւ Միշիման իր մեծ մօր միջոցով դարձաւ Թոքուկաուա շոկունութեան հիմնադիր Թոքուկաուա Իէեասուի շառաւիղը։ Նացուկոյի հայրը՝ Նակայ Իուանոճոն, Գերագոյն դատարանի դատաւոր եղած էր, իսկ Իուանոճոյի որդեգիր հայրը՝ Նակայ Նաոյուկին, Պաքումացուի (շոկունութեան վերջին օրերուն) շրջանին Թոքուկաուա տան դրօշակակիր (պանըրմեն) եղած էր։ Նացուկոն մեծցած էր Արիսուկաուա Թարուհիթօ արքայազնի գերդաստանին մէջ եւ պահպանած էր ազնուականական մեծ յաւակնութիւններ նոյնիսկ Սատաթարոյի հետ ամուսնանալէ ետք. պաշտօնեայ մը, որ իր հարստութիւնը դիզած էր հիւսիսի նորաբաց գաղութային սահմանագիծին վրայ եւ ի վերջոյ դարձած էր Սախալին կղզիի Քարաֆութօ նահանգի ընդհանուր նահանգապետ։ Սատաթարոյի հայրը՝ Թաքիչի Հիրաոկան, եւ մեծ հայրը՝ Թազաէմոն Հիրաոկան, հողագործներ եղած էին։ Նացուկոն հակուած էր կատաղի բռնկումներու, որոնց մասին երբեմն ակնարկութիւններ կան Միշիմայի գործերուն մէջ, եւ որոշ կենսագիրներ հոն կը տեսնեն Միշիմայի մահուան հանդէպ ունեցած տարուածութեան արմատները։ Ան թոյլ չէր տար, որ Միշիման դուրս գայ արեւի լոյսին տակ, զբաղի որեւէ տեսակի մարզանքով կամ խաղայ ուրիշ տղոց հետ։ Ան իր ժամանակին մեծ մասը կ’անցնէր կա՛մ առանձին, կա՛մ իր աղջիկ զարմիկներուն եւ անոնց տիկնիկներուն հետ։ Միշիմայի հայրը՝ Ազուսան, ռազմական կարգապահութեան հակում ունէր եւ կը մտահոգուէր, որ Նացուկոյի դաստիարակութեան ոճը չափազանց կակուղ է։ Երբ Միշիման 12 տարեկան հասակին վերադարձաւ իր հարազատ ընտանիքին մօտ, Ազուսան որդեգրեց ծայրայեղ դաստիարակչական մարտավարութիւններ, ինչպէս՝ պատանի Միշիման մօտիկ պահելը սլացող շոգեկառքի կողքին։ Ան նաեւ կը խուզարկէր որդիին սենեակը՝ գրականութեան հանդէպ ունեցած «կանացի» հետաքրքրութեան ապացոյցներ գտնելու համար, եւ յաճախ կտոր-կտոր կ’ընէր անոր ձեռագիրները։ Թէեւ Ազուսան արգիլած էր անոր որեւէ նոր պատմուածք գրել, Միշիման գաղտնի կը շարունակէր գրել՝ վայելելով մօր աջակցութիւնն ու պաշտպանութիւնը, որ միշտ առաջինը կը կարդար ամէն մէկ նոր պատմուածք։ Երբ Միշիման 13 տարեկան էր, Նացուկոն զինք տարաւ դիտելու իր առաջին Քապուքի (Kabuki) թատերախաղը՝ «Հաւատարիմ հպատակներու գանձարանը», որ 47 ռոնիններու (անտէր սամուրայներու) պատմութեան այլաբանութիւնն է։ Իսկ իր առաջին Նօ (Noh) թատերախաղին (Միուա՝ Ամանօ-Իուաթոյի մասին պատմութիւն մը) զինք տարաւ մայրենական մեծ մայրը՝ Թոմի Հաշին։ Այս վաղ փորձառութիւններէն սկսեալ Միշիման սիրեց Քապուքին ու Նօն։ Ան սկսաւ ամէն ամիս ներկայ գտնուիլ ներկայացումներուն եւ խորապէս հետաքրքրուեցաւ ճափոնական աւանդական թատերական արուեստի այս ձեւերով։ == Ուսումնառութիւնը եւ Առաջին Գործերը<ref>{{Citation|title=Yukio Mishima|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yukio_Mishima&oldid=1362637080|date=2026-07-05|accessdate=2026-07-09|language=en}}</ref> == Միշիման վեց տարեկան հասակին արձանագրուեցաւ Թոքիոյի վերնախաւի «Գաքուշուին» (Ազնուականներու դպրոց), որ հիմնուած էր Մէյճիի շրջանին՝ կայսերական ընտանիքի եւ հին աւատատիրական (ֆէօտալ) ազնուականութեան զաւակները դաստիարակելու համար։ Միշիման սկսաւ գրել իր առաջին պատմուածքները 12 տարեկանին՝ ներշնչուելով առասպելներէ (Քոճիքի, յունական դիցաբանութիւն եւ այլն) եւ ճափոնցի բազմաթիւ դասական հեղինակներու գործերէն, ինչպէս նաեւ Ռէյմոն Ռատիկէի, Ժան Քոքթօյի, Օսքար Ուայլտի, Ռայնըր Մարիա Ռիլքէի, Թոմաս Մանի, Ֆրիտրիխ Նիցչէի, Շարլ Պոտլէրի, Վիլիէ տը լ’Իլ-Ատամի եւ եւրոպացի այլ հեղինակներու գործերէն։ Ան նաեւ գերմաներէն սորվեցաւ։ Վեց տարի իբրեւ աշակերտ ուսանելէ ետք, ան դարձաւ դպրոցի գրական ընկերակցութեան խմբագրական խորհուրդի ամենակրտսեր անդամը։ Միշիման յատկապէս կը հրապուրուէր ճափոնցի բանաստեղծներ Շիզուօ Իթոյի, Հարուօ Սաթոյի եւ Միչիզօ Տաչիհարայի գործերով, որոնք արթնցուցին Միշիմայի մէջ ճափոնական դասական ուաքա բանաստեղծութեան հանդէպ սէրն ու արժեւորումը։ Միշիմայի վաղ աշխատակցութիւնները «Գաքուշուին»-ի «Հոճինկայ-զասշի» գրական պարբերականին կը ներառէին հայքուներ եւ ուակա բանաստեղծութիւններ, որմէ ետք ան իր ուշադրութիւնը դարձուց արձակագրութեան։ 1941-ին, 16 տարեկան հասակին, Միշիման հրաւիրուեցաւ կարճ պատմուածք մը գրելու «Հոճինկայ-զասշի»-ի համար, ուր ան ներկայացուց «Ծաղկած անտառը» (''Forest in Full Bloom'' / ''Hanazakari no Mori'')։ Այս պատմուածքին մէջ պատմողը կը նկարագրէ այն զգացումը, թէ իր նախնիները ինչ-որ ձեւով դեռ կ’ապրին իր ներսը։ Պատմուածքը ցոյց կու տայ քանի մը փոխաբերութիւններ եւ իմաստախօսութիւններ (աֆորիզմներ), որոնք յետագային դարձան Միշիմայի ոճական առանձնայատկութիւնները։ Ան ձեռագիրին օրինակ մըն ալ ուղարկեց իր ուսուցիչին՝ Ֆումիօ Շիմիզուին, որ այնքան տպաւորուեցաւ, որ ինքն ու խմբագրական խորհուրդի միւս անդամները որոշեցին զայն հրատարակել իրենց գրական պարբերականին՝ «Պունկէյ Պունքա»-ի (Bungei Bunka) մէջ։ Զինք հօրը՝ Ազուսայի հաւանական հակազդեցութենէն պաշտպանելու համար, Շիմիզուն եւ խմբագրական խորհուրդի միւս անդամները հնարեցին «Եուքիօ Միշիմա» գրական կեղծանունը։ Անոնք «Միշիմա»-ն վերցուցին Միշիմա կայարանէն, որուն վրայով Շիմիզուն եւ «Պունկէյ Պունքա»-ի խորհուրդի անդամ Հասուտա Զէնմէյը կ’անցնէին դէպի խմբագրական ժողովի վայրը, որ տեղի կ’ունենար Շիզուոկայի Շուզէնճի քաղաքին մէջ։ Իսկ «Եուքիօ» անունը յառաջացած է ճափոներէն ձիւն բառէն՝ «եուքի» (yuki), որովհետեւ անոնք Ֆուճի լերան վրայ ձիւն տեսած էին, երբ գնացքը կ’անցնէր։ Պատերազմական շրջանի թուղթի սղութեան պատճառով, պատմուածքը աւելի ուշ՝ 1944-ին, հրատարակուեցաւ սահմանափակ տպաքանակով (4,000 օրինակ)։ Միշիման զայն հրատարակեց իբրեւ յուշ, որպէսզի իրմէ յիշատակ մնայ, քանի որ կ’ենթադրէր, թէ պիտի մեռնէր պատերազմին։ 1941 թուականին, երբ այս առաջնեկային (դեբյուտային) գործը մաս-մաս կը հրատարակուէր «Պունկէյ Պունքա» պարբերականին մէջ, Հասուտան խմբագրական նշումներուն մէջ գովաբանեց Միշիմայի հանճարը. «Այս երիտասարդ հեղինակը ճափոնական յաւերժական պատմութեան երկնառաք զաւակն է։ Ան մեզմէ շատ աւելի կրտսեր է, բայց ասպարէզ իջած է արդէն իսկ բաւական հասունցած»։ Հասուտան, որ որոշ չափով դարձաւ Միշիմայի ուսուցիչն ու խորհրդատուն, ջերմեռանդ ազգայնական էր եւ Էտօ շրջանի քոքուկաքուի (kokugaku - ազգային գիտութեան) գիտնական Մոտոօրի Նորինագայի (1730–1801) երկրպագուն, որ կը քարոզէր ճափոնական աւանդական արժէքները եւ նուիրուածութիւնը կայսրին։ Հասուտան նախապէս՝ 1938-ին, կռուած էր Ճափոնի կայսերական բանակի շարքերուն մէջ Չինաստանի դէմ, իսկ 1943-ին ան կրկին կանչուեցաւ աշխուժ զինուորական ծառայութեան՝ իբրեւ աւագ տեղակալ (լեյտենանտ) Հարաւ-արեւելեան Ասիոյ ռազմաբեմին մէջ։ «Պունկէյ Պունքա» խմբակի կողմէ Հասուտայի համար կազմակերպուած հրաժեշտի երեկոյին, Հասուտան հետեւեալ հրաժեշտի խօսքը ուղղեց Միշիմային. «Ես քեզի կը վստահիմ Ճափոնի ապագան»։ Ըստ Միշիմայի՝ այս խօսքերը խորիմաստ նշանակութիւն ունեցան իրեն համար եւ խորունկ ազդեցութիւն ձգեցին իր կեանքի յետագա ընթացքին վրայ։ Աւելի ուշ՝ 1941 թուականին, Միշիման գրեց Շինթօ (Shintō) կրօնին հանդէպ իր խորին նուիրուածութեան մասին փորձագրութիւն մը, որ կը կոչուէր «Աստուածներու ուղին» (''The Way of the Gods'' / ''Kannagara no michi'')։ Միշիմայի «Ծխախոտը» (''The Cigarette'' / ''Tabako'') պատմուածքը, որ հրատարակուեցաւ 1946-ին, կը նկարագրէ համասեռական սէր մը, որ ան զգացած էր դպրոցական տարիներուն, եւ թէ ինչպէս դպրոցի ռակպիի միութեան անդամները կը ձաղկէին (կը ծաղրէին) զինք, որովհետեւ ան կը պատկանէր գրական ընկերակցութեան։ 1954 թուականի մէկ ուրիշ պատմուածք՝ «Բանաստեղծութիւն գրող տղան» (''The Boy Who Wrote Poetry'' / ''Shi o kaku shōnen''), նմանապէս հիմնուած էր «Գաքուշուին»-ի միջնակարգ դպրոցի տարիներու Միշիմայի յուշերուն վրայ։ 9 Սեպտեմբեր 1944-ին, Միշիման աւարտեց «Գաքուշուին»-ի բարձրագոյն դպրոցը դասարանի առաջնութեամբ՝ դառնալով շրջանաւարտներու ներկայացուցիչը։ Շրջանաւարտից հանդէսին ներկայ էր Հիրոհիթօ կայսրը, եւ Միշիման յետագային արծաթէ ժամացոյց մը ստացաւ անկէ Կայսերական արքունիքի նախարարութեան մէջ։ Համաշխարհային երկրորդ պատերազմի վերջին տարիներուն՝ 27 Ապրիլ 1944-ին, Միշիման ստացաւ Ճափոնի կայսերական բանակի զօրակոչի ծանուցագիրը՝ 16 Մայիս 1944-ին հազիւ անցնելով զինուորական քննութիւնը եւ ստանալով նուազ բաղձալի՝ «երկրորդ կարգի» զօրակոչիկի որակաւորում։ Գիտնականները կը պնդեն, որ Միշիմայի կողմէ զինուորական քննութեան ընթացքին «առաջին կարգի» որակաւորում չստանալը (որ կը տրուէր միայն ֆիզիքապէս ամենապատրաստ զօրակոչիկներուն), զուգորդուած այն հիւանդութեան հետ, որուն պատճառով ան սխալմամբ ծառայութեան համար անպիտան յայտարարուեցաւ, նպաստեց իր տկար կազմուածքի շուրջ ստորնութեան բարդոյթի (ինֆերիորիթի քոմփլեքսի) ձեւաւորման, ինչ որ յետագային ծնունդ տուաւ ֆիզիքական պատրաստուածութեան եւ մարմնամարզութեան (պոտիպիլտինկի) հանդէպ իր մոլուցքին։ Զօրակոչի օրը (10 Փետրուար 1945) բժշկական քննութեան ժամանակ Միշիման հարբուխ ունէր, զոր բանակի բժիշկը սխալմամբ ախտորոշեց իբրեւ թոքախտ (պալարախտ)։ Միշիման ծառայութեան համար անպիտան յայտարարուեցաւ եւ տուն ուղարկուեցաւ։ Միշիման յետագային իր կիսաինքնակենսագրական «Դիմակի մը խոստովանութիւնը» (1949) վէպին մէջ պիտի ակնարկէր, որ ինք թերեւս ստած է բժիշկին՝ սխալ ախտորոշում ապահովելու համար։ Միշիման գրած է. «Ինչո՞ւ այդքան անկեղծ կը թուէի, երբ կը ստէի բանակի բժիշկին։ Ինչո՞ւ ըսի, թէ աւելի քան կէս տարի է մեղմ տաքութիւն ունիմ, թէ ուսերս ցաւագին կերպով կարծրացած են, թէ արիւն կը թքնեմ, եւ թէ նոյնիսկ անցեալ գիշեր քրտինքի մէջ կորսուած էի... Ինչո՞ւ, երբ նոյն օրը տուն վերադառնալու դատապարտուեցայ, ժպիտի մը ճնշումը այնքան յամառօրէն կը հրէր շրթունքներս, որ դժուարութիւն ունեցայ զայն թաքցնելու։ Ինչո՞ւ այդպէս վազեցի, երբ անցայ զօրանոցի դարպասէն։ Միթէ՞ յոյսերս չէին փշրուած։ Ի՞նչ պատահած էր, որ գլուխս կախ չէի քալած ու ծանր քայլերով հեռացած։ Ես յստակօրէն անդրադարձայ, որ իմ յետագայ կեանքը երբեք պիտի չհասնի փառքի այնպիսի բարձունքներու, որոնք կ’արդարացնեն բանակին մէջ մահէն խուսափելս...» Այս պատմութեան վաւերականութիւնը անհնար է բացարձակապէս գիտնալ, բայց անտարակուսելին այն է, որ Միշիման չընդդիմացաւ բժիշկի թոքախտի ախտորոշման։ Հետազօտողները կ’ենթադրեն, որ Միշիմայի մեղքի զգացումը՝ պատերազմին մահէն խուսափելու թոյլտուութեան պատճառով, ջնջուող տպաւորութիւն ձգած է իր կեանքին ու գրականութեան վրայ՝ թերեւս նպաստելով իր յետագայ անձնասպանութեան։ Իր ձախողած բժշկական քննութենէն մէկ օր առաջ, Միշիման հրաժեշտի նամակ գրած էր իր ընտանիքին, որ կ’աւարտէր «Կեցցէ՛ կայսրը» (''Tennō heika banzai'') խօսքերով՝ իբրեւ յիշատակ իր ծնողներուն ձգելով իր մազերէն եւ եղունգներէն կտորներ։ Այն զօրամասը, ուր Միշիման պիտի զինուորագրուէր, ի վերջոյ ուղարկուեցաւ Ֆիլիփիններ, ուրկէ շատ քիչեր փրկուեցան։ Միշիմայի ծնողները հիացած էին, որ ան պատերազմ չգնաց, բայց Միշիմայի տրամադրութիւնը աւելի դժուար էր հասկնալ. անոր մայրը պատահաբար լսած էր, թէ ինչպէս ան փափաք յայտնած էր միանալու «Յատուկ յարձակման» (անձնասպաններու) զօրամասի մը։ Ան նաեւ իր հիացմունքը յայտնած էր քամիքազէ օդաչուներու եւ միւս «յատուկ յարձակման» զօրամասերու հանդէպ։ 21 Ապրիլ 1945-ին ընկերոջ մը ուղղուած նամակին մէջ Միշիման գրած է.