Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 87 252838 250804 2026-07-21T08:03:50Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252838 wikitext text/x-wiki '''1 Փետրուար''', տարուան 32-րդ օրն է։ <center> [[31 Յունուար]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''1 Փետրուար''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[2 Փետրուար]] </center> [[Պատկեր:Hovhannes Katchaznouni.JPG|մինի|125x125փքս|[[Յովհաննէս Քաջազնունի]]]] [[Պատկեր:Rousey HOF 2018 (cropped).jpg|մինի|153x153փքս|[[Ռոնտա Ռոզի]]]] == Դէպքեր == * [[1810 թուական|1810]]<big>,</big> մարդահամարի տուեալներով [[ԱՄՆ|ՄՆ-ու]] բնակչութիւնը կազմեցաւ 7 239 881 հոգի, որմէ սեւերը՝ 1 377 808 (19%) * [[1958 թուական|1958]]<big>,</big> [[Եգիպտոս]]ը եւ [[Սուրիա]]ն կազմաւորեցին Միացեալ Արաբական Հանրապետութիւնը * [[1978 թուական|1978]]<big>,</big> Ռոման Փոլանսքին [[ԱՄՆ|ՄՆ-էն]] կը հեռանայ Միացեալ Թագաւորութիւն * [[2012 թուական|2012]], [[Եգիպտոս]]ի Փորթ Սայիտ քաղաքի մարզադաշտին մէջ մարզասերներու ընդհարումի զոհ դարձաւ 74 մարդ == Ծնունդներ == * [[1867 թուական|1867]]<big>,</big> [[Յովհաննէս Քաջազնունի]] {{resize|90%|(Տէր-Յովհաննիսեան, մ.[[1938 թուական|1938]]) պետական գործիչ}} * [[1897 թուական|1897]]<big>,</big> [[Յովսէփ Կարալեան]] {{resize|90%|(մ.[[1981 թուական|1981]]) հայ խորհրդային նկարիչ}} * [[1912 թուական|1912]]<big>,</big> [[Բաբկէն Առաքելեան]] {{resize|90%|(մ.[[2004 թուական|2004]]) պատմաբան, հնագէտ}} * [[1979 թուական|1979]]<big>,</big> [[Աշոտ Մկրտչեան (մոնտաժող)|Աշոտ Մկրտչեան]], {{resize|90%|հայ մոնտաժող}} * [[1987 թուական|1987]]<big>,</big> [[Ռոնտա Ռոզի]], {{resize|90%|(Ronda Rousy) ամերիկացի խառնամարտուհի}} == Մահեր == * [[1851 թուական|1851]]․ [[Մերի Շելլի]]․ անգլիացի գրող։ Ծանօթ եղած է [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] գործով։ * [[1914 թուական|1914]]<big>.</big> [[Յարութիւն Շամշինեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1856 թուական|1856]]) հայ նկարիչ}} * [[1990 թուական|1990]]<big>.</big> [[Եղիվարդ]] {{resize|90%|(ծն.[[1910 թուական|1910]]) հասարակական գործիչ}} == Տօներ == {{resize|90%| *Հանրապետութեան օր ([[Հունկարիա]]) *Հերոսներու օր (Ռուանտա)}} {{ՎՊԵ|1 February|1 Փետրուար}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Փետրուար]] rilr4wjuysu58uoxu0stb7irihohhdw 0 93 252886 220292 2026-07-21T08:56:45Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252886 wikitext text/x-wiki '''10 Մարտ''', տարուան 69-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 70-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == * [[1925 թուական|1925]]․ [[Բիրէա|Բիրէայի]] մէջ կը հիմնուի [[Օլիմպիաքոս ԲՄՄ (ոտնագնդակ)|Օլիմպիաքս ԲՄՄ]] մարզական ակումբը [[Պատկեր:Orthographic_projection_centred_over_the_Galapagos.png|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Orthographic_projection_centred_over_the_Galapagos.png|աջից|մինի|160x160փքս|Երկրագունդի վրայ Գալապագոսեան կղզիներու կեդրոնականացուած տեղը]] == Ծնունդներ == * [[Պատկեր:Aram Haykaz.JPG|մինի|163x163փքս|Արամ Հայկազ]][[1900]], [[Արամ Հայկազ]] (Չեքեմեան), ամերիկահայ արձակագիր (մահ.՝ 1986)։ * [[1993 թուական|1993]], [[Նատիա Մուրատ]]․ «Իսլամական Պետութեան» սեռային ստրկութեան զոհ եղած է։ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպելի]] մրցանակակիր։ == Մահեր == * [[1915]], [[Կարապետ Պետիկեան]], հայ բժիշկ (ծն.՝ [[1887]])։ == Տօներ == {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Մարտ]] aturhrw7f2c73w8m9cxfinz6cosez2t 0 98 252823 197430 2026-07-21T07:55:35Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252823 wikitext text/x-wiki '''10 Սեպտեմբեր''', տարուան 253-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 254-րդ) օրն է * Տարուայ աւարտին կը մնայ 112 օր [[Պատկեր:Werfel.jpg|մինի|176x176փքս|[[Ֆրանց Վերֆել]]]] [[Պատկեր:Kate Burton August 2014 (cropped).jpg|մինի|197x197փքս|[[Քէյթ Պըրթըն]]]] == Դէպքեր == * 1509<big>.</big> «Ահեղ Դատաստան» անունն ստացած [[:en:1509 Constantinople earthquake|երկրաշարժէն]] {{ref-en}} [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ մէջ]] կը զոհուէ չորսէն տասը հազար մարդ * [[1975 թուական|1975]]<big>.</big> Կւինէա Պիսաուն անկախութիւն ստացաւ [[Փորթուկալ]]էն * [[1988 թուական|1988]]․ Պարսելոնայի «Քամփ Նու» մարզադաշտին մէջ տեղի կ՛ ունենայ [[Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա]] շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 6-րդ համերգը *[[2002 թուական|2002]]<big>.</big> աւանդաբար չեզոք Զուիցերիան դարձաւ [[Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութիւն|Միաւորուած Ազգերու]] անդամ == Ծնունդներ == {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Stamp of Armenia m72.jpg|դիրք=right|ստորագրութիւն = |լայնք=50|ընդհանուր=200|վերեւ=10|աջ=140|ներքեւ=10|ձախ=10|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|90%|[[:Ստորոգութիւն:10 Սեպտեմբերի ծնածներ|10 Սեպտեմբերի ծնածներ]]}} * [[1797 թուական|1797]]․ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]], անգլիացի գրող եւ փիլիսոփայ՝ յայտնի կնոջ իրաւունքներուն իր պաշտպանութեամբ * [[1890 թուական|1890]]<big>.</big> [[Ֆրանց Վերֆել]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Franz Viktor Werfel}}, մ.[[1945 թուական|1945]]) հրեա ազգութեան աւստրիացի գրող<ref>Հայութեան յայտնի է իր նշանաւոր «Մուսա Լերան Քառասուն Օրը» վէպին շնորհիւ</ref>}} * [[1929 թուական|1929]]<big>.</big> [[Իննա Թումանեան]] {{resize|90%|({{lang-ru|Инна Туманян}}, մ.[[2005 թուական|2005]]) խորհրդային բեմադրիչ}} * [[1957 թուական|1957]]<big>.</big> [[Քէյթ Պըրթըն]] {{resize|90%|({{lang-en|Katherine "Kate" Burton}}) ամերիկացի դերասանուհի}} [[Պատկեր:Diran Ajemian.png|մինի|155x155փքս|[[Տիրան Աճէմեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|[[:Ստորոգութիւն:10 Սեպտեմբերի մահացածներ|10 Սեպտեմբերի մահացածներ]]}} * [[1991 թուական|1991]]<big>.</big> [[Տիրան Աճէմեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1902 թուական|1902]], [[Հալէպ]]) դերասան, ծաղրանկարիչ}} == Տօներ == ===== Նշումներ ===== * Ինքնասպանութիւններու կանխարգելումի համաշխարհային օր ===== Կրօնական ===== * Սբ. Շուշանիկի յիշատակի օր՝ ** {{resize|90%|(Վրաց ուղղափառ եկեղեցի)}} {{անաւարտ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Տարուայ Օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր]] klcmoanorcvkdz5g5qbgw8y2z10dnh2 0 111 252874 194964 2026-07-21T08:46:04Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252874 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Bae Doona 2010.jpg|մինի|208x208փքս|[[Պէյ Տունա]]]] '''11 Հոկտեմբեր''', տարուան 284-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 285-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 81 օր * Գրիգորեան օրացոյցին անցնելու կապակցութեամբ 1582 թուականի այս օրը չկայ [[Իտալիա|Իտալիոյ]], [[Լեհաստան]]ի, [[Սպանիա|Սպանիոյ]] եւ [[Փորթուկալ]]ի մէջ == Դէպքեր == * 1138՝ Ուժեղ [[:en:1138 Aleppo earthquake|երկրաշարժը կ'աւերէ]] [[Հալէպ]] քաղաքը, կը զոհուի 230 հազար մարդ * 1984՝ [[Օմսք]]ի մէջ Տու-154 [[:en:Aeroflot Flight 3352|օդանաւի վթարի]] զոհ կը դառնայ 178 մարդ * 2002՝ [[Հելսինքի]]ի առեւտրի կեդրոնին մէջ [[:en:Myyrmanni bombing|ռումբի պայթիւնէ]] կը զոհուի յոթ հոգի == Ծնունդներ == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի ծնածներ]]}} * [[1884 թուական|1884]]՝ [[Էլինոր Ռուզվելթ]] ․ ամերիկացի քաղաքական ու հասարակական գործիչ եւ դիւանագէտ։ Եղած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] ամէնէն երկար պաշտօնավարած առաջին տիկինը * 1979՝ [[Պէյ Տունա]], {{resize|90%|({{lang-en|Bae Doona}}, {{Լեզու ko|배두나}}), հարաւային քորեացի դերասանուհի եւ նկարիչ}} == Մահեր == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի մահացածներ]]}} * 1916՝ [[Միհրան Ռուբէնեան]] {{resize|90%|(ծն․1885), բժիշկ}} * 2013՝ [[Ուատիհ Էլ Սաֆի]] {{resize|90%|(ծն.1921), [[լիբանան]]ցի երգիչ, հորինող եւ դերասան}} == Տօներ == {{resize|90%| * Աղջիկ երեխաներու միջազգային օր *Յեղափոխութեան օր՝ **[[Պատկեր:Flag of Macedonia.svg|24px]] Մակեդոնիա}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր]] df4r1n5igytgv7afc6e0zs4b8prqwlo 0 120 252924 220301 2026-07-21T09:32:01Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252924 wikitext text/x-wiki '''11 Փետրուար''', տարուա 42-րդ օրն է։ <center> [[10 Փետրուար]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''11 Փետրուար''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[12 Փետրուար]] </center> [[Պատկեր:Albert Azaryan stamp.jpg|մինի|[[Ալբերտ Ազարեան|Ալբերտ Ազարեանի]] ի պատիւ Հայաստանի դրոշմաթուղթ, 2013|142x142փքս]] == Դէպքերն == * [[1928 թուական|1928]]<big>.</big> երկրորդ Ձմեռնային Ողիմպիական խաղերու բացումը Սանկտ Մորիցին մէջ, Զուիցերիա * [[1929 թուական|1929]]<big>.</big> [[Վատիկան]]ը անկախացաւ [[Իտալիա]]յէն * [[1959 թուական|1959]]․ [[Ձիւրիխի համաձայնութիւն]]․ [[Կիպրոս]]<nowiki/>ին անկախացման գործընթացի ընթացքին * [[1979 թուական|1979]]<big>.</big> [[Իրան]]ին մէջ աւարտուեցաւ իսլամական յեղափոխութիւնը * [[1990 թուական|1990]]<big>.</big> Նելսըն Մանտելան 27 տարուայ բանտարկութենէն ետք արձակուեցաւ * [[2011 թուական|2011]]<big>.</big> ** օրուան ամսաթիւի գրառումը՝ 11.02.2011 ետադարձ թիւ է ** հրաժարական տուաւ [[Եգիպտոս]]ի նախագահ Հոսնի Մուպարաքը [[Պատկեր:Mary Quant (1966).jpg|մինի|136x136փքս|[[Մերի Քուանթ]]]] [[Պատկեր:Shimura Takashi.JPG|մինի|144x144փքս|[[Թաքաշի Շիմուրա]]]] == Ծնունդներ == * [[1776 թուական|1776]], [[Իոանիս Քափոտիսթրիաս]]․յունազգի դիւանագէտ, բժիշկ եւ կոմս։ * [[1929 թուական|1929]]. [[Ալբերտ Ազարեան]], [[Հայաստան|Խորհրդային Հայաստանի]] մարմնամարզիկ, օղակներու վարժութեան ախոյեան ու մասնագէտ, մարմնամարզութեան զանազան վարժութիւններու քանիցս ախոյեան *[[1934 թուական|1934]]<big>.</big> [[Մերի Քուանթ]] {{resize|90%|(Mary Quant) անգլիացի ծրագրող}} == Մահեր == * [[1982 թուական|1982]]<big>.</big> [[Թաքաշի Շիմուրա]] {{resize|90%|(ծն.[[1905 թուական|1905]]) [[ճափոն]]ցի դերասան}} * [[2005]]․ [[Մերի Ճաքսոն]]․ ամերիկացի տիեզերական ճարտարագիտութեան ճարտարագէտ եւ թուաբան == Տօներ == * {{ստեղ|[[Պատկեր:Flag of Japan.svg|23px]]}} [[Ճափոն]]՝ Պետականութեան օր (Ք.ա. 11 Փետրուար 660-ին առաջին Ճիմմու կայսեր թագադրութիւնը) * Հիւանդներու օր` կը տօնուի 1993-էն, Լուրտի (Lourdes) Տիրամօր պատուին {{ՎՊԵ|11 February|11 Փետրուար}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Փետրուար]] c0p32ssk5ph8krpnbv19uxhb1azy4wd 0 134 252870 150082 2026-07-21T08:41:22Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252870 wikitext text/x-wiki '''12 Նոյեմբեր''', տարուան 316-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 317-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == * 1918, [[Աւստրիա]]ն կը դառնայ հանրապետութիւն։ == Ծնունդներ == * [[1929 թուական|1929]], [[Կրէյս Քելի]]․ ամերիկացի դերասանուհի եւ [[Մոնաքօ|Մոնաքոյի]] իշխանուհի, [[Ռենիէ Գ., Մոնաքոյի իշխան|Ռենիէ Գ.]]-ի կողակիցը։ * [[1933]], [[Վլադիմիր Մովսիսեան]], ՀԽՍՀ կուսակցական եւ պետական աշխատող, ՀՀ պետական գործիչ (մահ․՝ [[2014]])։ * [[1905]], [[Էտուարտ Ութուճեան]], Ֆրանսահայ քաղաքաշինարար, ճարտարապետ (մահ․՝ [[1975]])։ == Մահեր == == Տօներ == * [[Թոքատապ]] դէմ պայքարի համաշխարհային օր։ {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր]] hjkhpy4mwcgg0calgfscrtyi6uckv0l 0 160 252926 194893 2026-07-21T09:34:32Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252926 wikitext text/x-wiki '''13 Օգոստոս''', տարուան 225-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 226-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 140 օր [[Պատկեր:Eugène Delacroix - Portrait de l'artiste (ca.1837).jpg|մինի|183x183փքս|[[Էօժէն Տելաքրուա]]]] [[Պատկեր:Anefo 910-9356 Hoogovenschaaktoernooi.jpg|մինի|205x205փքս|[[Տիգրան Պետրոսեան]]]] == Դէպքեր == * 1961՝ [[Պերլին]]ի պատի շինարարութեան սկիզբը * [[2004 թուական|2004]]․ բացում 28-րդ [[Ողիմպիական Խաղեր|Ողիմպիական Խաղերուն]], [[Աթէնք]] *Ռուս-[[Վրաստան|վրացական]] պատերազմ՝ ** 2008՝ ռուսական զինուած ուժերը մուտք գործեցին Կորի քաղաք == Ծնունդներ == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:13 Օգոստոսի ծնածներ]]}} * [[1818 թուական|1818]]․ [[Լիւսի Սթոն]]․ ամերիկացի հռետոր, Միացեալ Նահանգներու մէջ ստրկութեան վերացման ստրկամարտիկ եւ «սուֆռաժէթ»։ * [[1899 թուական|1899]]՝ [[Ալֆրէտ Հիչքոք]] {{resize|90%|(Alfred Hitchcock մ.[[1980 թուական|1980]], [[Լոս Անճելըս|ԼԱ]]), անգլիացի սինեմաստեղծ}} == Մահեր == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:13 Օգոստոսի մահացածներ]]}} * [[1863 թուական|1863]]՝ [[Էօժէն Տելաքրուա]]․ ֆրանսացի աշխարհահռչակ վիշապաշտ նկարիչ եւ որմանկարիչ *[[1984 թուական|1984]]՝<ref>Մոսքուա</ref> աշխարհի ճատրակի կրկնակի ախոյեան [[Տիգրան Պետրոսեան]] {{resize|90%|(ծն.1929, Թիփղիս)}} * [[1986 թուական|1986]]՝ [[Քուլիս Ալեպիս]] {{resize|90%|(Κούλης Αλέπης ծն.[[1903 թուական|1903]]) յոյն բանաստեղծ, թարգմանիչ, նկարիչ}}, == Տօներ == * Ձախլիկներու Միջազգային Օր * [[Պատկեր:Flag of the Central African Republic.svg|40px]] Կեդրոնաափրիկեան Հանրապետութիւն՝ Անկախութեան Օր<ref>[[Ֆրանսա]]յէն 1960</ref> {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} ' [[Ստորոգութիւն:Օգոստոս]] l3hf5eg9lriu8r1sb6sbse8ainev9l4 0 175 252829 203241 2026-07-21T07:56:32Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252829 wikitext text/x-wiki '''14 Մարտ''', տարուան 73-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 74-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == * [[2010]]․ [[Տը Փասիֆիք (The Pacific)]], հեռատեսիլի յարմարցուած ժապաւէններու շարքը առաջին անգամ կը ցուցադրուի [[Ա․Մ․Ն․]] մէջ [[Պատկեր:Albert Einstein Head.jpg|մինի|231x231փքս|[[Ալպերթ Այնշթայն]]]] == Ծնունդներ == *[[1879]], [[Ալպերթ Այնշթայն]], թարգմանութեան այլ տարբերակով՝ Ալպերթ Էյնշթէյն, ծնունդով գերմանացի տեսաբան բնագէտ՝ ֆիզիքոս, որ զարգացուց յարաբերականութեան ընդհանուր տեսութիւնը՝ բնագիտութեան՝ ֆիզիքայի երկու հիմնասիւներէն մէկը (մահ․՝ [[1955]])։ *[[1963 թուական|1963]], [[Ակնես Քալամար]], ֆրանսացի, մարդկային իրաւունքներու պաշտպան , «Միջազգային Ներում» կազմակերպութեան (Amnesty International) Ընդհանուր քարտուղար։ == Մահեր == * [[1922]], [[Սիմոն Գըլճեան]], հայ բժիշկ (ծն.՝ [[1848]])։ * [[1988]], [[Հենրիկ Մալեան]], հայ բեմադրիչ (ծն.՝ [[1925]])։ == Տօներ == {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Մարտ]] pkv142ey5j4ck75241bq69xf4ul69vb 0 180 252848 194933 2026-07-21T08:15:14Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252848 wikitext text/x-wiki '''14 Սեպտեմբեր''', տարուան 257-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 258-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 108 օր [[Պատկեր:MovsesSilikyan.jpeg|մինի|201x201փքս|[[Մովսէս Սիլիկեան|Մովսէս Միխայիլ Սիլիկեան]]]] [[Պատկեր:Andrew Lincoln (42749683025) (cropped).jpg|մինի|189x189փքս|[[Էնտրու Լինգըն|Էնտրիւ Լինքըլն]]]] == Դէպքեր == * 1752՝ Բրիտանական Կայսրութիւնը անցաւ Գրիգորեան Օրացոյցի<ref>Սեպտեմբեր 2-էն յետոյ բաց թողնելով 11 օր</ref> * 1812՝ ֆրանսական բանակը մտաւ Մոսքուա, սկսաւ Մոսքուայի Մեծ հրդեհը * 1918՝ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|օսմանեան]] բանակը Նուրի փաշայի գլխաւորութեամբ գրաւեցաւ [[Պաքու]]ն * 1999՝ [[Թոնկա]]ն, [[Նաուրու]]ն եւ [[Քիրիպաթի]]ն դարձան ՄԱԿ անդամ երկիրներ * 2003՝ [[Էսթոնիա]]ն դարձաւ Եւրամիութեան անդամ երկիր === Պատահարներ՝ === * 2008՝ Փերմի օդակայանի մէջ Boeing 737-ի վթարէն զոհուեցաւ 88 մարդ [[Պատկեր:Jimmy Butler (cropped).jpg|մինի|176x176փքս|[[Ճիմի Պադլըր|Ճիմի Պաթլըր III]]]] == Ծնունդներ == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի ծնածներ]]}} * [[1857 թուական|1857]]՝ [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]]․ ազգութեամբ ամերիկացի, կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ջատագով, լրագրող, ծայրայեղ ընկերվար եւ մարդու իրաւունքներու փաստաբան։ * 1862՝<ref>{{resize|90%|[[Վարդաշէն]], [[Նուխիի գաւառ]], Ելիզաւեթփոլի կուպերնիա, Ռուսիոյ Կայսրութիւն}}</ref> [[Մովսէս Սիլիկեան|Մովսէս Միխայիլ Սիլիկեան]] {{resize|90%|([[Ուտիներ|ուտի]] ազգութեան, սպաննուած է 1937-ին, [[Երեւան]]ի մէջ) ռուսական եւ հայկական բանակներու ռազմական գործիչ}} * [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի Պատերազմի]] մասնակիցներ՝ ** 1965՝ [[Վաղինակ Աբրահամեան]]<ref>Զոհ. 1993, Չլտրան, Մարտակերտ</ref> * 1973՝ [[Էնտրու Լինգըն|Էնտրիւ Լինքըլն]] {{resize|90%|({{lang-en|Andrew Lincoln}}) անգլիացի դերասան}} [[Պատկեր:AmyWinehouseBerlin2007.jpg|150px]] * 1983՝ [[Էմի Ուայնհաուս]] {{resize|85%|({{lang-en|Amy Winehouse}} Մահ.2011) Բրիտանացի փոփ երգչուհի}} * 1989՝ [[Ճիմի Պադլըր|Ճիմի Պաթլըր III]] {{resize|90%|({{lang-en|Jimmy Butler III}}, ամերիկացի մասնագէտ [[պասքէթպոլ]]իստ}} [[Պատկեր:Dante Alighieri's portrait by Sandro Botticelli.jpg|մինի|210x210փքս|[[Տանթէ Ալիկիէրի]]]] == Մահեր == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի մահացածներ]]}} * 1321՝ [[Տանթէ Ալիկիէրի]] {{resize|90%|({{lang-it|Durante degli Alighieri}})}} իտալացի բանաստեղծ * 1939՝<ref>[[Փարիզ]], [[Ֆրանսա]]</ref>[[Արմենակ Շահմուրատեան]] {{resize|85%|(Ծն.1878, [[Մուշ]], [[Արեւմտեան Հայաստան]]) հայ օփերային երգիչ}} * 1982՝<ref>{{resize|90%|Ինտիանա, [[ԱՄՆ]]}}</ref>[[Սիսակ Վարժապետեան]] {{resize|90%|(ծն.1905, [[Մարաշ]]), [[լիբանան]]ահայ մանկավարժ, թարգմանիչ}} == Տօներ == === Կրօնական === {{resize|90%|[[Պատկեր:Armenian Apostolic Church logo.png|64px]] [[Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի]] * [[Խաչվերաց]]<ref>կը տօնուէ [[Սեպտեմբերի 11]]-էն [[Սեպտեմբերի 17|17-ն]] ինկած ժամանակամիջոցի կիրակի օրը։ Տաղաւար տօներէն հինգերորդն ու վերջինն է։</ref> ([[Հիսուս Քրիստոս|Քրիստոսի]] խաչափայտը պարսկական գերութիւնէն [[Երուսաղէմ]] <br />վերադարձնելու եւ Գողգոթայի մէջ զԱնիկա կանգնեցնելու (վերացնելու) յիշատակի տօն)}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ Օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր]] dpl9od6223zlrwsozsbg10w3xsxtkrc 252872 252848 2026-07-21T08:43:24Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252872 wikitext text/x-wiki '''14 Սեպտեմբեր''', տարուան 257-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 258-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 108 օր [[Պատկեր:MovsesSilikyan.jpeg|մինի|201x201փքս|[[Մովսէս Սիլիկեան|Մովսէս Միխայիլ Սիլիկեան]]]] [[Պատկեր:Andrew Lincoln (42749683025) (cropped).jpg|մինի|189x189փքս|[[Էնտրու Լինգըն|Էնտրիւ Լինքըլն]]]] == Դէպքեր == * 1752՝ Բրիտանական Կայսրութիւնը անցաւ Գրիգորեան Օրացոյցի<ref>Սեպտեմբեր 2-էն յետոյ բաց թողնելով 11 օր</ref> * 1812՝ ֆրանսական բանակը մտաւ Մոսքուա, սկսաւ Մոսքուայի Մեծ հրդեհը * 1918՝ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|օսմանեան]] բանակը Նուրի փաշայի գլխաւորութեամբ գրաւեցաւ [[Պաքու]]ն * 1999՝ [[Թոնկա]]ն, [[Նաուրու]]ն եւ [[Քիրիպաթի]]ն դարձան ՄԱԿ անդամ երկիրներ * 2003՝ [[Էսթոնիա]]ն դարձաւ Եւրամիութեան անդամ երկիր === Պատահարներ՝ === * 2008՝ Փերմի օդակայանի մէջ Boeing 737-ի վթարէն զոհուեցաւ 88 մարդ [[Պատկեր:Jimmy Butler (cropped).jpg|մինի|176x176փքս|[[Ճիմի Պադլըր|Ճիմի Պաթլըր III]]]] == Ծնունդներ == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի ծնածներ]]}} * [[1857 թուական|1857]]՝ [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]]․ ազգութեամբ ամերիկացի, կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ջատագով, լրագրող, ծայրայեղ ընկերվար եւ մարդու իրաւունքներու փաստաբան։ * 1862՝<ref>{{resize|90%|[[Վարդաշէն]], [[Նուխիի գաւառ]], Ելիզաւեթփոլի կուպերնիա, Ռուսիոյ Կայսրութիւն}}</ref> [[Մովսէս Սիլիկեան|Մովսէս Միխայիլ Սիլիկեան]] {{resize|90%|([[Ուտիներ|ուտի]] ազգութեան, սպաննուած է 1937-ին, [[Երեւան]]ի մէջ) ռուսական եւ հայկական բանակներու ռազմական գործիչ}} * [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի Պատերազմի]] մասնակիցներ՝ ** 1965՝ [[Վաղինակ Աբրահամեան]]<ref>Զոհ. 1993, Չլտրան, Մարտակերտ</ref> * 1973՝ [[Էնտրու Լինգըն|Էնտրիւ Լինքըլն]] {{resize|90%|({{lang-en|Andrew Lincoln}}) անգլիացի դերասան}} [[Պատկեր:AmyWinehouseBerlin2007.jpg|150px]] * 1983՝ [[Էմի Ուայնհաուս]] {{resize|85%|({{lang-en|Amy Winehouse}} Մահ.2011) Բրիտանացի փոփ երգչուհի}} * 1989՝ [[Ճիմի Պադլըր|Ճիմի Պաթլըր III]] {{resize|90%|({{lang-en|Jimmy Butler III}}, ամերիկացի մասնագէտ [[պասքէթպոլ]]իստ}} [[Պատկեր:Dante Alighieri's portrait by Sandro Botticelli.jpg|մինի|210x210փքս|[[Տանթէ Ալիկիէրի]]]] == Մահեր == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:14 Սեպտեմբերի մահացածներ]]}} * 1321՝ [[Տանթէ Ալիկիէրի]] {{resize|90%|({{lang-it|Durante degli Alighieri}})}} իտալացի բանաստեղծ * 1939՝<ref>[[Փարիզ]], [[Ֆրանսա]]</ref>[[Արմենակ Շահմուրատեան]] {{resize|85%|(Ծն.1878, [[Մուշ]], [[Արեւմտեան Հայաստան]]) հայ օփերային երգիչ}} * 1982՝<ref>{{resize|90%|Ինտիանա, [[ԱՄՆ]]}}</ref>[[Սիսակ Վարժապետեան]] {{resize|90%|(ծն.1905, [[Մարաշ]]), [[լիբանան]]ահայ մանկավարժ, թարգմանիչ}} * [[1982 թուական|1982՝]] [[Կրէյս Քելի]]․ ամերիկացի դերասանուհի եւ [[Մոնաքօ|Մոնաքոյի]] իշխանուհի, [[Ռենիէ Գ., Մոնաքոյի իշխան|Ռենիէ Գ.]]-ի կողակիցը == Տօներ == === Կրօնական === {{resize|90%|[[Պատկեր:Armenian Apostolic Church logo.png|64px]] [[Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի]] * [[Խաչվերաց]]<ref>կը տօնուէ [[Սեպտեմբերի 11]]-էն [[Սեպտեմբերի 17|17-ն]] ինկած ժամանակամիջոցի կիրակի օրը։ Տաղաւար տօներէն հինգերորդն ու վերջինն է։</ref> ([[Հիսուս Քրիստոս|Քրիստոսի]] խաչափայտը պարսկական գերութիւնէն [[Երուսաղէմ]] <br />վերադարձնելու եւ Գողգոթայի մէջ զԱնիկա կանգնեցնելու (վերացնելու) յիշատակի տօն)}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ Օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր]] 3ozg2w0kie8gm1tzoeife2hvcby5iks 0 197 252851 194303 2026-07-21T08:21:00Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252851 wikitext text/x-wiki '''15 Մարտ''', տարուան 74-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 75-րդ) օրն է *Տարուայ աւարտին կը մնայ 291 օր == Դէպքեր == [[Պատկեր:Maine in United States.svg|աջից|180px]] * 1820՝ Մէնը {{resize|90%|({{lang-en|Maine}})}} դարձաւ [[ԱՄՆ]] 23<sup>-րդ</sup> նահանգը * 1880՝ լոյս տեսաւ «Պսակ» թերթը՝ [[Երեւան]]ի առաջին պարբերականը * 1892՝ հիմնուեցաւ [[Լիւրբուլ ՖԱ|«Լիւրփուլ»]] ֆուսպոլային ակումբը {{resize|90%|({{lang-en|Liverpool FC}})}} * 1924՝ կը գործարկուի [[Երեւան]]ի [[Բամպակենի|բամպակազտիչ]] գործարանը [[Պատկեր:Smpad Piurad.png|մինի|177x177փքս|[[Սմբատ Բիւրատ]]]] [[Պատկեր:Leonid Yengibarov 2011 Armenian stamp.jpg|մինի|201x201փքս|[[Լէոնիդ Ենգիբարեան]]]] == Ծնունդներ == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնածներ]]}} * 1862՝ [[Սմբատ Բիւրատ]] {{resize|90%|(մ.1915), արձակագիր, հրապարակախօս}} * 1910՝ [[Կրիկոլ Չիքովանի|Կրիկոլ (Կրիկորի) Չիքովանի]] {{resize|90%|({{lang-ka|გრიგოლ ჩიქოვანი}}, մ.1981), վրացի խորհրդային գրող}} * 1912{{resize|90%|([[Փարիզ]])}}՝ [[Էրազմ Քարամեան]] {{resize|90%|(Մելիք-Քարամեան, մ.1985, խորհրդային հայ ֆիլմի բեմադրիչ)}} * 1935՝<ref>{{resize|90%|Ծնած եւ մահացած է Մոսքուային մէջ}}</ref>[[Լէոնիդ Ենգիբարեան]] {{resize|90%|(մ.1972), կրկեսի հայ դերասան}} * Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝ ** 1969` [[Վիգէն Զաքարեան]] {{resize|90%|(զ․1992)}} [[Պատկեր:Hampartsum Alajajian.png|մինի|164x164փքս|[[Համբարձում Ալաճաճեան]]]] [[Պատկեր:Hovhannes Kazandjian.png|մինի|171x171փքս|[[Յովհաննէս Գազանճեան]]]] [[Պատկեր:Mehmed Talat Pasha.jpg|մինի|147x147փքս|[[Թալէաթ Մեհմեթ Փաշա]]]] == Մահեր == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:15 Մարտի մահացածներ]]}} * 1907՝ [[Համբարձում Ալաճաճեան]] {{resize|90%|(ծն․1840), տաճկահայ հրապարակախօս}} * [[1915 թուական|1915]]՝ [[Յովհաննէս Գազանճեան]] {{resize|90%|(ծն․1870), լեզուաբան, գրականագէտ}} * [[1917 թուական|1917]]՝ [[Ստեփան Յակոբեան]] {{resize|90%|(ծն․1851), հայ բժիշկ}} * [[1921 թուական|1921]]՝<ref>{{resize|90%|Սպաննուած է [[Պերլին]]ին մէջ, հայ վրիժառու [[Սողոմոն Թեհլիրեան]]ին կողմէ}}</ref> [[Թալէաթ Մեհմեթ Փաշա]] {{resize|90%|({{lang-tr|Mehmed Talat Paşa}}, ծն.1874), թուրք պետական գործիչ<ref>{{resize|90%|Հայերու ցեղասպանութեան կազմակերպիչ եւ իրագործող}}</ref>}} * [[1950]]․ [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]]․ ազգութեամբ ամերիկացի, կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ջատագով, լրագրող, ծայրայեղ ընկերվար եւ մարդու իրաւունքներու փաստաբան։ * [[2014]]՝ [[Արտաշէս Յովհաննիսեան]] {{resize|90%|(ծն․1939), խորհրդային հայ թատերական բեմադրիչ}} == Տօներ == * Սպառողներու իրաւունքներու պաշտպանութեան օր * Հարուստ տարուայ տօն ([[Ճափոն]]) {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Մարտ]] pur3ku2gcnqy7rdu73opfq93a0eid8c 0 200 252833 236807 2026-07-21T07:57:00Z HoMen 269 /* Դէպքեր */ 252833 wikitext text/x-wiki '''15 Յունուար''', տարուան 15-րդ (նահանջ տարուան 15-րդ) օրն է։ <center> [[14 Յունուար]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''15 Յունուար''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[16 Յունուար]] </center> [[Պատկեր:Georg Friedrich Parrot.jpg|մինի|163x163փքս|[[Ֆրիտրիխ Փարոթ|Ֆրետերիք Փարոթ]]]] [[Պատկեր:Jaimekj.png|մինի|139x139փքս|[[Ճէյմի Քլէյթըն]]]] [[Պատկեր:Geigerin 09.jpg|մինի|154x154փքս|[[Ճուլիա Ֆիշըր]]]] == Դէպքեր == * 1559-ին Եղիսաբէթ Ա. կը թագադրուի իբրեւ Անգլիոյ թագուհի: * 1759-ին կը բացուի աշխարհի ամէնէն մեծ թանգարաններէն մէկը՝ Բրիտանական թանգարանը: * 1826-ին [[Փարիզ]]ի մէջ լոյս կը տեսնէ [[Լը Ֆիկարօ]] թերթին առաջին թիւը: * 1892-ին [[Ճէյմս Նէյսմիթ]] կը հրապարակէ [[Պասքեթպոլ (Կողովագնդակ)|կողովագնդակի]] կանոնները: * 2001-ին կը սկսի [[Ուիքիփետիա]] ազատ եւ բազմալեզու հանրագիտարանին գործունէութիւնը: [[Պատկեր:Martin Luther King Jr NYWTS 4.jpg|մինի|150x150փքս|[[Մարթին Լուտըր Քինկ]]]] [[Պատկեր:Peykerê Aramê Tîgran ê Farqînê 2012.JPG|մինի|156x156փքս|[[Արամ Տիգրան]]]] == Ծնունդներ == * 1892<big>.</big> [[Հրաչ Զարդարեան]] {{resize|100%|հայ գրող, թարգմանիչ եւ խմբագիր}} * 1929<big>.</big> [[Մարթին Լուտըր Քինկ]] {{resize|100%|(Martin Luther King Jr., մ.[[1968 թուական|1968]]) ամերիկացի սեւամորթ, ճարտասան եւ քարոզիչ}} * 1934<big>.</big> [[Արամ Տիգրան]] {{resize|100%|(մ.2009, [[Յունաստան]]) երգիչ եւ երաժիշտ}} * 1965<big>.</big> [[Յարութ Յակոբեան]] {{resize|100%|(Harut Hagopian) հայ երգիչ}} * 1978<big>.</big> [[Ճէյմի Քլէյթըն]] {{resize|100%|(Jamie Clayton) ամերիկացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի}} * 1983<big>.</big> [[Ճուլիա Ֆիշըր]] {{resize|100%|(Julia Fischer) գերմանացի [[ջութակ]]ահար եւ [[դաշնամուր|դաշնակահար]]}} == Մահեր == * [[1841 թուական|1841]]<big>.</big> Ֆրիտրիխ Փարոթ {{resize|100%|(Fridrich Parrot, ծն.[[1791 թուական|1791]]) գերմանացի բնագէտ եւ բժիշկ}}։ * [[1919 թուական|1919]]․ [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]]․ լեհ եւ բնականացուած գերմանացի մարքսիսթ տեսաբան եւ յեղափոխական == Տօներ == * Քորէական գիրերու օր * «Ուիքիփետիա»յի համաշխարհային օր {{ՎՊԵ|15 January|15 Յունուար}} {{Տարուայ Օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Յունուար]] 36b6jrtvduc7qoaykecn4mxqukj36mi 0 204 252895 194894 2026-07-21T09:05:45Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252895 wikitext text/x-wiki '''15 Օգոստոս''', տարուան 227-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 228-րդ) օրն է։ [[Պատկեր:Shavarshkrissian.jpg|մինի|[[Շաւարշ Քրիսեան]]]] == Դէպքեր == == Ծնունդներ == * [[1870]], [[Սարգիս Սիւնգիւճեան]], հայ բժիշկ (մահ.՝ 1915)։ * [[1896 թուական|1896]]․ [[Կերթի Գորի|Կերթի Թերեզա Գորի]]․ ծագումով հրիայ, աւստրիա-հունգարիա-ամերիկացի կենսաքիմիագէտ։ == Մահեր == * [[1915]], [[Շաւարշ Քրիսեան]], մարզիկ, գրագէտ, հանրային գործիչ, դաստիարակ եւ խմբագիր (ծն.՝ [[1886]])։ * [[1893]], [[Գրիգոր Մսերեան]], հասարակական գործիչ, թարգմանիչ, խմբագիր, հրատարակիչ (ծն.՝ 1846)։ == Տօներ == {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Օգոստոս]] 4b828w3lgqufv60hkmpt55nlut6b1rk 0 249 252913 195101 2026-07-21T09:22:28Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252913 wikitext text/x-wiki '''16 Դեկտեմբեր''', տարուան 350-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 351-րդ) օրն է *Տարուան աւարտին կը մնայ 15 օր [[Պատկեր:Peabody's 'Marvel's Jessica Jones' Night (27139382503) (edited).jpg|մինի|205x205փքս|[[Քրիսթըն Ռիթըր]]]] [[Պատկեր:Apraham Partogh.png|մինի|198x198փքս|[[Աբրահամ փաշա Բարթող|Աբրահամ Բարթող]]]] == Դէպքեր == * 1899, անգլիացի Ալֆրետ Էտուըրտսը {{resize|90%|({{lang-en|Alfred Edwards}})}} հիմնեց «Միլան» ֆութպոլային ակումբը * 1915, [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կառավարութիւնը]] չեղեալ յայտարարեց՝ [[8 Փետրուար]] 1914-ին ստորագրած, հայաբնակ նահանգներուն մէջ բարենորոգումներու գործադրման ծրագիրը * 2011, Ղազախիստանի [[Ժանաօզեն]] քաղաքին մէջ անկարգութիւններու զոհ դարձաւ 14 մարդ == Ծնունդներ == * 1770, [[Լիւտվիկ Վան Պեթհովէն]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Ludwig van Beethoven}}, մ․1827), գերմանացի երգահան, խմբավար, դաշնակահար}} * 1775․ [[Ճէյն Օսթըն]]․ անգլիացի գրագիտուհի * 1981, [[Քրիսթըն Ռիթըր]] {{resize|90%|({{lang-en|Krysten Alyce Ritter}}), ամերիկացի դերասանուհի}} == Մահեր == * 1911<ref>{{resize|90%|Ծնած եւ մահացած է [[Աղեքսանդրիա]]}}</ref>, [[Աբրահամ փաշա Բարթող|Աբրահամ Բարթող]] {{resize|90%|(ծն.1850), [[Եգիպտոս|եգիպտահայ]] գաղութի գործիչ}} == Տօներ == * {{դրօշ|Բահրեյն}} {{resize|90%|[[Պահրէյն]]ի Ազգային օր}} * {{դրօշ|Ղազախստան}} {{resize|90%|Ղազախիստանի Անկախութեան օր (1991-էն)}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր]] 48txp0uggfc6w7z1fb1g5jtyrw6dd4k 252914 252913 2026-07-21T09:22:44Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252914 wikitext text/x-wiki '''16 Դեկտեմբեր''', տարուան 350-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 351-րդ) օրն է *Տարուան աւարտին կը մնայ 15 օր [[Պատկեր:Peabody's 'Marvel's Jessica Jones' Night (27139382503) (edited).jpg|մինի|205x205փքս|[[Քրիսթըն Ռիթըր]]]] [[Պատկեր:Apraham Partogh.png|մինի|198x198փքս|[[Աբրահամ փաշա Բարթող|Աբրահամ Բարթող]]]] == Դէպքեր == * 1899, անգլիացի Ալֆրետ Էտուըրտսը {{resize|90%|({{lang-en|Alfred Edwards}})}} հիմնեց «Միլան» ֆութպոլային ակումբը * 1915, [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կառավարութիւնը]] չեղեալ յայտարարեց՝ [[8 Փետրուար]] 1914-ին ստորագրած, հայաբնակ նահանգներուն մէջ բարենորոգումներու գործադրման ծրագիրը * 2011, Ղազախիստանի [[Ժանաօզեն]] քաղաքին մէջ անկարգութիւններու զոհ դարձաւ 14 մարդ == Ծնունդներ == * 1770, [[Լիւտվիկ Վան Պեթհովէն]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Ludwig van Beethoven}}, մ․1827), գերմանացի երգահան, խմբավար, դաշնակահար}} * [[1775 թուական|1775]]․ [[Ճէյն Օսթըն]]․ անգլիացի գրագիտուհի * 1981, [[Քրիսթըն Ռիթըր]] {{resize|90%|({{lang-en|Krysten Alyce Ritter}}), ամերիկացի դերասանուհի}} == Մահեր == * 1911<ref>{{resize|90%|Ծնած եւ մահացած է [[Աղեքսանդրիա]]}}</ref>, [[Աբրահամ փաշա Բարթող|Աբրահամ Բարթող]] {{resize|90%|(ծն.1850), [[Եգիպտոս|եգիպտահայ]] գաղութի գործիչ}} == Տօներ == * {{դրօշ|Բահրեյն}} {{resize|90%|[[Պահրէյն]]ի Ազգային օր}} * {{դրօշ|Ղազախստան}} {{resize|90%|Ղազախիստանի Անկախութեան օր (1991-էն)}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր]] bqf4bj5m8pdodl2jqln8u88bl0ohpfd 0 250 252907 194972 2026-07-21T09:17:10Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252907 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Levon ter-petrosian.jpg|մինի|172x172փքս|[[Լեւոն Տէր Պետրոսեան]]]] '''16 Հոկտեմբեր''', տարուան 289-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 290-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == * [[1840]]՝ Նիւ Զելանտան կը յայտարարուի Մեծ Բրիտանիոյ գաղութ։ * [[1991]]՝ [[Լեւոն Տէր Պետրոսեան]]ն կ՛ընտրուի [[Հայաստանի Հանրապետութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան]] առաջին նախագահ։ * [[1995]]՝ [[:en:Million Man March|Միլիոն սև մարդկանց երթը]] {{ref-en}} Ուաշինկթընի մէջ։ * [[1923]]՝ Լոս Անճելըսի մէջ կը հիմնադրուի ««Ուոլթ Տիզնի» ընկերութիւնը։ == Ծնունդներ == * [[1886]], [[Յակոբ Մնձուրի]] (Յակոբ Տէմիրճեան), պոլսահայ արձակագիր (մահ.՝ [[1978]])։ * [[1926]], [[Զարեհ Խրախունի]] (Արթօ Ճիւմպիւշեան ), հայ բանաստեղծ։ == Մահեր == [[1971 թուական|1971]]․ [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]]․ ծանօթ՝ Թիա Լենա (Θεία Λένα) կեղծանունով․ յոյն մանկավարժ, մանկական գրականութեան հեղինակ եւ դերասանուհի։ == Տօներ == {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր]] dm1b106bl14g1fstouhttttnqnkr1tr 0 375 252853 194977 2026-07-21T08:23:35Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252853 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Madtheos Mamourian.jpg|մինի|167x167փքս|[[Մատթէոս Մամուրեան]]]] '''17 Հոկտեմբեր''', տարուան 290-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 291-րդ) օրն է։ * Տարուան աւարտին կը մնայ 75 օր == Դէպքեր == * 1902՝ Տեթրօյթի մէջ կը թողարկուի Cadillac մակնիշի առաջին ինքնաշարժը * 1933՝ Նացիական Գերմանիայէն հեռացած [[Ալպերթ Այնշթայն]]ը կը ժամանէ [[ԱՄՆ|Միացեալ Նահանգներ]] [[Պատկեր:Neill birthday.jpg|մինի|163x163փքս|[[Ալեքսանտր Նիլ]]]] == Ծնունդներ == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի ծնածներ]]}} * [[1830 թուական|1830]]՝<ref>{{resize|90%|Զմիւռնիա, ներկայիս՝ [[Իզմիր]]}}</ref>[[Մատթէոս Մամուրեան]] {{resize|90%|(Մահ.1901, Զմիւռնիա) արեւմտահայ հրապարակագիր}} * [[1883 թուական|1883]]՝ [[Ալեքսանտր Նիլ]] {{resize|90%|({{lang-en|Alexander Sutherland Neil}}, մ.1973), սկովտիացի կրթութեան տեսաբան}} * [[1937 թուական|1937]]՝<ref>{{resize|90%|Ղարաքիլիսա, յետագային՝ Քիրովական, ներկայիս՝ Վանաձոր}}</ref>[[Քարլոս Աբովեան]], {{resize|90%|(Մահ.՝ 1992), հայ նկարիչ}} * [[1963 թուական|1963]]․ [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ|Անա Փաուլա Քրիստովաօ Լեմոս տոս Սանթոշ]] ([ˈɐnɐ ˈpawlɐ ðuʃ ˈsɐ̃tuʃ], , [[Անկոլա|Անկոլայի]] նախկին նախագահ [[Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշ|Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշի]] այրին։ Ան [[1991 թուական|1991]]-էն մինչեւ [[2017]] [[Անկոլայի առաջին տիկին|Անկոլայի առաջին տիկինն]] էր։ [[Պատկեր:Eminem - Concert for Valor in Washington, D.C. Nov. 11, 2014 (2) (cropped).jpg|մինի|170x170փքս|[[Էմինէմ|Մարշըլ Պրուս Մազըրս III]]]] [[Պատկեր:Eminem logo.svg|120px]] * 1972` [[Էմինէմ|Մարշըլ Պրուս Մազըրս III]] {{resize|90%|({{lang-en|Marshall Bruce Mathers III}}, յայտնի որպէս՝ [[Էմինեմ]]) ամերիկացի րեփըր}} [[Պատկեր:Zavarian.JPG|մինի|155x155փքս|[[Սիմոն Զաւարեան]]]] [[Պատկեր:Avetik-Issahakian.jpg|մինի|186x186փքս|[[Աւետիք Իսահակեան]]]] == Մահեր == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:17 Հոկտեմբերի մահացածներ]]}} * 1849՝ [[Ֆրետերիք Շոբեն]] {{resize|90%|({{lang-pl|Fryderyk Franciszek Chopin}} ծն.1810) լեհ յօրինող, երգահան}} * 1913՝<ref>{{resize|90%|[[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]], թաղուած է [[Թիֆլիս]]ի [[Խոջիվանքի Գերեզմանատուն|Խոջիվանքը]]}}</ref>[[Սիմոն Զաւարեան]] {{resize|90%|(ծն.1865), հասարակական-քաղաքական գործիչ}} * 1957՝<ref>{{resize|90%|Թաղուած է Կոմիտասի անուան Պանթէոնին մէջ}}</ref> [[Աւետիք Իսահակեան]] {{resize|90%|(Ծն.1875, Ալեքսանտրապոլ<ref>Կարսի կուպերնիա, Ռուսիոյ Կայսրութիւն</ref>), արեւելահայ մեծանուն բանաստեղծ}} * 2016՝<ref>{{resize|90%|Լիոն, [[Ֆրանսա]]}}</ref> [[Մովսէս Պչաքճեան]] {{resize|90%|(Ծն.1940, [[Հալէպ]]), գրագէտ}} == Տօներ == * {{resize|90%|[[:en:International Day for Eradication of Poverty|Աղքատութեան վերացման պայքարի համաշխարհային օր]] {{ref-en}}}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ Օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր]] qutkzlg6qzjz5w626f7334y6c0vvda9 0 377 252891 220297 2026-07-21T09:02:32Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252891 wikitext text/x-wiki '''17 Մարտ''', տարուան 76-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 77-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 289 օր [[Պատկեր:USSR stamp M.Abegyan 1965 4k.jpg|մինի|201x201փքս|[[Մանուկ Աբեղեան]]]] == Դէպքեր == [[1932 թուական|1932]]․ կը հիմնուի [[Great Sand Dunes ազգային պուրակ եւ պահեստ|Great Sand Dunes ազգային պուրակ եւ պահեստը]] == Ծնունդներ == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:17 Մարտի ծնածներ]]}} * [[1885 թուական|1885]]՝ [[Մանուկ Աբեղեան]] {{resize|90%|(մ.[[1944 թուական|1944]]), լեզուաբան, հայագէտ}} * [[1936 թուական|1936]]՝ [[Կարէն Սիմոնեան]] {{resize|90%|, գրող, բանաստեղծ}} [[Պատկեր:Miqaelyan.jpg|մինի|[[Քրիստափոր Միքայէլեան]]]] == Մահեր == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:17 Մարտի մահացածներ]]}} * 1510՝ [[Սանտրօ Պոթչելի]] {{resize|90%|(Sandro Botticelli, ծն.1444 կամ 45), վաղ վերածնունդի իտալացի գեղանկարիչ}} * [[1905 թուական|1905]]՝ [[Քրիստափոր Միքայէլեան]], {{resize|90%|(ծն.[[1859 թուական|1859]]), հասարակական-քաղաքական գործիչ}} * [[2020]]՝ [[Պեթի Ուիլիամս|Էլիզապէթ Ուիլիամս]] ․<nowiki/>[[Հիւսիսային Իրլանտա|Հիւսիսային]] [[Հիւսիսային Իրլանտա|Իրլանտայէն]]՝ [[Պելֆասթ]] ծնած ու հասակ նետա ծ խաղաղութեան հասարակական գործիչ։ == Տօներ == {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=St. Patrick's Day Montreal 2007.jpg|դիրք=right|ստորագրութիւն =[[Պատկեր:Flag of Ireland.svg|32px]]{{resize|85%|<br>Սբ. Փաթրիքի օր}} |լայնք=90|ընդհանուր=180|վերեւ=|աջ=90|ներքեւ=|ձախ=|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Մարտ]] icki88efffkt2eersfduh2gf1r7iabl 0 378 252930 244832 2026-07-21T09:37:16Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252930 wikitext text/x-wiki '''17 Յուլիս''', տարուան 198-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 199-րդ) օրն է *Տարուան աւարտին կը մնայ 167 օր == Դէպքեր == * [[1944]]՝ ** Սան Ֆրանսիսքոյի ծոցին մէջ նաւերէն բեռնաթափուող զինամթերքի պայթյունէն կը զոհուի 320 մարդ ** [[Մոսքուա]]յի փողոցներով կը տարուէ հիսունեոթ հազար գերմանացի գերիներու խումբը * 1955՝ [[Տիզնիլընտ]]ին բացումը Քելիֆորնիոյ մէջ * 2007՝ Սան Փաուլոյի օդակայանին մէջ՝ ինքնաթիռի արկածի հետեւանքով, կը զոհուի 199 մարդ։ [[Պատկեր:Hamo Sahyan.JPG|մինի|199x199փքս|[[Համօ Սահեան]]]] == Ծնունդներ == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի ծնածներ]]}} * 1954՝ [[Ելենա Թոնունց]] {{resize|85%|(օրիորդական՝ Քոքալեւսքայեայ, {{lang-ru|Елена Константиновна Кокалевская}}), ռուս բեմավար, դերասանուհի}} * [[1963 թուական|1963]]․ [[Քաթրին Քլարք]]․ ամերիկացի իրաւաբան եւ քաղաքական գործիչ։ * 1975՝ [[Արարատ Ամադեան]] {{resize|85%|հայ երգիչ}} * 1987՝ [[Տիգրան Համասեան]] {{resize|85%|դաշնակահար}} == Մահեր == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:17 Յուլիսի մահացածներ]]}} * 1993՝ [[Համօ Սահեան]] {{resize|85%|(ծն․1914), արեւելահայ բանաստեղծ}} == Տօներ == *Արդարադատութեան համաշխարհային օր *{{դրօշ|Ֆինլանդիա}} [[Ֆինլանտա]]՝ Սահմանադրութեան օր {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Յուլիս]] nv35wzftdb2fccmekgpa5v2fbzakvrk 0 384 252846 194901 2026-07-21T08:12:39Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252846 wikitext text/x-wiki '''17 Օգոստոս''', տարուան 229-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 230-րդ) օրն է * Տարուայ աւարտին կը մնայ 136 օր [[Պատկեր:Robert De Niro Cannes 2016.jpg|մինի|205x205փքս|[[Ռոպըրթ Տը Նիրօ]]]] [[Պատկեր:Larry Ellison picture.png|մինի|146x146փքս|[[Լերի Էլիսըն]] ]] [[Պատկեր:Մարիամ Հակոբյան.jpg|մինի|137x137փքս|[[Մարիամ Յակոբեան]]]] == Դէպքեր == * [[1999 թուական|1999]]՝ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] Իզմիթ քաղաքի երկրաշարժէն կը զոհուի 17000-էն աւելի մարդ == Ծնունդներ == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:17 Օգոստոսի ծնածներ]]}} * 1899՝ [[Ստեփան Թարեան]] {{resize|90%|(Թարխարարեան, մ.1954) հայ բեմանկարիչ, քանդակագործ}} * [[1943 թուական|1943]]՝ [[Ռոպըրթ Տը Նիրօ]] {{resize|90%|(Robert De Niro, Jr.) ամերիկացի դերասան}} * [[1944 թուական|1944]]՝ [[Լերի Էլիսըն]] {{resize|90%|(Larry Ellison)}}, ամերիկացի գործարար<ref>[http://www.forbes.com/forbes/welcome/?/profile/larry-ellison/&toURL=http://www.forbes.com/profile/larry-ellison/&refURL=https://en.wikipedia.org/&referrer=https://en.wikipedia.org/ Larry Ellison]</ref>։ * [[1949 թուական|1949]]՝ [[Մարիամ Յակոբեան]] {{resize|90%|քանդակագործ}} * [[1953 թուական|1953]]՝ [[Հերթա Միւլըր|Հերթա Միւլլըր]]․ գերմանացի վիպագիր եւ Գրականութեան [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան Մրցանակին]] դափնեկիր (2009)։ [[Պատկեր:Sarkis Torossian as commander of Arab forces in Damascus during World War I.jpg|մինի|223x223փքս|[[Սարգիս Թորոսեան]]]] == Մահեր == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:17 Օգոստոսի մահացածներ]]}} * [[1954 թուական|1954]]՝ [[Սարգիս Թորոսեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1981 թուական|1981]], Էւերեկ, [[Օսմանեան Կայսրութիւն|ՕԿ]]) օսմանեան զօրքերու հրետանաւոր}} * [[1960 թուական|1960]]՝ [[Ստեփան Բաբելեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1875 թուական|1875]]) երգահան եւ [[դաշնամուր|դաշնակահար]]}} * [[2006 թուական|2006]]՝ [[Գէորգ Գանտահարեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1925 թուական|1925]], [[Դամասկոս]]) երաժիշտ եւ խմբավար}} == Տօներ == * Անտուն կենդանիներու պաշտպանութեան օր * Անկախութեան օր՝ ** {{resize|90%|Կապոն ([[Ֆրանսա]]յէն, 1960)}} ** {{resize|90%|Ինտոնեզիա ([[Ճափոն]]էն, 1945)}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ Օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Օգոստոս]] evdlcnvs11rfjliftephe7o0nej8y02 0 452 252825 228075 2026-07-21T07:55:54Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252825 wikitext text/x-wiki '''1759 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 18<sup>րդ</sup> դարու 59<sup>րդ</sup> տարին է {{Տասնութերորդ դար}} == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1759 ծնունդներ]]}} * [[27 Ապրիլ]]՝ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]], անգլիացի գրող եւ փիլիսոփայ՝ յայտնի կնոջ իրաւունքներուն իր պաշտպանութեամբ * [[21 Յուլիս|Յուլիս 21]]` [[Ռոպերթ Պըրնզ]] {{resize|90%|({{Լեզու en|Robert Burns}}, մ.[[1796 թուական|1796]]), պրիթանացի (սկովտիացի) բանաստեղծ}} * [[10 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 10]]` [[Եոհան Ֆրիտրիխ Շիլլըր]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Johann Friedrich von Shiller}}, մ.[[1805 թուական|1805]]), գերմանացի բանաստեղծ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1759 մահեր]]}} [[Ստորոգութիւն:1759]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 5jkzifwdip569ua45bxpy2rp2jhcjpy 0 470 252915 228059 2026-07-21T09:23:23Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252915 wikitext text/x-wiki '''1775 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 18<sup>րդ</sup> դարու 75<sup>րդ</sup> տարին է {{Տասնութերորդ դար}} == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1775 ծնունդներ]]}} * [[16 Դեկտեմբեր]]՝ [[Ճէյն Օսթըն]]․ անգլիացի գրագիտուհի * [[25 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 25]]՝ [[Մանուէլ Շաշիեան]] {{resize|90%|(մ.[[1858 թուական|1858]]), բժիշկ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1775 մահեր]]}} [[Ստորոգութիւն:1775]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] otm3he2ksshb1p7zle3hhjag2gdybad 0 494 252822 228086 2026-07-21T07:55:24Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252822 wikitext text/x-wiki '''1797 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 18<sup>րդ</sup> դարու 97<sup>րդ</sup> տարին է {{Տասնութերորդ դար}} == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1797 ծնունդներ]]}} * [[13 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 13]]՝ [[Հաայնիխ Հայնէ]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Heinrich Heine}}, մ.[[1856 թուական|1856]]), գերմանացի բանաստեղծ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1797 մահեր]]}} [[10 Սեպտեմբեր]]․ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]], անգլիացի գրող եւ փիլիսոփայ՝ յայտնի կնոջ իրաւունքներուն իր պաշտպանութեամբ [[Ստորոգութիւն:1797]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] pwk17a2qk56j7w55jvywxx51d1819zc 252836 252822 2026-07-21T08:01:53Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252836 wikitext text/x-wiki '''1797 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 18<sup>րդ</sup> դարու 97<sup>րդ</sup> տարին է {{Տասնութերորդ դար}} == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1797 ծնունդներ]]}} * [[30 Օգոստոս]], Մերի Շելլի․ անգլիացի գրող։ Ծանօթ եղած է [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] գործով։ * [[13 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 13]]՝ [[Հաայնիխ Հայնէ]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Heinrich Heine}}, մ.[[1856 թուական|1856]]), գերմանացի բանաստեղծ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1797 մահեր]]}} [[10 Սեպտեմբեր]]․ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]], անգլիացի գրող եւ փիլիսոփայ՝ յայտնի կնոջ իրաւունքներուն իր պաշտպանութեամբ [[Ստորոգութիւն:1797]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] mj9n1mqlaskikvon2xesf201ctz8fl9 0 499 252928 194981 2026-07-21T09:35:28Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252928 wikitext text/x-wiki '''18 Հոկտեմբեր''', տարուան 291-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 292-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 74 օր [[Պատկեր:Giorgos Seferis 1963.jpg|մինի|187x187փքս|[[Եորղոս Սեֆերիս]]]] [[Պատկեր:Aankomst Melina Mercouri . Melina Mercouri, Bestanddeelnr 921-3506.jpg|մինի|182x182փքս|[[Մելինա Մերքուրի]]]] == Դէպքեր == * [[1963 թուական|1963]]․ [[Եորղոս Սեֆերիս]] «<nowiki/>[[Նոպէլեան Մրցանակ|Նոպել]] Գրականութեան Մրցանակ»ին կ՛արժանանայ *[[1968 թուական|1968]]<big>.</big> Պոպ Պիմընը սահմանեցաւ հեռացատկի համաշխարհային մրցանիշ, ցատկելով 8 մ 90 սմ * [[1989 թուական|1989]]<big>.</big> Պաքուի մատոյցներուն կործանուեցաւ <ref>Իլ-76ՄԴ-ի աղետը Կասպեան ծովուն վրայ [http://war.airdisaster.ru/database.php?id=29] {{ref-ru}}</ref> Իլ-76 ռազմական օդանաւը, զոհուեցին անձնակազմի 7 անդամները եւ 50 զինուորականներ * [[2007 թուական|2007]]<big>.</big> Փաքիստանի մէջ ինքնասպանի ռումբի մը պայթիւնէ սպաննուեցաւ Պենազիր Պհութոն եւ եւս 150 հոգի [[Պատկեր:Joe Morton.jpg|մինի|[[Ճո Մորթըն]]|184x184փքս]] [[Պատկեր:Zac Efron TIFF 2012.jpg|մինի|169x169փքս|[[Զաք Էֆրոն]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|[[:Ստորոգութիւն:18 Հոկտեմբերի ծնածներ|18 Հոկտեմբերի ծնածներ]]}} * [[1920 թուական|1920]]․ [[Մելինա Մերքուրի]], յոյն դերասանուհի, մեկնաբանող եւ քաղաքական գործիչ *[[1947 թուական|1947]]<big>.</big> [[Ճո Մորթըն]] {{resize|90%|(Joseph Morton) թատերական եւ ֆիլմի դերասան}} * [[1987 թուական|1987]]<big>.</big> [[Զաք Էֆրոն]] {{resize|90%|(Zachary Efron) ամերիկացի դերասան եւ երգիչ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|[[:Ստորոգութիւն:18 Հոկտեմբերի մահացածներ|18 Հոկտեմբերի մահացածներ]]}} * [[1893 թուական|1893]]․ [[Լիւսի Սթոն]]․ ամերիկացի հռետոր, Միացեալ Նահանգներու մէջ ստրկութեան վերացման ստրկամարտիկ եւ «սուֆռաժէթ»։ * [[2017 թուական|2017]]<big>.</big> [[Լեւոն Հայրապետեան (բարերար)|Լեւոն Հայրապետեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1949 թուական|1949]]) գործարարա եւ բարերար}} == Տօներ == * Ալեասքայի Օր * [[Ազրպէյճան]]՝ Անկախութեան Օր<ref>Խորհրդային Միութենէ, 1991</ref> * Խորուաթիա՝ Փողկապի Օր {{անաւարտ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/18 BBC: On This Day] * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]] [https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/october-18/] {{Յղում en}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{ՎՊԵ|18 October|18 Հոկտեմբեր}} {{Տարուայ Օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Հոկտեմբեր]] s0ddmb7usryw7t9t7uht23svx2glgdb 0 502 252916 194572 2026-07-21T09:23:50Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252916 wikitext text/x-wiki '''18 Յուլիս''', տարուան 199-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 200-րդ) օրն է * տարուան աւարտին կը մնայ 166 օր [[Պատկեր:VinDieselMarch09.jpg|մինի|155x155փքս|[[Վին Տիզլ]]]] [[Պատկեր:Michael Dante DiMartino by Gage Skidmore 2.jpg|մինի|186x186փքս|[[Մայքըլ Տանթէ Տիմարթինօ]]]] == Դէպքեր == * Պէյպուր խան Ճիւանշիրի ահաբեկումը տեղի ունեցաւ 18 Յուլիս 1921-ի երեկոյեան, Ճիւանշիր երբ Փըթի Շանի թատրոնէն ելլելով Բերա Փալաս պանդոկը կ'ուղղուէր, վրայ կը հասնին հայ բազուկի արդարութիւնը որոնող ատրճանակի գնդակները, որոնց հարուածներուն տակ կ'իյնայ Անիկա թուրք հրէշը, որ մօտիկ անցեալին խլած էր հազարաւոր հայ կեանքեր։ * 1925՝ լոյս կը տեսնի [[Ատոլֆ Հիթլեր]]ի «Իմ պայքարը» {{resize|90%|({{Լեզու de|Mein Kampf}})}} աշխատությունը * 1957՝ [[ԱՄՆ|ԱՄՆ-ին մէջ]]-ում կը սկսուի նշուիլ [[Հոթ Տօկ]]ին օրը * 1994՝ Պուենոս Այրէսին մէջ [[:en:1994 AMIA bombing|կը պայթեցուի]] հրեաների համԱնիկաքի կեդրոնը, կ'սպաննուէ 85 մարդ * 2012՝ Պուլկարիոյ Պուրկասի օդակայեանին մէջ [[:en:2012 Burgas bus bombing|կը պայթեցուի]] [[իսրայէլ]]ցի զբօսաշրջիկներու հանրակառքը, կը զոհուի եոթ մարդ * 1918՝ կ'սպաննուէ ռուսական վերջին ցար Նիքոլայ Երկրորդը ընտանիքի հետ == Ծնունդներ == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի ծնածներ]]}} * 1967՝ [[Վին Տիզլ]] {{resize|90%|({{lang-en|Vin Diesel}}), ամերիկացի դերասան}} * 1974՝ [[Մայքըլ Տանթէ Տիմարթինօ]] {{resize|90%|({{lang-en|Micheal Dante DiMartino}}, ծն.1974), ամերիկացի ոգեվորիչ}} * 1975՝ [[Տարօն Մալաքեան]] {{resize|90%|({{lang-en|Daron Malakian}}), ամերիկահայ երաժիշտ<ref>{{resize|90%|[[System of a down|System of a Down]] խումբին անդամներէն մին}}</ref>}} == Մահեր == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:18 Յուլիսի մահացածներ]]}} * [[1817 թուական|1817]]՝ [[Ճէյն Օսթըն]]․ անգլիացի գրագիտուհի * 1938՝ [[Վահան Թոթովենց]] {{resize|90%|(ծն.1889), գրող, արձակագիր}} * 2008՝ [[Զօրայր Խալափեան]] {{resize|90%|(ծն.1933), գրող, արձակագիր}} == Տօներ == {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Nelson Mandela-2008 cropped.jpg|դիրք=left|ստորագրութիւն =[[Պատկեր:Flag of South Africa.svg|32px]]<br>{{resize|85%|Յուլիս 18-ը կընշուի որպէս [[Նելսըն Մանտելա]]յի աշխարհային օր<ref name="UN18">{{cite web |url= https://www.un.org/en/events/mandeladay/ |title=Nelson Mandela International Day, July 18, For Freedom, Justice and Democracy |first= |last= |work=un.org |year=|accessdate=11 July 2011}}</ref>}} |լայնք=100|ընդհանուր=100|վերև=2|աջ=|ներքև=2|ձախ=|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} * Նելսըն Մանտելայի համաշխարհային օր {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} == Ծանաւթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Յուլիս]] i4jr1a6j09e3nj02gqi4jnqbn9e9wcu 0 505 252899 245624 2026-07-21T09:09:48Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252899 wikitext text/x-wiki '''18 Նոյեմբեր''', տարուան 322-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 323-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == == Ծնունդներ == * [[1901 թուական|1901]]՝ [[Ճորճ Կալըբ]], ամերիկացի լրագրող եւ վիճակագիր (մհ․<nowiki/>[[1984 թուական|1984]], [[26 Յուլիս|Յուլիս 26]])։ == Մահեր == * [[1970 թուական|1970]]․ [[Տորոթի Սաթոն]]․ Մերձաւոր Արեւելքի Օգնութեան (Near East Relief) աշխատող։ Ամերիկացի մարդասէր եւ հայասէր անձնաւորութիւն մը, որ զուտ մահէ փրկեց հազարաւոր հայ եւ յոյն որբեր։ == Տօներ == {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր]] 7tksdth5fnp6a4077335sl4dgg0si85 0 528 252917 228180 2026-07-21T09:24:31Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252917 wikitext text/x-wiki '''1817 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 17<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1817 ծնունդներ]]}} * [[29 Յուլիս|Յուլիս 29]]՝ [[Յովհաննէս Այվազովսկի]] {{resize|90%|({{lang-ru|Иван Константинович Айвазовский}}, մ.[[1900 թուական|1900]]), նկարիչ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1817 մահեր]]}} ==== Յուլիս ==== [[18 Յուլիս]]․ [[Ճէյն Օսթըն]]․ անգլիացի գրագիտուհի == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1817]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] q44crnqnv6oimswikneazfrdazo3p7y 0 529 252927 228181 2026-07-21T09:35:03Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252927 wikitext text/x-wiki '''1818 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 18<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1818 ծնունդներ]]}} * [[13 Օգոստոս]]․ [[Լիւսի Սթոն]]․ ամերիկացի հռետոր, Միացեալ Նահանգներու մէջ ստրկութեան վերացման ստրկամարտիկ եւ «սուֆռաժէթ»։ * [[9 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 9]]՝ [[Իւան Թուրկենեւ]] {{resize|90%|({{lang-ru|Иван Сергеевич Тургенев}}, մ.[[1883 թուական|1883]]), ռուս գրող}} * Անյայտ օրով՝ ** [[Գէորգ Ախվերդեան]] {{resize|90%|(մ.[[1861 թուական|1861]]), բժիշկ, բանասէր}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1818 մահեր]]}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1818]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] aslj002neepm3gtvmpkqi0pv56bsp5v 0 566 252837 228115 2026-07-21T08:03:42Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252837 wikitext text/x-wiki '''1851 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 51<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1851 ծնունդներ]]}} * [[8 Մայիս|Մայիս 8]]՝ [[Եղիա Տէմիրճիպաշեան]] {{resize|90%|(մ.[[1908 թուական|1908]]), բանաստեղծ, փիլիսոփայ}} * [[1 Յունիս|Յունիս 1]] <ref>{{resize|85%|(Ծնած է եւ մահացած է [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}}</ref>՝ [[Պետրոս Դուրեան]] {{resize|90%|(Զըմպայեան, մ.[[1872 թուական|1872]]), բանաստեղծ, թատերագիր}} * [[16 Յունիս|Յունիս 16]]՝ [[Եկատերինա Կապաշվիլի]] {{resize|90%|({{Լեզու ka| ეკატერინე გაბაშვილი}}, մ.[[1938 թուական|1938]]), վրացի գրող եւ հասարակական գործիչ}} * [[20 Օգոստոս|Օգոստոս 20]]՝ [[Պօղոս Նուպար Փաշա]] {{resize|90%|(մ.[[1930 թուական|1930]], [[Փարիզ]]), քաղաքական գործիչ}} * [[21 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 21]]՝ [[Արփիար Արփիարեան]] {{resize|90%|(մ.[[1908 թուական|1908]], [[Գահիրէ]]), արձակագիր, հրապարակախօս}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1851 մահեր]]}} * [[1 Փետրուար]]՝ [[Մերի Շելլի]]․ անգլիացի գրող։ Ծանօթ եղած է [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] գործով։ * [[26 Նոյեմբեր]]՝ [[Մինաս Բժշկեան|Հայր Մինաս Բժշկեան]] (ծն.[[1777 թուական|1777]], [[Տրապիզոն]]) բանասէր, մանկավարժ, պատմաբան, ազգագրագէտ, երաժշտագէտ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1851]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 8ikci0qf38zbevpzjp3ssb45ly00gpj 0 572 252849 228172 2026-07-21T08:16:15Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252849 wikitext text/x-wiki '''1857 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 57<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == == Ծնունդներ == * [[21 Փետրուար|Փետրուար 21]]՝ [[Աւքսենթի Ցակարելի]] {{resize|90%|({{Լեզու ka|ავქსენტი ცაგარელი}}, մ.[[1902 թուական|1902]], [[Թիֆլիս]]), թատերագիր, դերասան}} * [[14 Սեպտեմբեր]], [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]]․ ազգութեամբ ամերիկացի, կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ջատագով, լրագրող, ծայրայեղ ընկերվար եւ մարդու իրաւունքներու փաստաբան։ * [[28 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 28]], [[Գէորգ Բաշինջաղեան]] {{resize|90%|(մ.