<blockquote>«Քամիքազէներու միջոցով է, որ "արդի մարդը" ի վերջոյ կրցաւ ընկալել "ներկայ օրուան" կամ թերեւս աւելի լաւ է ըսել՝ "մեր պատմական դարաշրջանի" արշալոյսը՝ իսկական իմաստով, եւ առաջին անգամ ըլլալով մտաւորական դասակարգը, որ մինչեւ հիմա արդիականութեան ապօրինի զաւակն էր, դարձաւ պատմութեան օրինաւոր ժառանգորդը։ Ես կը հաւատամ, որ այս բոլորը քամիքազէներուն շնորհիւ է։ Ասիկա է պատճառը, որ Ճափոնի ամբողջ մշակութային դասը եւ բովանդակ աշխարհի մշակութային մարդիկը պէտք է ծնրադրեն քամիքազէներուն առջեւ եւ երախտագիտութեան աղօթքներ մատուցեն»։</blockquote>Միշիման խորապէս ազդուեցաւ 15 Օգոստոս 1945-ին Հիրոհիթօ կայսրին ձայնասփիւռի ելոյթէն, որով կը յայտարարուէր Ճափոնի անձնատուութիւնը, եւ ուխտեց պաշտպանել ճափոնական մշակութային աւանդութիւնները ու օգնել ճափոնական մշակոյթի վերակառուցման՝ պատերազմի աւերածութիւններէն ետք։ Ան իր օրագիրին մէջ գրած է. «Միայն պահպանելով ճափոնական անբանականութիւնը՝ մենք պիտի կարենանք նպաստել համաշխարհային մշակոյթին 100 տարի ետք»։ Միշիման 19 տարեկան հասակին, իր 16 տարեկան քրոջ՝ Միցուկոյի հետ (9 Սեպտեմբեր 1944-ին)։ Ճափոնի անձնատուութենէն չորս օր ետք, Միշիմայի ուսուցիչ Զէնմէյ Հասուտան, որ զօրակոչուած ու տեղակայուած էր Մալայեան թերակղզիին մէջ, կրակեց եւ սպաննեց իր վերադաս սպան, որ Ճափոնի պարտութեան համար կը մեղադրէր կայսրը։ Հասուտան երկար ատենէ ի վեր կը կասկածէր, որ այդ սպան քորէացի լրտես մըն էր։ Սպաննելէ ետք, Հասուտան ատրճանակը ուղղեց իր վրայ եւ անձնասպան եղաւ։ Միշիման դէպքին մասին իմացաւ մէկ տարի ետք եւ բանաստեղծութիւններով մասնակցեցաւ Հասուտայի պատուին կազմակերպուած յիշատակի արարողութեան՝ 1946 թուականի Նոյեմբերին։ 23 Հոկտեմբեր 1945-ին, Միշիմայի սիրելի կրտսեր քոյրը՝ Միցուկոն, յանկարծամահ եղաւ 17 տարեկան հասակին՝ անմաքուր ջուր խմելէ ետք յառաջացած տիֆի պատճառով։ Գրեթէ նոյն ժամանակ, ան նաեւ իմացաւ, որ Քունիքօ Միթանին՝ դասընկերոջ մը քոյրը, որուն հետ ան կը յուսար ամուսնանալ, նշանուած էր ուրիշ տղամարդու մը հետ։ Միշիման այս իրադարձութիւնները օգտագործեց իբրեւ ներշնչում եւ դրդապատճառ իր յետագայ գրական գործերուն համար։ Պատերազմի աւարտին, անոր հայրը՝ Ազուսան, «կիսով չափ արտօնեց» Միշիմային դառնալ վիպագիր։ Ան կը մտահոգուէր, որ իր որդին պիտի դառնայ արհեստավարժ վիպագիր՝ նախընտրելով, որ ան հետեւի իր եւ Միշիմայի մեծ հօր՝ Սատաթարոյի օրինակին ու դառնայ պետական պաշտօնեայ։ Այս նպատակով, ան խրատեց որդիին արձանագրուիլ Իրաւաբանութեան կալուածին (ֆակուլտետին) մէջ՝ Գրականութեան բաժնի փոխարէն։ Ցերեկը դասախօսութիւններու հետեւելով, իսկ գիշերը գրելով՝ Միշիման 1947-ին աւարտեց Թոքիոյի համալսարանը։ Ան պաշտօն ստացաւ Ելեւմուտքի նախարարութեան մէջ եւ պատրաստ էր խոստմնալից ասպարէզի մը՝ իբրեւ պետական պաշտօնեայ։ Սակայն, միայն մէկ տարուան աշխատանքէ ետք, Միշիման այնքան հիւծած էր իրեն, որ հայրը համաձայնեցաւ թոյլ տալ անոր հրաժարիլ իր պաշտօնէն եւ ամբողջ ժամանակը նուիրել միայն գրելուն։ 1945-ին, Միշիման սկսաւ գրել «Պատմութիւն հրուանդանին վրայ» (''A Story at the Cape'' / ''Misaki nite no Monogatari'') կարճ պատմուածքը եւ շարունակեց աշխատիլ անոր վրայ Համաշխարհային երկրորդ պատերազմի ընթացքին։ Պատերազմէն ետք, պատմուածքը գովեստի արժանացաւ բանաստեղծ Շիզուօ Իթոյի կողմէ, որուն Միշիման խորապէս կը յարգէր։ == Ժառանգութիւնը<ref>{{Citation|title=Yukio Mishima|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yukio_Mishima&oldid=1362637080|date=2026-07-05|accessdate=2026-07-09|language=en}}</ref> == Միշիման ճանչցուած է իբրեւ 20-րդ դարու աշխարհի կարեւորագոյն գրական դէմքերէն մէկը։ Ան գրած է 34 վէպ, մօտաւորապէս 50 թատերախաղ, պատմուածքներու 25 գիրք, աւելի քան 35 փորձագրութեան (էսսէ) գիրք, մէկ օփերային լիպրետօ եւ մէկ ֆիլմ։ 1998-ին «Շինչոշա» (''Shinchōsha'') գրական հրատարակչութեան կողմէ հիմնուեցաւ ամէնամեայ «Միշիմայի մրցանակ»-ը՝ ճափոնական նորարար գրականութիւնը արժեւորելու համար։ 3 Յուլիս 1999-ին Եամանաքաքոյի մէջ բացուեցաւ «Եուքիօ Միշիմայի գրական թանգարան»-ը (''Mishima Yukio Bungaku-kan'')։ «Միշիմայի միջադէպը» նպաստեց Ճափոնի մէջ «Նոր Աջ» (''shin uyoku'') խմբաւորումներու ձեւաւորման, ինչպէս օրինակ՝ «Իսսուիկայ»-ը, որ հիմնադրուեցաւ «Թաթենոկայ»-ի անդամներէն եւ Միշիմայի հետեւորդ Ցուտոմու Ապէի կողմէ։ Համեմատած աւելի հին, ամերիկամէտ ու հակահամայնավար խումբերուն (ինչպիսին էր [[Պին Աքաօ|Պին Աքաոյի]] Մեծ Ճափոնի հայրենասիրական կուսակցութիւնը), «Նոր Աջ» խմբաւորումները, ինչպէս «Իսսուիկայ»-ը, հակուած էին շեշտելու ցեղային ազգայնականութիւնն ու հակաամերիկանութիւնը։ Միշիմայի մահուան տարելիցի յիշատակի արարողութիւնը, որ կը կոչուի «Հայրենասիրութեան յիշատակի օր» (''Yūkoku-ki''), Ճափոնի մէջ տեղի կ’ունենայ ամէն տարի 25 Նոյեմբերին՝ «Եուքիօ Միշիմայի ուսումնասիրութեան խմբակ»-ին, ինչպէս նաեւ «Ճափոնի ուսանողական դաշինք»-ի նախկին անդամներուն կողմէ։ Առանձին յիշատակի արարողութիւն մըն ալ ամէն տարի կազմակերպուած է «Թաթենոկայ»-ի նախկին անդամներուն կողմէ 1975 թուականէն սկսեալ՝ Մասահիրօ Օկաուայի, Մասայոշի Քոկայի եւ Հիրոյասու Քոկայի պայմանականօրէն ազատ արձակուելէն մէկ տարի ետք։ Միշիմայի յիշատակին Ճափոնի տարբեր վայրերուն մէջ կանգնեցուած են բազմաթիւ դատարկագերեզմաններ եւ յուշաքարեր։ Օրինակ՝ քարեր տեղադրուած են Հիոկօ նահանգի Քաքոկաուա քաղաքի Հաչիման սրբավայրին մէջ, ուր կը գտնուէր անոր մեծ հօր մշտական բնակավայրը. [[Թաքիկահարայի ռազմակայան|Թաքիկահարայի ռազմակայանի]] 2-րդ վաշտի զօրամասին առջեւ. ինչպէս նաեւ Միշիմայի ծանօթներէն մէկուն տան պարտէզին մէջ։ Շիմանէ նահանգի [[Րիսշօ համալսարան|Րիսշօ համալսարանի]] Շոնան միջնակարգ դպրոցին առջեւ նոյնպէս գոյութիւն ունի «Եուքիօ Միշիմայի եւ Մասաքացու Մորիտայի պատուոյ յուշարձան»-ը։ 1983 թուականի 9 Յունուարին Ֆուճինոմիայի արուարձանին մէջ կառուցուեցաւ Եուքիօ Միշիմայի մեհեանը։ [[Փոլ Շրետըր|Փոլ Շրետըրի]] 1985 թուականի կենսագրական ֆիլմը՝ «Միշիմա. կեանք մը չորս գլուխներով» (''Mishima: A Life in Four Chapters''), կը պատկերէ անոր կեանքն ու գործը, սակայն այն թատերական ցուցադրութիւն չէ ունեցած Ճափոնի մէջ մինչեւ 2025 թուականը։ 2012 թուականի ճափոնական «11:25. Օրը, երբ ան ընտրեց իր սեփական ճակատագիրը» ֆիլմը կ’ուսումնասիրէ Միշիմայի կեանքի վերջին օրը։ 1983 թուականի «Գեղեցիկ խորհրդաւորութիւն» (''Beautiful Mystery'') համասեռամոլական ժապաւէնը երգիծական ձեւով անդրադարձած է այն համասեռական ենթատեքստերուն, որոնք առկայ էին Միշիմայի ասպարէզի ընթացքին։ 2020-ին թողարկուեցաւ «Եուքիօ Միշիման ընդդէմ Թոքիոյի համալսարանի Զենքիոտոյի. ճշմարտութիւնը բացայայտուած 50 տարի ետք» փաստագրական ֆիլմը, որ հիմնուած է 13 Մայիս 1969-ին [[Միշիմա|Միշիմայի]] եւ [[Թոքիօ|Թոքիոյի]] համալսարանի «Զենքիոտօ» խմբակի անդամներու միջեւ տեղի ունեցած բանավէճին վրայ։ 14 Յունուար 2025-ին Միշիմայի ծննդեան 100-ամեակին նուիրուած յուշարձանային ձեռնարկներ տեղի ունեցան Թոքիոյի երկու սրահներու մէջ, ուր Միշիմայի թատերախումբի դերասանուհի Էյքօ Մուրամացուն եւ Միշիմայի ծանօթներէն Թատանորի Եոքօօն իւրաքանչիւր վայրի մէջ պատմեցին անոր մասին իրենց ունեցած յուշերը։ == Մրցանակներ<ref>{{Citation|title=Yukio Mishima|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yukio_Mishima&oldid=1362637080|date=2026-07-05|accessdate=2026-07-09|language=en}}</ref> == * '''«Շինչօ» մրցանակ'''՝ «Շինչոշա» հրատարակչութեան կողմէ, 1954<ref>GradeSaver (26 November 2021). "The Sound of Waves Study Guide | GradeSaver". ''www.gradesaver.com''. Retrieved 4 June 2026.</ref>, «Ալիքներու ձայնը» (''The Sound of Waves'') գործին համար։ * '''«Քիշիտա» թատերական մրցանակ'''՝ «Շինչոշա» հրատարակչութեան կողմէ, 1955<ref>"Yukio Mishima | Legacy Project Chicago". ''legacyprojectchicago.org''. Retrieved 4 June 2026.</ref>, «Ուտիճներու բոյնը» (''Termites' Nest'') թատերախաղին համար։ * '''«Իոմիուրի» մրցանակ'''՝ «Իոմիուրի» թերթի ընկերութեան կողմէ՝ լաւագոյն վէպի համար, 1956, «Ոսկէ տաղաւարի տաճարը» (''The Temple of the Golden Pavilion'') գործին համար<ref><bdi>読売文学賞</bdi> &#x5B;Yomiuri Prize for Literature&#x5D;. ''Yomiuri Shimbun'' (in Japanese). Archived from the original on 4 April 2019. Retrieved 26 September 2018.</ref>։ * '''«Շուուկան Իոմիուրի» մրցանակ'''՝ «Շինգեկի»-ի (նոր թատրոնի) համար՝ «Իոմիուրի» թերթի ընկերութեան կողմէ, 1958, «Վարդն ու ծովահէնը» (''Rose and Pirate'') թատերախաղին համար։ * '''«Իոմիուրի» մրցանակ'''՝ «Իոմիուրի» թերթի ընկերութեան կողմէ՝ լաւագոյն թատերախաղի համար, 1961, «Տասներորդ օրուան տատասկը (Տօնախմբութենէն մէկ օր ետք)» (''The Chrysanthemum on the Tenth'') գործին համար<ref>"Yukio Mishima". ''The Philosophy Room''. 15 August 2022. Retrieved 4 June 2026.</ref>։ * '''Գրականութեան Նոպելեան մրցանակի''' վեց վերջնական թեկնածուներէն (ֆինալիստներէն) մէկը, 1963<ref>"Candidates for the 1963 Nobel Prize in Literature". Nobel Prize. 