[[1923 թուական|1923]], [[Թիֆլիս]]), նկարիչ}} ** Անյայտ օրով՝ *** [[Յարութիւն Ալիքսանեան]] {{resize|90%|(մ.[[1918 թուական|1918]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]]), դերասան}} *** [[Խաչեր Քէշիշեան]] {{resize|90%|(մ.[[1920 թուական|1920]], [[Մարաշ]]), բժիշկ}} *** [[Ստեփան Մալխասեանց]] {{resize|90%|(մ.[[1947 թուական|1947]], [[Երեւան]]), հայագէտ, բանասէր եւ բառարանագիր}} == Մահեր == ** Անյայտ օրով՝ *** [[Աբրահամ Ապրօ]] {{resize|90%|(ծն.[[1793 թուական|1793]]), վաճառական}} [[Ստորոգութիւն:1857]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] f3mmehjq0mq92o95sqki071z8fmxrxk 0 576 252881 228169 2026-07-21T08:52:32Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252881 wikitext text/x-wiki '''1860 թուական''', նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 60<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[24 Մարտ|Մարտ 24]]՝ [[Նիս]]ի միացումը [[Ֆրանսա]]յին * [[2 Յուլիս|Յուլիս 2]]՝ Վլատիվոսթոք քաղաքի հիմնումը * [[6 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 6]]՝ [[Ապրահամ Լինքոլն]]ը կ'ընտրուէ [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներու]] 16<sup>րդ</sup> նախագահ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ]]}} * [[29 Յունուար|Յունուար 29]]՝ [[Անթոն Չեխով|Անթոն Փաւլովիչ Չեխով]] {{resize|90%|({{lang-ru|Антон Павлович Чехов}}, մ.[[1904 թուական|1904]]), ռուս արձակագիր եւ թատերագիր}} * [[31 Յունուար|Յունուար 31]]՝ [[Ատրպետ Ատրպետեան|Ատրպետ]] {{resize|90%|(Սարգիս Մուպահեաճեան, մ.[[1937 թուական|1937]]), արձակագիր, վիպասան}} * [[26 Ապրիլ|Ապրիլ 26]]՝ [[Լէօ|Առաքել Բաբախանեան]] {{resize|90%|(մ.[[1932 թուական|1932]]), պատմաբան, գրող, գրականագէտ}} * [[2 Մայիս|Մայիս 2]]՝ [[Թէոտոր Հերզլ]] {{resize|85%|({{lang-he|תאודור הרצל}}, {{Լեզու hu|Herzl Tivadar}}, մ.[[1904 թուական|1904]]), հրեա լրագրող, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ}} * [[20 Մայիս|Մայիս 20]]՝ [[Արշակ Ագապեան]] {{resize|90%|(մ.[[1905 թուական|1905]]), գիւղագիր, հրապարակախօս}} * [[6 Սեպտեմբեր]]՝ [[Ճէյն Ատամս]]․ ամերիկացի ընկերային գործիչ, բարեկարգիչ, ընկերաբան եւ հեղինակ։ * [[25 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 25]]՝ [[Ստեփան Կանայեան]] {{resize|90%|(մ.[[1936 թուական|1936]]), բանասէր, պատմաբան}} ** Անյայտ օրով՝ *** [[Երուանդ Աղաթոն]] {{resize|90%|(մ.[[1935 թուական|1935]], [[Նիս]], [[Ֆրանսա]]), երկրագործ, մշակութային գործիչ}} *** [[Եղիշէ Արք. Դուրեան]]<ref>{{resize|85%|[[Պետրոս Դուրեան]]ի կրտսեր եղբայրը}}</ref> {{resize|90%|(մ.[[1930 թուական|1930]], [[Երուսաղէմ]]), եկեղեցական գործիչ, բանաստեղծ, բանասէր}} *** [[Թլկատինցի]] {{resize|90%|(Յովհաննէս Յարութիւնեան, մ.[[1915 թուական|1915]]), գրող, հասարակական գործիչ}} ***<ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Շուշի]], Արցախ եւ մահացած է [[Թիֆլիս]]}}</ref>[[Գաբրիէլ Կաֆեան|Շմաւոն]] {{resize|90%|(Գաբրիէլ Կաֆեան, մ.[[1930 թուական|1930]]), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ}} *** [[Յարութիւն Մրմրեան]]<ref>{{resize|85%|Ծնած է եւ մահացած է [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]]}}</ref> {{resize|90%|(մ.[[1926 թուական|1926]]), գրող, պատմաբան}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1860 մահեր]]}} ==== Ապրիլ ==== * [[18 Ապրիլ]]՝ {{resize|90%|'''[[Անտերս Ռէթսիւս|Անտերս Ատոլփ Ռէթսիւս]]''' Anders Adolph Retzius (ծն.[[1796 թուական|1796]])}}<ref>{{resize|90%|[[Կուսթաֆ Ռէթսիւս]]ի հայրը}}</ref> շուէտացի գիտնական == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1860]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] t31s0473pf6yz04jomgoqgo7yyqrr5a 0 588 252832 228158 2026-07-21T07:56:54Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252832 wikitext text/x-wiki '''1871 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 71<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == [[Պատկեր:Italian-unification.gif|աջից|մինի|228px|{{resize|85%|Իտալիոյ միաւորումին ընթացքը [[1829 թուական|1829]]-էն մինչեւ 1871-ը}}]] * [[Յունուար]]՝ [[Իտալիա|Իտալիոյ]] միաւորումի {{resize|85%|({{lang-it|Risorgimento}})}} աւարտը == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1871 ծնունդներ]]}} * [[8 Յունուար|Յունուար 8]]՝ [[Գրիգոր Աւետեան]] {{resize|90%|(մ.[[1946 թուական|1946]]), երգիծական դերասան}} * [[10 Յունուար|Յունուար 10]]՝ [[Նիկողաիոս Ադոնց]] {{resize|90%|(Տէր Աւետիքեան, մ.[[1942 թուական|1942]]), պատմաբան, հայագէտ, բիւզանդագէտ}} * [[5 Մարտ|Մարտ 5]]՝ [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]]․ լեհ եւ բնականացուած գերմանացի մարքսիսթ տեսաբան եւ յեղափոխական * [[8 Մարտ|Մարտ 8]]՝ [[Եաքոպ Քիւնցլեր]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Jakob Künzler}}, մ.[[1949 թուական|1949]]), [[զուիցերիա]]ցի, [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայկական Ցեղասպանութեան]] ականատես<ref>Turkish Atrocities: Statements of American Missionaries on the Destruction of Christian ... - Page 109</ref><ref>The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915-1916: Documents Presented to Viscount ... - Page 538 by Arnold Joseph Toynbee</ref>։}} * [[26 Ապրիլ|Ապրիլ 26]]՝ [[Լեւոն Կիւրեղեան]] {{resize|90%|({{lang-it|Léon Gurekian}}, մ.[[1950 թուական|1950]]), ճարտարապետ, նկարիչ}} * [[30 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 30]]՝ [[Սիմոն Երեմեան]] {{resize|90%|(մ.[[1936 թուական|1936]]), հայ բնագէտ, գրող, բանասէր}} * [[1 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 1]]՝ [[Ալեքսանդր Սպենդիարեան]] {{resize|90%|(մ.[[1928 թուական|1928]]), երգահան}} * Անյայտ օրով՝ ** Քաղաքական գործիչներ՝ *** [[Հրաչ]] {{resize|90%|(Հայկ Թիրաքեան, մ.[[1915 թուական|1915]])}} *** [[Վարդգէս (Յովհաննէս Սէրէնկիւլեան)]] {{resize|90%|(մ.[[1915 թուական|1915]])}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1871 մահեր]]}} * [[10 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 10]]՝ [[Խաչատուր Լազարեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1789 թուական|1789]]), մշակութային գործիչ}} * Անյայտ օրով՝ ** [[Յարութիւն Պ․ Խալիպեանց]] {{resize|90%|(ծն.[[1790 թուական|1790]]), պետական գործիչ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1871]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 9m0y1a56k92mf3gfqg04ox7czhlzm2i 0 591 252910 228155 2026-07-21T09:19:26Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252910 wikitext text/x-wiki '''1874 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 74<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1874 ծնունդներ]]}} * [[10 Ապրիլ|Ապրիլ 10]]՝ [[Թալէաթ Մեհմեթ Փաշա]]<ref>{{resize|85%|[[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Եղեռնի]] գլխաւոր կազմակերպիչներէն մէկն է}}</ref>{{resize|90%|({{lang-tr|Mehmed Talat Paşa}}, մ.[[1921 թուական|1921]], [[Պերլին]])<ref>{{resize|85%|[[15 Մարտ]] [[1921 թուական|1921]]-ին՝ [[Պերլին]]ի մէջ, գնդակահարուած է [[Սողոմոն Թեհլիրեան]]ի կողմէ}}</ref>, [[Օսմանեան Կայսրութիւն|օսմանեան]] պետական գործիչ}} * [[16 Ապրիլ|Ապրիլ 16]]՝ [[Գաբրիէլ Տէր-Միքելեան]] {{resize|90%|(մ.[[1949 թուական|1949]]), ճարտարապետ}} * [[24 Ապրիլ|24 Ապրիլ՝]] [[Փինելոբի Տելթա]]․ յոյն գրագիտուհի, ճանչցուած մանաւանդ երեխաներու համար իր պատմական վէպերով։ * [[11 Յունուար|Յունուար 11]]՝ [[Տիգրան Եսայեան]]<ref>{{resize|85%|[[Զապէլ Եսայեան]]ի ամուսինը}}</ref> {{resize|90%|(մ.[[1921 թուական|1921]], [[Փարիզ]]), նկարիչ}} * [[17 Փետրուար|Փետրուար 17]]՝ [[Ալեքսանդր Խատիսեան]] {{resize|90%|(մ.[[1945 թուական|1945]]), լրագրող, քաղաքական գործիչ}} * [[30 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 30]]՝ [[Ուինսթըն Չըրչիլ|Սըր Ուինսթըն Չըրչիլ]] {{resize|90%|({{Լեզու en|Sir Winston Churchil}}, մ.[[1965 թուական|1965]]), պրիթանացի քաղաքական գործիչ}}<ref>{{resize|85%|[[Մեծ Բրիտանիոյ վարչապետներու ցանկ|Մեծ Բրիտանիոյ 61-րդ եւ 63-րդ վարչապետ]]<br />1940—1945 եւ 1951—1955 թուականներուն}}</ref> * Անյայտ օրով՝ ** {{resize|85%|([[Պաքու]])}}՝ [[Աղեքսանդր Ասլանեան]] {{resize|90%|(Ասլանօֆ), երաժշտագէտ}} ** [[Շաւարշ Գարագաշ (դերասան)|Շաւարշ Գարագաշ]] {{resize|90%|(մ.[[1941 թուական|1941]]), դերասան}} ** [[Ռուբէն Զարդարեան]] {{resize|90%|(մ.[[1915 թուական|1915]]), գրող, թարգմանիչ}} ** [[Սեբաստացի Մուրատ]] {{resize|90%|(մ.[[1918 թուական|1918]]), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ}} ** [[Կարապետ Փաշաեան]] {{resize|90%|(մ.[[1915 թուական|1915]]), հասարակական-քաղաքական գործիչ}} ** [[Արամ Չարըգ]] {{resize|90%|(մ.[[1947 թուական|1947]], Մոսքուա), վտարանդի հայ բանաստեղծ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1874 մահեր]]}} * [[Յարութիւն Սվաճեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1831 թուական|1831]]), խմբագիր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1874]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] eatnc7mkquxa4n41iksv86r1bftj5l9 0 595 252898 227902 2026-07-21T09:09:08Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252898 wikitext text/x-wiki '''1878 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 78<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == * 1878․ [[Զէյթուն|Զէյթունի]] մէջ ինքնապաշտպանական կռիւներ կը պայթին։ *[[2 Փետրուար]], 1878․ [[Յունաստան]]ը [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Թուրքիոյ]] պատերազմ կը յայտարարէ։ * [[3 Մարտ]], 1878․ կը կնքուի [[Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիր|Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիրը։]] *[[1 Յունիս]], 1878․ [[Պերլինի Վեհաժողով|Պերլինի վեհաժողով]]։ Այս ժողովին, [[Հայկական Հարց]]<nowiki/>ը երկրորդական կը համարուի եւ 61-րդ յօդուածին մէջ «Հայաստան» բառը կը փոխարինուի «Հայկական մարզեր» եւ «Հայաբնակ վայրեր» բառակապակցութիւններով։ * [[4 Յունիս]], 1878․ [[Պոլսոյ (գաղտնի) Դաշինք]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] եւ Միացեալ Թագաւորութեան ([[Անգլիա]]) միջեւ, [[Պերլինի Վեհաժողով|Պերլինի վեհաժողովին]] նախօրէին։ [[Կիպրոս|Կիպրոսը]] Անգլիոյ կը յանձնուի։ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1878 ծնունդներ]]}} * [[1 Յունուար|Յունուար 1]]՝ [[Արտաշէս Աբեղեան]] {{resize|90%|(մ.[[1955 թուական|1955]], [[Միւնիխ]]), փիլիսոփայութեան տօքթոր}} * [[21 Յունուար|Յունուար 21]]՝ [[Վահան Թէքէեան]] {{resize|90%|(մ.[[1945 թուական|1945]], [[Գահիրէ]]), բանաստեղծ}} [[Պատկեր:Զապէլ Եսայեան.jpg|120px]] * [[4 Փետրուար|Փետրուար 4]]՝ [[Զապէլ Եսայեան]] {{resize|90%|(մ.[[1943 թուական|1943]], [[Սիպերիա]]), արձակագիր}} * [[27 Յունիս]]․ [[Տորոթի Սաթոն]]․ Մերձաւոր Արեւելքի Օգնութեան (Near East Relief) աշխատող։ Ամերիկացի մարդասէր եւ հայասէր անձնաւորութիւն մը, որ զուտ մահէ փրկեց հազարաւոր հայ եւ յոյն որբեր։ * [[15 Օգոստոս|Օգոստոս 15]]՝ [[Սիամանթօ]] {{resize|90%|(Ատոմ Եարճանեան, մ.[[1915 թուական|1915]]), բանաստեղծ}} * Օրը յայտնի չէ՝ ** [[Միքայէլ Կիւրճեան]] {{resize|90%|(մ.[[1965 թուական|1965]]), արձակագիր}} ** [[Գուրգէն Պաղտասար Մալեան]] {{resize|90%|(մ.[[1899 թուական|1899]]), ֆետայի}} ** [[Մարզպետ (Ղազար Ղազարեան)]] {{resize|90%|(մ.[[1915 թուական|1915]]), քաղաքական գործիչ}} ** [[Յարութիւն Պալըքեան]] {{resize|90%|(մ.[[1917 թուական|1917]] կամ՝ [[1918 թուական|1918]]), հասարակական գործիչ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1878 մահեր]]}} * [[Արիստակէս Տիրացու]] {{resize|90%|(Յովհաննէսեան, ծն.անյայտ), երաժիշտ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1878]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] mjilkfqvqshlmer0p05hfx5aa05n257 0 602 252875 227907 2026-07-21T08:46:49Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252875 wikitext text/x-wiki '''1884 թուական''', նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 84<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[Իդէօ Ադրօ]] քարայրին մէջ առաջին անգամ կը կատարուին հնաբանական պեղումներ եւ կը յայտնաբերեն [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|մինոասեան ժամանակաջրջանին]] պատկանող բազմաթիւ իրեր, նիւթեր։ * Կը գտնուի աստղակերպ մը եւ կ'անուանուի «<nowiki/>[[238 Հիփաթիա աստղակերպ|238 Hypatia]]<nowiki/>», ի պատիւ Իփադիային (370 - 415)․ յոյն փիլիսոփայ, աստղագէտ, թուաբանագէտ եւ տնօրէնուհի [[Աղեքսանտրիա|Աղեքսանտրիոյ]] Նոր-պղատոնականութեան Ուսումնարանին։ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1884 ծնունդներ]]}} * [[14 Փետրուար]]՝ [[Հայկանուշ Մարք]] (մ․<nowiki/>[[1966 թուական|1966]]) հրապարակագիր, յօդուածագիր, բանաստեղծ, արձակագիր *[[20 Ապրիլ|Ապրիլ 20]]՝ [[Սարգիս Արարատեան]] {{resize|90%|(մ.[[1943 թուական|1943]]), քիմիագէտ}} * [[5 Մայիս|Մայիս 5]]՝ [[Գարեգին Մելոեան]] {{resize|90%|(մ.[[1939 թուական|1939]]), հայ արձակագիր, բանաստեղծ եւ գրականագէտ}}[[Պատկեր:Varuzhan.jpg|մինի|180x180փքս|Դանիէլ Վարուժան]] * [[1 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 1]]՝ [[Դանիէլ Վարուժան]] {{resize|90%|(Չպուքքարեան, մ.[[1915 թուական|1915]]), հայ բանաստեղծ}} * [[11 Հոկտեմբեր]]՝ [[Էլինոր Ռուզվելթ]] ․ ամերիկացի քաղաքական ու հասարակական գործիչ եւ դիւանագէտ։ Եղած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] ամէնէն երկար պաշտօնավարած առաջին տիկինը * [[Օգոստոս]]՝ [[Շաւարշ Միսաքեան]] {{resize|90%|(աւազանի անունը՝ Եղիազար, մ.[[1957 թուական|1957]]), հրապարակագիր}} * [[8 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 8]]՝ [[Աշոտ Մատաթեան]] {{resize|90%|(մ.[[1965 թուական|1965]], Իսթանպուլ), հայ դերասան, բեմադրիչ եւ թարգմանիչ}} * Օրը յայտնի չէ՝ ** [[Բարունակ Ֆերուխան]] {{resize|90%|(մ.[[1915]]), ջութակահար}} ** [[Շահան Նաթալի]] {{resize|90%|(Յակոբ Տէր Յակոբեան, մ.[[1983 թուական|1983]]), գրող եւ փիլիսոփայ}} ** [[Գէորգ Վիշապեան (Սարգիս Քէչեան)|Գէորգ Վիշապեան]] {{resize|90%|(բուն անունով՝ Սարգիս Քէչեան, մ.[[1915 թուական|1915]]), ազգային-ազատագրական շարժումի գործիչ}} ** [[Տիգրան Չէօկիւրեան]] {{resize|90%|(մ.[[1915 թուական|1915]]), գրող եւ հասարակական գործիչ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1884 մահեր]]}} * [[Աստղիկ Գանթարեան]] {{resize|90%|(ծն.1855), դերասանուհի}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1884]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 4c5s0k0uy946p8tpb96m143t3mktbe2 0 605 252903 227911 2026-07-21T09:13:43Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252903 wikitext text/x-wiki '''1887 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 87<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[Ժընեւ]]ին մէջ [[Սոցեալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւն|Հնչակեան կուսակցութեան]] հիմնադրումը * [[Երեւան]]ին մէջ Թաիրեանի օղիի եւ գինիի գործատունի հիմնումը ===== Գրականութիւն ===== * [[Յակոբ Պարոնեան]]՝ '''[[Մեծապատիւ Մուրացկանները]]''' == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1887 ծնունդներ]]}} * [[6 Յունուար]]․ [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]]․ ամերիկացի բուժքոյր եւ օգնութեան աշխատող։ * [[4 Փետրուար|Փետրուար 4]]՝<ref>{{resize|90%|Ծնած է Հաափսալու, [[Էսթոնիա]]}}</ref>[[Աննա Հետվիկ Պուլ]] ({{lang-et|Anna Hedwig Bühl}}, մ.1981), էսթոնացի միսիոնարուհի * [[6 Փետրուար|Փետրուար 6]]՝ Հայկ Բժշկեան (Գայ) (Կայ, մ.[[1937]], Թաւրիզ, Պարսկաստան), պոլշեւիքեան զինուորական հրամանատար * [[13 Յունիս|Յունիս 13]]՝ [[Պրու­­նօ Ֆրանք]] ({{lang-de|Bruno Frank}}, մ.1945), հրեայ ծագումով գերմանացի գրող եւ մարդաբան * [[28 Յուլիս|Յուլիս 28]]՝ [[Հերանուշ Արշակեան]] (մ.1905), գրագիտուհի, բանաստեղծուհի * [[7 Յուլիս|Յուլիս 7]]՝ [[Մարք Շակալ]] ({{lang-fr|Marc Chagall}}, մ. [[1985]]) հրեա ազգութեան ֆրանսացի նկարիչ ==== Անստոյգ ամսաթիւով՝ ==== * [[Սասունցի Մուշեղ]]․ աւազանի անունով՝ Մուշեղ Աւետիսեան, ազգային գործիչ, [[ֆետայի]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1887 մահեր]]}} * [[13 Մարտ|Մարտ 13]]՝ [[Իոսէպ Դաւիթաշվիլի]] ({{lang-ka|იოსებ დავითაშვილი}}, ծն.1850), վրացի գրագէտ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1887]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] ngap3pr5mhrtv37yaz3dcd3kuvhsbeh 0 612 252929 230649 2026-07-21T09:35:55Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252929 wikitext text/x-wiki '''1893 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 93<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[25 Յուլիս]]․ [[Կորնթոսի Ջրանցքը|Կորնթոսի ջրանցքին]] պաշտօնական բացում, [[Յունաստան]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1893 ծնունդներ]]}} * [[28 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 28]]՝ [[Լեւոն Վարդանեանց]] {{resize|90%|(մ.[[1971 թուական|1971]]), հայ խորհրդային երկրաբան}} * [[3 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 3]]՝ [[Հայկանուշ Դանիէլեան]] {{resize|90%|(մ.[[1958 թուական|1958]]), հայ օփերային սոփրանոյ երգչուհի}} * Անյայտ օրով՝ ** [[Մատթէոս քհնյ. Բարաղամեան]], Հասարակական գործիչ, յօդուածագիր, հոգեւորական ** [[Լոլա Սասունի]] {{resize|90%|(Հռիփսիմէ Մեծատուրեան, մ.[[1969 թուական|1969]], [[Պէյրութ]]), ազգային-հասարակական գործիչ}} ** [[Գրիգոր Փափազեան|Գրիգոր (Տուտի) Փափազեան]] {{resize|90%|(մ.[[1965 թուական|1965]], [[Ալճերիա]]), բժիշկ եւ հասարակական գործիչ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1893 մահեր]]}} * [[15 Օգոստոս|Օգոստոս 15]]՝ [[Գրիգոր Մսերեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1846 թուական|1846]]), թարգմանիչ եւ հրատարակիչ}} * [[18 Հոկտեմբեր]]․ [[Լիւսի Սթոն]]․ ամերիկացի հռետոր, Միացեալ Նահանգներու մէջ ստրկութեան վերացման ստրկամարտիկ եւ «սուֆռաժէթ»։ * [[25 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 25]]՝ [[Փիոթըր Չայքովսքի]] {{resize|90%|({{lang-ru|Пётр Ильич Чайковский}}, ծն.[[1840 թուական|1840]]), ռուս երաժշտահան}} * Անյայտ օրով՝ ** [[Արաբօ]] {{resize|90%|(Առաքել Մխիթարեան, ծն.[[1863 թուական|1863]]), ազգային-ազատագրական գործիչ}} ** [[Ալի Մուպարաք]] {{resize|90%|(ծն.[[1823 թուական|1823]]), արաբ գրող եւ թարգմանիչ}} {{անաւարտ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1893]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] goymf01svtqfr22j0t098z690zx4lcn 0 615 252896 227918 2026-07-21T09:06:13Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252896 wikitext text/x-wiki '''1896 թուական''', նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 96<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[6 Ապրիլ|Ապրիլ 6]]-[[16 Ապրիլ|16]]՝ առաջին Ողիմպիական խաղերը [[Յունաստան]]ի մայրաքաղաք [[Աթէնք]]ին մէջ * [[14 Օգոստոս|Օգոստոս 14]]՝ [[Բաբգէն Սիւնի]]ի եւ [[Արմէն Գարօ]]յի գլխաւորութեամբ 31 զինեալ [[հայեր]]ուն կողմէ [[Պանք Օթոմանի Գրաւում]]ը == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1896 ծնունդներ]]}} * [[13 Յունուար|Յունուար 13]]՝ [[Տոլորես Զօհրապ-Լիպման]]<ref>{{resize|85%|Արեւմտահայ մտաւորական [[Գրիգոր Զօհրապ]]ին դուստրը}}</ref> {{resize|90%|(մ.[[1991 թուական|1991]], [[Նիւ Եորք]]), գրող, մարդասէր}} *[[5 Ապրիլ]]․ [[Ողիմպիական Խաղեր|Ողիմպիական խաղերու]] վերածնունդ * [[5 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 5]]՝ [[Սիրարփի Տէր Ներսէսեան]] {{resize|90%|(մ.[[1989 թուական|1989]], [[Փարիզ]]), հայագէտ, բիւզանդագէտ, արուեստաբան}} * [[15 Օգոստոս]]․ [[Կերթի Գորի|Կերթի Թերեզա Գորի]]․ ծագումով հրիայ, աւստրիա-հունգարիա-ամերիկացի կենսաքիմիագէտ։ * [[29 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 29]]՝ [[Հրանդ Մալոյեան]] {{resize|90%|(մ.[[1978 թուական|1978]], [[Դամասկոս]]), ֆրանսական բանակի զինուորական}} * [[20 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 20]]՝ [[Բենիամին Թաշեան]] {{resize|90%|(մ.[[1971 թուական|1971]], [[Գահիրէ]]), «Յուսաբեր» թերթի խմբագիր}} * Անստոյգ օրով՝ ** [[Պետրոս Գալֆայեան]] {{resize|90%|(մ.[[1915 թուական|1915]], ), մշակոյթի գործիչ}} ** [[Վահէ Հայկ]] {{resize|90%|(Տինճեան, մ.[[1983 թուական|1983]], Ֆրեզնոյ, [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներ]]), ամերիկահայ արձակագիր}} ** [[Նշան Պէշիկթաշլեան]] {{resize|90%|(մ.[[1972 թուական|1972]], [[Փարիզ]]), երգիծագիր}} ** [[Լեւոն Չորմիսեան]] {{resize|90%|(մ.[[1980 թուական|1980]], [[Փարիզ]]), հայ պատմագէտ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1896 մահեր]]}} * [[7 Մայիս|Մայիս 7]]՝ [[Հենրի Հաուըրտ Հոլմզ]] {{resize|90%|({{lang-en|H.H.Holmes}}, ծն.[[1861 թուական|1861]]), ամերիկացի բազմա-մարդասպան}} * [[2 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 2]]՝ [[Յակոբ Ալխազեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1826 թուական|1826]]), Ռուսիոյ մէջ հայազգի զինուորական}} * [[10 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 10]]՝ [[Ալֆրէտ Նոպել]]<ref>{{resize|85%|Հիմնած է Նոպելեան մրցանակը}}</ref> {{resize|90%|({{lang-sv|Alfred Bernhard Nobel}}, ծն.[[1833 թուական|1833]]), շուէտացի գիւտարար}} * Անստոյգ օրով՝ ** [[Մկրտիչ Աւետիսեան]] {{resize|90%|(Թէրլէմէզեան, ծն.[[1864 թուական|1864]]), քաղաքական դէմք}} ** [[Բաբգէն Սիւնի]] {{resize|90%|(Պետրոս Փարեան, ծն.[[1873 թուական|1873]]), ազգային-ազատագրական գործիչ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1896]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] ax12mbi7qf979r4h2bk4bbna6mwpmq8 0 617 252863 227920 2026-07-21T08:33:51Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252863 wikitext text/x-wiki '''1898 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 19<sup>րդ</sup> դարու 98<sup>րդ</sup> տարին {{Տասնիներորդ դար}} [[Պատկեր:World_1898_empires_colonies_territory.png|մինի|աջից|228px|{{resize|85%|Աշխարհի քաղաքական քարտէսը <br />1898 թուականին}}]] == Դէպքեր == * * [[9 Յունիս|Յունիս 9]]՝ բրիտանական կառավարութիւնը 99 տարիով [[Չինաստան]]էն կը վարձակալէ Հոնկ Քոնկի տարածքը == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1898 ծնունդներ]]}} [[Պատկեր:Toros Azadian.png|մինի|աջից|100px|{{resize|85%|Թորոս Ազատեան<br />ծն.[[5 Մայիս]]<br />[[Կոստանդնուպոլիս]]}}]] * [[30 Յունուար|Յունուար 30]]՝ [[Հայկ Եազմաճեան]] {{resize|90%|(մ.[[1975 թուական|1975]], [[Երեւան]]), հոգեբոյժ, հասարակական գործիչ}} * [[3 Մարտ|Մարտ 3]]՝ [[Էմիլ Արթին|Էմիլ Արթին(եան)]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Emil Artin}}, մ.[[1962 թուական|1962]]), գերմանացի հայազգի թուաբանագէտ}} * '''Մայիս''' ** [[3 Մայիս]]․ [[Կոլտա Մէյր]]․ [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] վարչապետ՝ 17 Մարտ 1969-էն մինչեւ 3 Յունիս 1974։ Եղած է Իսրայէլի պետութեան հիմնադիրներէն։ ** [[5 Մայիս|Մայիս 5]], [[Թորոս Ազատեան]] {{resize|90%|(մ.[[1955 թուական|1955]], Իսթանպուլ), բանասէր եւ բանաստեղծ}} ** [[Արտաշէս Արզումանեան]] {{resize|90%|(մ.[[1985 թուական|1985]], [[Երեւան]]), դերասան}} * * '''Յունիս''' ** [[22 Յունիս]], [[Էրիհ Մարիա Ռեմարք]] գերմանացի վիպագիր * [[20 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 20]]՝ [[Օննիկ Աւետիսեան|Օննիկ Աւետիսն]] {{resize|90%|(մ.[[1974 թուական|1974]], [[Գահիրէ]]), հյա նկարիչ}}[[Օննիկ Աւետիսեան|եա]] * Անստոյգ օրով՝ ** [[Շաւարշ Նարդունի]] {{resize|90%|(Ասքանազ Այվազեան, մ.[[1968 թուական|1968]]), արձակագիր եւ հրատարակիչ}} ** [[Զարեհ Մոսքոֆեան]] {{resize|90%|(մ.[[1987 թուական|1987]], [[Լիոն]]), հայ գծագրիչ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1898 մահեր]]}} * [[2 Փետրուար|Փետրուար 2]]՝ [[Յակոբ Վարդովեան]] {{resize|90%|({{lang-tr|Güllü Agop}}, ծն.[[1830 թուական|1830]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]]), հայ բեմադրիչ, դերասան եւ թատերական գործիչ}} [[Պատկեր:Tigranchukha.jpg|150px]] [[Պատկեր:Herkomer, Carroll.jpg|100px]] * [[23 Մարտ|Մարտ 23]]՝ [[Տիգրան Չուխաճեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1837 թուական|1837]]), երաժշտահան, օփերաներու հեղինակ}} * [[25 Մայիս|Մայիս 25]]՝ [[Ֆրիտրիխ Միւլլեր]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Friedrich Müller}}, ծն.[[1834 թուական|1834]]), աւստրիացի լեզուաբան, հայագէտ}} * [[14 Յունիս|Յունիս 14]]՝ ** [[Իվանէ Մաչապելի]] {{resize|90%|({{lang-ka|ივანე მაჩაბელი}}, ծն.[[1854 թուական|1854]]), վրացի գրող<ref>{{resize|85%|Յայտնի է [[Ուիլիըմ Շէյքսփիր]]ի ստղծագործութիւններու թարգմանութիւններով}}</ref> եւ հասարակական գործիչ}} ** [[Լուիս Քերըլ]] {{resize|90%|({{lang-en|Lewis Carroll}},<ref>{{resize|85%|Իսկական անունն է՝ Չարլզ Լութուիճ Տոճսըն}}</ref> ծն.[[1832 թուական|1832]]), անգլիացի թուաբանագէտ եւ գրող}}<ref>{{resize|85%|Յայտնի դարձած է «[[Ալիսը Հրաշքներու Աշխարհին Մէջ]]» ստեղծագործութիւնով}}</ref> * [[22 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 22]]՝ [[Անդրէաս Արծրունի]] {{resize|90%|({{lang-ru|Андрей Еремеевич Арцруни}}, ծն.[[1847 թուական|1847]]), Ռուսիոյ մէջ հայազգի երկրաբան}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1898]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] fundgz7mev906tvlmueen37df71vytj 0 792 252940 214941 2026-07-21T09:44:32Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252940 wikitext text/x-wiki '''3 Ապրիլ''', տարուայ 93-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 94-րդ) օրն է * Տարուայ աւարտին կը մնայ 272 օր <center> [[2 Ապրիլ]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''3 Ապրիլ''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[4 Ապրիլ]] </center> [[Պատկեր:Bill Gates MSC 2017 2 (cropped).jpg|մինի|136x136փքս|[[Պիլ Կէյթս]]]] == Դէպքեր == * [[1973 թուական|1973]]<big>.</big> Մոթորոլան կատարեց առաջին շարժական հեռախօսային<ref name=cooperinterview>{{cite news|last=Shiels |first=Maggie |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/2963619.stm |title=BBC interview with Martin Cooper| work=BBC News | date=21 April 2003}}</ref><ref name="radiotelsys">[[Martin Cooper (inventor)|Martin Cooper]], et al., [http://www.google.com/patents?id=nO8tAAAAEBAJ&dq=martin+cooper "Radio Telephone System"], US Patent number 3,906,166; Filing date: 17 October 1973; Issue date: September 1975; Assignee [[Motorola]]</ref> զանգը * [[2000 թուական|2000]]<big>.</big> [[Պիլ Կէյթս]]ը Մայքրըսոֆթի բաժնետոմսերու գիներու անկումի հետեւանքով կորսնցուց $ 12 պիլիոն * [[2007 թուական|2007]]<big>.</big> ֆրանսական V150 գնացքը սահմանեցաւ<ref>{{cite news| url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,263542,00.html| title=French Train Hits 357 MPH Breaking World Speed Record| author=''[[Associated Press]]''| date=2007-04-03| accessdate=2007-04-03| work=Fox News}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.record2007.com/site/index_en.php|title=Official 2007 Record Website|accessdate=2007-04-03|archive-date=2007-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070405190502/http://www.record2007.com/site/index_en.php|dead-url=yes}}</ref> արագութեան մրցանիշ՝ 578.4 քմ/ժամ * [[2017 թուական|2017]]<big>.</big> Ս.Փիթըրսպուրկի մեթրոյի մէջ պայթիւնէ<ref name=Meduza>{{cite web |url=https://meduza.io/news/2017/04/04/chislo-zhertv-terakta-v-peterburge-vyroslo-do-14-chelovek |title=Число жертв теракта в Петербурге выросло до 14 человек [Number of fatalities of the terrorist act in Petersburg has grown to fourteen people |author=<!--Not stated--> |date=4 April 2017 |website=Meduza |publisher=Meduza |access-date=4 April 2017 |quote=В результате взрыва в метро Санкт-Петербурга погибли 14 человек, сообщила министр здравоохранения России Вероника Скворцова. [In the aftermath of explosion in the metro of Saint Petersburg 14 people have died, reported by the minister of health of Russia Veronika Skvortsova]}}</ref><ref name="TASSterror">{{cite news|url=http://tass.com/politics/939175|title=Signs of terror attack in St. Petersburg subway blast obvious – Kremlin|date=4 April 2017|work=TASS|accessdate=4 April 2017|location=Saint Petersburg|quote=The Russian Investigative Committee has qualified the blast as a terrorist attack, but other versions are looked into.}}</ref><ref name="MacFarquhar">{{cite web|last1=MacFarquhar|first1=Neil|last2=Nechepureneko|first2=Ivan|title=Explosion in St. Petersburg Metro Kills at Least 10|url=https://www.nytimes.com/2017/04/03/world/europe/st-petersburg-russia-explosion.html|website=The New York Times|publisher=The [[New York Times]]|accessdate=3 April 2017}}</ref> զոհուեցաւ 14 մարդ [[Պատկեր:Photos2008 006.jpg|մինի|148x148փքս|[[Աղազար Լազարեան]]]] [[Պատկեր:Hovhannes Kazandjian.png|մինի|111x111փքս|[[Յովհաննէս Գազանճեան]]]] [[Պատկեր:Zadig Khanzadian.png|մինի|114x114փքս|[[Զատիկ Խանզատեան]]]] [[Պատկեր:Haroutioun Selimian.jpg|մինի|106x106փքս|[[Յարութիւն Սելիմեան]]]] [[Պատկեր:Cobie Smulders by Gage Skidmore 2.jpg|մինի|134x134փքս|[[Քոպի Սմալտըրզ]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 3 Ապրիլի ծնածներ|3 Ապրիլի ծնածներ]]}} * [[1700 թուական|1700]]<big>.</big><ref>[[Սպահան]]</ref>[[Աղազար Լազարեան]] {{resize|90%|(մ.[[1782 թուական|1782]], Մոսքով) վաճառական}} * [[1870 թուական|1870]]<big>.</big> [[Յովհաննէս Գազանճեան]] {{resize|90%|(մ.[[1915 թուական|1915]]) լեզուաբան}} * [[1886 թուական|1886]]<big>.</big> [[Զատիկ Խանզատեան]] {{resize|90%|(մ.[[1980 թուական|1980]], [[Փարիզ]]) ֆրանսահայ քարտէսագէտ}} * [[1963 թուական|1963]]<big>.</big> [[Յարութիւն Սելիմեան]]{{resize|90%|, եկեղեցական գործիչ}} * [[1980 թուական|1980]]․ [[Սուելա Պրէյվըրմեն]]․ բրիտանացի քաղաքական գործիչ եւ փաստաբան։ * [[1982 թուական|1982]]<big>.</big> [[Քոպի Սմալտըրզ]] {{resize|85%|({{lang-en|Cobie Smulders}}) [[գանատա]]ցի դերասանուհի}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 3 Ապրիլի մահացածներ|3 Ապրիլի մահացածներ]]}} * [[1991 թուական|1991]]<big>.</big> [[Անդրանիկ Պաղտասարեան]] {{resize|90%|(մ.[[1918 թուական|1918]], Գորիս) հայ աշխարհագէտ}} == Տօներ == == Արտաքին յղումներ == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/3 BBC: On This Day] * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]][https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-3/] {{Յղում en}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Անաւարտ Օր}} {{ՎՊԵ|3 April|3 Ապրիլ}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Ապրիլ]] 23vrzidzi7m7q9ox27nx5kb5yily8jz 0 803 252862 194422 2026-07-21T08:32:53Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252862 wikitext text/x-wiki '''3 Մայիս''', տարուայ 123-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 124-րդ) օրն է * Տարուայ աւարտին կը մնայ 242 օր <center> [[2 Մայիս]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''3 Մայիս''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[4 Մայիս]] </center> == Դէպքեր == * 1491<big>.</big> [[փորթուկալ]]ցի միսիոնարները մկրտեցին Քոնկոյի կառավարիչ Նքուվու Նզինկան<ref name="oliver170">Oliver, Roland and Anthony Atmore: "Medieval Africa, 1250–1800", page 170. Cambridge University Press, 2001.</ref>, անոր շնորհելով Ժուան Ա. անունը * [[2006 թուական|2006]]<big>.</big> {{resize|85%|'''[[Երեւան]]էն Սոչի ընթացող [[Airbus A320 ընտանիք|Airbus A320]] օդանաւը կործանուեցաւ [[Սեւ Ծով]]ուն մէջ։<br /> Զոհուեցին բոլոր 105 ուղեւորները եւ անձնակազմի 8 անդամները'''}}<ref>2006-ի Օդային Աղետներու Ցանկ [http://www.planecrashinfo.com/2006/2006.htm]{{Յղում en}}</ref> [[Պատկեր:Ezequiel Lavezzi.jpg|մինի|224x224փքս|[[Էզէքիել Լաւէզի|Էզէքիել Եան Լաւէզի]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 3 Մայիսի ծնածներ|3 Մայիսի ծնածներ]]}}<br> [[Պատկեր:Niccolo Machiavelli-part.png|120px]] * 1469<big>.</big> [[Նիքոլո Մաքավելլի]] {{resize|90%|({{lang-it|Niccolò Machiavelli}}, մ.1527) իտալացի իմաստասէր, գրող}} * [[1898 թուական|1898]]․ [[Կոլտա Մէյր]]․ [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] վարչապետ՝ 17 Մարտ 1969-էն մինչեւ 3 Յունիս 1974։ Եղած է Իսրայէլի պետութեան հիմնադիրներէն։ * [[1905 թուական|1905]]<big>.</big> [[Հայրիկ Մուրատեան]] {{resize|90%|(մ.[[1999 թուական|1999]]) բանահաւաք երգիչ, ազգագրագէտ}} * [[1985 թուական|1985]]<big>.</big> [[Էզէքիել Լաւէզի|Էզէքիել Եան Լաւէզի]] {{resize|90%|(Ezequiel Iván Lavezzi) [[արժանթին]]ցի ֆութպոլիստ}} [[Պատկեր:Seryoja Haroutounian.jpg|մինի|197x197փքս|[[Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 3 Մայիսի մահացածներ|3 Մայիսի մահացածներ]]}} * [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի Պատերազմի]] մասնակիցներ՝ ** [[1994 թուական|1994]]<big>.</big> {{resize|90%|(Մարդակէրտ, թաղուած է Եռաբլուր)}} [[Սերիոժա Սուքիաս Յարութիւնեան]] {{resize|85%|(ծն.[[1940 թուական|1940]], [[Երեւան]])}} == Տօներ == {{resize|90%| * Համաշխարհային՝ ** Արեւի օր ** Լռութեան օր ** Մամուլի ազատութեան օր * Ազատութեան օր՝ * [[Պատկեր:Flag of South Africa.svg|24px]] [[Հարաւափրիկեան Հանրապետութիւն]] * Անկախութեան օր՝ ** [[Պատկեր:Flag of Sierra Leone.svg|24px]] Սիերրա Լեօնէ * Սահմանադրութեան օր՝ ** [[Պատկեր:Flag of Poland.svg|24px]] [[Լեհաստան]] ** [[Պատկեր:Flag of Japan.svg|24px]] [[Ճափոն]]<ref>«Ոսկեայ Շաբաթ» տօնակատարութիւններէն մին</ref>}} {{Անաւարտ Օր}}<br> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/3 BBC: On This Day] * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]][https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/may-3/] {{Յղում en}} {{ՎՊԵ|3 May|3 Մայիս}} {{Տարուայ Օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Մայիս]] hqe0xfvaote1zzm6wmjig9a6pdj3mxo 0 862 252835 194906 2026-07-21T08:01:04Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252835 wikitext text/x-wiki '''30 Օգոստոս''', տարուան 242-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 243-րդ) օրն է։ * Տարուան աւարտին կը մնայ 123 օր [[Պատկեր:Shushanik Kurghinian.jpg|մինի|167x167փքս|[[Շուշանիկ Կուրղինեան]]]] [[Պատկեր:Muratsan1.jpg|մինի|168x168փքս|[[Մուրացան]]]] [[Պատկեր:Nikoghos Tahmizian's portrait.jpg|մինի|154x154փքս|[[Նիկողոս Թահմիզեան]]]] == Դէպքեր == * [[1968 թուական|1968]]՝ ելաւ The Beatles խումբի Hey Jude սինկըլը * [[1991 թուական|1991]]՝ [[Ազրպէյճան]]ը յայտարարեցաւ անկախութիւն == Ծնունդներ == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 30 Օգոստոսի ծնածներ]]}} * [[1797 թուական|1797]]՝ Մերի Շելլի․ անգլիացի գրող։ Ծանօթ եղած է [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] գործով։ * [[1876 թուական|1876]]՝ [[Շուշանիկ Կուրղինեան]] {{resize|90%|(Փոփոլճեան, մ.1927, [[Երեւան]]), արեւելահայ առաջին կին բանաստեղծուհին}} * [[1927 թուական|1927]]՝ [[Մարգարիտա Միքայէլեան|Մարգարիտա Իսահակ Միքայէլեան]] {{resize|90%|([[Սերգէյ Միքայէլեան (բեմադրիչ)|Սերգէյ Միքայէլեանի]] կինը, մ.2004, Մոսքուա)}} թատրոնի եւ ֆիլմի բեմադրիչ == Մահեր == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 30 Օգոստոսի մահացածներ]]}} * [[1908 թուական|1908]]՝ [[Մուրացան]] {{resize|90%|(ծն.[[1854 թուական|1854]], [[Շուշի]])}} արեւելահայ գրող * [[2011 թուական|2011]]՝ [[Նիկողոս Թահմիզեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1926 թուական|1926]], [[Աթէնք]]) երաժշտագէտ, պատմաբան}} == Տօներ == {{resize|90%| * Բռնի զոհերու միջազգային օր }} {{անաւարտ}} {{Տարուայ Օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Օգոստոս]] 3qirq18fltxz5x5cq2zcshy2qyx9otm 0 982 252933 232742 2026-07-21T09:39:07Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252933 wikitext text/x-wiki '''4 Դեկտեմբեր''', տարուան 338-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 339-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 27 օր [[Պատկեր:Gabriel Sundukyan.jpg|մինի|200x200փքս|[[Գաբրիէլ Սունդուկեան]]]] == Դէպքեր == * [[1534]], թուրքերը կը գրաւէն [[Պաղտատ]]ը * [[1853 թուական|1853]], ցարական կառավարութիւնը [[Գաբրիէլ Սունդուկեան]]ին [[Թիֆլիս]]էն կ'աքսորէ Տերպէնտ == Ծնունդներ == {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Mikayel Chamchian 1.jpg|դիրք=right|ստորագրութիւն = |լայնք=240|ընդհանուր=260|վերեւ=60|աջ=|ներքեւ=180|ձախ=20|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} * [[1970 թուական|1970]]․ [[Շանթալ Պիա]], [[Քամերուն|Քամերունի]] հանրային դէմք * [[1946 թուական|1946]]<ref>{{resize|90%|Ծնած է [[Պէյրութ]]}}</ref>, [[Լեւոն Ժամկոչեան]] {{resize|90%|, նկարիչ}} * [[1738 թուական|1738]], [[Միքայէլ Չամիչեան]], {{resize|90%|(մ.[[1823 թուական|1823]]), պատմաբան}} [[Պատկեր:Rouben Mamulyan.JPG|մինի|206x206փքս|[[Ռուբէն Մամուլեան]]]] == Մահեր == * [[1986 թուական|1986]], [[Ռուբէն Նաքեան|Ռուբէն Գէորգ Նաքեան]] {{resize|90%|({{lang-en|Reuben Nakian}} ծն.[[1897 թուական|1897]]) ամերիկացի հայազգի քանդակագործ}} * [[1987 թուական|1987]], [[Ռուբէն Մամուլեան]] {{resize|90%|({{lang-en|Rouben Mamoulian}}, ծն.[[1897 թուական|1897]], [[Թիֆլիս]]), ամերիկացի հայազգի բեմադրիչ}} * [[1990 թուական|1990]], [[Ռաֆայել Աթայեան]], Հայ արձակագիր, գրականագէտ, մանկավարժ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, [[1934 թուական|1934]] թուականէն սկսեալ եղած է ԽՍՀՄ գրողներու միութեան անդամ (ծն․՝ [[1907 թուական|1907]])։ == Տօներ == == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր]] dw7zrvl5vblbrdpu2xqh8gjofo3ewi8 0 1031 252935 234029 2026-07-21T09:41:10Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252935 wikitext text/x-wiki '''5 Ապրիլ''', տարուայ 95-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 96-րդ) օրն է * Տարուայ աւարտին կը մնայ 270 օր <center> [[4 Ապրիլ]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''5 Ապրիլ''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[6 Ապրիլ]] </center> [[Պատկեր:Sir Winston Churchill - 19086236948 (cropped2).jpg|մինի|138x138փքս|[[Ուինսթըն Չըրչիլ]]]] == Դէպքեր == * [[1722 թուական|1722]]<big>.</big> Եաքոպ Ռոկեւէնը {{resize|90%|(Jacob Roggeveen)}} Զատկի օրուան յայտնաբերած կղզիին անունը դրաւ՝ Զատկի {{resize|90%|(Paasch-Eyland, Isla de Pascua)}} * [[1795 թուական|1795]]<big>.</big> [[Ֆրանսա]]ն եւ Փրուսիան կնքեցին Պազելի խաղաղութեան համաձայնագիրը * [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ աշխարհատարած պատերազմ]]. ** [[1943 թուական|1943]]<big>.</big> [[ԱՄՆ|ամերիկեան]] օդոյժի հարուածներէն [[Պելճիքա]]յին մէջ եղան խաղաղ բնակիչներու զոհեր<ref>{{cite web|url=http://pieterserrien.be/english/bombing-of-mortsel/|title=Bombing of Mortsel|date=3 September 2015|publisher=pieterserrien.be}} {{Յղում en}}</ref> 900, որոնցմէ 209-ը՝ երախաներ ** [[1944 թուական|1944]]<big>.</big> գերմանացիները կոտորեցին [[Յունաստան|յունական]] Կլէյսուրա գիւղի<ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/10697679/%CE%A7%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%9F%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CF%85%CF%84%CF%8E%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9A%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CF%83%CE%BF%CF%8D%CF%81%CE%B1%CF%82_%CE%B1%CF%80%CF%8C_%CF%84%CE%B9%CF%82_%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82_%CE%B4%CF%85%CE%BD%CE%AC%CE%BC%CE%B5%CE%B9%CF%82_%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%87%CE%AE%CF%82_%CF%83%CF%84%CE%B9%CF%82_5_%CE%91%CF%80%CF%81%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%BF%CF%85_1944|title=ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΚΛΕΙΣΟΥΡΑΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΣΤΙΣ, Σιώκης Δημήτριος|access-date=2016-02-16}} {{Յղում el}}</ref> երկու հարիւր եօթանասուն բնակիչները * [[1955 թուական|1955]]<big>.</big> [[Ուինսթըն Չըրչիլ]]ը հրաժարական տուաւ Միացեալ թագաւորութեան պաշտօնէն == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Aram Mp3, ESC2014 Armenia 1st press conference 04 (cropped).jpg|մինի|153x153փքս|[[Արամ MP3]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 5 Ապրիլի ծնածներ|5 Ապրիլի ծնածներ]]}}<br> [[Պատկեր:Ղազարոս Աղայեան.jpg|120px]] * [[1840 թուական|1840]]<big>.</big> [[Ղազարոս Աղայեան]] {{resize|90%|(մ.[[1911 թուական|1911]]) գրող, հեքիաթագիր}} * [[1980 թուական|1980]]․ [[Հինտա Տէպայ Իթնօ]]․ [[Չատ|Չատի]] նախկին առաջին տիկին * [[1984 թուական|1984]]<big>.</big> [[Արամ MP3]] {{resize|90%|(Արամ Սարգսեան), երգիչ}} [[Պատկեր:Howard Hughes 1938.jpg|մինի|129x129փքս|[[Հաուըրտ Հիւզ]]]] [[Պատկեր:Serop Boğosyan.png|մինի|125x125փքս|[[Սերոբ Պօղոսեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 5 Ապրիլի մահացածներ|5 Ապրիլի մահացածներ]]}} * [[1976 թուական|1976]]<big>.</big> [[Հաուըրտ Հիւզ]] {{resize|90%|({{lang-en|Howard Robard Hughes Jr.}}, ծն.[[1905 թուական|1905]]) [[ԱՄՆ|Ամերիկացի]] տնտեսագէտ}} * [[1983 թուական|1983]]<big>.</big> [[Սերոբ Պօղոսեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1904 թուական|1904]]) պատմաբան}} == Տօներ == [[Պատկեր:Flag of Korea.svg|24px]] Քորէա՝ Ծառատունկի օր == Արտաքին յղումներ == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/5 BBC: On This Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070306211147/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/5 |date=2007-03-06 }} * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]][https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-5/] {{Յղում en}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Անաւարտ Օր}} {{ՎՊԵ|5 April|5 Ապրիլ}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Ապրիլ]] b2demqyl2mves54im9g6yifj27tyopa 0 1035 252831 194279 2026-07-21T07:56:47Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252831 wikitext text/x-wiki '''5 Մարտ''', տարուան 64-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 65-րդ) օրն է *Տարուան աւարտին կը մնայ 301 օր <center> [[4 Մարտ]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''5 Մարտ''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[6 Մարտ]] </center> [[Պատկեր:Gerardus Mercator sand sculpture.JPG|մինի|120px|{{resize|90%|Կերարտուս Մերկատոր<br />Ծն.[[1512]]}}]] [[Պատկեր:Teotig 1905.jpg|մինի|[[Թէոդիկ]]|244x244փքս]] [[Պատկեր:USSR stamp M.Abegyan 1965 4k.jpg|մինի|173x173փքս|[[Մանուկ Աբեղեան]]]] == Դէպքեր == * [[1933 թուական|1933]]<big>.</big> ռայխսթակի ընտրութիւններուն Ատոլֆ Հիթլերի նազիական կուսակցութիւնն ստացաւ քուէներու 43.5%-ը * [[1940 թուական|1940]]<big>.</big> Խորհրդային միութեան բարձրագոյն ղեկավարութիւնը որոշում ընդունեցաւ 25 700 լեհ մտաւորականներու կոտորածի<ref>Յիշատակի Ազգային Հաստատութիւն, [[Լեհաստան]] [http://ipn.gov.pl/en/news/77,dok.html] {{Յղում en}}</ref> * [[1945 թուական|1945]]<big>.</big> մահացաւ Խորհրդային միութեան ամենաերկարատեւ ղեկավար Իոսիֆ Սթալինը [[Պատկեր:Վազգեն Սարգսյան.jpg|մինի|208x208փքս|[[Վազգէն Սարգսեան]]]] [[Պատկեր:Simon Abkarian 2014.jpg|մինի|237x237փքս|[[Սիմոն Աբգարեան]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 5 Մարտի ծնածներ]]}} * [[1873 թուական|1873]]<big>.</big> [[Թէոդիկ]] {{resize|90%|(Թէոդորոս Լապճինեան, մ.[[1928 թուական|1928]], [[Փարիզ]]) հայ բանասէր}} * [[1865 թուական|1865]]<big>.</big> [[Մանուկ Աբեղեան]], {{resize|90%|(մ․[[1944 թուական|1944]])}} հայագէտ,, գրականագէտ, լեզուաբան<ref>Արեւելահայերէնի արդի ուղղագրութեան հեղինակ</ref> * [[1871 թուական|1871]], [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]]․ լեհ եւ բնականացուած գերմանացի մարքսիսթ տեսաբան եւ յեղափոխական * [[1921 թուական|1921]]<big>.</big> [[Վարդան Եպս․ Թէքէեան|Վարդան․ Եպս․ Թէքէեան]] {{resize|90%|(մ.[[1999 թուական|1999]]) հոգեւորական, խմբավար}} * [[1959 թուական|1959]]<big>.</big> [[Վազգէն Սարգսեան]] {{resize|90%|(սպ.[[1999 թուական|1999]]) քաղաքական եւ ռազմական գործիչ, վարչապետ}} * [[1962 թուական|1962]]<big>.</big> [[Սիմոն Աբգարեան]] {{resize|90%|(Simon Abkarian), ֆրանսահայ դերասան}} [[Պատկեր:Jivani.jpg|մինի|175x175փքս|[[Ջիւանի]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 5 Մարտի մահացածներ]]}} * [[1909 թուական|1909]]<big>.</big> [[Ջիւանի]] {{resize|90%|(Սերովբէ Բենկոեան (Լեւոնեան, ծն․[[1846 թուական|1846]]) ժողովրդական երգիչ}} * [[1981 թուական|1981]]<big>.</big> [[Հայկազ Գ. Ժամկոչեան]] {{resize|90%|(ծն․[[1909 թուական|1909]], [[Արեւմտեան Հայաստան|ԱՀ]]) պատմաբան}} * [[1994 թուական|1994]]<big>.</big> [[Ռոպերթ Աթայեան]]<ref>{{resize|90%|Հայ բանաստեղծի, արձակագիրի, թարգմանիչի, հասարակական գործիչի՝ [[Արշակ Աթայեան]]ի որդին է, [[Ռաֆայել Աթայեան|Ռաֆայել]] եւ [[Արմէն Աթայեան]]ներու եղբայրը}}</ref> {{resize|90%|(ծն.[[1915 թուական|1915]], [[Թեհրան]]) երաժշտագէտ, երաժշտահան}} == Տօներ == {{անաւարտ}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/5 BBC: On This Day] * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]] [https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/march-5/] {{Յղում en}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Անաւարտ Օր}} {{ՎՊԵ|5 March|5 Մարտ}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Մարտ]] fq0sg4ayjqv5ey63im83dxmpgrd4d9l 0 1063 252902 194163 2026-07-21T09:13:10Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252902 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Leo II of Armenia.jpg|մինի|144x144փքս|[[Լեւոն Բ.]]]] [[Պատկեր:Joan of Arc miniature graded.jpg|մինի|161x161փքս|[[Ժանն տ'Արք]]]] '''6 Յունուար''', տարուան 6-րդ օրն է։ <center> [[5 Յունուար]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''6 Յունուար''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[7 Յունուար]] </center> == Դէպքեր == * 1198<big>,</big> [[Լեւոն Բ.]]-ի թագադրութիւնը [[Կիլիկիա|Կիլիկիոյ]] Տարսոն քաղաքին մէջ * [[1912 թուական|1912]]<big>,</big> Նիւ Մեքսիքոն {{resize|90%|({{lang-en||New Mexico}})}} դարձաւ 47<sup>-րդ</sup> [[ԱՄՆ|միացեալ]] նահանգը * [[1929 թուական|1929]]<big>,</big> [[Մայր Թերեզա]]ն ժամանեց [[Կալկաթա]], [[Հնդկաստան]]՝ հիւանդները եւ աղքատները խնամելու * [[1992 թուական|1992]]<big>,</big> յեղաշրջումի պատճառաւ [[Վրաստան]]ի նախագահ Զվիատ Կամսախուրտիան հեռացաւ երկիրէն == Ծնունդներ == * 1412<big>,</big> [[Ժանն տ'Արք]] {{resize|90%|({{lang-fr|Jeanne d'Arc}}, մ.1431) [[Ֆրանսա]]յի ազգային հերոս}} * [[1822 թուական|1822]]<big>,</big> [[Գաբրիէլ Սեւեան]] {{resize|90%|(մ.[[1900 թուական|1900]]) հայ բժիշկ}} * [[1887 թուական|1887]]․ [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]]․ ամերիկացի բուժքոյր եւ օգնութեան աշխատող։ * [[1920 թուական|1920]], [[Կարպիս Ճանճիկեան]] {{resize|90%|(մ.[[1946 թուական|1946]])}} == Մահեր == * [[1944 թուական|1944]], [[Արսէն Պալեան]] (ծն․<nowiki/>[[1889]]), կրթական մշակ, յօդուածագիր, ազգային գործիչ *[[1969 թուական|1969]]<big>,</big> [[Շալվա Նուցուպիձէ]] {{resize|90%|({{lang-ka|შალვა ნუცუბიძე}}, ծն.[[1888 թուական|1888]]) վրացի փիլիսոփայ, գրականագէտ}} == Տօներ == {{resize|90%| *Սբ.Ծնունդ (Հայ Առաքելական Եկեղեցի)}} {{ՎՊԵ|6 January|6 Յունուար}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Յունուար]] j2q5gmird4eqhy0y8f6jm0muo29nfap 0 1065 252880 244906 2026-07-21T08:51:37Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252880 wikitext text/x-wiki '''6 Սեպտեմբեր''', տարուան 249-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 250-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == [[1988 թուական|1988]]. Պուտափեշտի ([[Հունգարիա|Հունգարիա)]] Ֆերենց Փուշքաս մարզադաշտին (Նեփսթատիոն) մէջ տեղի կ՛ ունենայ [[Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա]] շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 4-րդ համերգը == Ծնունդներ == * [[1860 թուական|1860]]՝ Ճէյն Ատամս․ ամերիկացի ընկերային գործիչ, բարեկարգիչ, ընկերաբան եւ հեղինակ։ == Մահեր == [[2025]], մահացած է [[Ռոպէր Հատտէճեան]]ը: == Տօներ == {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր]] h8z0iqqac509uf122nb5ihof0l5op43 252882 252880 2026-07-21T08:52:43Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252882 wikitext text/x-wiki '''6 Սեպտեմբեր''', տարուան 249-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 250-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == [[1988 թուական|1988]]. Պուտափեշտի ([[Հունգարիա|Հունգարիա)]] Ֆերենց Փուշքաս մարզադաշտին (Նեփսթատիոն) մէջ տեղի կ՛ ունենայ [[Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա]] շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 4-րդ համերգը == Ծնունդներ == * [[1860 թուական|1860]]՝ [[Ճէյն Ատամս]]․ ամերիկացի ընկերային գործիչ, բարեկարգիչ, ընկերաբան եւ հեղինակ։ == Մահեր == [[2025]], մահացած է [[Ռոպէր Հատտէճեան]]ը: == Տօներ == {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր]] ny6hinm6hhxor8x1l73312p6i62gzqa 0 1088 252876 195053 2026-07-21T08:47:31Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252876 wikitext text/x-wiki '''7 Նոյեմբեր''', տարուան 311-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 312-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 54 օր [[Պատկեր:DBaqradze.jpg|մինի|237x237փքս|[[Տիմիթրի Պաքրաձէ]]]] [[Պատկեր:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|մինի|208x208փքս|[[Էտկար Ալլան Փօ]] ]] == Դէպքեր == * [[1917 թուական|1917]]<big>.</big> Ս․ Փիթըրսպուրկին մէջ սկսաւ պոլշեւիկներու [[Հոկտեմբերեան Յեղափոխութիւն|յեղաշրջումը]] * [[1922 թուական|1922]]<big>.</big> [[Երեւան]]ին մէջ կը բացուէ պետական հանրային գրադարանը * [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]՝ *[[1941 թուական|1941]]<big>.</big> գերմանական օդուժը Եալթայի մօտ ջրասոյզ արեցին 7000 մարդով «Արմենիա» նաւը *[[1986 թուական|1986]]․ «Դրոյան Խումբ»ի 5254 գտնուած աստղակերպ կը կոչուի Իթաքիին առասպելական թագաւորին անունով․ «5254 Ulysses» == Ծնունդներ == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 7 Նոյեմբերի ծնածներ]]}} * [[1826 թուական|1826]]<big>.</big> [[Տիմիթրի Պաքրաձէ]] {{resize|90%|(დიმიტრი ზაქარიას ძე ბაქრაძე, մ.[[1890 թուական|1890]]), վրացի եւ ռուս պատմաբան, հնագէտ, ազգագրագէտ}} [[Պատկեր:Levon Chormisian.png|մինի|214x214փքս|[[Լեւոն Չորմիսեան]]]] == Մահեր == {{resize|90%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 7 Նոյեմբերի մահացածներ]]}} * [[1849 թուական|1849]]<big>.</big> [[Էտկար Ալլան Փօ]] {{resize|90%|(Edgar Allan Poe, ծն.[[1809 թուական|1809]]), ամերիկացի գրող}} * [[1910 թուական|1910]]<big>.</big> [[Լեւ Թոլսթոյ]] {{resize|90%|(Лев Толсто́й, ծն.[[1828 թուական|1828]]), ռուս գրող եւ մտածող}} * [[1962 թուական|1962]]․ [[Էլինոր Ռուզվելթ]] ․ ամերիկացի քաղաքական ու հասարակական գործիչ եւ դիւանագէտ։ Եղած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] ամէնէն երկար պաշտօնավարած առաջին տիկինը * [[1980 թուական|1980]]<big>.</big> [[Լեւոն Չորմիսեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1896 թուական|1896]]), պատմագէտ}} == Տօներ == {{resize|90%| * [[Հոկտեմբերեան Յեղափոխութիւն|Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան]]<ref>{{resize|90%|«Հոկտեմբերեան» անունը պայմանավորուած է, որ տեղի ունեցած է հին տոմարով [[Հոկտեմբեր]] ամսուան (25-ին, 1917)}}</ref> օր՝ ** [[Պատկեր:Flag of USSR.svg|32px]] [[Խորհրդային Միութիւն]]<ref>{{resize|90%|Մինչեւ 1991}}</ref> * Համաձայնութեան եւ համերաշխութեան օր՝ ** Ռուսիոյ Դաշնութիւն (1996÷2004)}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Նոյեմբեր]] 8h0417757q573fqzzkgqv2ca3qnsvvo 0 1104 252864 199550 2026-07-21T08:34:36Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252864 wikitext text/x-wiki '''8 Դեկտեմբեր''', տարուան 342-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 343-րդ) օրն է * Տարուայ աւարտին կը մնայ 23 օր [[Պատկեր:Levon Khechoyan.jpg|մինի|183x183փքս|[[Լեւոն Խեչոյեան]]]] == Դէպքեր == * [[1955 թուական|1955]]՝ Եւրոպայի խորհուրդը հաստատեց Եւրոպայի դրօշը * [[1980 թուական|1980]]՝ [[Նիւ Եորք]]ին մէջ Տէյվիտ Չափմանը սպաննեցաւ<ref>The Telegraph [https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2593371/John-Lennon-murder-Killer-Mark-David-Chapman-gives-new-details-of-shooting.html] {{Յղում en}}</ref> [[Ճոն Լենըն]]ը *[[1991 թուական|1991]]՝ Ռուսիոյ, Ուքրաինայի եւ Պելառուսի առաջնորդներ լուծարեցին Խորհրդային միութիւնը [[Պատկեր:MinajHammersteinBallroomNYC.jpg|մինի|209x209փքս|[[Նիքի Մինաժ]]]] == Ծնունդներ == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 8 Դեկտեմբերի ծնածներ]]}} * [[1955 թուական|1955]]՝ [[Լեւոն Խեչոյեան]] {{resize|90%|(մ.[[2014 թուական|2014]], [[Երեւան]]) հայրենի արձակագիր}} * [[1982 թուական|1982]]՝ [[Նիքի Մինաժ]] {{resize|90%|Nicky Minaj) ամերիկացի րեփըր երգչուհի}} [[Պատկեր:Mgrdich Bodourian.png|մինի|234x234փքս|[[Մկրտիչ Պոտուրեան]]]] == Մահեր == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 8 Դեկտեմբերի մահացածներ]]}} * [[1959 թուական|1959]]՝ [[Մկրտիչ Պոտուրեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1881 թուական|1881]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]]) հայագէտ, հարագիտակ}} * [[1978 թուական|1978]]՝ [[Կոլտա Մէյր]]․ [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] վարչապետ՝ 17 Մարտ 1969-էն մինչեւ 3 Յունիս 1974։ Եղած է Իսրայէլի պետութեան հիմնադիրներէն։ * [[1980 թուական|1980]]՝ [[Ճոն Լենըն]] {{resize|90%|John Lennon (ծն.[[1940 թուական|1940]]) բրիտանացի երգհան, երգիչ}} == Տօներ == {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Townhall in Fete De Lumire.JPG|դիրք=right|ստորագրութիւն ={{resize|85%|Դեկտեմբեր 8-ին Լիոն, [[Ֆրանսա]] կը կատարուի [[լոյս]]ի տօնը (Fête des lumières)}} |լայնք=180|ընդհանուր=180|վերեւ=2|աջ=|ներքեւ=2|ձախ=|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} * Ֆիննական երաժշտութեան օր ([[Ֆինլանտա]]) {{անաւարտ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Դեկտեմբեր]] eug6bpnnsr8r1xvo53nnfoywtopevud 0 1108 252904 194552 2026-07-21T09:14:25Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252904 wikitext text/x-wiki '''8 Յուլիս''', տարուան 189-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 190-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 176 օր [[Պատկեր:Karen Shakhnazarov.jpg|մինի|171x171փքս|[[Կարէն Շահնազարով]]]] == Դէպքեր == [[Պատկեր:View to Saint Isaac's Cathedral by Ivan Smelov.jpg|աջից|180px]] * [[1819]], Ս․ Փեթերսպուրկի մէջ կը դրուի {{ref-ru}} [[:ru:Исакиевский собор|Սուրբ Իսահակի տաճարի]] հիմնաքարը։ [[Պատկեր:Jaden smith 2009.jpg|մինի|220x220փքս|[[Ճէյտըն Սմիթ]]]] == Ծնունդներ == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 8 Յուլիսի ծնածներ]]}} * 1952՝ [[Կարէն Շահնազարով]] {{resize|90%|({{lang-ru|Карен Георгиевич Шахназаров}}), խորհրդային, ռուս, հայ շարժապատկերի բեմավար<ref>{{resize|85%|[[Մոսֆիլմ]] շարժապատկերի հիմնարկութեան գլխաւոր տնօրէն}}</ref>}} * [[1963]], [[Արա Քըրճըլեան]], Լիզպոնի գործողութիւնը իրականացող հինգ երիտասարդներէն մէկը (մահ․՝ [[1983]])։ * 1998՝ [[Ճէյտըն Սմիթ]] {{resize|90%|({{lang-en|Jaden Smith}}), ամերիկացի դերասան, պարող եւ երգիչ մըն է, զաւակն է [[Ուիլլ Սմիթ]]ի}} [[Պատկեր:Diana Aghabegyan.jpg|մինի|173x173փքս|[[Տիանա Աբգար]]]] == Մահեր == {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն: 8 Յուլիսի մահացածներ]]}} * [[1937 թուական|1937]], [[Տիանա Աբգար]]․ գրող, հրապարակախօս, մարդասէր, հասարակական գործիչ եւ դեսպան․ ([[1920 թուական|1920]]-ին [[Ճափոն|Ճափոնի]] եւ Հեռաւոր Արեւելքի մէջ նշանակուած է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան դեսպան) *[[1944]], [[Վարդան Հացունի]], կամ Հ. Վարդան Վ. Հացունի, ի ծնէ՝ Վարդան Սոմունճեան, հայ բանասէր, ազգագրագէտ (ծն․՝ [[1870]])։ *[[1968 թուական|1968]]․ [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]]․ ամերիկացի բուժքոյր եւ օգնութեան աշխատող։ == Տօներ == {{resize|90%| * Միասնութեան օր (Զամպիա)}} {{անաւարտ}} {{Տարուայ օրեր}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Յուլիս]] bktrv0u0yv51yfcqpicml97ye1zg18t 0 1123 252922 150287 2026-07-21T09:31:03Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252922 wikitext text/x-wiki '''9 Ապրիլ''', տարուան 99-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 100-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == == Ծնունդներ == * [[1921 թուական|1921]], [[Մերի Ճաքսոն]]․ ամերիկացի տիեզերական ճարտարագիտութեան ճարտարագէտ եւ թուաբան * [[1930]], [[Յարութիւն Քեհէեան|Յարութիւն Լեւոն Քեհէեան]], հայ ֆութպոլիստ, յարձակող, կիսապաշտպան։ Մարզական վաստակաւոր վարպետ։ Հայաստանի վաստակաւոր մարզիչ (մահ․՝ [[2015]])։ == Մահեր == * [[1924]], [[Մատթէոս Զարիֆեան]], հայ բանաստեղծ (ծն.