2013. Archived from the original on 23 August 2016. Retrieved 3 January 2014.</ref>։ * '''«Մայնիչի» արուեստի մրցանակ'''՝ «Մայնիչի Շիմպուն» թերթի կողմէ, 1964<ref>Mishima, Yukio; Sato, Hiroaki; Mishima, Yukio; Mishima, Yukio (1998). ''Silk and insight''. A Pacific Basin Institute book. Armonk, N.Y.: M. E. Sharpe. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-7656-0300-5</bdi>.</ref>, «Մետաքս եւ պատրանք» (''Silk and Insight'') գործին համար։ * '''Արուեստի փառատօնի մրցանակ'''՝ Կրթութեան նախարարութեան կողմէ, 1965<ref>"Japanese Ministry of Education Arts Festival Award | Awards and Honors | LibraryThing". ''LibraryThing.com''. Retrieved 4 June 2026.</ref>, «Մատամ տը Սատ» (''Madame de Sade'') թատերախաղին համար։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Վիպասաններ]] gxidl0yy6y8o66kcde8xm5n5jptzgnw Պապ թագաւորի փողոց (նախկին Ամիրեան փողոց), Երեւան 0 32198 252635 252619 2026-07-08T18:06:02Z HoMen 269 252635 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երեւանի փողոց|name=Պապ թագաւորի փողոց|other_name=ՆԱԽԿԻՆ ԱՆՈՒԱՆՈՒՄՆԵՐ<br />Ամիրեան փողոց,<br />Նազարովսկայա փողոց,<br />Վռամշապուհի փողոց|area=Երեւան կեդրոն|country=Հայաստան|image=Yerevan 20190106 123148.jpg|native_name=}} '''Պապ թագաւորի փողոց''' (նախկին անունը՝ '''Ամիրեան''')․ փողոց [[Երեւան|Երեւանի]] Կեդրոն վարչական շրջանին։ Անուանուած է ի պատիւ [[Մեծ Հայք|Մեծ Հայքի]] արքայ՝ Պապ թագաւորին։ == Տեղեկութիւններ == Կը սկսի [[Հանրապետութեան հրապարակ (Երեւան)|Հանրապետութեան հրապարակէն]] եւ կ՛երկարի մինչեւ [[Սարեան փողոց, Երեւան|Սարեան փողոց]]։ Յաջորդաբար կը ճեղքէ [[Եզնիկ Կողբացի փողոց, Երեւան|Եզնիկ Կողբացի]], [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոցի պողոտայ]] եւ [[Խորէն Աբրահամեան Փողոց (Երեւան)|Խորէն Աբրահամեան]] փողոցները։ [[Պատկեր:Yeghishe Charents bust on Amiryan Street (2).jpg|մինի|Եղիշէ Չարենցի պատուանդանը, Պապ Թագաւորի փողոց (նախկին Ամիրեան)]] Նախախորհրդային ժամանակաշրջանին կը կոչուէր Նազարովսկայա փողոց։ 1918- 1921 կրած է [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|ՀՅԴ]] հիմնադիրներէն [[Քրիստափոր Միքայէլեան|Քրիստափոր Միքայէլեանի]] անունը։ Խորհրդային տարիներուն անուանուած է Ամիրեան, ի պատիւ հայ պոլշեւիկ յեղափոխական, լրագրող, հրապարակախօս՝ [[Արսէն Ամիրեան|Արսէն Ամիրեանի]]։ 1990-ական թուականներուն, Հայաստանի անկախանալէն ետք, փողոցը մի քանի տարի կոչուած է [[Վռամշապուհ]] արքայի անունով, այնուհետեւ կրկին ստացած է նախկին անուանումը։ [[23 Յունիս]], [[2026]]-ին Երեւանի աւագանիի որոշումով, Պապ թագաւորի փողոց անուանափոխուած է։ == Նշանակալի կէտեր == * <u>Պապ թագաւորի 2</u>․ Երեւանի [[Աւետիք Իսահակեանի անուան գրադարան|Աւետիք Իսահակեանի անուան գրադարանի]] նախկին շէնքը։ Քանդուած է 2010-ականներուն, պահպանուած է միմիայն ճակատի պատին մէկ մասը։ * <u>Պապ թագաւորի 6</u>․ [[Հռիփսիմեան օրիորդաց դպրոց (Երևան)|Հռիփսիմեան օրիորդներու միջնակարգի (գիմնազիայի)]] շէնքը։ Կառուցուած է 1898-ին՝ [[Վասիլի Միրզոյեան|Վասիլի Միրզոյեանի]] նախագիծով։ 1902-1905 տարիներուն կառուցուած է երկրորդ յարկը եւ աջ կողմը ընդլայնուած է։ * <u>Պապ թագաւորի 9</u>․ [[Եղիշէ Չարենցի անուան թիւ 67 դպրոց]]։ Ժամանակին անոր տեղը կանգնած էր [[Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցի (Երեւան)|Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին]], որ 1939-ին քանդուեցաւ խորհրդային իշխանութիւններուն հրամանով։ * <u>Պապ թագաւորի 26</u>․ [[Երեւանի թատրոնի եւ շարժապատկերասրահի պետական ​​հիմնարկ]]։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Surb grigor lusavorich.png|1939-ին քանդուած Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին․ նկար՝ 1900-ի Պատկեր:1 Amiryan St, Yerevan.jpg|Պապ թագաւոր 1 (Ամիրեան) Պատկեր:Amiryan-3 (14).JPG|Պապ թագաւոր 3 (Ամիրեան), բանկուած տուն․ 1942 կառոյց, նկար՝ 28-09-2015 Պատկեր:Amiryan 28, Hripsime's School for Girls.jpg|Պապ թագավորի 6 (Ամիրեան)․ Հռիփսիմեան օրիորդներու միջնակարգի (գիմնազիայի) շէնքը։ Կառուցուած է 1898-ին Պատկեր:Արական գիմնազիա 02.JPG|Արական միջնակարգ - Ուսումնական հաստատութեան համակառոյց. Արական գիմնազիա, 1896 թ., Երեւան, Պապ Թագաւոր փողոց (Ամիրեան փողոց), նկար՝ 30-08-2015 Պատկեր:Charents school.jpg|Եղիշէ Չարենցիանուան թիւ 67 դպրոց, (Պապ Թագաւորի 9) Պատկեր:Yerevan State Institute Of Theater And Cinematography.jpg|Երեւանի թատրոնի շարժախատկերասրահի պետական հիմնարկ (Պապ թագաւորի 26) Պատկեր:Amiryan Saryan stairs in Yerevan.jpg|Պապ թագաւոր (Ամիրեան) եւ Սարեան փողոցներու խաչմերուկի աստիճանները </gallery> <ref>[https://www.yerevan.am/hy/elders-decisions/623-2/ Երեւանի Աւագանիի որոշումներ, 23-06-2026]</ref> <ref>[https://armenpress.am/en/article/1253745 Երեւանաի քաղաքապետութիւնը Ամիրեան փողոցը Պապ թագաւոր կը վերանուանէ, 23-06-2026{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.yerevan.am/edfiles/files/avagani%2028.11/1.pdf Երեւանի քաղաքի քաղաքային նշանակութեամբ փողոցներու ցանկ]</ref> <ref>[https://arm.sputniknews.ru/20260623/amirjan-pvoghvocn-anvanakvochvec-pap-tagavvori-pvoghvoc-erevanum-mi-sharq-pvoghvocner-anvanapvokhvecin-103746646.html Ամիրեան փողոցը Պապ թագաւոր անուանակոչուեցաւ, պատմականը․ 23-06-2026]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20170928055659/http://ankakh.com/article/47866/hrripsimyan-gimnazia--amiryan-pvoghvotsi-amyenalurr-patmamshakuthayin-shyenqe Հռիփսիմեան Գայանեան կրթարանի մասին, 28-09-2017]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} rrk6rxyo4a6spgnqfw1wtx2q4kzdobv Թումանեան փողոց (Երեւան) 0 32201 252633 252626 2026-07-08T17:00:37Z HoMen 269 252633 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երեւանի փողոց|name=Թումանեան փողոց|other_name=ՆԱԽԿԻՆ ԱՆՈՒԱՆՈՒՄՆԵՐ<br />Դոկտորսկայա (Բժշկական),<br />Ստեփան Ալավերդեան փողոց,<br />Վլադիմիր Լենինի փողոց|area=Երեւան կեդրոն|country=Հայաստան|image=Tumanyan Street 0370.jpg|native_name=}} '''Թումանեան փողոց'''․ փողոց [[Երեւան|Երեւանի]] Կեդրոն վարչական շրջանի։ Անուանուած է ի պատիւ ամենայն հայոց բանաստեղծ [[Յովհաննէս Թումանեան|Յովհաննէս Թումանեանի]]։ == Պատմական ակնարկ == Ժամանակի ընթացքին փողոցին կրած անունները եղած են՝ * 1856-1920․ Դոկտորսկայա (Բժշկական), * 1921-1961․ Ստեփան Ալավերդեան, ի պատիւ հայ յեղափոխական գործիչ եւ Հայաստանի մէջ խորհրդային իշխանութեան հաստատման աջակից Ստեփան Ալավերդեանի։ * 1961-էն ասդին փղոցը Թումանեան կը կոչուի։ 1906-1911 փողոցը ներառնուած է Երեւանի յատակագիծին, որուն համաձայն, Թումանեան (այդ օրերուն՝ Դոկտորսկայա) փողոցը կը սկսի Տէր Ղուկասովսկայա (այժմ՝ [[Նալբանդեան փողոց (Երեւան)|Նալբանդեան]]) փողոցէն եւ կ՛երկարի քաղաքին հարաւ-արեւելեան մասէն հիւսիս-արեւմուտք, դէպի [[Կոնդ|Կոնդի]] (Կոնդ, Երեւանի պատմական թաղամասերէն մէկը) բարձունքը։ Ի․ դարասկիզբին, փողոցը խաչմերուկ կը կազմէր Աստաֆեան (այժմ՝ [[Աբովեան Փողոց (Երեւան)|Աբովեան]]), Մալեարսկայա (այժմ՝ [[Տերեան փողոց, Երեւան|Տերեան]]), Քարվանսարայսկայա (այժմ՝ [[Եզնիկ Կողբացի փողոց, Երեւան|Եզնիկ Կողբացի]]) եւ Աստաֆեանէն սկսող եւ Դոկտորսկայա փողոցին միացող Սադովայա (այժմ՝ [[Հին Երեւանցու փողոց, Երեւան|Հին Երեւանցու]]) փողոցներուն հետ։ Թումանեան փողոցին դէպի Կոնդ տանող մասը ամբողջութեամբ այգիներով ծածկուած եղած էր՝ այժմ, [[Մարշալ Բաղրամեան Պողոտայ]] - [[Պռոշեան փողոց, Երեւան|Պռոշեան]] - [[Դերենիկ Դեմիրճեան Փողոց|Դեմիրճեան]] եւ [[Մոսկովեան փողոց, Երեւան|Մոսկովեան]] - [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոցի]] - [[Սայաթ Նովայի պողոտայ, Երեւան|Սայաթ Նովայի]] - [[Տերեան փողոց, Երեւան|Տերեան]] - [[Իսահակեան փողոց, Երեւան|Իսահակեան]] փողոցներուն հատման հատուածները։ [[Պատկեր:Գեթսեմանի մատուռ.jpg|մինի|Գեթսեմանի մատուռ․ նկար՝ 31-08-2014]] == Փողոցին վրայ եղած են == * [[Գեթսեմանի մատուռ|Գեթսեմանի մատուռը]]․ Հին Երեւանի կարեւոր եկեղեցիներէն։ Անոր տեղը այժմ կանգնած է [[Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոն|Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնին]] շէնքը։ Մատուռին այդ անունը տուած են որովհետեւ կը գտնուէր այգիներու մէջ։ Մատուռի շուրջը կը գտնուէրլ հին Երեւանի գերեզմանատունը՝ օրօրացձեւ եւ տապանաձեւ բազմաթիւ գերեզմանաքարերով։ Մատուռը ունեցած է ԺԲ․-ԺԳ․դարերը բնորոշող ճարտարապետական ոճ ու ձեւ, ուստի կ՛ենթադրուի, որ կառուցուած է այդ ժամանակաշրջանին։ Մատուռը, ամենայն հաւանականութեամբ, քանդուած է [[1679 թուական|1679]]-ի երկրաշարժի ընթացքին եւ վերակառուցուած է [[1901 թուական|1901]]-ին Երեւանի քաղաքագլուխներ [[Մելիք-Աղամալեաններ|Իսահակ]] [[Մելիք-Աղամալեաններ|եւ Յովհաննէս Մելիք-Աղամալեաններու]] նուիրատւութեամբ։ 1930-ական թուականներուն, երբ այդ վայրին պէտք էր Օփերայի եւ պալէյի թատրոնի շէնքը կառուցուէր, [[Ալեքսանտր Թամանեան]] որոշեց տեղափոխել ու վերակառուցել մատուռը։ Սակայն չէ իրականացուած, քարերուն կորուստի պատճառով։ Վերցուած է նաեւ մատուռին կից գերեզմանոցը` ԺԷ․րդ եւ ԺԸ․ դարերու տապանաքարերով։ * [[Պատկեր:Zoravar Doors Chamber.JPG|մինի|Սբ. Անանիա առաքեալի մատուռը, նկար՝ 09-01-2009]][[Սուրբ Անանիա առաքեալի մատուռ|Սուրբ Անանիա առաքեալի մատուռը]]․ Եղած է Թ․րդ-ԺԳ․ դարերու քարաշէն կառոյց, որ հիմնուած է Անանիա առաքեալի գերեզմանին վրայ։ Մատուռը վերանորոգուած է [[Մովսէս Գ. Տաթեւացի|Մովսէս Սիւնեցի]] վարդապետին կողմէն, ինչպէս նաեւ վերակառուցուած է եկեղեցին եւ նաեւ կառուցուած են ժամատուն եւ խցեր։ Անոնց շուրջ պարիսպներ քաշած են եւ միաբանութիւն հիմնուած է, որ անապատ կոչուած է։ Ամբողջ կառոյցը, բացի եկեղեցիէն փայտաշէն եղած ըլլալուն պատճառով, կ՛արուի 1635-1636 տարիներուն թուրք-պարսկական պատերազմին ժամանակ։ Բոլորը կրկին կը վերակառուցուին [[Փիլիպոս Ա․ Աղբակեցի|Փիլիպոս Ա․ Աղբակեցի կաթողիկոսին]] կողմէն։ Այսօր [[Զօրաւոր Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի|Սբ. Զորաւոր եկեղեցիին]] կից գտնուող դամբարանը կը համարուի Սուրբ Անանիա առաքեալին վերաբերող ամենանշանաւոր սրբավայրը։ [[Պատկեր:Saint Peter and Paul Church, Yerevan.jpg|մինի| * Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցի․ նկար՝ 1930 ]] * [[Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցի, Երեւան|Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցի]]․ կառուցուած է Ե․ դարուն եւ կը գտնուէր Դոկտորսկայա եւ Աստաֆեան փողոցներուն անկիւնը՝ այժմ Մոսկվա շարժապատկերասրահ։ Եկեղեցին բազմիցս վերանորոգուած եւ վերակառուցուած է՝ Է․, ԺԲ․, ԺԷ․, ԺԷ․ եւ ԺԸ․ (1679-ին երկրաշարժէն ետք) դարերուն։ Հիմնովին վերակառուցուած է ԺԹ․ դարին։ * [[Սուրբ Գայանէի օրիորդաց կրթարան, Երեւան|Սուրբ Գայանէի օրիորդաց կրթարան]]․ հիմնուած 1866-ին, Էջմիածնի կաթողիկոսարանի միջնորդությամբ։ * Սողոմոնեանի գինիի եւ գոնիակի գործարան։ * 1880-ականներուն Վ. Պապաջանեանի կողմէն լոյս տեսնող [[Պսակ (թերթ)|«Պսակ» թերթի]] խմբագրատունը, որ գործած է Ն. Յովակիմեանի բնակարանին մէջ։ * [[Ալեքսանտր Թամանեանի արհեստանոց]]։ * Փողոցը կառուցապատուած եղած է սեփական եւ եկամտաբեր տուներով, որոնց մէջ կային խանութներ։ Այդպիսին էին՝ Քոչարեաններուն, [[Միխայիլ ֆոն տէր Նոննէ|ֆոն]] [[Միխայիլ ֆոն տէր Նոննէ|տէր Նոննէի]], Գէորգեաններու երկհարկանի տուները, որոնք կառուցուած էին ԺԹ․ եւ Ի․ դարերու ճարտարապետական ոճով։ == Հետաքրքրական տուեալներ == * [[Պատկեր:Raffi kojian-AM2000-1499 173.jpg|մինի|[[Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)|Յովհաննէս Թումանեանի թանգարանը]]]]Ապրիլ 1953-ին Թումանեան փողոցի սկզբնամասին ճարտարապետ [[Գրիգոր Աղապապեան|Գրիգոր Աղաբաբեանի]] նախագծով կը բացուի [[Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)|Յովհաննէս Թումանեանի թանգարանը]], որուն 54 աստիճանները կը խորհրդանշեն [[Յովհաննէս Թումանեան|Թումանեանի]] ապրած տարիները։ * [[Սարեան փողոց, Երեւան|Սարեան]]-Թումանեան փողոցներու խաչմերուկին կը գտնուի [[Պրուսովի անուան լեզուաբանական համալսարան|Պրուսովի անուան լեզուաբանական համալսարանը]] (ատենին՝ Յովհաննէս Ադամեանի անուան ռատիոէլեկտրակապի արհեստագիտարան)։ Համալսարանը հիմնադրուած է [[1935 թուական|1935]] Փետրվարի 4-ին։ * [[Պատկեր:Swan Lake, Kentron, Yerevan, June 2023.jpeg|մինի|Կարապի լիճ]]Թումանեան փողոցի եւ [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոցի պողոտայի]] անկիւնէն ճեմուղի մը կ՛ընթանայ դէպի [[Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոն|Ալեքսանտր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէյի ազգային ակադեմիական թատրոնը]], որ կառուցուած է [[1932 թուական|1932]]-ին։ Օփերայի դիմացի [[Ազատութեան հրապարակ, Երեւան|Ազատութեան հրապարակին]] վրայ կը գտնուի [[Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձան (Երեւան)|Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձանը]]։ * [[Կարապի լիճ]]․ Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձանին դիմաց կը գտնուի Կարապի լիճը, որ ձմրան կը վերածուի սահադաշտի։ Այս տարածքին կը գտնուի [[Առնօ Պապաճանեան|Առնօ Պապաճանեանի]] յուշարձանը (քանդակագործ՝ Դաւիթ Պեճանեան)։ * [[Ալեքսանդր Սպենդիարեանի Տուն-Թանգարան]]․ կը գտնուի Թումանեան-Նալբանդեան փողոցներուն հատման խաչմերուկին։ * Ստեփան Շահումեանի անուան թիվ 1 դպրոց․ կառուցուած է 1928-ին։ * Փողոցի երկայնքին, աջ ու ձախ կողմը կան նշանակութիւն ունեցող շէնքեր, կառուցուած ԺԹ․ դարավերջերուն եւ Ի․ դարասկիզբին, որոնց նախագծողները եղած են ճանչցուած ճարտարապետեր։ Անոնք բնակարան եղած են երեւելի անձնաւորութիւններու եւ կամ եղած են աշխատանոցներ։ Անոնցմէ շատեր արձանագրուած են [[Կեդրոն Վարչական Շրջանի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ|Կեդրոն Վարչական Շրջանի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկին]]։ * Թումանեան փողոցը, Օփերայի եւ Ազատութեան հրապարակին առջեւէն անցնելով, [[Հիւսիսային պողոտայ (Երեւան)|Հիւսիսային պողոտան]] կը ճեղքէ։ * Թումանեան փողոցը, հարաւ-արեւելքէն հիւսիս-արեւմուտք իր ընթացքին՝ [[Խանճեան փողոց, Երեւան|Խանճեան փողոցէն]] մինչեւ [[Սարեան փողոց]], յաջորդաբար կը ճեղքէ՝ [[Հանրապետութեան փողոց, Երեւան|Հանրապետութեան]], [[Աւագ Պետրոսեան փողոց, Երեւան|Աւագ Պետրոսեան]], [[Նալբանդեան փողոց, Երեւան|Նալբանդեան]], [[Աբովեան Փողոց (Երեւան)|Աբովեան]], [[Տերեան փողոց, Երեւան|Տերեան]], [[Եզնիկ Կողբացի փողոց, Երեւան|Եզնիկ Կողբացի]], [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոց]], [[Ղազար Փարպեցի փողոց, Երեւան|Ղազար Փարպեցի]] փողոցները։ == Պատկերասրահ == nii6ev1hnx8iae40xt2t6ey6lx24fkd 252634 252633 2026-07-08T17:57:11Z HoMen 269 /* Պատկերասրահ */ 252634 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երեւանի փողոց|name=Թումանեան փողոց|other_name=ՆԱԽԿԻՆ ԱՆՈՒԱՆՈՒՄՆԵՐ<br />Դոկտորսկայա (Բժշկական),<br />Ստեփան Ալավերդեան փողոց,<br />Վլադիմիր Լենինի փողոց|area=Երեւան կեդրոն|country=Հայաստան|image=Tumanyan Street 0370.jpg|native_name=}} '''Թումանեան փողոց'''․ փողոց [[Երեւան|Երեւանի]] Կեդրոն վարչական շրջանի։ Անուանուած է ի պատիւ ամենայն հայոց բանաստեղծ [[Յովհաննէս Թումանեան|Յովհաննէս Թումանեանի]]։ == Պատմական ակնարկ == Ժամանակի ընթացքին փողոցին կրած անունները եղած են՝ * 1856-1920․ Դոկտորսկայա (Բժշկական), * 1921-1961․ Ստեփան Ալավերդեան, ի պատիւ հայ յեղափոխական գործիչ եւ Հայաստանի մէջ խորհրդային իշխանութեան հաստատման աջակից Ստեփան Ալավերդեանի։ * 1961-էն ասդին փղոցը Թումանեան կը կոչուի։ 1906-1911 փողոցը ներառնուած է Երեւանի յատակագիծին, որուն համաձայն, Թումանեան (այդ օրերուն՝ Դոկտորսկայա) փողոցը կը սկսի Տէր Ղուկասովսկայա (այժմ՝ [[Նալբանդեան փողոց (Երեւան)|Նալբանդեան]]) փողոցէն եւ կ՛երկարի քաղաքին հարաւ-արեւելեան մասէն հիւսիս-արեւմուտք, դէպի [[Կոնդ|Կոնդի]] (Կոնդ, Երեւանի պատմական թաղամասերէն մէկը) բարձունքը։ Ի․ դարասկիզբին, փողոցը խաչմերուկ կը կազմէր Աստաֆեան (այժմ՝ [[Աբովեան Փողոց (Երեւան)|Աբովեան]]), Մալեարսկայա (այժմ՝ [[Տերեան փողոց, Երեւան|Տերեան]]), Քարվանսարայսկայա (այժմ՝ [[Եզնիկ Կողբացի փողոց, Երեւան|Եզնիկ Կողբացի]]) եւ Աստաֆեանէն սկսող եւ Դոկտորսկայա փողոցին միացող Սադովայա (այժմ՝ [[Հին Երեւանցու փողոց, Երեւան|Հին Երեւանցու]]) փողոցներուն հետ։ Թումանեան փողոցին դէպի Կոնդ տանող մասը ամբողջութեամբ այգիներով ծածկուած եղած էր՝ այժմ, [[Մարշալ Բաղրամեան Պողոտայ]] - [[Պռոշեան փողոց, Երեւան|Պռոշեան]] - [[Դերենիկ Դեմիրճեան Փողոց|Դեմիրճեան]] եւ [[Մոսկովեան փողոց, Երեւան|Մոսկովեան]] - [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոցի]] - [[Սայաթ Նովայի պողոտայ, Երեւան|Սայաթ Նովայի]] - [[Տերեան փողոց, Երեւան|Տերեան]] - [[Իսահակեան փողոց, Երեւան|Իսահակեան]] փողոցներուն հատման հատուածները։ [[Պատկեր:Գեթսեմանի մատուռ.jpg|մինի|Գեթսեմանի մատուռ․ նկար՝ 31-08-2014]] == Փողոցին վրայ եղած են == * [[Գեթսեմանի մատուռ|Գեթսեմանի մատուռը]]․ Հին Երեւանի կարեւոր եկեղեցիներէն։ Անոր տեղը այժմ կանգնած է [[Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոն|Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնին]] շէնքը։ Մատուռին այդ անունը տուած են որովհետեւ կը գտնուէր այգիներու մէջ։ Մատուռի շուրջը կը գտնուէրլ հին Երեւանի գերեզմանատունը՝ օրօրացձեւ եւ տապանաձեւ բազմաթիւ գերեզմանաքարերով։ Մատուռը ունեցած է ԺԲ․-ԺԳ․դարերը բնորոշող ճարտարապետական ոճ ու ձեւ, ուստի կ՛ենթադրուի, որ կառուցուած է այդ ժամանակաշրջանին։ Մատուռը, ամենայն հաւանականութեամբ, քանդուած է [[1679 թուական|1679]]-ի երկրաշարժի ընթացքին եւ վերակառուցուած է [[1901 թուական|1901]]-ին Երեւանի քաղաքագլուխներ [[Մելիք-Աղամալեաններ|Իսահակ]] [[Մելիք-Աղամալեաններ|եւ Յովհաննէս Մելիք-Աղամալեաններու]] նուիրատւութեամբ։ 1930-ական թուականներուն, երբ այդ վայրին պէտք էր Օփերայի եւ պալէյի թատրոնի շէնքը կառուցուէր, [[Ալեքսանտր Թամանեան]] որոշեց տեղափոխել ու վերակառուցել մատուռը։ Սակայն չէ իրականացուած, քարերուն կորուստի պատճառով։ Վերցուած է նաեւ մատուռին կից գերեզմանոցը` ԺԷ․րդ եւ ԺԸ․ դարերու տապանաքարերով։ * [[Պատկեր:Zoravar Doors Chamber.JPG|մինի|Սբ. Անանիա առաքեալի մատուռը, նկար՝ 09-01-2009]][[Սուրբ Անանիա առաքեալի մատուռ|Սուրբ Անանիա առաքեալի անապատի մատուռը]]․ Եղած է Թ․րդ-ԺԳ․ դարերու քարաշէն կառոյց, որ հիմնուած է Անանիա առաքեալի գերեզմանին վրայ։ Մատուռը վերանորոգուած է [[Մովսէս Գ. Տաթեւացի|Մովսէս Սիւնեցի]] վարդապետին կողմէն, ինչպէս նաեւ վերակառուցուած է եկեղեցին եւ նաեւ կառուցուած են ժամատուն եւ խցեր։ Անոնց շուրջ պարիսպներ քաշած են եւ միաբանութիւն հիմնուած է, որ անապատ կոչուած է։ Ամբողջ կառոյցը, բացի եկեղեցիէն փայտաշէն եղած ըլլալուն պատճառով, կ՛արուի 1635-1636 տարիներուն թուրք-պարսկական պատերազմին ժամանակ։ Բոլորը կրկին կը վերակառուցուին [[Փիլիպոս Ա․ Աղբակեցի|Փիլիպոս Ա․ Աղբակեցի կաթողիկոսին]] կողմէն։ Այսօր [[Զօրաւոր Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի|Սբ. Զորաւոր եկեղեցիին]] կից գտնուող դամբարանը կը համարուի Սուրբ Անանիա առաքեալին վերաբերող ամենանշանաւոր սրբավայրը։ [[Պատկեր:Saint Peter and Paul Church, Yerevan.jpg|մինի| * Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցի․ նկար՝ 1930 ]] * [[Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցի, Երեւան|Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցի]]․ կառուցուած է Ե․ դարուն եւ կը գտնուէր Դոկտորսկայա եւ Աստաֆեան փողոցներուն անկիւնը՝ այժմ Մոսկվա շարժապատկերասրահ։ Եկեղեցին բազմիցս վերանորոգուած եւ վերակառուցուած է՝ Է․, ԺԲ․, ԺԷ․, ԺԷ․ եւ ԺԸ․ (1679-ին երկրաշարժէն ետք) դարերուն։ Հիմնովին վերակառուցուած է ԺԹ․ դարին։ * [[Գայանեան օրիորդաց կրթարան]]․ հիմնուած 1866-ին, Էջմիածնի կաթողիկոսարանի միջնորդությամբ։ * Սողոմոնեանի գինիի եւ գոնիակի գործարան։ * 1880-ականներուն Վ. Պապաջանեանի կողմէն լոյս տեսնող [[Պսակ (թերթ)|«Պսակ» թերթի]] խմբագրատունը, որ գործած է Ն. Յովակիմեանի բնակարանին մէջ։ * [[Ալեքսանտր Թամանեանի արհեստանոց]]։ * Փողոցը կառուցապատուած եղած է սեփական եւ եկամտաբեր տուներով, որոնց մէջ կային