՝ [[1894]])։ == Տօներ == {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Ապրիլ]] qnwwfjhj7wam8rgbibbdaqjxqxe9ozg 0 1130 252840 150294 2026-07-21T08:05:50Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252840 wikitext text/x-wiki '''9 Յունուար''', տարուան 9-րդ օրն է։ <center> [[8 Յունուար]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''9 Յունուար''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[10 Յունուար]] </center> == Դէպքեր == == Ծնունդներ == * [[1924]], [[Սերգէյ Փարաջանեան]], հայ կինոռեժիսոր, նկարիչ (մահ.՝ [[1990]])։ * [[1941 թուական|1941]]․ [[Ճոան Պաէզ]]․ ամերիկացի ժողովրդական երգչուհի եւ երգահան == Մահեր == * [[1858]], [[Մանուէլ Շաշիեան]], հայ բժիշկ (ծն.՝ [[1775]])։ == Տօներ == [[Ստորոգութիւն:Յունուար]] fogxtvx9pva7cecaou1ocvebawg83et 0 1591 252967 242342 2026-07-22T23:48:13Z Jefunky 14790 Նկարում պատկերված էր Հարավային Կարոլինայի (ԱՄՆ) Փորթ Ռոյալը 252967 wikitext text/x-wiki {{միացնել|Աղեքսանտրիոյ հայկական գաղութը (Եգիպտոս)}} '''Աղեքսանդրիոյ մէջ հայերը''' սկսած են հաստատուիլ քաղաքի հիմնադրման օրէն։ Ե.-Զ. դարերուն Հայաստանէն Աղեքսանդրիա, որ Քրիստոնէական արեւելքի կարեւոր կեդրոններէն էր, ուսանելու եկած են հայ երիտասարդներ ([[Մովսէս Խորենացի]], [[Եղիշէ]])։ Հայերու հոսքը աւելի զօրացած է Ժը. դարու կէսէն։ Մուհամմէտ Ալիի կառավարման տարիներուն Աղեքսանդրիոյ մէջ աշխատած են արաբական անուններով բազմաթիւ հայ վաճառականներ, մեծ համբաւ վայելած՝ հայ արհեստաւորները։ Համայնքի բարգաւաճման մեծապէս նպաստած են մեծահարուստ [[Պոլիս|Պոլսոյ]] Պէյ Եուսուֆեան, որ [[1810 արեւմտահայերէն|1810]]-էն կապալով վերցուցած է Աղեքսանդրիոյ նաւահանգիստի մաքսատունը։ Անոր նուիրատուութեամբ կառուցուած է դպրոց մը։ == Համայնքին Կարգավիճակը == [[Պատկեր:Nubar Pasha.jpg|227x227px|մինի|Պօղոս Նուպար Փաշա]] Այժմ Եգիպտոսի հայ համայնքը ունի կրօնական համայնքին օրէնսդիր՝ Եգիպտահայ թեմական ժողովի համագումար, Գահիրէի եւ Աղեքսանդրիոյ թեմական ժողովներ, որոնք պետական վաւերացում ստացած են 29 Յուլիս [[1946 արեւմտահայերէն|1946]]-ին եւ գործադիր՝ քաղաքական ժողովներ։ Գաղութի համայնքին կեանքին մէջ նշանակալի դեր ունի Նուպարեան գերդաստանը (Նուպար փաշա Նուպարեան, Պօղոս Փաշա Նուպարեան)։ Նուպար փաշա Նուպարեան զբաղած է Եգիպտոսի հայ գաղութի հարցերով, մշակած է օրէնսդրական բարեփոխումներ, ապահոված է նիւթական միջոցներ եւ տրամադրած՝ հայ պարբերականներու հրատարակման, դպրոցներու հիմնադրման, ինչպէս նաեւ վարած՝ բարձր պաշտօններ։ 1904-ին Աղեքսանդրիոյ մէջ կանգնեցուցած են Նուպար փաշայի արձանը, փաշային անունով կոչուած են փողոցներ։ == Աղեքսանդիոյ հայկական եկեղեցիները == [[1792 արեւմտահայերէն|1792]]-ին Աղեքսանդրիոյ մէջ արդէն գործած է հայկական եկեղեցի։ [[1830 արեւմտահայերէն|1830]]-ին հայկական եկեղեցի կառուցուած է Պօղոս Նուպար պէյի նուիրատուութեամբ։[[1884 արեւմտահայերէն|1884]]-ին բացուած է ներկայիս գործող Ս.Պօղոս-Պետրոս եկեղեցին, [[1927 արեւմտահայերէն|1927]]-ին կառուցուած է Ս. Գէորգ մատուռը, իսկ [[1949 արեւմտահայերէն|1949]]-էն կը գործեն հայ աւետարանականներու աղօթավայրը եւ Անարատ յղութեան եկեղեցին։ == Աղեքսանդրիոյ հայկական դպրոցները == Աղեքսանդրիոյ մէջ հայ մեծահարուստ Պօղոս Պէյ Եուսուֆեանի նուիրատուութեամբ կառուցուած են դպրոցներ։ Առաջին կազմակերպուած հայկական դպրոցները հիմնադրուած են Ժթ. դարու Բ. կիսուն։ [[1851 արեւմտահայերէն|1851]]-էն կը գործէ Արամեան (հետագային՝ Պօղոսեան) դպրոցը։ Տարբեր ժամանակաշրջաններու մէջ գործած են Վենետիկի Մխիթարեան, Հ.Ոսկերիչեանի «Հայկազեան», Արծրունի «Թարգմանչաց» դպրոցները, Մելքոնեան մանկապարտէզը։ == Աղեքսանդրիոյ հայ բնակչութիւնն ու մշակութային կեանքը == Աղեքսանդրիոյ ազգային առաջնորդարանի տուեալներով՝ 1864-ին քաղաքին մէջ ապրած է 248 հայ, հետագայ տարիներուն անոնց թիւը աւելցած է յատկապէս՝ 1909-ին [[Ատանայի Կոտորած|Ատանայի կոտորած]]<nowiki/>էն, [[1915 թուական|1915]]-ի [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Մեծ Եղեռն]]<nowiki/>էն ետք սկսած գաղթին հետեւանքով։ [[1917 թուական|1917]]-ին հայերուն թիւը հասած է 4492-ի, [[1950 թուական|1950]]-ական թուականներուն՝ 7-8 հազարի։ 1899-էն 1900 թուականներուն Աղեքսանդրիոյ մէջ կազմակերպուած է եգիպտահայ առաջին երաժշտական համոյթը։ [[1915 թուական|1915]]-էն գործած է հայկական Կարմիր խաչը։ Կը գործեն ՀԲԸՄ Աղեքսանդրիոյ մասնաճիւղը, «Տիգրան Երկաթ» մշակութային ընկերութիւնը, «Կամք» մարմնամարզական միութիւնը։ [[1889 արեւմտահայերէն|1889]]-ին հրատարակուած է առաջին «Նեղոս» շաբաթաթերթը, երկարակեաց թերթերէն էր «Արաքսը» թերթը, որ հրատարակուած էր [[1925-1965 արեւմտահայերէն|1925-1965]] թուականներուն։ Համայնքին մէջ մինչեւ 2000 թուական լոյս տեսած են 38 պարբերականներ։ Ներկայիս հայ համայնքը [[Գահիրէ]]<nowiki/>ի եւ Աղեքսանդրիոյ մէջ միասնաբար կը կազմեն շուրջ 6000 հոգի, շուրջ 2000-ը Աղեքսանդրիոյ մէջ, որոնք գլխաւորաբար Եգիպտոսի մէջ ծնած ու քաղաքացիութիւն ունեցող հայեր են։ == Տես նաեւ == * [[Աղեքսանտրիա|Աղեքսանդրիա «Հայկական գաղութ» բաժինը]]{{ՀՍ}} [[Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք]] [[Ստորոգութիւն:Եգիպտոս]] jp7c1jxcj9u6asesnkcc5au9hw6kfnm 0 2041 252811 244661 2026-07-20T14:22:49Z HoMen 269 252811 wikitext text/x-wiki '''Արեւմտահայերէն''', ժամանակակից հայերէնի երկու ճիւղերէն մէկը։ Արեւմտահայերէն կը խօսի սփիւռքահայութեան մեծ մասը (գլխաւորաբար [[Հիւսիսային Ամերիկա]]յի, [[Հարաւային Ամերիկա|Հարաւային Ամերիկայի]], [[Եւրոպա]]յի եւ [[Միջին Արեւելք]]ի հայութիւնը՝ ի բացառեալ [[պարսկահայեր|պարսկահայերէն]])։ Ձեւաւորուած է ԺԹ․ դարասկիզբին՝ [[Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութիւն|Արեւմտեան Հայաստանի]] հայութեան ([[պոլսահայութիւն|պոլսահայութեան]]) բարբառի հիման վրայ։ == Արեւմտահայերէնի պատմութիւն == === Հնչիւնաբանութիւն === {{հիմնական|Արեւմտահայերէնի հնչիւնական համակարգը}} Արեւմտահայերէնի հնչիւնական համակարգը զգալիօրէն տարբեր է արեւելահայերէնէն։ Գրութեան մէջ պահելով աւանդական համակարգը՝ արեւմտահայերէնը տարբերութիւն չունի արեւելահայերէնէն եւ կը պահպանէ բոլոր [[գրանիշ|գրանիշերը]]։ Սակայն արտասանութեան մէջ կան շարք մը տարբերութիւններ։ === Բառագիտութիւն === Հայերէնի [[բառապաշար]]ի մեծ մասը թէ՛ ձեւով, թէ՛ բովանդակութեամբ ընդհանուր է երկու տարբերակներուն համար։ Նոյն ատեն առանձին են ձեւի իմաստային տարբերութիւններ, որոնք արդիւնք են լեզուական եւ արտալեզուական բազմաթիւ գործօններու՝ սկսած տարբերակներու ակունքներէն ([[Գրաբար հայերէն|գրաբար]], [[միջին հայերէն]]), [[բարբառ]]ային հիմքերէն (Արարատեան, Պոլսոյ ու յարակից շրջաններու) եւ վերջապէս ազդուելով քաղաքական, տնտեսական կամ աշխարհագրական հանգամանքներէ։ Արեւմտահայերէնի բառապաշար ըսելով սովորաբար նկատի կ'առնուին այն [[բառ]]երը, [[բառաձեւ]]երը եւ [[դարձուածք]]ները, որոնք արեւելահայերէնի մէջ գործածուող ձեւերու համեմատ ունին առնուազն մէկ ձեւային կամ իմաստային տարբերութիւն։ Արեւմտահայերէնի եւ արեւելահայերէնի բառապաշարային տարբերութիւններու գիտական բնութագրին առաջին անգամ անդրադարձած է [[Հրաչեայ Աճառեան]]ը՝ ներկայացնելով զանոնք որոշակի խումբերով, որոնք hետագայ ճշգրտումներէ եւ լրացումներէ յետոյ կը ներկայացնեն հետեւեալ ձեւիմաստային խումբերը. * Ուղղագրական-հնչիւնափոխական տարբերակներ * [[Միայն արեւմտահայերէնին բնորոշ բառեր]] * Արեւելահայ-արեւմտահայ յամանուն եւ բազմիմաստ բառեր * Բառակազմական տարբեր բաղադրիչներով կազմուած բառեր * Հայերէն բառեր օտար բառերու դիմաց * [[Առաւելաբար արեւմտահայերէնին բնորոշ բառեր]] * [[Միայն արեւմտահայերէնի մէջ պահպանուած գրաբարեան բառեր]] == Ձեւաբանութիւն == ==== Գոյական անուն ==== Գոյականին հոլովները վեցն են՝ ուղղական, սեռական, տրական, հայցական, բացառական, գործիական՝ {| class="wikitable" | rowspan="2" | &nbsp; | colspan="2" align=center | '''դաշտ''' | colspan="2" align=center | '''կով''' | colspan="2" align=center | '''գարուն''' | colspan="2" align=center | '''օր''' | colspan="2" align=center | '''քոյր''' |- | եզակի | յոգնակի | եզակի | յոգնակի | եզակի | յոգնակի | եզակի | յոգնակի | եզակի | յոգնակի |- | Ուղղական-Հայցական | դաշտ | դաշտեր | կով | կովեր | գարուն | գարուններ | օր | օրեր | քոյր | քոյրեր |- | Սեռական-Տրական | դաշտ'''ի''' | դաշտեր'''ու''' | կով'''ու''' | կովեր'''ու''' | գարն'''ա'''ն | գարուններ'''ու''' | օր'''ուան''' | օրեր'''ու''' | քր'''ոջ''' | քոյրեր'''ու''' |- | Բացառական | դաշտ'''է''' | դաշտեր'''է''' | կով'''է''' | կովեր'''է''' | գարուն'''է''' | գարուններ'''է''' | օր'''ուընէ''' | օրեր'''է''' | քր'''ոջմէ''' | քոյրեր'''է''' |- | Գործիական | դաշտ'''ով''' | դաշտեր'''ով''' | կով'''ով''' | կովեր'''ով''' | գարուն'''ով''' | գարուններ'''ով''' | օր'''ով''' | օրեր'''ով''' | քր'''ոջմով''' | քոյրեր'''ով''' |} {| class="wikitable" | rowspan="2" | &nbsp; | colspan="2" align=center | '''հայր''' | colspan="2" align=center | '''Աստուած''' | colspan="2" align=center | '''գիտութիւն''' |- | եզակի | յոգնակի | եզակի | յոգնակի | եզակի | յոգնակի |- | Ուղղական-Հայցական | հայր | հայրեր | Աստուած | աստուածներ | գիտութիւն | գիտութիւններ |- | Սեռական-Տրական | հ'''օ'''ր | հայրեր'''ու''' | Աստուծ'''ոյ''' | աստուածներ'''ու''' | գիտութ'''եան''' | գիտութիւններ'''ու''' |- | Բացառական | հ'''օ'''ր'''մէ''' | հայրեր'''է''' | Աստուծ'''մէ''' | աստուածներ'''է''' | գիտութ'''ենէ''' | գիտութիւններ'''է''' |- | Գործիական | հ'''օ'''ր'''մով''' | հայրեր'''ով''' | Աստուծ'''մով''' | աստուածներ'''ով''' | գիտութ'''եամբ''' /<br>գիտութիւն'''ով''' |գիտութիւններ'''ով''' |} ==== Ածական անուն ==== ==== Թուական անուն ==== ==== Դերանուն ==== ===== Անձնական դերանուններ ===== {| class="wikitable" ! Ուղղական ! Հայցական ! Սեռական ! Տրական ! Բացառական ! Գործիական |- | ես || զիս || իմ || ինծի || ինձմէ / ինծմէ || ինձմով / ինծմով |- | դուն || քեզ ||քու|| քեզի || քեզմէ || քեզմով |- | ինք || զինք ||իր|| իրեն || իրմէ || իրմով |- | ան || զայն ||անոր|| անոր || անկէ || անով |- | մենք || մեզ ||մեր|| մեզի || մեզմէ || մեզմով |- | դուք || ձեզ ||ձեր|| ձեզի || ձեզմէ || ձեզմով |- | իրենք || զիրենք ||իրենց|| իրենց || իրենցմէ || իրենցմով |- | անոնք || զանոնք ||անոնց|| անոնց || անոնցմէ || անոնցմով |} ===== Ցուցական դերանուններ ===== {| class="wikitable" ! ! colspan="2" |1<sup>ին</sup> դէմք ! colspan="2" |2<sup>րդ</sup> դէմք ! colspan="2" |3<sup>րդ</sup> դէմք |- ! !Եզակի !Յոգնակի !Եզակի !Յոգնակի !Եզակի !Յոգնակի |- |'''Ուղղական''' | ասիկա || ասոնք || ատիկա || ատոնք || անիկա || անոնք |- |'''Հայցական''' |ասիկա||ասոնք||ատիկա||ատոնք||անիկա||անոնք |- |'''Սեռական''' |ասոր||ասոնց||ատոր||ատոնց||անոր||անոնց |- |'''Տրական''' |ասոր||ասոնց||ատոր||ատոնց||անոր||անոնց |- |'''Բացառական''' |ասկէ||ասոնցմէ||ատկէ||ատոնցմէ||անկէ||անոնցմէ |- |'''Գործիական''' |ասով||ասոնցմով||ատով||ատոնցմով||անով||անոնցմով |} ==== Բայ ==== ===== Կրաւորական բայեր ===== Բային կրաւորականը կը կազմուի «-ուիլ» վերջաւորութեամբ` Ա պարզ լծորդութիւն՝ գրել-գրուիլ, խօսիլ-խօսուիլ, կարդալ-կարդացուիլ, գտնել-գտնուիլ, տեսնել-տեսնուիլ։ Ե/Ի լծորդութիւն՝ հագնիլ-հագուիլ, խածնել-խածուիլ, դնել-դրուիլ, տանիլ-տարուիլ։ Ա ածանցաւոր լծորդութիւն՝ գողնալ-գողցուիլ, մոռնալ-մոռցուիլ։ Զարտուղի բայերէն. բանալ-բացուիլ, տալ-տրուիլ։ Երթալ-երթըցուիլ (միայն անդէմ կիրառութիւն՝ «Ասանկ ո՞ւր կ'երթըցուի»)։ Ուտել-ուտուիլ (սակայն անցեալ կատարեալ ժամանակը՝ կերուեցայ, անցեալ դերբայը՝ կերուած)։ Պատճառական բայերէն ալ ոմանք կրնան կրաւորական ձեւ առնել` ներկայացնել-ներկայացուիլ։ ===== Բայի Հրամայականը ===== Հրամայականը ունի միայն երկրորդ դէմք (դուՆ եւ դուք)<br> 1.Բուն հրամայական՝<br> Եզակի թիւ՝ Ա. Պարզ (անածանց) լծորդութիւններու հրամայականի եզակին կը կազմուի հիմքին '''ց''' տառը ձգելով. գրել-'''գրէ՛''', խօսել'''-խօսէ՛''', կարդալ'''-կարդա՛'''։ Նկատելի է ուղղագրութեան փոփոխութիւնը (ե-է), քանզի բառավերջին միայն '''է''' կրնայ գրուիլ։ Սա '''է''' վերջաւորութիւնը ծագում առած է գրաբարեան '''եա''' վերջաւորութենէն. գրեա՛։ Ուշագրաւ է նաեւ որ '''կարդա'''՛ ձեւին վրայ '''յ''' տառ չկայ։<br> Բ. Ածանցաւոր բայերուն հրամայականը կ'առնէ '''-ի՛ր''' վերջաւորութիւնը, որը նոյնպէս անցեալ կատարեալի հիմքին վրայ կը դրուի. '''հասկ-ց-ի՛ր''', '''մօտ-եց-ի՛ր''', '''մտ-ի՛ր''', '''թռ-ի՛ր''' եւ այլն։<br> Գ. Քանի մը բայեր հրամայականին համար որեւէ վերջաւորութիւն չեն առներ։ Ասոնք մեր ամենահին ու ամենագործածելի բայերէն են։ Ահա բոլորը. '''տե՛ս''', '''ե՛լ''' ('''ելի՛ր'''), '''բա՛ց''', '''լա՛ց''', '''ա՛ռ''', '''պա՛գ''' ('''պագի՛ր'''), '''թո՛ւք''' ('''թքի՛ր'''), '''խա՛ծ''' ('''խածի՛ր'''), '''բե՛ր''', '''դի՛ր''', '''զա՛րկ''', '''տա՛ր''', '''տո՛ւր''', '''կե՛ր'''։ Փակագիծերու մէջ աւելի խօսակցական ձեւերն են։<br> Դ. Ըսել, ընել կանոնաւոր են՝ '''ըսէ՛''', '''ըրէ՛'''։ Երթալ՝ '''գնա՛'''։ Գալ՝ '''եկո՛ւր'''։ Նստիլ եւ սկսիլ երկու ձեւ ունին. '''նստի՛ր''' կամ '''նստէ՛''', '''սկսի՛ր''' կամ '''սկսէ՛'''։ Երկրորդ ձեւերը կարծես կանոնաւորութեան կը ձգտին։<br> Ե. Պատճառական բայեր. '''ներկայա-ցո՛ւր'''։ 2.Արգելական հրամայական ===== Պատճառական Բայեր ===== Պատճառական բայերը կը կազմուեն «-ցնել» վերջաւորութիւնով՝ լռել-լռեցնել, խօսիլ-խօսեցնել, մօտենալ-մօտեցնել, հասնիլ-հասցնել, փախչիլ-փախցնել, եւ այլն։ Երկու «ց»-երու պարագային՝ մէկը կը ջնջուի։ Շատ բայերու անցեալ կատարեալի հիմքին ձայնաւորը արեւմտահայերէնի մէջ կ'իյնայ` խմել-խմցնել, խաղալ-խաղցնել, սպասել-սպասցնել։ «Ուտել» բային պատճառականն է «կերցնել», «կորսուիլ» բայինը՝ «կորսնցնել», «դառնալ» բայինը՝ «դարձնել», «անցնիլ» բայինը՝ «անցնել» (արտասանութիւնը՝ անցընել)։ Ընդհանրապէս, արեւմտահայերէն՝ «ցնել» վերջաւորութեան մէջ «ը» հնչիւնը աւելի կը լսուի։ Պատճառական բայերու անցեալ կատարեալի հիմքը «ցուց» վերջաւորութեամբ է։ Հետեւաբար՝ «ներկայացնել» կ'ընէ «ներկայացուցի, ներկայացուցիր, ներկայացուց, ներկայացուցինք, ներկայացուցիք, ներկայացուցին», անցեալ դերբայ՝ «ներկայացուցած», հրամայական՝ «ներկայացո՛ւր, ներկայացուցէ՛ք»։ ==== Դերբայներ ==== {{հիմնական|Արեւմտահայերէնի դերբայները|Արեւմտահայերէնի դերբայները}} Արեւմտահայերէնի մէջ տարբեր են հետեւեալ հինգ դերբայները՝ անորոշ, ապառնի, վաղակատար, հարակատար, ենթակայական։ Այսպէսով, արեւելահայերէնի հետ բաղդատած համեմատութեամբ կը բացակային անկատար առաջին (գրում, կարդում) եւ անկատար երկրորդ կամ համակատար (գրելիս, կարդալիս) դերբայները։ Ժխտական կամ ժխտման դերբայը (գրի, կարդա), թէեւ առկայ է արեւմտահայերէնի մէջ, սակայն քերականներու կողմէն քիչ նկարագրուած ու բնութագրուած է։ ==== Մակբայ ==== Արեւելահայերէնի ու արեւմտահայերէնի [[կապ]]երու տարբերութիւնը բառային է եւ ոչ խօսքիմաստային։ Պարզապէս արեւմտահայերէնն ունի կապեր, որոնք բացակայ են արեւելահայերէնի մէջ, ինչպէս օրինակ՝ '''ասդին, անդին, ետք, քով, վասն, ի գին, ի սէր''' եւ այլն։ Մի քանի կապեր տարբեր են արեւելահայերէնի համարժէքներու գրաբարեան ձեւերուն տրուող նախապատւութեամբ կամ արեւմտահայերէնին բնորոշ հոլովման առանձնահատութիւններով, ինչպէս օրինակ՝ '''ձեռամբ, պատճառաւ, կողմէ (կողմանէ), պահուն, սկսեալ, սիրոյն, բաղդատմամբ''' եւայլն։ '''Մէջ''' ետադրութիւնը արեւմտահայերէնի մէջ, տարբերութեամբ արեւելահայերէնէն, հոլովուած ժամանակ չի ենթարկուիր '''է'''-ի ընդհանրական հնչիւնափոխութեան. ''մէջ-մէջի-մէջէ(ն)-մէջով'', փոխանակ արեւելահայերէնի ''մեջ-միջի-միջից-միջով'' հարացոյցային ձեւերու։ Հոլովառութեամբ եւս կապերը նոյնն են. միակ տարբերութիւնը ի յայտ կու գայ '''դէպի, մինչեւ''' ուղղութեան կապերու՝ անձնական դերանուններու առաջին եւ երկրորդ դէմքերու հետ գործածութեան ատեն, քանի որ արեւմտահայերէնի մէջ անձնական դերանունները տրականի համար ունին զատ ձեւեր, կը յառաջանայ արեւելահայերէնի համեմատ տարբերակուած գործածութիւն գոյականներու ու դերանունների հետ, ուր յիշեալ դերանուններու տրականի ու հայցականի ձեւերը չունին ձեւային տարբերութիւն։ ==== Շաղկապ ==== Շաղկապներու տարբերութիւնը արեւելահայերէնի եւ արեւմտահայերէնի բառային է, երբեմն ալ՝ ոճական։ Տարբերութիւններն կը յառաջանան արեւմտահայերէնի գրաբարեան ձեւերուն նախապատուութիւն տալէն ('''զի''', '''քանզի''', '''վասնզի''', '''պայմանաւ որ'''), երբեմն ալ արդիւնք են կամ արեւմտահայ բառաձեւի առկայութեան ('''հակառակ անոր որ''') կամ արեւմտահայերէնին բնորոշ հնչիւնափոխութեան։ Այսպէս արեւելահայերէնի մէջ կայ '''այ''' - '''է''', իսկ արեւմտահայերէնի մէջ՝ '''այ''' - '''ա''' հնչիւնափոխութիւնը։ իբրեւեւ այդ հնչիւնափոխութեան հետեւանք՝ արեւելահայերէնն ունի '''էլ''', իսկ արեւմտահայերէնը՝ '''ալ''' շաղկապը։ Արեւելահայերէնի '''ոչ թէ''' շաղկապի փոխարէն խօսակցական արեւմտահայերէնի մէջ կը հանդիպինք նաեւ '''չէ թէ''' շաղկապին։ == Աղբիւրներ == * Կանոն Ձեռնադրութիւն եւ Օծման Եպիսկոպոսի, (Աշխարհաբարի թարգմանութիւն՝ Ազնաւուրեան Զարեհ եպս.), Անթիլիաս, 1997: 2) * Միջնադարյան Աղանդների Ծագման եւ Զարգացման Պատմութիւնից, Ե. Գ. Տեր-Մինասյան, Երեւան, 1968 * Եղծ Աղանդոց, Եզնիկ Կողբացի, Երեւան, 1994 * Williston Walker, Norris Richard A, David W. lotz, Handy Robert T., A History of the Christian Church, fourth edition, New York, 1985. (Թարգմանիչ՝ [[Նարեկ Ալեէմէզեան|Նարեկ Արք. Ալեէմէզեան]], Անթիլիաս, 2012): == Արտաքին յղումներ == * [http://nayiri.com/ nayiri.com - Արեւմտահայերէնի ուղղագրիչ առցանց բառարան] * [http://www.panorama.am/am/education/2011/03/04/enticlopedia/ «Դպրոցական մեծ հանրագիտարանը» կը թարգմանուի արեւմտահայերէն]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Ստորոգութիւն:Արեւմտահայերէն]] 7zpzm44yoieki27ql10bw7al36908sg 0 2225 252818 247046 2026-07-21T07:04:25Z CommonsDelinker 146 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 252818 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:AfricaCIA-HiRes.jpg|մինի|աջից|270px|Ափրիկէի քարտէսը]] '''Ափրիկէ''', աշխարհի երկրորդ մեծագոյն ցամաքամասն է իր տարածութեամբ եւ կը բաղկանայ 53 երկիրներէ։ Ափրիկէի մեծագոյն մասը ծածկուած է տափաստաններով եւ [[անապատ]]ներով ( Սահարա, Քալահարի, եւլն )։ Սահարա, Ափրիկէի հիւսիսակողմը, աշխարհի ամէնատաք շրջանն է։ Հասարակածը կ'անցնի Ափրիկէի մէջէն [[Կապոն]]էն մինչեւ [[Քենիա]]: Հասարակածային գօտիին մօտիկ կը տարածուին շատ խիտ անտառներ, մինչ հարուստ դաշտագետինները կը ծածկեն արեւելքի եւ հարաւի մեծ մասը։ Հոն կ'ապրին կենդանիներու մեծ խումբեր (վագերաձի, յամոյր, իմփալա, [[ընձուղտ]], եւ [[փիղ|փիղ,]] որոնք որսն են միւս կենդանիներուն՝ [[առիւծ|առիւծին]], բորենիին, [[ընձառիւծ|ընձառիւծին]])։ == Հիւսիսային Ափրիկէ == [[Պատկեր:Abu Simbel Temple May 30 2007.jpg|մինի|240px|Ռամզէս II փարաւոնի տաճարը Ապու Սիմպլին մէջ, [[Եգիպտոս]]]] Հիւսիսային Ափրիկէն մեծ մասով ծածկուած է Սահարայի անապատով։ Հոն հազուադէպօրէն կ'անձրեւէ։ Ջուր դժուար է գտնել հոն, բացառեալ ովասիսները, ուր հողին մակերերեսը հազիւ կը թրջուի։ Հիւսիսային Ափրիկէն բնակուած է [[արաբներ]]է եւ սպիտակ ցեղի պերպերներէ։ Պերպեր ցեղերու կողքին ներկայ են թուարէկներ եւ մաւեր (սերած արաբ եւ պերպեր ցեղերու խառնուրդէն)։ Թուարէկները Սարահայի մէջ բնակող վաչկատուն հովիւներ են։ Կը պահեն արաբական ուղտերու կարեւոր խումբեր եւ այծեր։ Ափրիկէի հիւսիսը բաղկացած է գլխաւորապէս Մաղրիպէն ([[Ալճերիա]], [[Թունիզ]], [[Մարոք]]), [[Լիպիա]]յէ<nowiki/>ն, [[Եգիպտոս]]է<nowiki/>ն, Մաւրիտանեայէն։ Հիւսիսային Ափրիկէն կը յատկանշուի իսլամական կրօնքով։ == Արեւմտեան Ափրիկէ == [[Պատկեր:Bet Giyorgis from the Northeast (3278917075).jpg|մինի|240px|Սբ. Գէորգ եկեղեցին Լալիպելային մէջ, [[Եթովպիա]]]] Արեւմտեան Ափրիկէի երկիրներէն ոմանք, ինչպէս՝ [[Սենեկալ]], [[Ղանա]] եւ [[Նիճերիա]] տարածուն են, իսկ ուրիշներ, ինչպէս՝ [[Թոկօ]] եւ [[Կամպիա]], փոքրատարած։ Իրենց բարեբեր հողին վրայ կը մշակուին սուրճ, քաքաօ, ձգախէժ եւ արմաւի իւղ։ Նիճերիան Ափրիկէի ամէնախիտ բնակչութիւն ունեցող երկիրն է, ուր քարիւղ կայ։ Շնորհիւ իր քարիւղին՝ Նիճերիան դարձած է ճարտարարուեստական երկիր մը։ Ունի սննդեղէնի, զգեստեղէնի ու պողպատի արտադրութիւն եւ ինքնաշարժի ճարտարարուեստ։ == Կեդրոնական Ափրիկէ == Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւն, [[Քամերուն]] եւ Գոնկօ մաս կը կազմեն կեդրոնական Ափրիկէին։ Գոնկօ (կամ Զայիր) գետի ափին կը տարածուի արեւադարձային խիտ անտառը։ Գետին վրայ կը տեղափոխուին նաւով կամ մակոյկով՝ շինուած անտառի փայտէն։ Նաւու մը վրայ կայ շուկայ, դեղարան եւ ոստիկանութիւն՝ նմանելով գետին վրայ տեղափոխուող քաղաքի մը։ == Արեւելեան Ափրիկէ == Արեւելեան Ափրիկէն կը բաղկանայ 7 երկիրներէ, որոնց շարքին են Եթովպիա, Սոմալիա եւ [[Թանզանիա]]: Հոն կլիման աւելի զով է, քան մօտակայ ուրիշ շրջանները։ Արդարեւ, հոն կը տիրապետեն լեռներն ու բարձրաւանդակները։ Ափրիկէի մեծ մասը ծածկուած է բարձրահասակ խոտերով եւ ծառերով։ Այս շրջանները կը կոչուին Սաւաննա։ Արեւելեան Ափրիկէն ունի հսկայ տարածութիւններ, ուր կը պաշտպանուին վայրի կենդանիներ, ինչպէս՝ [[առիւծ]]ներ, [[վագր]]եր, [[գետաձի]]եր, [[ընձուղտ]]ներ եւ [[փիղ]]եր: == Հարաւային Ափրիկէ == Հարաւային Ափրիկէն բաղկացած է հետեւեալ երկիրներէն՝ [[Անկոլա]], [[Զամպիա]], [[Մալաուի]], [[Նամիպիա]], [[Զիմպապուէ]], [[Մոզամպիք]], [[Պոթսուանա]], Հարաւին Ափրիկէ եւ [[Մատակասքար]] կղզին։ Արեւելեան կողմը կան բարձր տափաստաններ, խորունկ հովիտներ եւ երկու մեծ գետեր՝ [[Լիմփոփօ]] եւ [[Զամպէզի]]: Արեւմտեան կողմը՝ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեանը]] եզերող շրջանը [[Քալահարի անապատ]]ն է, որ կ'իշխէ։ Այս անապատին մէջ պոշիմանները կ'ապրին որսով, ինչպէս [[մեղր]]ով եւ պտուղներով։ Հարաւային Ափրիկէի երկիրներուն հողին ընդերքը կը պարունակէ ադամանդ, ոսկի, [[երկաթ]] եւ [[պղինձ]]: Հարաւային Ափրիկէն աշխարհի ամէնահարուստ երկիրն է ոսկիի եւ ադամանդի հանքերով։ == Երկիրներ == {|<!-- This table keeps maps to the right, to not overlap the -- region-table, but it might overlap for some browsers. -- DON'T USE "align=right" but use style="float:right" as -- the right-side alignment used by infoboxes. --> style="width:155px; float:right; margin-right:0.0em;" |[[Պատկեր:Dune de sable au parc Culturel De l'Ahaggar crop.jpg|մինի|աջից|300px|Ալճերիական բնապատկեր]] |- |&nbsp;<!--put space to force empty row to appear--> |- |&nbsp; |- |[[Պատկեր:Antonius Kloster BW 7.jpg|մինի|աջից|180px|Ղպտիներու եկեղեցի, Եգիպտոս]] |- |[[Պատկեր:Central African Republic - Boy in Birao.jpg|մինի|աջից|160px|Կեդրոնական Ափրիկեան բնակիչ]] |- |[[Պատկեր:Lions Family Portrait Masai Mara.jpg|մինի|աջից|240px|Քենիա]] |- |[[Պատկեր:Adansonia grandidieri04.jpg|մինի|աջից|160px|Մատակասքար]] |- |[[Պատկեր:Dogon Hunter.JPG|մինի|աջից|280px|Որսորդ, Մալի]] |- |[[Պատկեր:Masai Woman.jpg|մինի|աջից|120px|Մասաի ցեղի կին]] |- |[[Պատկեր:Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg|մինի|աջից|400px|Սաւաննա Թանզանիոյ մէջ]] |}<!--end thumbnails--> <center> <!--begin country info tables--> {|border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- style="background:#ececec;" ! class="unsortable" style="width:20px" | Դրօշ ! Անունը ! Տարածք<br>(քմ²) ! Բնակչութիւն ! Մայրաքաղաք |- style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''Հիւսիսային Ափրիկէ''' |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Algeria.svg|42px]] | [[Ալճերիա]] |style="text-align:right;"|2 381 740 |style="text-align:right;"|34 178 188 | [[Ալճերիա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Egypt.svg|42px]] |[[Եգիպտոս]]<ref>[[Եգիպտոս]]ի մի մասը տեղակայուած է Արեւմտեան Ասիոյ մէջ, նշուած տարածքը եւ բնակչութիւնը կը վերաբերի միայն ափրիկական տարածքին, Սուէզի ջրանցքէն դէպի արեւմուտք ընկած մասին:<br></ref> |style="text-align:right;"|1 001 450 |style="text-align:right;"|82 868 000 |[[Գահիրէ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Libya.svg|42px]] |[[Լիպիա]] |style="text-align:right;"|1 759 540 |style="text-align:right;"|6 310 434 | [[Թրիփոլի]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Morocco.svg|42px]] |[[Մարոք]] |style="text-align:right;"|446 550 |style="text-align:right;"|34 859 364 |[[Ռապաթ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Sudan.svg|42px]] |[[Սուտան]] |style="text-align:right;"|1 861 484 |style="text-align:right;"|30 894 000 |[[Խարթում]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Tunisia.svg|42px]] | [[Թունիս]] |style="text-align:right;"|163 610 |style="text-align:right;"|10 486 339 | [[Թունիս (քաղաք)|Թունիս]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Western Sahara.svg|42px]] | [[Արեւմտեան Սահարա]]<ref name="Sahrawi Arab Democratic Republic">Արեւմտեան Սահարայի տարածքին վրայ կը հաւակնէ [[Մարոք]]ը:</ref> |style="text-align:right;"|266 000 |style="text-align:right;"|405 210 |Էլ Այիւն |-style="background:#eee;" |- style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''Արեւելեան Ափրիկէ''' |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Burundi.svg|42px]] | [[Պուրունտի]] |style="text-align:right;"|27 830 |style="text-align:right;"|8 988 091 |[[Պուճումպուրայ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Comoros.svg|42px]] | Քոմորեան կղզիներ |style="text-align:right;"|2 170 |style="text-align:right;"|752 438 |Մորոնի |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Djibouti.svg|42px]] | [[Ճիպութի]] |style="text-align:right;"|23 000 |style="text-align:right;"|623 891 |Ճիպութի |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Eritrea.svg|42px]] | [[Երիթրէա]] |style="text-align:right;"|121 320 |style="text-align:right;"|5 647 168 |[[Ասմերա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Ethiopia.svg|42px]] | [[Եթովպիա]] |style="text-align:right;"|1 127 127 |style="text-align:right;"|84 320 987 |[[Ատիս Ապէպա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Kenya.svg|42px]] | [[Քենիա]] |style="text-align:right;"|582 650 |style="text-align:right;"|39 002 772 |[[Նայրոպի]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Madagascar.svg|42px]] | [[Մատակասքար]] |style="text-align:right;"|587 040 |style="text-align:right;"|20 653 556 |[[Անթանանարիվու]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Malawi.svg|42px]] |[[Մալաուի]] |style="text-align:right;"|118 480 |style="text-align:right;"|14 268 711 |[[Լիլոնկուէ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Mauritius.svg|42px]] |[[Մաւրիկիոս]] |style="text-align:right;"|2 040 |style="text-align:right;"|1 284 264 |[[Պորթ Լուիս]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Mozambique.svg|42px]] |[[Մոզամպիք]] |style="text-align:right;"|801 590 |style="text-align:right;"|21 669 278 |[[Մապութու]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Rwanda.svg|42px]] | [[Ռուանտա]] |style="text-align:right;"|26 338 |style="text-align:right;"|10 473 282 |[[Քիկալի]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Seychelles.svg|42px]] |[[Սէյշելներ]] |style="text-align:right;"|455 |style="text-align:right;"|87 476 |Վիքթորիա |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Somalia.svg|42px]] |[[Սոմալիա]] |style="text-align:right;"|637 657 |style="text-align:right;"|9 832 017 |[[Մոկատիշու]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of South Sudan.svg|42px]] |[[Հարաւային Սուտան]] |style="text-align:right;"|619 745 |style="text-align:right;"|8 260 490 |Ճուպա |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Tanzania.svg|42px]] |[[Թանզանիա]] |style="text-align:right;"|945 087 |style="text-align:right;"|44 929 002 |[[Տոտոմա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Uganda.svg|42px]] |[[Ուկանտա]] |style="text-align:right;"|236 040 |style="text-align:right;"|32 369 558 |[[Քամփալա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Zambia.svg|42px]] |[[Զամպիա]] |style="text-align:right;"|752 614 |style="text-align:right;"|11 862 740 |[[Լուսաքա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Zimbabwe.svg|42px]] |[[Զիմպապուէ]] |style="text-align:right;"|390 580 |style="text-align:right;"|11 392 629 |[[Հարարէ]] |- |colspan="8" style="background:#eee; text-align:center;"|'''Կեդրոնական Ափրիկէ''' |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Angola.svg|42px]] |[[Անկոլա]] |style="text-align:right;"|1 246 700 |style="text-align:right;"|12 799 293 |[[Լուանտա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Cameroon.svg|42px]] |[[Քամերուն]] |style="text-align:right;"|475 440 |style="text-align:right;"|18 879 301 |Եաունտէ |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Central African Republic.svg|42px]] |Կեդրոնական Ափրիկէի <br />Հանրապետութիւն |style="text-align:right;"|622 984 |style="text-align:right;"|4 511 488 |[[Պանկուի]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Chad.svg|42px]] |[[Շատ]] |style="text-align:right;"|1 284 000 |style="text-align:right;"|10 329 208 |[[Ն'Տճամենա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Republic of the Congo.svg|42px]] |[[Քոնկօի Հանրապետութիւն]] |style="text-align:right;"|342 000 |style="text-align:right;"|4 012 809 |[[Պրազավիլ]] |- http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Africa& | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Democratic Republic of the Congo.svg|42px]] |Քոնկօի Տեմօկրաթական <br />Հանրապետութիւն |style="text-align:right;"|2 345 410 |style="text-align:right;"|69 575 000 |[[Քինշասա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Equatorial Guinea.svg|42px]] |Հասարակածային Կուինէա |style="text-align:right;"|28 051 |style="text-align:right;"|633 441 |[[Մալապու]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Gabon.svg|42px]] |[[Կապոն]] |style="text-align:right;"|267 667 |style="text-align:right;"|1 514 993 |[[Լիպրէվիլ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|42px]] | [[Սան Թոմէ եւ Փրինսիփ]] |style="text-align:right;"|1 001 |style="text-align:right;"|212 679 |[[Սան Թոմէ]] |-style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''Հարաւային Ափրիկէ''' |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Botswana.svg|42px]] |[[Պոթսուանա]] |style="text-align:right;"|600 370 |style="text-align:right;"|1 990 876 |[[Կապորոնէ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Lesotho.svg|42px]] |[[Լեսոթոյ]] |style="text-align:right;"|30 355 |style="text-align:right;"|2 130 819 |[[Մասերու]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Namibia.svg|42px]] | [[Նամիպիա]] |style="text-align:right;"|825 418 |style="text-align:right;"|2 108 665 |[[Ուինտհուք]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of South Africa.svg|42px]] |Հարաւ-Ափրիկէան <br />Հանրապետութիւն |style="text-align:right;"|1 219 912 |style="text-align:right;"|51 770 560 |[[Պլումֆոնթէյն]], <br />[[Քէյփթաուն]], <br />[[Փրեթորիա]]<ref>[[Պլումֆոնթէյն|Պլումֆոնթէյնը]] Հարաւային Ափրիկէի դատական մայրաքաղաքն է, [[Փրեթորիա|Փրեթորիանկառավարութեան]] նստավայրն է, [[Քէյփթաուն|Քէյփթաունը]]՝ օրենսդիր մարմնի:</ref> |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Swaziland.svg|42px]] |[[Սուազիլենտ]] |style="text-align:right;"|17 363 |style="text-align:right;"|1 123 913 |[[Մպապանէ]] |-style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''Արեւմտեան Ափրիկէ''' |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Benin.svg|42px]] | [[Պենին]] |style="text-align:right;"|112 620 |style="text-align:right;"|8 791 832 |Փորթօ Նովօ |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Burkina Faso.svg|42px]] | [[Պուրքինա Ֆասօ]] |style="text-align:right;"|274 200 |style="text-align:right;"|15 746 232 |[[Ուակատուկու]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Cape Verde (10-17).svg|42px]] | Քափու Վերտէ |style="text-align:right;"|4 033 |style="text-align:right;"|429 474 |[[Փրաեա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Gambia.svg|42px]] | [[Կամպիա (երկիր)|Կամպիա]] |style="text-align:right;"|11 300 |style="text-align:right;"|1 782 893 |[[Պանճուլ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Ghana.svg|42px]] | [[Ղանա]] |style="text-align:right;"|239 460 |style="text-align:right;"|23 832 495 |[[Աքքրա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Guinea.svg|42px]] | [[Կուինէա]] |style="text-align:right;"|245 857 |style="text-align:right;"|10 057 975 |[[Քոնաքրի]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Guinea-Bissau.svg|42px]] | [[Կուինէա Պիսսաու]] |style="text-align:right;"|36 120 |style="text-align:right;"|1 533 964 |[[Պիսսաու]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Ivory Coast.svg|42px]] |[[Քոթ տ'Իվուար]] |style="text-align:right;"|322 460 |style="text-align:right;"|20 617 068 |[[Ապիճան]],<ref>[[Yamoussoukro]] is the official capital of [[Côte d'Ivoire]], while [[Abidjan]] is the ''[[de facto]]'' seat.</ref> <br />[[Եամուսուքրօ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Liberia.svg|42px]] |[[Լիպերիա]] |style="text-align:right;"|111 370 |style="text-align:right;"|3 441 790 |[[Մոնրովիա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Mali.svg|42px]] |[[Մալի]] |style="text-align:right;"|1 240 000 |style="text-align:right;"|12 666 987 |[[Պամաքօ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Mauritania (1959–2017).svg|42px]] |[[Մաւրիթանիա]] |style="text-align:right;"|1 030 700 |style="text-align:right;"|3 129 486 |[[Նուաքշոթ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Niger.svg|42px]] |[[Նիկեր]] |style="text-align:right;"|1 267 000 |style="text-align:right;"|15 306 252 |[[Նիամէյ]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Nigeria.svg|42px]] |[[Նայճերիա]] |style="text-align:right;"|923 768 |style="text-align:right;"|166 629 000 |[[Ապուճա]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Senegal.svg|42px]] |[[Սենեկալ]] |style="text-align:right;"|196 190 |style="text-align:right;"|13 711 597 |[[Տաքար]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Sierra Leone.svg|42px]] |[[Սիերրա Լեօնէ]] |style="text-align:right;"|71 740 |style="text-align:right;"|6 440 053 |[[Ֆրիթաուն]] |- | style="text-align:center" | [[Պատկեր:Flag of Togo (3-2).svg|42px]] |[[Թոկօ]] |style="text-align:right;"|56 785 |style="text-align:right;"|6 019 877 |[[Լոմէ]] |-style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''Եւրոպական Տէրութիւններու Տարածքներ''' |- | [[Պատկեր:Flag of the United Kingdom.svg|28px]] | Սբ. Հեղինէի, Համբարձման Եւ Թրիսթան տա Քունեայ Կղզիներ | align="right" | 420 | align="right" | 7 728 |- | [[Պատկեր:Flag of the United Kingdom.svg|28px]] | Պրիթանական Տարածք Հնդկական Ովկիանոսին Մէջ | align="right" | 56 | align="right" | 3 000 |- | [[Պատկեր:Flag of Spain.svg|28px]] | [[Քանարեան Կղզիներ]]<ref>The [[Spain|Spanish]] [[Canary Islands]], of which [[Las Palmas de Gran Canaria]] are [[Santa Cruz de Tenerife]] are co-capitals, are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to [[Morocco]] and [[Western Sahara]]; population and area figures are for 2001.<br /></ref> | align="right" | 7 492 | align="right" | 1 694 477 |- | [[Պատկեր:Flag of Spain.svg|28px]] |[[Ceuta]]<ref>The [[Spain|Spanish]] [[exclave]] of [[Ceuta]] is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001.<br /></ref> | align="right" | 20 | align="right" | 71 505 |- | [[Պատկեր:Flag of Spain.svg|28px]] |[[Մելիլեայ]]<ref>The [[Spain|Spanish]] [[exclave]] of [[Melilla]] is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001.<br /></ref> | align="right" | 12 | align="right" | 66 411 |- | [[Պատկեր:Flag of Portugal.svg|28px]] | [[Մատէյրա Կղզիներ]]<ref>The [[Portugal|Portuguese]] [[Madeira Islands]] are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco; population and area figures are for 2001.<br /></ref> | align="right" | 797 | align="right" | 245 000 |- | [[Պատկեր:Flag of France.svg|28px]] |[[Մայեօթ]] | align="right" | 374 | align="right" | 223 765 |- | [[Պատկեր:Flag of France.svg|28px]] |[[Ռեիւնիոն]] | align="right" | 2 512 | align="right" | 743 981 |-style="font-weight:bold; background:#eee;"colspan="3" | | Ընդհանուր |style="text-align:right;"|30 368 609 |style="text-align:right;"|1 001 320 281 |style="background:#eee;"| |} </center> <!--end country info table + refs--> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Աղբիւրներ == * Մշակութային Իմ Առաջին Հանրաքիտարանս, Հրատարակութիւն CCM, էջ 8,9,10,11: {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:Ափրիկէ]] [[Ստորոգութիւն:Մայրցամաքներ]] 42x619934tuc53j2an85k42dsvmohjj 0 2836 252948 222419 2026-07-21T15:31:23Z HoMen 269 /* */ 252948 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն = Վազգէն Եսայեան | բնագիր ԱԱՀ = | պատկեր = | չափ = | նկարագրութիւն = Բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր։ | ծնած է = [[1908 թուական|1908]] | ծննդավայր = Էրզրում-Կարին, Թուրքիա | վախճանած է = [[Մարտ]] [[1978 թուական|1978]] | մահուան վայրը = [[Աթէնք]], [[Յունաստան]] | քաղաքացիութիւն = | հպատակութիւն = | ազգութիւն = Հայ | ալմա մատեր = | կրօնք = | ազդուած է = | ազդած է = | գրքեր = | աշխատանք = | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն = | ամուսին = | ծնողներ = | երեխաներ = | պարգեւներ և մրցանակներ = | կայքէջ = | ստորագրութիւն = }} '''Վազգէն Եսայեան ''' ([[1908 թուական|1908]], [[Էրզրում]]-[[Կարին]] - [[Մարտ]] [[1978 թուական|1978]], [[Աթէնք]], [[Յունաստան]]), բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր<ref>[http://armenika.gr/koinotita/137-prosopa/426-basken-esagian, նկարը]</ref>։ == Կրթութիւն == Նախնական ու Միջնակարգի կրթութիւնը կը ստանայ [[Կոստանդնուպոլիս|Պոլիս]]։ Փոքր Ասիոյ աղէտի օրերուն, կը գտնուի [[Յունաստան]], [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]] կղզին։ Հոն կը շարունակէ իր ուսումը Ֆրանսական Քոլէճին մէջ, ուր կը սորվի նաեւ յունարէն լեզուն։ 1926-ին [[Աթէնք]] կը հաստատուի։ == Կեանք ու գործունէութիւն == Հոգիով-սրտող ծնած բանաստեղծ, կը սերտէ Հայ Գրականութիւնը։ Կեանքի պայմաններն ու օրուան պահանջները զայն կը նետեն լրագրութեան գիրկը իբրեւ գրական աշխատող [http://azator.gr/?page_id=498 «Նոր Օր» օրաթերթ] ին։ Միաժամանակ կը յայտնաբերուին բանաստեղծի իր շնորհքն ու տաղանդը։ Կը ձեռնարկէ կամ իր մասնակցութիւնը կը բերէ քերթուածներով «Հրազդան», «Արեւագալ» եւ «Գրաբեր»<ref>[http://www.digilib.am/book/2026/2481/19742/?lang=en]</ref>(''յաջորդաբար թիւեր՝290,81,135'') գրական հանդէսներուն, ինչպէս նաեւ «Նոր Օր»<ref>[http://azator.gr/?page_id=498] «Ազատ Օր» Պատմանկան անդրադարձ</ref> օրաթերթին մէջ։ Հմուտ յունագէտ ինք, յոյն բանաստեղծ [[Քուլիս Ալեպիս|Քուլիս Ալէփիս]]ին հետ կը ձեռնարկեն բացառիկ յաջողութեամբ հայ բանաստեղծներու բազմաթիւ քերթուածներու յունարէն թարգմանութեան, որ լոյս կը տեսնէ «Արմենիքի Մուսա» <ref name="ամ">[http://archive.azator.gr/index.php/azad-or/colony-news/16317-2016-11-22-13-15-20 «Ազատ Օր»ի արխիւ]</ref> անունով։ «Արմենիքի մուսա»-ն կը բովանդակէ` [[Դանիէլ Վարուժան]]ի, [[Աւետիս Ահարոնեան]]ի, [[Պետրոս Դուրեան]]ի, [[Վահան Թէքէեան]]ի, [[Գէորգ Կառվարենց]]ի, Քամառ Գաթիպայի, [[Մատթէոս Զարիֆեան|Մատթէոս Զարիֆեանի]], [[Եղիշէ Արք. Դուրեան|Եղիշէ արք. Դուրեան]]ի, [[Արշակ Չօպանեան|Արշակ Չոպանեան]]ի, [[Միսաք Մեծարենց|Մեծարենց]]ի եւ ուրիշ գրողներու ստեղծագործութիւններու թարգմանութիւններ: Յոյն հանրութիւնն ու մտաւորականութիւնը առաջին անգամ կը ճանչնան հայ բանաստեղծութիւնը։ Գիրքը լայն ընդունելութիւն կը գտնէ հելլէն մտաւորականութեան մէջ։ Այնուհետեւ նոր յաւելումներով եւ յոյն գրողներու խանդավառ գնահատականներով, կ՛արժանանայ երկու տպագրութիւններու եւս։ Ինքն ալ կը թարգմանէ յոյն բանաստեղծներու գործերէն հատընտիրներ, սքանչելի հարազատութեամբ եւ կը հրապարակէ «Հելլէնական Քնար» անունով հատորին մէջ։ Բ․ Համաշխարհային պատերազմին տարիներուն գերմանական գրաւման ծանր շրջանին, «Նոր Օր» օրաթերթը կը փակուի, երբ կանգ կ՛առնէ բոլոր օտարալեզու թերթերու հրատարակութիւնը: Յունաստանի վերանկախացման առաջին օրերէն իսկ, 25 Փետրուար 1945-ին կը վերահրատարակուի «Ազատ Օր» անունով․ Վազգէն Եսայեան հիմնադիրներէն է ու մաս կը կազմէ խմբագրական կամզմին։ 1950-ի Ապրիլին, կը ստանձնէ անոր խմբագրութիւնը ( «Ազատ Օր» - «Պատմական անդրադարձ»ի [http://azator.gr/?page_id=498 ստորեւ, 7-րդ նկար Վազգէն Եսայեան] խմբագրատան մէջ․․․)։ Իր անսահման բծախնդրութիւնը եւ անդադար աշխատանքը կը մաշեցնեն սիրտը, ու բժիշկներուն թելադրութեամբ 1975-ին հանգստեան կը կոչուի, ու 1978-ին Մարտ ամսուան վերջին շաբաթը կը մահանայ։ Անտիպ մնացած են երկու բանաստեղծական շարք, առաւել թարգմանութիւններ օտար բանաստեղծութիւններէ եւ արձակագրութիւններէ։ Յետ մահու, 2016թ․ «Արմենիքի Մուսա»ն<ref name="ամ" /> կը վերահրատարակուի, չորրորդ անգամ ըլլալով, «Արմենիքա» պարբերաթերթին կողմէ։ === Նմուշներ իր բանաստեղծութիւններէն === <sup>Իմ երգերս</sup> Իմ երգերս, պարզ դաշտային Ծաղիկներ են, հեզ ու խոնարհ․ Չունի՜ն թովիչ բոյրեր, չունի՜ն Ակնախըտիղ երանգներ վառ։ Բայց, անոնց վրա՛յ տարիներո՜վ Դողացեր է սի՛րտըս պարման Եւ սընուցեր զանոնք սիրո՜վ՝ Կաթիլներովս ի՛ր իսկ արեան։ <sub>․․․․․․․․</sub> Հոգիիս մէջ այս երազն ես կը կրեմ ամէն օր` Յուզումներո՜վ, դողերո՜վ, սարսուռներո՜վ սրբազան, Օր մը դառնալ վերըստին երդիքիդ տակ լիանդորր Հեռաւոր տո՛ւն հայրենի, անուանելի՛ ուրուական: _{․․․․․․․․} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Աղբիւրներ == * Ազատ Օր-յօդ․ՄԷՆ-ԿԷՆ,թիւ 10․027 * Ազատ Օր, թիւ 10․308 * Ամենուն տարեգիրքը 1960, [[Կարօ Գէորգեան]] * Կարօ Մինասեանի արխիւ == Տես նաև == * [http://www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr/catalogues/am_auteur.php?cle=%D5%A5%D5%BD%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%BE%D5%A1%D5%A6%D5%A3%D5%A5%D5%B6 Հէլլենական Քնար․Հայ եկեղեցւոյ գրադարան] * [http://haygirk.nla.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=20294 Հէլլենական Քնար․հայ գիրք] * [[Արսէն Պալեան]] * [[Օննիկ Զաքարեան]] *[[Նազարէթ Պէրպէրեան]] == Արտաքին յղումներ == * [http://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/erzurumvilayet.html Յուշամատեան, Կարին-էրզրում] * [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%B8%CE%AE%CE%BD%CE%B1 Աթէնք ]{{ref-el}} * [https://grahavak.blogspot.gr/2014/12/pdf.html Գրահաւաք,թուայնացուած հայերէն գիրքեր - Հրազդան, Աթէնք (արեւլահայերէն)] * [http://www.digilib.am/book/992/1017/10234/%D4%B2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%AB%D5%B6%20%D5%B1%D5%A1%D5%B5%D5%B6%D5%A8.%20%D4%B3%D5%AB%D6%80%D6%84%20%D5%B4%D5%BF%D5%A1%D5%AE%D5%B4%D5%A1%D5%B6,%20%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6%20%D5%A5%D6%82%20%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6 Հայ Մատենագրութեան Թուանշային Գրադարան - Արեւմտահայ եւ սփիւռքի գրականութիւն] * [http://haygirk.nla.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=20294 Հելլէնական Քնար] * [http://azator.gr/ Ազատ Օր] * [http://armenika.gr/ Արմենիքա պարբերաթերթ ]{{ref-el}} {{DEFAULTSORT:Եսայեան, Վազգէն}} [[Ստորոգութիւն:1908 ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Էրզրում-Կարին ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:1978 մահեր]] [[Ստորոգութիւն:Մարտ մահեր]] [[Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ]] 53id8d4qzqy1xqmqgqaprjvemnf35o0 0 3220 252945 173659 2026-07-21T09:59:58Z CommonsDelinker 146 Replacing Worlds_Best_Fruitcake_Katya_Creates_photo_D_Ramey_Logan.jpg with [[File:World's_Best_Fruitcake_Katya_Creates_photo_Don_Ramey_Logan.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:Special:PermanentLink/1234689896|FR1]]). 252945 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Pies Chery cakes e-citizen.jpg|մինի]] '''Թխուածք''', քաղցր հրուշակային խմորեղէն՝ չամիչով, ընկոյզով կամ ջեմով, որ կը թխեն սովորաբար թթխմորէն կամ պիսկուիթային խմորէն ու սովորաբար կը մատուցեն հարսանիքներուն կամ Սուրբ ծնունդին։ Թխուածքները կրնան թխուիլ ուղղանկեան կամ շրջանի ձեւով։ Թխուածքի մօտիկ ազգականն է ռուսական կուլիչը։ == Պատմութիւն == Թխուածքի առաջին բաղադրատոմսը կարելի է գտնել հնադարեան [[Հռոմ]]ի մէջ, երբ նուռը, ընկոյզը եւ չամիչը կը խառնուէին գարիի խոյսին մէջ։ Անուանումը եկած է միջին դարերու «միրգեր» ({{lang-la|Fructus}}, հին {{lang-fr|frui}}) եւ «թխուածք» (հին սկանդ.՝ Кака, {{lang-en|kechel}}) բառերէն։ 16-րդ դարէն սկսած, երբ շաքարաւազը դարձաւ բացայայտութիւն եւ մատակարարուեցաւ ամերիկեան գաղութներէն, թխուածխը դարձաւ աւելի ճանչցուած (շաքարաւազի բարձր կեդրոնացումը կը պահպանէին միրգերը)։ Թխուածքները տարածուեցան ամբողջ [[Եւրոպա]]յի մէջ, բայց պատրաստման բաղադրատոմսերը տարբեր երկիրներու մէջ բազմօրինակ է եւ կախուած է տեղական բաղադրիչներէ։ == Թխուածքները՝ տարբեր երկիրներու մէջ == == Պահամեան կղզիներ == Պահամեան կղզիներոն մէջ միրգերը, ընկոյզը եւ չամիչը, թխուածքի համար ըլլալով խճողակ, 2-3 ամիս կը թողնեն ռոմի մէջ։ Թխելէն ետք թխուածքներուն կը լեցնեն ռոմ՝ որուն մէջ կը պահուէր խորիզը։ === Գերմանիա === Ազգային [[Գերմանիա|գերմանական]] շտոլէն թխուածքը սովորաբար կը թխեն Սուրբ ծննդեան՝ ուղղանկեան ձեւով եւ կը ցանեն շաքարի փոշի։ === Ռումինիա === [[Ռումինիա|Ռումինիոյ]] մէջ թխուածքները կը թխեն մեծ տօներու ժամանակ (Սուրբ ծնունդ, Զատիկ, Նոր տարի) === Զուիցերիա === [[Զուիցերիա|Զուիցերիոյ]] մէջ ազգային թխուածքը կ'անուանեն Birnenbrot (տանձային հաց)։ Այն քաղցր է եւ կը պատրաստուի միրգով ու ընկոյզով։ === Մեծ Բրիտանիա === Մեծ Բրիտանիոյ մէջ թխուածքները շատ ճանչցուած են։ Սուրբ ծննդեան ազգային թխուածքը պէտք է ծածկուած ըլլայ մարցիպանով կամ սպիտակ գլազուրով։ === Միացեալ Նահանգներ === [[Պատկեր:World's Best Fruitcake Katya Creates photo Don Ramey Logan.jpg|300px|մինի|Մրգային թխուածք]] Ամերիկեան թխուածքները հարուստ են միրգերով եւ ընկոյզով։ Անոնց մէջ կը լեցնեն քոնեակ կամ լիկիոր եւ կը ծածկեն շաքարի փոշիով։ Որոշ ամերիկացիներ կը համարեն, որ տարիքով թխուածքները աւելի լաւն են՝ հաշուի առնելով անոնք ալքհոլի պարունակութիւնը։ == Հետաքրքիր փաստեր == Կինէսի ռեկորդներու գիրքին մէջ գրանցուած է աշխարհի ամենամեծ թխուածքը՝ 25х1,5 մէտր չափի։ Այն թխուած Սորբ ծննդեան տօնին Իստ Լոնտոնի մէջ (Արեւելեան Ափրիկէ)։ Թխուածքի պատրաստման աշխատանքները տեւած են 4 օր եւ ծախսուած է 50 լիթր ջուր, 150 քկ ալիւր, 1675 ձու, 70 քկ մարգարին եւ 100 քկ շաքարային գլազուր։ Ռուսական ռեցեպտուրայով անոնց կը վերաբերին նաեւ շտոլենը (քրիստշտոլէն), սակայն Գերմանիոյ մէջ շտոլենը թխուածք չի համարուիր, որովհետեւ այն կը թխուի խմորչային խմորէ, իսկ թխուածքի խմորը, որպէս օրէնք, խմորչային չէ։ == Գրականութիւն == * Վ. Վ. Պոհլեպկին։ Հրուշակային արուեստի մեծ հանրագիտարան։ Վ. Վ. Պոհլեպկինի բոլոր բաղադրատոմսերը, Ցենտրպոլիկրաֆ, 2009 * Լ. Ֆ. Զախարովա, Ե. Ի. Տոլչինսկայա։ Ուղեւորութիւն հրուշակային աշխարհ։ Արհանգելսկ, 1989 {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:Ուտեստներ]] q1dm7jcdxpp577sj62pjp2zacy1t3mk 0 3516 252959 244716 2026-07-22T01:04:08Z ~2026-40936-94 14785 /* Գործի ասպարէզի վիճակագրութիւն */ 252959 wikitext text/x-wiki == Կենսագրութիւն == {{Քաղվածքի տուփ | width = 30% | align = right | քաղվածք= «Այն հնարքները, որոնք ան կը կատարէր գնդակով, խիստ կը հակասէին անոր ֆիզիքական տուեալներուն։ Ես նման կարգի հակասութիւն իմ գործունէութեան ընթացքին նկատած եմ միայն մէկուն քով՝ Մարատոնայի»: | աղբյուր = Էնրիքէ Տոմինգես, «Նիուելզ Օլտ Պոյս» խումբի մանկական խմբակի մարզիչ։ }}. Լիոնել Մեսսին, կամ ալ պարզապէս Լիօն, ծնած է [[1987]] թուականինն [[Յունիս 24]]-ին Արժանթինի Սանթա Ֆէ քաղաքին մէջ։ Ան ծնած եւ մեծացած է ամէն ինչով ապահովուած ընտանիքի մէջ։ Անոր ծնողներն էին Խորխէ Հորասիա Մեսսին եւ Մարիա Կուկիչինին<ref>{{Cite news|url=http://www.canchallena.com/1278476|title=El crack que desea victorias de regalo|publisher=Canchallena|language=Spanish|trans_title=The 'crack' who wants victories for presents}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lionel-messi-magic-in-his-feet-1928768.html|last=Carlin|first=John|work=The Independent|location=UK|title=Lionel Messi: Magic in his feet|accessdate=7 Ապրիլ 2010|date=27 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html|title=Los intereses de Messi|last=Veiga|first=Gustavo|date=|website=|publisher=Página/12|language=Spanish|accessdate=31 Մայիս 2009}}</ref><ref name="mission">{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece|work=The Times|location=UK|title=Lionel Messi on a mission|last=Hawkey|first=Ian|date=20 April 2008|accessdate=30 Մայիս 2009|archive-date=30 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece|dead-url=yes}}</ref>։ Մեսսիներու ընտանիքը կը ծագէր իտալական Անկոնա քաղաքէն, ուրկէ անոր նախահայրը, Անժելօ Մեսսին, գաղթած է Արժանթին<ref name="El origen de los Messi">{{cite web|url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html|title=El origen de los Messi está en Italia|last=Aguilar|first=Alexander|date=24 February 2006|website=|publisher=Al Día|language=Spanish|accessdate=2009 թ․ Յուլիս 7}}</ref><ref name="Las raíces italianas de Leo Messi">{{cite web|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html|title=Las raíces italianas de Leo Messi|last=Cubero|first=Cristina|date=7 October 2005|website=|publisher=El Mundo Deportivo|language=Spanish|accessdate=2009 թ․ ՞Յուլիս 7}}</ref>։ Ան ունի երկու աւագ եղբայրներ, մէկը մեծ է 5, միւսը՝ 7 տարիով, եւ մէկ քոյր<ref>{{cite web|url=http://www.2008.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/index.html|title=Lionel Messi bio|last=|first=|date=|website=|publisher=NBC|accessdate=30 Մայիս 2009}}</ref>։ Ան սկսած էր իր գործի ասպարէզը 1995 թուականին «Նիուելզ Օլտ Պոյս» խումբին մէջ։<ref name="Williams">{{cite news|last=Williams|first=Richard|url=http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1|work=The Guardian|location=UK|title=Messi has all the qualities to take world by storm|accessdate=3 Մայիս 2008|date=26 February 2006}}</ref> 11 տարեկանին անոր մօտ կը յայտնաբերուի աճի հորմոնի հետ կապուած խանգարում, որ կը դանդաղեցնէր անոր աճը, ընտանիքը չէր կրնար գումար հայթայթել բաւականսուղկ բուժման համար։<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html|title=Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona|work=Daily Telegraph|location=UK|last=White|first=Duncan|date=4 April 2009|accessdate=7 Յուլիս 2009}}</ref> Երիտասարդ Մեսսիի տաղանդին մասին կը պատմեն՝ «Պարսելոնա» ֆութպոլային ակումբի մարզական պատասխանատու տնօրէնին: Ան՝ Մեսսիի խաղը դիտելէ ետք, անոր կ’առաջարկէ հետեւիլ ակումբ եւ հոգալ բուժման ծախսերը: Եթէ ան համաձայնէր, կը սկսէր նոր կեանք [[Սպանիա|Սպանիոյ]] մէջ։ 13 տարեկանին իր ծնողներուն հետ կը տեղափոխուի [[Պարսելոնա]]<ref name="fifa.com">{{cite news|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament= 107/edition= 248388/news/newsid= 103182.html|title=The new messiah|publisher=FIFA|date=5 March 2006|accessdate=25 Յուլիս 2006}}</ref>։ Սակայն մինչ այդ Լիոնելով սկսան հետաքրքրուիլ «Ռիւէր Փլէյթի» ղեկավարները: Բայց «կարմրայ-սպիտակաւուն»ներու շարքը տեղափոխուեցաւ եւ խանգարեց պիւրոկրատական պահանջները։ Բշժկական բազմաթիւ թուղթերը յոգնեցուցին Խորխէ Մեսսիին եւ ան հրաժարեցաւ բանակցութիւններէն։ Հաւանաբար աս ալ դարձաւ այն կէտը, որ բերաւ անոր «[[Պարսելոնա ՖԱ|Պարսելոնա]]»<ref name=Williams/><ref name="fifa.com"/>։ == Գործի ասպարէզ == === Կանուխ տարիներ === [[Պատկեր:Lionel Messi 31mar2007.jpg|մինի|ձախից|200px|Մեսսին [[2007]] թուականինն։]] Մեսսին սկսաւ խաղալ «Պարսելոնա»յի մարզադպրոցի խումբին մէջ։ Արդիւնքը գերազանցեց բոլոր ակնկալիքները։ Լիոնելը բոլորէն աստիճան մը բարձր որակի խաղ կը ցուցադրէր, չնայած որ իր ընկերակիցներէն փոքր էր 2-3 տարիով։ «Քանտերայի» աւագ մարզիչ Քառլես Ռեկսաչը անմիջապէս դիմեց ղեկավարութեան, ըսելով, որ Մեսսին առանց մտածելու պէտք է մասնակցութիւն բերէ խումբի հիմնական կազմին<ref name="mission"/> մէջ։ Լիօ Մեսսիի հետ եղած բուժման խնդիրները եւ ամէն ինչ աչքեր կեդրոնացան անոր վրայ եւ ոչ մէկ հանգամանք չէր կրնար խանգարել անոր ուղին<ref name=Williams/><ref name="fifa.com"/>։ Երբ [[2000]] թուականին Մեսսին առաջին անգամ հագաւ Պարսելոնայի մարզաշապիկը, անոր հասակը ընդամէնը 140 սմ. էր<ref name=Williams/><ref name="fifa.com"/>։ Փոխարինողներու նստարանին նստելուն պէս, անոր ոտքերը նոյնիսկ գետին չհասան։ Փոխարէնը մտնելով խաղադաշտ՝ ան հրաշքներ սկսաւ գործել։ Այդ տարի «Պարսելոնա Բ»ի մէջ խաղացած 30 խաղի մէջ ան 37 կօլ նետեց, իսկ Քաթալոնիայի բաժակը խաղարկութեան եզրափակիչին մէջ խաղալով՝ մաշած խաղակօշիկներով 10 վայրկեանի ընթացքին ան նետեց 2 կօլ։ 2000 թուականին [[Իտալիա|իտալական]] Պերկամօ քաղաքին մէջ կազմակերպուած բաւականին հեղինակաւոր մրցաշարքին մէջ, ուր կը մասնակցէին նաեւ «Պարսելոնայի» երիտասարդ ֆութպոլիստները, քարը քարի վրայ չձգեցին. մրցակիցներուն՝ ընդհանուր առմամբ յաղթելով 38-0 հաշուով, որոնցմէ ամենադիմացկունը գտնուեցաւ «Եուվենթուսի» մանկապատանեկան ակումբը, որ պարտուեցաւ 4-0 հաշուով։ Այդ մրցաշարքին լաւագոյն ֆութպոլիստը ճանչուեցաւ Լիոնել Մեսսին։ === «Պարսելոնայի» հիմնական կազմին մէջ === {{Քաղվածքի տուփ | width = 30% | align = right | քաղվածք= «Ես Լիոնելի հետ «Պարսելոնայի մէջ» առաջին պայմանագիրը կնքելէ ետմ ստորագրութեան համար առաջարկեցի անձեռոցիկ։ Այդ պահուն ձեռքիս տակ որեւէ այլ բան չի կար, իսկ ես բաց չէի կրնար ձգել անոր»: | աղբյուր = Քառլես Ռեկսաչ<ref name="mission"/><ref name=fifa.com/><ref>FT Weekend Magazine, 28–29 May 2011, 'Lionel Messi' by Ronald Reng</ref> }}. Բարձր արդիւնաւէտութիւնը պատճառ հանդիսացաւ, որ 16 ամեա Մեսսիին ընդգրկուի «Պարսելոնայի» հիմնական կազմ, չնայած որ այդ քայլին դիմելու համար կային բազմաթիւ այլ դրդապատճառներ եւս։ [[2003]] թուականինն Նոյեմբեր 16-ին [[Ֆրենկ Ռայկարդ|Ֆրենք Ռայկարդ]]<nowiki/>ը փոխարինման մտցուց Լիոնելին։ Այդ օր «Պարսելոնան» ընկերական խաղին մէջ՝ ան իր ուժերը կը չափէր [[Փորթուկալիա|փորթուկալական]] «[[Փորդօ ՖԱ|Փորդոյի]]» հետ<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=22 May 2009|accessdate=30 Մայիս 2009|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|dead-url=yes}}</ref>։ [[2003]]-[[2004]] թուականինն Մեսսիին նախապատրաստական մրցաշրջանը սկսաւ Պարսայի հիմնական կազմի հետ։ Ան արդէն առիթ ունեցաւ մօտիկէն շփուելու եւ փորձով փոխանակուելու Պարսայի հիմնական կազմին աստղերուն հետ։ Արժանթինցի Պարսայի կազմին մէջ իր նորամուտը նշեց 2004 թուական՝ [[Հոկտեմբեր 16]]-ին «[[Սպանիոլ ՖԱ|Սպանիոլ]]ի» հետ հանդիպման ժամանակ, իսկ ահա նոյն մրցաշրջանին վերջը «Ալպասետէի» դարպասը դրաւ իր առաջին գնդակը։ Այդ պահուն Մեսսին 17 տարեկան էր՝ 10 ամսուան 7 օրուան։ Մինչեւ Մեսսին՝ ոչ ոք նման կանուխ տարիքէն «Պարսելոնայի» կազմին մէջ յաջողութեան չէր հասած։<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html|title=Meteoric rise in three years|last=|first=|date=|website=|publisher=fcbarcelona.com|accessdate=3 Մայիս 2008|archive-date=2011-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html|dead-url=yes}}</ref> [[2005]] թուականինն [[Նէտըրլանտներ|Նէտըրլանտ]]<nowiki/>ի մէջ տեղի ունեցած երիտասարդական աշխարհի առաջնութեան մէջ Մեսսին դարձաւ առաջին յաղթողը Արժանթինայի հաւաքականի կազմին մէջ՝ առաջնութեան լաւագոյն ֆութպոլիստը եւ լաւագոյն ռմբակողը։ Եւ այդ ժամանակ Մեսսին թարմացուց իր պայմանագիրը «Պարսելոնայի» հետ, որ արդէն ունէր։ Պայմանագիրը երկարաձգուեցաւ մինչեւ 2010 թուականը։ === 2005-2006 === Մեսսիի փայլուն խաղը ստիպեց, որ Պարսայի ղեկավարութիւնը անոր վճարէ աստղաբաշխական գումար մը՝ 150 միլիոն [[եւրո|եւրօ]]։<ref name=Williams/> Իսկապէս փառահեղ եղաւ 2005-2006 մրցաշրջանը։ Այս մրցաշրջանին Մեսսին իր տեղը գրաւեց Սպանիոյ առաջնութեան մէջ։ 2005 թուականինն նոյեմբեր 2-ին ան նետեց իր առաջին կօլը Յաղթականներու լիկային՝ «Բանաթէնայքոսի» դէմ եղած խաղին մէջ։ Այդ ժամանակ «Պարսելոնան» յաղթեց 5-0 հաշուով։ Մեսսին նաեւ նուաճեց [[Յաղթականներու Լիկա]]յի բաժակը, բայց քանի որ վնասուեցաւ, չկարողացաւ մասնակցիլ եզրափակիչ խաղին, ուր քադալանները յաղթեցին «[[Արսենալ ՖԱ|Արսենալ]]ին» 2-1։ Դեկտեմբերին իտալական ''Tuttosport'' թերթը անոր շնորհեց «Ոսկէ տղայ» մրցանակը, որպէս լաւագոյն ֆութպոլիստ 21 տարեկաններու շարքին մէջ։ Յաղթողին որոշելու ժամանակ Մեսսին առաջ անցած էր [[Ուէյն Ռունի|Ուէյն Ռունիէն]] եւ [[Լուկաս Բոտոլսկի]]էն։ Մեսսին նետած է 6 կօլ 17 խաղերու մէջ՝ Սպանիոյ լիկային եւ 1 կօլ 6 խաղերու մէջ, Յաղթականներու լիկային մէջ համապատասխանաբար<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id= 366008&cc= 3436|title=Frustrated Messi suffers another injury setback|publisher=ESPN Soccernet|date=26 April 2006|accessdate=22 Յուլիս 2006}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>։ Շատ արագ միեւնոյն տարուան ընթացքին Մեսսին Արժանթինի երիտասարդական հաւաքականէն տեղափոխուեցաւ [[Արժանթինայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական]]։ Հաւաքականին մէջ՝ առաջին խաղը հունգարացիներուն հետ էր. Մեսսին խաղադաշտին մէջ գտնուեցաւ ընդամէնը 44 վայրկեան։ Փոխարինման մտնելով ան անմիջապէս հեռացաւ խաղադաշտէն։ Արժանթինի հաւաքականի յաջորդ խաղին, լատին ամերիկացիներ՝ խրուաթներու հետ կը մրցէին ընկերական խաղին մէջ, Մեսսին արդէն 6-րդ վարկեանին դարձաւ կօլի հեղինակ։ === 2006-2007 === [[Պատկեր:Lionel Messi 31mar2007.jpg|thumb|right|170px|Մեսսին 2007 թուական մարտ 31-ին]] 2006–07 շրջանին Մեսսին դարձաւ հիմնական կազմի խաղացող՝ նետելով 14 կօլ 26 խաղի մէջ<ref name="nationalfootball">{{cite news|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id= 12563|title=Lionel Messi at National Football Teams|publisher=National Football Teams|accessdate=17 Յուլիս 2009}}</ref> ։ Նոյեմբեր 12-ին «Սարագոզա»յի հետ տեղի ունեցած խաղին Մեսսին ծանր վիրաւորուեցաւ, որուն պատճառով 4 ամիս<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml|title=Doctors happy with Messi op|publisher=FCBarcelona.com|date=14 November 2006|accessdate=16 Նոյեմբեր 2006|archive-date=26 November 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0%2C%202442%2C%20125576%2C%2000.html?articleid=%20125576|title=Messi to miss FIFA Club World Cup|date=13 November 2006|publisher=FIFA.com/Reuters|accessdate=18 Յունուար 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211061548/http://fifa.com/en/comp/index/0,|archivedate=11 December 2007|dead-url=no}}</ref> չխաղաց։ Մեսսին խաղադաշտ վերադարձաւ Փետրուար 11-ին, «Ռասինգի» դէմ խաղին՝ մտնելով փոխարինման երկրորդ խաղակէսին<ref>{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html|title=Barcelona&nbsp;— Racing Santander|publisher=The Offside|date=19 Յունուար 2008|accessdate=30 Մայիս 2009|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://archive.ph/20120530090054/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html|dead-url=yes}}</ref>։ «Էլ Քլասիքոյի մէջ», «Ռիալ Մատրիտի» դէմ խաղին, Մեսսին դարձաւ հեթ-թրիքի հեղինակ, իսկ խաղը աւարտեցաւ՝ ոչ մէկուն 3-3<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|title=Magical Messi is Barcelona's hero|last=Hayward|first=Ben|work=The Independent|location=UK|date=11 March 2007|accessdate=30 Մայիս 2009}}</ref>։ Ան դարձաւ առաջինը Իւան Սամորանոյէն ետք, որ եղած է «Էլ Քլասիքոյի մէջ» հեթ-թրիքի հեղինակ<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid= 113101.html|title=Inter beat AC, Messi headlines derby|date=11 Մարտ 2007|publisher=FIFA|accessdate=30 Մայիս 2009}}</ref>։ Անոնցմէ ետք Մեսսին սկսաւ աւելի արդիւնաւէտ գործել՝ վերջին 13 խաղի մէջ նետելով 11 կօլ<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html|title=Lionel Messi 2006/07 season statistics|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=3 Յունիս 2009}}</ref>։ Ապրիլին Սպանիոյ թագաւորական բաժակի խաղարկութեան «Խետաֆէի» հետ հանդիպման՝ Մեսսին նոյն ճշգրտութեամբ կրկնեց Տիէկօ Մարատոնայի՝ անգլիացիներու դարպասը նետած 20-րդ դարուն ամենայիշարժան կօլը։<ref name="maradonalike">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html|title=The greatest goal ever?