խանութներ։ Այդպիսին էին՝ Քոչարեաններուն, [[Միխայիլ ֆոն տէր Նոննէ|ֆոն]] [[Միխայիլ ֆոն տէր Նոննէ|տէր Նոննէի]], Գէորգեաններու երկհարկանի տուները, որոնք կառուցուած էին ԺԹ․ եւ Ի․ դարերու ճարտարապետական ոճով։ == Հետաքրքրական տուեալներ == * [[Պատկեր:Raffi kojian-AM2000-1499 173.jpg|մինի|[[Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)|Յովհաննէս Թումանեանի թանգարանը]]]]Ապրիլ 1953-ին Թումանեան փողոցի սկզբնամասին ճարտարապետ [[Գրիգոր Աղապապեան|Գրիգոր Աղաբաբեանի]] նախագծով կը բացուի [[Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)|Յովհաննէս Թումանեանի թանգարանը]], որուն 54 աստիճանները կը խորհրդանշեն [[Յովհաննէս Թումանեան|Թումանեանի]] ապրած տարիները։ * [[Սարեան փողոց, Երեւան|Սարեան]]-Թումանեան փողոցներու խաչմերուկին կը գտնուի [[Պրուսովի անուան լեզուաբանական համալսարան|Պրուսովի անուան լեզուաբանական համալսարանը]] (ատենին՝ Յովհաննէս Ադամեանի անուան ռատիոէլեկտրակապի արհեստագիտարան)։ Համալսարանը հիմնադրուած է [[1935 թուական|1935]] Փետրվարի 4-ին։ * [[Պատկեր:Swan Lake, Kentron, Yerevan, June 2023.jpeg|մինի|Կարապի լիճ]]Թումանեան փողոցի եւ [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոցի պողոտայի]] անկիւնէն ճեմուղի մը կ՛ընթանայ դէպի [[Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոն|Ալեքսանտր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէյի ազգային ակադեմիական թատրոնը]], որ կառուցուած է [[1932 թուական|1932]]-ին։ Օփերայի դիմացի [[Ազատութեան հրապարակ, Երեւան|Ազատութեան հրապարակին]] վրայ կը գտնուի [[Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձան (Երեւան)|Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձանը]]։ * [[Կարապի լիճ]]․ Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձանին դիմաց կը գտնուի Կարապի լիճը, որ ձմրան կը վերածուի սահադաշտի։ Այս տարածքին կը գտնուի [[Առնօ Պապաճանեան|Առնօ Պապաճանեանի]] յուշարձանը (քանդակագործ՝ Դաւիթ Պեճանեան)։ * [[Ալեքսանդր Սպենդիարեանի Տուն-Թանգարան]]․ կը գտնուի Թումանեան-Նալբանդեան փողոցներուն հատման խաչմերուկին։ * Ստեփան Շահումեանի անուան թիվ 1 դպրոց․ կառուցուած է 1928-ին։ * Փողոցի երկայնքին, աջ ու ձախ կողմը կան նշանակութիւն ունեցող շէնքեր, կառուցուած ԺԹ․ դարավերջերուն եւ Ի․ դարասկիզբին, որոնց նախագծողները եղած են ճանչցուած ճարտարապետեր։ Անոնք բնակարան եղած են երեւելի անձնաւորութիւններու եւ կամ եղած են աշխատանոցներ։ Անոնցմէ շատեր արձանագրուած են [[Կեդրոն Վարչական Շրջանի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ|Կեդրոն Վարչական Շրջանի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկին]]։ * Թումանեան փողոցը, Օփերայի եւ Ազատութեան հրապարակին առջեւէն անցնելով, [[Հիւսիսային պողոտայ (Երեւան)|Հիւսիսային պողոտան]] կը ճեղքէ։ * Թումանեան փողոցը, հարաւ-արեւելքէն հիւսիս-արեւմուտք իր ընթացքին՝ [[Խանճեան փողոց, Երեւան|Խանճեան փողոցէն]] մինչեւ [[Սարեան փողոց]], յաջորդաբար կը ճեղքէ՝ [[Հանրապետութեան փողոց, Երեւան|Հանրապետութեան]], [[Աւագ Պետրոսեան փողոց, Երեւան|Աւագ Պետրոսեան]], [[Նալբանդեան փողոց, Երեւան|Նալբանդեան]], [[Աբովեան Փողոց (Երեւան)|Աբովեան]], [[Տերեան փողոց, Երեւան|Տերեան]], [[Եզնիկ Կողբացի փողոց, Երեւան|Եզնիկ Կողբացի]], [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոց]], [[Ղազար Փարպեցի փողոց, Երեւան|Ղազար Փարպեցի]] փողոցները։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Hanrapetutyan Tumanyan intersection in Yerevan.jpg|Հանրապետութեան եւ Թումանեան խաչմերուկ Պատկեր:Թումանյան փող..jpg|Թումանեան փողոց Պատկեր:Թումանյան 10, Երևան (1).jpg|'''Թումանեան 10''' Պատկեր:Tumanyan Street, Yerevan 33.jpg|Թումանեան 33 Պատկեր:Թումանյան 35, Երևան.jpg|Թումանեան 35 Պատկեր:Moscow cinema in Yerevan.jpg|Թումանեան եւ Աբովեան անկիւն․ Մոսկուա շարժապատկերասրահ Պատկեր:Yerevan State Linguistic University, 2016.jpg|Վ․ Պրուսովի անուան պետական լեզուաբանական համալսարան Պատկեր:Թումանյան 9, Երևան (1).jpg|Թումանեան 9 Պատկեր:Թումանյան 8, Երևան (1).jpg|Թումանեան 8 Պատկեր:Yerevan Museum of Alexander Spendiaryan.jpg|Ալեքսանտր Սպենդարեանի թանգարան, Թումանեան եւ Նալբանդեան փողոցներու անկիւն Պատկեր:Թումանյան 23, Երևան (4).jpg|Սողոմոնեանի գինիի եւ գոնիակի գործարանի շէնքը ․․․․ Պատկեր:Թումանյան 23, Երևան (1).jpg|Թումանեան 23, - Հայաստանի մշակութային ժառանգության ID (P3170)․․․ Պատկեր:Թումանյան 17, Երևան.jpg|թումանեան 17․ Հայկական սովետական հանրագիտարանի խմբագրութեան շէնքը Պատկեր:Stepan Shahumyan school9152164 10.JPG|Ստեփան Շահումեանի անուան դպրոց Պատկեր:Tumanyan Street, Yerevan 37.jpg|Թումանեան 37 Պատկեր:Tumanyan Street Yerevan 12.jpg|Թումանեան 29․ Թումանեան փողոցի և Մաշտոցի պողոտայի անկիւն, բնակելի շենքը Պատկեր:Tumanyan Street Yerevan 13.jpg|Թումանեան 13 Պատկեր:Toumanyan street 15 (1).jpg|Թումանեան 15, պատշգամ Պատկեր:Tumanyan Street Yerevan 35.jpg|Թումանեան փողոց Պատկեր:Plaque on Toumanyan 30, Yerevan.jpg Պատկեր:Թումանյան 20, Երևան (1).jpg|թումանեան 20 Պատկեր:Թումանյան 34, Երևան.jpg|Թումանեան 34 Պատկեր:Relief to the poet Loudvig Douryan (41 Toumanyan Street, Yerevan) May 2018 (cropped).jpg|Թումանեան 41, Լուտվիկ Տուրեանի դիմաքանդակ Պատկեր:Թումանյան 9, Երևան (3).jpg|Թումանեան 9 </gallery> aiu0tnrdoz5yb6rznrw1a3sx2xbg53y 252636 252634 2026-07-08T18:12:36Z HoMen 269 252636 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երեւանի փողոց|name=Թումանեան փողոց|other_name=ՆԱԽԿԻՆ ԱՆՈՒԱՆՈՒՄՆԵՐ<br />Դոկտորսկայա (Բժշկական),<br />Ստեփան Ալավերդեան փողոց,<br />Վլադիմիր Լենինի փողոց|area=Երեւան կեդրոն|country=Հայաստան|image=Tumanyan Street 0370.jpg|native_name=}} '''Թումանեան փողոց'''․ փողոց [[Երեւան|Երեւանի]] Կեդրոն վարչական շրջանի։ Անուանուած է ի պատիւ ամենայն հայոց բանաստեղծ [[Յովհաննէս Թումանեան|Յովհաննէս Թումանեանի]]։ == Պատմական ակնարկ == Ժամանակի ընթացքին փողոցին կրած անունները եղած են՝ * 1856-1920․ Դոկտորսկայա (Բժշկական), * 1921-1961․ Ստեփան Ալավերդեան, ի պատիւ հայ յեղափոխական գործիչ եւ Հայաստանի մէջ խորհրդային իշխանութեան հաստատման աջակից Ստեփան Ալավերդեանի։ * 1961-էն ասդին փղոցը Թումանեան կը կոչուի։ 1906-1911 փողոցը ներառնուած է Երեւանի յատակագիծին, որուն համաձայն, Թումանեան (այդ օրերուն՝ Դոկտորսկայա) փողոցը կը սկսի Տէր Ղուկասովսկայա (այժմ՝ [[Նալբանդեան փողոց (Երեւան)|Նալբանդեան]]) փողոցէն եւ կ՛երկարի քաղաքին հարաւ-արեւելեան մասէն հիւսիս-արեւմուտք, դէպի [[Կոնդ|Կոնդի]] (Կոնդ, Երեւանի պատմական թաղամասերէն մէկը) բարձունքը։ Ի․ դարասկիզբին, փողոցը խաչմերուկ կը կազմէր Աստաֆեան (այժմ՝ [[Աբովեան Փողոց (Երեւան)|Աբովեան]]), Մալեարսկայա (այժմ՝ [[Տերեան փողոց, Երեւան|Տերեան]]), Քարվանսարայսկայա (այժմ՝ [[Եզնիկ Կողբացի փողոց, Երեւան|Եզնիկ Կողբացի]]) եւ Աստաֆեանէն սկսող եւ Դոկտորսկայա փողոցին միացող Սադովայա (այժմ՝ [[Հին Երեւանցու փողոց, Երեւան|Հին Երեւանցու]]) փողոցներուն հետ։ Թումանեան փողոցին դէպի Կոնդ տանող մասը ամբողջութեամբ այգիներով ծածկուած եղած էր՝ այժմ, [[Մարշալ Բաղրամեան Պողոտայ]] - [[Պռոշեան փողոց, Երեւան|Պռոշեան]] - [[Դերենիկ Դեմիրճեան Փողոց|Դեմիրճեան]] եւ [[Մոսկովեան փողոց, Երեւան|Մոսկովեան]] - [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոցի]] - [[Սայաթ Նովայի պողոտայ, Երեւան|Սայաթ Նովայի]] - [[Տերեան փողոց, Երեւան|Տերեան]] - [[Իսահակեան փողոց, Երեւան|Իսահակեան]] փողոցներուն հատման հատուածները։ [[Պատկեր:Գեթսեմանի մատուռ.jpg|մինի|Գեթսեմանի մատուռ․ նկար՝ 31-08-2014]] == Փողոցին վրայ եղած են == * [[Գեթսեմանի մատուռ|Գեթսեմանի մատուռը]]․ Հին Երեւանի կարեւոր եկեղեցիներէն։ Անոր տեղը այժմ կանգնած է [[Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոն|Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոնին]] շէնքը։ Մատուռին այդ անունը տուած են որովհետեւ կը գտնուէր այգիներու մէջ։ Մատուռի շուրջը կը գտնուէրլ հին Երեւանի գերեզմանատունը՝ օրօրացձեւ եւ տապանաձեւ բազմաթիւ գերեզմանաքարերով։ Մատուռը ունեցած է ԺԲ․-ԺԳ․դարերը բնորոշող ճարտարապետական ոճ ու ձեւ, ուստի կ՛ենթադրուի, որ կառուցուած է այդ ժամանակաշրջանին։ Մատուռը, ամենայն հաւանականութեամբ, քանդուած է [[1679 թուական|1679]]-ի երկրաշարժի ընթացքին եւ վերակառուցուած է [[1901 թուական|1901]]-ին Երեւանի քաղաքագլուխներ [[Մելիք-Աղամալեաններ|Իսահակ]] [[Մելիք-Աղամալեաններ|եւ Յովհաննէս Մելիք-Աղամալեաններու]] նուիրատւութեամբ։ 1930-ական թուականներուն, երբ այդ վայրին պէտք էր Օփերայի եւ պալէյի թատրոնի շէնքը կառուցուէր, [[Ալեքսանտր Թամանեան]] որոշեց տեղափոխել ու վերակառուցել մատուռը։ Սակայն չէ իրականացուած, քարերուն կորուստի պատճառով։ Վերցուած է նաեւ մատուռին կից գերեզմանոցը` ԺԷ․րդ եւ ԺԸ․ դարերու տապանաքարերով։ * [[Պատկեր:Zoravar Doors Chamber.JPG|մինի|Սբ. Անանիա առաքեալի մատուռը, նկար՝ 09-01-2009]][[Սուրբ Անանիա առաքեալի մատուռ|Սուրբ Անանիա առաքեալի անապատի մատուռը]]․ Եղած է Թ․րդ-ԺԳ․ դարերու քարաշէն կառոյց, որ հիմնուած է Անանիա առաքեալի գերեզմանին վրայ։ Մատուռը վերանորոգուած է [[Մովսէս Գ. Տաթեւացի|Մովսէս Սիւնեցի]] վարդապետին կողմէն, ինչպէս նաեւ վերակառուցուած է եկեղեցին եւ նաեւ կառուցուած են ժամատուն եւ խցեր։ Անոնց շուրջ պարիսպներ քաշած են եւ միաբանութիւն հիմնուած է, որ անապատ կոչուած է։ Ամբողջ կառոյցը, բացի եկեղեցիէն փայտաշէն եղած ըլլալուն պատճառով, կ՛արուի 1635-1636 տարիներուն թուրք-պարսկական պատերազմին ժամանակ։ Բոլորը կրկին կը վերակառուցուին [[Փիլիպոս Ա․ Աղբակեցի|Փիլիպոս Ա․ Աղբակեցի կաթողիկոսին]] կողմէն։ Այսօր [[Զօրաւոր Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի|Սբ. Զորաւոր եկեղեցիին]] կից գտնուող դամբարանը կը համարուի Սուրբ Անանիա առաքեալին վերաբերող ամենանշանաւոր սրբավայրը։ [[Պատկեր:Saint Peter and Paul Church, Yerevan.jpg|մինի| * Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցի․ նկար՝ 1930 ]] * [[Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցի, Երեւան|Սուրբ Պօղոս-Պետրոս եկեղեցի]]․ կառուցուած