|date=20 April 2007|work=Daily Telegraph|location=UK|last=Lowe|first=Sid|accessdate=7 Յուլիս 2009}}</ref><ref>{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id= 423002&cc= 3888 | title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final | publisher=ESPN Soccernet | date=18 April 2007 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Խաղէն ետք մամուլը սկսաւ զայն բաղդատել Մարատոնայի հետ, իսկ սպանական թերթերը զինք անուանեցին «Մեսսիտոնա»։<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher=The Hindu | date= 14 July 2007 | location=Chennai, India}}</ref> Ան անցաւ 62 մեթր, շրջանակի մէջ առաւ վեց խաղացողի, գրաւեց դարպասը եւ նետեց կօլը Մարատոնայի նման։<ref name="maradonalike"/><ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html|title=The greatest goal ever?|last=Lowe|first=Sid|work=Daily Telegraph|location=UK|date=20 April 2007|accessdate=7 Մայիս 2007}}</ref> Օրեր անց Մեսսին արդէն կրկնեց Մարատոնայի «Աստուծոյ ձեռքի» օգնութեամբ պահուած գնդակը, եւ արդէն զոհ կը թուէր «Սպանիոլը»։ Այս անգամ սակայն անոր հեղինակած հրաշք գնդակը «Պարսային», ինչպէս Մարատոնայի դէպքին մէջ, արդիւնքը բաղձալի յաղթանակին չհասցուց։<ref name="Hand of Messi">{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece|title=Hand of Messi saves Barcelona|last=Mitten|first=Andy|work=The Times|location=UK|date=10 June 2007|accessdate=12 Յունուար 2008|archive-date=13 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece|dead-url=yes}}</ref> Շնորհիւ իր յաջողութեան, Մեսսին արժանացաւ «[[Ոսկէ գնդակ|Ոսկէ գնդակ»]]<nowiki/>ին (''France Football'') եւ գրաւեց երրորդ տեղը, զիջելով միայն պրազիլացի [[Կակա|Գագա]]<nowiki/>յին եւ փորթուկալցի [[Քրիստիանօ Ռոնալտո]]<nowiki/>յին։ 2006-2007 մրցաշրջանի ընթացքին Մեսսին, ինչպէս նաեւ «Պարսան» մնացին առանց տիտղոսներու։ === 2007-2008 === [[Պատկեր:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|մինի|ձախից|250px|Մեսսին «Խետաֆէի» դէմ խաղին։]] 2007-08 թուականներուն մրցաշրջանը Մեսսիի եւ «Պարսելոնայի» համար այդքան ալ յաջող չանցաւ։ Քանի որ «Պարսան» գրաւեց 3-րդ տեղը Սպանիոյ առաջնութեան եւ Յաղթականներու Լիկային մէջ. հասաւ միայն կիսաեզրափակիչ, որ պարտուեցան «[[Մանչեսթըր Իւնայթըտ|Մանչեսթըր Իւնայթըտ»]]<nowiki/>ին դէմ։ Այդ մրցաշրջանէն ետք խումբին մարզիչ [[Ֆրենք Ռայկարդ]]ը հրաժարեցաւ աշխատանքէն։ Լիոնի Սեբտեմբեր 19-ին դարձաւ կօլի հեղինակ «Օլիմբիքի» դէմ խաղին, որ աւարտեցաւ 3-0 հաշիւով։<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id= 228758&&cc= 5739|title=Barcelona 3–0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=19 September 2007|accessdate=27Մայիս 2009}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Սեբտեմբեր 22-ին ան դարձաւ տուպլի հեղինակ «Սեւիլիոյ» դէմ խաղին<ref>{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date=22 September 2007|accessdate=29 Մայիս 2009}}</ref>, իսկ Սեբտեմբեր 26-ին արձանագրեց երկու կօլ եւս, այս անգամ «Սարագոզայի» դարպասը։<ref>{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4–1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=26 September 2007|accessdate=27Մայիս 2009|archive-date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|dead-url=yes}}</ref> Այդ շրջանի ընթացքին Մեսսին ստացաւ բազուկի վնասներ, որոնք խանգարեցին անոր խաղալու տաղանդը։<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=Canadian Broadcasting Corporation|date=5 March 2008|accessdate=14 Յունիս 2009}}</ref> Բայց այդ հաշուի չառնելով ''France Football''-ը կրկին զայն արժանի տեսաւ «Ոսկէ գնդակին»։ ''El Mundo Deportivo'' եւ ''Sport'' պարսելոնեան թերթերը յայտարարեցին, որ մրցանակը պէտք է տրուի Մեսսիին։<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK= 44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK= 7&idnoticia_PK= 447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=7 Յուլիս 2009}}</ref> Նոյնանման կարծիք յայտնեցին այնպիսի նշանաւոր խաղացողներ, ինչպէս Ֆրանց Պեկեմպաուերը եւ Ֆրանչեսկօ Տոտտին։<ref>{{cite news|url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher=MARCA|language=Spanish|date=29 November 2007|accessdate=7 Յուլիս 2009}}</ref> Բայց այս անգամ ալ Մեսսին կը գրաւէ երկրորդ տեղը՝ մրցանակը զիջելով Քրիստիանօ Ռոնալտոյին։ Անոնցմէ ետք, Տիէկօ Մարատոնան ըսած էր Լիոնելին՝ «Այս վերջին անգամն է, երբ ես քեզ թոյլ կը ձգեմ երկրորդը։» Ամբողջ մրցաշրջանի ընթացքին Մեսսին դարձաւ 16 կօլի եւ 13 կօլային փոխանցման հեղինակ բոլոր մրցաշարերուն մէջ։ === 2008-2009 === [[Պատկեր:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|290px|մինի|Մեսսին 2009 թուականինն Յաղթականներու Լիկայի եզրափակիչ հանդիպման ժամանակ ընդդէմ «[[Մանչեսթըր Իւնայթըտ|Մանչեսթըր Իւնայթըտ»]]<nowiki/>ի]] Նոր մրցաշրջանը սկսելէ առաջ Մեսսին փոխարինեց իր հին՝ 19 թիւ մարզաշապիկը, նոր՝ 10 թիւին, որ ան ստացաւ իտալական «Միլան» տեղափոխուած Ռոնալտինիոյէն։<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=4 August 2008|accessdate=2 Յունիս 2009}}</ref> Մեսսին հիանալի անցուց ողջ շրջանը՝ յաղթելով «Պարսելոնայի» հետ երեք մրցաշարեր՝ Սպանիոյ առաջնութիւնը, Սպանիոյ բաժակը եւ Յաղթականներու Լիկան։ Սպանիոյ առաջնութեան մէջ Մեսսին արձանագրեց 23 կօլ եւ կատարեց 11 կօլային փոխանցում 31 խաղերու մէջ եւ աչքի զարկաւ «Էլ Քլասիքօ», «Նոու Կամպին մէջ»<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/7776472.stm|title=Barcelona 2–0 Real Madrid|publisher=BBC Sport|date=13 December 2008|accessdate=29 Մայիս 2009}}</ref> (խաղը աւարտեցաւ 2-0) եւ դարձաւ տուպլի հեղինակ նոյն մրցակիցին հետ խաղին «[[Սանտիակօ Պերնաբէու (մարզադաշտ)|Սանտիակօ Պերնաբէյումի մէջ]]» (խաղը աւարտեցաւ 6-2 «Պարսելոնայի» յաղթանակով)։ Այնուհետեւ Մեսսին դրաւ իր խումբին որոշիչ կօլը Սպանիոյ բաժակին եզրափակման՝ «[[Աթլեթիք Պիլպաո]]յի» հետ խաղին, ուր քաթալանները յաղթեցին 4-1 հաշուով։ 2009 թուական Մայիս 27-ին, «Պարսելոնայի» հետ միասին [[Յաղթականներու Լիկա]]յին մէջ՝ եզրափակիչ խաղին յաղթեց «[[Մանչեսթըր Իւնայթըտ|Մանչեսթըր Իւնայթըտ»]]<nowiki/>ին։<ref>{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid= 251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=Gulf Daily News|date=28 May 2009|accessdate=28 Մայիս 2009}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Մեսսին դարձաւ յաղթական կօլի հեղինակը («Պարսան» յաղթանակ տարաւ 2-0)։ Մեսսին դարձաւ Յաղթականներու Լիկայի 2008-09 մրցաշրջանին լաւագոյն ռմբարկուն՝ նետելով 9 գնդակ։ Այդ յաջողութիւններէն ետք Մեսսին ճանչցուեցաւ ՈՒԵՖԱ-յի Յաղթականներու լիկայի լաւագոյն ֆութպոլիստ եւ լաւագոյն յարձակող։<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind= 1/newsid= 877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=27 August 2009|accessdate=30 Օգոստոս 2009}}{{dead link|date=May 2011}}</ref> 2008-09 շրջանին ընթացքին Մեսսին արժանացաւ «[[Ոսկէ գնդակ]]ին» (''France Football'') որպէս Եւրոպայի լաւագոյն ֆութպոլիստ եւ ստացաւ «Ադամանդէ գնդակ», որպէս լաւագոյն ֆութպոլիստ [[ՖԻՖԱ]]-յի վարկածով։ === 2009-2010 === [[Պատկեր:Messi Training.jpg|աջից|270px|մինի|Մեսսին՝ 2009 թուականին]] 2009-10 մրցաշրջանի սկզբին «Պարսելոնան» կը կնքէ նոր պայմանագիր Լիօ Մեսսիին հետ։ Այժմ համաձայնագիրը 22-ամեա ֆութպոլիստի հետ կը կնքէ մինչեւ 2016 թուական եւ պայմանագիրը ընդունելու փոխհատուցման չափը 250 միլիոն եւրօ էր։ Նախորդ պայմանագրին մէջ փոխհատուցման գումարը կը կազմէր 150 միլիոն եւրօ։<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=18 September 2009|accessdate=18 Սեպտեմբեր 2009|archive-date=7 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date=18 September 2009|accessdate=18 Սեպտեմբեր 2009}}</ref> Այնուհետեւ Մեսսին «Պարսելոնայի» կազմին մէջ 2009-10 մրցաշրջանին կը նուաճէ [[ԻՒԵՖԱ Սուբըր բաժակը|ՈՒԵՖԱ Սուբըր բաժակ]]ը-ին, ինչպէս նաեւ Սպանիոյ սուբըր բաժակը։ Սպանիոյ Սուբըր բաժակի խաղին մէջ Պարսան կը յաղթէ «[[Աթլեթիք Պիլպաո]]յին» (3-0 տունը եւ 2-1 դուրսը)։ Սեփական յարկի տակ տեղի ունեցած խաղին մէջ Մեսսին արձանագրած է կրկնակի կօլ եւ օգնած է իր խումբին մրցաշրջանի սկիզբին ձեռք ձգել առաջին յաղթանակը։ Քանի մը&nbsp;օր անց ՈՒԵՖԱ-յի Սուբըր բաժակի խաղին Պարսան Տոնեցկի «Շախտիորի» հետ խաղին յաղթեց 1-0 հաշիւով։ Այդ խաղին Մեսսին դարձած է կօլային փոխանցման հեղինակ։ Առաջին կօլը Սպանիոյ առաջնութեան ընթացքին Մեսսին նետած է «Խետաֆէի» դէմ՝ խաղը 2-0։ Յաջորդ խաղին՝ «[[Աթլեթիքօ Մատրիտ|Աթլեթիքօ Մատրիտ»]]<nowiki/>ի հետ, Մեսսին դարձած է տուպլի հեղինակ։ Տինամօ Կիէւի մրցումին Մեսսին արձանագրած է առաջին կօլը Յաղթականներու լիկայի առաջնութեան ցուցակին մէջ եւ խաղը աւարտած է 2-0 հաշիւով։ 2009 թուական Դեկտեմբեր 1-ին, Լիոնել Մեսսին կ’արժանանայ «[[Ոսկէ գնդակ]]» մրցանակին՝ վաստկելով 473 միաւոր ու կը գերազանցէ մրցակիցը [[Քրիսթիանօ Ռոնալտո]]<nowiki/>յին, որուն մրցանիշն էր 240 միաւորը։ Մեսսին 480 հնարաւորէն կը վաստկի 473 միաւոր եւ աշխարհի 96 լրագրողները գրեթէ միաձայն կը յայտարարեն, որ Մեսսին լաւագոյնն է։<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date=1 December 2009|accessdate=1 Դեկտեմբեր 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date=1 December 2009|accessdate=10 Դեկտեմբեր 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|work=The Independent|location=UK|date=1 December 2009|accessdate=10 Դեկտեմբեր 2009|last=Barnett|first=Phil}}</ref> Ան դարձաւ առաջին արժանթինցին, ով արժանացաւ պատուաւոր մրցանակին ''France Football'' ամսագրի կողմէն եւ երբ ինքը Մեսսին չէր սպասեր այդպիսի յաղթանակի։<ref>[http://www.championat.ru/football/news-363875.html Մեսսին դարձաւ «Ոսկէ գնդակի» մրցանակակիր]</ref> {{քաղվածք|Անկեղծ ըսեմ, ես գիտէի, որ կ՛ըլլամ ֆաւորիտներու թիւին մէջ, քանի որ «Պարսելոնան» կ'անցընէր սքանչելի մրցաշրջան, յաղթելով բոլոր բաժակները։ Բայց ես չէի սպասեր, որ իմ առաւելութիւնը այդքան մեծ կ՛ըլլար։ «Ոսկէ գնդակը» շատ կարեւոր է ինծի համար։ Բոլոր անոնք, որոնք ստացած են այդ, մեծ խաղացողներ էին։ Սակայն կ՛ուզեմ նշել, որ որոշ մեծեր այդպէս ալ չեն արժանացած այս մրցանակին։ Ինչ կը վերաբերի ինծի, դժուար կ՛ըլլայ յաղթել «Ոսկէ գնդակը» երկրորդ անգամ, քանի որ դժուար կ՛ըլլայ կրկնել այն շրջանը, որ մենք անցուցինք։|}} Յունուար 10-ին Սպանիոյ առաջնութեան մէջ «Դեներիֆէի» խաղին Մեսսին իր հաշւոյն կ'արձանագրէ հեթ-թրիք, առաջինը այդ մրցաշրջանին անոր համար է, եւ երրորդ անգամ Պարսելոնայի կազմին մէջ։ Լիոնել Մեսսին Յաղթականներու լիկային «[[Արսենալ ՖԱ|Արսենալի]]» դէմ խաղին նետած է իր 100-րդ կօլը։ Իսկ «Սեւիլիոյ» դէմ խաղին իր փափաքելի հարիւրմէկերորդը եւ ան միակն էր, որ այդքան երիտասարդ տարիքին այդքան կօլ նետած է (22 տարեկան, 6 ամիս եւ 22 օր)։ 2010 թուականին, մարտ 14-ին Սպանիոյ առաջնութեան մէջ, «Վալենսիոյ» հետ խաղին, իր հաշուին կ'արձանագրէ երկրորդ հեթ-թրիքը այդ մրցաշրջանին եւ չորրորդը Պարսայի կազմին մէջ։<ref>{{cite news|url=http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i= 20100314202145360000101&ref=hea&tm=&src=LASOC|title=Messi hat-trick as Barcelona beats Valencia 3–0|publisher=si.com|date=14 March 2010|first=Guy|last=Hedgecoe|accessdate=8 Նոյեմբեր 2010}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Իսկ Յաղթականներու լիկայի այդ մրցաշրջանի ընթացքին Լիօ Մեսսին կը ճանչցուի լաւագոյն խաղացող եւ լաւագոյն ռմբարկու։ === 2010-2011 === [[Պատկեր:Lionel Messi - Reus.jpg|ձախից|300px|մինի|Մեսսին 2011 թուականին]] Սպանիայի Սուբըր բաժակի խաղին «Պարսելոնան» առաջին հանդիպումը «[[Սեւիլիա ՖԱ|Սեւիլիո]]» հետ՝ պարտուեցաւ 1-3 եւ պատասխան խաղին «Պարսան» պէտք է նետէր նուազագոյնը երկու կօլ։ Մեսսիինշնորհիւ խումբը նպատակին հասաւ, Մեսսին դարձաւ հեթ-թրիքի հեղինակ։ Այսպիսով, Մեսսին օգնեց «Պարսելոնա»յին իր պատմութեան մէջ իններորդ անգամ նուաճել Սուբըր բաժակը եւ այդ ցուցանիշով իր յաւերժական մրցակից «Ռեալ Մատրիտ»ին՝ մրցանիշը<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/match/45971/barcelona-vs-sevilla/report Barcelona 4–0|title=Sevilla: Brilliant Blaugrana Outclass Rojiblancos To Lift Supercopa|last=|first=|date=22 Օգոստոս 2010|website=|publisher=Goal.com|accessdate=22 August 2010}}</ref> սահմանեց։ Յաղթականներու լիկային խմբային փուլի առաջին աւարտումին, Մեսսի կրկինը ձեւակերպեց՝ օգնելով «Պարսելոնային» յաղթել յունական «Բանաթէնայքոսին» 5-1։ Դնելով երկու գնդակ, Մեսսին դարձաւ բոլոր ժամանակներու «Պարսելոնայի» լաւագոյն ռմբարկուն [[Յաղթականներու Լիկա]]յին մէջ՝ այդ ցուցանիշով գերազանցեց [[Ռիւալտո|Ռոնալտո]]յին, որ նետած էր 25 կօլ։ Նոյեմբեր 21-ին, «Ալմերիոյ» դէմ խաղին Մեսսին դարձաւ 3 կօլի հեղինակ, որոնցմէ մէկը անոր 100-րդ կօլն էր երկրի առաջնութեան մէջ, իսկ խաղը աւարտեցաւ «Պարսայի» յաղթանակով, 8-0 հաշիւով։ Մեսսին դարձաւ նաեւ երկրորդ ամենաերիտասարդ ֆութպոլիստը (23 տարեկան, 149 օր), այն անձը, որ Սպանիոյ մէջ 100 կօլ դրած էր՝ զիջելով միայն [[Ռաուլ Գոնսալես|Ռաուլ]]ին (22 տարեկան, 293 օր)։ Նոյեմբեր 29-ին «Նոու Կամբու»ի մէջ «Պարսան» հանդիպեցաւ «Ռեալ Մատրիտին» եւ ջախջախեց մատրիտցիներուն 5-0 հաշուով<ref>{{cite web|url=http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK= 44&idioma=CAS&idnoticia_PK= 731648&idseccio_PK= 1402|title=El Barça humilla al Madrid con otra 'manita' histórica|last=|first=|date=29 November 2010|website=|publisher=www.sport.es|accessdate=29 Նոյեմբեր 2010}}</ref>։ Մեսսին չկրցաւ կօլի հեղինակ դառնալ, բայց երկու կօլային փոխանցում կատարեց [[Դաւիթ Վիլեա]]յի վրայ։ Յունուար 10-ին Մեսսին արժանացաւ «[[Ոսկէ գնդակ]]ին»՝ առանցնացնելով մրցորդները [[Անտրես Ինիէսթա]]<nowiki/>յին եւ [[Չաւի Հէռնանտէզ]]<nowiki/>ին։ Մեսսին դարձաւ հինգերորդ ֆութպոլիստը պատմութեան մէջ, որ կրցաւ այդ մրցանակը շահիլ երկու անգամ անընդմէջ։ Երկու անգամ անընդմէջ «Ոսկէ գնդակը» տուած էին Միշել Պլատինիին, Մարկօ վան Բաստենին, Կեվին Կիգանին եւ Ռոնալտոյին<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid= 1360028/index.html|title=Lionel Messi wins the first FIFA Ballon d'Or|last=|first=|date=10 January 2011|website=|publisher=|accessdate=10 Յունուար 2011}}</ref>։ {{քաղվածք|Ես չէի սպասեր, քանի որ այս անգամ ֆաւորիտը ես չէի, ես շատ յուզուած եմ:|}} Մեսսին նաեւ առանձնացուց իր խմբակիցներուն՝ Չաւիին եւ Ինիէսթային։ {{քաղվածք|Կը փափաքէի առանձնացնել իմ խմբակիցներուն՝ Չաւիին եւ Ինիէսթային, եթէ անոնք չըլլային, ես նոյնպէս այստեղ չէի ըլլար։ Անոնց երկուքն ալ մեծ ֆութպոլիստներ են եւ արժանի են «Ոսկէ գնդակ»ին այնքան ինչքան որ ես։ Անոնք շատ բանի հասած են այս տարի: |}} Ապրիլ 27-ին Մեսսին դրաւ երկու որոշիչ կօլ Մատրիտի «Ռեալի» դարպասը Յաղթականներու լիկայի շրջանակներուն էմջ։ «Պարսան» յաղթեց 2-0 եւ պատասխան խաղէն ետք (1-1) նուաճեց եզրափակչի ուղեգիր։<ref>{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|title=Un punto que vale una Liga|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=16 Ապրիլ 2011|archive-date=2016-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213194747/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|dead-url=yes}}</ref> Եզրափակման «Պլաուգրանան» յաղթեց «[[Մանչեսթըր Իւնայթըտ]]ին» 3-1 հաշիւով, իսկ Մեսսին դրաւ իր խումբին երկրորդ կօլը։ Խաղէն ետք ան ճանչցուեցաւ եզրափակիչին լաւագոյն ֆութպոլիստը։<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm|title=Barcelona 3 Manchester United 1|date=28 May 2011|work=BBC Sport|accessdate=30 Մայիս 2011}}</ref> Մեսսին նաեւ երրորդ անգամ անընդմէջ դարձաւ Յաղթականներու լիկային լաւագոյն ռմբարկուն (12 կօլ)։ Հոկտեմբեր 3-ին Լիոնել Մեսսին ստացաւ Ալֆրետօ տի Սթեֆանոյի մրցանակը, որ կը տրուի ''Marca'' ամսագրի վարկածով Սպանիոյ լաւագոյն ֆութպոլիստին։ Մեսսին կը ստանայ այդ մրցանակը երրորդ անգամ անընդմէջ։ === 2011-2012 === {{Քաղվածքի տուփ | width = 30% | align = right | քաղվածք= «Պելէի եւ Մարատոնայի վէճը կ՛աւարտի»: | աղբյուր = [[Տիէկօ Մարատոնա]]ն՝ մոնտիալ 2010 թուականինն արժանթինացիներու հնարաւոր յաղթանակի դեպքին մէջ<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc= 5739&ver=global|title=Diego Maradona: Lionel Messi playing kick-about with Jesus|publisher=ESPN|date=8 April 2010|accessdate=8 April 2010}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>։ }} [[Պատկեր:Lionel Messi Player of the Year 3, 2011.jpg|200px|thumb|left|Մեսսին 2011-2012 մրցաշրջաններուն մէջ]] «Պարսելոնա»յի առաջին մրցանակը նոր մրացաշրջանին դարձաւ Սպանիոյ Սուբըր բաժակը։ Քաթալոնցիներու մրցակիցը «Ռեալ Մատրիտն» էր։ Մատրիտի մէջ հանդիպումը աւարտեցաւ 2-2 հաշուով, իսկ Մեսսին դարձաւ կօլի եւ կօլային փոխանցման հեղինակ։ Պատասխան խաղին մէջ աւելի ուժեղ գտնուեցան քաթալոնցիները, որոնք յաղթեցին 3-2 հաշուով։ Մեսսին դրաւ երկու կօլ եւ յաղթանակ պարգեւեց իր խումբին։ Մեսսին դարձաւ Սուբըր բաժակներուն մէջ ամենաշատ կօլ դրած խաղացողը 8 կօլ՝ շրջանցելով Սպանաց Ռաուլին։ 26 Օգոստոսին «Պարսելոնա»ն շահեցաւ [[ԻՒԵՖԱ Սուբըր բաժակ|ՈՒԵՖԱ Սուբըր բաժակ]]<nowiki/>ը՝ յաղթելով փորթուկալական «Պորտո»յին 2-0<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|title=Súper Messi da la Supercopa al Barça|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 Օգոստոս 2011|archive-date=14 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111014114258/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|dead-url=yes}}</ref> ։ Մեսսին 39-րդ վայրկեանին բացաւ խաղի հաշիւը, իսկ խաղաւարտին մօտ կատարեց կօլային փոխանցում, որմէ ետք Սեսկ Ֆապրեկազը վերջակէտը դրաւ խաղին։ 17 Սեպտեմբերին Մեսսին դարձաւ եւս հեթ-թրիք, այս անգամ «[[Աթլեթիքօ Մատրիտ|Աթլեթիքօ Մատրիտ»]]<nowiki/>ի դէմ խաղին։ 28 Սեպտեմբերին Յաղթականներու Լիկային մէջ, պելառուսական Բատէ-ի դէմ խաղին Մեսսին նետեց երկու կօլ եւ հաւասարեցաւ Լատիսլաօ Կուպալային «Պարսելոնա»յի բոլոր ժամանակներու լաւագոյն ռմբարկուներու ցանկին մէջ (194 կօլ)<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-aficiona-las-manitas-1164552|title=El Barça se aficiona a las 'manitas'|date=28 September 2011|work=Sport.es|accessdate=28 Սեպտեմբեր 2011}}</ref>։ Հոկտեմբեր 15-ին «Ռասինգ»ի դարպասը ազատեց երկու անգամ եւ շրջանցեց Կուպալային։<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-consolida-liderato-con-otro-recital-messi-1183586|title=El Barça consolida su liderato con otro recital de Messi|date=16 October 2011|work=Sport.es|accessdate=16 Հոկտեմբեր 2011}}</ref> Եւս մէկ անգամ Մեսսին յաջողութեան հասաւ «Մալիորկա»յի դէմ խաղին՝ դնելով իր 132-րդ կօլը [[Լա Լիկա]]<nowiki/>յի մէջ։ 1 Նոյեմբերին Մեսսին երեք կօլ նետեց «Վիքթորիա Պլզենի» դարպասը։ Մեսսին կրկնեց իր խաղընկեր Բետրոյի մրցանիշը՝ յաջողութեան հասնելով վեց մրցաշարքերուն մէջ մէկ շրջանի ընթացքին<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-infalible-hat-trick-octavos-1204309|title=Messi es infalible: hat trick... ¡y a octavos!|date=1 November 2011|work=Sport.es|accessdate=1 Նոյեմբեր 2011}}</ref>։ Արժանթինի լրագրողներու եւ երկրպագուներու քուէարկութեան արդիւնքին մէջ Լիոնել Մեսսին արժանացաւ «Օլիմբիա-տէ-Օռօ 2011» մրցանակին (Արժանթինի լաւագոյն խաղացող) առաջին անգամ իր ասպարէզին ընթացքին։ Մեսսին կը համարէ այդ մրցանակը իւրայատուկ։ === 2012-2013 === Ան գերազանցեց Կերտ Միւլլերի մրցանիշը նետելով 23 գնդակ այս առաջնութեան մէջ<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/dec/10/lionel-messi-barcelona|title=Gerd Müller hails 'incredible' record-breaking goalscorer Lionel Messi|publisher=The Guardian|date=10 December 2012|accessdate=2012 թ․ Դեկտեմբեր 13}}</ref>։ Մեսսին արդէն 4 տարի անընդմէջ կը շահի «Ոսկէ Գնդակ»ը։ Այդ մրցանիշ է։ «[[Պարսելոնա (ֆութպոլային ակումբ, Պարսելոն)|Պարսելոնա]]» սկսած է մրցաշրջանը նոր մարզիչի՝ Տիտօ Վիլիանովայի գլխաւորութեամբ, որ փոխարինած էր Պէպ Գուարդիոլային։ Առաջին պաշտօնական խաղին՝ Ռեալ Սոսէյտատի դէմ խաղին Մեսսին դրած է 2 կօլ։ Սպանիոյ Սուբըր բաժակին՝ Օգոստոս 23-ին տեղի ունեցած խաղին մէջ Ռեալի դարպասը նետուած 3 կօլերէն մէկուն հեղինակը Մեսսին էր, բենալէն։ Հանդիպումը աւարտած է 3-2 յաղթանակ Պարսելոնայի։ Սանտիակօ Պերնապեու մարզադաշտին մէջ Պարսելոնան պարտուեցաւ 2-1 հաշուով եւ Սուբըր բաժակը յաղթեց Ռեալ Մատրիտը: Այդ հանդիպման ընթացքին Լիոնելը տուգանային հարուածով դրած է միակ կօլը մատրիտցիներու դարպասը՝ այդպիսով դառնալով Պարսելոնի ամենաարդիւնաւէտ խաղացողը Էլ-Քլասիքոյի պատմութեան մէջ եւ առաջ անցնելով Սեզար Ռոտրիկէզէն։ Լիօն նետած է 15 կօլ Էլ-Քլասիքոյի մէջ։ Բացի այդ արժանթինցին սահմանած է եւս 1 մրցանիշ. ան դարձած է Սպանիոյ Սուբըր բաժակին լաւագոյն ռմբարկուն։ Հոկտեմեբեր 27-ին կայացած Ռայօ Վալյեկանոյի դէմ խաղին Մեսսին նետած է իր 300-րդ կօլը։ Նոյեմբեր 20-ին Լիոնելը Յաղթականներու Լիկային 5-րդ խաղին՝ «Սպարտակի» դէմ, գրանցեց երկու անգամը, որուն շնորհիւ Յաղթականներու լիկային մէջ դրած կօլերով հաւասարեցաւ Ռուտ Վան Նիստերլոյին. իւրաքանչիւրը դրաւ 56 կօլ։ Անոնցմէ աւելին նետած էին Ռաուլ Կոնզալէզը (71) եւ Ֆիլիփփոս Ինդզագին (70)։ Այդ խաղէն ետք արժանթինցին Յաղթականներու լիկային մէջ առաջինն էր նաեւ այն խաղերու թուով, որոնց մէջ երկու անգամը գրանցած էր, առաջ անցնելով Ռաուլէն (14)։ Ռեալ Պետիսի դէմ խաղին Մեսսին նետեց իր 85-րդ եւ 86-րդ կօլերը մէկ տարուան մէջ, անցնելով Կերտ Միւլլերին մրցանիշը։ Մեսսին առաջ անցաւ նաեւ Սեզար Ռոտրիկէզէն, որ Լա Լիկայի մէջ դրած էր 190 կօլ։ 14 Դեկտեմբերին Մեսսին ճանչցուած էր 2012 թուականին «լաւագոյն ֆութպոլիստ»ը, ըստ [[World Soccer]] ամսագրին, հակառակորդներուն յաղթելով մեծ առաւելութեամբ: Լիոնելը հաւաքած է 47,33%, անոր կը հետեւէին Քրիսթիանօ Ռոնալտօն 19,01 %-ով եւ անոր խաղընկեր Անտրես Ինիէսթան 9,77 %-ով։ Մեսսին յաղթեց 3 անգամ ինչպէս Քրիսթիանօ Ռոնալտօն<ref>{{Cite web |url=http://www.worldsoccer.com/features/lionel-messi-wins-world-soccer-player-of-the-year-award |title=Lionel Messi wins World Soccer Player of the Year award! |accessdate=2016-02-26 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927004311/http://www.worldsoccer.com/features/lionel-messi-wins-world-soccer-player-of-the-year-award |dead-url=yes }}</ref>: 7 Յունուարին Ցիւրիխի մէջ Մեսսին 4-րդ անգամ արժանացաւ Ոսկէ Գնդակին։ Այդ մարցանակը արժանթինցիին համար դարձաւ 4-րդը, այդ մրցանիշերն էին, որոնք Լիոնելը սահմանեց անընդմէջ<ref>[http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Evropejskie_chempionaty/Ispaniya/spbnews_NI354375_Messi-chetirehkratniy-obladatel Месси — четырёхкратный обладатель «Золотого мяча»]</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.sport-express.ru/2013-01-07/559275/ |title=Месси — 4-кратный обладатель «Золотого мяча ФИФА» |accessdate=2016-02-26 |archive-date=2013-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111082909/http://news.sport-express.ru/2013-01-07/559275 |dead-url=yes }}</ref>: Արժանթինցին հաւաքեց ձայներու 41,6 %-ը, 2-րդ հորիզոնականին մէջ Քրիսթիանօ Ռոնալտօն էր 23,6 %-ով, իսկ 3-րդ հորիզոնականին մէջ Անտրես Ինիէսթան էր, որ հաւաքած էր 10,9 %<ref>[http://soccer.ru/news/326969.shtml Месси опередил Роналду в голосовании за «Золотой мяч» почти на 20 процентов]</ref><ref>[http://www.championat.com/football/news-1418017-messi-nabral-416--golosov-ronaldu---2368--inesta---1091.html Месси набрал 41, 6 % голосов, Роналду — 23, 68 %, Иньеста — 10, 91 %]</ref>: Ոսկէ Գնադկը նուաճելէ ետք Մեսսին մեկնաբանեց այսպէս. {{քաղվածք| «Ճիշդը ըսել՝ այս մրցանակը 4-րդ անգամ շահիլը ուղղակի անհաւատալի էր։ Ես կը փափաքիմ նշել իմ դարպասին մօտ՝ Անտրեսի օգնութիւնը. ան կը մարզուէր եւ կը խաղար մեր խումբին բոլոր ֆութպոլիստներուն հետ: Ես նոյնպէս կը փափաքիմ նշել իմ ընկերներուն, Արժանթինի հաւաքականէն, ամէն մարդոց, որոնք աշխատած են իմ հետս, բոլոր մարզիչներուն, անձերուն, իմ ընտանիքին եւ ընկերներուս: Եւ ի հարկէ իմ կնոջս եւ երեխայիս: Բոլորիդ շնորհակալութիւն»<ref>[http://www.championat.com/football/news-1418027-messi-poluchit-zolotoj-mjach-v-chetvjortyj-raz---prosto-neverojatno.html Месси: получить "Золотой мяч" в четвёртый раз — просто невероятно]</ref>.|}} 27 Յունուարին կայացած 21-րդ շրջագայութեան առաջնութեան ամենատկար ակումբին՝ Օսասունայի դէմ Մեսսին դրաւ 4 գնդակ, իսկ Պարսելոնան յաղթեց 5-1 հաշուով։ Այս գնդակներէն ետք Մեսսին նոր մրցանիշ սահմանեց, 11 խաղ անընդմէջ կօլ նետելով։ Այս մրցանիշը կատարած էին Պարսելոնայի նախկին խաղացողներ՝ Մարտին Մարիանօն եւ Ռոնալտօն, աչքի ինկան Բրեմիէր լիկայի 10 խաղերուն մէջ<ref>[http://www.championat.com/football/news-1436615-messi-ustanovil-rekord-primery-zabiv-v-11-matche-podrjad.html Месси установил рекорд Примеры, забив в 11 матчах подряд]</ref>: Ինչպէս Մեսսին, դնելով 2-րդ գնդակը խաղին, դրաւ 200-րդ գնդակը սպանական յաղթականին մէջ։ Մեսսին դարձաւ տարիքով ամենափոքր ֆութպոլիստը, որ յաջողած է նուաճել այդ մրցանակը<ref name="Лионель Месси взял двести">[http://kommersant.ru/doc/2114777 Лионель Месси взял двести]</ref>: 7 Փետրուարին Մեսսին երկարաձգեց Պարսելոնայի հետ պայմանագիրը մինչեւ 2018 թուականինն Յունիսը։ Պայմանագիրին մէջ նշուած էր նաեւ վարձելու գումարը, որ կը կազմէր 250 միլիոն։<ref>[http://www.championat.com/football/news-1446997-messi-prodlil-kontrakt-s-barselonoj-do-ijunja-2018-goda.html Месси продлил контракт с «Барселоной» до июня 2018 года]</ref> եւրօ: 16 Փետրուարին Լիոնելը դրաւ 2 գնդակ Կրանատայի դարպասը, դնելով 300 գնդակ Պարսելոնայի կազմին մէջ<ref>[http://www.championat.com/football/news-1455265-messi-dovjol-do-300-kolichestvo-golov-zabitykh-za-barselonu.html Месси довёл до 300 количество голов, забитых за «Барселону»]</ref><ref>[http://www.eurosport.ru/football/liga/2012-2013/story_sto3626722.shtml Все говорят, что бить нельзя, а я говорю, что буду. Месси перевалил отметку в 300 голов]</ref>: 2 Մարտին Սանտիակօ Պերնապէի մէջ կայացած Ռեալ Մատրիտի դէմ կազմին, Լիոնելը հաւասարեցաւ Ֆի Սթեֆանիոյին Էլ-Քլասիքոյի մէջ դրած կօլերով (18)<ref>[http://www.championat.com/football/news-1468075-messi-dognal-di-stefano-po-kolichestvu-golov-v-jel0klasiko.html Месси догнал ди Стефано по количеству голов в «класико»]</ref><ref>[http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Evropejskie_chempionaty/Ispaniya/spbnews_NI364992_Messi-poravnyalsya-s-Di-Stefano Месси поравнялся с Ди Стефано]</ref>: 2013 թուականին 30 Մարտին կայացած 29-րդ շրջագայութեան՝ Սելթայի դէմ խաղին Մեսսին երկարացուց իր մրցանիշը, մրցակիցին դարպասը նետելով 19 խաղ անընդմէջ (11-19րդ շրջագայութեան մէջ)։ Այնուհետեւ վիրաւորուած ըլլալուն պատճառով բաց ձգելով 3 խաղ, ան դրաւ եւս 2 կօլ<ref>[http://football.kulichki.net/spain/2013/teams/3.htm «Барселона» в сезоне 2012/13] (football.kulichki.net)</ref>: Աչքի իյնալով 33-րդ շրջագայութեան մէջ Աթլեթիք Պիլպաոյի դէմ խաղին, Մեսսին սահմանեց եւս 2 ռմբարկուական մրցանիշ<ref>[http://www.eurosport.ru/football/liga/2012-2013/story_sto3734045.shtml Чемпионат Испании. Лионель Месси побил рекорд Криштиану Роналду]</ref>: Աթլեթիքոյի դէմ խաղին դրած կօլը՝ արտագնայ խաղերուն մէջ, դարձաւ 24-րդը։ Արժանթինցին կրկնեց Քրիսթիանօ Ռոնալտոյի անցած տարուան մրցանիշը, դրուած 23 հիւրային խաղերու մէջ։ Բացի այդ, Մեսսին 15 հիւրային խաղերու դաշտէն դուրս չէ եկած առանց կօլ դնելու։ Մրցաշրջանին հին սեփականատէրը եղած է Տանիէլ Գուիսան Մալիորկայի կազմին 2007/08 մրցաշրջանին մէջ։ === Մրցաշրջան 2013/14 === Մրցաշրջանը Լիօն սկսած է բաւականին հզօր, հաշուի առնելով այն, որ ան երկար ժամանակ կը բուժուէր վնասուածներէ։ Սպանիոյ յաղթական Վալենսիոյ դէմ խաղին Մեսսին ձեւակերպեց իր 23-րդ հեթ-թրիքը, իսկ «Չղջիկներուն» անոր երրորդ կօլին շնորհիւ ան դարձաւ Բրեմիէրայի լաւագոյն ռմբարկուն, որոնք դրած են արտագնայ խաղերուն, այս ցուցանիշին առջեւը մեքսիքացի առասպելային յարձակող Ուկօ Սանչեսը, դնելով 99 կօլ հիւրային խաղերու մէջ։ Ամբողջ առաջին 6 շրջագայութիւններուն Մեսսին դրած է 8 կօլ եւ 3 արդիւնաւէտ փոխանցում, իսկ Յաղթականներու լիկային Այաքսի դէմ խաղին Մեսսին եւս մէկ հեթ-թրիք կը ձեւակերպէ Պարսելոնայի կազմին մէջ, դարձաւ միակ ֆութպոլիստը, որ կրցած է ձեւակերպել 4 հեթ-թրիք առաջնութեան ամենահեղինակաւոր ակումբին։ Ալմերայի դէմ հիւրային խաղին Մեսսին վնաս ստացաւ: 21-րդ վայրկեանին՝ բացումէն վայրկեաններ անց յարձակողը ծունկի ցաւ զգաց, եւ փափաքեցացաւ փոխարինել։ Ան 3 օր չխաղաց ծնկատակի ջուրի պատճառով<ref>[http://www.rg.ru/2013/09/29/messi-site-anons.html Лионель Месси выбыл на 2-3 недели из-за травмы]</ref>: Յաղթականներու լիկային Միլանի դէմ խաղին, ուր Լիոնելը հեղինակեց երկու անգամը<ref>[http://www.sovsport.ru/news/text-item/657256 Месси оформил дубль в победном матче «Барселоны» против «Милана»]</ref>, արտագնայ Պեդիսի դէմ խաղին Մեսսին կրկին վնաս ստացաւ. մկանները. երկու ամիս<ref>{{Cite web |url=http://smotrisport.tv/news/football/10083-lidyer-barsy-vylyetyel-na-2-myesyatsa.html |title=Месси вылетел на два месяца |accessdate=2016-02-26 |archive-date=2014-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118122555/http://smotrisport.tv/news/football/10083-lidyer-barsy-vylyetyel-na-2-myesyatsa.html |dead-url=yes }}</ref> չխաղաց: 2013 Դեկտեմբերին Մեսսին հաւաքած քուէներով զիջեցաւ Քրիսթիանօ Ռոնալտոյին աշխարհի լաւագոյն ֆութպոլիստի կոչման համար ըստ World Soccer ամսագրին<ref>[http://www.sovsport.ru/news/text-item/668209 Роналду признан лучшим игроком мира по версии журнала World Soccer]</ref>: [[Պատկեր:Leo Messi v Almeria 020314 (cropped).jpg|thumb|right|200px|alt=|Լիոնել Մեսսին 2014 թուական 2 Մարտին՝ կայացած Ալմերիոյ դէմ խաղին:]] 2014 թուականինն 9 Յունուարին Մեսսին վերադարձաւ խաղադաշտ Սպանիոյ 1/8-ին Խետաֆէի դէմ խաղին 66-րդ վայրկեանին եւ հեղինակեց 2 կօլ<ref>[http://www.eurosport.ru/football/copa-del-rey/2013-2014/story_sto4079919.shtml Месси после травмы отметился двумя забитыми мячами]</ref>: 13 Յունուարին կայացած Ոսկէ Գնդակին համար Մեսսին պայքարեցաւ 2-րդ հորիզոնականը<ref>{{Cite web |url=http://www.barca.ru/news/12433 |title=Лео Месси занял второе место в борьбе за «Золотой мяч» |accessdate=2016-02-26 |archive-date=2014-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719205320/http://barca.ru/news/12433 |dead-url=yes }}</ref>՚։ 16 Մարտին կայացած 28-րդ շրջագայութեան մէջ Օսասունայի դարպասը հեղինակեց հեթ-թրիք, քաթալոնցիներու օգտին դրած կօլերը հասցնելով 371-ի, անցնելով Պաուլինիօ Ալքանդառի մրցանիշը՝ 369, որ սահմանուած էր մօտ 100 տարի առաջ։ Մեսսին դարձաւ լաւագոյն ռմբարկուն Պարսելոնայի պատմութեան բոլոր առաջնութիւններուն մէջ։ Խաղէն ետք ըսաւ Մեսսին. {{քաղվածք| «Այն, որ ես մտայ պատմութեան մէջ, այդ տպաւորիչ է: Անոր մասին շատ կ՛ըսուէր եւ հիմա այդ պատահեցաւ: Այժմ ես իմ առջեւս դրի նոր նպատակ: Ինքնազգացողութիւնս լաւ է եւ պէտք է շարունակել նոյն հոգուով: Միայն այդ ժամանակ ես շարունակեցի հաւաքել մարզավիճակ վնասուածքէն ետք: Բայց հիմա կրնամ ըսել, ամբողջովին վերականգնած եմ»:|}} Սանթիակօ Պերնապեու խաղադաշտին մէջ Մարտ 23-ին կայացած Էլ-Քլասիքոյի մէջ Մեսսին հեթ-թրիք ձեւակերպեց եւ մէկ կօլային փոխանցում կատարեց, օգնելով Պարսելոնային յաղթել 4-3 հաշուով։ Այս խաղին մէջ արժանթինցին ունեցաւ նոր յաջողութիւններ։ * Դարձաւ պատմութեան մէջ ամենաշատ կօլ դրած ֆութպոլիստը «Էլ-Քլասիքօ»ներու (21 կօլ) * Ռեալին դրաւ 21 գնդակ, Մեսսին ոչ մէկ ակումբի շատ կօլ չէ դրած քան անոնք * Դարձաւ լաւագոյն արտասահմանեան բամբարդիրը Սպանիոյ պատմութեան մէջ (236 կօլ) * Դարձաւ լաւագոյնը «Էլ-Քլասիքո»յի պատմութեան մէջ կօլ+փոխանցում (33; 21 կօլ, 12 կօլային փոխանցում) * Դարձաւ առաջին Պարսելոնայի ֆութպոլիստը, Սանթիակօ կը բեռնաբերէ հեթ-թրիք ձեւակերպելով։ Ակումբային մրցաշրջանը Մեսսին աւարտեց մէկ մրցանակով. Աթլեթիքօ Մատրիտի դէմ հակամարտութեան արդիւնքին մէջ յաղթել Սպանիոյ Սուբըր բաժակը։ Ուժեղ յարձակողը ունեցաւ 46 խաղի մէջ 41 կօլ (28-ը Սպանիոյ Յաղթականատուի մէջ, 5-ը Սպանիոյ Սուբըր բաժակին մէջ (մրցութեան լաւագոյն ռմբարկու) եւ 8 կօլ Յաղթականներու լիկային) եւ 15 կօլային փոխանցում։ === Մրցաշրջան 2014/15 === [[Պատկեր:Leo Messi v Granada 2014.jpg|thumb|left|200px|alt=|Լիոնել Մեսսին Կրանատայի դէմ խաղին]] Նոր մրցաշրջանին մէջ՝ Սպանիոյ առաջնութեան առաջին շրջագայութեան մէջ՝ Էլճէի դէմ խաղին, արժանթինցին բացաւ իր կօլերու ցուցակը, գրանցեց կրկնապատիկը (3-0)<ref>[http://sport-xl.org/news/football/spain/130757-messi-sdelal-dubl-v-pervom-matche-sezona-barselona-elche-30-primera-1-y-tur-video.html Месси сделал дубль в первом матче сезона. «Барселона» — «Эльче» — 3:0. Примера, 1-й тур (видео)]</ref>: 2-րդ շրջագայոգթեան մէջ՝ Վիլիառեալի դէմ խաղին, աւարտեց նուազագոյն հաշուով՝ յաղթանակը Պարսելոնայի. Մեսսին կատարեց կօլային փոխանցում դէպի Սանտրօ Ռամիրէին, որու կը մնար գնդակը ուղարկել դատարկ դարպասը։ [[Սեբտեմբեր 27-ին|27 Սեբտեմբեր]]<nowiki/>ին 6-րդ շրջագայութեան Կրանատայի դէմ խաղի ժամանակ յարձակողը երկու կօլ դրաւ, իսկ կապտանռնագոյները հակառակորդին յաղթեցին 6-0 հաշիւով։ 27-ամեայ առաջին կօլը եղաւ հանդիպման 62-րդ վայրկեանին, դարձաւ անոր համար 400-րդը գործի ասպարէզին պաշտօնական խաղերուն մէջ (358 կօլը ակումբի կազմին մէջ, իսկ 42-ը Արժանթինի կազմին մէջ)։ Որպէսզի հասնի այդ արդիւնքին, Մեսսիէն պահանջուեցաւ 525 խաղ<ref>[http://lenta.ru/news/2014/09/28/messirec/ Месси забил 400-й мяч за карьеру]</ref>: Այդ իրադարձութիւնը արժանթինցին բացատրեց հետեւեալ կերպ. {{քաղվածք|«Ես երբեք չէի կրնար պատկերացնել, որ իմ ասպարէզին մէջ կը հասնիմ այսպիսի բարձունքներու: Շնորհակալութիւն Պարսելոնայի եւ Արժանթինի հաւաքականի՝ դրած 400-րդ կոլի առթիւ հնչած բոլոր շնորհաւորանքներու համար: Ես կը շարունակեմ ջանասիրաբար աշխատիլ եւ հետագային, որպէսզի այս նուաճումով կանգ չառնեմ»<ref>[http://sport.rbc.ru/article/230484/ Месси забил 400-й гол, «Барселона» ушла в отрыв]</ref>.|}} [[Հոկտեմբեր 18-ին|18 Հոկտեմբեր]]<nowiki/>ին, Էյպարի դարպասին ճշգրիտ հարուածելով Լիօն յաղթականներու մէջ կը դնէ իր 250-րդ կօլը եւ կը դառնայ Բրեմիէրի պատմութեան մէջ՝ այս նշանակէտին հասած ամենաերիտասարդ ֆութպոլիստը։ [[Նոյեմբեր 5-ին|5 Նոյեմբեր]]<nowiki/>ին, Յաղթականներու Լիկայի Ամսթըրտամի Այաքսի դէմ խաղին գրանցելով կրկնապատիկ՝ յարձակողը Եւրոպայի ամենահեղինակաւոր մրցաշարին մէջ կօլերու թիւով առաջ անցաւ սպանացի ռմբարկու Ռաուլ Կոնզալէզէն. երկու ռմբարկուներու կօլերուն թիւը կը դառնայ 71: Միայն թէ Մեսսին անոր հասած էր 91 հանդիպման արդիւնքին մէջ, իսկ Ռաուլը՝ 142<ref>[http://www.ntv.ru/sport/1267401/ Звезда «Барселоны» Месси стал лучшим бомбардиром в истории Лиги чемпионов]</ref>: [[Նոյեմբեր 22-ին|22 Նոյեմբեր]]<nowiki/>ին, 12-րդ շրջագայութեան մէջ՝ Սեւիլիայի դէմ խաղին 27-ամեայ արժանթինցին հեթ-թրիք ձեւակերպեց՝ դնելով իր 251-րդ, 252-րդ եւ 253-րդ գնդակները՝ միաժամանակ Սպանիոյ ֆութպոլային առաջնութեան մէջ արդիւնաւէտութեամբ նոր մրցանիշ սահմանելով։ Նախկին այս ձեռքբերումը կը պատկանէր Թելմօ Սարրային, որ 277 հանդիպման ընթացքին 251 անգամ գրաւած էր հակառակորդի դարպասը։ Մեսսիէն պահանջուեցաւ քիչ աւելի երկար ժամանակ այդ արդիւնքին հասնելու համար՝ 289 խաղ։ Պատմական դարձած 2-րդ կօլէն ետք աջակիցները որոշեցին օրօրել մրցանիշակիրին, իսկ խաղավերջի ազդանշանէն ետք Պարսելոնայի ֆութպոլիստները Քամբ Նոու դաշտին մէջ մնացին եւս 10 վայրկեան. անոնք կը դիտէին Լիոնելի հիմնական կօլի տեսահոլովակը, գրկախառնուեցան դափնեկրին եւ դաշտէն դուրս գալով Մեսսիի համար կառուցեցին փառքի միջանցք<ref>[http://football.sport-express.ru/reviews/51147/ Король Лео. Чемпионат Испании. 12-й тур. Пять главных событий]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: [[Նոյեմբեր 25-ին|25 Նոյեմբեր]]<nowiki/>ին Լիոնել Մեսսին դարձաւ յաղթականներու Լիկայի պատմութեան ռմբարկուն։ Խմբային փուլի 5-րդ շրջագայութեան մէջ կիպրոսական Ապոէլ-ի դէմ խաղին կրկին հեթ-թրիք ձեւակերպեց։ Առաջին կօլը ան դրաւ հանդիպման 38-րդ վայրկեանին. 72-րդը դարձաւ ֆութպոլիստին եւ թոյլ տուաւ Մեսսին գրաւել մրցաշարի ողջ պատմութեան ռմբարկուներու ցուցակի առաջատարի դիրքը։ Հանդիպման 57-րդ եւ 87-րդ վարկեանին կօլ նետելով յարձակողը կրկնեց իր իսկ մրցանիշը։ Պէտք է նշել նաեւ, որ Մեսսին այդ խաղին ձեւակերպեց յաղթականներու Լիկայի՝ իր 5-րդ հեթ-թրիքը, որ նոյնպէս մրցանիշ էր։ [[Դեկտեմբեր 7-ին|7 Դեկտեմբեր]]<nowiki/>ին, 14-րդ շրջագայութեան մէջ Սպանիոլի դէմ խաղին (5-1), Մեսսին կրկին հեթ-թրիք ձեւակերպեց եւ արձանագրեց երկու նոր մրցանիշ. 12 կօլով դարձաւ Քաթալոնական տերպիի պատմութեան լաւագոյն ռմբարկուն եւ անցաւ 400 կօլի սահմանը, հիւրային խաղերու արդիւնքին մէջ<ref>[http://www.dni.ru/sport/2014/12/8/288556.html Лионель Месси побил два рекорда за матч]</ref><ref>[http://rsport.ru/football/20141207/793578888.html Лионель Месси преодолел отметку в 400 голов в матчах за «Барселону»]</ref><ref>[http://www.championat.com/football/news-2005103-messi-sravnjalsja-s-sesarom-i-stal-luchshim-bombardirom-v-katalonskikh-derbi.html Месси стал лучшим бомбардиром в «каталонских дерби»]</ref>: 11 Յունուարին Սպանիոյ մրցաշարի 18-րդ շրջագայութեան մէջ, Պարսելոնան իր դաշտին մէջ յաղթական ընդունեց Աթլեթիքօ Մատրիտին։ Մեսսին խաղաց մրցաշրջանի իր լաւագոյն խաղերէն մէկը. առաջին խաղակէսին ան կօլային փոխանցում կատարեց դէպի Լուիս Սուարէզը, իսկ երկրորդ խաղակէսին սկզբնամասին վաստկեցաւ 11 մեթրէն, իսկ հանդիպման վերջնամասին եւս մէկ կօլ դրաւ, որ քաթալոնցիներուն թոյլ տուաւ 3-1 հաշիւով յաղթանակ տօնել<ref>{{Cite web |url=http://livetv.sx/lenta/101377_barselona_atletiko_madrid_pramaa_translacia/ |title=«Барселона» уверенно обыграла мадридский «Атлетико» |accessdate=2016-03-03 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410222804/http://livetv.sx/lenta/101377_barselona_atletiko_madrid_pramaa_translacia/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://sport.rbc.ru/article/246565/ «Барселона» уверенно переиграла «Атлетико» в Примере]</ref>: 12 Յունուարին կայացած Ոսկէ Գնդակի պայքարին Մեսսին արժանացաւ 2-րդ հորիզոնականը։ Արժանթինցին եւս մէկ մրցանիշ սահմանեց դառնալով միակ ֆութպոլիստ՝ որ 8 անգամ անընդմէջ դուրս եկած է եզրափակիչ եռեակ (2007/2014)<ref>[http://www.championat.com/football/news-2034287-messi-vosem-let-ne-opuskaetsja-nizhe-vtorogo-mesta-v-golosovanii-za-zolotoj-mjach.html Месси восемь лет не опускается ниже второго места в голосовании за «Золотой мяч»]</ref><ref>{{Cite web |url=http://theclearpill.ru/200-ronaldu-messi-istoriya-rekordov-chempionat.html |title=Роналду — Месси. История рекордов — Чемпионат |accessdate=2016-03-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125954/http://theclearpill.ru/200-ronaldu-messi-istoriya-rekordov-chempionat.html |dead-url=yes }}</ref>: 18 Յունուարին կայացած 19-րդ շրջագայութեան Տեպորտիւօ Լա-Քորունիայի դէմ խաղին, յարձակողը օգնեց իր ակումբին յաղթել 4-0 հաշուով, վերջին յաղթանակի արտագնայ խաղերուն մէջ ձեւակերպեց իր առաջին հեթ-թրիքը<ref>[http://football.sport.ua/news/249034 Месси разбивает «Депортиво»]</ref>: Նշանակալի դարձաւ յարձակողի համար 15-րդը Բրիմիէրին մէջ, որուն ան յաղթականատու շրջանակներուն դրած է 10-էն աւելի կօլ<ref>[http://www.championat.com/football/news-2039486-messi-zabil-khotja-by-10-golov-v-vorota-15-komand-ispanskoj-primery.html «Депортиво» — 15-я команда Примеры, которой Месси забил не менее 10 голов]</ref>: [[Յունուար 24|24 Յունուար]]<nowiki/>ին, 20-րդ շրջագայութեան մէջ Էլչէի դէմ խաղին ձեւակերպեց կրկնապատիկը, Մեսսին կրցաւ կրկնել Ռեալի առասպելական յարձակող Ֆերենս Պուսկէցի մրցանիշը՝ 7 մրցաշրջան անընդմէջ դնելով 20 եւ աւելի կօլ, որ կը պահպանուէր 51 տարի<ref>[http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-supera-puskas-3879802 Месси обходит Пушкаша]</ref>: Բացի այդ, այդ կրկնապատիկը Մեսսիին համար 77-րդն էր յաղթականատուին մէջ, որ անոր օգնեց կրկնապատիկը հաւասարիլ սպանացի յարձակող Տելմօ Սարային<ref>[http://www.theguardian.com/football/2015/jan/25/football-news-in-brief Футбол: новости вкратце]</ref>: [[Փետրուար 8|8 Փետրուար]]<nowiki/>ին, Սան-Մամես դաշտին մէջ 22-րդ շրջագայութեան մէջ պասկերու՝ Աթլեթիք Պիլպաոյի դէմ խաղին, արժանթինցի յարձակողը կատարեց երկու կօլային փոխանցում եւ մէկ կօլ տուգանային հարուածէն, դնելով իր 12-րդ կօլը տուգանային հարուածէն, դարձաւ երրորդը սպանական յաղթականատուին մէջ Ռոնալտինիոյէն եւ Քրիսթիանօ Ռոնալտոյէն- 15 կօլ, եւ Ռոպերթօ Քարլոսէն որ կը գլխաւորէր աղիւսակը 16 կօլով։ Բացի այդ, այդ կօլը Լիոնելին օգնեց կրկնել լեճընտ գերմանացի յարձակող Կերդ Միւլլերի մրցանիշը, որ 7 մրցաշրջան անընդմէջ դրած էր 23 կօլէ աւելի<ref name=autogenerated7>[https://terrikon.com/posts/212459 Месси побил рекорд Мюллера]</ref>: [[Փետրուար 15|15 Փետրուար]]<nowiki/>ին Մեսսին խաղաց իր 300-րդ խաղը սպանական յաղթականատուին մէջ։ Յոբելենական հանդիպումը 23-րդ շրջագայութեան մէջ Լեւանթէի դէմ խաղն էր, ուր Պարսելոնան վստահօրէն յաղթեց 5-0 հաշիւով, իսկ ինքը՝ արժանթինցին սահմանեց եւս քանի մը մրցանիշ։ Առաջինը Մեսսին կատարեց 106 կօլային փոխանցում, որոնցմով հաւասարեցաւ փորթուգալացի կիսապաշտպան Լուիս Ֆիկուին, իսկ անցումներու թիւով (105)՝ դարձաւ Սպանիոյ առաջնութեան վերջին 25 տարուան լաւագոյն գնդակ փոխանցումը<ref>{{Cite web |url=http://www.eurofootball.ru/news/28183/lionel-messi-oboshel-luisha-figu-po-kolichestvu-rezultativnyh-peredach |title=Лионель Месси обошел Луиша Фигу по количеству результативных передач |accessdate=2016-03-03 |archive-date=2015-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216134619/http://www.eurofootball.ru/news/28183/lionel-messi-oboshel-luisha-figu-po-kolichestvu-rezultativnyh-peredach |dead-url=yes }}</ref>: Երկրորդը՝ դրաւ 3 կօլ, եւ հեթ-թրիքներու թիւը հասցուց 34-ի, որոնցմէ 23-ը ձեւակերպած է Բրիմիէրայի մէջ։ Անով կրկնեց Ռոնալտոյի մրցանիշը՝ Սպանիոյ առաջնութեան մէջ ձեւակերպած հեթ-թրիքներու թիւով եւ անոր հետ անցաւ Ռեալի լեճընտ յարձակող Տի Ստեֆանոյէն եւ Աթլեթիքի յարձակող Թելմօ Սարայէն (22)։ Նաեւ Մեսսին կրկնեց Սարայի մրցանիշը ձեւակերպած հեթ-թրիքներու թիւով Սպանական բոլոր խումբերուն։ Քաթալոնցիներու կազմին մէջ արժանթինցին այժմ ունի 31 հեթ-թրիք<ref>[http://www.championat.com/football/news-2064369-messi-sravnjalsja-s-ronaldu-po-kolichestvu-khet-trikov-v-primere.html Месси сравнялся с Роналду по количеству хет-триков в Примере]</ref>: Բացի այդ, Լիոն ակումբային մրցանիշ սահմանեց, դարձաւ ամենաերիտասարդ Պարսելոնայի ֆութպոլիստը Սպանիոյ առաջնութեան մէջ իր 300-րդ խաղին մասնակցելով։ Յարձակողը այս արդիւնքին հասաւ 27 տարեկան 236 օրուանին։ Նախորդ մրցանիշակիրը կիսապաշտպան Չաւին էր՝ 28 տարեկան 352 օրուանին<ref>[http://www.sport.ru/football/Messi_oboshel_Figu_po_kolichestvu_golevyh_peredach_v_chempionate_Ispanii/article266999/ Месси обошел Фигу по количеству голевых передач в чемпионате Испании]</ref>: Բոլոր 300 խաղերուն մէջ Մեսսին դրած է 269 կօլ եւ կատարած 106 կօլային փոխանցում։ [[Մարտ 8]]-ին, Բրիմիերայի 26-րդ շրջագայութեան մէջ՝ Ռայո Վալյեկանոի դէմ խաղին (6-1), արժանթինցի հարձակողը ձեւակերպեց իր 35-րդ հեթ-թրիքը, իսկ Սպանական տերպիին մէջ 24-րդը։ Այդպիսով Մեսսին առաջ անցաւ Քրիսթիանօ Ռոնալտոյէն Սսպանական տերպիին մէջ ձեւակերպած հեթ-թրիքներոպ թիւով։ Նաեւ Լիոն անցաւ Թելմօ Սարայի մրցանիշը ձեւակերպած հեթ-թրիքներու թիւով։ Այսպիսով Պարսելոնայի կազմին մէջ ան ունեցաւ 32 հեթ-թրիք (24-ը Բրիմիերայի մէջ, 2-ը Սպանիոյ բաժակին մէջ, 1-ը Սպանիոյ Սուբըրբաժակին մէջ, իսկ 5-ը յաղթականներու Լիկային մէջ)։ Այս հանդիպման ժամանակ արժանթինցին ձեւակերպեց իր ամէնաարագ հեթ-թրիքը, որուն համար անոր պահանջուեցաւ ընդամէնը 11 վարկեան։ Նաեւ Մեսսին արդէն 6 մրցաշրջան անընդմէջ կը դնէ 40 կօլ եւ աւելի, որ նոյնպէս մրցանիշ է<ref>[http://sport.rbc.ru/article/252162/ Лионель Месси установил новый рекорд в чемпионате Испании]</ref>: [[Ապրիլ 18]]-ին 32-րդ շրջագայութեան շրջանակներոն մէջ՝ Քամբ-Նոույի մէջ կայացած Վալենսիոյ դէմ խաղին, արժանթինցին պաշտօնական խաղերուն դրած իր 400-րդ կօլը Պարսելոնայի կազմին մէջ (278 կօլ Բրիմիերայի մէջ, 75-ը յաղթականներու լիկայի մէջ, 32-ը Սպանյայի բաժակի մէջ, 10-ը Սպանիոյ Սուբըրբաժակի մէջ, 4-ը աշխարհի ակումբային առաջնութեան մէջ, 1-ը Իւեֆայի Սուպբըրբաժակի մէջ) ասոր համար անկէ պահանջուեցաւ 471 հանդիպում<ref>[http://football.ua/spain/268722-messi-400-golov-za-barselonu.html Месси — 400 голов за «Барселону»]</ref>: Հարձակողը կօլերէն 317-ը դրած ձախ ոտքով, 64-ը աջով, 17-ը գլուխով, 1-ը կուրծքով, իսկ 1-ը ձեռքով, որոնցմէ 16-ը դրած տուգանային հարուածէն, իսկ 48-ը 11 մեթրանոցէն<ref>[http://www.eurosport.ru/football/liga/2014-2015/story_sto4682628.shtml Лионель Месси забил 400-й гол за «Барселону»]</ref>: Բացի այդ, այս խաղին մէջ Մեսսին կատարեց կօլային փոխանցում, իսկ Քաթալոնացիները հակառակորդին յաղթեցին 2-0 յաշիւով<ref>[http://www.sport-express.ru/football/spain/news/866972/ "Барселона победила «Валенсию», Месси забил 400-й гол]</ref>: [[Մայիս 6]]-ին Մեսսին Եւրոպայի բաժակի առաջնութեան մէջ խաղացաւ իր 100-րդ խաղը (97-ը Յաղթականներու լիկային մէջ, իսկ 3-ը Իւեֆայի Սուբըրբաժակին մէջ)։ Հոպելեանական խաղը Մեսսին խաղացաւ Յաղթականներու Լիկայի առաջին խաղին՝ Միւնխենի Պաւարեայի դէմ խաղին, ուր Պարսելոնան յաղթեց 3-0 հաշիւով։ Արժանթինցին 3 վարկեանին կրկնապատիկը ձեւակերպեց, եւ կօլային փոխանցում կատարեց դէպի Նեյմարին։ Բոլոր 100 խաղերուն մէջ հարձակողը պարտութեան մատնեց 78 անգամ (77 անգամ Յաղթականներու Լիկային մէջ եւ մէկ անգամ Իւեֆայի Սուբըրբաժակին մէջ)<ref>[http://www.ntv.ru/sport/1404377/ Дубль Месси принес «Барселоне» победу над «Баварией» в первой игре полуфинала ЛЧ]</ref><ref>[http://sport.rbc.ru/news/255799/ Дубль Месси принес «Барселоне» крупную победу над «Баварией». Видео]</ref><ref>[http://prosport-online.ru/news-4330-messi-obognal-ronaldu-v-gonke-bombardirov-ligi-chempionov-oformiv-dubl-za-3-minuty Месси обогнал Роналду в гонке бомбардиров Лиги чемпионов, оформив дубль за 3 минуты]{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: [[Մայիս 17]]-ին Վիսենթէ Կալտերոն մարզադաշտին մէչ Աթլեթիքօ Մատրիտին դրաւ միակ կօլը, որ 23-րդ անգամ Պարսելոնային բերաւ պետութեան յաղթականի կոչման<ref>[http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Evropejskie_chempionaty/Ispaniya/spbnews_NI537636_Messi_sdelal_Barselonu_23_kratnym_chempionom_Ispanii Месси сделал «Барселону» 23-кратным чемпионом Испании]</ref><ref>[http://svpressa.ru/sport/news/122044/ Месси сделал «Барселону» чемпионом Испании]</ref>: [[Մայիս 30]]-ին Սպանիոյ Բաժակի վերջին խաղին՝ Պիլպաոյի Աթլեթիքին դրաւ 2 գնդակ, ուր կապտա-նռնագոյնները 3-1 հաշիւով յաղթած են<ref>[http://www.championat.com/football/news-2157193-barselona-pobedila-atletik-i-v-27-j-raz-stala-obladatelem-kubka-ispanii.html «Барселона» победила «Атлетик» и в 27-й раз стала обладателем Кубка Испании]</ref><ref>[http://www.eurosport.ru/football/copa-del-rey/2014-2015/story_sto4760678.shtml «Барселона» обыграла «Атлетик» и завоевала Кубок Испании]</ref>: Հատկապէս շատ գեղեցիկ ստացուեցաւ արժանթինի առաջին կօլը, որ շատ մեկնաբաններ անուանեցին հրաշալի եւ կախարդական<ref>[http://www.championat.com/football/news-2157257-luis-jenrike-pervyj-gol-messi-v-vorota-atletika---nechto-iz-drugoj-galaktiki.html Луис Энрике: первый гол Месси в ворота «Атлетика» — нечто из другой галактики]</ref><ref>[http://sheriff-sport.com/messi-zabil-neveroyatnyj-gol-v-finale-kubka-ispanii-po-futbolu/ Месси забил невероятный гол в финале Кубка Испании по футболу]</ref>: Այդ կօլը հարձակողը դրաւ տուգանային գիծէն կատարուած փոխանցումէն ետք, ճանապարհին խաբելով քանի մը մրցակցի։ Յունիս 6-ին Պեռլինի Օլիմբիք սդատիում Մեսսին յաղթեց Յաղթականներու Լիկայի բաժակը 4-րդ անգամ, իսկ Պարսելոնան 3-1 հաշիւով յաղթելով Տուրինի Իւվենթուսին դարձաւ մրցաշարի 5-ակի յաղթող<ref>[http://sport.rbc.ru/article/257612/ «Барселона» победила «Ювентус» в финале Лиги чемпионов]</ref><ref>[http://www.gazeta.ru/sport/2015/06/06/a_6749830.shtml «Барселона» обыграла «Ювентус» в финале Лиги чемпионов]</ref>: Բացի այդ, քաթալոնական կրանտը դարձաւ միակ ֆութպոլային ակումբը Եւրոպական ֆութպոլի պատութեան մէջ, որ կրցած է «ոսկէ հեթ-թրիք» ձեւակերպել 2 անգամ<ref>[http://football.sport.ua/news/265540 Барселона установила европейский рекорд]</ref>: Նաեւ 27-ամեա Մեսսին դարձաւ ամէնաերիտասարդ ֆութպոլիստ Յաղթականներրու Լիկային մէջ պատմութեան մէջ, որու յաջողած է 4 անգամ յաղթել այդ մրցաշարին մէջ։ Աւարտած մրցաշրջանին արժանթինցին բոլոր մրցաշարերուն մէջ միասին անցկացրեց 57 խաղ դնելով 58 կօլ. 43 կօլը Սպանիոյ առաջնութեան մէջ (2-րդ ռմբարկու), Սպանիոյ բաժակին մէջ 5 կօլ եւ 10 կօլ Յաղթականներու լիկային մէջ (լաւագոյն ռմբարկու Նեյմարի եւ Քրիսթինօ Ռոնալտոի հետ)։ Բացի այդ, Մեսսին դարձաւ ամէնաշատ գնդակ փոխանցում կատարած ֆութպոլիստը բոլոր մրցաշարերուն մէջ - 18 փոխանցում առաջնութեան մէջ, Սպանիոյ Բաժակին մէջ 5 գնդակ փոխանցող (նաեւ Լուիս Սուարէզը) եւ 6 գնդակ փոխանցում Յաղթականներու Լիկային մէջ<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/statistics/index.html Лига чемпионов. Статистика]</ref>: === Մրցաշրջան 2015/16 === Նոր մրցաշրջանի առաջին իսկ պաշտօնական խաղին Մեսսին ձեւակերպեց հերթական հեթ-թրիքը. Իւեֆայի Սուբըրբաժակին մէջ Պարսելոնան կը յաղթէ Սեւիլյային 5-4 հաշիւով։ Լիոնելը կրցաւ 2 կօլ դնել տուգանային հարուածէն, իսկ անոր հարուածէն ետք Բետոնե դնէ յաղթական գնդակը։ Խաղի արդիւնքին մէջ Մեսսին կը ճանաչուի խաղի լաւագոյն խաղացողը։ Օգոստոս 27-ին կայացած Յաղթականներու Լիկայի խմբային պուլի վիճակահանութեան ժամանակ՝ Մոնակոյի մէջ Մեսսին գործին ասպարէզին ընթացքին 2-րդ անգամ կը ճանաչուի Եւրոպայի տարուա լաւագոյն ֆութպոլիստ։ Վերջին խաղերու եռեակին մէջ կը մտնային Լուիս Սուարէզը (3 ձայն), Լիոնել Մեսսին (49 ձայն) եւ Քրիսթիանօ Ռոնալտոն (2 ձայն)։ Այս անգամ եւս Մեսսին շնորհակալութիւն հայտնեց ակումբին մրցանակի համար։ {{քաղվածք|«Մենք ունինք ընկերասէր ակումբ, որ ծանրորէն աշխատեցաւ, որպէսզի հասնի նպատակին: Ես ուրախ եմ եւ շնորհակալութիւն կը հայտնեմ մեր խաղընկերներուն - առանց անոնց ես այս արդիւնքին չէի հասներ<ref name=autogenerated2>[http://ru.uefa.org/uefa-best-player-award/news/newsid=2275333.html Месси назван Лучшим футболистом Европы]</ref>.|}} Հանդիսութեան ժամանակ նաեւ Մեսսին ստացաւ մրցաշրջանի լաւագոյն կօլ հեղինակողի կոչումը, որ ան խփած էր Միւնխենի Պաւարյային Յաղթականներու լիկայի 1/2-ի առաջին խաղին<ref>[http://ru.uefa.com/goal-of-the-season/result/index.html ГОЛ СЕЗОНА УЕФА]</ref>: կօլը խփելուց արգենտինացին շրջանցեց 5-րդ ֆուտբոլիստին՝ Ժերոմ Բոատենգին եւ գնդակը գեղեցիկ ուղարկեց Մանուել Նոյերի պաշտպանած դարպասը<ref>[http://ru.uefa.com/goal-of-the-season/videoid=2263253.html МЕССИ ПРОТИВ "БАВАРИИ"]</ref>: լաւագոյն կօլը ընտրեցին Իւեֆայի կայքէն օգտուողները, Մեսսին հաւաքեց 39%, առաջ անցենլով իր մրցակիցներէն։ == Արժանթինի հաւաքական == === Մինչեւ 20 տարեկաններու հաւաքական === Մինչեւ Արժանթինի հաւաքական հրաւիրուիլը Մեսսին հրաւեր ստացաւ [[Սպանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական]]էն, բայց մերժեց այն։ 2004 թուականին Յունիսի ան անցկացրեց իր առաջին խաղը երիտասարդական հաւաքականին մէջ ընդդէմ Պարագուայի։ 2005 թուականին Յունիսին ան յաղթեց Նետըրլանտներուն անցկացուող աշխարհի երիտասարդական առաջնութեան մէջ եւ դարձաւ լաւագոյն ռմբարկու՝ դնելով 6 կօլ<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament= 104/edition= 9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate= 7 July 2009}}</ref>։ === Նորամուտը ազգային հաւաքականին մէջ === Օգոստոս 4-ին Խոսէ Պեկեռմանը կը կանչէ Մեսսիին [[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական]]ին մէջ հանդես գալու եւ ան կ՛ընդունէ հրաւերը։ Բայց երբ առաջին խաղին ան խաղադաշտին մէջ կ՛ըլլայ ընդամէնը երեք վարկեան, որովհետեւ կը ստանավ կարմիր քարթ<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport | date= 22 August 2005 | accessdate= 7 July 2009| last=Vickery |first=Tim}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=People's Daily Online| date= 20 August 2005 | accessdate= 7 July 2009}}</ref>։ Երկրորդ հանդիպումը կ՛անցկացնէ 2005 թուականին, սեբտեմբեր 3-ին, Պարագուայի ազգային հաւաքականի դէմ խաղին՝ դուրս գալով խաղադաշտ 80-րդ վարկեանին։ Այդ 2006 թուականին աշխարհի առաջնութեան ընտրական պուլին մէջն էր։ Առաջին իր կօլը հաւաքականի կազմին Մեսսին կը դնէ ընկերական խաղին ընդդէմ Քորուաթիայի, իսկ երկրորդ կօլը 2006 թուականին աշխարհի առաջնութեան խաղին՝ ընդդէմ Սերպիոյ եւ Չերնոկարեայ (6-0)։ === Ֆութպոլի աշխարհի առաջնութիւն 2006 === Չնայած ստացած վնասներուն, Մեսսին հրաւիրուեցաւ հաւաքական՝ մասնակցելու մոնտիալ 2006-ին։ Կոտ Տ'Իւուարի դէմ կայացած հանդիպումը Մեսսին բաց ձգեց, իսկ Սերպիոյ հաւաքականի դէմ խաղին դարձաւ կօլի եւ կօլային փոխանցման հեղինակ<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport |date= 5 June 2006 |accessdate= 7 July 2009 | last = Vickery | first = Tim }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport |date= 30 May 2006 |accessdate= 7 July 2009}}</ref>։ Ան նաեւ մասնակցեցաւ 1/8 եզրափակիչ Մեքսիքայի դէմ խաղին՝ խաղաւարտին մօտ փոխարինելով Խաիէր Սաւիոլային։ === Ամերիկայի բաժակ 2007 === Մեսսին խաղացաւ իր առաջին խաղը 2007 թուականին Ամերիկայի բաժակին մէջ յունիս 29-ին, երբ Արժանթինական առաջին խաղին յաղթեց Միացեալ Նահանգներուն (4-1)։ Այս խաղին, ան ցոյց կ՛ուտայ իր հմտութիւնները որպէս շատ լաւ խաղացող։ Մեսսիին 79-րդ վարկեանին փոխարինեց Տեւեսը եւ քանի մը վարկեան անց գրաւեց դարպասը<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport |date= 29 June 2007 | accessdate= 11 October 2008}}</ref>։ Անոր երկրորդ խաղը Քոլումպիոյ դէմ էր, ուր ան վաստակեց 11-մեթրանոց, որ իրացրեց Գրեսպոն։ Խաղը աւարտեցաւ արժանթինցիներու յաղթանակով՝ 4-2, որուն հիման վրայ երաշխաւորեց անոմց տեղը մրցաշարի 1/4 եզրափակչին մէջ<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport |date= 3 July 2007 |accessdate= 11 October 2008}}</ref>։ Երրորդ խաղին, ընդդէմ Բարագուայի, Մեսսին փոխարինման մտաւ 64-րդ վարկեանին, երբ հաշիւը 0-0 էր եւ դարձաւ կօլային փոխանցման հեղինակ<ref>{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=%201055&ano=%202007&dv=%201&flt=C&id=%2018&slangab=E|title=Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=5 July 2007|accessdate=28 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929133942/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=|archivedate=29 September 2007|dead-url=no}}</ref>։ 1/4 եզրափակիչին, Բերույի դէմ խաղին, Մեսսին կը դնէ արժանթինցիներուն երրորդ կօլը՝ Ռիկելմէի փոխանցումէն օգտուելով, իսկ կիսաեզրափակչին գրաւեց արդեն Մեքսիքայի հաւաքականի դարպասը (4- 0)<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport |date= 9 July 2007 |accessdate= 11 October 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport |date= 12 July 2007 |accessdate= 11 October 2008}}</ref>։ Արգենտինացիները եզրափակչում պարտվեցին Բրազիլիային 3-0 հաշվով<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport |date= 16 July 2007 |accessdate= 28 May 2009}}</ref>։ === Ամառային Օլիմբիական խաղեր 2008 === 2008 թուականին Մեսսին մասնակցեցաւ ամառային օլիմբիական խաղերուն։ «Պարսելոնան» չէր ցանկանար անոր թոյլ տալ մասնակցիլ մրցաշարին, բայց Խոսէբ Գուարդիոալյի հետ խոսելէ ետք Մեսսին հնարաւորութիւն ստացաւ մասնակցիլ այդ մրցաշարին<ref name="Messi Olympics">{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|agency=AFP|date=7 August 2008|accessdate=27 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=11 July 2011|dead-url=yes}}</ref>։ Առաջին իսկ խաղին, Կոտ Տ'Իւուարի դէմ, Մեսսին կը դնէ իր առաջին կօլը։ 1/4 եզրափակչին ան աչքի կ՛իյնայ երկրորդ անգամ՝ գրաւելով Հոլանտայի հաւաքականի դարպասը։ Ոսկէ մետալներու համար խաղին արժանթինցիները հանդիպեցան Նիժերիոյ հաւաքականի հետ, ուր Մեսսին կօլային փոխանցում կատարեց դէպի Անխել տի Մարիոյ, որ դրաւ վերջին գնդակը<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1–0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |work=USA Today |date= 23 August 2008 |accessdate= 27 May 2009}}</ref>։ {|align="center" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#DDDDDD style="color:black;" |+ '''Մասնակցութիւնը Օլիմբիական խաղերուն''' !width="200"|Մրցաշար !width="125"|Անցկացման վայրեր !width="120"|Արդիւնք !width="50" |Խաղեր !width="50" |կօլեր |-align=center |Ամառային Օլիմբիական խաղեր 2008 |{{դրօշ|Չինաստան}} [[Չինաստան]] |Յաղթական |6 |2 |} === Ֆութպոլի աշխարհի առաջնութիւն 2010 === Մեսսին մասնակցեցաւ 2010 աշխարհի առաջնութեան խմբային պուլի բոլոր հանդիպումներուն, սակայն չի կրցաւ ոչ մէկուն կօլի հեղինակ դառնալ։ Յունաստանի հաւաքականի դէմ խաղին ան դուրս եկաւ խաղադաշտ աւագի թեւկապով՝ այսպիսով դառնալով հաւաքականի ամենաերիտասարդ աւագը։ Խաղը աւարտեցաւ արժանթինցիներուն յաղթանակով, 2-0 հաշիւով։ 1/8 եզրափակչին Մեսսին վերջապէտ կօլային փոխանցում կատարեց, որմէ ետք [[Քարլոս Թեւէզ]]ը բացաւ խաղին հաշիւը, այնուամենայնիւ կօլը հերթական մրցաւարական սկանդալը առաջացրեց, որովհետեւ Թեւէզ կը գտնուէր բացահայտ խաղէն դուրս վիճակին մէջ<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|title=Argentina 3 Mexico 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=27 June 2010|accessdate=27 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=30 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100630074421/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|dead-url=yes}}</ref>։ 1/4 եզրափակչին արժանթինցիները հանդիպեցան Գերմանիոյ հաւաքականին եւ պարտուեցան 4-0 հաշիւով<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|title=Argentina 0 Germany 4: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=3 July 2010|accessdate=3 July 2010|first=Duncan|last=White|archive-date=6 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706005017/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|dead-url=yes}}</ref>։ Չնայած ծանր պարտութեան՝ Մեսսին արժանապատուեցաւ ՖԻՖԱ-ի մրցանակին՝ որպէս առաջնութեան լաւագոյն ֆութպոլիստ, սակայն մրցանակը նաեւ [[Տիեկօ Ֆորլան]]ին ալ բաժին ունէր։ {|align="center" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#DDDDDD style="color:black;" |+ '''Մասնակցութիւնը աշխարհի առաջնութիւններուն''' !width="200"|Մրցաշար !width="125"|Անցկացման վայրեր !width="120"|Արդիւնք !width="50" |Խաղեր !width="50" |կօլեր |-align=center |Ֆութպոլի աշխարհի առաջնութիւն 2006 |{{դրօշ|Գերմանիա}} [[Գերմանիա]] |1/4 եզրափակիչ |3 |1 |-align=center |[[Ֆութպոլի աշխարհի առաջնութիւն 2010]] |{{դրօշ|ՀԱՀ}} [[ՀԱՀ|Հարաւային Ափրիկէ]] |1/4 եզրափակիչ |5 |0 |} === Ամերիկայի բաժակ 2011 === 2011 թուականին Մեսսին մասնակցեցաւ արժանթինցիներու համար «տնային» Ամերիկայի բաժակին։ Քոլուպիոյ դէմ խաղին, ան որոշակի փաստարկ ունեցաւ իր խմբակից Նիլոլաս Բուրդիսոյի հետ, ինչպէս նաեւ անոր սուլեցին սեփական երկրպագուները։ Արժանթինցիները հասան մինչեւ 1/4 եզրափակիչ եւ պարտուեցան Ուրուկուիոյ դէմ։ Մեսսին մասնակցեցաւ բոլոր 4 խաղերուն եւ կատարեց 3 կօլային փոխանցում։ {|align="center" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#DDDDDD style="color:black;" |+ '''Մասնակցութիւնը Ամերիկայի բաժակներուն''' !width="200"|Մրցաշար !width="125"|Անցկացման վայրեր !width="120"|Արդիւնք !width="50" |Խաղեր !width="50" |կօլեր |-align=center |Ամերիկայի բաժակ 2007 |{{դրօշ|Վենեսուելա}} [[Վենեզուէլլա]] |Եզրափակիչ |6 |2 |-align=center |Ամերիկայի բաժակ 2011 |{{դրօշ|Արգենտինա}} [[Արժանթին]] |1/4 եզրափակիչ |4 |0 |} === 2014 թուականի Աշխարհի խաղեր === Աշխարհի 2014 թուականի խաղերուն, որ տեղի կ՛ունենայ Պրազիլիոյ մէջ Մեսսին հաւաքականին հետ կը մեկնի որպէս առաջնորդ եւ աւագ։ Առաջին խաղին՝ Պոսնիա եւ Հերցոգովինիոյ դէմ խաղին Մեսսիի հարուածէն ետք Պոսնիացի պաշտպան Սեադ կօլաշինեցը ինքնակօլ դրաւ, այդ խաղին Մեսսին մրցաշարին դրաւ իր առաջին գոլը, որ յաղթանակ կը բերէ հաւաքականին<ref>http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186477/index.html#nosticky</ref>: Խմբային պուլի 2-րդ խաղին՝ Իրանի դէմ Մեսսին կրցաւ հաշիւը բանալ աւելորդ ժամանակին, նորէն կօլի հեղինակ դարձաւ Մեսսին<ref>http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186466/index.html#nosticky</ref>: Խմբային պուլի Նիժերիոյ դէմ աւարտական խաղին Լիոնելը կրկնապատիկը ձեւակերպեց, արդիւնքով Արժանթինը յաղթեց 3-2 հաշիւվ եւ վստահորէն դուրս եկաւ վերջ խաղալուն<ref>http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=255931/match=300186458/index.html#nosticky</ref>: Երբ ինքը՝ Մեսսին դարձաւ երեք խաղերու լաւագոյն խաղացողը։ 1/8-ի եզրափակչին արժանթինը իր ուժեղ հակառակորդին՝ Շուեցարյային յաղթեց, խաղի հիմնական ժամանակին հաշիւը այդպէս աք չ՛բացուեցաւ, իսկ աւելորդ ժամանակին Տի Մարիան կրցաւ հաշիւը բանալ եւ յաղթանակ պարգեւել հաւաքականին, կօլային փոխանցում կատարեց Լիոնել Մեսսին, որ արդեն 4-րդ անգամ անընդմէջ կը ճանաչուի խաղի լաւագոյն ֆութպոլիստ։ 1/4-ին արժանթինցիները յաղթեցին Պելճոքիոյ ազգային հաւաքականին եւ 1990 թուականէն սկսեալ անընդմէջ մտան կիսաեզրափակիչ, ուր անոնց հանդիպեցան խաղերու ֆաւորիտ Նետըրլանտները։ Հետաքրքիր խաղին շատ կօլային պահեր ստեղծուեցան, բայց կօլ չ՛արձանագրուեցաւ նոյնիսկ աւելորդ ժամանակին։ Տեղի ունեցաւ 11 մեթրանոցներ (խաղացողը դարպասին դիմացէն գնդակը կը հարուածէ), ուր ուժեղ գտնուեցան արժանթինցիները, առաջին կօլը դրաւ Մեսսին։ Աշխարհի 2014 թուականի խաղերուն եզրափակիչ դուրս եկան Արժանթինը եւ Գերմանիան, եզրափակչին Գերմանիան յաղթեց 1-0 հաշիւով, որուն համար պէտք է շնորհակալութիւն հայտնեն Մարիօ Կոծցէին։ Խաղէն ետք հայտարարուեցաւ խաղերու լաւագոյն ֆութպոլիստ, որ Լիոն էր<ref>[http://itar-tass.com/sport/1314837 Лео Месси признан лучшим игроком чемпионата мира по футболу]</ref>: === 2015 թուականի Ամերիկայի բաժակ === 44-րդ անգամ տեղի ունեցաւ Ամերիկայի բաժակը, որ այս անգամ Չիլիի մէջ էր, Արժանթինի հաւաքականը B խումբիմ մէջն էր՝ Ուրուկուէի, Պարագուայի եւ Ճամայկայի հետ։ Խմբային պուլի առաջին խաղին Արժանթինը հանդիպեցաւ Պարագուային, խաղը անցկացուեցաւ Լա-Սերանէի մէջ, որ աւարտվեց 2-2: Կարելի է նշել, որ խաղը արժանթինցիներուն համար շատ հետշ ստացուեցաւ։ Արդեն 29-րդ վարկեանին Սերժիօ Ակուերոն հաշիւը բացաւ, իսկ 36-րդ վարկեանին հաշիւը կրկնապատեց Մեսսին 11 մեթրանոցէն։ Բայց աւելորդ ժամանակին արժանթինցիները բաց ձգեցին յաղթանակը։ Մեսսին իսկապէս խաղի լաւագոյն ֆութպոլիստն էր, ի զարմանս հասարակութեան արժանթինցին հրաժարեցաւ մրցանակէն, մրցանակը տրուեցաւ պարագուիագի Նելսոն Վալտէզին<ref>[http://www.dni.ru/sport/2015/6/16/306434.html Месси устроил скандал на Кубке Америки]</ref>: Մեսսին դժգոհ էր ալբիսելեստներոպ խաղէն, եւ քննադատեց զայն։ {{քաղվածք|«Մենք լաւ խաղացինք առաջին խաղակեսին, բայց երկրորդին քնացանք: Ամոթ էր, որ խաղը աւարտեցաւ ոչ մէկուն, որ մենք կը յաղթէինք 2-0: Բայց պէտք է շարժիլ առաջ եւ մտածել Ուրուկուէյի դէմ խաղի մասին: Երկրորդ խաղակէսին հակառակորդը բրեսինգի դիմեց: Պէտք է հանգիստ խաղալ որպէսզի նոր արդիւնքներ գրանցենք: Արդիւնքին ոչ մէկուն, որ ոչ ոք չէր ցանհծկանար: Մեզ պէտք է ուշադրութիւնը կեդրոնացնել դէպի գնդակը: Առաջին խաղակեսին մենք կը կառավարէինք խաղը, բայց յետոյ Պարագուայը նախաձեռնութիւնը վերցուց իր ձեռքը»<ref>[http://www.sport-express.ru/football/copa-america/news/886296/ ЛИОНЕЛЬ МЕССИ: "АРГЕНТИНЕ СТЫДНО ЗА НИЧЬЮ С ПАРАГВАЕМ"]</ref>, |}} – Մեսսիի խօսքը կը մէջբերէ Մարկան։ Յաջորդ խաղը Ուրուգուէի դէմ խաղն էր, այս երկու հաւաքականներուն խաղը կը համարուէր Հարաւային Ամերիկայի ամենալաւ հանդիպումը։ Հանդիպումը աւարտեցաւ 1-0 յաղթանակ Արժանթինի, միակ յաղթական կօլ հարուածողը Սերժիո Ակուերոն էր<ref>[http://football.ua/copaamerica/273454-kopa-amerika-2015-argentina-urugvajj-10.html Копа Америка — 2015. Аргентина — Уругвай 1:0]</ref>: Նուազագոյն հաշիւով յաղթանակէն ետք, Լիոնել Մեսսին ճանաչուեցաւ խաղին լաւագոյն խաղացողը, որ նշան այս անգամ ընդունեց<ref>[http://football24.ua/home/showSingleNews.do?messi_posle_shtrafa_dlya_argentinyi_prinyal_ocherednuyu_nagradu_mvp_foto&objectId=267609&lang=ru Месси принял очередную награду MVP]</ref>: Խաղէն ետք արժանթինցիին հետ հարցազրոյց կատարեցին։ {{քաղվածք|«Ուրուգուէյցիները մեզ դժուար խաղ առաջարկեցին, որուն մէջ շատ կոպտութիւն կար: Բայց մենք ապացուցեցինք, որ կրնան հանդես գալ այսպէս: Ուրուկուէյցիները չեն ցանկանար ֆութպոլ խաղալ: Ափսոս որ մեզ չ՛յաջողեցան յաղթել պարագուիոյ հաւաքականին: Բայց հիմա մենք մեր խումբին մէջ կը զբաղեցնենք առաջին հորիզոնականը: Կը ցանկանանք միւս պուլին դուրս գալ առաջին հորիզոնականով»<ref>[http://www.championat.com/football/news-2171165-messi-urugvaj-osobo-ne-khotel-igrat-v-futbol-no-argentina-dobilas-svoego.html Месси: Уругвай особо не хотел играть в футбол, но Аргентина добилась своего"]</ref>, |}} — Մեսսի խօսքերը կը մեջբերէ Մարկան։ Խմբային պուլի վերջին խաղին արժանթինի հաւաքականը Ճամայկայի դէմ խաղին տարաւ նուազագոյն 1-0 հաշիւով յաղթանակ, կօլի հեղինակը Կոնզալօ Հիկուէյնն էր<ref>[http://www.championat.com/football/news-2174625-gol-iguaina-prinjos-argentine-pobedu-nad-jamajkoj.html Гол Игуаина принёс Аргентине победу над Ямайкой]</ref>: Արժանթինան միւս պուլ անցապ առաջին հորիզոնականով (7 միաւորով)։ Քառորդ եզրափակչին Արժանթինի հաւաքականը հանդիպեցաւ Քոլումպիայի հաւաքականին։ Արժանթինցիները Քոլումպիայի դարպասապահի՝ Դաւիթ Օսպինի լաւ խաղին արդիւնքով չի կրցան հիմնական ժամանակին յաղթել (0-0), բայց 11 մեթրանոցով արժանթինցիները աւեի համարձակ կ՛իրացնեն 11 մեթրանոցները եւ կը յաղթեն 5-4 հաշիւով, որմէ ետք անոնց հանդիպման կը սպասուէր Ամերիկայի բաժակին կիսաեզրափակչին<ref>[http://football.ua/copaamerica/274309-kopa-amerika-2015-argentina-kolumbija-00-54-po-pen.html Копа Америка — 2015. Аргентина — Колумбия 0:0 (5:4 по пен.)]</ref>: Այդ հանդիպման ժամանակ Մեսսին հրաշալի կ՛իրացնէ 11 մեթրանողը, եւ ինչպէս միշտ ան լաւագոյնն էր, Պարսելոնայի հարձակողը ինչպէս բոլոր հանդիպումներուն այնպէս ալ այս հանդիպմանը վտանգաւոր պահեր կը ստեղծէր հակառակորդի դարպասին, եւ հանդիպման աւարտէն ետք Մեսսին ճանաուեցաւ խաղին լաւագոյն ֆութպոլիստը<ref>[http://www.championat.com/football/news-2179242-messi-nazvan-luchshim-igrokom-matcha-argentina---kolumbija.html Месси назван лучшим игроком матча Аргентина — Колумбия]</ref>: Կիսաեզրափակիչը բոլորը կը սպասէիմ, որովհետեւ կի խաղային Արժանթինի եւ Պրազիլիոյ հաւաքականները, բայց պենտակամպեոնները առանց Նեյմարի ոչ մէկ խոչնոտ չէին ներկայացներ։ Այս դեպքերէն ետք արժանթինցիները պէտք է արագուայցիներուն հետ եւս մէկ հանդիպում անցկացնէին։ Այդ խաղին [[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Արժանթին]]ը խաղադաշտ մտաւ բոլորովին պատրաստ, շատ հարաւամերիկացիներ կրկին կը կարծէին, որ աշխարհի լաւագոյն հաւաքականը [[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Արժանթին]]ն է, Պարագուայը շատ թոյլ էր արժանթինցիներու գրոհներու դէմ. այդ շոու մըն էր, որ աւարտեցաւ [[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւքական|Արժանթին]] յաղթանակով (6-1)<ref>[http://www.gazeta.ru/sport/2015/07/01/a_6862453.shtml Аргентина порезвилась, Месси промолчал]</ref>: Ինքը՝ Լիոնել Մեսսին, 6 կօլային գրոհներէն կը մասնակցի 5-ին, ու թէեւ խաղադաշտէն դուրս եկաւ առանց կօլ դնելու, բայց կրնայ այդ խաղն ալ գրանցել իր աշխուժութեան. կէս ժամուայ ընթացքին ան խաղադաշտին մէջ ամբողջ աշխուժութեամբ խաղացաւ. աշխարհի ամենաթանկարժէք ֆութպոլիստը հրաշալի մարտ վարեց առանց որեւէ լարման, եւ անոր շնորհիւ ան հայտարարուեցաւ խաղի լաւագոյն ֆութպոլիստը<ref>[http://www.championat.com/football/news-2182314-messi-priznan-luchshim-igrokom-matcha-argentina---paragvaj.html Месси признан лучшим игроком матча Аргентина — Парагвай]</ref><ref>[http://www.sport-express.ru/football/copa-america/reviews/891653/ БЛИСТАТЕЛЬНЫЙ МЕССИ, СТРАШНАЯ АРГЕНТИНА]</ref>: Ինքը՝ [[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Արժանթին]]ի հաւաքականի աւագը, խաղէն ետք կ՛ըսէր.{{քաղվածք| «Մինչ առաջին կոլը գնդակը չէր ուզեր մտնել դարպասը, բայց մենք գիտէինք՝ բաւական է անգամ մը հարուածել եւ մենք կը ճեղքենք: Չորս խաղերու մէջ մենք դրած էինք չորս կոլ, իսկ այս խաղին՝ միանգամէն վեց կոլ: Մենք Աշխարհի առաջնութեան (2014 թուականին) հասանք եզրափակիչ, իսկ հիմա՝ Ամերիկայի Բաժակի եզրափակիչը, եւ այժմ մենք կը ցանկանանք յաղթել այդ: Ինձ համար կարեւոր չէ՝ ես կոլ կը հարուածեմ թէ ոչ, այդ պէտք է խումբը կատարէ: Ինչպէս ես, այնպէս ալ գործընկերներս յոյս ունինք, որ Աստուած ամենակարեւոր կոլերը կը պահէ եզրափակչի համար»<ref>[http://www.eurosport.ru/football/copa-america/2015/story_sto4803344.shtml Нападающий сборной Аргентины Лионель Месси: «Надеюсь, бог приберег мои голы на финал»]</ref>.|}} Եզրափակչին մրցեցին [[Արժանթինի ֆուտբոլի ազգային հաւաքական|Արժանթինի]]ի և Չիլիի հաւաքականները։ Խաղը շատ կոպիտ ու լարուած ստացուեցաւ, շատ քիչ կօլային պահեր ստեղծուեցան։ Չիլիացիները «բանտարկութեան» կ՛ենթարկուէին Մեսսիին, որու ոտքերուն երբեմն կը հարուածէին<ref>[http://www.marca.com/2015/07/04/futbol/copa-america/1436043913.html Medel interpreta con Messi su propia versión de la patada de De Jong a Xabi]</ref>: Խաղին կօլ չ՛արձանագրուեցաւ, իսկ Ամերիկայի Բաժակին յաղթողը որոշելու համար 11 մեթրանոցներ հարուածեցին։ Արժանթինցիները կրցան ընդամենը 1 կօլ դնել 11 մեթրանոցիցէն, որ հարուածեց Մեսսին, իսկ չիլիացիները, հստակ իրացնելով 4 11 մեթրանոցները, յաղթեցին Ամերիկայի բաժակը (4-1)<ref>[http://zn.ua/SPORT/sbornaya-chili-v-serii-penalti-obygrala-argentinu-v-finale-kubka-ameriki-181539_.html Сборная Чили в серии пенальти обыграла Аргентину в финале Кубка Америки]</ref>: Մինչ մրցանակաբաշխութիւնը Մեսսին հրաժարեցաւ Ամերիկայի Բաժակի լաւագոյն խաղացողի կոչումէն, որ շատ զարմացուցին կազմակերպիչներուն։ {{քաղվածք|«Անհաւանական է: Մեսսին հրաժարեցաւ 2015 թոպականին Ամերիկայի բաժակի լաւագոյն խաղացող մրցանակէ, որովհետեւ ցանկացաւ խուսափիլ անարգանքէ, ինչպէս 2014 թուականին Աշխարհի առաջնութեանը: Այդ էր միջոցառման 10 վարկեան ուշ սկսելուն պատճառը: Անոնք կը ցանկանային համոզել Մեսսիին, իսկ մարզադաշտին մէջ ոչ ոք չէր հասկանար՝ ինչ կը կատարէր»<ref name="sport.rbc.ru">[http://sport.rbc.ru/article/258906/ Месси отказался от приза лучшему игроку Кубка Америки-2015]</ref>, | գրած է beIN Sports-ի ամսագիր Թանգերտի Բալմերուն իր թուիթերուն մէջ:}} Աւելի ուշ տեղեկութիւնը հաստատեց ''[[Marca]]'' պարբերականը։ Արժանթինցին չստացաւ մրցանակը եւ խնդրեց կազմակերպիչներուն, որ անոնք հրաժարին Կոպա Ամերիկայի լաւագոյն ֆութպոլիստ ընտրելէ ետք։ Սպանական կայքի ցուցադրած տեսահոլովակին մէջ կ’երեւէր, թէ ինչպէս մրցաշարի լաւագոյն խաղացողի մրցանակը կը վերցնեն յատուկ պատուանդանէն. այդպիսի պատուանդաններուն ցուցադրուած էին մրցաշարի լաւագոյն դարպասապահի, լաւագոյն երիտասարդ ֆութպոլիստի եւ այլ անհատական պարգեւները<ref>[http://www.marca.com/2015/07/05/futbol/copa-america/1436123341.html Messi rechazó recoger el premio a MVP de la Copa América]</ref>,<ref name="sport.rbc.ru">[http://sport.rbc.ru/article/258906/ Месси отказался от приза лучшему игроку Кубка Америки-2015]</ref>: Արդիւնքին մէջ Լիոնել Մեսսին հաւաքականին հետ միասին տարուայ ընթացքին կը պարտուի 2-րդ եզրափակչին մէջ. անցածը Աշխարհի առաջնութիւնն էր՝ [[Պրազիլիո]]յ մէջ, այս՝ Ամերիկայի բաժակը՝ [[Չիլի]]ի մէջ։ == Անձնական կեանք == Մեսսին որոշ ժամանակ կը հանդիպէր Մաքարէնայ Լեմոսի՝ երիտասարդ արժանթինցի աղջկայ հետ, իր հայրենի Ռոքսարիոյ քաղաքէն։ Կը նշուէր, որ անոնց ծանոթացուցած էր աղջկան հայրը։ Մեսսին եւ Լեմոսը կը հանդիպէին Գերմանիոյ աշխարհի բաժակի ժամանակ։<ref>{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID= 11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=18 June 2009|language=Spanish}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title=Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=El Universal|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=31 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531053417/http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|dead-url=yes}}</ref> Նախնին ան հարաբերութիւններ ունեցած է նաեւ արժանթինցի մոտել Լուչիանա Սալազարի հետ։<ref>{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title=Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=8 June 2009|dead-url=no}}</ref> 2009 թուականին յունուարին, ''Hat Trick Barca'' ծրագրի ժամանակ Channel 33-ին մէջ ան ըսած է՝ «Ես ունիմ ընկերուհի, եւ ան կ’ապրէր Արժանթինի մէջ, ես ուրախ եմ անոր հետ»։ Միեւնոյն ժամանակ անոր կը նկատէին Անտոնելայ Ռոկուզոյի հետ։<ref name="Roccuzzo">{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date= 21 April 2009 |accessdate= 13 July 2009 |language=Italian}}</ref> [[Պատկեր:Lionel Messi after game.jpg|left|150px|thumb|Մեսսին իրական կեանքին մէջ]] Մեսսին Բենխաղմին Ակուէրոյի՝ Սերժիո Ակուէրոյի որդիին կնքահայրն է։ ՊԵՍ 2009 թուականին, ՊԵՍ 2010 թուականին ([[Ֆերնանտօ Թորես]]ի հետ), ՊԵՍ 2011 թոպականին տեսախաղի սկաւառակի վրայ պատկերուած էր Մեսսին: Ան կը հանդիսանար նաեւ [[Adidas]], [[Storkman]], [[A-Style]], [[Mirage]], [[el Banco Sabadell]], [[YPF]], [[MasterCard]], [[Garbarino]], [[Xbox]], [[McDonald’s]], [[Danone]], [[Пепси|Pepsi]], [[Movistar]] ընկերութիւններու գլխաւոր դէմքը։ Լիոնել Մեսսին նաեւ կը հանդիսանար [[ՅՈՒՆԻՍԵՖ]] միջազգային կազմակերպութեան բարի կամքի դեսպանը։ 2012 թուականին մայիս 16-ին [[Electronic Arts]]-ը հաստատեց, որ Ֆիֆա 2013-ի կազմին վրայ կրկին Մեսսին է պատկերուած։ Մեսսին ընդունեց իր մասնակցութիւնը նոր համակարգին զարգացման մէջ<ref>[http://www.livesport.ru/games/2012/05/16/fifa_13_cover/ Лионель Месси стал «лицом» «FIFA 13»]</ref>: 2012 թուականին Մեսսին շարունակեց լիովին վճարել Մարրոկացի 6-ամեա Վալիդ Կաշաշայի բուժման ծախսերը. երեխան կը ցանկանար դառնալ ֆութպոլիստ, սակայն չէր կրնար իրականացնել իր երազանքը աճի հորմոնի անբաւարար ըլլալու պատճառով<ref>[http://www.championat.com/football/news-1181228-messi-predlozhit-oplatit-shestiletnee-lechenie-bolnogo-marokkanskogo-malchika.html Месси предложил оплатить шестилетнее лечение больного марокканского мальчика]</ref>: 2012 թուական նոյեմբեր 2-ին Պարսելոնայի ծննդատանը ծնաւ Մեսսիին եւ Անտոնելլային տղան, որուն անուանեցին Թիակօ<ref>[http://www.sports.ru/tribuna/blogs/toronto/383676.html «Держите его подальше от Венгера». Как мир реагировал на рождение сына Месси]</ref>: 2015 թուականին Մեսսին կը պատրատուէր կրկին հայր դառնալ<ref>{{cite news | url=http://prosport-online.ru/news-4032-futbolist-barselony-lionel-messi-gotovitsya-stat-otcom-vo-vtoroj-raz | title=Лионель Месси готовится стать отцом во второй раз | access-date=2016-02-29 | archive-date=2015-05-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150506045902/http://prosport-online.ru/news-4032-futbolist-barselony-lionel-messi-gotovitsya-stat-otcom-vo-vtoroj-raz | dead-url=yes }}</ref>: 2013 թուականին յունուարին Մեսսին 152 հազար իւրօ տրամադրեց Ռոսարիո մարզական ակումբին վերակառուցման համար<ref>[http://www.championat.com/football/news-1428503-messi-pozhertvoval--152-tys-na-rekonstrukciju-sportivnogo-centra-v-rodnom-gorode.html Месси пожертвовал € 152 тыс. на реконструкцию спортивного центра в родном городе]</ref>: Անգամ մը Արժանթինի հաւաքականի մարզիչ Ալեքսանտրօ Սաբելեան ըսաւ, որ Մեսսին խաղը նկարագրելու համար պէտք է նոր բառ մը։ Մեսսիի հետ երկար տարիներ համագործակցող ընկերութիւնը՝ [[Պեպսի|Pepsi]]ն, սոցիալական կայքերուն մէջ սկսած էր մրցարշաւ՝ կոչ ընելով մտածել ածական, որ կպնութագրի Մեսսիի խաղը։ 2013 թուականին փետրուարին Սպանական «Santillana» բառարանին մեջ մտաւ '''inmessionante''' ածականը՝ ձեւաւորուած Մեսսիի ազգանունէն։ Նոր բառը ունէր 2 իմաստ. 1) Մեսսի խաղաոճ, ինքնակատարելագործման անսահմանափակ ունակութիւն, 2) բոլոր ժամանակներու լաւագոյն ֆութպոլիստ<ref>[http://lenta.ru/news/2013/02/11/messi/ Лионель Месси стал прилагательным в испанском словаре]</ref>: 2013 թուականին սկզբին Մեսսիին եւ անոր հօրը՝ Խորխէին, մեղադրեցին 4 միլիոն իւրօէ աւեի հարկեր չ’ըվճարելու մէջ<ref>{{cite web|url=http://www.eurosport.ru/football/liga/2012-2013/story_sto3799393.shtml|title=Лионель Месси обвинен в налоговом мошенничестве|publisher=''[[Евроспорт]]''|date=2013-06-12|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303223128/http://www.eurosport.ru/football/liga/2012-2013/story_sto3799393.shtml|archivedate=2016-03-03|accessdate=2016-02-29|dead-url=yes}}</ref>: Սպանական իշխանութիւններու վարկածով Լիոնելը 2006 թուականէն 2009 թուականներուն թաքցրած է իր եկամուտներու շուրջ ինֆորմացիան հարկերէն խուսափելու համար<ref>{{cite web|url=http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Evropejskie_chempionaty/Ispaniya/spbnews_NI385352_Messi-podozrevayut-v-uklonenii-|title=Месси подозревают в уклонении от уплаты налогов|publisher=[[sportbox.ru|''Спортбокс'']]|date=2013-06-12|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130716014134/http://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/Evropejskie_chempionaty/Ispaniya/spbnews_NI385352_Messi-podozrevayut-v-uklonenii-|archivedate=2013-07-16|accessdate=2016-02-29|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2013/06/12/taxes/|title=Лионеля Месси обвинили в неуплате налогов|publisher=''Լենտա.ռու''|date=2013-06-12|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304232531/http://lenta.ru/news/2013/06/12/taxes/|archivedate=2016-03-04|accessdate=2016-02-29|dead-url=yes}}</ref>: Իր կարգին արժանթիմցին ըսած է, որ ինքը իր հօր հետ երբէք օրէնքները չի խախտեր<ref>{{cite web|url=http://www.championat.com/football/news-1553656-messi-vsegda-sobljudali-vse-nashi-nalogovye-objazatelstva.html|title=Месси и его отец: всегда соблюдали все наши налоговые обязательства|publisher=''[[Чемпионат.com]]''|date=2013-06-12|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304090645/http://www.championat.com/football/news-1553656-messi-vsegda-sobljudali-vse-nashi-nalogovye-objazatelstva.html|archivedate=2016-03-04|accessdate=2016-02-29|dead-url=yes}}</ref>: {{քաղվածք|Մենք լրատուամիջոցներէն իմացէր ենք Սպանական դատախազութեան՝ մեր դէմ սկսած գործին մասին: Այդ կը զարմացնէ, որովհետեւ մենք երբէք չենք խախտեր օրէնքը: Մենք միշտ կը վճարենք հարկերը՝ օգտուելով մեր խորհրդականներու օգնութենէ, որոնք պարզութիւն կմտցնեն այդ հարցին մէջ<ref>{{cite web|url=http://www.eurosport.ru/football/liga/2013-2014/story_sto3799664.shtml|title=Лионель Месси: «Мы никогда не нарушали закон»|publisher=''[[Евроспорт]]''|date=2013-06-12|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303220452/http://www.eurosport.ru/football/liga/2013-2014/story_sto3799664.shtml|archivedate=2016-03-03|accessdate=2016-02-29|dead-url=yes}}</ref>.|}} Մեսսիին հայրը՝ Խորխէ Օրասիոն, նոյնպէս մեկնաբանեց կատարուածը. {{քաղվածք|Ես զարմացած եմ, որ Պարսելոնայի դատախազութիւնը մեր դէմ բողոքած է: Մենք միշտ կը վճարենք հարկերը եւ երբէք չենք զլանում: Լիոյի փաստաբանները արդեն գիտեն իրավիճակին մասին, այնպէս որ շուտով կզբաղինք այդ գործով<ref>{{cite web|url=http://www.sovsport.ru/news/text-item/616486|title=Отец Месси: Юристы Лео вскоре приступят к разрешению «налогового» вопроса|publisher=''[[Советский спорт]]''|date=2013-06-12|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924141019/http://www.sovsport.ru/news/text-item/616486|archivedate=2015-09-24|accessdate=2016-02-29|dead-url=yes}}</ref>:|}} == Նուաճումները == === Խմբային === [[Պատկեր:Flag of Spain.svg|40px]] <big>'''«[[Պարսելոնա ՖԱ|Պարսելոնա]]»'''</big> * [[Լա Լիկա]] '''(6)'''։ 2004-05, 2005-06, 2008-09, 2009-10, 2010-11, 2012-2013 * [[Կոպա տէլ Ռէյ]] '''(2)'''։ 2008-09, 2011-2012 * Սպանիոյ սուբըբաժակ '''(5)'''։ 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013 * [[Յաղթականներու Լիկա]] '''(3)'''։ 2005-06, 2008-09, 2010-11 * [[ԻՒԵՖԱ Սուբըր բաժակ]] '''(2)'''։ 2009, 2011 * Միջմայրցամաքային բաժակ '''(2)'''։ 2009, 2011 [[Պատկեր:Flag of Argentina.svg|40px]] <big>'''[[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական]]'''</big> * ֆութպոլի աշխարհի երիտասարդական առաջնութիւն։ 2005 * Ամարային Օլիմբիական խաղերու յաղթական։ 2008 === Անհատական === * «[[Ոսկէ գնդակ]]» (''France Football'') '''(5)'''։ 2009, 2010, 2011, 2012, 2015 * Աշխարհի լաւագոյն ֆութպոլիստ (''World Soccer'') '''(2)'''։ 2009, 2011 * Եւրոպայի լաւագոյն ֆութպոլիստ (''Onze d’Or'') '''(2)'''։ 2009, 2010 * Աշխարհի լաւագոյն ֆութպոլիստ (''FIFPro'') '''(2)'''։ 2009, 2010 * Աշխարհի լաւագոյն ֆութպոլիստ ([[ՖԻՖԱ]])։ 2009 * «Ոսկէ խաղակոշիկի» մրցանակակիր։ 2010 * [[Յաղթականներու Լիկա]]յի լաւագոյն ռմբարկու '''(4)'''։ 2008-09 (9 կօլ), 2009-10 (8 կօլ), 2010-11 (12 կօլ), 2011-12 (14 կօլ) * Արժանթինի լաւագոյն ֆութպոլիստ '''(5)'''։ 2005, 2007, 2008, 2009, 2010 * Սպանիոյ լաւագոյն ֆութպոլիստ («Տոն Պալոն» մրցանակ) '''(3)'''։ 2007, 2009, 2010 * [[Լա Լիկա]]յի լաւագոյն խաղացող (Տի Սթեֆանոյի մրցանակ) '''(3)'''։ 2008-09, 2009-10, 2010-11 * [[Լա Լիկա]]յի լաւագոյն խաղացող (''LFP'') '''(3)'''։ 2008-09, 2009-10, 2010-11 * «Պիչիչի» մրցանակ։ 2010 * լաւագոյն երիտասարդ ֆութպոլիստ (''FIFPro'') '''(2)'''։ 2007, 2008 * լաւագոյն երիտասարդ ֆութպոլիստ (''World Soccer'') '''(3)'''։ 2006, 2007, 2008 * ''FIFPro''-ի խորհրդանշական հաւաքականի անդամ '''(5)'''։ 2007, 2008, 2009, 2010, 2015 * Եւրոպայի խորհրդանշական հաւաքականի անդամ ([[ԻՒԵՖԱ]]) '''(5)'''։ 2008, 2009, 2010, 2011, 2015 * Արժանթինի լաւագոյն մարզիկ։ 2011 * Խփած է Պարսելոնայի պատմութեան 10000-րդ կօլը (պաշտօնական խաղերուն մէջ) == Գործի ասպարէզի վիճակագրութիւն == === Գործի ասպարէզին տեսութիւն === {|border=1 align=center cellpadding=4 cellspacing=2 style="background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" |+ '''<big> վիճակագրութիւն</big>''' |- style=background:beige !rowspan=2 width=170|Ակումբ !rowspan=2 width=90|Ամսաթիւ !colspan=2 width=140|Պաշտօնական<br />խաղ !colspan=2 width=140|Ընկերական<br />խաղ !colspan=2 width=140|Արդիւնքին մէջ |- style=background:beige !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ |- |align=center height=30|'''[[Պարսելոնա (ֆութպոլային ակումբ, Պարսելոն)|Պարսելոնա]]''' |align=center|2003—2026 |align=center|498 |align=center|423 |align=center|43 |align=center|29 !541 !452 |- |align=center height=30|'''[[Պարսելոնա Բ]]''' |align=center|2004—2005 |align=center|22 |align=center|6 |align=center|0 |align=center|0 !22 !6 |- |align=center height=30|'''[[Պարսելոնա Գ]]''' |align=center|2003—2004 |align=center|10 |align=center|5 |align=center|0 |align=center|0 !10 !5 |- |align=center height=30|'''[[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Արժանթին]]''' |align=center|2005—2026 |align=center|105 |align=center|49 |align=center|1 |align=center|0 !106 !49 |- |align=center height=30|'''[[Արժանթինի մինչեւ 20 տարեկաններու ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Արժանթին (մինչեւ 20 տարեկան)]]''' |align=center|2004—2005 |align=center|18 |align=center|14 |align=center|0 |align=center|0 !18 !14 |- |align=center height=30|'''[[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Արժանթին]]''' |align=center|2008 |align=center|5 |align=center|2 |align=center|1 |align=center|0 !6 !2 |- |align=center height=30|'''Այլ'''<ref>Բարեգործական խաղեր</ref> |align=center|2008—2014 թուական |align=center|- |align=center|- |align=center|14 |align=center|23 !14 !23 |- style=background:beige !colspan=2|Ամբողջ գործի ասպարէզին ընթացքին !658!!499!!59!!52!!717!!551 |} ''(2015 թուական դեկտեմբեր 12-ի տուիալներով)'' === Ակումբային գործի ասպարէզ === {|border=1 align=center cellpadding=4 cellspacing=2 style="background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" |+ '''<big>Ակումբին մէջ կայացած գործի ասպարէզ</big>''' |- style="background:beige" !rowspan="2" width=136|Ակումբ !rowspan="2"|Մրցաշրջան !colspan="2"|Առաջնութիւն !colspan="2"|Բաժակ<ref>[[Սպանիոյ բաժակ]]:</ref> !colspan="2"|Եւրոբաժակ<ref>[[Յաղթականներու լիկա]]</ref> !colspan="2"|Այլ<ref>Սպանիոյ Սուբըրբաժակ, ԻՒԵՖԱ-ի Սուբըրբաժակ, Աշխարհի ակումբին մէջ կայացած առաջնութիւն:</ref> !colspan=2|{{comment|Արդիւնքին մէջ|Պաշտօնական խաղեր}} !colspan=2|<small>Ընկերական<br />խաղեր</small> !colspan=2|{{comment|Բոլորը|Պաշտօնական եւ ընկերական խաղերը}} |- style="background:beige" !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ |- |rowspan=2 align=center|'''Պարսելոնա Գ''' |align="center"|2003/04 |align="center"|10 |align="center"|5 |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|0 |align="center"|0 !10 !5 |align="center"|0 |align="center"|0 !10 !5 |- style="background:lemonchiffon" ! Արդիւնքում !! 10 !! 5 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 10 !! 5!!0!!0!!10!!5 |- |rowspan="3" align=center|'''[[Պարսելոնա Բ]]''' |align="center"|2003/04 |align="center"|5 |align="center"|0 |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|0 |align="center"|0 !5 !0 |align="center"|0 |align="center"|0 !5 !0 |- |align="center"|2004/05 |align="center"|17 |align="center"|6 |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|0 |align="center"|0 !17 !6 |align="center"|0 |align="center"|0 !17 !6 |- style="background:lemonchiffon" ! Արդիւնքում!! 22 !! 6 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! 22 !! 6!!0!!0!!22!!6 |- |rowspan=14 align=center|'''[[Պարսելոնա ՖԱ|Պարսելոնա]]''' |align="center"|[[Լա Լիկա 2003/04|2003-04]] |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- !0 !0 |align="center"|2 |align="center"|0 !2 !0 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2004-2005|2004-05]] |align="center"|7 |align="center"|1 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 !9 !1 |align="center"|8 |align="center"|3 !17 !4 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2005-2006|2005-06]] |align="center"|17 |align="center"|6 |align="center"|2 |align="center"|1 |align="center"|6 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|0 !25 !8 |align="center"|4 |align="center"|2 !29 !10 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2006-07|2006-07]] |align="center"|26 |align="center"|14 |align="center"|2 |align="center"|2 |align="center"|5 |align="center"|1 |align="center"|3 |align="center"|0 !36 !17 |align="center"|4 |align="center"|1 !40 !18 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2007-08|2007-08]] |align="center"|28 |align="center"|10 |align="center"|3 |align="center"|0 |align="center"|9 |align="center"|6 |align="center"|0 |align="center"|0 !40 !16 |align="center"|2 |align="center"|1 !42 !17 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2008-09|2008-09]] |align="center"|31 |align="center"|23 |align="center"|8 |align="center"|6 |align="center"|12 |align="center"|9 |align="center"|0 |align="center"|0 !51 !38 |align="center"|3 |align="center"|4 !54 !42 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2009-10|2009-10]] |align="center"|35 |align="center"|34 |align="center"|3 |align="center"|1 |align="center"|11 |align="center"|8 |align="center"|4 |align="center"|4 !53 !47 |align="center"|5 |align="center"|2 !58 !49 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2010-11|2010-11]] |align="center"|33 |align="center"|31 |align="center"|7 |align="center"|7 |align="center"|13 |align="center"|12 |align="center"|2 |align="center"|3 !55 !53 |align="center"|3 |align="center"|2 !58 !55 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2011-12|2011-12]] |align="center"|37 |align="center"|50 |align="center"|7 |align="center"|3 |align="center"|11 |align="center"|14 |align="center"|5 |align="center"|6 !60 !73 |align="center"|1 |align="center"|2 !61 !75 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2012-13|2012-13]] |align="center"|32 |align="center"|46 |align="center"|5 |align="center"|4 |align="center"|11 |align="center"|8 |align="center"|2 |align="center"|2 !50 !60 |align="center"|4 |align="center"|5 !54 !65 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2013-14|2013-14]] |align="center"|31 |align="center"|28 |align="center"|6 |align="center"|5 |align="center"|7 |align="center"|8 |align="center"|2 |align="center"|0 !46 !41 |align="center"|5 |align="center"|5 !51 !46 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2014-15|2014-15]] |align="center"|38 |align="center"|43 |align="center"|6 |align="center"|5 |align="center"|13 |align="center"|10 |align="center"|0 |align="center"|0 !57 !58 |align="center"|1 |align="center"|1 !58 !59 |- |align="center"|[[Լա Լիկա 2015-16|2015-16]] |align="center"|10 |align="center"|5 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|3 |align="center"|3 |align="center"|3 |align="center"|3 !16 !11 |align="center"|1 |align="center"|1 !17 !12 |- style="background:lemonchiffon" !Արդիւնքները!!325!!291!!50!!34!!102!!80!!21!!18!!498!!423!!43!!29!!541!!452 |- style="background:beige" !colspan="2"|Ամբողջ ընթացքին!!357!!302!!50!!34!!102!!80!!21!!18!!530!!434!!43!!29!!573!!463 |} ''(2015 թուականին դեկտեմբեր 12-ի տուիալներով)'' === Ելոյթները հաւաքականին մէջ === ''Վերանայուած է [[1 Յուլիս]] [[2015]] թուականին:'' {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- style="background:beige" !rowspan="2"|Մրցաշրջան !colspan="2"|Ընկերական !colspan="2"|Առաջնութիւն !colspan="2"|Բոլորը |- style="background:beige" !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ !Խաղ !կօլ |- |- |2005 |2||0||3||0||5||0 |- |2006 |4||1||3||1||7||2 |- |2007 |4||2||10||4||14||6 |- |2008 |2||1||6||1||8||2 |- |2009 |2||2||8||1||10||3 |- |2010 |5||2||5||0||10||2 |- |2011 |5||2||8||2||13||4 |- |2012 |4||7||5||5||9||12 |- |2013 |2||3||5||3||7||6 |- |2014 թուականին |7||4||7||4||14||8 |- |2015 |0||0||6||1||6||1 |- style="background:beige" !Ամբողջ գործի ասպարէզին ընթացքին !37||24||66||22||103||46 |} === Խաղերը եւ կօլերը հաւաքականի կազմին մէջ === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size: 95%" align= width=755px |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #75aadb; border: 1px #aaaaaa solid" colspan=7| '''Մեսսիին խաղերը եւ կօլերը [[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Արժանթին]]ի կազմին մէջ''' |- {{!}} align=center width=50{{!}}'''№''' {{!}} align=center width=125{{!}}'''Ամսաթիւ''' {{!}} align=center width=165{{!}}'''Մրցակից''' {{!}} align=center width=80{{!}}'''Հաշիւ''' {{!}} align=center width=80{{!}}'''Մեսիի կօլերը''' {{!}} align=center width=190{{!}}'''Առաջնութիւն''' {{!}}- {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[17 փետրուար]], 2005 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Հունգարիա}} [[Հունգարիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Հունգարիա]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}[[3 սեբտեմբեր]], 2005 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Պարագվայ}} [[Պարագուայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պարագուայ]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2006 թուականինն ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[9 հոկտեմբեր]], 2005 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Պերու}} [[Բերուի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Բերու]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2006 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}4 {{!}}[[12 հոկտեմբերի]], 2005 թուականին {{!}}{{դրօշ|Ուրուգվայ}} [[Ուրուգվայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Ուրուգվայ]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2006 թուականինն ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}5 {{!}}[[1 մարտի]], 2006 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Խորվաթիա}} [[Քորուաթիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Քորուաթիա]] {{!}}align=center{{!}}2:3 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}6 {{!}}[[30 Մայիս]], 2006 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Անկոլա}} [[Անկոլայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Անկօլա]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}7 {{!}}[[16 յունիս]], 2006 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Սերբիա եւ Չերնոգորիա}} [[Սերպիոյ եւ Չերնոգորիայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Սերպիա եւ Չերնոգորիա]] {{!}}align=center{{!}}6:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2006 թուականինն ԱԱ-ի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}8 {{!}}[[21 յունիս]], 2006 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Հոլանդիա}} [[Հոլանտայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Հոլանտա]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2006 թուականինն ԱԱ-ի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}9 {{!}}[[24 յունիս]], 2006 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Մեկսիկա}} [[Մեքսիքիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Մեքսիքա]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2006 թուականինն ԱԱ-ի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}10 {{!}}[[3 սեբտեմբեր]], 2006 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Բրազիլիա}} [[Պրազիլիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պրազիլ]] {{!}}align=center{{!}}0:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}11 {{!}}[[18 ապրիլի]], 2007 թուականին {{!}}{{դրօշ|Չիլի}} [[Չիլիի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Չիլի]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}12 {{!}}[[2 յունիս]], 2007 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Շվեցարիա}} [[Շուէյցարիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Շուէյցարիա]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}13 {{!}}[[5 յունիս]], 2007 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Ալժիր}} [[Ալժիրի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Ալժիր]] {{!}}align=center{{!}}4:3 {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}14 {{!}}[[28 յունիս]], 2007 թուականինն {{!}}{{դրօշ|ԱՄՆ}} [[ԱՄՆ-ի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|ԱՄՆ]] {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}} {{!}}2007 թուականինն Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}15 {{!}}[[2 յուլիս]], 2007 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Կոլումբիա}} [[Քոլումպիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Քոլումպիա]] {{!}}align=center{{!}}4:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2007 թուականինն Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}16 {{!}}[[5 յուլիս]], 2007 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Պարագվայ}} [[Պարագուայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պարագուայ]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2007 թուականինն Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}17 {{!}}[[8 յուլիս]], 2007 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Պերու}} [[Բերուի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Բերու]] {{!}}align=center{{!}}4:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2007 թուականին Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}18 {{!}}[[11 հուլիսի]], 2007 թուականին {{!}}{{դրօշ|Մեկսիկա}} [[Մեկսիկայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Մեկսիկա]] {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2007 թուականինն Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}19 {{!}}[[15 յուլիս]], 2007 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Բրազիլիա}} [[Պրազիլիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պրազիլ]] {{!}}align=center{{!}}0:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2007 թուականինն Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}20 {{!}}[[22 փետրուար]], 2007 թուականինն {{!}}{{դրօշ|Նորվեկիա}} [[Նորուեգիայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Նորուեգիա]] {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}21 {{!}}[[11 սեբտեմբեր]], 2007 թուականին {{!}}{{դրօշ|Ավստրալիա}} [[Աւստրալիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Աւստրալիա]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}22 {{!}}[[13 հոկտեմբեր]], 2007 թուականին {{!}}{{դրօշ|Չիլի}} [[Չիլիի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Չիլի]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}23 {{!}}[[16 հոկտեմբեր]], 2007 թուականին {{!}}{{դրօշ|Վենեզուէլլա}} [[Վենէզուելլայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Վենէզուէլլա]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}24 {{!}}[[17 նոյեմբեր]], 2007 թուականին {{!}}{{դրօշ|Բոլիվիա}} [[Պոլիւիայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պոլիւիա]] {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}25 {{!}}[[20 նոյեմբերի]], 2007 թուականին {{!}}{{դրօշ|Կոլումբիա}} [[Կոլումբիայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Կուլումբիա]] {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}26 {{!}}[[4 յունիս]], 2008 թուականին {{!}}{{դրօշ|Մեկսիկա}} [[Մեքսիքիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Մեքսիքա]] {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}27 {{!}}[[8 յունիս]], 2008 թուականին {{!}}{{դրօշ|ԱՄՆ}} [[ԱՄՆ-ի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|ԱՄՆ]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}} {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}28 {{!}}[[15 հունիսի]], 2008 թուականին {{!}}{{դրօշ|Էկվադոր}} [[Էկուատորի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Էկուատոր]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}29 {{!}}[[18 յունիս]], 2008 թուականին {{!}}{{դրօշ|Բրազիլիա}} [[Պրազիլիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պրազիլ]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}30 {{!}}[[6 սեպտեմբերի]], 2008 թուականին {{!}}{{դրօշ|Պարագվայ}} [[Պարագուայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պարագուայ]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}31 {{!}}[[10 սեպտեմբեր]], 2008 թուականին {{!}}{{դրօշ|Պերու}} [[Բերուի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Բերու]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}32 {{!}}[[11 հոկտեմբեր]], 2008 թուականին {{!}}{{դրօշ|Ուրուգվայ}} [[Ուրուգուէյի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Ուրուգուէյ]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}33 {{!}}[[15 հոկտեմբեր]], 2008 թուականին {{!}}{{դրօշ|Չիլի}} [[Չիլիի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Չիլի]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}34 {{!}}[[11 փետրուար]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Ֆրանսիա}} [[Ֆրանսիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Ֆրանսա]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}35 {{!}}[[28 մարտ]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Վենեսուելա}} [[Վենեզուէլլայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Վենեզուէլլա]] {{!}}align=center{{!}}4:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}36 {{!}}[[1 ապրիլ]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Բոլիվիա}} [[Պոլիւիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պոլիւիա]] {{!}}align=center{{!}}1:6 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}37 {{!}}[[6 յունիս]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Կոլումբիա}} [[Կոլումպիայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Կուլումպիա]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}38 {{!}}[[10 յունիս]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Էկվադոր}} [[Էկուատորի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Էկուատոր]] {{!}}align=center{{!}}0:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}39 {{!}}[[5 սեբտեմբեր]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Բրազիլիա}} [[Պրազիլիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պրազիլի]] {{!}}align=center{{!}}1:3 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}40 {{!}}[[9 սեբտեմբեր]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Պարագվայ}} [[Պարագուայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պարագուայ]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}41 {{!}}[[10 հոկտեմբեր]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Պերու}} [[Բերուի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Բերու]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}42 {{!}}[[14 հոկտեմբեր]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Ուրուգվայ}} [[Ուրուգուէյի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Ուրուգուէյ]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}43 {{!}}[[14 նոյեմբեր]], 2009 թուականին {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Սպանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Սպանիա]] {{!}}align=center{{!}}1:2 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}44 {{!}}[[3 մարտ]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Գերմանիա}} [[Գերմանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Գերմանիա]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}45 {{!}}[[12 յունիս]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Նիգերիա}} [[Նիժերիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Նիժերիա]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}46 {{!}}[[17 յունիս]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Հարավային Կորեա}} [[Հարաւային գործի ասպարէզի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Հարաւայինգործի ասպարէզ]] {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}47 {{!}}[[23 յունիս]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Հունաստան}} [[Հունաստանի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Յունաստան]] {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}48 {{!}}[[28 յունիս]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Մեկսիկա}} [[Մեքսիքիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Մեքսիքա]] {{!}}align=center{{!}}3:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}49 {{!}}[[3 յուլիս]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Գերմանիա}} [[Գերմանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Գերմանիա]] {{!}}align=center{{!}}0:4 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}50 {{!}}[[11 փետրուար]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Իռլանդիա}} [[Իռլանտիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Իռլանտա]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}51 {{!}}[[7 սեպտեմբեր]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Սպանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Սպանիա]] {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}52 {{!}}[[8 հոկտեմբեր]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Ճապոնիա}} [[Ճաբոնի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Ճաբոն]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}53 {{!}}[[17 նոյեմբեր]], 2010 թուականին {{!}}{{դրօշ|Բրազիլիա}} [[Պրազիլիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պրազիլ]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}54 {{!}}[[9 փետրուար]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Պորտուգալիա}} [[Փորթուգալիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Փորթուգալ]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}55 {{!}}[[26 մարտ]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|ԱՄՆ}} [[ԱՄՆ-ի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|ԱՄՆ]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}56 {{!}}[[20 յունիս]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Ալբանիա}} [[Ալպանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Ալպանիա]] {{!}}align=center{{!}}4:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}57 {{!}}[[1 յուլիս]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Բոլիվիա}} [[Պոլիւիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պոլիւիա]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}58 {{!}}[[6 յուլիս]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Կոլումբիա}} [[Կոլումպիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Կուլումպիա]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}59 {{!}}[[11 յուլիս]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Կոստա Ռիկա}} [[Քոսթա Ռիքայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Քոսթա Ռիքա]] {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}60 {{!}}[[16 յուլիս]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Ուրուգվայ}} [[Ուրուկուէյի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Ուրուկուէյ]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2010 թուականին Ամերիկայի բաժակի խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}61 {{!}}[[2 սեբտեմբեր]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Վենեսուելա}} [[Վենեզուէլլայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Վենեզուէլլա]] {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}62 {{!}}[[6 սեբտեմբեր]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Նիգերիա}} [[Նիժերիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Նիժերիա]] {{!}}align=center{{!}}3:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}63 {{!}}[[7 հոկտեմբեր]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Չիլի}} [[Չիլիի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Չիլի]] {{!}}align=center{{!}}4:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}64 {{!}}[[11 հոկտեմբեր]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Վենեսուելա}} [[Վենեզուէլլայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Վենեզուէլլա]] {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}65 {{!}}[[11 նոյեմբեր]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Բոլիվիա}} [[Պոլիւիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պոլիւիա]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}66 {{!}}[[15 նոյեմբեր]], 2011 թուականին {{!}}{{դրօշ|Կոլումբիա}} [[Կոլումպիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Կուլումպիա]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}67 {{!}}[[29 փետրուար]], 2012 թուականին {{!}}{{դրօշ|Շվեցարիա}} [[Շուեցարիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Շուեցարիա]] {{!}}align=center{{!}}3:1 {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}68 {{!}}[[2 յունիս]], 2012 թուականին {{!}}{{դրօշ|Էկվադոր}} [[Էկուատորի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Էկուատոր]] {{!}}align=center{{!}}4:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}69 {{!}}[[9 յունիս]], 2012 թուականին {{!}}{{դրօշ|Բրազիլիա}} [[Պրազիլիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պրազիլ]] {{!}}align=center{{!}}4:3 {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}70 {{!}}[[15 փետրուար]], 2012 թուականին {{!}}{{դրօշ|Գերմանիա}} [[Գերմանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Գերմանիա]] {{!}}align=center{{!}}3:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}71 {{!}}[[7 սեբտեմբեր]], 2012 թուականին {{!}}{{դրօշ|Պարագվայ}} [[Պարագուայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պարագուայ]] {{!}}align=center{{!}}3:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}72 {{!}}[[11 սեբտեմբեր]], 2012 թուականին {{!}}{{դրօշ|Պերու}} [[Բերուի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Բերու]] {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}73 {{!}}[[12 հոկտեմբեր]], 2012 թուականին {{!}}{{դրօշ|Ուրուգվայ}} [[Ուրուկուէյի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Ուրուկուէյ]] {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}74 {{!}}[[16 հոկտեմբեր]], 2012 թուականին {{!}}{{դրօշ|Չիլի}} [[Չիլիի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Չիլի]] {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}75 {{!}}[[14 նոյեմբեր]], 2012 թուականին {{!}}{{դրօշ|Սաուդյան Արաբիա}} [[Սաուտեան Արապիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Սաուտեան Արապիա]] {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}76 {{!}}[[6 փետրուար]], 2013 թուականին {{!}}{{դրօշ|Շվեցիա}} [[Շուեցայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Շուեցիա]] {{!}}align=center{{!}}3:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}77 {{!}}[[23 մարտ]], 2013 թուականին {{!}}{{դրօշ|Վենեսուելա}} [[Վենեզուէլլայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Վենեզուէլլա]] {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}78 {{!}}[[26 մարտ]], 2013 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ|Բոլիւիա}} {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}— {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}79 {{!