է Ե․ դարուն եւ կը գտնուէր Դոկտորսկայա եւ Աստաֆեան փողոցներուն անկիւնը՝ այժմ Մոսկվա շարժապատկերասրահ։ Եկեղեցին բազմիցս վերանորոգուած եւ վերակառուցուած է՝ Է․, ԺԲ․, ԺԷ․, ԺԷ․ եւ ԺԸ․ (1679-ին երկրաշարժէն ետք) դարերուն։ Հիմնովին վերակառուցուած է ԺԹ․ դարին։ * [[Գայանեան օրիորդաց կրթարան]]․ հիմնուած 1866-ին, Էջմիածնի կաթողիկոսարանի միջնորդությամբ։ * Սողոմոնեանի գինիի եւ գոնիակի գործարան։ * 1880-ականներուն Վ. Պապաջանեանի կողմէն լոյս տեսնող [[Պսակ (թերթ)|«Պսակ» թերթի]] խմբագրատունը, որ գործած է Ն. Յովակիմեանի բնակարանին մէջ։ * [[Ալեքսանտր Թամանեանի արհեստանոց]]։ * Փողոցը կառուցապատուած եղած է սեփական եւ եկամտաբեր տուներով, որոնց մէջ կային խանութներ։ Այդպիսին էին՝ Քոչարեաններուն, [[Միխայիլ ֆոն տէր Նոննէ|ֆոն]] [[Միխայիլ ֆոն տէր Նոննէ|տէր Նոննէի]], Գէորգեաններու երկհարկանի տուները, որոնք կառուցուած էին ԺԹ․ եւ Ի․ դարերու ճարտարապետական ոճով։ == Հետաքրքրական տուեալներ == * [[Պատկեր:Raffi kojian-AM2000-1499 173.jpg|մինի|[[Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)|Յովհաննէս Թումանեանի թանգարանը]]]]Ապրիլ 1953-ին Թումանեան փողոցի սկզբնամասին ճարտարապետ [[Գրիգոր Աղապապեան|Գրիգոր Աղաբաբեանի]] նախագծով կը բացուի [[Յովհաննէս Թումանեանի Թանգարան (Երեւան)|Յովհաննէս Թումանեանի թանգարանը]], որուն 54 աստիճանները կը խորհրդանշեն [[Յովհաննէս Թումանեան|Թումանեանի]] ապրած տարիները։ * [[Սարեան փողոց, Երեւան|Սարեան]]-Թումանեան փողոցներու խաչմերուկին կը գտնուի [[Պրուսովի անուան լեզուաբանական համալսարան|Պրուսովի անուան լեզուաբանական համալսարանը]] (ատենին՝ Յովհաննէս Ադամեանի անուան ռատիոէլեկտրակապի արհեստագիտարան)։ Համալսարանը հիմնադրուած է [[1935 թուական|1935]] Փետրվարի 4-ին։ * [[Պատկեր:Swan Lake, Kentron, Yerevan, June 2023.jpeg|մինի|Կարապի լիճ]]Թումանեան փողոցի եւ [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոցի պողոտայի]] անկիւնէն ճեմուղի մը կ՛ընթանայ դէպի [[Ալեքսանդր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէի ազգային ակադեմական թատրոն|Ալեքսանտր Սպենդիարեանի անուան օփերայի եւ պալէյի ազգային ակադեմիական թատրոնը]], որ կառուցուած է [[1932 թուական|1932]]-ին։ Օփերայի դիմացի [[Ազատութեան հրապարակ, Երեւան|Ազատութեան հրապարակին]] վրայ կը գտնուի [[Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձան (Երեւան)|Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձանը]]։ * [[Կարապի լիճ]]․ Յովհաննէս Թումանեանի յուշարձանին դիմաց կը գտնուի Կարապի լիճը, որ ձմրան կը վերածուի սահադաշտի։ Այս տարածքին կը գտնուի [[Առնօ Պապաճանեան|Առնօ Պապաճանեանի]] յուշարձանը (քանդակագործ՝ Դաւիթ Պեճանեան)։ * [[Ալեքսանդր Սպենդիարեանի Տուն-Թանգարան]]․ կը գտնուի Թումանեան-Նալբանդեան փողոցներուն հատման խաչմերուկին։ * Ստեփան Շահումեանի անուան թիվ 1 դպրոց․ կառուցուած է 1928-ին։ * Փողոցի երկայնքին, աջ ու ձախ կողմը կան նշանակութիւն ունեցող շէնքեր, կառուցուած ԺԹ․ դարավերջերուն եւ Ի․ դարասկիզբին, որոնց նախագծողները եղած են ճանչցուած ճարտարապետեր։ Անոնք բնակարան եղած են երեւելի անձնաւորութիւններու եւ կամ եղած են աշխատանոցներ։ Անոնցմէ շատեր արձանագրուած են [[Կեդրոն Վարչական Շրջանի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկ|Կեդրոն Վարչական Շրջանի Պատմութեան Եւ Մշակոյթի Անշարժ Յուշարձաններու Ցանկին]]։ * Թումանեան փողոցը, Օփերայի եւ Ազատութեան հրապարակին առջեւէն անցնելով, [[Հիւսիսային պողոտայ (Երեւան)|Հիւսիսային պողոտան]] կը ճեղքէ։ * Թումանեան փողոցը, հարաւ-արեւելքէն հիւսիս-արեւմուտք իր ընթացքին՝ [[Խանճեան փողոց, Երեւան|Խանճեան փողոցէն]] մինչեւ [[Սարեան փողոց]], յաջորդաբար կը ճեղքէ՝ [[Հանրապետութեան փողոց, Երեւան|Հանրապետութեան]], [[Աւագ Պետրոսեան փողոց, Երեւան|Աւագ Պետրոսեան]], [[Նալբանդեան փողոց, Երեւան|Նալբանդեան]], [[Աբովեան Փողոց (Երեւան)|Աբովեան]], [[Տերեան փողոց, Երեւան|Տերեան]], [[Եզնիկ Կողբացի փողոց, Երեւան|Եզնիկ Կողբացի]], [[Մաշտոցի Պողոտայ (Երեւան)|Մաշտոց]], [[Ղազար Փարպեցի փողոց, Երեւան|Ղազար Փարպեցի]] փողոցները։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Hanrapetutyan Tumanyan intersection in Yerevan.jpg|Հանրապետութեան եւ Թումանեան խաչմերուկ Պատկեր:Թումանյան փող..jpg|Թումանեան փողոց Պատկեր:Թումանյան 10, Երևան (1).jpg|'''Թումանեան 10''' Պատկեր:Tumanyan Street, Yerevan 33.jpg|Թումանեան 33 Պատկեր:Թումանյան 35, Երևան.jpg|Թումանեան 35 Պատկեր:Moscow cinema in Yerevan.jpg|Թումանեան եւ Աբովեան անկիւն․ Մոսկուա շարժապատկերասրահ Պատկեր:Yerevan State Linguistic University, 2016.jpg|Վ․ Պրուսովի անուան պետական լեզուաբանական համալսարան Պատկեր:Թումանյան 9, Երևան (1).jpg|Թումանեան 9 Պատկեր:Թումանյան 8, Երևան (1).jpg|Թումանեան 8 Պատկեր:Yerevan Museum of Alexander Spendiaryan.jpg|Ալեքսանտր Սպենդարեանի թանգարան, Թումանեան եւ Նալբանդեան փողոցներու անկիւն Պատկեր:Թումանյան 23, Երևան (4).jpg|Սողոմոնեանի գինիի եւ գոնիակի գործարանի շէնքը ․․․․ Պատկեր:Թումանյան 23, Երևան (1).jpg|Թումանեան 23, - Հայաստանի մշակութային ժառանգության ID (P3170)․․․ Պատկեր:Թումանյան 17, Երևան.jpg|թումանեան 17․ Հայկական սովետական հանրագիտարանի խմբագրութեան շէնքը Պատկեր:Stepan Shahumyan school9152164 10.JPG|Ստեփան Շահումեանի անուան դպրոց Պատկեր:Tumanyan Street, Yerevan 37.jpg|Թումանեան 37 Պատկեր:Tumanyan Street Yerevan 12.jpg|Թումանեան 29․ Թումանեան փողոցի և Մաշտոցի պողոտայի անկիւն, բնակելի շենքը Պատկեր:Tumanyan Street Yerevan 13.jpg|Թումանեան 13 Պատկեր:Toumanyan street 15 (1).jpg|Թումանեան 15, պատշգամ Պատկեր:Tumanyan Street Yerevan 35.jpg|Թումանեան փողոց Պատկեր:Plaque on Toumanyan 30, Yerevan.jpg Պատկեր:Թումանյան 20, Երևան (1).jpg|թումանեան 20 Պատկեր:Թումանյան 34, Երևան.jpg|Թումանեան 34 Պատկեր:Relief to the poet Loudvig Douryan (41 Toumanyan Street, Yerevan) May 2018 (cropped).jpg|Թումանեան 41, Լուտվիկ Տուրեանի դիմաքանդակ Պատկեր:Թումանյան 9, Երևան (3).jpg|Թումանեան 9 </gallery> <ref>[https://www.loc.gov/resource/g7154y.ct003521/ Երեւանի յատակագիծը 1920]</ref> <ref>[https://armenianprelacy.org/product/%D5%B0%D5%AB%D5%B6-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A1%D5%B6%D5%A8/?srsltid=AfmBOor1L_2I-xxEl5mMdcklQX2vutCqaB8ofxHgOtdV4zjQdgFeDHZE Ազգային Առաջնորդարան․ Հին Երեվան, Երվանդ Շահազիզ, Երեւան 2003]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20170505181625/http://www.toumanian.am/tangaran/tang.php Յովհաննէս Թումանեանին թանգարանի պատմութիւնը, 2017]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20170504090543/http://www.brusov.am/hy/about-university/history brusov.am Պրուսովի անուան լեզուաբանական համալսարանը, 2017]</ref> <ref>[https://bestboy2001.wordpress.com/2015/02/21/%d5%b0-%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d6%83%d5%b8%d5%b2%d5%b8%d6%81%d5%ab-%d5%b0%d5%ab%d5%b6-%d5%b8%d6%82-%d5%b6%d5%b8%d6%80-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5/ Թումանեան փողոցին հին ու նոր պատմութիւնը, 21-02-2015]</ref> <ref>[https://www.yerevan.am/edfiles/files/qaxshin/Qandumner.pdf Երեւանի քաղաքապետարանի կողմէն քանդումի ենթակայ շէնքերու ցանկ ]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} r61c2ubcedeizn98tzsyhb341aa741m Նիքոլ Քիտմըն 0 32202 252637 2026-07-09T05:11:12Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նիքոլ Մերի Քիտմըն''' (20 Յունիս 1967) [[Աւստրալիա|աւստրալա]]-[[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկացի]] դերասանուհի եւ արտադրող<ref>[https://www.salon.com/2024/01/16/nicole-kidman-used-to-lie-about-this-one-thing-to-get-auditions/ Նիքոլ Մերի Քիտմըն]</ref><ref>[https://www.hollywoodreporter.com/lists/14-hollywood-stars-who-immigrated-u...»: 252637 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նիքոլ Մերի Քիտմըն''' (20 Յունիս 1967) [[Աւստրալիա|աւստրալա]]-[[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկացի]] դերասանուհի եւ արտադրող<ref>[https://www.salon.com/2024/01/16/nicole-kidman-used-to-lie-about-this-one-thing-to-get-auditions/ Նիքոլ Մերի Քիտմըն]</ref><ref>[https://www.hollywoodreporter.com/lists/14-hollywood-stars-who-immigrated-us-became-citizens-984824/ Աւստրալա- ամերիկացի դերասանուհին]</ref>։ Քիտմըն համաշխարհային ճանաչում վայելող արուեստագէտ մըն է, որ իր ամբողջ ասպարէզին ընթացքին նկարահանուած է թէ՛ մեծ ժողովրդականութիւն վայելած (blockbuster) եւ թէ՛ անկախ արտադրութեան բազմազան սեռերու շարժապատկերներու մէջ։ 1990-ականներու վերջաւորութենէն ի վեր ան դասուած է աշխարհի ամէնէն բարձր վարձատրուող դերասանուհիներու շարքին։ Իր վաստակին համար արժանացած է բազմաթիւ հեղինակաւոր մրցանակներու, որոնց կարգին՝ [[Օսքար Մրցանակ|«Օսքար»ի]], «Աքթըր» (Screen Actors Guild) մրցանակի, Բրիտանական շարժանկարի ակադեմիայի (BAFTA) մրցանակի, վեց [[Ոսկէ Երկրագունդ|«Ոսկէ Երկրագունդի]], երկու «Փրայմթայմ Էմմի»ի եւ «Վոլփի» բաժակի<ref>[https://deadline.com/2023/11/nicole-kidmans-afi-life-achievement-award-tribute-postponed-due-to-strike-1235359368/ Մրցանակներ]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68915932 Քիտմըն մրցանակակիրը]</ref>։ Քիտմըն իր դերասանական գործունէութիւնը կը սկսի [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] մէջ՝ 1983-ին նկարահանուելով «''Bush Christmas»'' եւ «''BMX Bandits»'' շարժապատկերներուն մէջ։ Իր առաջին մեծ յաջողութիւնը կը սկսի 1989-ին՝ «''Dead Calm»'' շարժապատկերին եւ «''Bangkok Hilton»'' հեռատեսիլի դիպաշարին մէջ գլխաւոր դերեր ստանձնելով<ref>[https://web.archive.org/web/20220223200601/https://projects.latimes.com/hollywood/star-walk/nicole-kidman/ Շարժապատկերի աստղ]</ref>։ Միջազգային ճանաչում ձեռք կը բերէ «''Days of Thunder»'' (1990) շարժապատկերին մէջ երկրորդական դերէ մը ետք, ապա կը շարունակէ իր վերելքը՝ գլխաւոր դերերով «''Far and Away»'' (1992), «''To Die For»'' (1995), «''Batman