}}[[8 յունիս]], 2013 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ|Կոլումպիա}} {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}— {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}80 {{!}}[[11 յունիս]], 2013 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ|Էկվադոր}} {{!}}align=center{{!}}1:1 {{!}}align=center{{!}}— {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}81 {{!}}[[15 յունիս]], 2013 թուականին {{!}}{{դրօշ|Գվատեմալա}} [[Գուատեմալայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Գուատեմալա]] {{!}}align=center{{!}}4:0 {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}82 {{!}}[[10 սեբտեմբեր]], 2013 թուականին {{!}}{{դրօշ|Պարագվայ}} [[Պարագուիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պարագուիայ]] {{!}}align=center{{!}}5:2 {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի նախընտրական խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}83 {{!}}[[5 մարտ]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Ռումինիա}} {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}— {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}84 {{!}}[[5 յունիս]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Տրինիդադ եւ Տոբագո}} {{!}}align=center{{!}}3:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}85 {{!}}[[7 յունիս]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ|Սլովենիա}} {{!}}align=center{{!}}2:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}86 {{!}}[[16 յունիս]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Պոսնիա եւ Հերցոգովինա}} {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ {{!}}- {{!}}align=center{{!}}87 {{!}}[[21 յունիս]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ|Իրան}} {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ թուականին {{!}}- {{!}}align=center{{!}}88 {{!}}[[25 յունիս]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Նիժերիա}} {{!}}align=center{{!}}3:2 {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ թուականին {{!}}- {{!}}align=center{{!}}89 {{!}}[[1 յուլիս]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Շուեցարիա}} {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ թուականին {{!}}- {{!}}align=center{{!}}90 {{!}}[[5 յուլիս]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Պելճիգա}} {{!}}align=center{{!}}1:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ թուականին {{!}}- {{!}}align=center{{!}}91 {{!}}[[10 յուլիս]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Հոլանտա}} {{!}}align=center{{!}}0:0 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ թուականին {{!}}- {{!}}align=center{{!}}92 {{!}}[[13 յուլիս]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Գերմանիա}} {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}2014 թուականին ԱԱ-ի եզրափակչային խաղ թուականին {{!}}- {{!}}align=center{{!}}93 {{!}}[[11 հոկտեմբեր]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Պրազիլ}} {{!}}align=center{{!}}0:2 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}94 {{!}}[[14 հոկտեմբեր]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ|Հոնկոնգ}} {{!}}align=center{{!}}7:0 {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}95 {{!}}[[12 նոյեմբեր]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Քորուաթիա}} {{!}}align=center{{!}}2:1 {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}96 {{!}}[[18 նոյեմբեր]], 2014 թուականին {{!}}{{ֆութպոլ2|Փորթուգալ}} {{!}}align=center{{!}}0:1 {{!}}align=center{{!}}- {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}- |} '''Արդիւնքին մէջ։ 96 խաղ/ 45 կօլ; 57 յաղթանակ, 20 ոչ ոքի, 19 պարտութիւն։''' === Մեսսիի հետ թրիքները === {{Hider |title = Մեսսիի հետ թրիկների ցանկը |hidden = 1 |content = {{{!}} class="wikitable" style="font-size: 95 %" {{!}}- {{!}} align=center width=50{{!}}'''№''' {{!}} align=center width=125{{!}}'''Ամսաթիւ''' {{!}} align=center width=165{{!}}'''Մրցակից''' {{!}} align=center width=80{{!}}'''Հաշիւ''' {{!}} align=center width=80{{!}}'''Մեսսիի կոլերը''' {{!}} align=center width=190{{!}}'''Առաջնութիւն''' {{!}} align=center width=90{{!}}'''Աղբիւր''' {{!}}- {{!}}align=center{{!}}1 {{!}}10 մարտ, 2007 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Ռեալ Մատրիտ]] {{!}}align=center{{!}}3:3 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիգա 2006-07]] {{!}}[http://rsssf.com/tabless/span07.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}2 {{!}}6 հունուար, 2009 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Աթլեթիքո Մատրիտ]] {{!}}align=center{{!}}3:1 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}Սպանիոյ բաժակ 2008-09 {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/74/match/305535.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}10 յունուարի, 2010 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Տեներիֆէ ՖԱ|Տեներիֆէ]] {{!}}align=center{{!}}5:0 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2009-10]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/537276.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}4 {{!}}14 մարտ, 2010 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Վալենսիա ՖԱ|Վալենսիա]] {{!}}align=center{{!}}3:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2009-10]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/537364.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}5 {{!}}21 մարտ, 2010 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Ռեալ Սարագոսա]] {{!}}align=center{{!}}4:0 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2009-10]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/537376.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}6 {{!}}6 ապրիլ, 2010 {{!}}{{դրօշ|Անգլիա}} [[Արսենալ (ֆութպոլային ակումբ, Լոնտոն)|Արսենալ]] {{!}}align=center{{!}}4:1 (տ) {{!}}align=center{{!}}''4'' {{!}}[[Յաղթականներու լիկա 2009-10]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/57/match/287092.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}7 {{!}}21 օգոստոս, 2010 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Սեւիլիա ՖԱ|Սեւիլիա]] {{!}}align=center{{!}}4:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}Սպանիոյ Սուպբըրբաժակ 2010 {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/134/match/234695.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}8 {{!}}20 նոյեմբեր, 2010 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Ալմերիա (ֆութպոլային ակումբ)|Ալմերիա]] {{!}}align=center{{!}}8:0 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2010-11]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/230012.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}9 {{!}}12 յունուար, 2011 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Ռեալ Պեդիս]] {{!}}align=center{{!}}5:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}Սպանիոյ բաժակ 2010-11 {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/74/match/279895.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}10 {{!}}5 փետրուար, 2011 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Աթլեթիքո Մատրիտ]] {{!}}align=center{{!}}3:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2010-11]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/230110.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}11 {{!}}17 սեբտեմբեր, 2011 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Օսասունա ՄՄ|Օսասունա]] {{!}}align=center{{!}}8:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/383137.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}12 {{!}}24 սեբտեմբեր, 2011 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Աթլեթիքո Մատրիտ]] {{!}}align=center{{!}}5:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/383156.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}13 {{!}}29 հոկտեմբեր, 2011 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Մալյորկա ՖԱ|Մալյորկա]] {{!}}align=center{{!}}5:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/383206.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}14 {{!}}1 նոյեմբեր, 2011 {{!}}{{դրօշ|Չեխիա}} Վիքթորիա (Պլզեն) {{!}}align=center{{!}}4:0 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Յաղթականներու լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/57/match/448850.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}15 {{!}}22 հունուար, 2012 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Մալակա ՖԱ|Մալակա]] {{!}}align=center{{!}}4:1 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/383107.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}16 {{!}}19 փետրուար, 2012 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Վալենսիա ՖԱ|Վալենսիա]] {{!}}align=center{{!}}5:1 (տ) {{!}}align=center{{!}}''4'' {{!}}[[Լա Լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/383336.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}17 {{!}}29 փետրուար, 2012 {{!}}{{դրօշ|Շվեյցարիա}} [[Շուեցարիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Շուեցարիոյ հաւաքական]] {{!}}align=center{{!}}3:1 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/40/match/466205.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}18 {{!}}7 մարտ, 2012 {{!}}{{դրօշ|Գերմանիա}} [[Պայըրն 04 ՖԱ|Պայըրն 04]] {{!}}align=center{{!}}7:1 (տ) {{!}}align=center{{!}}'''5''' {{!}}[[Յաղթականներու լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/57/match/461064.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}19 {{!}}20 մարտ, 2012 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Կրանատա ՖԱ|Կրանատա]] {{!}}align=center{{!}}5:3 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/383386.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}20 {{!}}2 մայիս, 2012 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Մալակա ՖԱ|Մալակա]] {{!}}align=center{{!}}4:1 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/383298.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}21 {{!}}5 մայիս, 2012 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Էսպանիոլ]] {{!}}align=center{{!}}4:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}''4'' {{!}}[[Լա Լիկա 2011-12]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/383470.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}22 {{!}}9 յունիս, 2012 {{!}}{{դրօշ|Բրազիլիա}} [[Պրազիլիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Պրազիլիոյ հաւաքական]] {{!}}align=center{{!}}4:3 (ա) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/40/match/478455.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}23 {{!}}21 հոկտեմբեր, 2012 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Տեպորտիւո Լա Կորունիա]] {{!}}align=center{{!}}5:4 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2012-13]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/498952.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}24 {{!}}27 յունուարի, 2013 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Օսասունա ՄՄ|Օսասունա]] {{!}}align=center{{!}}5:1 (տ) {{!}}align=center{{!}}''4'' {{!}}[[Լա Լիկա 2012-13]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/499079.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}25 {{!}}15 յունիս, 2013 {{!}}{{դրօշ|Գվատեմալա}} [[Գուատեմալայի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Գուատեմալայի հաւաքական]] {{!}}align=center{{!}}4:0 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Ընկերական խաղ]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/40/match/781608.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}26 {{!}}27 հունուար, 2013 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Վալենսիա ՖԱ|Վալենսիա]] {{!}}align=center{{!}}3:2 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2013-14]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/798948.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}27 {{!}}18 սեբտեմբեր, 2013 {{!}}{{դրօշ|Նիդերլանդներ}} [[Այաքս (ֆութպոլային ակումբ, Ամըսթըրտամ)|Այաքս]] {{!}}align=center{{!}}4:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Յաղթականներու լիկա 2013-14]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/57/match/820432.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}28 {{!}}16 փետրուար, 2014 թուականին {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Օսասունա ՄՄ|Օսասունա]] {{!}}align=center{{!}}7:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2013-14]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/799200.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}29 {{!}}23 փետրուար, 2014 թուականին {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Ռեալ Մատրիտ ՖԱ|Ռեալ Մատրիտ]] {{!}}align=center{{!}}4:3 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2013-14]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/49/match/799210.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}30 {{!}}22 նոյեմբեր, 2014 թուականին {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Սեւիլիա ՖԱ|Սեւիլիա]] {{!}}align=center{{!}}5:1 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2014-15]] {{!}}[http://www.sports.ru/la-liga/barcelona-sevilla/22-11-2014 թուականին/] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}31 {{!}}25 նոյեմբեր, 2014 թուականին {{!}}{{դրօշ|Կիպրոս}} [[ԱՊՈԷԼ ՖԱ|ԱՊՈԷԼ]] {{!}}align=center{{!}}4:0 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Յաղթականներու լիկա 2014-15]] {{!}}[http://www.sports.ru/stat/football/57/match/991243.html] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}32 {{!}}7 դեկտեմբեր, 2014 թուականին {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Էսպանիոլ]] {{!}}align=center{{!}}5:1 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2014-15]] {{!}}[http://www.sports.ru/la-liga/barcelona-espanyol/07-12-2014 թուականին/] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}33 {{!}}18 յունուար, 2015 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Տեպորտիւո Լա Կորունիա]] {{!}}align=center{{!}}4:0 (հ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2014-15]] {{!}}[http://www.sports.ru/la-liga/deportivo-barcelona/18-01-2015/] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}34 {{!}}15 փետրուար, 2015 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Լեւանտէ (ֆութպոլային ակումբ)|Լեւանտէ]] {{!}}align=center{{!}}5:0 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2014-15]] {{!}}[http://www.sports.ru/la-liga/barcelona-levante/15-02-2015/] {{!}}- {{!}}align=center{{!}}35 {{!}}8 մարտ, 2015 {{!}}{{դրօշ|Իսպանիա}} [[Ռայօ Վալեկանօ]] {{!}}align=center{{!}}6:1 (տ) {{!}}align=center{{!}}3 {{!}}[[Լա Լիկա 2014-15]] {{!}}[http://www.sports.ru/la-liga/barcelona-rayo-vallecano/08-03-2015/] {{!}}} '''Արդիւնքին մէջ։ 30 հեթ թրիք, 4 պոկեր, 1 պենտատրիկ. 32-ը «[[Պարսելոնա (ֆութպոլային ակումբ, Պարսելոն)|Պարսելոնայի]]» կազմին մէջ, 3-ը «[[Արժանթինի ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Արժանթինի]]» կազմին մէջ:''' |title-style = color: #EA252A; background-color: #1F3B66; border: 1px #aaaaaa solid |content-style = text-align: left }} == Աղբիւրներու յղումներ == <div class="references" style="height: 250px; overflow: auto; padding: 3px" > {{ծանցանկ|2}} </div> == Արտաքին յղումներ == * [http://www.leomessi.com/ Լիոնել Մեսսիի պաշտօնական կայքը] {{ref-es}} * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html Լիոնել Մեսսիի բաժինը «Պարսելոնա» ֆութպոլային ակումբի պաշտոնական կայքին մէջ] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120526231308/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2012-05-26 }} {{ref-en}} * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/index.html «Պարսելոնայի» պաշտօնական կայքէջը] {{ref-es}}, {{ref-en}}, {{ref-ar}} * [http://www.barca.am/ «Պարսելոնայի» հայկական ֆան կայքը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225170956/http://www.barca.am/ |date=2016-02-25 }} {{ref-hy}} {{Wikiquote|Լիոնել Մեսսի}} {{Golden Boy մրցանակակիրներ }} {{Ոսկե գնդակի մրցանակակիրներ}} [[Ստորոգութիւն:24 Յունիսի ծնածներ]] [[Ստորոգութիւն:1987 ծնունդներ]] tsr6nto7chwc8ajjzxgntmvyo0ipkn3 0 3594 252958 237542 2026-07-21T19:04:01Z Armen Ohanian 191 /* Գրականութիւն */ 252958 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Ճակատամարտ |Ճակատամարտի անունուն = Խանասորի արշավանք |Հակամարտություն = |Պատկեր = [[Պատկեր:Khanasor fidai.jpg|400px|Նիկոլ Դումանի խումբը]] |Վերնագիր = |Թուական = [[1897]] |Վայր = Արեւմտեան Հայաստան, Խանասորի դաշտավայր |Պատճառ = Վանի ջոկատի անդամներու ոչնչացում քիւրերու կողմէ |Արդիւնք = Հայերու յաղթանակ, Մազրիկ ցեղի ոչնչացում |Հակառակորդ1 = Մազրիկ ցեղ |Հակառակորդ2 = Դաշնակցական ֆետայիներ |Հրամանատար1 = Շարիֆ-բէկ |Հրամանատար2 = Խանասորայ Վարդան, Նիկոլ Դուման |Ոժեր1 = Մազրիկ ցեղի քրդեր |Ոժեր2 = 253 ֆետայի |Կորուստներ1 = ցեղի գրեթէ բոլոր տղամարդիկ |Կորուստներ2 = 20 ֆետայի }} '''Խանասորի Արշաւանքը,''' քիւրտ Մազրիկ ցեղախումբի դէմ գործադրուած պատժական գործողութիւն մըն է, որ կազմակերպուած էր [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան]] կողմէ։ == Պատճառ եւ որոշում == [[1896]]-ին քրտական Մազրիկ ցեղախումբը, Սուլթան Ապտիւլ Համիտի հրամանով, կոտորածի կ’ենթարկէ Վանէն Պարսկաստան անցնող հայ մարտիկները։ Աւելի քան 300 հայ երիտասարդներ եւ անզէն տղաք զոհ կ’երթան Մազրիկ ցեղախումբի հայատեացութեան։ Վանէն Պարսկաստան անցնող հայ մարտիկներու խումբը կը գլխաւորէր դաշնակցական Պետօն, արմենական Աւետիսեանը եւ հնչակեան Մարտիկը։ 1897-ի տարեսկիզբին [[Թիֆլիս]]<nowiki/>ի մէջ կայացած Հ.Յ.Դ. Ռայոնական Ժողովին որոշուեցաւ, որ պէտք է մեծախումբ արշաւախումբով պատժել Մազրիկ ցեղախումբը, նպատակ ունենալով պատժել քրտական ցեղախումբը, լուծել վրէժքը Աւետիսեանի, Պետոյի եւ Մարտիկի, անպատժելիութեան մօտեցումները դադրեցնել եւ հայ ժողովուրդին մօտ ամրապնդել յեղափոխական գործին նկատմամբ իրենց վստահութիւնը։ Վարդան եւ [[Իշխան Արղութիւն|Իշխան Արղութեան]] կը նշանակուին արշաւախումբի հրամանատար եւ օգնական հրամանատար։ Հարիւրապետներ կը նշանակուին [[Փոխիկ]] եւ [[Ախպեր]]։ Իսկ [[Նիկոլ Դուման]], որ ներկայացուցած էր արշաւանքին գաղափարը՝ նշանակուեցաւ արշաւախումբի չորս յիսնապետներէն մէկը։ [[Սեւքարեցի Սագօ|Սեւքարեցի Սագո]]յին վստահուեցաւ ձիաւոր խումբի պատասխանատուութիւնը։ == Գործողութիւն == 24-էն 25 Յուլիս [[1897]]<nowiki/>ին լուսցող գիշերուան կանուխ ժամերուն, թուրք-պարսկական սահմանը հատեցին 253 դաշնակցական մարտիկներ, որոնցմէ 40-ը՝ ձիաւոր։ Արշաւախումբը սկսաւ [[Սալմաստ]]<nowiki/>էն, կտրեց [[Արաուլ Լեր]]ան լանջը եւ ուղղուեցաւ [[Վանայ լիճ|Վանայ Լիճ]]<nowiki/>ին հարաւ-արեւելքը գտնուող [[Խանասորի դաշտ]]<nowiki/>ը, որ ամառնային հաւաքավայրն էր քիւրտ Մազրիկ ցեղախումբին, որուն աշիրէթապետն էր [[Շարաֆ Պէյ]]<nowiki/>ը։ Քանի մը ժամուան ընթացքին գործադրուեցաւ ծրագիրը։ Հայ յեղափոխականները ձեռք չեն երկարեր կանանց եւ մանուկներու վրայ։ ֆետայիներու այդ վեհանձն գաղափարականութենէն կ’օգտուի նոյնինքն [[Շարաֆ պէյ]], որ կանացի հագուստ հագած կը ճողոպրի։ Կը սպաննուի անոր անձնական հիւրը հանդիսացող թուրք հարիւրապետը։ Գործողութիւնը ամբողջովին կը ծառայէ ճշդուած նպատակին եւ կ’արձանագրուի յաղթանակ։ Գործողութեան ընթացքին կը նահատակուին 25 ֆետայիներ, որոնց շարքին էր [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հ․Յ․Դ․]] հիմնադիր [[Ռոստոմ]]<nowiki/>ի եղբայրը՝ Կարօն։ [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Դաշնակցութիւնը]] Հայաստանի թէ գաղութներու մէջ մինչեւ այսօր կը տօնէ Խանասորի արշաւանքի յաղթանակը։ == Գրականութիւն == * [[Ռուբեն Տեր-Մինասյան|Ռուբէն]], Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, հատ. Բ., [[Թեհրան]], 1982, Երեւան, 1990: * Ամուրեան Անդրէ, [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հ. Յ. Դաշնակցութիւն]]ը [[Իրան|Պարսկաստան]]ում /1890-1918/, [[Թեհրան]], 1950, 151 էջ։ * [[Միքայել Վարանդյան|Վարանդեան Միքայէլ]], [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հ. Յ. Դաշնակցութեան]] պատմութիւն, Երեւան, 1992, - http://www.historyofarmenia.am/images/menus/116/Dashnak1.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407141623/http://www.historyofarmenia.am/images/menus/116/Dashnak1.pdf |date=2019-04-07 }} * [[Հովիկ Գրիգորյան|Գրիգորյան Հովիկ]], Հայ ազատագրական պայքարի մարտավարությունը 1895-1898 թթ., Երեւան, 2002, 96 էջ, - http://www.armin.am/images/menus/1084/H-Grigoryan.pdf{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Աւօ, Խանասորի արշաւանքը, [[Պէյրութ]], 1986, 143 էջ։ * [[Համլետ Գևորգյան (պատմաբան)|Համլետ Գևորգյան]], [[Նիկոլ Դուման]], Երեւան, 2002, էջ 58-105, - http://www.historyofarmenia.am/images/menus/942/nicol_duman.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309105206/http://www.historyofarmenia.am/images/menus/942/nicol_duman.pdf |date=2016-03-09 }} == Արտաքին յղումներ == * [https://books.google.am/books?id=aI1eAwAAQBAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=true Վահէ Հապէշեան, Voices from the past] [[Ստորոգութիւն:1897]] [[Ստորոգութիւն:ՀՅԴ]] ag09bnlwl34vyji0jwfe10g7zb89ajg 0 3676 252951 129576 2026-07-21T15:57:30Z HoMen 269 /* */ 252951 wikitext text/x-wiki '''Խորէն Եպս․ Դիմաքսեան''' ( 1864, Կիւրին – անյայտ ), Կիւրինի առաջնորդ է։ Ծնած է Կիւրին 1864 թուականին։ Ան Բէքմէզեան Ս․Եկեղեցիին մէջ վարտապետ ձեռնադրուած է 1892 թուականին։ Կիլիկիոյ միաբան դառնալով շատ մը քաղաքներուն մէջ պաշտօններ վարած է։ == Աղբիւրներ == * Յուշարձան, Կ․ Պոլիս, 1919, էջ 82․ tj33zvtbba71terdscene85kbg4piwn 0 4066 252856 222593 2026-07-21T08:26:34Z Maral Dikbikian 4797 252856 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Հրմըն Ուեպսթըր Մատճեթ''' ({{lang-en|Henry Webster Mudgett}}, [[16 Մայիս]] [[1861 թուական|1861]] - [[7 Մայիս]] [[1896 թուական|1896]]), ճանչցուած իբրեւ '''Դկտ. Հենրի Հաուըրտ Հոլմզ''' ({{lang-en|Henry Howard Holmes}}) եւ մասնաւորապէս '''Հ. Հ. Հոլմզ''' ({{lang-en|H. H. Holmes}}), առաջին Ամերիկացի բազմա-մարդասպաններէն եղած է:<ref>"Index to births, early to 1900", Registrar of Vital Statistics, Concord, New Hampshire. FHL Microfilms: film number 1001018</ref><ref>Philadelphia (Pennsylvania). Board of Health. "Death registers, 1860–1903". Salt Lake City: Filmed by the Genealogical Society of Utah, 1962.</ref> Շիքակոյի մէջ, 1893-ի Համաշխարհային Քոլոմպեական Ցուցահանդէսին, Հոլմզը բացաւ պանդոկ մը, զորս ինքը ձեւաւորած էր յատկապէս մարդասպանութեան նպատակներով, որ նաեւ վայրն էր իր բազմաթիւ մարդասպանական գործողութիւններուն: Հակառակ որ ան խոստովանած է 27 անձ սպաննած ըլլալու , որոնցմէ 9ը արդէն յստակ էին, իսկական իր սպաննած մարդոց թիւը կրնայ հասնիլ մինչեւ 200-ի: Բազմա-մարդասպան ըլլալէ զատ, ան նաեւ անձ մըն էր, որ տարբեր խարդախ ձեւերով կ'ամուսնանար ուրիշներու հետ իր արդէն ամուսնացած վիճակին մէջ: == Վաղ Կեանք == Հոլմզը ծնած է իբրեւ Հրմըն Ուեպսթըր Մատճեդ Կիլմանթըն, Նիւ Համշայրի մէջ, [[16 Մայիս]], [[1861]]-ին, Լեվի Նորթըն Մատճեդի եւ Թեօտէյթ Փէյճ Փրայսի ընտանիքին մէջ. երկուքը ըլլալով առաջին անգլիացիները որոնք հաստատուած էին շրջանին մէջ։ Հրմընը իր ծնողքին երրորդ զաւակն էր. ունէր մեծ քոյր մը՝ Էլլըն եւ մեծ եղբայր մը՝ Արթուր, նաեւ փոքր եղբայր մը՝ Հենրի:<ref>{{cite web| url= http://maamodt.asp.radford.edu/Psyc%20405/serial%20killers/Mudgett,%20Herman%20_2012_.pdf | title= Herman Webster Mudgett: 'Dr. H.H Holmes or Beast of Chicago' | first1= Rebecca |last1= Kerns| first2= Tiffany |last2= Lewis| first3= Caitlin |last3= McClure |publisher= Department of Psychology, Radford University |date= 2012| accessdate= 22 May 2015}}</ref><ref>New Hampshire Registrar of Vital Statistics. "Index to births, early to 1900", Registrar of Vital Statistics, Concord, New Hampshire. FHL Microfilms: film number 1001018</ref> Հոլմզի հայրը ագարակապան մըն էր։ Իր ծնողքը ծայրայեղ մեթոտաբաններ էին:<ref name="Larson2010">{{cite book|author=Erik Larson|title=The Devil In The White City|url=https://books.google.am/books?id=HOkTmxg8f_oC|date=30 September 2010|publisher=Transworld|isbn=978-1-4090-4460-4|page=54}}</ref> 2007-ին թողարկուած ''Most Evil''ի Հոլմզի կենսագրութեան մէջ նշուած էր, թէ իր հայրը խիստ ու վտանգաւոր ալքոհոլական մըն էր:<ref>{{Cite episode |title=Masterminds |url=http://www.imdb.com/title/tt1226460/ |series=Most Evil |serieslink=Most Evil |credits=Presenter: Michael Stone |network=Investigation Discovery |date=2007-09-30 |season=2 |number=8}}</ref> Հոլմզի նիշերը շատ փայլուն էին դպրոցին մէջ, ինչ որ պատճառ դարձաւ իր դասընկերներուն նախանձին, որոնք ալ զինք տարբեր տեսակի նեղութիւններու մատնեցին: Փորձով մը Հոլզմը վախցնելու, դասընկերները ստիպեցին զինք որ դպրոցի հիւանդապահին քով մտնէ եւ հոն կախուած կմախքին ձեռքերը դրին Հոլմզի երեսին: Հոլմզը սարսափելու տեղ հաճոյք կը ստանայ իր եւ մահի հետ այդ կապով ու այդ օրուընէ ետք, ան տարբեր ձեւերով սէր կ'արտայատէր մահուան հետ կապ ունեցող նիւթերու հանդէպ եւ նաեւ իր ազատ ժամանակը կ'անցընէր անասուններու մարմինը պատռելով բանալ եւ դիտելով: == Ժողովրդական մշակոյթի մէջ<ref>{{Citation|title=H. H. Holmes|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=H._H._Holmes&oldid=1365217078|date=2026-07-21|accessdate=2026-07-21|language=en}}</ref> == 1927-ին, Շերլոք Հոլմզի «Թոշակառու ներկարարին արկածը» (''The Adventure of the Retired Colourman'') պատմուածքին մէջ կը հանդիպինք մարդասպանի մը, որ իր զոհերը կազով կը խեղդէ զրահապատ սենեակի մը մէջ։ Սարսափազդու վէպերու գրող Ռոպերթ Պլոխի (Robert Bloch) 1974-ի «Ամերիկեան կոթական» վէպը Հոլմզի պատմութեան վիպականացուած տարբերակն է<ref>Robert Bloch. "American Gothic". ''Kirkus Reviews''. Archived from the original on March 4, 2016. Retrieved October 16, 2015.</ref>։ 2015-ին նախատեսուած էր սկսիլ «Սպիտակ քաղաքի սատանան» (''The Devil in the White City'') գիրքի ֆիլմի նկարահանումները, որուն գլխաւոր դերակատարը պիտի ըլլար Լէոնարտօ ՏիՔափրիոն (Leonardo DiCaprio), իսկ ռեժիսորը՝ Մարթին Սքորսեզէն (Martin Scorsese)։ 2019-ին, Սքորսեզէն եւ ՏիՔափրիոն պիտի ստանձնէին «Փարամաունթ Թի-Վի»-ի եւ «Հուլու»-ի կողմէ հեռարձակուելիք պատկերասփիւռային տարբերակի գործադիր արտադրիչներու դերը, սակայն «Հուլու»-ն յետագային հրաժարեցաւ նախագիծէն՝ անորոշութեան մէջ թողլով ծրագիրին ապագան։ Հոլմզի կերպարը մարմնաւորած է Սթիւըն Ապերլը՝ «Գերբնականը» հեռուստաշարքի երկրորդ եղանակի «Առանց ելքի» դրուագին մէջ, ինչպէս նաեւ Ճոէլ Ճոնսթոնը՝ «Ժամանակէն դուրս» հեռուստաշարքի առաջին եղանակի «Համաշխարհային Քոլոմպիական ցուցահանդէսը» դրուագին մէջ<ref>Zisk, Craig (January 26, 2017). "The World's Columbian Exposition". ''Timeless''. Retrieved January 13, 2025.</ref>։ Հոլմզի պանդոկը՝ «Ոճիրի ամրոցը» (''The Murder Castle''), կը հայտնուի «Մութ նկարներու հաւաքածոյ․ Իմ մէջի սատանան» (''The Dark Pictures Anthology: The Devil in Me)'' տեսախաղին մէջ, ուր բազմաթիւ ակնարկութիւններ կան անձամբ Հոլմզի մասին։ 2026-ին, «Ամերիքըն Մըրտըր Սոնկ» երաժշտախումբը թողարկեց «Հ.Հ. Հոլմզ (Շատակերութիւն)» երգը, որ հիմնուած է Հոլմզի եւ անոր վերագրուող սպանութիւններուն վրայ։ == Գրականութիւն == * «The Devil in the White City: Murder, Magic, and Madness at the Fair That Changed America» գրած է Էրիք Լարսըն:<ref>[http://www.goodreads.com/book/show/21996.The_Devil_in_the_White_City Յաւելեալ մանրամասնութիւններ գիրքին մասին.]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:16 Մայիսի ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:7 Մայիսի մահեր]] mfrhl5v0573ohbybgflhb6tuaasw2fb 0 5038 252963 252734 2026-07-22T14:35:25Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Իրագործած Ծրագիրները */ 252963 wikitext text/x-wiki {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|ՆԱՍԱ<br/> [[Պատկեր:NASA logo.svg|կենտրոն|150px]] |- |Կարգախօսը||'''«Ի շահ բոլորին»'''(''For the Benefit of All'') |- |Գործունէութիւնը||տիեզերական հետազօտութիւններ |- |Ստեղծման ամսաթիւը||29 Յուլիս, 1958 |- |Իրաւանախորդը||[[Օդագնացութեան Ազգային խորհրդատվական կոմիտէ|Օդագնացութեան Ազգային խորհրդատուական կոմիտէ]] (3 Մարտ, 1915 ) |- |կ'ենթարկուի||ԱՄՆ փոխ-նախագահին, ԱՄՆ կառավարութեան |- |Գլխաւոր գրասենեակ||[[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ,]] [[Ուաշինկթըն]] ([[«Քոլումպիա» տիեզերանաւ|Քոլումպիա]]) |- |Ղեկավարը||Չարլզ Պոլտեն<br/>(''Charles F. Bolden, Jr.'') |- |Ծրագիրները||Մերքիւրի<br/>[[Ճեմինի (տիեզերանաւ)|Ճեմինի]]<br/>[[Ափոլլօ]]<br/> |- |} '''Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն,''' (անգլ. National Aeronautics and Space Administration, կրճատուած՝ ՆԱՍԱ), որ կը պատկանի [[ԱՄՆ]]-ի պետութեան եւ կ'ենթարկուի անմիջականօրէն ԱՄՆ-ի փոխնախագահին եւ նիւթապէս կը հովանաւորուի ԱՄՆ-ի պետական պիւտճէէն։ Պատասխանատու է երկիրին քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրներուն։ ՆԱՍԱ-ն ունի ընդարձակ ցամաքային եւ հաղորդակցական ենթակառուցուածքներ, որոնց շարքին են՝ Խոր Տիեզերքի Ցանցը (Deep Space Network) եւ Երկրամերձ Ցանցը (Near Earth Network)։ Անոր գիտական ծրագիրները կը կեդրոնանան Երկիրին դիտարկման վրայ՝ Երկիրին Դիտարկման Համակարգին (Earth Observing System) միջոցով, արեւային ուսումնասիրութիւններուն, ինչպէս նաեւ [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային Համակարգի]] հետախուզութեան վրայ՝ «Նիւ Հորիզընզ» (New Horizons) եւ «Փերսեւերենս» (Perseverance) տիեզերագնացի նման ինքնագործ սարքերու առաքելութիւններով։ ՆԱՍԱ նաեւ աստղագիտական հետազօտութիւններ կը կատարէ տիեզերական դիտարաններու միջոցով, որոնցմէ են [[«Ճէյմզ Ուէպ» աստղադիտակ|Ճէյմս Ուէպ տիեզերական աստղադիտակը]] (James Webb Space Telescope) եւ [[Հապըլ աստղադիտակը|Հապըլ տիեզերական աստղադիտակը]] (Hubble Space Telescope)։ Անօդաչու թռիչքներու արձակման գործողութիւնները կը վերահսկէ ՆԱՍԱ-ի Արձակման Ծառայութիւններու Ծրագիրը (Launch Services Program)։ Գործակալութիւնը կը շարունակէ աջակցիլ Միջազգային Տիեզերակայանին (ISS)՝ համագործակցելով գործընկերներու եւ առեւտրային ծրագիրներու հետ, ինչպիսիք են Առեւտրային Անձնակազմի Ծրագիրը (Commercial Crew Program) եւ Առեւտրային Վերամատակարարման Ծառայութիւնները (Commercial Resupply Services)։ Միաժամանակ, ՆԱՍԱ կը ղեկավարէ [[«Օրիոն» տիեզերանաւ|«Օրիոն» Տիեզերանաւուն]] (Orion spacecraft) եւ [[«Տիեզերական Արձակման Համակարգ»]] հրթիռին (Space Launch System) զարգացումը՝ [[«Արտեմիս» ծրագիր|«Արտեմիս» (Artemis) ծրագիրին]] համար։ ՆԱՍԱ միջազգային համագործակցութիւններ ունի տարբեր կազմակերպութիւններու հետ, որոնց շարքին են՝ [[Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւն|Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւնը]] (ESA), [[Ճափոնի Տիեզերական Հետազօտութեան Գործակալութիւն|Ճափոնի Տիեզերական Հետազօտութեան Գործակալութիւնը]] (JAXA), [[Քանատայի Տիեզերական Գործակալութիւն|Քանատայի Տիեզերական Գործակալութիւնը]] (CSA) եւ [[Ռուսիա|Ռուսիոյ]] [[«Ռոսքոսմոս» կազմակերպութիւն|«Ռոսքոսմոս» (Roscosmos) կազմակերպութիւնը]]՝ Միջազգային Տիեզերակայանի գործողութիւններուն առնչութեամբ։ Ան նաեւ կը գործակցի ամերիկեան այլ հաստատութիւններու հետ, ինչպիսիք են Ազգային Ովկիանոսային եւ Մթնոլորտային Վարչութիւնը (NOAA), Միացեալ Նահանգներու Երկրաբանական Հետազօտութեան Ծառայութիւնը (USGS) եւ [[Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժեր|Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժերը]] (U.S. Space Force)։ ՆԱՍԱ-ի առաքելութիւնները եւ հանրային իրազեկման նախաձեռնութիւնները, որոնց շարքին է ՆԱՍԱ առաւել հոսքային ծառայութիւնը, կը նպաստեն անոր հանրային ճանաչման եւ գիտութեան տարածման աշխատանքներուն։ Գործակալութիւնը նաեւ երկարատեւ ազդեցութիւն ունեցած է ժողովրդական մշակոյթին վրայ՝ յատկապէս 1969-ին «Ափոլօ 11» առաքելութեամբ մարդուն [[Լուսին]] հասնելէն ի վեր։ 2026 տարեշրջանին համար, ՆԱՍԱ-ին հաստատուած է 24.4 միլիառ տոլարի պիւտճէ մը, որուն մէջ կը ծառայեն մօտաւորապէս 18,400 քաղաքացիական աշխատակիցներ։ Դեկտեմբեր 2025-էն ի վեր գործակալութեան տնօրէնն է [[Ճէրըտ Այզաքմըն]] (Jared Isaacman)<ref>[https://www.centennialofflight.net/essay/Evolution_of_Technology/NACA/Tech1.htm Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն]</ref>։ == Պատմութիւն == ՆԱՍԱ-ի արմատները կը հասնին մինչեւ Օդագնացութեան Ազգային Խորհրդատու Յանձնաժողովը (National Advisory Committee for Aeronautics - NACA)։ Թէեւ [[Օհայo|Օհայօ նահանգի]] [[Տէյթըն (քաղաք)|Տէյթըն քաղաքը]] կը նկատուի օդագնացութեան ծննդավայրը, սակայն 1914-ին Միացեալ Նահանգները կը գիտակցի, որ օդագնացութեան կարողութիւններու մէջ զգալիօրէն ետ մնացած էր [[Եւրոպա|Եւրոպայէն]]։ Ամերիկեան օդագնացութեան մէջ առաջատար դիրքը վերականգնելու վճռակամութեամբ՝ [[Միացեալ Նահանգներու Քոնկրես|Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսը]] 1914-ին կը ստեղծէ Բանակի Ազդանշանային Զօրաբաժինի Օդագնացութեան Բաժինը (Aviation Section of the US Army Signal Corps), իսկ 1915-ին կը հիմնէ ՆԱՍԱ-ն՝ օդագնացութեան գիտական հետազօտութիւններն ու զարգացումը խթանելու նպատակով։ Հետագայ քառասուն տարիներուն ընթացքին, ՆԱՍԱ-ն կ'իրականացնէ օդագնացական հետազօտութիւններ՝ ի նպաստ Միացեալ Նահանգներու Օդուժին, Բանակին, Ծովուժին եւ քաղաքացիական օդագնացութեան ոլորտին։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի]] աւարտէն ետք, ՆԱՍԱ-ն հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ ղեկավարման համակարգ ունեցող հրթիռներու եւ գերձայնային օդանաւերու հնարաւորութիւններուն նկատմամբ։ Ան կը մշակէ եւ կը փորձարկէ«Պելլ X-1» (Bell X-1) օդանաւը՝ Միացեալ Նահանգներու Օդուժին հետ համատեղ իրականացուած ծրագիրի մը շրջանակին մէջ։ ՆԱՍԱ-ի հետաքրքրութիւնը տիեզերքի նկատմամբ ծնունդ կ'առնէ իր հրթիռային ծրագիրէն, որ կը զարգանար Անօդաչու Օդանաւերու Հետազօտութեան Բաժինին (Pilotless Aircraft Research Division) կողմէ<ref>[https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/NACA-to-NASA-to-NOW_TAGGED.pdf ՆԱՍԱ]</ref>։ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] կողմէ [[Սփութնիք 1|«Սփութնիք 1» արբանեակի]] արձակումը սկիզբ կը դնէ Տիեզերական Դարաշրջանին եւ կը մեկնարկէ Տիեզերական Մրցավազքին։ Թէեւ ՆԱՍԱ-ն արդէն ունէր հրթիռային հետազօտութեան ծրագիր մը, սակայն առաջին ամերիկեան արբանեակի արձակման պատասխանատուութիւնը վստահուած էր Ծովուժի Հետազօտական Կեդրոնի «Վանկարտ» (Project Vanguard) ծրագիրին։ Սակայն անոր գործնական դժուարութիւններուն պատճառով, այդ առաքելութիւնը յաջողութեամբ չի պսակուիր, եւ ի վերջոյ Բանակի Պալիստիք Հրթիռներու Գործակալութիւնը (Army Ballistic Missile Agency) 1 Փետրուար 1958-ին կ'արձակէ «Էքսփլորըր 1» (Explorer 1)՝ Միացեալ Նահանգներու առաջին արհեստական արբանեակը։ Այզընհաուըրի վարչակազմը կ'որոշէբաժնել Միացեալ Նահանգներու ռազմական եւ քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրները, որոնք մինչ այդ միասնաբար կը կազմակերպուէին Պաշտպանութեան Նախարարութեան Ընդլայնուած Հետազօտական Ծրագիրներու Գործակալութեան (Advanced Research Projects Agency) ներքոյ։ ՆԱՍԱ-ն կը հիմնուի 29 Յուլիս 1958-ին՝ «Ազգային Օդագնացութեան եւ Տիեզերագիտութեան Օրէնք»ի (National Aeronautics and Space Act) ստորագրութեամբ, եւ իր գործունէութիւնը կը սկսի նոյն տարուան 1 Հոկտեմբերին։ Իբրեւ Միացեալ Նահանգներու յառաջատար օդագնացական հաստատութիւն՝ ՆԱՍԱ-ն ՆԱՍԱ-ի նոր կառոյցին հիմքը՝ փոխանցելով շուրջ 8,000 աշխատակիցներ եւ երեք մեծ հետազօտական կեդրոններ։ ՆԱՍԱ նաեւ իր կազմին մէջ կը ներառէ Ծովուժի Հետազօտական Կեդրոնի «Վանկարտ» ծրագիրը, Բանակի «Ճէթ Փրոփըլշըն Լապորաթորի»ն (Jet Propulsion Laboratory - JPL) եւ Վերներ ֆոն Պրաունի ղեկավարած Բանակի Պալիսթիք Հրթիռներու Գործակալութիւնը։ Այս փոփոխութիւններէն ետք ՆԱՍԱ կը հաստատուի իբրեւ Միացեալ Նահանգներու քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրներու գլխաւոր պատասխանատու մարմինը, մինչդեռ Օդուժը կը ստանձնէ ռազմական տիեզերական գործունէութիւններու յառաջատար դերը։ == Իրագործած Ծրագիրները == === Մերքուրի (տիեզերանաւ) (1959-1963) === {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|«Մերքիւրի» |- |Անձնակազմ||1&nbsp;մարդ |- |Զանգուած||1355&nbsp;[[Կիլոգրամ|Քմ]] |- |Երկարութիւն||4,04&nbsp;[[Մետր|մ]] |- |Մեծագոյն տրամագիծ||1,89&nbsp;մ |- |Բնակելի ծաւալ||1,7&nbsp;մ³</sup> |- |Թռիչքի տեւողութիւն||1&nbsp;[[օր]] |- |} ԱՄՆ-ի տիեզերագնացութեան առաջին թռիչքին ծրագիրն է։ === Ճեմինի (տիեզերանաւ) (1961-1966) === {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|«Ճեմինի» |- |Անձնակազմ||2 մարդ |- |Զանգուած||3851 Քմ |- |Երկարութիւն||5.67 մ |- |Առաւելագոյն տրամագիծ||3.05 մ |- |Բնակելի ծաւալ||2.55 м³ |- |Թռիչքի տեւողութիւն||14 օր |- |} «Ճեմինի»ի շարքին տիեզերանաւերը «Մերքիւրի»ի շարունակութիւնն էին, սակայն զգալիօրէն ունէին աւելի մեծ հնարաւորութիւններ։ Այս ծրագիրին ընթացքին, առաջին անգամ պատմութեան մէջ կը կատարուի սարքերու կցումը։ === Ափոլլօ (տիեզերանաւ) (1961-1972) === [[Պատկեր:Buzz Aldrin's bootprint on the Moon, AS11-40-5877 (21472308758).jpg|մինի|Պազ Օլդրինի լուսնային ոտնահետքը 1969 թ.,Յուլիսի 20-ին իր առած լուսանկարի վրայ։]] Ափոլլոյի ծրագիրը կը սկսի 1961-ին՝ նպատակ ունենալով իրականացնել մարդու առաջին վայրէջքը [[Լուսին|Լուսինին]] վրայ, եւ կը շարունակուի մինչեւ 1975։ Միացեալ Նահանգներու նախագահ [[Ճոն Քենետի]] այս մեծ նպատակը կը յայտարարէ 12 Սեպտեմբեր 1961-ին ունեցած իր ելոյթին ընթացքին։ Նպատակը կ'իրագործուի 20 Յուլիս 1969-ին, երբ Ափոլլօ-11 առաքելութեան ընթացքին [[Նիլ Արմսթրոնկ]] եւ [[Պազ Օլդրին]] յաջողութեամբ վայրէջք կը կատարեն Լուսինին վրայ։ Բացի ասկէ, Ափոլլօ ծրագիրին գծով կը կատարուին եւս հինգ յաջող տիեզերանաւերու վայրէջքներ Լուսինին վրայ, վերջինը 1972 թուականին։ Այս վեց թռիչքները Ափոլլօ ծրագիրով այս պահուն միակն են մարդկութեան պատմութեան ընթացքին, երբ մարդիկ վայրէջք կը կատարեն այլ երկնային մարմինի վրայ։ === Սոյուզ - Ափոլլօ (1972-1975) === Հիմնական յօդուած՝ Սոյուզ - Ափոլլօ '''«Սոյուզ» - «Ափոլլօ» փորձնական նախագիծ''' (անգլ.՝ Apollo-Soyuz Test Project (ASTP) ռուսերէն` Экспериментальный полёт Союз - Аполлон (ЭПАС)), սովետական «Սոյուզ-19» Տիեզերանաւու եւ ամերիկեան «Ափոլլօ» Տիեզերանաւու համատեղ փորձնական թռիչքի ծրագիր։ Ծրագիրը հաստատուած է 24 Մայիս 1972-ին ՍՍՀՄ-ի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ համագործակցութեան համաձայնագիրով, տիեզերքի խաղաղ նպատակներով օգտագործման մասին։ Ծրագիրի հիմնական նպատակներն էին` * համատեղ մօտեցման համակարգերու փորձարկումը ուղեծիրի մէջ, * գործուն-բացասական կցման միաւորներու փորձարկում, * մէկ տիեզերանաւէն միւս տիեզերագնացներու անցման ապահովման համար սարքաւորումներու փորձարկում, * ՍՍՀՄ եւ ԱՄՆ համատեղ թռիչքներու կատարման փորձի կուտակում։ Բացի ատկէ, ծրագիրը կը նախատեսէր կցուած տիեզերանաւերու կողմնորոշման ղեկավարման հնարաւորութիւններու ուսումնասիրութիւն, միջ-տիեզերանաւային կապի եւ սովետական եւ ամերիկեան թռիչքներու կառավարման կեդրոններու գործողութիւններու համակարգման փորձարկում։ '''Սքայլապ''' (անգլ.՝ Skylab, անգլ.՝ sky laboratory (թարգմանաբար՝ երկնային տարրալուծարան)), ամերիկեան ուղեծիրային կայան, նախատեսուած արհեստագիտական, աստղաֆիզիքական, կենսա-բժշկական հետազօտութիւններու, ինչպէս նաեւ Երկրի դիտարկումներու համար։ Արձակուած է 1973 թուականի Մայիս 14-ին, ընդունած է երեք արշաւախումբ 1973 թուականի Մայիսէն մինչեւ 1974 թուականի Փետրուարը, իջած է ուղեծիրէն եւ ոչնչացած 11 Յուլիս 1979-ին։ Երկարութիւնը 24,6 մ, մեծագոյն տրամագիծը 6,6 մ, զանգուածը - 77 տ, ներքին ծաւալը 352,4 մ³: Ուղեծիրի բարձրութիւնը 434 - 437 քմ (պերիգեյ-ապոգեյ), թեքումը 50°: Ընդհանուր առմամբ կայան այցելած են երեք արշաւախումբ։ Արշաւախումբերու հիմնական նպատակն էր անկշռութեանը մարդու յարմարուողականութեան ուսումնասիրութիւնները եւ գիտական փորձերու իրականացումը։ Առաջին արշաւախումբը (Չարլզ Կոնրադ, Փոլ Ուայթց, Ժոզէֆ Կերվին) շարունակուեցաւ 28 օր (24.05.1973 - 22.06.1973) եւ ունէր ոչ այնքան գիտական, այլ վերանորոգողական բնոյթ։ Դէպի բաց տիեզերք կատարուած քանի մը ելքերու ընթացքին աստրոնաւտները բացին չբացուած արեւային մարտկոցը եւ վերականգնեցին կայանի ջերմակարգաւորումը։ Երկրորդ արշաւախումբը՝ Ալան Բինի, Ճեք Լասումայի եւ Օուէն Գերրիոտի մասնակցութեամբ կայան ժամանեց 28.07.1973 եւ ուղեծիրին մէջ անցուց արդէն 59 օր։ Երրորդ եւ վերջին արշաւախումբը (Ճերալտ Կարր, Էդուարդ Կիպսըն, Վիլիըմ Պոուգ) մեկնարկեց 1973 թուականի Նոյեմբեր 16-ին եւ սահմանեց մարդու տիեզերքին մէջ անցընելու բացառիկ մրցանիշ՝ - 84 օր։ === Սփեյս Շաթլ (1972-2011 թթ.) === Հիմնական Յօդուած՝ Սփեյս Շաթլ '''Տիեզերական թրանսբորդային համակարգ''' (անգլ.՝ Space Transportation System), աւելի յայտնի է որպէս՝ Սփեյս Շաթլ (անգլ.՝ Space shuttle - ''տիեզերական մաքոք''), ամերիկեան բազմակի օգտագործման տիեզերանաւ։ Շաթլները տիեզերական տարածութիւն կ'արձակուէին կրող հրթիռներու միջոցով, տիեզերքին մէջ կը կատարէին տեղաշարժումներ՝ Տիեզերանաւու նման եւ կը վերադառնային Երկիր՝ ինքնաթիռի նման։ Կ'ենթադրուէր, որ շաթլները յաճախակի կը թռչէին Երկրի ուղեծիրին եւ մակերեւոյթին միջեւ՝ երկու ուղղութիւններով օգտակար բեռներ տեղ հասցնելով։ Նախագծման ընթացքին նախատեսուած է, որ ամէն մէկ շաթլ դէպի տիեզերք պէտք է կատարէր մինչեւ 100 թռիչք։ Սակայն, գործնականին մէջ անոնք օգտագործուեցան զգալիօրէն աւելի քիչ։ 2011 թուականի Մարտի տուեալներով, ամէնաշատ թռիչքներ իրականացուցած է «Տիսքավըրի» շաթլը՝ 39 թռիչք։ Ծրագիրը աւարտած է 2011 թուականին, բոլոր գործող տիեզերանաւերը ուղարկուած են թանգարաններ։ Վերջին թռիչքը կատարած է «Աթլանթիս» շաթլը, որուն վայրէջքը եղաւ 21 Յուլիս 2011-ին։ === Միջազգային տիեզերակայան (1993 թ.-Մինչեւ օրս) === Հիմնական յօդուած՝ Միջազգային տիեզերական կայան '''Միջազգային տիեզերակայան'''ը (կրճատ՝ ՄՏԿ, անգլերէն` International Space Station, կրճատ` ISS, ռուսերէն` Междунаро́дная косми́ческая ста́нция, կրճատ` МКС) որպէս բազմանպատակ հետազօտական համալիր օգտագործուող ուղեծիրակայան է։ Կառավարումը կ'իրականացուի համատեղ՝ Հիւսթընի թռիչքներու կառավարման կեդրոնէն եւ Կորոլեովի տիեզերական թռիչքներու կառավարման կեդրոնէն։ Ստեղծուած է սովետական, ապա՝ ռուսական Միր-2 կայանի, Եւրոպական Գոլամպուս կայանի եւ ճաբոնական Կիպօ լապորատորային մոտուլի հետ համատեղ։ == Աղբիւրներ == * Aeronautics, Cave of The Winds, The Remarkable History of the Langley Full Scale Wind Tunnel, Joseph R. Chambers [[Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} t5k98eq7erf7fdw5n69cxiehd5v1lni 252964 252963 2026-07-22T15:00:44Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Սոյուզ - Ափոլլօ (1972-1975) */ 252964 wikitext text/x-wiki {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|ՆԱՍԱ<br/> [[Պատկեր:NASA logo.svg|կենտրոն|150px]] |- |Կարգախօսը||'''«Ի շահ բոլորին»'''(''For the Benefit of All'') |- |Գործունէութիւնը||տիեզերական հետազօտութիւններ |- |Ստեղծման ամսաթիւը||29 Յուլիս, 1958 |- |Իրաւանախորդը||[[Օդագնացութեան Ազգային խորհրդատվական կոմիտէ|Օդագնացութեան Ազգային խորհրդատուական կոմիտէ]] (3 Մարտ, 1915 ) |- |կ'ենթարկուի||ԱՄՆ փոխ-նախագահին, ԱՄՆ կառավարութեան |- |Գլխաւոր գրասենեակ||[[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ,]] [[Ուաշինկթըն]] ([[«Քոլումպիա» տիեզերանաւ|Քոլումպիա]]) |- |Ղեկավարը||Չարլզ Պոլտեն<br/>(''Charles F. Bolden, Jr.'') |- |Ծրագիրները||Մերքիւրի<br/>[[Ճեմինի (տիեզերանաւ)|Ճեմինի]]<br/>[[Ափոլլօ]]<br/> |- |} '''Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն,''' (անգլ. National Aeronautics and Space Administration, կրճատուած՝ ՆԱՍԱ), որ կը պատկանի [[ԱՄՆ]]-ի պետութեան եւ կ'ենթարկուի անմիջականօրէն ԱՄՆ-ի փոխնախագահին եւ նիւթապէս կը հովանաւորուի ԱՄՆ-ի պետական պիւտճէէն։ Պատասխանատու է երկիրին քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրներուն։ ՆԱՍԱ-ն ունի ընդարձակ ցամաքային եւ հաղորդակցական ենթակառուցուածքներ, որոնց շարքին են՝ Խոր Տիեզերքի Ցանցը (Deep Space Network) եւ Երկրամերձ Ցանցը (Near Earth Network)։ Անոր գիտական ծրագիրները կը կեդրոնանան Երկիրին դիտարկման վրայ՝ Երկիրին Դիտարկման Համակարգին (Earth Observing System) միջոցով, արեւային ուսումնասիրութիւններուն, ինչպէս նաեւ [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային Համակարգի]] հետախուզութեան վրայ՝ «Նիւ Հորիզընզ» (New Horizons) եւ «Փերսեւերենս» (Perseverance) տիեզերագնացի նման ինքնագործ սարքերու առաքելութիւններով։ ՆԱՍԱ նաեւ աստղագիտական հետազօտութիւններ կը կատարէ տիեզերական դիտարաններու միջոցով, որոնցմէ են [[«Ճէյմզ Ուէպ» աստղադիտակ|Ճէյմս Ուէպ տիեզերական աստղադիտակը]] (James Webb Space Telescope) եւ [[Հապըլ աստղադիտակը|Հապըլ տիեզերական աստղադիտակը]] (Hubble Space Telescope)։ Անօդաչու թռիչքներու արձակման գործողութիւնները կը վերահսկէ ՆԱՍԱ-ի Արձակման Ծառայութիւններու Ծրագիրը (Launch Services Program)։ Գործակալութիւնը կը շարունակէ աջակցիլ Միջազգային Տիեզերակայանին (ISS)՝ համագործակցելով գործընկերներու եւ առեւտրային ծրագիրներու հետ, ինչպիսիք են Առեւտրային Անձնակազմի Ծրագիրը (Commercial Crew Program) եւ Առեւտրային Վերամատակարարման Ծառայութիւնները (Commercial Resupply Services)։ Միաժամանակ, ՆԱՍԱ կը ղեկավարէ [[«Օրիոն» տիեզերանաւ|«Օրիոն» Տիեզերանաւուն]] (Orion spacecraft) եւ [[«Տիեզերական Արձակման Համակարգ»]] հրթիռին (Space Launch System) զարգացումը՝ [[«Արտեմիս» ծրագիր|«Արտեմիս» (Artemis) ծրագիրին]] համար։ ՆԱՍԱ միջազգային համագործակցութիւններ ունի տարբեր կազմակերպութիւններու հետ, որոնց շարքին են՝ [[Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւն|Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւնը]] (ESA), [[Ճափոնի Տիեզերական Հետազօտութեան Գործակալութիւն|Ճափոնի Տիեզերական Հետազօտութեան Գործակալութիւնը]] (JAXA), [[Քանատայի Տիեզերական Գործակալութիւն|Քանատայի Տիեզերական Գործակալութիւնը]] (CSA) եւ [[Ռուսիա|Ռուսիոյ]] [[«Ռոսքոսմոս» կազմակերպութիւն|«Ռոսքոսմոս» (Roscosmos) կազմակերպութիւնը]]՝ Միջազգային Տիեզերակայանի գործողութիւններուն առնչութեամբ։ Ան նաեւ կը գործակցի ամերիկեան այլ հաստատութիւններու հետ, ինչպիսիք են Ազգային Ովկիանոսային եւ Մթնոլորտային Վարչութիւնը (NOAA), Միացեալ Նահանգներու Երկրաբանական Հետազօտութեան Ծառայութիւնը (USGS) եւ [[Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժեր|Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժերը]] (U.S. Space Force)։ ՆԱՍԱ-ի առաքելութիւնները եւ հանրային իրազեկման նախաձեռնութիւնները, որոնց շարքին է ՆԱՍԱ առաւել հոսքային ծառայութիւնը, կը նպաստեն անոր հանրային ճանաչման եւ գիտութեան տարածման աշխատանքներուն։ Գործակալութիւնը նաեւ երկարատեւ ազդեցութիւն ունեցած է ժողովրդական մշակոյթին վրայ՝ յատկապէս 1969-ին «Ափոլօ 11» առաքելութեամբ մարդուն [[Լուսին]] հասնելէն ի վեր։ 2026 տարեշրջանին համար, ՆԱՍԱ-ին հաստատուած է 24.4 միլիառ տոլարի պիւտճէ մը, որուն մէջ կը ծառայեն մօտաւորապէս 18,400 քաղաքացիական աշխատակիցներ։ Դեկտեմբեր 2025-էն ի վեր գործակալութեան տնօրէնն է [[Ճէրըտ Այզաքմըն]] (Jared Isaacman)<ref>[https://www.centennialofflight.net/essay/Evolution_of_Technology/NACA/Tech1.htm Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն]</ref>։ == Պատմութիւն == ՆԱՍԱ-ի արմատները կը հասնին մինչեւ Օդագնացութեան Ազգային Խորհրդատու Յանձնաժողովը (National Advisory Committee for Aeronautics - NACA)։ Թէեւ [[Օհայo|Օհայօ նահանգի]] [[Տէյթըն (քաղաք)|Տէյթըն քաղաքը]] կը նկատուի օդագնացութեան ծննդավայրը, սակայն 1914-ին Միացեալ Նահանգները կը գիտակցի, որ օդագնացութեան կարողութիւններու մէջ զգալիօրէն ետ մնացած էր [[Եւրոպա|Եւրոպայէն]]։ Ամերիկեան օդագնացութեան մէջ առաջատար դիրքը վերականգնելու վճռակամութեամբ՝ [[Միացեալ Նահանգներու Քոնկրես|Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսը]] 1914-ին կը ստեղծէ Բանակի Ազդանշանային Զօրաբաժինի Օդագնացութեան Բաժինը (Aviation Section of the US Army Signal Corps), իսկ 1915-ին կը հիմնէ ՆԱՍԱ-ն՝ օդագնացութեան գիտական հետազօտութիւններն ու զարգացումը խթանելու նպատակով։ Հետագայ քառասուն տարիներուն ընթացքին, ՆԱՍԱ-ն կ'իրականացնէ օդագնացական հետազօտութիւններ՝ ի նպաստ Միացեալ Նահանգներու Օդուժին, Բանակին, Ծովուժին եւ քաղաքացիական օդագնացութեան ոլորտին։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի]] աւարտէն ետք, ՆԱՍԱ-ն հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ ղեկավարման համակարգ ունեցող հրթիռներու եւ գերձայնային օդանաւերու հնարաւորութիւններուն նկատմամբ։ Ան կը մշակէ եւ կը փորձարկէ«Պելլ X-1» (Bell X-1) օդանաւը՝ Միացեալ Նահանգներու Օդուժին հետ համատեղ իրականացուած ծրագիրի մը շրջանակին մէջ։ ՆԱՍԱ-ի հետաքրքրութիւնը տիեզերքի նկատմամբ ծնունդ կ'առնէ իր հրթիռային ծրագիրէն, որ կը զարգանար Անօդաչու Օդանաւերու Հետազօտութեան Բաժինին (Pilotless Aircraft Research Division) կողմէ<ref>[https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/NACA-to-NASA-to-NOW_TAGGED.pdf ՆԱՍԱ]</ref>։ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] կողմէ [[Սփութնիք 1|«Սփութնիք 1» արբանեակի]] արձակումը սկիզբ կը դնէ Տիեզերական Դարաշրջանին եւ կը մեկնարկէ Տիեզերական Մրցավազքին։ Թէեւ ՆԱՍԱ-ն արդէն ունէր հրթիռային հետազօտութեան ծրագիր մը, սակայն առաջին ամերիկեան արբանեակի արձակման պատասխանատուութիւնը վստահուած էր Ծովուժի Հետազօտական Կեդրոնի «Վանկարտ» (Project Vanguard) ծրագիրին։ Սակայն անոր գործնական դժուարութիւններուն պատճառով, այդ առաքելութիւնը յաջողութեամբ չի պսակուիր, եւ ի վերջոյ Բանակի Պալիստիք Հրթիռներու Գործակալութիւնը (Army Ballistic Missile Agency) 1 Փետրուար 1958-ին կ'արձակէ «Էքսփլորըր 1» (Explorer 1)՝ Միացեալ Նահանգներու առաջին արհեստական արբանեակը։ Այզընհաուըրի վարչակազմը կ'որոշէբաժնել Միացեալ Նահանգներու ռազմական եւ քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրները, որոնք մինչ այդ միասնաբար կը կազմակերպուէին Պաշտպանութեան Նախարարութեան Ընդլայնուած Հետազօտական Ծրագիրներու Գործակալութեան (Advanced Research Projects Agency) ներքոյ։ ՆԱՍԱ-ն կը հիմնուի 29 Յուլիս 1958-ին՝ «Ազգային Օդագնացութեան եւ Տիեզերագիտութեան Օրէնք»ի (National Aeronautics and Space Act) ստորագրութեամբ, եւ իր գործունէութիւնը կը սկսի նոյն տարուան 1 Հոկտեմբերին։ Իբրեւ Միացեալ Նահանգներու յառաջատար օդագնացական հաստատութիւն՝ ՆԱՍԱ-ն ՆԱՍԱ-ի նոր կառոյցին հիմքը՝ փոխանցելով շուրջ 8,000 աշխատակիցներ եւ երեք մեծ հետազօտական կեդրոններ։ ՆԱՍԱ նաեւ իր կազմին մէջ կը ներառէ Ծովուժի Հետազօտական Կեդրոնի «Վանկարտ» ծրագիրը, Բանակի «Ճէթ Փրոփըլշըն Լապորաթորի»ն (Jet Propulsion Laboratory - JPL) եւ Վերներ ֆոն Պրաունի ղեկավարած Բանակի Պալիսթիք Հրթիռներու Գործակալութիւնը։ Այս փոփոխութիւններէն ետք ՆԱՍԱ կը հաստատուի իբրեւ Միացեալ Նահանգներու քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրներու գլխաւոր պատասխանատու մարմինը, մինչդեռ Օդուժը կը ստանձնէ ռազմական տիեզերական գործունէութիւններու յառաջատար դերը։ == Իրագործած Ծրագիրները == === Մերքուրի (տիեզերանաւ) (1959-1963) === {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|«Մերքիւրի» |- |Անձնակազմ||1&nbsp;մարդ |- |Զանգուած||1355&nbsp;[[Կիլոգրամ|Քմ]] |- |Երկարութիւն||4,04&nbsp;[[Մետր|մ]] |- |Մեծագոյն տրամագիծ||1,89&nbsp;մ |- |Բնակելի ծաւալ||1,7&nbsp;մ³</sup> |- |Թռիչքի տեւողութիւն||1&nbsp;[[օր]] |- |} ԱՄՆ-ի տիեզերագնացութեան առաջին թռիչքին ծրագիրն է։ === Ճեմինի (տիեզերանաւ) (1961-1966) === {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|«Ճեմինի» |- |Անձնակազմ||2 մարդ |- |Զանգուած||3851 Քմ |- |Երկարութիւն||5.67 մ |- |Առաւելագոյն տրամագիծ||3.05 մ |- |Բնակելի ծաւալ||2.55 м³ |- |Թռիչքի տեւողութիւն||14 օր |- |} «Ճեմինի»ի շարքին տիեզերանաւերը «Մերքիւրի»ի շարունակութիւնն էին, սակայն զգալիօրէն ունէին աւելի մեծ հնարաւորութիւններ։ Այս ծրագիրին ընթացքին, առաջին անգամ պատմութեան մէջ կը կատարուի սարքերու կցումը։ === Ափոլլօ (տիեզերանաւ) (1961-1972) === [[Պատկեր:Buzz Aldrin's bootprint on the Moon, AS11-40-5877 (21472308758).jpg|մինի|Պազ Օլդրինի լուսնային ոտնահետքը 1969 թ.,Յուլիսի 20-ին իր առած լուսանկարի վրայ։]] Ափոլլոյի ծրագիրը կը սկսի 1961-ին՝ նպատակ ունենալով իրականացնել մարդու առաջին վայրէջքը [[Լուսին|Լուսինին]] վրայ, եւ կը շարունակուի մինչեւ 1975։ Միացեալ Նահանգներու նախագահ [[Ճոն Քենետի]] այս մեծ նպատակը կը յայտարարէ 12 Սեպտեմբեր 1961-ին ունեցած իր ելոյթին ընթացքին։ Նպատակը կ'իրագործուի 20 Յուլիս 1969-ին, երբ Ափոլլօ-11 առաքելութեան ընթացքին [[Նիլ Արմսթրոնկ]] եւ [[Պազ Օլդրին]] յաջողութեամբ վայրէջք կը կատարեն Լուսինին վրայ։ Բացի ասկէ, Ափոլլօ ծրագիրին գծով կը կատարուին եւս հինգ յաջող տիեզերանաւերու վայրէջքներ Լուսինին վրայ, վերջինը 1972 թուականին։ Այս վեց թռիչքները Ափոլլօ ծրագիրով այս պահուն միակն են մարդկութեան պատմութեան ընթացքին, երբ մարդիկ վայրէջք կը կատարեն այլ երկնային մարմինի վրայ։ === Սոյուզ - Ափոլլօ (1972-1975) === Հիմնական յօդուած՝ Սոյուզ - Ափոլլօ '''«Սոյուզ» - «Ափոլլօ» փորձնական նախագիծ''' (անգլ.՝ Apollo-Soyuz Test Project (ASTP) ռուսերէն` Экспериментальный полёт Союз - Аполлон (ЭПАС)), սովետական «Սոյուզ-19» Տիեզերանաւու եւ ամերիկեան «Ափոլլօ» Տիեզերանաւու համատեղ փորձնական թռիչքի ծրագիր։ Ծրագիրը հաստատուած է 24 Մայիս 1972-ին ՍՍՀՄ-ի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ համագործակցութեան համաձայնագիրով, տիեզերքի խաղաղ նպատակներով օգտագործման մասին։ Ծրագիրի հիմնական նպատակներն էին` * համատեղ մօտեցման համակարգերու փորձարկումը ուղեծիրի մէջ, * գործուն-բացասական կցման միաւորներու փորձարկում, * մէկ տիեզերանաւէն միւս տիեզերագնացներու անցման ապահովման համար սարքաւորումներու փորձարկում, * ՍՍՀՄ եւ ԱՄՆ համատեղ թռիչքներու կատարման փորձի կուտակում։ Բացի ատկէ, ծրագիրը կը նախատեսէր կցուած տիեզերանաւերու կողմնորոշման ղեկավարման հնարաւորութիւններու ուսումնասիրութիւն, միջ-տիեզերանաւային կապի եւ սովետական եւ ամերիկեան թռիչքներու կառավարման կեդրոններու գործողութիւններու համակարգման փորձարկում։ '''Սքայլապ''' (անգլ.՝ Skylab, անգլ.՝ sky laboratory (թարգմանաբար՝ երկնային տարրալուծարան)), ամերիկեան ուղեծիրային կայան, նախատեսուած արհեստագիտական, աստղաֆիզիքական, կենսա-բժշկական հետազօտութիւններու, ինչպէս նաեւ Երկրի դիտարկումներու համար։ Արձակուած է 1973 թուականի Մայիս 14-ին, ընդունած է երեք արշաւախումբ 1973 թուականի Մայիսէն մինչեւ 1974 թուականի Փետրուարը, իջած է ուղեծիրէն եւ ոչնչացած 11 Յուլիս 1979-ին։ Երկարութիւնը 24,6 մ, մեծագոյն տրամագիծը 6,6 մ, զանգուածը - 77 տ, ներքին ծաւալը 352,4 մ³: Ուղեծիրի բարձրութիւնը 434 - 437 քմ (պերիգեյ-ապոգեյ), թեքումը 50°: Ընդհանուր առմամբ կայան այցելած են երեք արշաւախումբ։ Արշաւախումբերու հիմնական նպատակն էր անկշռութեանը մարդու յարմարուողականութեան ուսումնասիրութիւնները եւ գիտական փորձերու իրականացումը։ Առաջին արշաւախումբը (Չարլզ Կոնրադ, Փոլ Ուայթց, Ժոզէֆ Կերվին) շարունակուեցաւ 28 օր (24.05.1973 - 22.06.1973) եւ ունէր ոչ այնքան գիտական, այլ վերանորոգողական բնոյթ։ Դէպի բաց տիեզերք կատարուած քանի մը ելքերու ընթացքին, տիեզերանաւերը կը բանան չբացուած արեւային մարտկոցը եւ կը վերականգնեն կայանին ջերմակարգաւորումը։ Երկրորդ արշաւախումբը՝ Ալան Պինի, Ճեք Լասումայի եւ Օուէն Գերրիոտի մասնակցութեամբ կայան կը ժամանէ 28.07.1973-ին եւ ուղեծիրին մէջ կ'անցընէ արդէն 59 օր։ Երրորդ եւ վերջին արշաւախումբը (Ճերալտ Քարր, Էտուարտ Կիպսըն, Ուիլիըմ Պոուգ) կը մեկնարկէ 16 Նոյեմբեր 1973-ին եւ կը սահմանէ մարդու տիեզերքին մէջ անցընելու բացառիկ մրցանիշ մը՝ 84 օր։ === Սփէյս Շաթլ (1972-2011) === '''Տիեզերական փոխադրամիջոց''' (անգլ.՝ Space Transportation System), աւելի ծանօթ է իբրեւ՝ Սփէյս Շաթլ (անգլ.