Forever»'' (1995), «''Practical Magic'' » (1998) եւ «''Eyes Wide Shut»'' (1999) շարժապատկերներուն մէջ։ Քիտմըն չորս անգամ առաջադրուած է «Լաւագոյն դերասանուհի» անուանակարգի «Օսքար»ի՝ «''Moulin Rouge!»'' (2001), «''Rabbit Hole»'' (2010), «''Lion»'' (2016) եւ «''Being the Ricardos»'' (2021) շարժապատկերներուն մէջ իր դերակատարութիւններուն համար։ ''«The Hours»'' (2002) շարժապատկերին մէջ ան կը մարմնաւորէ գրող Վըրճինիա Ուլֆը եւ կ'արժանանայ «Լաւագոյն դերասանուհի»ի «Օսքար»ին, ինչպէս նաեւ այլ դերասանուհիներու հետ բաժնեկցաբար կը ստանայ [[Պերլին|Պերլինի]] միջազգային շարժանկարի փառատօնի «Արծաթէ Արջ» մրցանակը։ Ան նաեւ բարձր գնահատանքի կ'արժանանայ «''Cold Mountain»'' (2003), «''The Killing of a Sacred Deer»'' (2017), «''The Beguiled»'' (2017), «''Bombshell»'' (2019), «''The Northman»'' (2022) եւ «''Babygirl»'' (2024) շարժապատկերներուն մէջ իր դերակատարութիւններով։ Առեւտրական մեծ յաջողութիւն կ'արձանագրէ նաեւ «''The Others»'' (2001), «''The Golden Compass»'' (2007), «''Australia»'' (2008), «''Paddington»'' (2014) եւ «''Aquaman»'' (2018) շարժապատկերներով: Հեռատեսիլի բնագաւառին մէջ Քիտմըն կ'արտադրէ եւ գլխաւոր դեր կը ստանձնէ «HBO»ի «''Big Little Lies»'' (2017-2019) դիպաշարը, որուն համար կարժանանայ «Փրայմթայմ Էմմի» մրցանակներու՝ իբրեւ «Լաւագոյն սահմանափակ դիպաշար»ի արտադրիչ եւ «Լաւագոյն գլխաւոր դերասանուհի»<ref>[https://ew.com/movies/nicole-kidman-through-the-years/ Նիքոլ Քիտմընի յաջողութիւնները]</ref>։ Ան նկարահանուած է նաեւ «''Hemingway & Gellhorn»'' (2012) հեռուստաշարժանկարին մէջ, ինչպէս նաեւ «''Top of the Lake: China Girl'' » (2017), «''The Undoing»'' (2020), «''Nine Perfect Strangers»'' (2021- մինչեւ օրս), «''Special Ops: Lioness»'' (2023-մինչեւ օրս), «''Expats»'' (2024), «''The Perfect Couple»'' (2024) եւ «''Scarpetta»'' (2026-մինչեւ օրս) հեռուստաշարժանկարներուն մէջ։ Քիտմըն 1994-էն ի վեր կը ծառայէ իբրեւ [[ՄԱԿ-ի Մանկական հիմնադրամ|ՄԱԿ-ի Մանկական հիմնադրամի]] (UNICEF) բարի կամքի դեսպանուհի, իսկ 2006-էն՝ [[ՄԱԿ-ի Կանանց կազմակերպութիւն|ՄԱԿ-ի Կանանց կազմակերպութեան]] (UN Women) բարի կամքի դեսպանուհի։ Նոյն տարին ան կ'արժանանայ Աւստրալիոյ բարձրագոյն քաղաքացիական պարգեւներէն մէկուն՝ Աւստրալիոյ Շքանշանի Ընկեր (Companion of the Order of Australia) պատուաւոր կոչումին։ Ան անցեալին ամուսնացած էր դերասան [[Թոմ Քրուզ|Թոմ Քրուզի]] հետ, ապա գիւղական ոճի ամերիկեան երաժշտութեան երգիչ [[Քիթ Արպըն|Քիթ Արպընի]] հետ։ Իր երկու ամուսնութիւններէն ունի ընդհանուր առմամբ չորս զաւակ՝ առաջինէն՝ երկու որդեգիր, իսկ երկրորդէն՝ երկու կենսաբանական դուստր։ 2010-ին կը հիմնէ իր սեփական արտադրական ընկերութիւնը՝ «Blossom Films»։ 2004 եւ 2018 թուականներուն [[Թայմ|«''Թայմ»'' ամսագիրը]] զինք կ'ընդգրկէ աշխարհի հարիւր ամէնէն ազդեցիկ անձնաւորութիւններուն ցանկին մէջ, իսկ 2020-ին ''[[Տը Նիւ Եորք Թայմզ|«Տը Նիւ Եորք Թայմզ»ը]]'' զինք կը դասէ ԻԱ. դարու մեծագոյն դերասաններուն շարքին։ 2003-ին կ'արժանանայ աստղի մը՝ Հոլիվուտի Փառքի ճեմուղիին վրայ (Hollywood Walk of Fame), իսկ 2024-ին կը դառնայ առաջին աւստրալացի դերասանը, որ կ'արժանանայ Ամերիկեան Շարժանկարի Հիմնարկի (AFI) «Կեանքի Նուաճում» (Life Achievement Award) բարձրագոյն մրցանակին։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Գրականութիւն == * Thomson, David (2006). Nicole Kidman. Knopf. ISBN 1-4000-4273-9. * Ellis, Lucy (2002). Nicole Kidman։ The Biography. Aurum Pr Ltd. ISBN 185410859X. * Dickerson, James (2003). Nicole Kidman. Citadel. ISBN 0806524901. [[Ստորոգութիւն:Ի. դարու դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:ԻԱ. դարու դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:ԻԱ. դարու երգչուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ]] [[Ստորոգութիւն:«Ոսկէ Երկրագունդ» մրցանակի դափնեկիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգչուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի հեռատեսիլի դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Աւստրալացի երգչուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Կին դեսպաններ]] [[Ստորոգութիւն:Հոլիվուտեան փառքի ճեմուղի]] [[Ստորոգութիւն:ԵՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ]] sd9ea9lqna06eh5n1u8dabhnyot4swt Ուիթնի Հիուսթըն 0 32203 252638 2026-07-09T05:37:05Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ուիթնի Էլիզապէթ Հիւսթըն,''' (9 Օգոստոս 1963-11 Փետրուար 2012), [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկացի]] երգչուհի, դերասանուհի, շարժանկարի արտադրիչ եւ ձայնագրութիւններու արտադրիչ։ «Ձայնը» (The Voice) մականունով լայնօրէն ճանչցուած Հիւսթըն պատմութեան ամէ...»: 252638 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ուիթնի Էլիզապէթ Հիւսթըն,''' (9 Օգոստոս 1963-11 Փետրուար 2012), [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկացի]] երգչուհի, դերասանուհի, շարժանկարի արտադրիչ եւ ձայնագրութիւններու արտադրիչ։ «Ձայնը» (The Voice) մականունով լայնօրէն ճանչցուած Հիւսթըն պատմութեան ամէնէն բազմապարգեւ արուեստագէտներէն մէկը կը համարուի<ref>[https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/467954-highest-earning-dead-celebrity-female-current Ուիթնի Էլիզապէթ Հիւսթըն]</ref>։ Ան նաեւ բոլոր ժամանակներու ամէնէն շատ վաճառուած երաժշտական արուեստագէտներէն մէկն է՝ աշխարհով մէկ 220 միլիոնէ աւելի ձայնասկաւառակներու վաճառքով։ Իր արուեստական նուաճումներուն, [[Հոլիվուտ|Հոլիվուտի]] մէջ իր յաջող ներթափանցումին եւ երաժշտական տեսահոլովակներուն շնորհիւ, ան զգալիօրէն նպաստած է սեռային եւ ցեղային խտրականութեան պատնէշներու քանդման։ Իր բացառիկ ձայնային կարողութիւններով, աւետարանական (gospel) երգեցողութեան ոճով, բազմալսարան գրաւող արուեստով եւ կենդանի ելոյթներով Հիւսթըն 2023-ին «Rolling Stone» հանդէսին կողմէ դասուած է բոլոր ժամանակներու մեծագոյն երգիչներու ցանկին երկրորդ տեղը։ «1981»ին, պատանի տարիքին իբրեւ բնորդուհի յաջողութիւն ձեռք բերելէ ետք, Հիւսթըն կը դառնայ առաջին սեւամորթ կիներէն մէկը, որուն լուսանկարը կը հրատարակուի «Seventeen» ամսագիրի շապիկին վրայ։ Տասնինը տարեկան հասակին, պայմանագիր կը կնքէ «Arista Records»ի հետ։ Անոր առաջին երկու ձայնասկաւառակները՝ «Whitney Houston» (1985) եւ «Whitney» (1987), համապատասխանաբար 14 եւ 11 շաբաթ կը գրաւեն «Billboard 200» աղիւսակի առաջին տեղը։ Առաջինը մինչեւ այսօր կը մնայ մենակատար արուեստագիտուհիին ամէնէն շատ վաճառուած առաջին ձայնասկաւառակը, իսկ երկրորդը զինք կը դարձնէ առաջին կինը, որ միաժամանակ առաջին տեղով կը սկսի թէ՛ Միացեալ Նահանգներու եւ թէ՛ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] վաճառքի աղիւսակներուն վրայ։ Իր երրորդ ձայնասկաւառակով՝ «I'm Your Baby Tonight» (1990), Հիւսթըն աւելի ժամանակակից քաղաքային երաժշտական ուղղութիւն կ'որդեգրէ։ 1991-ին, «Super Bowl XXV»ի բացման արարողութեան ընթացքին, ան կը կատարէ Միացեալ Նահանգներու ազգային օրհներգը՝ «The Star-Spangled Banner»ը, եւ կը ստանայ մեծ գնահատանք։ Ապա կը նկարահանուի «The Bodyguard» (1992), «Waiting to Exhale» (1995), «The Preacher's Wife» (1996), «Cinderella» (1997) եւ «Sparkle» (2012) շարժանկարներուն մէջ։ Միաժամանակ կ'արտադրէ «The Princess Diaries» (2001-2004) եւ «The Cheetah Girls» (2003-2006) շարժանկարաշարքերը։ «The Bodyguard» եւ «The Preacher's Wife» շարժանկարներու երաժշտական ալպոմները համապատասխանաբար կը համարուին բոլոր ժամանակներու ամէնէն շատ վաճառուած շարժանկարի երաժշտական ալպոմն ու աւետարանական երաժշտութեան ալպոմը։ «The Bodyguard»ի երաժշտական ալպոմը նաեւ կը շահի [[Կրեմմի Մրցանակ|«Կրեմմի»ի]] «Տարուան ալպոմ» մրցանակը եւ 20 շաբաթ շարունակ առաջին տեղը կը գրաւէ «Billboard 200» աղիւսակին վրայ<ref>[https://www.thestar.com/entertainment/whitney-houston-at-22-from-the-star-archives/article_1e90be37-fe6b-54ea-8717-9a0441cea7c8.html Ուիթնի Հիւսթըն աստղը]</ref>։ «My Love Is Your Love» (1998) ձայնասկաւառակի յաջողութենէն ետք, Հիւսթըն 2001-ին «Arista Records»ի հետ նոր պայմանագիր մը կը կնքէ՝ 100 միլիոն ամերիկեան տոլարի արժէքով, որ պատմութեան ամէնէն մեծ ձայնագրման համաձայնութիւններէն մէկը կը նկատուի։ Սակայն [[Թմրանիւթ|թմրանիւթերու]] գործածութիւնը եւ երգիչ [[Պոպի Պրաուն|Պոպի Պրաունի]] հետ իր փոթորկալից ամուսնութիւնը վնաս կը հասցնեն իր «Ամերիկայի սիրելին» համբաւին եւ ստուեր մը կը ձգեն իր յաջորդ ալպոմներուն՝ «Just Whitney» (2002) եւ «One Wish: The Holiday Album» (2003)։ Պրաունէն ամուսնալուծուելէ ետք, Հիւսթըն իր վերջին ալպոմով՝ «I Look to You» (2009), դարձեալ կը բարձրանայ «Billboard 200»-ի առաջին հորիզոնականը։ 11 Փետրուար 2012-ին, Հիւսթըն կը խեղդուի [[Քալիֆորնիա|Քալիֆորնիոյ]] [[Պեւըրլի Հիլզ]] քաղաքին մէջ գտնուող «Beverly Hilton» հիւրանոցին լոգարանին մէջ։ Անոր մահուան նպաստող գործօններ կը համարուին [[Սիրտի կաթուած|սիրտի հիւանդութիւնն]] ու [[Քոքային|քոքայինի]] գործածութիւնը։ Իր մահուան լուրը կը համընկնի 54-րդ «Կրեմմի» մրցանակաբաշխութեան հետ եւ լայն արձագանգ կը գտնէ միջազգային մամուլին մէջ։ Հիւսթընի առաջին երկու ալպոմները եւ «The Bodyguard» շարժանկարի երաժշտական ալպոմը բոլոր ժամանակներու ամէնէն շատ վաճառուած ալպոմներուն շարքին կը դասուին։ Ան կը դառնայ առաջին սեւամորթ արուեստագէտը, որ կը ստանայ Ամերիկայի Ձայնագրութիւններու Արդիւնաբերութեան Միութեան (RIAA) երեք «ադամանդ» հաւաստագրուած ալպոմներ։ «I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me)» եւ «I Will Always Love You» երգերը բոլոր ժամանակներու ամէնէն շատ վաճառուած մեներգերէն են։ Վերջինս մինչեւ այսօր կը մնայ կին երգչուհիի կատարմամբ ամէնէն շատ վաճառուած մեներգը եւ RIAA-ի «ադամանդ» հաւաստագրման կ'արժանանայ։ Հիւսթըն կը գրանցէ «Billboard Hot 100» աղիւսակին վրայ առաջին տեղ գրաւած տասնմէկ երգ եւ մինչեւ այսօր կը մնայ միակ արուեստագէտը, որուն եօթը յաջորդական երգերը անընդմէջ առաջին հորիզոնական կը բարձրանան։ Ան ընդգրկուած է բազմաթիւ փառքի սրահներու եւ փառքի ճամբաներու մէջ, որոնց կարգին՝ «Rock and Roll Hall of Fame», «Rhythm & Blues Hall of Fame» եւ երկու անգամ՝ «Grammy Hall of Fame»։ [[«Կինես»ի համաշխարհային մրցանիշներու գիրք]]<nowiki/>ը Հիւսթընը կը ճանչնայ իբրեւ մահէն ետք ամէնէն բարձր եկամուտ ապահոված կին արուեստագէտը։ Իր ունեցուածքը կը գնահատուի շուրջ 250 միլիոն ամերիկեան տոլար, որ կուտակուած է շուրջ քսանհինգ տարիներու արուեստական գործունէութեան ընթացքին։ Իր կեանքն ու արուեստական ասպարէզը բազմաթիւ վաւերագրական շարժանկարներու եւ հեռուստատեսային յատուկ հաղորդումներու նիւթ կը դառնան<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/music/music-news/whitney-houstons-fortune-limbo-bobbi-803795/ Բոլոր ժամանակներու արուեստագիտուհին]</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ի. դարու ամերիկացի դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ի. դարու ամերիկացի երգչուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:ԻԱ. դարու ամերիկացի դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:ԻԱ. դարու ամերիկացի երգիչներ]] [[Ստորոգութիւն:ԻԱ. դարու ամերիկացի երգչուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:«Կրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ]] [[Ստորոգութիւն:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգչուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի փոփ երգիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ]] ckrnw7yqmoyyw0xcz6dl3fzibcd18vy Էվա Փերոն 0 32204 252639 2026-07-09T06:00:07Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Մարիա Էվա Տուարտէ տէ Փերոն,''' ([[Սպանիա|սպաներէն՝]] maˈɾi.a ˈeβa ˈðwarte ðe peˈɾon), ծննդեան անունով՝ Մարիա Էվա Տուարտէ, 7 Մայիս 1919- 26 Յուլիս 1952), աւելի ծանօթ Էվա «Էվիթա» Փերոն անունով, [[Արժանթին|արժանթինցի]] քաղաքական գործիչ, հանրային գործիչ եւ դերասանուհի...»: 252639 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Մարիա Էվա Տուարտէ տէ Փերոն,''' ([[Սպանիա|սպաներէն՝]] maˈɾi.a ˈeβa ˈðwarte ðe peˈɾon), ծննդեան անունով՝ Մարիա Էվա Տուարտէ, 7 Մայիս 1919- 26 Յուլիս 1952), աւելի ծանօթ Էվա «Էվիթա» Փերոն անունով, [[Արժանթին|արժանթինցի]] քաղաքական գործիչ, հանրային գործիչ եւ դերասանուհի։ Յունիս 1946-էն մինչեւ իր մահը՝ Յուլիս 1952, կը պաշտօնավարէ իբրեւ Արժանթինի առաջին տիկին՝ իբրեւ Արժանթինի նախագահ [[Խուան Փերոն|Խուան Փերոնի]] կինը։ Էվա Փերոն ծնած է համեստ ընտանիքի մը մէջ՝ Փամփաս շրջանի [[Լոս Թոլտոս]] գիւղին մէջ, իբրեւ ընտանիքի հինգ զաւակներէն կրտսերը։ 1934-ին, տասնհինգ տարեկան հասակին, կը տեղափոխուի երկիրի մայրաքաղաքը՝ [[Պուէնոս Այրէս]]՝ [[Թատրոն|թատրոնի]], [[Ձայնասփիւռ|ձայնասփիւռի]] եւ [[Շարժապատկեր|շարժանկարի]] դերասանուհի դառնալու նպատակով։ 1945-ին կ'ամուսնանայ Խուան Փերոնի հետ, որ այդ օրերուն տակաւին բանակի գնդապետ էր։ Երբ 1946-ին Խուան Փերոն Արժանթինի նախագահ կ'ընտրուի<ref>[https://archive.org/details/pernenigmasofa00cras Փերոն]</ref>, Էվա Փերոն ալ կ'անցնի երկիրի քաղաքական կեանքին առաջին շարքերը։ Իր հիմնած Էվա Փերոնի հիմնադրամին շնորհիւ, որ բարեսիրական լայն գործունէութիւն կը ծաւալէ եւ մեծ ազդեցութիւն կը գործէ Արժանթինի հասարակութեան վրայ, Էվա Փերոն կը դառնայ փերոնական շարժումին եւ արժանթինեան մշակոյթին առանցքային դէմքերէն մէկը։ 22 Յունուարի 1944-ին, Լունա Փարք մարզադաշտին մէջ կազմակերպուած բարեսիրական ձեռնարկի մը ընթացքին, որուն նպատակը [[Սան Խուանի երկրաշարժ|Սան Խուանի երկրաշարժէն]] աղէտեալներուն օգնութիւնն էր, ան կը հանդիպի գնդապետ Խուան Փերոնին։ Երկուքը կը պսակուին յաջորդ տարի։ Յունիս 1946-ն Խուան Փերոն նախագահ կ'ընտրուի, իսկ յաջորդ վեց տարիներուն Էվա Փերոն ազդեցիկ դեր կը ստանձնէ փերոնական արհեստակցական միութիւններուն մէջ, մանաւանդ աշխատաւորներու իրաւունքներու պաշտպանութեան շնորհիւ։ Ան նաեւ կը ղեկավարէ Աշխատանքի եւ Առողջապահութեան նախարարութիւնները, կը հիմնէ եւ կը վարէ Էվա Փերոնի հիմնադրամը, կը պայքարի Արժանթինի մէջ կիներու ընտրական իրաւունքին համար եւ կը հիմնէ ու կը ղեկավարէ երկիրին առաջին մեծածաւալ կիներու քաղաքական կազմակերպութիւնը՝ Կին Փերոնական Կուսակցութիւնը։ 1951-ին Էվա Փերոն կը յայտարարէ, որ պիտի առաջադրուի իբրեւ Արժանթինի փոխնախագահի պաշտօնին փերոնական թեկնածու։ Ան լայն աջակցութիւն կը ստանայ փերոնական համակիրներէն, ինչպէս նաեւ ցած եկամուտ ունեցող եւ աշխատաւոր դասակարգի ներկայացուցիչներէն, որոնք կը ճանչցուին '''''descamisados''''' («անշապիկներ») անունով։ Սակայն զինուորական շրջանակներու եւ երկիրին հարուստ խաւերուն ընդդիմութիւնը, ինչպէս նաեւ իր առողջական վիճակին վատթարացումը, զինք ի վերջոյ կը ստիպեն հրաժարելու իր թեկնածութենէն<ref>[https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(00)02337-0/abstract Էվա Փերոնիի մահը]</ref>։ 1952-ին, [[Քաղցկեղ|քաղցկեղէ]] իր մահէն քիչ առաջ, Արժանթինի Ազգային Քոնկրեսը Էվա Փերոնին կը շնորհէ «Արժանթին ազգի Հոգեւոր Առաջնորդ» պատուանունը։ Նոյն տարուան Յուլիսին, երեսուներեք տարեկան հասակին, ան կը մահանայ քաղցկեղէ եւ կ'արժանանայ պետական յուղարկաւորութեան, պատիւ մը, որ սովորաբար կը վերապահուի միայն պետութեան ղեկավարներուն։ Էվա Փերոն ժամանակի ընթացքին կը դառնայ միջազգային ժողովրդական մշակոյթի խորհրդանշական դէմքերէն մէկը։ Ամէնէն մեծ ճանաչումը կը ստանայ ''Evita'' (1976) երաժշտական բեմադրութեան շնորհիւ, որ հիմնուած է իր կեանքին վրայ։ Արժանթինցի քաղաքական գործիչ Քրիսթինա Ալվարես Ռոտրիկես կը յայտնէ, թէ Էվա Փերոնը երբեք չէ հեռացած արժանթինցիներու հաւաքական յիշողութենէն։ Իսկ Արժանթինի երկրորդ կին նախագահ Քրիսթինա Ֆեռնանտես տէ Քիրշներ կը հաստատէ, թէ իր սերունդի կիները Էվա Փերոնին պարտական են իր «անձնուիրութեան, վճռակամութեան եւ պայքարի ոգիին» համար։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Գրականութիւն == {{div col}} * {{Cite journal |year=1996 |title=Evita: The Woman Behind the Myth |publisher=A&E Biography}} * {{Cite book |last=Adams |first=Jerome R |url=https://archive.org/details/latinamericanher00jero |title=Latin American Heroes: Liberators and Patriots from 1500 to the Present |publisher=Ballantine Books |year=1993 |isbn=0-345-38384-2}} * {{Cite book |last=Ara |first=Pedro |title=El Caso Eva Perón |year=1974}} * {{Cite book |last=Barnes |first=John |url=https://archive.org/details/evitafirstladybi0000barn |title=Evita, First Lady: A Biography of Eva Perón |publisher=Grove Press |year=1978 |location=New York, New York}} * {{Cite book |last=Vacca |first=Roberto |title=Eva Perón |publisher=CEAL |year=1970}} * {{Cite book |last=Crassweller |first=Robert D |url=https://archive.org/details/pernenigmasofa00cras |title=Peron and the Enigmas of Argentina |publisher=W.W. Norton & Company |year=1987 |isbn=0-393-02381-8}} * {{Cite book |last=Fraser |first=Nicholas |title=Evita: The Real Life of Eva Perón |last2=Navarro |first2=Marysa |publisher=W.W. Norton & Company |year=1996}} * {{Cite book |last=Guillermoprieto |first=Alma |url=https://archive.org/details/lookingforhistor00guil |title=Looking for History: Dispatches from Latin America |publisher=Vintage |year=2002 |isbn=0-375-72582-2}} * Guy, Donna. "Life and the Commodification of Death in Argentina: Juan and Eva Perón" in ''Death, Dismemberment, and Memory: Body Politics in Latin America'', Lyman L. Johnson, ed. Albuquerque: University of New Mexico Press 2004, pp.&nbsp;245–272. * {{Cite journal |last=Lerner |first=BH |year=2000 |title=The illness and death of Eva Perón: cancer, politics, and secrecy |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2000-06-03_355_9219/page/1988 |journal=Lancet |volume=355 |pages=1988–1991 |doi=10.1016/s0140-6736(00)02337-0 |pmid=10859055}} * {{Cite book |last=Levine |first=Lawrence |url=https://archive.org/details/insideargentinaf0000levi |title=Inside Argentina from Perón to Menem: 1950–2000 From an American Point of View |year=2001 |isbn=0-9649247-7-3}} * {{Cite book |last=Main |first=Mary |url=https://archive.org/details/evitawomanwithwh0000main |title=Evita: The Woman with the Whip |year=1980 |isbn=0-396-07834-6}} * {{Cite book |last=McManners |first=John |title=The Oxford Illustrated History of Christianity |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=0-19-285439-9}} * {{Cite book |last=Naipaul |first=V.S. |title=The Return of Eva Perón |publisher=Alfred A. Knopf |year=1980}} * {{Cite book |last=Dujovne Ortiz |first=Alicia |url=https://archive.org/details/evaperon0000dujo_e0x3 |title=Eva Perón |publisher=St. Martin's Press |year=1996 |isbn=0-312-14599-3}} * {{Cite book |last=Perón |first=Eva |title=La Razón de mi vida |publisher=Buro Editors |year=1952}} * {{Cite book |title=Evita: An Intimate Portrait of Eva Peron |editor=Juan Pablo Queiroz, Tomas De Elia}} * {{Cite book |last=Rousso-Lenoir |first=Fabienne |title=America Latina |isbn=2-84323-335-6}} * {{Cite book |last=Taylor |first=Julie M. |title=Eva Perón: The Myths of a Woman |isbn=0-226-79143-2}} *{{Cite news |last=Nasi |first=Kristina |year=2010 |title=Eva Peron in the Twenty-First Century: The Power of the Image in Argentina |publisher=The International Journal of the Image |pages=99–106}} {{div col end}} [[Ստորոգութիւն:Ի. դարու կին քաղաքական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Արժանթինի առաջին տիկիններ]] [[Ստորոգութիւն:Արժանթինի կին քաղաքական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Թատրոնի դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Կանանց իրաւունքներու իրաւապաշտպաններ]] ql7808ukuvukghrhvs4sbw45z4bkk7n