՝ Space shuttle - ''տիեզերական մաքոք''), ամերիկեան բազմակի օգտագործման տիեզերանաւ։ Փոխադրամիջոցները տիեզերք կ'արձակուէին հրթիռներու միջոցով, տիեզերքին մէջ կը կատարէին տեղաշարժներ՝ Տիեզերանաւու նման եւ կը վերադառնային Երկիր՝ ինքնաթիռի նման։ Կ'ենթադրուէր, որ «շաթլ»ները յաճախակի կը թռչէին Երկիրի ուղեծիրին եւ մակերեւոյթին միջեւ՝ երկու ուղղութիւններով օգտակար բեռներ տեղ հասցնելով։ Նախագծման ընթացքին նախատեսուած է, որ ամէն մէկ շաթլ դէպի տիեզերք պէտք է կատարէր մինչեւ 100 թռիչք։ Սակայն, գործնականին մէջ, անոնք կ'օգտագործին զգալիօրէն աւելի քիչ։ Մարտ 2011-ի տուեալներով, ամէնէն շատ թռիչքներ իրականացուցած է «Տիսքավըրի» շաթլը՝ 39 թռիչք։ Ծրագիրը աւարտած է 2011-ին, բոլոր գործող տիեզերանաւերը ուղարկուած են թանգարաններ։ Վերջին թռիչքը կատարած է «Աթլանթիս» շաթլը, որուն վայրէջքը տեղի կ'ունենայ 21 Յուլիս 2011-ին։ === Միջազգային տիեզերակայան (1993-էն Մինչեւ օրս) === '''Միջազգային տիեզերակայան'''ը (կրճատ՝ ՄՏԿ, անգլերէն` International Space Station, կրճատ` ISS, ռուսերէն` Междунаро́дная косми́ческая ста́нция, կրճատ` МКС) իբրեւ բազմանպատակ հետազօտական համալիր օգտագործուող ուղեծիրակայան է։ Կառավարումը կ'իրականացուի համատեղ՝ Հիւսթընի թռիչքներու կառավարման կեդրոնէն եւ Կորոլեովի տիեզերական թռիչքներու կառավարման կեդրոնէն։ Ստեղծուած է սովետական, ապա՝ ռուսական Միր-2 կայանի, Եւրոպական Քոլումպոս կայանի եւ ճափոնական Կիպօ տարրալուծարանային միաւորին հետ համատեղ։ == Աղբիւրներ == * Aeronautics, Cave of The Winds, The Remarkable History of the Langley Full Scale Wind Tunnel, Joseph R. Chambers [[Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} jd405ascym565c9d7cjufvvd7e6r5jo 252965 252964 2026-07-22T15:03:14Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Սոյուզ - Ափոլլօ (1972-1975) */ 252965 wikitext text/x-wiki {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|ՆԱՍԱ<br/> [[Պատկեր:NASA logo.svg|կենտրոն|150px]] |- |Կարգախօսը||'''«Ի շահ բոլորին»'''(''For the Benefit of All'') |- |Գործունէութիւնը||տիեզերական հետազօտութիւններ |- |Ստեղծման ամսաթիւը||29 Յուլիս, 1958 |- |Իրաւանախորդը||[[Օդագնացութեան Ազգային խորհրդատվական կոմիտէ|Օդագնացութեան Ազգային խորհրդատուական կոմիտէ]] (3 Մարտ, 1915 ) |- |կ'ենթարկուի||ԱՄՆ փոխ-նախագահին, ԱՄՆ կառավարութեան |- |Գլխաւոր գրասենեակ||[[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ,]] [[Ուաշինկթըն]] ([[«Քոլումպիա» տիեզերանաւ|Քոլումպիա]]) |- |Ղեկավարը||Չարլզ Պոլտեն<br/>(''Charles F. Bolden, Jr.'') |- |Ծրագիրները||Մերքիւրի<br/>[[Ճեմինի (տիեզերանաւ)|Ճեմինի]]<br/>[[Ափոլլօ]]<br/> |- |} '''Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն,''' (անգլ. National Aeronautics and Space Administration, կրճատուած՝ ՆԱՍԱ), որ կը պատկանի [[ԱՄՆ]]-ի պետութեան եւ կ'ենթարկուի անմիջականօրէն ԱՄՆ-ի փոխնախագահին եւ նիւթապէս կը հովանաւորուի ԱՄՆ-ի պետական պիւտճէէն։ Պատասխանատու է երկիրին քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրներուն։ ՆԱՍԱ-ն ունի ընդարձակ ցամաքային եւ հաղորդակցական ենթակառուցուածքներ, որոնց շարքին են՝ Խոր Տիեզերքի Ցանցը (Deep Space Network) եւ Երկրամերձ Ցանցը (Near Earth Network)։ Անոր գիտական ծրագիրները կը կեդրոնանան Երկիրին դիտարկման վրայ՝ Երկիրին Դիտարկման Համակարգին (Earth Observing System) միջոցով, արեւային ուսումնասիրութիւններուն, ինչպէս նաեւ [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային Համակարգի]] հետախուզութեան վրայ՝ «Նիւ Հորիզընզ» (New Horizons) եւ «Փերսեւերենս» (Perseverance) տիեզերագնացի նման ինքնագործ սարքերու առաքելութիւններով։ ՆԱՍԱ նաեւ աստղագիտական հետազօտութիւններ կը կատարէ տիեզերական դիտարաններու միջոցով, որոնցմէ են [[«Ճէյմզ Ուէպ» աստղադիտակ|Ճէյմս Ուէպ տիեզերական աստղադիտակը]] (James Webb Space Telescope) եւ [[Հապըլ աստղադիտակը|Հապըլ տիեզերական աստղադիտակը]] (Hubble Space Telescope)։ Անօդաչու թռիչքներու արձակման գործողութիւնները կը վերահսկէ ՆԱՍԱ-ի Արձակման Ծառայութիւններու Ծրագիրը (Launch Services Program)։ Գործակալութիւնը կը շարունակէ աջակցիլ Միջազգային Տիեզերակայանին (ISS)՝ համագործակցելով գործընկերներու եւ առեւտրային ծրագիրներու հետ, ինչպիսիք են Առեւտրային Անձնակազմի Ծրագիրը (Commercial Crew Program) եւ Առեւտրային Վերամատակարարման Ծառայութիւնները (Commercial Resupply Services)։ Միաժամանակ, ՆԱՍԱ կը ղեկավարէ [[«Օրիոն» տիեզերանաւ|«Օրիոն» Տիեզերանաւուն]] (Orion spacecraft) եւ [[«Տիեզերական Արձակման Համակարգ»]] հրթիռին (Space Launch System) զարգացումը՝ [[«Արտեմիս» ծրագիր|«Արտեմիս» (Artemis) ծրագիրին]] համար։ ՆԱՍԱ միջազգային համագործակցութիւններ ունի տարբեր կազմակերպութիւններու հետ, որոնց շարքին են՝ [[Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւն|Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւնը]] (ESA), [[Ճափոնի Տիեզերական Հետազօտութեան Գործակալութիւն|Ճափոնի Տիեզերական Հետազօտութեան Գործակալութիւնը]] (JAXA), [[Քանատայի Տիեզերական Գործակալութիւն|Քանատայի Տիեզերական Գործակալութիւնը]] (CSA) եւ [[Ռուսիա|Ռուսիոյ]] [[«Ռոսքոսմոս» կազմակերպութիւն|«Ռոսքոսմոս» (Roscosmos) կազմակերպութիւնը]]՝ Միջազգային Տիեզերակայանի գործողութիւններուն առնչութեամբ։ Ան նաեւ կը գործակցի ամերիկեան այլ հաստատութիւններու հետ, ինչպիսիք են Ազգային Ովկիանոսային եւ Մթնոլորտային Վարչութիւնը (NOAA), Միացեալ Նահանգներու Երկրաբանական Հետազօտութեան Ծառայութիւնը (USGS) եւ [[Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժեր|Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժերը]] (U.S. Space Force)։ ՆԱՍԱ-ի առաքելութիւնները եւ հանրային իրազեկման նախաձեռնութիւնները, որոնց շարքին է ՆԱՍԱ առաւել հոսքային ծառայութիւնը, կը նպաստեն անոր հանրային ճանաչման եւ գիտութեան տարածման աշխատանքներուն։ Գործակալութիւնը նաեւ երկարատեւ ազդեցութիւն ունեցած է ժողովրդական մշակոյթին վրայ՝ յատկապէս 1969-ին «Ափոլօ 11» առաքելութեամբ մարդուն [[Լուսին]] հասնելէն ի վեր։ 2026 տարեշրջանին համար, ՆԱՍԱ-ին հաստատուած է 24.4 միլիառ տոլարի պիւտճէ մը, որուն մէջ կը ծառայեն մօտաւորապէս 18,400 քաղաքացիական աշխատակիցներ։ Դեկտեմբեր 2025-էն ի վեր գործակալութեան տնօրէնն է [[Ճէրըտ Այզաքմըն]] (Jared Isaacman)<ref>[https://www.centennialofflight.net/essay/Evolution_of_Technology/NACA/Tech1.htm Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն]</ref>։ == Պատմութիւն == ՆԱՍԱ-ի արմատները կը հասնին մինչեւ Օդագնացութեան Ազգային Խորհրդատու Յանձնաժողովը (National Advisory Committee for Aeronautics - NACA)։ Թէեւ [[Օհայo|Օհայօ նահանգի]] [[Տէյթըն (քաղաք)|Տէյթըն քաղաքը]] կը նկատուի օդագնացութեան ծննդավայրը, սակայն 1914-ին Միացեալ Նահանգները կը գիտակցի, որ օդագնացութեան կարողութիւններու մէջ զգալիօրէն ետ մնացած էր [[Եւրոպա|Եւրոպայէն]]։ Ամերիկեան օդագնացութեան մէջ առաջատար դիրքը վերականգնելու վճռակամութեամբ՝ [[Միացեալ Նահանգներու Քոնկրես|Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսը]] 1914-ին կը ստեղծէ Բանակի Ազդանշանային Զօրաբաժինի Օդագնացութեան Բաժինը (Aviation Section of the US Army Signal Corps), իսկ 1915-ին կը հիմնէ ՆԱՍԱ-ն՝ օդագնացութեան գիտական հետազօտութիւններն ու զարգացումը խթանելու նպատակով։ Հետագայ քառասուն տարիներուն ընթացքին, ՆԱՍԱ-ն կ'իրականացնէ օդագնացական հետազօտութիւններ՝ ի նպաստ Միացեալ Նահանգներու Օդուժին, Բանակին, Ծովուժին եւ քաղաքացիական օդագնացութեան ոլորտին։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի]] աւարտէն ետք, ՆԱՍԱ-ն հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ ղեկավարման համակարգ ունեցող հրթիռներու եւ գերձայնային օդանաւերու հնարաւորութիւններուն նկատմամբ։ Ան կը մշակէ եւ կը փորձարկէ«Պելլ X-1» (Bell X-1) օդանաւը՝ Միացեալ Նահանգներու Օդուժին հետ համատեղ իրականացուած ծրագիրի մը շրջանակին մէջ։ ՆԱՍԱ-ի հետաքրքրութիւնը տիեզերքի նկատմամբ ծնունդ կ'առնէ իր հրթիռային ծրագիրէն, որ կը զարգանար Անօդաչու Օդանաւերու Հետազօտութեան Բաժինին (Pilotless Aircraft Research Division) կողմէ<ref>[https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/NACA-to-NASA-to-NOW_TAGGED.pdf ՆԱՍԱ]</ref>։ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] կողմէ [[Սփութնիք 1|«Սփութնիք 1» արբանեակի]] արձակումը սկիզբ կը դնէ Տիեզերական Դարաշրջանին եւ կը մեկնարկէ Տիեզերական Մրցավազքին։ Թէեւ ՆԱՍԱ-ն արդէն ունէր հրթիռային հետազօտութեան ծրագիր մը, սակայն առաջին ամերիկեան արբանեակի արձակման պատասխանատուութիւնը վստահուած էր Ծովուժի Հետազօտական Կեդրոնի «Վանկարտ» (Project Vanguard) ծրագիրին։ Սակայն անոր գործնական դժուարութիւններուն պատճառով, այդ առաքելութիւնը յաջողութեամբ չի պսակուիր, եւ ի վերջոյ Բանակի Պալիստիք Հրթիռներու Գործակալութիւնը (Army Ballistic Missile Agency) 1 Փետրուար 1958-ին կ'արձակէ «Էքսփլորըր 1» (Explorer 1)՝ Միացեալ Նահանգներու առաջին արհեստական արբանեակը։ Այզընհաուըրի վարչակազմը կ'որոշէբաժնել Միացեալ Նահանգներու ռազմական եւ քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրները, որոնք մինչ այդ միասնաբար կը կազմակերպուէին Պաշտպանութեան Նախարարութեան Ընդլայնուած Հետազօտական Ծրագիրներու Գործակալութեան (Advanced Research Projects Agency) ներքոյ։ ՆԱՍԱ-ն կը հիմնուի 29 Յուլիս 1958-ին՝ «Ազգային Օդագնացութեան եւ Տիեզերագիտութեան Օրէնք»ի (National Aeronautics and Space Act) ստորագրութեամբ, եւ իր գործունէութիւնը կը սկսի նոյն տարուան 1 Հոկտեմբերին։ Իբրեւ Միացեալ Նահանգներու յառաջատար օդագնացական հաստատութիւն՝ ՆԱՍԱ-ն ՆԱՍԱ-ի նոր կառոյցին հիմքը՝ փոխանցելով շուրջ 8,000 աշխատակիցներ եւ երեք մեծ հետազօտական կեդրոններ։ ՆԱՍԱ նաեւ իր կազմին մէջ կը ներառէ Ծովուժի Հետազօտական Կեդրոնի «Վանկարտ» ծրագիրը, Բանակի «Ճէթ Փրոփըլշըն Լապորաթորի»ն (Jet Propulsion Laboratory - JPL) եւ Վերներ ֆոն Պրաունի ղեկավարած Բանակի Պալիսթիք Հրթիռներու Գործակալութիւնը։ Այս փոփոխութիւններէն ետք ՆԱՍԱ կը հաստատուի իբրեւ Միացեալ Նահանգներու քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրներու գլխաւոր պատասխանատու մարմինը, մինչդեռ Օդուժը կը ստանձնէ ռազմական տիեզերական գործունէութիւններու յառաջատար դերը։ == Իրագործած Ծրագիրները == === Մերքուրի (տիեզերանաւ) (1959-1963) === {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|«Մերքիւրի» |- |Անձնակազմ||1&nbsp;մարդ |- |Զանգուած||1355&nbsp;[[Կիլոգրամ|Քմ]] |- |Երկարութիւն||4,04&nbsp;[[Մետր|մ]] |- |Մեծագոյն տրամագիծ||1,89&nbsp;մ |- |Բնակելի ծաւալ||1,7&nbsp;մ³</sup> |- |Թռիչքի տեւողութիւն||1&nbsp;[[օր]] |- |} ԱՄՆ-ի տիեզերագնացութեան առաջին թռիչքին ծրագիրն է։ === Ճեմինի (տիեզերանաւ) (1961-1966) === {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|«Ճեմինի» |- |Անձնակազմ||2 մարդ |- |Զանգուած||3851 Քմ |- |Երկարութիւն||5.67 մ |- |Առաւելագոյն տրամագիծ||3.05 մ |- |Բնակելի ծաւալ||2.55 м³ |- |Թռիչքի տեւողութիւն||14 օր |- |} «Ճեմինի»ի շարքին տիեզերանաւերը «Մերքիւրի»ի շարունակութիւնն էին, սակայն զգալիօրէն ունէին աւելի մեծ հնարաւորութիւններ։ Այս ծրագիրին ընթացքին, առաջին անգամ պատմութեան մէջ կը կատարուի սարքերու կցումը։ === Ափոլլօ (տիեզերանաւ) (1961-1972) === [[Պատկեր:Buzz Aldrin's bootprint on the Moon, AS11-40-5877 (21472308758).jpg|մինի|Պազ Օլտրինի լուսնային ոտնահետքը 20 Յուլիս, 1969-ին իր առած լուսանկարին վրայ։]] Ափոլլոյի ծրագիրը կը սկսի 1961-ին՝ նպատակ ունենալով իրականացնել մարդու առաջին վայրէջքը [[Լուսին|Լուսինին]] վրայ, եւ կը շարունակուի մինչեւ 1975։ Միացեալ Նահանգներու նախագահ [[Ճոն Քենետի]] այս մեծ նպատակը կը յայտարարէ 12 Սեպտեմբեր 1961-ին ունեցած իր ելոյթին ընթացքին։ Նպատակը կ'իրագործուի 20 Յուլիս 1969-ին, երբ Ափոլլօ-11 առաքելութեան ընթացքին [[Նիլ Արմսթրոնկ]] եւ [[Պազ Օլդրին]] յաջողութեամբ վայրէջք կը կատարեն Լուսինին վրայ։ Բացի ասկէ, Ափոլլօ ծրագիրին գծով կը կատարուին եւս հինգ յաջող տիեզերանաւերու վայրէջքներ Լուսինին վրայ, վերջինը 1972 թուականին։ Այս վեց թռիչքները Ափոլլօ ծրագիրով այս պահուն միակն են մարդկութեան պատմութեան ընթացքին, երբ մարդիկ վայրէջք կը կատարեն այլ երկնային մարմինի վրայ։ === Սոյուզ - Ափոլլօ (1972-1975) === '''«Սոյուզ» - «Ափոլլօ» փորձնական նախագիծ''' (անգլ.՝ Apollo-Soyuz Test Project (ASTP) ռուսերէն` Экспериментальный полёт Союз - Аполлон (ЭПАС)), սովետական «Սոյուզ-19» Տիեզերանաւու եւ ամերիկեան «Ափոլլօ» Տիեզերանաւու համատեղ փորձնական թռիչքի ծրագիր։ Ծրագիրը հաստատուած է 24 Մայիս 1972-ին ՍՍՀՄ-ի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ համագործակցութեան համաձայնագիրով, տիեզերքի խաղաղ նպատակներով օգտագործման մասին։ Ծրագիրի հիմնական նպատակներն էին` * համատեղ մօտեցման համակարգերու փորձարկումը ուղեծիրի մէջ, * գործուն-բացասական կցման միաւորներու փորձարկում, * մէկ տիեզերանաւէն միւս տիեզերագնացներու անցման ապահովման համար սարքաւորումներու փորձարկում, * ՍՍՀՄ եւ ԱՄՆ համատեղ թռիչքներու կատարման փորձի կուտակում։ Բացի ատկէ, ծրագիրը կը նախատեսէր կցուած տիեզերանաւերու կողմնորոշման ղեկավարման հնարաւորութիւններու ուսումնասիրութիւն, միջ-տիեզերանաւային կապի եւ սովետական եւ ամերիկեան թռիչքներու կառավարման կեդրոններու գործողութիւններու համակարգման փորձարկում։ '''Սքայլապ''' (անգլ.՝ Skylab, անգլ.՝ sky laboratory (թարգմանաբար՝ երկնային տարրալուծարան)), ամերիկեան ուղեծիրային կայան, նախատեսուած արհեստագիտական, աստղաֆիզիքական, կենսա-բժշկական հետազօտութիւններու, ինչպէս նաեւ Երկրի դիտարկումներու համար։ Արձակուած է 1973 թուականի Մայիս 14-ին, ընդունած է երեք արշաւախումբ 1973 թուականի Մայիսէն մինչեւ 1974 թուականի Փետրուարը, իջած է ուղեծիրէն եւ ոչնչացած 11 Յուլիս 1979-ին։ Երկարութիւնը 24,6 մ, մեծագոյն տրամագիծը 6,6 մ, զանգուածը - 77 տ, ներքին ծաւալը 352,4 մ³: Ուղեծիրի բարձրութիւնը 434 - 437 քմ, թեքումը 50°: Ընդհանուր առմամբ կայան այցելած է երեք արշաւախումբ։ Արշաւախումբերու հիմնական նպատակն էր անկշռութեանը մարդու յարմարողականութեան ուսումնասիրութիւնները եւ գիտական փորձերու իրականացումը։ Առաջին արշաւախումբը (Չարլզ Կոնրադ, Փոլ Ուայթց, Ժոզէֆ Կերվին) շարունակուեցաւ 28 օր (24.05.1973 - 22.06.1973) եւ ունէր ոչ այնքան գիտական, այլ վերանորոգողական բնոյթ։ Դէպի բաց տիեզերք կատարուած քանի մը ելքերու ընթացքին, տիեզերանաւերը կը բանան չբացուած արեւային մարտկոցը եւ կը վերականգնեն կայանին ջերմակարգաւորումը։ Երկրորդ արշաւախումբը՝ Ալան Պինի, Ճեք Լասումայի եւ Օուէն Գերրիոտի մասնակցութեամբ կայան կը ժամանէ 28.07.1973-ին եւ ուղեծիրին մէջ կ'անցընէ արդէն 59 օր։ Երրորդ եւ վերջին արշաւախումբը (Ճերալտ Քարր, Էտուարտ Կիպսըն, Ուիլիըմ Պոուգ) կը մեկնարկէ 16 Նոյեմբեր 1973-ին եւ կը սահմանէ մարդու տիեզերքին մէջ անցընելու բացառիկ մրցանիշ մը՝ 84 օր։ === Սփէյս Շաթլ (1972-2011) === '''Տիեզերական փոխադրամիջոց''' (անգլ.՝ Space Transportation System), աւելի ծանօթ է իբրեւ՝ Սփէյս Շաթլ (անգլ.՝ Space shuttle - ''տիեզերական մաքոք''), ամերիկեան բազմակի օգտագործման տիեզերանաւ։ Փոխադրամիջոցները տիեզերք կ'արձակուէին հրթիռներու միջոցով, տիեզերքին մէջ կը կատարէին տեղաշարժներ՝ Տիեզերանաւու նման եւ կը վերադառնային Երկիր՝ ինքնաթիռի նման։ Կ'ենթադրուէր, որ «շաթլ»ները յաճախակի կը թռչէին Երկիրի ուղեծիրին եւ մակերեւոյթին միջեւ՝ երկու ուղղութիւններով օգտակար բեռներ տեղ հասցնելով։ Նախագծման ընթացքին նախատեսուած է, որ ամէն մէկ շաթլ դէպի տիեզերք պէտք է կատարէր մինչեւ 100 թռիչք։ Սակայն, գործնականին մէջ, անոնք կ'օգտագործին զգալիօրէն աւելի քիչ։ Մարտ 2011-ի տուեալներով, ամէնէն շատ թռիչքներ իրականացուցած է «Տիսքավըրի» շաթլը՝ 39 թռիչք։ Ծրագիրը աւարտած է 2011-ին, բոլոր գործող տիեզերանաւերը ուղարկուած են թանգարաններ։ Վերջին թռիչքը կատարած է «Աթլանթիս» շաթլը, որուն վայրէջքը տեղի կ'ունենայ 21 Յուլիս 2011-ին։ === Միջազգային տիեզերակայան (1993-էն Մինչեւ օրս) === '''Միջազգային տիեզերակայան'''ը (կրճատ՝ ՄՏԿ, անգլերէն` International Space Station, կրճատ` ISS, ռուսերէն` Междунаро́дная косми́ческая ста́нция, կրճատ` МКС) իբրեւ բազմանպատակ հետազօտական համալիր օգտագործուող ուղեծիրակայան է։ Կառավարումը կ'իրականացուի համատեղ՝ Հիւսթընի թռիչքներու կառավարման կեդրոնէն եւ Կորոլեովի տիեզերական թռիչքներու կառավարման կեդրոնէն։ Ստեղծուած է սովետական, ապա՝ ռուսական Միր-2 կայանի, Եւրոպական Քոլումպոս կայանի եւ ճափոնական Կիպօ տարրալուծարանային միաւորին հետ համատեղ։ == Աղբիւրներ == * Aeronautics, Cave of The Winds, The Remarkable History of the Langley Full Scale Wind Tunnel, Joseph R. Chambers [[Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 1spy4j81h5nupqmp7oxxd9b1gov10xc 252966 252965 2026-07-22T15:04:30Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Ճեմինի (տիեզերանաւ) (1961-1966) */ 252966 wikitext text/x-wiki {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|ՆԱՍԱ<br/> [[Պատկեր:NASA logo.svg|կենտրոն|150px]] |- |Կարգախօսը||'''«Ի շահ բոլորին»'''(''For the Benefit of All'') |- |Գործունէութիւնը||տիեզերական հետազօտութիւններ |- |Ստեղծման ամսաթիւը||29 Յուլիս, 1958 |- |Իրաւանախորդը||[[Օդագնացութեան Ազգային խորհրդատվական կոմիտէ|Օդագնացութեան Ազգային խորհրդատուական կոմիտէ]] (3 Մարտ, 1915 ) |- |կ'ենթարկուի||ԱՄՆ փոխ-նախագահին, ԱՄՆ կառավարութեան |- |Գլխաւոր գրասենեակ||[[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ,]] [[Ուաշինկթըն]] ([[«Քոլումպիա» տիեզերանաւ|Քոլումպիա]]) |- |Ղեկավարը||Չարլզ Պոլտեն<br/>(''Charles F. Bolden, Jr.'') |- |Ծրագիրները||Մերքիւրի<br/>[[Ճեմինի (տիեզերանաւ)|Ճեմինի]]<br/>[[Ափոլլօ]]<br/> |- |} '''Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն,''' (անգլ. National Aeronautics and Space Administration, կրճատուած՝ ՆԱՍԱ), որ կը պատկանի [[ԱՄՆ]]-ի պետութեան եւ կ'ենթարկուի անմիջականօրէն ԱՄՆ-ի փոխնախագահին եւ նիւթապէս կը հովանաւորուի ԱՄՆ-ի պետական պիւտճէէն։ Պատասխանատու է երկիրին քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրներուն։ ՆԱՍԱ-ն ունի ընդարձակ ցամաքային եւ հաղորդակցական ենթակառուցուածքներ, որոնց շարքին են՝ Խոր Տիեզերքի Ցանցը (Deep Space Network) եւ Երկրամերձ Ցանցը (Near Earth Network)։ Անոր գիտական ծրագիրները կը կեդրոնանան Երկիրին դիտարկման վրայ՝ Երկիրին Դիտարկման Համակարգին (Earth Observing System) միջոցով, արեւային ուսումնասիրութիւններուն, ինչպէս նաեւ [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային Համակարգի]] հետախուզութեան վրայ՝ «Նիւ Հորիզընզ» (New Horizons) եւ «Փերսեւերենս» (Perseverance) տիեզերագնացի նման ինքնագործ սարքերու առաքելութիւններով։ ՆԱՍԱ նաեւ աստղագիտական հետազօտութիւններ կը կատարէ տիեզերական դիտարաններու միջոցով, որոնցմէ են [[«Ճէյմզ Ուէպ» աստղադիտակ|Ճէյմս Ուէպ տիեզերական աստղադիտակը]] (James Webb Space Telescope) եւ [[Հապըլ աստղադիտակը|Հապըլ տիեզերական աստղադիտակը]] (Hubble Space Telescope)։ Անօդաչու թռիչքներու արձակման գործողութիւնները կը վերահսկէ ՆԱՍԱ-ի Արձակման Ծառայութիւններու Ծրագիրը (Launch Services Program)։ Գործակալութիւնը կը շարունակէ աջակցիլ Միջազգային Տիեզերակայանին (ISS)՝ համագործակցելով գործընկերներու եւ առեւտրային ծրագիրներու հետ, ինչպիսիք են Առեւտրային Անձնակազմի Ծրագիրը (Commercial Crew Program) եւ Առեւտրային Վերամատակարարման Ծառայութիւնները (Commercial Resupply Services)։ Միաժամանակ, ՆԱՍԱ կը ղեկավարէ [[«Օրիոն» տիեզերանաւ|«Օրիոն» Տիեզերանաւուն]] (Orion spacecraft) եւ [[«Տիեզերական Արձակման Համակարգ»]] հրթիռին (Space Launch System) զարգացումը՝ [[«Արտեմիս» ծրագիր|«Արտեմիս» (Artemis) ծրագիրին]] համար։ ՆԱՍԱ միջազգային համագործակցութիւններ ունի տարբեր կազմակերպութիւններու հետ, որոնց շարքին են՝ [[Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւն|Եւրոպական Տիեզերական Գործակալութիւնը]] (ESA), [[Ճափոնի Տիեզերական Հետազօտութեան Գործակալութիւն|Ճափոնի Տիեզերական Հետազօտութեան Գործակալութիւնը]] (JAXA), [[Քանատայի Տիեզերական Գործակալութիւն|Քանատայի Տիեզերական Գործակալութիւնը]] (CSA) եւ [[Ռուսիա|Ռուսիոյ]] [[«Ռոսքոսմոս» կազմակերպութիւն|«Ռոսքոսմոս» (Roscosmos) կազմակերպութիւնը]]՝ Միջազգային Տիեզերակայանի գործողութիւններուն առնչութեամբ։ Ան նաեւ կը գործակցի ամերիկեան այլ հաստատութիւններու հետ, ինչպիսիք են Ազգային Ովկիանոսային եւ Մթնոլորտային Վարչութիւնը (NOAA), Միացեալ Նահանգներու Երկրաբանական Հետազօտութեան Ծառայութիւնը (USGS) եւ [[Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժեր|Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժերը]] (U.S. Space Force)։ ՆԱՍԱ-ի առաքելութիւնները եւ հանրային իրազեկման նախաձեռնութիւնները, որոնց շարքին է ՆԱՍԱ առաւել հոսքային ծառայութիւնը, կը նպաստեն անոր հանրային ճանաչման եւ գիտութեան տարածման աշխատանքներուն։ Գործակալութիւնը նաեւ երկարատեւ ազդեցութիւն ունեցած է ժողովրդական մշակոյթին վրայ՝ յատկապէս 1969-ին «Ափոլօ 11» առաքելութեամբ մարդուն [[Լուսին]] հասնելէն ի վեր։ 2026 տարեշրջանին համար, ՆԱՍԱ-ին հաստատուած է 24.4 միլիառ տոլարի պիւտճէ մը, որուն մէջ կը ծառայեն մօտաւորապէս 18,400 քաղաքացիական աշխատակիցներ։ Դեկտեմբեր 2025-էն ի վեր գործակալութեան տնօրէնն է [[Ճէրըտ Այզաքմըն]] (Jared Isaacman)<ref>[https://www.centennialofflight.net/essay/Evolution_of_Technology/NACA/Tech1.htm Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն]</ref>։ == Պատմութիւն == ՆԱՍԱ-ի արմատները կը հասնին մինչեւ Օդագնացութեան Ազգային Խորհրդատու Յանձնաժողովը (National Advisory Committee for Aeronautics - NACA)։ Թէեւ [[Օհայo|Օհայօ նահանգի]] [[Տէյթըն (քաղաք)|Տէյթըն քաղաքը]] կը նկատուի օդագնացութեան ծննդավայրը, սակայն 1914-ին Միացեալ Նահանգները կը գիտակցի, որ օդագնացութեան կարողութիւններու մէջ զգալիօրէն ետ մնացած էր [[Եւրոպա|Եւրոպայէն]]։ Ամերիկեան օդագնացութեան մէջ առաջատար դիրքը վերականգնելու վճռակամութեամբ՝ [[Միացեալ Նահանգներու Քոնկրես|Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսը]] 1914-ին կը ստեղծէ Բանակի Ազդանշանային Զօրաբաժինի Օդագնացութեան Բաժինը (Aviation Section of the US Army Signal Corps), իսկ 1915-ին կը հիմնէ ՆԱՍԱ-ն՝ օդագնացութեան գիտական հետազօտութիւններն ու զարգացումը խթանելու նպատակով։ Հետագայ քառասուն տարիներուն ընթացքին, ՆԱՍԱ-ն կ'իրականացնէ օդագնացական հետազօտութիւններ՝ ի նպաստ Միացեալ Նահանգներու Օդուժին, Բանակին, Ծովուժին եւ քաղաքացիական օդագնացութեան ոլորտին։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի]] աւարտէն ետք, ՆԱՍԱ-ն հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ ղեկավարման համակարգ ունեցող հրթիռներու եւ գերձայնային օդանաւերու հնարաւորութիւններուն նկատմամբ։ Ան կը մշակէ եւ կը փորձարկէ«Պելլ X-1» (Bell X-1) օդանաւը՝ Միացեալ Նահանգներու Օդուժին հետ համատեղ իրականացուած ծրագիրի մը շրջանակին մէջ։ ՆԱՍԱ-ի հետաքրքրութիւնը տիեզերքի նկատմամբ ծնունդ կ'առնէ իր հրթիռային ծրագիրէն, որ կը զարգանար Անօդաչու Օդանաւերու Հետազօտութեան Բաժինին (Pilotless Aircraft Research Division) կողմէ<ref>[https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/NACA-to-NASA-to-NOW_TAGGED.pdf ՆԱՍԱ]</ref>։ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] կողմէ [[Սփութնիք 1|«Սփութնիք 1» արբանեակի]] արձակումը սկիզբ կը դնէ Տիեզերական Դարաշրջանին եւ կը մեկնարկէ Տիեզերական Մրցավազքին։ Թէեւ ՆԱՍԱ-ն արդէն ունէր հրթիռային հետազօտութեան ծրագիր մը, սակայն առաջին ամերիկեան արբանեակի արձակման պատասխանատուութիւնը վստահուած էր Ծովուժի Հետազօտական Կեդրոնի «Վանկարտ» (Project Vanguard) ծրագիրին։ Սակայն անոր գործնական դժուարութիւններուն պատճառով, այդ առաքելութիւնը յաջողութեամբ չի պսակուիր, եւ ի վերջոյ Բանակի Պալիստիք Հրթիռներու Գործակալութիւնը (Army Ballistic Missile Agency) 1 Փետրուար 1958-ին կ'արձակէ «Էքսփլորըր 1» (Explorer 1)՝ Միացեալ Նահանգներու առաջին արհեստական արբանեակը։ Այզընհաուըրի վարչակազմը կ'որոշէբաժնել Միացեալ Նահանգներու ռազմական եւ քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրները, որոնք մինչ այդ միասնաբար կը կազմակերպուէին Պաշտպանութեան Նախարարութեան Ընդլայնուած Հետազօտական Ծրագիրներու Գործակալութեան (Advanced Research Projects Agency) ներքոյ։ ՆԱՍԱ-ն կը հիմնուի 29 Յուլիս 1958-ին՝ «Ազգային Օդագնացութեան եւ Տիեզերագիտութեան Օրէնք»ի (National Aeronautics and Space Act) ստորագրութեամբ, եւ իր գործունէութիւնը կը սկսի նոյն տարուան 1 Հոկտեմբերին։ Իբրեւ Միացեալ Նահանգներու յառաջատար օդագնացական հաստատութիւն՝ ՆԱՍԱ-ն ՆԱՍԱ-ի նոր կառոյցին հիմքը՝ փոխանցելով շուրջ 8,000 աշխատակիցներ եւ երեք մեծ հետազօտական կեդրոններ։ ՆԱՍԱ նաեւ իր կազմին մէջ կը ներառէ Ծովուժի Հետազօտական Կեդրոնի «Վանկարտ» ծրագիրը, Բանակի «Ճէթ Փրոփըլշըն Լապորաթորի»ն (Jet Propulsion Laboratory - JPL) եւ Վերներ ֆոն Պրաունի ղեկավարած Բանակի Պալիսթիք Հրթիռներու Գործակալութիւնը։ Այս փոփոխութիւններէն ետք ՆԱՍԱ կը հաստատուի իբրեւ Միացեալ Նահանգներու քաղաքացիական տիեզերական ծրագիրներու գլխաւոր պատասխանատու մարմինը, մինչդեռ Օդուժը կը ստանձնէ ռազմական տիեզերական գործունէութիւններու յառաջատար դերը։ == Իրագործած Ծրագիրները == === Մերքուրի (տիեզերանաւ) (1959-1963) === {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|«Մերքիւրի» |- |Անձնակազմ||1 մարդ |- |Զանգուած||1355 Քմ |- |Երկարութիւն||4,04 մ |- |Մեծագոյն տրամագիծ||1,89 մ |- |Բնակելի ծաւալ||1,7 մ³ |- |Թռիչքի տեւողութիւն||1 օր |- |} ԱՄՆ-ի տիեզերագնացութեան առաջին թռիչքին ծրագիրն է։ === Ճեմինի (տիեզերանաւ) (1961-1966) === {|align="right" width="250" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" !colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor="#FFDEAD"|«Ճեմինի» |- |Անձնակազմ||2 մարդ |- |Զանգուած||3851 Քմ |- |Երկարութիւն||5.67 մ |- |Առաւելագոյն տրամագիծ||3.05 մ |- |Բնակելի ծաւալ||2.55 м³ |- |Թռիչքի տեւողութիւն||14 օր |- |} «Ճեմինի»ի շարքին տիեզերանաւերը «Մերքիւրի»ի շարունակութիւնն էին, սակայն զգալիօրէն ունէին աւելի մեծ հնարաւորութիւններ։ Այս ծրագիրին ընթացքին, առաջին անգամ պատմութեան մէջ կը կատարուի սարքերու կցումը։ === Ափոլլօ (տիեզերանաւ) (1961-1972) === [[Պատկեր:Buzz Aldrin's bootprint on the Moon, AS11-40-5877 (21472308758).jpg|մինի|Պազ Օլտրինի լուսնային ոտնահետքը 20 Յուլիս, 1969-ին իր առած լուսանկարին վրայ։]] Ափոլլոյի ծրագիրը կը սկսի 1961-ին՝ նպատակ ունենալով իրականացնել մարդու առաջին վայրէջքը [[Լուսին|Լուսինին]] վրայ, եւ կը շարունակուի մինչեւ 1975։ Միացեալ Նահանգներու նախագահ [[Ճոն Քենետի]] այս մեծ նպատակը կը յայտարարէ 12 Սեպտեմբեր 1961-ին ունեցած իր ելոյթին ընթացքին։ Նպատակը կ'իրագործուի 20 Յուլիս 1969-ին, երբ Ափոլլօ-11 առաքելութեան ընթացքին [[Նիլ Արմսթրոնկ]] եւ [[Պազ Օլդրին]] յաջողութեամբ վայրէջք կը կատարեն Լուսինին վրայ։ Բացի ասկէ, Ափոլլօ ծրագիրին գծով կը կատարուին եւս հինգ յաջող տիեզերանաւերու վայրէջքներ Լուսինին վրայ, վերջինը 1972 թուականին։ Այս վեց թռիչքները Ափոլլօ ծրագիրով այս պահուն միակն են մարդկութեան պատմութեան ընթացքին, երբ մարդիկ վայրէջք կը կատարեն այլ երկնային մարմինի վրայ։ === Սոյուզ - Ափոլլօ (1972-1975) === '''«Սոյուզ» - «Ափոլլօ» փորձնական նախագիծ''' (անգլ.՝ Apollo-Soyuz Test Project (ASTP) ռուսերէն` Экспериментальный полёт Союз - Аполлон (ЭПАС)), սովետական «Սոյուզ-19» Տիեզերանաւու եւ ամերիկեան «Ափոլլօ» Տիեզերանաւու համատեղ փորձնական թռիչքի ծրագիր։ Ծրագիրը հաստատուած է 24 Մայիս 1972-ին ՍՍՀՄ-ի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ համագործակցութեան համաձայնագիրով, տիեզերքի խաղաղ նպատակներով օգտագործման մասին։ Ծրագիրի հիմնական նպատակներն էին` * համատեղ մօտեցման համակարգերու փորձարկումը ուղեծիրի մէջ, * գործուն-բացասական կցման միաւորներու փորձարկում, * մէկ տիեզերանաւէն միւս տիեզերագնացներու անցման ապահովման համար սարքաւորումներու փորձարկում, * ՍՍՀՄ եւ ԱՄՆ համատեղ թռիչքներու կատարման փորձի կուտակում։ Բացի ատկէ, ծրագիրը կը նախատեսէր կցուած տիեզերանաւերու կողմնորոշման ղեկավարման հնարաւորութիւններու ուսումնասիրութիւն, միջ-տիեզերանաւային կապի եւ սովետական եւ ամերիկեան թռիչքներու կառավարման կեդրոններու գործողութիւններու համակարգման փորձարկում։ '''Սքայլապ''' (անգլ.՝ Skylab, անգլ.՝ sky laboratory (թարգմանաբար՝ երկնային տարրալուծարան)), ամերիկեան ուղեծիրային կայան, նախատեսուած արհեստագիտական, աստղաֆիզիքական, կենսա-բժշկական հետազօտութիւններու, ինչպէս նաեւ Երկրի դիտարկումներու համար։ Արձակուած է 1973 թուականի Մայիս 14-ին, ընդունած է երեք արշաւախումբ 1973 թուականի Մայիսէն մինչեւ 1974 թուականի Փետրուարը, իջած է ուղեծիրէն եւ ոչնչացած 11 Յուլիս 1979-ին։ Երկարութիւնը 24,6 մ, մեծագոյն տրամագիծը 6,6 մ, զանգուածը - 77 տ, ներքին ծաւալը 352,4 մ³: Ուղեծիրի բարձրութիւնը 434 - 437 քմ, թեքումը 50°: Ընդհանուր առմամբ կայան այցելած է երեք արշաւախումբ։ Արշաւախումբերու հիմնական նպատակն էր անկշռութեանը մարդու յարմարողականութեան ուսումնասիրութիւնները եւ գիտական փորձերու իրականացումը։ Առաջին արշաւախումբը (Չարլզ Կոնրադ, Փոլ Ուայթց, Ժոզէֆ Կերվին) շարունակուեցաւ 28 օր (24.05.1973 - 22.06.1973) եւ ունէր ոչ այնքան գիտական, այլ վերանորոգողական բնոյթ։ Դէպի բաց տիեզերք կատարուած քանի մը ելքերու ընթացքին, տիեզերանաւերը կը բանան չբացուած արեւային մարտկոցը եւ կը վերականգնեն կայանին ջերմակարգաւորումը։ Երկրորդ արշաւախումբը՝ Ալան Պինի, Ճեք Լասումայի եւ Օուէն Գերրիոտի մասնակցութեամբ կայան կը ժամանէ 28.07.1973-ին եւ ուղեծիրին մէջ կ'անցընէ արդէն 59 օր։ Երրորդ եւ վերջին արշաւախումբը (Ճերալտ Քարր, Էտուարտ Կիպսըն, Ուիլիըմ Պոուգ) կը մեկնարկէ 16 Նոյեմբեր 1973-ին եւ կը սահմանէ մարդու տիեզերքին մէջ անցընելու բացառիկ մրցանիշ մը՝ 84 օր։ === Սփէյս Շաթլ (1972-2011) === '''Տիեզերական փոխադրամիջոց''' (անգլ.՝ Space Transportation System), աւելի ծանօթ է իբրեւ՝ Սփէյս Շաթլ (անգլ.՝ Space shuttle - ''տիեզերական մաքոք''), ամերիկեան բազմակի օգտագործման տիեզերանաւ։ Փոխադրամիջոցները տիեզերք կ'արձակուէին հրթիռներու միջոցով, տիեզերքին մէջ կը կատարէին տեղաշարժներ՝ Տիեզերանաւու նման եւ կը վերադառնային Երկիր՝ ինքնաթիռի նման։ Կ'ենթադրուէր, որ «շաթլ»ները յաճախակի կը թռչէին Երկիրի ուղեծիրին եւ մակերեւոյթին միջեւ՝ երկու ուղղութիւններով օգտակար բեռներ տեղ հասցնելով։ Նախագծման ընթացքին նախատեսուած է, որ ամէն մէկ շաթլ դէպի տիեզերք պէտք է կատարէր մինչեւ 100 թռիչք։ Սակայն, գործնականին մէջ, անոնք կ'օգտագործին զգալիօրէն աւելի քիչ։ Մարտ 2011-ի տուեալներով, ամէնէն շատ թռիչքներ իրականացուցած է «Տիսքավըրի» շաթլը՝ 39 թռիչք։ Ծրագիրը աւարտած է 2011-ին, բոլոր գործող տիեզերանաւերը ուղարկուած են թանգարաններ։ Վերջին թռիչքը կատարած է «Աթլանթիս» շաթլը, որուն վայրէջքը տեղի կ'ունենայ 21 Յուլիս 2011-ին։ === Միջազգային տիեզերակայան (1993-էն Մինչեւ օրս) === '''Միջազգային տիեզերակայան'''ը (կրճատ՝ ՄՏԿ, անգլերէն` International Space Station, կրճատ` ISS, ռուսերէն` Междунаро́дная косми́ческая ста́нция, կրճատ` МКС) իբրեւ բազմանպատակ հետազօտական համալիր օգտագործուող ուղեծիրակայան է։ Կառավարումը կ'իրականացուի համատեղ՝ Հիւսթընի թռիչքներու կառավարման կեդրոնէն եւ Կորոլեովի տիեզերական թռիչքներու կառավարման կեդրոնէն։ Ստեղծուած է սովետական, ապա՝ ռուսական Միր-2 կայանի, Եւրոպական Քոլումպոս կայանի եւ ճափոնական Կիպօ տարրալուծարանային միաւորին հետ համատեղ։ == Աղբիւրներ == * Aeronautics, Cave of The Winds, The Remarkable History of the Langley Full Scale Wind Tunnel, Joseph R. Chambers [[Ստորոգութիւն:Աստղագիտութիւն]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} tsauwfe9itwrkuxigbihq20zinx06nz 0 6925 252869 231314 2026-07-21T08:39:57Z Maral Dikbikian 4797 252869 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ճոն Կրին''' ({{lang-en|John Green}}, {{ԱԾ}}), ամերիկացի գրող, պատանիներու գիրքերու հեղինակ, իր վէպերէն նշանաւոր են «Մեղաւոր են աստղերը» (2012), «Ալասքայի փնտռտուքներով» (2005) եւ «Թուղթէ քաղաքներ» (2008) վէպերը։ Վիէօպլոկըր է եւ առցանց ուսուցողական տեսերիզներու հեղինակ։ Կրին արժանացած է Printz մրցանակին (2006) իր առաջին «Ալասքայի փնտռտուքներով» վէպին համար, իսկ իր վերջին՝ «Մեղաւոր են աստղերը» վէպը գրաւած էր «Նիւ Եորք Թայմզ»-ի «best seller»ներու ցանկի առաջին տեղը՝ Յունուար 2012-ին։ Համանուն ֆիլմը, հրապարակուած է 2014-ին, դառնալով ԱՄՆ-ի թիւ 1-ը հաւաքելով $124 438 000։ 2014-ին Կրինը կը ներառուի «Աշխարհի 100 ամէնէն ազդեցիկ մարդիկը» ցուցակին մէջ, ըստ «Time» ամսագիրի տուեալներուն։ Բացի գրական գործունէութենէն, Կրին ծանօթ է նաեւ իր աշխատանքով համացանցի ոլորտին մէջ։ 2007-ին ան կը գործարկէ YouTube-ի Vlog Brothers ալիքը, իր եղբօր՝ Հանկ Կրինի հետ միասին։ Ան իրականացուցած է նաեւ առցանց նախագիծեր, ինչպէս՝ «Հրաշալի» եւ VidCon։ Եղբօրը հետ ստեղծած է տասնմէկ ուսուցողական նախագիծեր, որոնք իրենց մէջ կը ներառեն համաշխարհային պատմութիւն, [[կենսաբանութիւն]], [[աշխարհագրութիւն]], [[քիմիագիտութիւն]], [[հոգեբանութիւն]] եւ այլ նիւթեր։ == Երիտասարդութիւնը եւ ասպարէզը == Ճոն Կրին ծնած է Ինտիանափոլիս, Ինտիանա, Մայք եւ Սինի Կրիններու ընտանիքին մէջ։ Իր ծնելէն երեք շաբաթ ետք ընտանիքը տեղափոխուած է Միշիկըն, ապա Պիրմինկհըմ, Ալապամա, եւ վերջապէս, Օրլանտօ (Ֆլորիտա)։ Ճոնը նախնական ուսումը ստացած է Օրլանտոյի Հայլենտ Նախապատրաստական դպրոցին մէջ (Lake Highland Preparatory School), ապա Indian Springs School Պիրմինկհըմ քաղաքին մէջ, որու շրջապատը յետագային ան օգտագործած է իբրեւ իր «Ալասքայի փնտռտուքներով» վէպին գործողութիւններուն զարգացման գլխաւոր վայր։ 2000-ին Ճոն Կրին աւարտած է Քենյըն-Քոլէճը (Kenyon_College) անգլերէն գրականութեան եւ կրօնական ուսումնասիրութիւններու կրկնակի վկայականով։ Քոլէճը աւարտելէ ետք, հինգ ամիս աշխատած է որպէս քահանայի աշակերտ մանկական հիւանդանոցի մը մէջ։ Այդ ժամանակ ան մտադիր էր դառնալ եպիսկոպոսական քահանայ, բայց ծանր հիւանդութիւններով տառապող երեխաներու հետ աշխատանքը կ'ոգեշնչէ զինք, եւ ան կ'որոշէ դառնալ գրող, իսկ ապագային այդ նիւթով ան կը ստեղծէ «Մեղաւոր են աստղերը» վէպը։ Քանի մը տարի Կրին կ'ապրի Շիքակօ, ուր կ'աշխատի որպէս Booklist ամսագիրի խմբագիրի օգնական, կը գրէ ակնարկներ եւ կը շարադրէ «Ալասքայի փնտռտուքներով» վէպը։ Այս ընթացքին ան կը գրէ հարիւրաւոր գիրքերու մասին ակնարկներ։ Նաեւ կը վերանայի գիրքերու «Նիւ Եորք Թայմզ»-ի համար եւ կը ստեղծէ իւրօրինակ ռատիօ խոյզ աշխատանքներ Շիքակոյի հանրային ձայնասփիւռի կայանին համար։ Աւելի ուշ, Կրին երկու տարի կ'ապրի [[Նիւ Եորք]], մինչ իր կինը կ'ուսանէր ասպիրանդուրայի մէջ։ === Աշխատանքները === [[Պատկեր:Hank & John Green (7492866636).jpg|մինի|աջից|Ճոն Կրինը եղբոր՝ Հանքի հետ:]] Կրինի առաջին վէպը՝ «Ալասքայի փնտռտուքներով», որ լոյս տեսած է 2005 թուականին, դպրոցական պատմութիւն է կամ դեռահասական վէպ, որ հեղինակի Indian Springs School դպրոցին մէջ իր անցուցած օրերուն ոգեշնչման արդիւնքն է։ Վէպը պարգեւատրուած է Մայքլ Լ. Պրինցի ամէնամեայ մրցանակով Ամերիկեան Գրադարանային Միութեան կողմէ, որպէս «տարուան լաւագոյն գիրքը, գրուած դեռահասներու համար»։ Վէպը ներառուեցաւ Ալապամայի ամէնամեայ «10 լաւագոյն գիրքեր դեռահասներու համար» ցուցակին մէջ։ 2005 թուականին էքրանաւորման իրաւունքը գնեց Paramount ընկերութիւնը, բայց հինգ տարի անց Կրինը յայտնեց իր երկրպագուներուն, որ ինք շահագրգռուած չէ Paramount-ի նախագիծին հանդէպ։ Վէպի աճող վաճառքի ֆոնին Կրինը մտահոգութիւն յայտնեց էքրանաւորման գաղափարին վերաբերեալ. ըստ անոր էքրանաւորումը կրնար խանգարել «կարդացողի եւ պատմութեան միջեւ անմիջական եւ անձնական կապը»։ 2012 թուականին վէպը ներառուեցաւ «Նիւ Եորք Թայմզ»-ի պէսթ թրէլլըրներու ցուցակին մէջ, մանկական փափուկ կազմով գրքերու համար։ Կրինի երկրորդ վէպը՝ «Բազմաթիւ Կատերինաներ» (2006), գրաւեց երկրորդ տեղը Պրինցի ամէնամեայ մրցանակաբաշխութեան մէջ եւ Los Angeles Times-ի գիրքի մրցանակաբաշխութեան մէջ դարձաւ ֆինալիստ։ 2008 թուականին Ճոն Կրինի երրորդ՝ «Թուղթէ քաղաքներ» վէպը թողարկուած է Նիւ Եորք Թայմզի պեսթրելլերներու ցուցակի հինգերորդ համարի ներքեւ, իսկ էքրանաւորման իրաւունքը գնուած է «Mandate Pictures» կինօընկերութեան կողմէ, որ Կրինը հրաւիրած է որպէս սենարիստ։ 2009 թուականին «Թուղթէ քաղաքներ» վէպը պարգեւատրուած է Էդգարի մրցանակով որպէս «դեռահասներու համար լաւագոյն վէպ» եւ ստացած է «Corine Literature Prize» գրական մրցանակը 2010 թուականին։ 2015 թուականին վէպը էքրանաւորուած է «20th Century Fox» կինօընկերութեան կողմէ։ Համաշխարհային բրեմիերան կայացած է 2015 թուականի Յունիս 4-ին։ Գլխաւոր դերերը ստանձնած են Քառա Դելեվինը (Մարգօ) եւ Նաթ Վուլֆը (Քիւ)։ Ապա, Կրինը իր ընկեր եւ սկսնակ գրող Տէյվիտ Լեւանթոնի հետ համատեղ գրած է «Ուիլլ Գրեյսոն, Ուիլլ Գրեյսոն» վէպը(2010), որ ստացած է Stonewall Book Award մրցանակը։ Կրինի նոր՝ «Սիքվել» վէպը, որու ստեղծման մասին ան յայտնած էր 2009 թուականի Օգոստոսին, չէր աւարտած, իսկ աւելի ուշ փոխակերպուած էր «Մեղաւոր են աստղերը» վէպին, որ հրատարակուեցաւ 2012 թուականին։ Կրինը յետոյ բացատրեց, որ «Սիքվել»-ի որոշ մասեր տեղափոխուած են «Մեղաւոր են աստղեր»-ը հատորին մէջ։ 2014 թուականին վէպը էքրանաւորուած է եւ վաճառքի է հանուած 2014 թուականի Յունիսին (ԱՄՆ)։ [[2013 թուական]]ի վերջը Կրինը յայտարարեց, որ սկսած է գրել է նոր գիրք մը «Ռակետկա» անունով։ === Անձնական կեանքը === Ճոն Կրինը կ'ապրի Ինտիանապոլիս, իր կնոջ՝ Սառա Ուրիսթ Կրինի եւ երկու երեխաներուն՝ Հենրիի եւ Ալիսի հետ։ Ճոնը ամուսնացած է [[21 Մայիս]] 2006-ին։ Կրին զոյգը, Google Hangouts վիտէօ-զրոյցի ժամանակ YouTube-ի վրայ, ԱՄՆ-ի նախագահ Պարաք Օպամայի կարծիքը առած են, որպէսզի որոշեն, թէ իրենց դուստրը անուանեն Էլյոնոր, թէ՞ Ալիս։ Կրինի որդին՝ Հենրի Աթիքուս Կրինը ծնած է 21 Յունուար, 2010-ին, իսկ դուստրը Ալիս Գրեյս Կրինը՝ 4 Յունիս,2013 -ին։ Ճոն Կրինը յայտարարած է, որ ինքը եպիսկոպոսական եկեղեցիի հետեւորդ է։ Ան, ինչպէս իր առաջին վէպի հերոս Մայլզը, կը հաւաքէ մահամերձ յայտնի մարդոց խօսքերը։ Իսկ ինք կը սիրէ է Օսկար Ուալտի վերջին խօսքերը։ Ճոնը Լիվըրբուլ ֆութպոլի ակումբին երկրպագու է եւ հրապարակայնօրէն կը քննարկէ անգլիական ֆութպոլը։ == Մատենագրութիւն == === Վեպեր === * Ալասքայի փնտռտուքներով (2005) (ISBN 0-525-47506-0) * Բազմաթիւ Կատերինաներ (2006) (ISBN 0-525-47688-1) * Թող ձիւն գայ՝ Երեք տօնական պատմութիւն։ Մորին Ճոնսընի եւ Լորէն Միրաքլի հետ միասին (2008) (ISBN 0-142-41214-7) * Թուղթէ քաղաքներ (2008) (ISBN 0-525-47818-8) * Ուիլլ Կրէյսըն, Ուիլլ Կրէյսըն։ Տէյվիտ Լեվանթոնի հետ (2010) (ISBN 0-525-42158-0) * Մեղաւոր են աստղերը (2012) (ISBN 0-525-47881-7) === Պատմուածքներ === * «Քարոլայնի սիրոյ մօտաւոր արժէքը» (2006) * «Մեծ ամերիկական Morp» (2007) * «Freak the Geek» (2009) * «Պատճառներ» (2011) * «Կրկնակի անգամ ըստ պահանջի» (2011) === Այլ === [[Պատկեր:John Green (7492849834).jpg|մինի|Ճոն Կրին, VidCon [[2012]]]] * Thisisnottom վէպ (2009) * Zombicorns, առցանց պատմութիւն զոմբիներու մասին (2012) * «Պայքար Պանքս կղզիին համար», Zombicorns-ի շարունակութիւնը։ Ուղարկուած է ելեկտրոնային փոստով այն մարդոց, ովքեր գումար նուիրած էին «Հրաշալի» ծրագրի համար (2012) == Մրցանակներ եւ անուանակարգեր == {| class="wikitable" |- ! Թուական ! Մրցանակ <br/> Մրցանակաբաշխութիւն ! Աշխատանք ! Բաժամունք ! Արդիւնք ! Հղում |- | 2006 | rowspan="2"|Մայքլ Լ. Պրինց մրցանակաբաշխութիւն (Michael L. Printz Award) | ''Ալյասքայի փնտռտուքներով'' | {{n/a}} | {{won}} |<ref>{{cite web|url=http://www.ala.org/yalsa/booklistsawards/bookawards/printzaward/previouswinners/06printz|title=2006 Printz Award|publisher=''American Library Association''|work=Young Adult Library Services Association|accessdate=May 15, 2013}}</ref> |- | 2007 | ''Բազմաթիւ Կատերինաներ'' | {{n/a}} | Առաջադրուած |<ref>{{cite web |url=http://www.ala.org/ala/mgrps/divs/yalsa/booklistsawards/printzaward/previouswinners/winners.cfm |title=Michael L. Printz Winners and Honor Books |publisher=American Library Association |work=Young Adult Library Association |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110217092327/http://www.ala.org/ala/mgrps/divs/yalsa/booklistsawards/printzaward/previouswinners/winners.cfm |archivedate=February 17, 2011 |accessdate=May 15, 2013 |dead-url=no }}</ref> |- | 2009 | Էտգար Ալան Պոն Մրցանակաբաշխութիւն (Edgar Allan Poe Award) | ''[[Թղթէ քաղաքներ (վէպ)|Թղթէ քաղաքներ]]'' | Լաւագոյն վէպ դեռահասներու համար | {{won}} |<ref>{{Cite web |url=http://www.mysterywriters.org/files/2009_Edgar_Winners.pdf |title=Archive copy |accessdate=2012-08-27 |archive-date=2012-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120827143408/http://www.mysterywriters.org/files/2009_Edgar_Winners.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | 2010 | Գրականական մրցանակ (Corine Literature Prize) | ''[[Թղթէ քաղաքներ (վէպ)|Թղթէ քաղաքներ]]'' | Դեռահասներու համար վէպ | {{won}} |<ref name=Corine>{{cite web|title=Margos Spuren|url=http://www.corine.de/chronik/detail.php?id=103&year=2010|work=Bayerische Buchpreis|publisher=Bayerischen Staatsministerium für Wirtschaft und Medien, Energie und Technologie|accessdate=24 March 2014|language=German|archive-date=31 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031005132/http://www.corine.de/chronik/detail.php?id=103&year=2010|dead-url=yes}}</ref> |- | 2012 | Ինտիանայի Հեղինակներու Մրցանակաբաշխութիւն (Indiana Authors Award) | {{n/a}} | Ազգային Հեղինակ Մրցանակաբաշխութիւն (National Author Award) | {{won}} |<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/2012-indiana-authors-award-recipients-honored-175958841.html|title=2012 Indiana Authors Award Recipients Honored |publisher=PR Newswire |date=October 26, 2012 |accessdate=May 15, 2013}}</ref> |- | 2013 | Երեխաներու Ընտրութիւն Մրցանակաբաշխութիւն (Children's Choice Book Awards) | ''Մեղաւոր են աստղերը'' | Տարուայ դեռահասներու գիրք | {{won}} |<ref>{{cite web|agency=Agence France-Presse|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/well-being/130514/jeff-kinney-vlogbrother-win-childrens-choice-book-awards|title=Jeff Kinney, VlogBrother win Children's Choice Book Awards|publisher=''Global Post''|date=May 14, 2013|accessdate=May 15, 2013}}</ref> |- | 2013 | Լոս Անճելըս Թայմզ Գիրքի Մրցանակաբաշխութիւն (Los Angeles Times Book Prize) | {{n/a}} | Ինովացիոն Մրցանակաբաշխութիւն | {{won}} |<ref>{{cite web |url=http://www.latimes.com/books/jacketcopy/la-et-jc-winners-los-angeles-times-book-prizes-20140411,0,4418200.story |title=Jacket Copy: The winners of the Los Angeles Times Book Prizes are ... |work=[[LA Times]] |author=Carolyn Kellogg |date=April 11, 2014 |accessdate=April 14, 2014}}</ref> |- | 2014 | mtvU Fandom Awards | {{n/a}} | Հեռատես Մրցանակաբաշխութիւն | {{won}} |<ref>{{cite web|last=Wickman|first=Kase|url=http://www.mtv.com/news/1874146/john-green-visionary-award-fandom-awards-sdcc/|title=John Green To Be Honored With ‘The Visionary Award’ At This Year’s Fandom Awards|publisher=''MTV''|date=July 21, 2014|accessdate=August 7, 2014|archive-date=March 23, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323202749/http://www.mtv.com/news/1874146/john-green-visionary-award-fandom-awards-sdcc/|dead-url=yes}}</ref> |} == Ծանօթագրութիւններ == {{ծանտուփ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.johngreenbooks.com Պաշտոնական կայք] * [https://twitter.com/johngreen?lang=ru Ջոն Գրինի էջը twitter կայքում] * [http://www.litmir.co/bd/?b=177098 «Մեղավոր են աստղերը» վեպը առցանց]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://knizhnik.org/dzhon-grin/v-poiskah-aljaski/1 «Ալյասկայի փնտրտուքներով» վեպը առցանց] * [http://www.litmir.co/bd/?b=174732]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Արտաքին յղումներ}} {{DEFAULTSORT:Կրին, Ճոն}} [[Ստորոգութիւն:24 Օգոստոսի ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Քննադատներ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի Գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի երգիչներ]] ed1o6wvv132w7yq7s4bd6q9dl3xvc4q 0 7711 252827 150167 2026-07-21T07:56:18Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252827 wikitext text/x-wiki '''19 Յունիս''', տարուան 170-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 171-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == == Ծնունդներ == * [[1892]], [[Հրաչ Փափազեան]] (աւազանի անունով՝ Կարապետ-Կարպիս), հայ իրաւաբան, ՀՅԴ բիւրոյի անդամ (մահ.՝ [[1960]])։ * [[1959 թուական|1959]], [[Անն Իտալկօ]], ֆրանսացի քաղաքական գործիչ։ * [[1975]], [[Հիւ Տենիս]], [[ԱՄՆ|Ամերիկացի]] [[դերասան]]։ == Մահեր == == Տօներ == {{անաւարտ}} [[Ստորոգութիւն:Յունիս]] npkad42i3umb9abytvuzwtgjmjnwrqn 0 7723 252906 227879 2026-07-21T09:16:47Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252906 wikitext text/x-wiki '''1905 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու հինգերորդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == * 11 Մայիս․ Թիֆլիսի մէջ [[Դրօ|Դրօն]] կ՛ահաբեկէ Նակաշիձէ հայատեաց կառավարիչը == Ծնունդներ == * [[9 Յունուար|Յունուար 9]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Արեւմտեան Հայաստան]]}}</ref>[[Սողոմոն Տարօնցի]] {{resize|90%|(Մովսէսեան, մ.[[1971 թուական|1971]], [[Երեւան]]), բանաստեղծ, արձակագիր}} * [[12 Մարտ|Մարտ 12]]՝ [[Թաքաշի Շիմուրա]] {{resize|90%|({{lang-ja|志村 喬}}, մ.[[1982 թուական|1982]]), ճափոնցի դերասան}} * [[3 Մայիս|Մայիս 3]]՝ [[Հայրիկ Մուրատեան]] {{resize|90%|(մ.[[1999 թուական|1999]], [[Երեւան]]), հայ երգիչ-բանահաւաք, ագագրագէտ}} * [[15 Մայիս|Մայիս 15]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Պուլկարիա]] եւ մահացած է Նիւ Ճըրզի, [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներ]]}}</ref>[[Ակոբ Ակոբով]] {{resize|90%|(մ.[[1983 թուական|1983]]), քանդակագործ}} * [[25 Մայիս|Մայիս 25]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Ատանա]]}}</ref>[[Համբարձում Պէրպէրեան]] {{resize|90%|, երգահան եւ խմբավար}} * [[9 Յուլիս|Յուլիս 9]]՝ [[Տակ Համարխեոլտ]] {{resize|90%|({{lang-sv|Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld}}, մ.[[1961 թուական|1961]]), շուէտացի քաղաքական գործիչ}} * [[8 Օգոստոս|Օգոստոս 8]]՝ [[Վախթանգ Անանեան]] {{resize|90%|(մ.[[1980 թուական|1980]]), գրող}} * [[15 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 15]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Վան]], [[Արեւմտեան Հայաստան]] եւ մահացած է [[Երեւան]]}}</ref>[[Վարդան Աճեմեան]] {{resize|90%|(մ.[[1977 թուական|1977]]), թատերական գործիչ}} * [[12 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 12]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]], եւ մահացած է Շարթըր, [[Ֆրանսա]]}}</ref>[[Էտուարտ Ութուճեան]] {{resize|90%|({{lang-fr|Édouard Utudjian}}, մ.[[1975 թուական|1975]]), ֆրանսահայ քաղաքաշինարար}} * [[18 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 18]]՝ [[Յարութիւն Աճէմեան|Յարութիւն (Արիէլ) Աճէմեան]] {{resize|90%|({{lang-en|Ariel Pascale Agemian}}, մ.[[1963 թուական|1963]]), նկարիչ}} * [[24 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 24]]՝ [[Հաուըրտ Հիուզ|Հաուըրտ Ռոպարտ Հիւզ]] {{resize|90%|({{lang-en|Howard Robard Hughes Jr.}}, մ.[[1976 թուական|1976]]), ամերիկացի տնտեսագէտ, ֆիլմի արտադրիչ եւ ֆիլմի բեմադրիչ}} * Անստոյգ ամսաթիւով՝ ** լիբանանահայ մշակոյթի գործիչներ՝ *** <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Հալէպ]] եւ մահացած է Մոնթրէալ, [[Գանատա]]}}</ref>[[Վահէ Սէթեան]] {{resize|90%|(մ.[[1995 թուական|1995]])}} *** <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Մարաշ]] եւ մահացած է Ինտիանա, [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներ]]}}</ref>[[Սիսակ Վարժապետեան]] {{resize|90%|(մ.[[1982 թուական|1982]])}} ** <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Տրապիզոն]]}}</ref>[[Լեւոն Զաւէն Սիւրմէլեան]] {{resize|90%|({{lang-en|Leon Surmelian}}, մ.[[1995 թուական|1995]]), ամերիկահայ գրող, բանասէր}} ** [[Օննիկ Զաքարեան]] {{resize|90%|(մ.[[1980 թուական|1980]]), կրթական մշակ}} ** [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]]․ ծանօթ՝ Թիա Լենա (Θεία Λένα) կեղծանունով․ յոյն մանկավարժ, մանկական գրականութեան հեղինակ եւ դերասանուհի։ == Մահեր == * [[17 Մարտ|Մարտ 17]]՝ [[Քրիստափոր Միքայէլեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1859 թուական|1859]]), հասարակական-քաղաքական գործիչ}} * [[27 Մարտ|Մարտ 27]]՝ [[Հերանուշ Արշակեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1887 թուական|1887]]), գրագիտուհի}} * [[10 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 10]]՝ [[Արշակ Ագապեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1860 թուական|1860]]), գրող}} * [[29 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 29]]՝ [[Չարլզ Եորքս]] {{resize|90%|({{lang-en|Charles Tyson Yerkes}}, ծն.[[1837 թուական|1837]]), ամերիկացի գործարար}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1905]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] it75g98m46141zx30xzzv4kp5pi29ub 0 7741 252826 227890 2026-07-21T07:56:06Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252826 wikitext text/x-wiki '''1919 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 19^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == ==== Անստոյգ ամսաթիւով՝ ==== * Կը յայտնաբերուի [[911 Աղամեմնոն աստղակերպ|911 Աղամեմենոնաս]] աստղակերպը '''Յունուար''' * [[18 Յունուար]]․ [[Փարիզի Խաղաղութեան Վեհաժողով|Փարիզի խաղաղութեան Վեհաժողովի]] բացում ==== Մայիս ==== * [[15 Մայիս]]․ կը ծագի յունաթրքական պատերազմը *[[16 Մայիս]]․ [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|ՀՀ]] նախարարներու խորհուրդը [[Երեւանի Պետական Համալսարան|Երեւանի]] մէջ համալսարան հիմնելու վերաբերեալ որոշում կ՛ ընդունի ==== Յունիս ==== * [[Յունիս 21-23|21-23 Յունիս]]․ [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան]] մէջ, կը կայանան առաջին եւ միակ խորհրդարանական ընտրութիւնները == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1919 ծնունդներ]]}} * [[5 Յունուար|Յունուար 5]]՝ [[Սիլվա Կապուտիկեան]] {{resize|90%|(մ.[[2006 թուական|2006]]), գրող, բանաստեղծ եւ հասարակական գործիչ}} * [[11 Օգոստոս|Օգոստոս 11]]՝ [[Ժինէթ Նըվէօ]] {{resize|90%|({{lang-fr|Ginette Neveu}}, մ.[[1949 թուական|1949]]), ֆրանսացի ջութակահարուհի}} * 16 Օգոստոս՝ [[Ատոնիս Սամարաքիս]] (Αντώνης Σαμαράκης [[Պելոպոնես|)]], միջազգային համբաւի արժանացած յոյն արձակագիր * [[1 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 1]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Թաւրիզ]] եւ մահացած է [[Երեւան]]}}</ref>[[Յակոբ Փափազեան (հայագէտ)|Յակոբ Փափազեան]] {{resize|90%|(մ.[[1997 թուական|1997]]), արեւելագէտ, պատմաբան}} * [[30 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 30]]՝ [[Գէորգ Էմին]] {{resize|90%|(Կառլէն Մուրադեան, մ.[[1998 թուական|1998]]), գրող, բանաստեղծ}} * [[29 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 29]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Թաւրիզ]] եւ մահացած է [[Լոս Անճելըս]]}}</ref>[[Յովհաննէս Ղուկասեան]] {{resize|90%|(մ.[[1991 թուական|1991]]), բանաստեղծ, արձակագիր}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1919 մահեր]]}} * [[15 Յունուար]]․ [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]]․ լեհ եւ բնականացուած գերմանացի մարքսիսթ տեսաբան եւ յեղափոխական * [[29 Յունուար|Յունուար 29]]՝ [[Արամ Մանուկեան]] {{resize|90%|(Սարգիս Յովհաննէսեան, ծն.[[1879 թուական|1879]]), պետական եւ հասարակական գործիչ}} * [[3 Յունիս|Յունիս 3]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Արեւմտեան Հայաստան]] եւ մահացած է [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներ]]}}</ref>[[Սմբատ Գաբրիէլեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1856 թուական|1856]]), բժիշկ, բանասէր եւ հասարակական գործիչ}} *[[3 Դեկտեմբեր]]՝ [[Ռենուար]], Ֆրանսացի գեղանկարիչ, [[Տպաւորապաշտութիւն|Տպաւորապաշտութեան]] շարժման հիմնադիրներէն ==== Յուլիս ==== * [[21 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Կուսթաֆ Ռէթսիւս]]''' Gustaf Retzius (ծն.[[1842 թուական|1842]])}}<ref>{{resize|85%|Շուէտացի գիտնական [[Անտերս Ռէթսիւս]]ի որդին}}</ref> շուէտացի բնագէտ ==== Անստոյգ ամսաթիւով ==== * <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Շուշի]] եւ մահացած է [[Թիֆլիս]]}}</ref>[[Համբարձում Առաքելեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1855 թուական|1855]]), լրագրող, գրող եւ հասարակական գործիչ}} * <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Օսմանեան Կայսրութիւն]] եւ մահացած է [[Նիւ Եորք]]}}</ref>[[Յարութիւն Թիրեաքեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1845 թուական|1845]]), բժիշկ, բանասէր, թարգմանիչ, արեւելագէտ, հայագէտ}} * [[Ռոստոմ]] {{resize|90%|(Ստեփան Զօրեան, ծն.[[1867 թուական|1867]]), հասարակական-քաղաքական գործիչ}} * [[Գիւտ Աղանեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1856 թուական|1856]], Տփխիս), թարգմանիչ, բանահաւաք}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1919]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 0howtheu2o92y1r8e3v3z78dpqwxoyo 0 7744 252923 227892 2026-07-21T09:31:27Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252923 wikitext text/x-wiki '''1921 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 21^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[18 Փետրուար]]․ [[Փետրուարեան Ապստամբութիւն|Հայաստանի ժողովուրդը կ՛ ապստամբի]] եւ Երեւանի բանտերէն կ՛ազատէ հայ քաղաքական եւ մտաւորական դէմքեր * [[16 Մարտ]]․ [[Մոսկուա|Մոսկուայի]] մէջ, ռուսերն ու թուրքերը Հայաստանի հողերը իրարու մէջ կը բաժնուին․ [[Կարս|Կարսն]] ու [[Սուրմալու|Սուրմալուն]] [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] կը յանձնուին, իսկ [[Շարուր|Շարուրն]] ու [[Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն|Նախիջեւանը՝]] [[Ազրպէյճան|Ատրպէյճանին]] * 2 Ապրիլ․ [[Երեւան|Երեւանի]] մէջ պոլշեւիկեան իշխանութիւնը կը վերահաստատուի [[Պատկեր:British Empire 1921.png|մինի|աջից|240px|[[Բրիտանական կայսրութիւն]]ը 1921 թուականին]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1921 ծնունդներ]]}} * [[21 Փետրուար]]՝ [[Ճոն Ռաուլզ]] {{resize|90%|({{lang-en|John Rawls}}, մ.[[2002 թուական|2002]]), ամերիկացի քաղաքագէտ}} * [[9 Ապրիլ]]․ [[Մերի Ճաքսոն]]․ ամերիկացի տիեզերական ճարտարագիտութեան ճարտարագէտ եւ թուաբան * [[12 Մայիս]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է Կորի [[Վրաստան]] եւ մահացած է [[Երեւան]]}}</ref>[[Էտուարտ Միրզոյեան]] {{resize|90%|(մ.[[2012 թուական|2012]]), երգահան}} * [[12 Օգոստոս]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Ատանա]] եւ մահացած է [[Երեւան]]}}</ref>[[Գրիգոր Քէշիշեան]] {{resize|90%|(Աջապահեան, մ.[[1980 թուական|1980]]), արձակագիր եւ թարգմանիչ}} * [[19 Սեպտեմբեր]]՝ [[Օգոստինոս Սեքուլեան]] (մ․1921), հոգեւորական, աստուածաբան, գրագէտ, տոմարաբան * [[1 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 1]]՝ [[Ուատիհ Էլ Սաֆի]] {{resize|90%|(մ.[[2013 թուական|2013]]), [[լիբանան]]ցի երգիչ եւ դերասան}} ==== Անստոյգ ամսաթիւով ==== * <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Կոստանդնուպոլիս]] եւ մահացած է [[Իսթանպուլ]]}}</ref>[[Զաւէն Պիպեռեան]] {{resize|90%|(մ.[[1984 թուական|1984]]), արձակագիր, հրապարակախօս}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1921 մահեր]]}} * [[27 Յունուար|Յունուար 27]]՝ [[Գրիգոր Սահեան|Գրիգոր Սայեան]] {{resize|90%|(ծն.մօտ՝ [[1870 թուական|1870]], [[Կոստանդնուպոլիս]]<ref>{{resize|85%|Մահացած է [[Ռուսճուք]], ներկայիս՝ Ռուսէ, [[Պուլկարիա]]}}</ref>), բժիշկ, ազգային եւ հասարակական գործիչ}} * [[15 Փետրուար|Փետրուար 15]]՝ [[Նիքոլա Լանկէ]] {{resize|90%|({{lang-ru|Николай Николаевич Ланге}}, ծն.[[1858 թուական|1858]]), ռուս հոգեբան}} * [[15 Մարտ|Մարտ 15]]՝ <ref>{{resize|85%|[[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Մեծ Եղեռնի]] գլխաւոր կազմակերպիչներէն մէկն է}}</ref><ref>{{resize|85%|[[Պերլին]]ի մէջ, գնդակահարուած է [[Սողոմոն Թեհլիրեան]]ի կողմէ՝ [[Նեմեսիսի Գործողութիւն|«Նեմեսիս»]] գործողութեան շրջանակներուն ներս}}</ref>[[Թալէաթ Մեհմեթ Փաշա]] {{resize|90%|({{lang-tr|Mehmed Talat Paşa}}, ծն.[[1874 թուական|1874]], [[Էտիրնէ]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն]]), թուրք պետական գործիչ}} * [[10 Օգոստոս|Օգոստոս 10]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]] եւ մահացած է [[Փարիզ]]}}</ref>[[Տիգրան Եսայեան]]<ref>{{resize|85%|[[Զապէլ Եսայեան]]ի ամուսինը}}</ref> {{resize|90%|(ծն.[[1874 թուական|1874]]), նկարիչ}} ==== Անստոյգ ամսաթիւով ==== * [[Ինտրա]] {{resize|90%|(Տիրան Չրաքեան, ծն.[[1875 թուական|1875]]), քանդակագործ}} * [[Համազասպ Սրուանձտեան]]<ref>{{resize|85%|[[Գարեգին Եպիսկոպոս Սրուանձտեանց|Գարեգին Սրուանձտեանցի]] զարմիկը}}</ref> {{resize|90%|(ծն.[[1873 թուական|1873]]), քաղաքական գործիչ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1921]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] tbthfs7w9mvhy8s2m1mrlm88zgrhg0z 0 7752 252871 227900 2026-07-21T08:42:30Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252871 wikitext text/x-wiki '''1929 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 29^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[14 Ապրիլ|14 Ապրիլ․]] տեղի կ՛ունենայ [[Մոնաքոյի մրցաշարք (ինքնաշարժներու)|Մոնաքոյի ինքնաշարժներու առաջին մրցաշարքը]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1929 ծնունդներ]]}} * [[15 Յունուար|Յունուար 15]]՝ [[Մարթին Լութըր Քինկ]] {{resize|90%|({{lang-en|Martin Luther King}}, մ.[[1968 թուական|1968]]), ամերիկացի սեւամորթ ճարտասան}} *[[11 Փետրուար]]՝ [[Ալբերտ Ազարեան]], [[Հայաստան|Խորհրդային Հայաստանի]] մարմնամարզիկ, օղակներու վարժութեան ախոյեան ու մասնագէտ, մարմնամարզութեան զանազան վարժութիւններու քանիցս ախոյեան * [[23 Մարտ|Մարտ 23]]՝ <ref name="resize|85%|Ծնած է Թպիլիսի">{{resize|85%|Ծնած է Թպիլիսի}}</ref>[[Ռափայէլ Չմշկեան]] {{resize|90%|({{lang-ka|რაფაელ ჩიმიშკიანი}}), ծանրաբարձ}} * [[1 Ապրիլ|Ապրիլ 1]]՝ [[Միլան Գունտերա]] {{resize|90%|({{lang-fr|Milan Kundera}}), չեխական ծագումով ֆրանսացի գրող}} * [[4 Մայիս|Մայիս 4]]՝ [[Օտրի Հեփպըրն]] {{resize|90%|({{lang-en|Audrey Hepburn}}, մ.[[1993 թուական|1993]]), բրիտանացի եւ ամերիկացի դերասանուհի, պարուհի}} * [[6 Մայիս|Մայիս 6]]՝ [[Ջոն Ս. Կիրակոսեան|Ճոն Ս. Կիրակոսեան]] {{resize|90%|(մ.[[1985 թուական|1985]]), պատմաբան, դիւանագէտ}} * [[12 Յունիս|Յունիս 12]]՝ [[Անն Ֆրանք]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Anne Frank}}, մ.[[1945 թուական|1945]]), հրեայ աղջիկ}}<ref>{{resize|85%|Ճանչուած է իր հրատարակած օրագիրով}}</ref> * [[17 Յունիս|Յունիս 17]]՝ <ref name="resize|85%|Ծնած է Թպիլիսի"/>[[Տիգրան Պետրոսեան]] {{resize|90%|({{lang-ru|Тигран Варданович Петросян}}, մ.[[1984 թուական|1984]], Մոսքուա), ճատրակի մեծ վարպետ}} * [[7 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 7]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է Պաքու}}</ref>[[Առնոլտ Աղապապով]] {{resize|90%|(մ.[[1999 թուական|1999]]), հայ բեմադրիչ}} * [[10 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 10]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է եւ մահացած է Մոսքուա}}</ref>[[Իննա Թումանեան]] {{resize|90%|({{lang-ru|Инесса Суреновна Туманян}}, մ.[[2005 թուական|2005]]), հայազգի խորհրդային բեմադրիչ}} * [[11 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր11]]՝ [[Ճորճ Քրամպ]] {{resize|90%|({{lang-en|Georg Crumb}}), ամերիկացի երգահան}} * [[24 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 24]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է Ստեփանաւան}}</ref>[[Սօս Սարգսեան]] {{resize|90%|(մ.[[2013 թուական|2013]], [[Երեւան]]), հայ խորհրդային դերասան}} * [[12 Նոյեմբեր]]․ [[Կրէյս Քելի]]․ ամերիկացի դերասանուհի եւ [[Մոնաքօ|Մոնաքոյի]] իշխանուհի, [[Ռենիէ Գ., Մոնաքոյի իշխան|Ռենիէ Գ.]]-ի կողակից *[[14 Դեկտեմբեր]]՝ [[Սահակ Արք․ Այվազեան]], հոգեւորական, կրթական մշակ, [[Յունաստան|Յունաստանի]] Հայոց Թեմի 45 տարիներու Առաջնորդ * [[15 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 15]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Թեհրան]]}}</ref>[[Արման Մանարեան]]<ref>{{resize|85%|[[Երուանդ Մանարեան]]ի եղբայրը}}</ref> {{resize|90%|(մ.[[2016 թուական|2016]], [[Երեւան]]), հայ խորհրդային բեմադրիչ}} * [[30 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 30]]՝ [[Մանուէլ Զուլալեան]] {{resize|90%|(մ.[[2012 թուական|2012]]), գիտնական}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1929 մահեր]]}} * [[4 Ապրիլ|Ապրիլ 4]]՝ [[Մեսրոպ Նուպարեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1842 թուական|1842]], [[Զմիւռնիա]]<ref>{{resize|85%|Մահացած է Մարսէյ}}</ref>), թարգմանիչ, բառարանագիր}} * [[29 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 29]]՝ [[Յովհաննէս Յովհաննիսեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1864 թուական|1864]], [[Վաղարշապատ]]), բանաստեղծ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1929]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] mlo4irm3xnvd6m987vhviz3cxbxqzlf 252879 252871 2026-07-21T08:50:19Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252879 wikitext text/x-wiki '''1929 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 29^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[14 Ապրիլ|14 Ապրիլ․]] տեղի կ՛ունենայ [[Մոնաքոյի մրցաշարք (ինքնաշարժներու)|Մոնաքոյի ինքնաշարժներու առաջին մրցաշարքը]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1929 ծնունդներ]]}} * [[15 Յունուար|Յունուար 15]]՝ [[Մարթին Լութըր Քինկ]] {{resize|90%|({{lang-en|Martin Luther King}}, մ.[[1968 թուական|1968]]), ամերիկացի սեւամորթ ճարտասան}} *[[11 Փետրուար]]՝ [[Ալբերտ Ազարեան]], [[Հայաստան|Խորհրդային Հայաստանի]] մարմնամարզիկ, օղակներու վարժութեան ախոյեան ու մասնագէտ, մարմնամարզութեան զանազան վարժութիւններու քանիցս ախոյեան * [[23 Մարտ|Մարտ 23]]՝ <ref name="resize|85%|Ծնած է Թպիլիսի">{{resize|85%|Ծնած է Թպիլիսի}}</ref>[[Ռափայէլ Չմշկեան]] {{resize|90%|({{lang-ka|რაფაელ ჩიმიშკიანი}}), ծանրաբարձ}} * [[1 Ապրիլ|Ապրիլ 1]]՝ [[Միլան Գունտերա]] {{resize|90%|({{lang-fr|Milan Kundera}}), չեխական ծագումով ֆրանսացի գրող}} * [[4 Մայիս|Մայիս 4]]՝ [[Օտրի Հեփպըրն]] {{resize|90%|({{lang-en|Audrey Hepburn}}, մ.[[1993 թուական|1993]]), բրիտանացի եւ ամերիկացի դերասանուհի, պարուհի}} * [[6 Մայիս|Մայիս 6]]՝ [[Ջոն Ս. Կիրակոսեան|Ճոն Ս. Կիրակոսեան]] {{resize|90%|(մ.[[1985 թուական|1985]]), պատմաբան, դիւանագէտ}} * [[12 Յունիս|Յունիս 12]]՝ [[Անն Ֆրանք]] {{resize|90%|({{Լեզու de|Anne Frank}}, մ.[[1945 թուական|1945]]), հրեայ աղջիկ}}<ref>{{resize|85%|Ճանչուած է իր հրատարակած օրագիրով}}</ref> * [[17 Յունիս|Յունիս 17]]՝ <ref name="resize|85%|Ծնած է Թպիլիսի"/>[[Տիգրան Պետրոսեան]] {{resize|90%|({{lang-ru|Тигран Варданович Петросян}}, մ.[[1984 թուական|1984]], Մոսքուա), ճատրակի մեծ վարպետ}} * [[2 Յուլիս]], [[Իմելտա Մարքոս]], Ֆիլիփինի քաղաքական գործիչ * [[7 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 7]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է Պաքու}}</ref>[[Առնոլտ Աղապապով]] {{resize|90%|(մ.[[1999 թուական|1999]]), հայ բեմադրիչ}} * [[10 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 10]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է եւ մահացած է Մոսքուա}}</ref>[[Իննա Թումանեան]] {{resize|90%|({{lang-ru|Инесса Суреновна Туманян}}, մ.[[2005 թուական|2005]]), հայազգի խորհրդային բեմադրիչ}} * [[11 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր11]]՝ [[Ճորճ Քրամպ]] {{resize|90%|({{lang-en|Georg Crumb}}), ամերիկացի երգահան}} * [[24 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 24]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է Ստեփանաւան}}</ref>[[Սօս Սարգսեան]] {{resize|90%|(մ.[[2013 թուական|2013]], [[Երեւան]]), հայ խորհրդային դերասան}} * [[12 Նոյեմբեր]]․ [[Կրէյս Քելի]]․ ամերիկացի դերասանուհի եւ [[Մոնաքօ|Մոնաքոյի]] իշխանուհի, [[Ռենիէ Գ., Մոնաքոյի իշխան|Ռենիէ Գ.]]-ի կողակից *[[14 Դեկտեմբեր]]՝ [[Սահակ Արք․ Այվազեան]], հոգեւորական, կրթական մշակ, [[Յունաստան|Յունաստանի]] Հայոց Թեմի 45 տարիներու Առաջնորդ * [[15 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 15]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Թեհրան]]}}</ref>[[Արման Մանարեան]]<ref>{{resize|85%|[[Երուանդ Մանարեան]]ի եղբայրը}}</ref> {{resize|90%|(մ.[[2016 թուական|2016]], [[Երեւան]]), հայ խորհրդային բեմադրիչ}} * [[30 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 30]]՝ [[Մանուէլ Զուլալեան]] {{resize|90%|(մ.[[2012 թուական|2012]]), գիտնական}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1929 մահեր]]}} * [[4 Ապրիլ|Ապրիլ 4]]՝ [[Մեսրոպ Նուպարեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1842 թուական|1842]], [[Զմիւռնիա]]<ref>{{resize|85%|Մահացած է Մարսէյ}}</ref>), թարգմանիչ, բառարանագիր}} * [[29 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 29]]՝ [[Յովհաննէս Յովհաննիսեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1864 թուական|1864]], [[Վաղարշապատ]]), բանաստեղծ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1929]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] rpyt8pbm37eaevte9fhb6zol00a1yhj 0 7759 252884 227873 2026-07-21T08:53:55Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252884 wikitext text/x-wiki '''1935 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 35^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[1 Յունուար|Յունուար 1]]՝ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ մէջ]] կը վերացուեն մարդոց տիտղոսները եւ կը մտցուեն մականունները * [[15 Մայիս|Մայիս 15]]՝ կը գործարկուեն Մոսքուայի մեթրոյի առաջին կայարանները == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1935 ծնունդներ]]}}<br /> [[Պատկեր:Hrant Matevosyan 2.JPG|աջից|մինի|100px|{{resize|85%|Հրանտ Մաթեւոսեան<br />ծն.[[12 Փետրուար]]}}]] * [[8 Յունուար|Յունուար 8]]՝ [[Էլվիս Փրեսլի]] {{resize|90%|({{Լեզու en|Elvis Aaron Presley}}, մ.[[1977 թուական|1977]]), ամերիկացի երաժիշտ}} * [[12 Փետրուար|Փետրուար 12]]՝ [[Հրանտ Մաթեւոսեան]] {{resize|90%|(մ.[[2002 թուական|2002]]), արձակագիր}} * [[16 Փետրուար|Փետրուար 16]]՝ ** [[Հենրիկ Ալավերդեան]] {{resize|90%|(մ.[[1989 թուական|1989]]), դերասան}} ** [[Վահրամ Հաճեան]] {{resize|90%|(մ.[[2007 թուական|2007]], [[Լոս Անճելըս]]), բանաստեղծ}} * [[15 Մարտ|Մարտ 15]]՝ [[Լէոնիդ Ենգիբարեան]] {{resize|90%|({{lang-ru|Леонид Георгиевич Енгибаров}}, մ.[[1972 թուական|1972]]), կրկեսի հայ դերասան}} * [[3 Յուլիս|Յուլիս 3]]՝ [[Մարատ Վարժապետեան]] {{resize|90%|(մ.[[1987 թուական|1987]]), բեմադրիչ}} * [[25 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 25]]՝ [[Սամիրա Թաուֆիք]] {{resize|90%|, [[լիբանան]]ցի երգչուհի}} * [[5 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 5]]՝ <ref>{{resize|85%|Ծնած է եւ մահացած է [[Մարսէյ]], թաղած [[Երեւան]]ին մէջ}}</ref>[[Ժան Տէր Մերկերեան]] {{resize|90%|({{lang-fr|Jean Der-Merguerian}}, մ.[[2016 թուական|2016]]), ֆրանսահայ ջութակահար}} * [[31 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 31]]՝ [[Սալման Պըն Ապտել Ազիզ Ալ Սէուտ]] {{resize|90%|, [[Սէուտական Արաբիա|Սէուտական Արաբիոյ]] թագաւոր}}<ref>{{resize|85%|[[23 Յունուար]] [[2013 թուական|2013-էն]]}}</ref> ===== Անստոյգ ամսաթիւով ===== * [[Շաուքի Ապի Շաքրա]] <ref>{{resize|85%|Ծնած է [[Պէյրութ]]}}</ref>{{resize|90%|, արաբ բանաստեղծ}} * [[Սարգիս Սերոբեան]] <ref>{{resize|85%|Ծնած է եւ մահացած է Իսթանպուլ}}</ref><ref>{{resize|85%|«[[Ակօս]]» շաբաթաթերթին հիմնադիրներէն մէկն ու [[հայերէն]] բաժնի խմբագիրը եղած է}}</ref> {{resize|85%|(մ.[[2015 թուական|2015]]), յօդուածագիր, ժողովրդական պատմաբան եւ բանասէր}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1935 մահեր]]}} <br /> {{Բազմապատիկ պատկերներ | գոտի = left/right/center | ուղղություն = horizontal | վերնագիր = | վերնագրի գոտի = left/right/center | վերնագրի ֆոն = | նկարագրություն = | նկարագրության գոտի = left/right/center | նկարագրության ֆոն = | լայնություն = | պատկեր1 = Karen Jeppe-mindesten.jpg | լայնություն1 = 122 | նկարագրություն1 = {{resize|85%|Քարէն Եփփէի յուշաքար <br />«Հայերու մայր» մակագրութեամբ}} | պատկեր2 = Komitas7.jpeg | լայնություն2 = 160 | նկարագրություն2 = {{resize|85%|Կոմիտաս Վարդապետ<br />մ.[[22 Հոկտեմբեր]]}} }} * [[5 Յունուար|Յունուար 5]]{{resize|85%|([[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}}՝ [[Եփրեմ Ապրոյեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1869 թուական|1869]]), [[Մխիթարեան Միաբանութիւն|մխիթարեան միաբան]]}} *[[12 Փետրուար]]՝ [[Օկիւստ Էսքոֆիէ]], Արդի Խոհագիտութեան հայրը * [[30 Մարտ|Մարտ 30]]{{resize|85%|([[Թիֆլիս]])}}՝ [[Ռոմանոս Մելիքեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1883 թուական|1883]]), երգահան, երաժշտագետ, խմբավար}} * [[28 Մայիս]]՝ [[Ճէյն Ատամս]]․ ամերիկացի ընկերային գործիչ, բարեկարգիչ, ընկերաբան եւ հեղինակ։ * [[7 Յուլիս|Յուլիս 7]]՝ [[Քարէն Եփփէ]] {{resize|90%|(Karen Jeppe, ծն.[[1876 թուական|1876]]), դանիացի միսիոնար}} * [[7 Օգոստոս|Օգոստոս 7]]՝ [[Շիրվանզադէ]] {{resize|90%|(Ալեքսանդր Մովսիսեան, ծն.[[1858 թուական|1858]]), հայ գրող}} * [[8 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 8]]՝ [[Խնկօ Ապէր]] {{resize|90%|(Աթաբէկ Խնկոյեան, ծն.[[1870 թուական|1870]]), հայ մանկագիր}} * [[22 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 22]]{{resize|85%|([[Փարիզ]])}}՝ [[Կոմիտաս Վարդապետ]]{{resize|90%|(ծն.[[1869 թուական|1869]]), երգիչ, երգահան, երաժշտագետ}} * [[30 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 30]]{{resize|85%|([[Աթէնք]])}}՝ [[Լեւոն Էսաճանեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1890 թուական|1890]]), բանաստեղծ}} ===== Անստոյգ ամսաթիւով ===== == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1935]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 722yn5b77ecdq34xjttfdh8m47b1lao 0 7761 252857 227871 2026-07-21T08:27:14Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252857 wikitext text/x-wiki '''1937 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 37^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == {{Բազմապատիկ պատկերներ | գոտի = right | ուղղություն = horizontal | վերնագիր = Տարուան իրադարձութիւններ | վերնագրի գոտի = left/right/center | նկարագրության գոտի = left/right/center | պատկեր1 = Golden Gate Bridge 0002.jpg | լայնություն1 = 240 | նկարագրություն1 = {{resize|85%|[[27 Մայիս|Մայիս 27]] <br />«Ոսկեայ Դարբաս» կամրջի բացումը Սան Ֆրանսիքոյին մէջ}} | պատկեր2 = Hindenburg burning.jpg | լայնություն2 = 200 | նկարագրություն2 = {{resize|85%|[[6 Մայիս|Մայիս 6]]<br />[[Գերմանիա|Գերմանական]] «Հինտենպուրկ» օդանաւի կործանումը}} }} * [[21 Մարտ|Մարտ 21]]՝ Տերսիմի կոտորածը {{resize|90%|({{lang-tr|Dersim Katliamı}})}} [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] մէջ * [[26 Ապրիլ|Ապրիլ 26]]՝ Պասքերու երկրի Կերնիքայ գիւղի ռմբակոծումը * Խորհրդային Միութեան մէջ կ'իրականացուեն զանգուածային բռնաճնշումներ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ]]}} * [[7 Յունուար|Յունուար 7]]՝ [[Լաւրենտի Բարսեղեան]] {{resize|90%|(մ.[[2014 թուական|2014]]), պատմաբան}} * [[25 Փետրուար|Փետրուար 25]] {{resize|85%|(Եալթա)}}՝ [[Եուրի Սահակով]] {{resize|90%|({{lang-ru|Юрий Суренович Сааков}}, մ.[[2004 թուական|2004]], Մոսքուա), բեմադրիչ}} * [[6 Ապրիլ|Ապրիլ 6]]՝ [[Էռնեստ Մարտիրոսեան]] {{resize|90%|(մ.[[1995 թուական|1995]]), բեմադրիչ}} * [[7 Ապրիլ|Ապրիլ 7]] {{resize|85%|([[Պէյրութ]])}}՝ [[Վարուժան Խտըշեան]] {{resize|90%|, բեմադրիչ, դերասան}} * [[12 Մայիս|Մայիս 12]]՝ [[Անատոլի Մոկացեան|Անաթոլի Մոկացեան]] {{resize|90%|(մ.[[2000 թուական|2000]]), բեմադրիչ}} * [[1 Յունիս|Յունիս 1]]՝ [[Լուսինէ Զաքարեան]] {{resize|90%|(մ.[[1992 թուական|1992]]), երգչուհի}} * [[5 Յունիս|Յունիս 5]] {{resize|85%|(Մակատան, Ռուսիոյ դաշնութիւն)}}՝ [[Մարք Յովսէփեան]] {{resize|90%|, խորհրդային հայ բեմադրիչ}} * [[11 Յունիս|Յունիս 11]]՝ [[Սարիբեկ Փոշոտեան]] {{resize|90%|(մ.[[1990 թուական|1990]]), խորհրդային հայ բեմադրիչ}} * [[1 Յուլիս|Յուլիս 1]]՝ [[Կարէն Ջանիբեկեան]] {{resize|90%|(մ.[[2015 թուական|2015]]), դերասան}} * [[10 Յուլիս|Յուլիս 10]]՝ [[Կալիա Նովենց]] {{resize|90%|(մ.[[2012 թուական|2012]]), դերասանուհի}} * [[22 Յուլիս|Յուլիս 22]] {{resize|85%|(Ատիս Ապեպա, [[Եթովպիա]])}}՝ [[Ալեքսանտր Պօղոսեան]] {{resize|90%|({{Լեզու en|Alexander Boghossian}}), նկարիչ}} * [[26 Յուլիս|Յուլիս 26]] {{resize|85%|(Թպիլիսի)}}՝ [[Ռոպերթ Քոնտախսազով]] {{resize|90%|({{lang-ru|Роберт Абгарович Кондахсазов}}, մ.[[2010 թուական|2010]], Մոսքուա), վրացահայ նկարիչ}} * [[17 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 17]]՝ [[Քարլոս Աբովեան]] {{resize|90%|(Քալօ, մ.[[1992 թուական|1992]]), նկարիչ}} * [[26 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 26]]՝ [[Վարդան Աշգարեան]] {{resize|90%|(մ.[[2012 թուական|2012]]), [[Մխիթարեան Միաբանութիւն|Մխիթարեան միաբան]]}} * [[21 Դեկտեմբեր]]՝ [[Ճէյն Ֆոնտա|Ճէյն Սէյմուր Ֆոնտա]] ․ ամերիկացի դերասանուհի եւ հասարակական գործիչ ===== Անստոյգ ամսաթիւով ===== * [[Լեւոն Բարսեղեան]]՝ {{resize|90%|(մ.[[2014 թուական|2014]]), ակնաբոյժ}} * {{resize|85%|(Սուխում)}}՝ [[Արամ Քալանթարեան]] {{resize|90%|(մ.[[2010 թուական|2010]]), հայագէտ}} * {{resize|85%|([[Պէյրութ]])}}՝ [[Մկրտիչ Յակոբ Պուլտուքեան]] {{resize|90%|, տնտեսագէտ}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1937 մահեր]]}} ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[5 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Լու Անտրեաս-Սալոմէ]]''' Lou Andreas-Salomé Луиза Густавовна фон Саломе (ծն.[[1861 թուական|1861]])}} ռուս հոգեվերլուծող եւ հեղինակ * [[18 Մայիս|Մայիս 18]] {{resize|85%|(Թպիլիսի)}}՝ [[Բեկլար Ամիրջան]](եան) {{resize|90%|(ծն.[[1868 թուական|1868]], [[Թիֆլիս]]), երգիչ, պարիթոն}} * [[8 Յուլիս|Յուլիս 8]] {{resize|85%|(Եոքոհամա, [[Ճափոն]])}}՝ [[Տիանա Աբգար]] {{resize|90%|(ծն.[[1859 թուական|1859]], Ռանկուն), գրող, հրապարակախօս եւ դիւանագէտ}} * [[11 Օգոստոս|Օգոստոս 11]] {{resize|85%|(Ժընեւ)}}՝ [[Ստեփան Էլմաս]] {{resize|90%|({{lang-fr|Stéphan Elmas}}, ծն.[[1864 թուական|1864]], Զմիւռնիա), դաշնակահար}} * [[13 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 13]]՝ [[Յակոբ Յակոբեան (գրող)|Յակոբ Յակոբեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1866 թուական|1866]]), խորհրդային հայ գրող}} * [[21 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 21]]՝ [[Մելիթոն Պալանչիվաձէ]] {{resize|90%|({{Լեզու ka|მელიტონ ანტონის ძე ბალანჩივაძე}}, ծն.[[1862 թուական|1862]]), վրացի երգահան}} ** '''Սթալինեան բռնաճնշումներու զոհեր՝''' ** [[13 Մարտ|Մարտ 13]] {{resize|85%|(երեւանեան բանտ)}}՝ [[Եղիշէ Չարենց]] {{resize|90%|(ծն.[[1897 թուական|1897]]), բանաստեղծ}} ** [[27 Մայիս|Մայիս 27]] {{resize|85%|(Մոսքուա)}}՝ [[Հայկ Բժշկեան (ԳԱՅ)]] {{resize|90%|(ծն.[[1887 թուական|1887]], [[Թաւրիզ]]), պոլշեւիքեան զօրահրամանատար}} ** [[10 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 10]] {{resize|85%|(Աւանի ձոր)}}՝ [[Մովսէս Սիլիկեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1862 թուական|1862]], Վարդաշէն), ուտի ազգութեան ռազմական գործիչ}} ** [[11 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 11]] {{resize|85%|(Կումայրի)}}՝ [[Ատրպետ Ատրպետեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1860 թուական|1860]], [[Կարս]]), արձակագիր}} *** Անստոյգ օրով՝ *** Աւետիս Կիրակոսեան՝ լեզուաբան [[Ռաֆայէլ Իշխանեան]]ի հայրը ===== Անստոյգ ամսաթիւով ===== * [[Ստեփան Ակայեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1870 թուական|1870]]), մանրանկարիչ, ճարտարապետ}} [[Ստորոգութիւն:1937]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] d9omb2fsswqsgi2ria963wn6r098hcu 0 7766 252839 227868 2026-07-21T08:05:43Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252839 wikitext text/x-wiki '''1941 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 41^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[20 Յունուար]]․ Ֆրանքլին Րուզվելթ երրորդ անգամ ըլալով Ա․Մ․Ն․ նախագահ կ՛ ընտրուի *[[20 Մայիս]]․ կը սկսի «<nowiki/>[[Կրետէ]]<nowiki/>ի Կռիւ»ը * Յունիս․ [[Գերմանիա|Գերմանիան]] կը յարձակի [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] վրայ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1941 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * {{0}}[[3 Յունուար]] {{resize|85%|([[Պէյրութ]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Մեսրոպ Աշճեան]]''' (մ.[[2003 թուական|2003]], [[Նիւ Եորք]])}} եկեղեցական գործիչ * [[9 Յունուար]], [[Ճոան Պաէզ]]․ ամերիկացի ժողովրդական երգչուհի եւ երգահան [[Պատկեր:Martha argerich photo.jpg|աջից|մինի|180px|{{resize|85%|Մարթա Արկերիչ<br /> ծն.[[5 Յունիս]]}}]] ==== Մարտ ==== * [[13 Մարտ]]՝ {{resize|90%|'''[[Մահմուտ Տէրուիշ]]''' (մ.[[2008 թուական|2008]])}} պաղեստինցի արաբ բանաստեղծ եւ արձակագիր ==== Մայիս ==== * {{0}}[[5 Մայիս]] {{resize|85%|([[Թեհրան]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Արմէն Հախնազարեան]]''' (մ.[[2009 թուական|2009]], Աախեն)}} ճարտարապետութեան տեսաբան *[[14 Մայիս]]՝ [[Սթիվըն Քրաշըն]], լեզուաբան * [[27 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Մենկիսթու Հայլէ Մարիամ]]'''}} եթովպիացի քաղաքական գործիչ ==== Յունիս ==== * {{0}}[[5 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Մարթա Արկերիչ]]''' Martha Argerich}} [[արժանթին]]ցի հրեայ դաշնակահարուհի * {{0}}[[8 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Արա Շիրազ]]'''<ref>{{resize|85%|Բանաստեղծներ [[Յովհաննէս Շիրազ]]ի եւ [[Սիլվա Կապուտիկեան]]ի որդին}}</ref> (մ.[[2014 թուական|2014]])}} քանդակագործ *[[12 Յունիս]]՝ [[Չիկ Կորէա]] (մ․2021) Ճազի աշխարհահռչակ դաշնակահար եւ երգահան * [[19 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Վացլաւ Քլաուս]]''' Václav Klaus}} չեխ տնտեսագէտ եւ քաղաքական գործիչ ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[8 Սեպտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Պըռնի Սենտըրզ]]''' Bernard "Bernie" Sanders}} ամերիկացի քաղաքական գործիչ ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[1 Նոյեմբեր]] {{resize|85%|(Կարծախ գ., [[Վրաստան]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Եուրի Աբովեան (անասնաբոյժ)|Եուրի Աբովեան]]''' (մ.[[2005 թուական|2005]])}} հայ կենդանաբոյժ ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[5 Դեկտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Իննա Ազնաւուրեան]]'''}} հայ խորհրդային ֆիզիքագէտ ===== Անստոյգ օրով ===== * {{resize|85%|([[Պէյրութ]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Կորիւն Պապեան]]''' (մ.[[2015 թուական|2015]], [[Պէյրութ]])}} սփիւռքահայ հոգեւորական == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1941 մահեր]]}} ==== Յունուար ==== * {{0}}[[4 Յունուար]]՝ {{resize|85%|Վիշի}} {{resize|90%|'''[[Տիգրան Կամսարական]]''' (ծն.[[1866 թուական|1866]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} արձակագիր ==== Մարտ ==== * [[28 Մարտ]]՝ <ref>{{resize|85%|Ինքնասպանութիւն գործած է}}</ref>{{resize|90%|'''[[Վիրճինիա Ուոլֆ]]''' Virginia Woolf (ծն.[[1882 թուական|1882]])}} անգլիացի գրող ==== Ապրիլ ==== * [[30 Ապրիլ]]՝ {{resize|90%|'''[[Փանոս Թէրլէմէզեան]]''' (ծն.[[1865 թուական|1865]], [[Վան]])}} հայ նկարիչ եւ հասարակական գործիչ ==== Յունիս ==== * {{0}}[[2 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Վազգէն Շուշանեան]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], [[Օսմանեան կայսրութիւն]])}} ֆրանսահայ գրող ===== Անստոյգ օրով ===== * {{resize|90%|'''[[Շաւարշ Գարագաշ (դերասան)|Շաւարշ Գարագաշ]]''' (ծն.[[1874 թուական|1874]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ դերասան == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1941.html 1941-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1941.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1941]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1941]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] okhn62ezqn4intbjlnsfifj6myx2rqo 252912 252839 2026-07-21T09:20:32Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252912 wikitext text/x-wiki '''1941 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 41^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == * [[20 Յունուար]]․ Ֆրանքլին Րուզվելթ երրորդ անգամ ըլալով Ա․Մ․Ն․ նախագահ կ՛ ընտրուի *[[20 Մայիս]]․ կը սկսի «<nowiki/>[[Կրետէ]]<nowiki/>ի Կռիւ»ը * Յունիս․ [[Գերմանիա|Գերմանիան]] կը յարձակի [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] վրայ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1941 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * {{0}}[[3 Յունուար]] {{resize|85%|([[Պէյրութ]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Մեսրոպ Աշճեան]]''' (մ.[[2003 թուական|2003]], [[Նիւ Եորք]])}} եկեղեցական գործիչ * [[9 Յունուար]], [[Ճոան Պաէզ]]․ ամերիկացի ժողովրդական երգչուհի եւ երգահան [[Պատկեր:Martha argerich photo.jpg|աջից|մինի|180px|{{resize|85%|Մարթա Արկերիչ<br /> ծն.[[5 Յունիս]]}}]] ==== Մարտ ==== * [[13 Մարտ]]՝ {{resize|90%|'''[[Մահմուտ Տէրուիշ]]''' (մ.[[2008 թուական|2008]])}} պաղեստինցի արաբ բանաստեղծ եւ արձակագիր ==== Մայիս ==== * {{0}}[[5 Մայիս]] {{resize|85%|([[Թեհրան]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Արմէն Հախնազարեան]]''' (մ.[[2009 թուական|2009]], Աախեն)}} ճարտարապետութեան տեսաբան *[[14 Մայիս]]՝ [[Սթիվըն Քրաշըն]], լեզուաբան * [[27 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Մենկիսթու Հայլէ Մարիամ]]'''}} եթովպիացի քաղաքական գործիչ ==== Յունիս ==== * {{0}}[[5 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Մարթա Արկերիչ]]''' Martha Argerich}} [[արժանթին]]ցի հրեայ դաշնակահարուհի * {{0}}[[8 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Արա Շիրազ]]'''<ref>{{resize|85%|Բանաստեղծներ [[Յովհաննէս Շիրազ]]ի եւ [[Սիլվա Կապուտիկեան]]ի որդին}}</ref> (մ.[[2014 թուական|2014]])}} քանդակագործ *[[12 Յունիս]]՝ [[Չիկ Կորէա]] (մ․2021) Ճազի աշխարհահռչակ դաշնակահար եւ երգահան * [[19 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Վացլաւ Քլաուս]]''' Václav Klaus}} չեխ տնտեսագէտ եւ քաղաքական գործիչ ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[8 Սեպտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Պըռնի Սենտըրզ]]''' Bernard "Bernie" Sanders}} ամերիկացի քաղաքական գործիչ ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[1 Նոյեմբեր]] {{resize|85%|(Կարծախ գ., [[Վրաստան]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Եուրի Աբովեան (անասնաբոյժ)|Եուրի Աբովեան]]''' (մ.[[2005 թուական|2005]])}} հայ կենդանաբոյժ ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[5 Դեկտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Իննա Ազնաւուրեան]]'''}} հայ խորհրդային ֆիզիքագէտ ===== Անստոյգ օրով ===== * {{resize|85%|([[Պէյրութ]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Կորիւն Պապեան]]''' (մ.[[2015 թուական|2015]], [[Պէյրութ]])}} սփիւռքահայ հոգեւորական == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1941 մահեր]]}} ==== Յունուար ==== * {{0}}[[4 Յունուար]]՝ {{resize|85%|Վիշի}} {{resize|90%|'''[[Տիգրան Կամսարական]]''' (ծն.[[1866 թուական|1866]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} արձակագիր ==== Մարտ ==== * [[28 Մարտ]]՝ <ref>{{resize|85%|Ինքնասպանութիւն գործած է}}</ref>{{resize|90%|'''[[Վիրճինիա Ուոլֆ]]''' Virginia Woolf (ծն.[[1882 թուական|1882]])}} անգլիացի գրող ==== Ապրիլ ==== * [[30 Ապրիլ]]՝ {{resize|90%|'''[[Փանոս Թէրլէմէզեան]]''' (ծն.[[1865 թուական|1865]], [[Վան]])}} հայ նկարիչ եւ հասարակական գործիչ ==== Մայիս ==== * [[2 Մայիս]]․ [[Փինելոբի Տելթա]]․ յոյն գրագիտուհի, ճանչցուած մանաւանդ երեխաներու համար իր պատմական վէպերով։ ==== Յունիս ==== * {{0}}[[2 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Վազգէն Շուշանեան]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], [[Օսմանեան կայսրութիւն]])}} ֆրանսահայ գրող ===== Անստոյգ օրով ===== * {{resize|90%|'''[[Շաւարշ Գարագաշ (դերասան)|Շաւարշ Գարագաշ]]''' (ծն.[[1874 թուական|1874]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ դերասան == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1941.html 1941-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1941.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1941]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1941]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] h0u7tzmasn6gtyfkuqck2xonq47hcx0 0 7768 252890 227866 2026-07-21T09:01:50Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252890 wikitext text/x-wiki '''1943 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 43^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Vangelis, 26 July 2012.jpg|մինի|155x155փքս]] == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1943 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * [[27 Յունուար]]՝ {{resize|90%|'''[[Գէորգ Պետիկեան]]'''}} հրապարակագիր, արձակագիր ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[4 Փետրուար]]` {{resize|85%|(Նանթ, [[Ֆրանսա]])}} {{resize|90%|'''[[Ժերար Տէտէեան]]'''}} հայ բանասէր<ref>{{resize|85%|[[Մխիթարեան Միաբանութիւն|Մխիթարեան միաբանութեան]] անդամ եղած է}}</ref> պատմաբան ===== Մարտ ===== * [[29 Մարտ]]՝ [[Վանկելիս Փափաթանասիու]], [[Օսքար Մրցանակ|Օսքարի]] մրցանակակիր ([[1982 թուական|1982]], «Հուրի ճամբաներ» ''Chariots of Fire'' ժապաւէնի երաժշտութիւն) յոյն երաժիշտ եւ յօրինող՝ ելեկտրոնային progressive, ambient, ճազ եւ նուագախմբային երաժշտութեան ==== Մայիս ==== * 20 Մայիս՝ [[Ալ Պանօ]], իտալացի երգիչ, երաժիշտ, դերասան, գինեգործ ==== Օգոստոս ==== * [[7 Օգոստոս]]՝ [[Գրիգոր Աղանեան]], ոտնագնդակի մարզիկ *[[17 Օգոստոս]]՝ {{resize|90%|'''[[Ռոպըրթ Տը Նիրօ]]''' Robert De Niro, Jr.}} ամերիկացի դերասան եւ արտադրող ==== Սեպտեմբեր ==== * [[10 Սեպտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Նիլ Տոնալտ Ուոլշ]]''' Neale Donald Walsh}} ամերիկացի գրող * [[23 Սեպտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Խուլիօ Իկլեսիաս]]''' Julio José Iglesias}} սպանացի երգիչ * [[25 Սեպտեմբեր]] {{resize|85%|([[Նիւ Եորք]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Արամ Սարոյեան]]'''<ref>{{resize|85%|Ամերիկահայ գրող [[Ուիլիըմ Սարոյեան]]ի որդին է}}</ref> Aram Saroyan}} ամերիկացի գրող ==== Հոկտեմբեր ==== * [[21 Հոկտեմբեր]]` {{resize|85%|(Իսթանպուլ)}} {{resize|90%|'''[[Պօղոս Լեւոն Զէքիեան]]''' Lévon Boghos Zékian}} հայագէտ, փիլիսոփայ ==== Նոյեմբեր ==== * [[30 Նոյեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Թերենս Մալիք]]''' Terrence Malick}} ամերիկացի բեմադրիչ եւ թատերագիր === Անստոյգ օրով === * [[Յարութիւն Քիւրքճեան]], [[Փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփա]]<nowiki/>յ, կրթական մշակ, դասախօս, [[գրագէտ]], դասագիրքերու հեղինակ,  յօդուածագիր, հասարակական գործիչ * [[Պեթի Ուիլիամս|Էլիզապէթ Ուիլիամս]] ․<nowiki/>[[Հիւսիսային Իրլանտա|Հիւսիսային]]<nowiki/> [[Հիւսիսային Իրլանտա|Իրլանտայէն]]՝ [[Պելֆասթ]] ծնած ու հասակ նետա ծ խաղաղութեան հասարակական գործիչ։ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1943 մահեր]]}} <br /> ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[2 Փետրուար]]՝ {{resize|85%|(Վիշի, [[Ֆրանսա]])}} {{resize|90%|'''[[Լեւոն Բաշալեան]]''' (ծն.[[1888 թուական|1888]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ արձակագիր, թարգմանիչ ==== Մարտ ==== * [[28 Մարտ]]` {{resize|85%|(Պեւրլի Հիլզ, [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներ]])}} {{resize|90%|'''[[Սերկէյ Ռախմանինով]]''' Сергей Васильевич Рахманинов (ծն.[[1873 թուական|1873]])}} ռուս երգահան ===== Անստոյգ օրով ===== * <ref>{{resize|85%|(Բռնաճնշումներու զոհ)}}</ref>{{resize|90%|'''[[Զապէլ Եսայեան]]''' (ծն.[[1878 թուական|1878]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ գրող, թարգմանիչ, հրապարակագիր * {{resize|85%|([[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներ]])}}՝ {{resize|90%|'''[[Աւետիս Նագգաշեան]]''' (ծն.[[1868 թուական|1868]], [[Այնթապ]])}} բժիշկ, գրող, թարգմանիչ * {{resize|90%|'''[[Խանասորայ Վարդան]]''' (Սարգիս Մեհրաբեան, ծն.[[1870 թուական|1870]])}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1943.html 1943-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1943.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1943]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1943]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] rzdyx7qr3iuwyypdeu7t0eegunmc5wb 0 7772 252859 227862 2026-07-21T08:29:36Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252859 wikitext text/x-wiki '''1947 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20<sup>րդ</sup> դարու 47<sup>րդ</sup> տարին է <center>[[1944 թուական|1944]] • [[1945 թուական|1945]] • [[1946 թուական|1946]] • '''1947''' • [[1948 թուական|1948]] • [[1949 թուական|1949]] • [[1950 թուական|1950]]</center> == Դէպքեր == * {{0}}[[1 Յունուար]]՝ [[Նիճերիա]]ն ստացաւ սահմանափակ ինքնավարութիւն * [[10 Յունուար]]՝ Շուէտին մէջ SAAB-ը թողարկեց իր առաջին ինքնաշարժը * [[19 Յունուար]]՝ [[Աթէնք]]ի մօտ նաւաբեկութեան զոհ դարձաւ 392 հոգի * {{0}}[[8 Փետրուար]]՝ Արեւմտեան [[Պերլին]]ի Քարլսլուսթ պարասրահէն ներս ծագած հրդեհի<ref name=bz50>{{cite journal|last=Gerlof|first=Andreas|title=Dann stürzte das Dach ein – es war grauenhaft|journal=[[Berliner Zeitung]]|date=7 February 1997|url=http://www.berliner-zeitung.de/archiv/vor-50-jahren-kamen-bei-feuerkatastrophe-in-hakenfelde-80-menschen-ums-leben---zeitzeuge-erwin-rostek-erinnert-sich--dann-stuerzte-das-dach-ein---es-war-grauenhaft-,10810590,9235966.html|accessdate=4 December 2013|language=German|archive-date=15 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215205905/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/vor-50-jahren-kamen-bei-feuerkatastrophe-in-hakenfelde-80-menschen-ums-leben---zeitzeuge-erwin-rostek-erinnert-sich--dann-stuerzte-das-dach-ein---es-war-grauenhaft-,10810590,9235966.html|dead-url=yes}}</ref><ref name=sp>{{cite journal|title=Spandauer Totentanz|journal=[[Der Spiegel]]|date=15 February 1947|pages=3–4|url=http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-41121098.html|accessdate=4 December 2013|language=German}}</ref> զոհ դարձաւ 80-էն 88 հոգի * [[14 Օգոստոս]]-[[15 Օգոստոս]]՝ Փաքիստանը եւ Հնդկաստանն ստացան անկախութիւն * [[30 Սեպտեմբեր]]՝ Փաքիստանը եւ Եմենը միացան [[Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութիւն|ՄԱԿ-ին]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1947 ծնունդներ|'''1947 ծնունդներ''']]}}<br /> [[Պատկեր:SchwarzeneggerJan2010.jpg|մինի|աջից|100px|{{resize|85%|Առնոլտ Շուարցնէյկըր<br /> ծն.[[10 Յուլիս]]}}]] ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[2 Փետրուար]]` {{resize|90%|'''[[Ֆեռա Ֆոսեթ]]''' Farrah Fawcett (մ.[[2009 թուական|2009]])}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Յունուար ==== * {{0}}[[8 Յունուար]]` {{resize|90%|'''[[Տէյվիտ Պոուի]]''' David Bowie (մ.[[2016 թուական|2016]])}} բրիտանացի ռոք երգիչ ==== Ապրիլ ==== * [[18 Ապրիլ]]` {{resize|90%|'''[[Չարլզ Էլաչի]]''' Charles Elachi}} ամերիկացի ճարտարագէտ * [[21 Ապրիլ]]` {{resize|90%|'''[[Գագիկ Յովհաննիսեան]]''' (մ.[[2015 թուական|2015]])}} հեռուստամեկնաբան ==== Յունիս ==== * [[21 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Շիրին Էպատի]]''' Shirin Ebadi}} իրանցի իրաւաբան, գրող, [[Նոպէլեան Մրցանակ]]ի տիրացած (2003) ==== Յուլիս ==== * [[10 Յուլիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Առնոլտ Շուարցնէյկըր]]''' Arnold Schwarzenegger}} ամերիկացի մարզիկ, դերասան եւ քաղաքական գործիչ ==== Օգոստոս ==== * [[14 Օգոստոս]]՝ {{resize|90%|'''[[Տանիէլ Սթիլ]]''' Danielle Schuelein-Steel}} ամերիկացի կին գրող * [[24 Օգոստոս]]՝ {{resize|90%|'''[[Փաուլօ Քոելօ]]''' Paulo Coelho}} [[պրազիլ]]ցի գրող եւ բանաստեղծ ==== Սեպտեմբեր ==== * [[28 Սեպտեմբեր]], [[Շէյք Հասինա|Շէյք Հասինա Ուազետ]] . քաղաքական գործիչ, եղած է Պանկլատեշի վարչապետ ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[4 Հոկտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Արմէն Տէր Կիւրեղեան]]''' Armen Der Kiureghian}} ճարտարագիտութեան փրօֆեսոր * {{0}}[[5 Հոկտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Նորիկ Լեւոնեան]]'''}} բանաստեղծ * [[16 Հոկտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Յակոբ Չոլաքեան]]'''}} բանասէր, պատմաբան, ազգագրագէտ, մատենագէտ * [[18 Հոկտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Ճո Մորթըն|Ճոյ Մորթըն]]''' Joseph Thomas "Joe" Morton, Jr.}} ամերիկացի դերասան ==== Դեկտեմբեր ==== * [[17 Դեկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Ասլան Մխիթարեան]]'''}} ճարտարապետ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Արամ Ա. Կաթողիկոս]]'''<ref>{{resize|85%|Կիլիկիոյ կաթողիկոսը [[1955 թուական|1955-էն]]}}</ref><ref>{{resize|85%|[[Կիլիկիոյ կաթողիկոսներու ցանկ]]}}</ref>(աշխարհիկ անունով՝ Պետրոս Քէշիշեան)}} == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1947 մահեր|'''1947 մահեր''']]}} <br /> ==== Յունիս ==== * {{0}}[[4 Յունիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Զաւէն Տէր Եղիայեան]]'''}} եկեղեցական գործիչ ==== Յուլիս ==== * [[21 Յուլիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Ստեփան Մալխասեանց]]''' (ծն.[[1857 թուական|1857]])}} հայագէտ, բանասէր եւ բառարանագիր * [[31 Յուլիս]]՝ {{resize|90%|'''[[Համօ Օհանջանեան]]''' (ծն.[[1874 թուական|1874]])}} քաղաքական եւ պետական գործիչ ==== Հոկտեմբեր ==== * 12 Հոկտեմբեր՝ [[Գէորգ Վարժապետեան]] (ծն․<nowiki/>[[1895]]), հայ բժիշկ ==== Դեկտեմբեր ==== * [[14 Դեկտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Գուրգէն Ալէմշահ]]''' (ծն.[[1907 թուական|1907]])}} հայ երգահան, խմբավար ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Արամ Չարըգ]]''' (ծն.[[1874 թուական|1874]])}} վտարանդի հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ * {{resize|90%|'''[[Նիկոլ Աղբալեան]]''' (ծն.[[1875 թուական|1875]], [[Թիֆլիս]])}} հասարակական-քաղաքական գործիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1947.html 1947-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}} * [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1947.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1947]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1947]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] cs2pl0u8ypli2h3801ckjtp6bdoepew 0 7776 252850 246765 2026-07-21T08:20:12Z HoMen 269 /* Մարտ */ 252850 wikitext text/x-wiki '''1950 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 50^րդ տարին է * Քորէական պատերազմի սկիզբը <center>[[1947 թուական|1947]] • [[1948 թուական|1948]] • [[1949 թուական|1949]] • '''1950''' • [[1951 թուական|1951]] • [[1952 թուական|1952]] • [[1953 թուական|1953]][[Պատկեր:Jogo_no_Estádio_do_Maracanã,_antes_da_Copa_do_Mundo_de_1950.tif|աջից|180px]]</center> [[Պատկեր:Gustaf V färgfoto.jpg|մինի|220x220փքս|[[Կուսթաւ Ե.]]]] [[Պատկեր:Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան «Երազանքների Վարդը» Հեղինէի դիմանկարի առաջ.jpg|մինի|204x204փքս|[[Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան]]]] [[Պատկեր:Narendra Modi 2021 (cropped).jpg|մինի|196x196փքս|[[Նարենտրա Մոտի]]]] [[Պատկեր:Zaha Hadid in Heydar Aliyev Cultural center in Baku nov 2013 (cropped).jpg|մինի|200x200փքս|[[Զահա Հատիտ]]]] [[Պատկեր:George Orwell, c. 1940 (41928180381) (cropped).jpg|մինի|193x193փքս|[[Ճորճ Օրուէլ]]]] [[Պատկեր:Armen Tigranyan portrait.jpg|մինի|225x225փքս|[[Արմէն Տիգրանեան]]]] [[Պատկեր:Léon Gurekian.jpg|մինի|131x131փքս|[[Լեւոն Կիւրեղեան]]]] [[Պատկեր:სახელმწიფო უნივერსიტეტი 19.jpg|մինի|167x167փքս|[[Տմիթրի Ուզնաձէ]]]] [[Պատկեր:Giacomo Gorrini (1).jpg|մինի|224x224փքս|[[Ճիաքօմօ Կօրրինի]]]] [[Պատկեր:Sardar patel (cropped).jpg|մինի|189x189փքս|[[Վալապպհաի Փաթել]]]] [[Պատկեր:Otto Paul Hermann Diels.jpg|մինի|199x199փքս|[[Օթթօ Տիլս]]]] == Դէպքեր == * [[16 Յունիս]]՝ Աշխարհի գաւաթին ընդառաջ, Ռիոյ տէ Ժանէյրոյին մէջ բացուեցաւ «Մարաքանա» մարզադաշտը * [[25 Յունիս]]՝ Հիւսիսային Քորէայի զօրքի 38^րդ զուգահեռականի հատումով սկսաւ Քորէական պատերազմը * [[16 Յուլիս]]՝ [[Պրազիլ]]ի հաւաքականին 2-1 յաղթելով, Ուրուկուէյի հաւաքականը նուաճեց Աշխարհի գաւաթը * [[29 Հոկտեմբեր]]՝ [[Կուսթաւ Ե.]]-ի մահէն յետոյ Կուսթաւ Զ. Ատոլֆը դարձաւ Շուէտի թագաւոր * [[17 Նոյեմբեր]]՝ 15 տարեկան Թէնզին Կեացոն դարձաւ 14^րդ Տալայ լամա == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1950 ծնունդներ|'''1950 ծնունդներ''']]}}<br /> ==== Յունուար ==== * {{0}}[[1 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Դաւիթ Յակոբեան]]''' (մ.[[2014 թուական|2014]])}} բժիշկ, քաղաքական գործիչ ==== Մարտ ==== * [[10 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Դանիէլ Վարուժան Հեճինեան]]'''}} ամերիկահայ գեղանկարիչ եւ համայնքային գործիչ * [[15 Մարտ]]․ [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]]․ ազգութեամբ ամերիկացի, կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ջատագով, լրագրող, ծայրայեղ ընկերվար եւ մարդու իրաւունքներու փաստաբան։ ==== Սեպտեմբեր ==== * [[17 Սեպտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Նարենտրա Մոտի]]''' Narendra Damodardas Modi नरेन्द्र दामोदरदास मोदी}} [[Հնդկաստան]]ի ներկայիս վարչապետ ==== Հոկտեմբեր ==== * [[31 Հոկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Զահա Հատիտ]]''' Zaha Mohammad Hadid (մ.[[2016 թուական|2016]])}} իրաքցի ծագումով բրիտանացի ճարտարապետ ** Անստոյգ օրով՝ ** {{resize|90%|'''[[Հրաչ Հայրապետեան]]'''}} նկարիչ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1950 մահեր|'''1950 մահեր''']]}} ==== Յունուար ==== * [[21 Յունուար]]` {{resize|90%|'''[[Ճորճ Օրուէլ]]''' George Orwell (ծն.[[1903 թուական|1903]])}} անգլիացի գրող ==== Փետրուար ==== * [[10 Փետրուար]]` {{resize|90%|'''[[Արմէն Տիգրանեան (երգահան)|Արմէն Տիգրանեան]]''' (ծն.[[1879 թուական|1879]], Ալեքսանտրափոլ)}} հայ երգահան, խմբավար ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[2 Սեպտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Լեւոն Կիւրեղեան]]''' Léon Gurekian (ծն.[[1871 թուական|1871]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայազգի ճարտարապետ ==== Հոկտեմբեր ==== * [[12 Հոկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Տմիթրի Ուզնաձէ]]''' დიმიტრი უზნაძე (ծն.[[1886 թուական|1886]])}} վրացի խորհրդային հոգեբան եւ փիլիսոփայ * [[29 Հոկտեմբեր]]` '''[[Կուսթաւ Ե.]]''' {{resize|90%|(Gustaf V, ծն.[[1858 թուական|1858]]) [[Շուէտ]]ի թագաւոր}} * [[31 Հոկտեմբեր]]` '''[[Ճիաքօմօ Կօրրինի]]''' {{resize|90%|(Giacomo Gorrini, ծն.[[1859 թուական|1859]]) իտալացի պատմաբան եւ դիւանագէտ}} ==== Դեկտեմբեր ==== * [[15 Դեկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Վալապպհաի Փաթել]]''' Vallabhbhai Patel વલ્લભભાઈ પટેલ (ծն.[[1875 թուական|1875]])}} հնդիկ քաղաքական գործիչ == [[Նոպէլեան Մրցանակ]] == * Քիմիա՝ [[Օթթօ Տիլս]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1950.html 1950-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1950.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1950]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1950]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] jmgaqpkfix0ttc2xqijrxfjsgng8btn 0 7777 252921 227858 2026-07-21T09:29:49Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252921 wikitext text/x-wiki '''1951 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20<sup>րդ</sup> դարու 51<sup>րդ</sup> տարին է <center>[[1948 թուական|1948]] • [[1949 թուական|1949]] • [[1950 թուական|1950]] • '''1951''' • [[1952 թուական|1952]] • [[1953 թուական|1953]] • [[1954 թուական|1954]]</center> [[Պատկեր:Վաչագան Ա. Սարգսյան.jpg|մինի|158x158փքս|[[Վաչական Սարգսեան]]]] [[Պատկեր:Levon Shant 1.jpg|մինի|167x167փքս|[[Լեւոն Շանթ]]]] [[Պատկեր:Rouben Ter-Minasyan.jpg|մինի|226x226փքս|[[Ռուբէն Տէր Մինասեան]]]] [[Պատկեր:Արամ Անտոնեան - Aram Andonian.jpg|մինի|242x242փքս|[[Արամ Անտոնեան]]]] == Դէպքեր == * [[20 Յունուար]]ի դրութեամբ Ալպեան լերներուն ձնահիւսի<ref>[http://www.jfp.ch/start/texte/portraits/lawinen1951.pdf 1951-ի Դաժան Ձմեռը]{{Յղում en}}</ref> զոհ դարձած է 240 հոգի * [[24 Դեկտեմբեր]]՝ Լիպիան անկախացաւ [[Իտալիա]]յէն * [[31 Դեկտեմբեր]]՝ աւարտուեցաւ Մարշալի ծրագիրը, որ Եւրոպան վերակառուցելու<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/exhibits/marshall/mars.html |title=Մարշալի Ծրագրի Կարեւոր Օրերը}}{{Յղում en}}</ref> համար $13.3 պիլիոն տրամադրած էր '''Անստոյգ ամսաթիւով'''՝ * Տեղի կ՛ունենայ առաջին «<nowiki/>[[Աքրոփոլիս Ինքնաշարժներու Մրցաշարք]]<nowiki/>»ը։ Աթէնք մեկնակէտն է։ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1951 ծնունդներ|1951 ծնունդներ]]}}<br /> [[Պատկեր:Bonnie Tyler.jpg|մինի|աջից|160px|{{resize|85%|Պոնի Թայլըր<br />ծն.[[8 Յունիս]]}}]] ==== Յունուար ==== * [[29 Յունուար]]՝ {{resize|90%|'''[[Անուշաւան Եպս. Դանիէլեան]]'''}} հոգեւորական ==== Մարտ ==== * {{0}}[[2 Մարտ]]` {{resize|90%|'''[[Արա Երնջակեան]]'''}} հայ բեմադրիչ, թատերագիր ==== Ապրիլ ==== * [[20 Ապրիլ]]` {{resize|90%|'''[[Գուսան Հայկազուն]]''' (Գագիկ Նազարեան)}} գուսան, երգահան * [[22 Ապրիլ]]` {{resize|90%|'''[[Ռոպին Պարթլէթ]]''' Robin Bartlett}} ամերիկացի դերասան * [[30 Ապրիլ]]` {{resize|90%|'''[[Կարապետ Անդրանիկեան|Կարապետ Յովսէփ Անդրանիկեան]]''' Garabed Antranigian}} հայազգի մանրէաբան ==== Մայիս ==== * [[25 Մայիս]]` {{resize|90%|'''[[Վաչական Սարգսեան]]'''}} գրող, թարգմանիչ ==== Յունիս ==== * {{0}}[[8 Յունիս]]` {{resize|90%|'''[[Պոնի Թայլըր]]''' Bonnie Tyler}} բրիտանացի երգչուհի * [[13 Յունիս]]` {{resize|90%|'''[[Փիթըր Պալաքեան]]''' Peter Balakian}} ամերիկահայ գրող, բանաստեղծ ==== Օգոստոս ==== [[23 Օգոստոս]]՝ [[Նուր Ալ-Հուսէյն]], ամերիկեան ծագումով մարդասէր եւ քաղաքական-հասարակական գործիչ։ Յորդանանի թագուհի։ ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[3 Հոկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Սպարտակ Ղարաբաղցեան]]'''}} հայ պատմաբան, լրագրող * [[21 Հոկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Արարատ Խրիմեան|Արարատ Վարդան Խրիմեան]]''' (մ.[[2012 թուական|2012]], Համպուրկ, [[Գերմանիա]])}} քաղաքական եւ պետական գործիչ * Անստոյգ օրով՝ ** {{resize|90%|'''[[Յակոբ Յակոբեան]]''' (մ.[[1988 թուական|1988]])}} ռազմաքաղաքական գործիչ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1951 մահեր|1951 մահեր]]}} ==== Նոյեմբեր ==== * [[28 Նոյեմբեր]]՝ [[Լէյլի]] (Փառանձեմ Սահակեան - Տէր Մկրտչեան), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի *[[29 Նոյեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Լեւոն Շանթ]]'''<ref>{{resize|85%|Նահաշպետեան, ապա հօր անունով՝ Սեղբոսեան}}</ref> (ծն.[[1869 թուական|1869]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} գրող * {{0}}{{0}} [[Նոյեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Ռուբէն Տէր Մինասեան]]''' (ծն.[[1882 թուական|1882]])}} քաղաքական գործիչ * [[23 Դեկտեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Արամ Անտոնեան]]''' (ծն.[[1875 թուական|1875]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ պատմաբան, լրագրող, հասարակական գործիչ ** Անստոյգ օրով՝ ** {{resize|90%|'''[[Սեդրակ Մարմարեան]]''' (ծն.[[1880 թուական|1880]], [[Տրապիզոն]])}} բժիշկ, ազգային եւ հասարակական գործիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1951.html 1951-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1951.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1951]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1951]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 4t0b31hhhrg0f5ubp6v5rpsbt4yjoye 0 7779 252841 227856 2026-07-21T08:07:34Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252841 wikitext text/x-wiki '''1953 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 53^րդ տարին է <center>[[1950 թուական|1950]] • [[1951 թուական|1951]] • [[1952 թուական|1952]] • '''1953''' • [[1954 թուական|1954]] • [[1955 թուական|1955]] • [[1956 թուական|1956]]</center> == Դէպքեր == ==== Յունուար ==== * [[12 Յունուար]]՝ Օսլոյի մէջ ստեղծուեցաւ [[Էսթոնիա|Էսթոնիոյ]] վտարանդի կառավարութիւնը * [[13 Յունուար]]՝ խորհրդային «Փրաւտա» թերթին մէջ հրապարակուեցաւ<ref>{{cite web|url=http://www.geschichteinchronologie.ch/SU/EncJudaica_doktorverschwoerung-1953-ENGL.html |title=Archived copy |accessdate=2010-06-15 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721015425/http://www.geschichteinchronologie.ch/SU/EncJudaica_doktorverschwoerung-1953-ENGL.html |archivedate=2011-07-21 |df= }}</ref> «բժիշկներու դաւադրութեան» մասին յօդուածը * [[14 Յունուար]]՝ մարշալ Եոսիփ Պրոզ Թիթոն դարձաւ Եուկոսլաւիոյ նախագահ ==== Մարտ ==== [[Պատկեր:2014_Erywań,_Matenadaran_(18).jpg|աջից|180px]] * {{0}}[[3 Մարտ]]՝ բացուեցաւ [[Երեւանի Մաշտոցի Անուան Մատենադարան]]ը * {{0}}[[5 Մարտ]]՝ մահացաւ խորհրդային առաջնորդ Եոսիֆ Սթալինը ==== Ապրիլ ==== * {{0}}[[7 Ապրիլ]]՝ ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար ընտրուեցաւ [[Տակ Համարխեոլտ]]ը ==== Յունիս ==== [[Պատկեր:C-124C Globemaster II.jpg|աջից|180px]] * {{0}}[[2 Յունիս]]՝ տեղի ունեցաւ Եղիսապեթ Բ.-ի թագադրութիւնը * [[18 Յունիս]]՝ [[Ճափոն]]ին մէջ ամերիկեան օդանաւի կործանումի<ref>http://www.fiddlersgreen.net/models/aircraft/Messerschmitt-Me321.html</ref> զոհ դարձաւ 129 հոգի ==== Օգոստոս ==== * 2-12 Օգոստոս՝ [[Քեֆալոնիա (կղզի)|Քեֆալոնիա]] եւ [[Զաքինթոս (կղզի)|Զաքինթոս]] կղզիներուն միջեւ 113 զօրաւոր երկրաշարժներ կ'արձանագրուին *[[Պատկեր:Danny Elfman cropped.jpg|մինի|169x169փքս|[[Տենի Էլֆման]]]][[12 Օգոստոս]]՝ 6,8 Ռիխթըրի ուժգնութեամբ երկրաշարժ մը կը ցնցէ [[Քեֆալոնիա (կղզի)|Քեֆալոնիա]] եւ [[Զաքինթոս (կղզի)|Զաքինթոս]] կղզիները եւ հիմնովին կը քանդէ կղզիներուն բոլոր կառոյցները եւ շէնքերը [[Պատկեր:Varteni Mosdichian (1).jpg|մինի|[[Վարդենի Մոստիչեան]]]] [[Պատկեր:Taner Akçam.jpg|մինի|[[Թաներ Աքչամ]]]] [[Պատկեր:Robert Guédiguian Cannes 2015.jpg|մինի|207x207փքս|[[Ռոպեր Կետիկեան]]]] [[Պատկեր:Bedros Baltazarian.jpg|մինի|190x190փքս|[[Պետրոս Պալթազարեան]]]] == Ծնունդներ == ==== [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1953 ծնունդներ|1953 ծնունդներ]]}} Մարտ ==== * [[29 Մարտ]]՝ [[Արամ Քերովբեան]]․ երաժիշտ, յօրինող, խմբավար, քանոնահար, հայ շարականներու աւանդական մեկնաբանող, հայ ա­ւան­դա­կան հո­գե­ւոր [[Երաժշտութիւն|երաժշտութեան]] եւ երգասացութեան մասնագէտ ==== Մայիս ==== * [[29 Մայիս]]` {{resize|90%|'''[[Տենի Էլֆման]]''' Daniel Robert "Dnny" Elfman}} ամերիկացի ժապաւենի երաժիշտ ==== Յունիս ==== * [[21 Յունիս]]՝ [[Պենազիր Պութօ|Պենազիր Պհութօ]] ․ եղած է երկու անգամ [[Փաքիստան|Փաքիստանի]] վարչապետ՝ 1988-1990 եւ 1993-1996 * [[24 Յունիս]]` {{resize|90%|'''[[Վարդենի Մոստիչեան]]''' Varteni Mosdichian}} ամերիկահայ նկարչուհի ==== Հոկտեմբեր ==== * [[23 Հոկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Թաներ Աքչամ]]''' Taner Akçam}} թուրք պատմաբան ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[3 Դեկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Ռոպեր Կետիկեան]]''' Robert Guédiguian}} ֆրանսահայ ֆիլմեր ստեղծող եւ դերասան ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Արշակ Մուրատեան]]'''}} ամերիկահայ գիտնական * {{resize|90%|'''[[Արմենակ Պաքըրճեան]]''' (սպ.[[1980 թուական|1980]])}} [[Թուրքիա|Թուրքիոյ մէջ]] ձախ ծայրահեղական * {{resize|90%|'''[[Բագրատ Էսդուքեան]]'''}} սփիւռքահայ լրագրող, քիմիագէտ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1953 մահեր]]|1953 մահեր}} <br /> [[Պատկեր:Hrachia Adjarian.jpg|մինի|աջից|120px|{{resize|85%|Հրաչեայ Աճառեան<br />մ.[[16 Ապրիլ]]}}]] ==== Յունուար ==== * {{0}}[[9 Յունուար]]՝ {{resize|90%|'''[[Պետրոս Պալթազարեան]]'''<ref>{{resize|85%|Ծնած է եւ մահացած է [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]]}}</ref> (ծն.[[1866 թուական|1866]])}} հայ դերասան ==== Ապրիլ ==== * [[16 Ապրիլ]]՝ {{resize|90%|'''[[Հրաչեայ Աճառեան]]''' (ծն.[[1876 թուական|1876]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} լեզուաբան եւ բառարանագիր == Նոյեմբեր == * [[10 Նոյեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Գէորգ Փափազեան]]''' (ծն.[[1882 թուական|1882]], Ռոտոսթոյ)}} իրաւաբան, երեսփոխան == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1953.html 1953-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1953.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1953]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1953]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] b4rcrqnouwkyyj5leehgq1wvayd5s1j 252845 252841 2026-07-21T08:12:32Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252845 wikitext text/x-wiki '''1953 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 53^րդ տարին է <center>[[1950 թուական|1950]] • [[1951 թուական|1951]] • [[1952 թուական|1952]] • '''1953''' • [[1954 թուական|1954]] • [[1955 թուական|1955]] • [[1956 թուական|1956]]</center> == Դէպքեր == ==== Յունուար ==== * [[12 Յունուար]]՝ Օսլոյի մէջ ստեղծուեցաւ [[Էսթոնիա|Էսթոնիոյ]] վտարանդի կառավարութիւնը * [[13 Յունուար]]՝ խորհրդային «Փրաւտա» թերթին մէջ հրապարակուեցաւ<ref>{{cite web|url=http://www.geschichteinchronologie.ch/SU/EncJudaica_doktorverschwoerung-1953-ENGL.html |title=Archived copy |accessdate=2010-06-15 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721015425/http://www.geschichteinchronologie.ch/SU/EncJudaica_doktorverschwoerung-1953-ENGL.html |archivedate=2011-07-21 |df= }}</ref> «բժիշկներու դաւադրութեան» մասին յօդուածը * [[14 Յունուար]]՝ մարշալ Եոսիփ Պրոզ Թիթոն դարձաւ Եուկոսլաւիոյ նախագահ ==== Մարտ ==== [[Պատկեր:2014_Erywań,_Matenadaran_(18).jpg|աջից|180px]] * {{0}}[[3 Մարտ]]՝ բացուեցաւ [[Երեւանի Մաշտոցի Անուան Մատենադարան]]ը * {{0}}[[5 Մարտ]]՝ մահացաւ խորհրդային առաջնորդ Եոսիֆ Սթալինը ==== Ապրիլ ==== * {{0}}[[7 Ապրիլ]]՝ ՄԱԿ-ի գլխաւոր քարտուղար ընտրուեցաւ [[Տակ Համարխեոլտ]]ը ==== Յունիս ==== [[Պատկեր:C-124C Globemaster II.jpg|աջից|180px]] * {{0}}[[2 Յունիս]]՝ տեղի ունեցաւ Եղիսապեթ Բ.-ի թագադրութիւնը * [[18 Յունիս]]՝ [[Ճափոն]]ին մէջ ամերիկեան օդանաւի կործանումի<ref>http://www.fiddlersgreen.net/models/aircraft/Messerschmitt-Me321.html</ref> զոհ դարձաւ 129 հոգի ==== Օգոստոս ==== * 2-12 Օգոստոս՝ [[Քեֆալոնիա (կղզի)|Քեֆալոնիա]] եւ [[Զաքինթոս (կղզի)|Զաքինթոս]] կղզիներուն միջեւ 113 զօրաւոր երկրաշարժներ կ'արձանագրուին *[[Պատկեր:Danny Elfman cropped.jpg|մինի|169x169փքս|[[Տենի Էլֆման]]]][[12 Օգոստոս]]՝ 6,8 Ռիխթըրի ուժգնութեամբ երկրաշարժ մը կը ցնցէ [[Քեֆալոնիա (կղզի)|Քեֆալոնիա]] եւ [[Զաքինթոս (կղզի)|Զաքինթոս]] կղզիները եւ հիմնովին կը քանդէ կղզիներուն բոլոր կառոյցները եւ շէնքերը [[Պատկեր:Varteni Mosdichian (1).jpg|մինի|[[Վարդենի Մոստիչեան]]]] [[Պատկեր:Taner Akçam.jpg|մինի|[[Թաներ Աքչամ]]]] [[Պատկեր:Robert Guédiguian Cannes 2015.jpg|մինի|207x207փքս|[[Ռոպեր Կետիկեան]]]] [[Պատկեր:Bedros Baltazarian.jpg|մինի|190x190փքս|[[Պետրոս Պալթազարեան]]]] == Ծնունդներ == ==== [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1953 ծնունդներ|1953 ծնունդներ]]}} Մարտ ==== * [[29 Մարտ]]՝ [[Արամ Քերովբեան]]․ երաժիշտ, յօրինող, խմբավար, քանոնահար, հայ շարականներու աւանդական մեկնաբանող, հայ ա­ւան­դա­կան հո­գե­ւոր [[Երաժշտութիւն|երաժշտութեան]] եւ երգասացութեան մասնագէտ ==== Մայիս ==== * [[29 Մայիս]]` {{resize|90%|'''[[Տենի Էլֆման]]''' Daniel Robert "Dnny" Elfman}} ամերիկացի ժապաւենի երաժիշտ ==== Յունիս ==== * [[21 Յունիս]]՝ [[Պենազիր Պութօ|Պենազիր Պհութօ]] ․ եղած է երկու անգամ [[Փաքիստան|Փաքիստանի]] վարչապետ՝ 1988-1990 եւ 1993-1996 * [[24 Յունիս]]` {{resize|90%|'''[[Վարդենի Մոստիչեան]]''' Varteni Mosdichian}} ամերիկահայ նկարչուհի ==== Օգոստոս ==== * [[17 Օգոստոս]]․ [[Հերթա Միւլըր|Հերթա Միւլլըր]]․ գերմանացի վիպագիր եւ Գրականութեան [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան Մրցանակին]] դափնեկիր (2009)։ ==== Հոկտեմբեր ==== * [[23 Հոկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Թաներ Աքչամ]]''' Taner Akçam}} թուրք պատմաբան ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[3 Դեկտեմբեր]]` {{resize|90%|'''[[Ռոպեր Կետիկեան]]''' Robert Guédiguian}} ֆրանսահայ ֆիլմեր ստեղծող եւ դերասան ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Արշակ Մուրատեան]]'''}} ամերիկահայ գիտնական * {{resize|90%|'''[[Արմենակ Պաքըրճեան]]''' (սպ.[[1980 թուական|1980]])}} [[Թուրքիա|Թուրքիոյ մէջ]] ձախ ծայրահեղական * {{resize|90%|'''[[Բագրատ Էսդուքեան]]'''}} սփիւռքահայ լրագրող, քիմիագէտ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1953 մահեր]]|1953 մահեր}} <br /> [[Պատկեր:Hrachia Adjarian.jpg|մինի|աջից|120px|{{resize|85%|Հրաչեայ Աճառեան<br />մ.[[16 Ապրիլ]]}}]] ==== Յունուար ==== * {{0}}[[9 Յունուար]]՝ {{resize|90%|'''[[Պետրոս Պալթազարեան]]'''<ref>{{resize|85%|Ծնած է եւ մահացած է [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]]}}</ref> (ծն.[[1866 թուական|1866]])}} հայ դերասան ==== Ապրիլ ==== * [[16 Ապրիլ]]՝ {{resize|90%|'''[[Հրաչեայ Աճառեան]]''' (ծն.[[1876 թուական|1876]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} լեզուաբան եւ բառարանագիր == Նոյեմբեր == * [[10 Նոյեմբեր]]՝ {{resize|90%|'''[[Գէորգ Փափազեան]]''' (ծն.[[1882 թուական|1882]], Ռոտոսթոյ)}} իրաւաբան, երեսփոխան == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1953.html 1953-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1953.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1953]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1953]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] r6eygqst2krsplgnc528l2g8pegztx7 0 7783 252897 227755 2026-07-21T09:07:27Z HoMen 269 /* Յունուար */ 252897 wikitext text/x-wiki '''1957 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 57^րդ տարին է <center>[[1954 թուական|1954]] • [[1955 թուական|1955]] • [[1956 թուական|1956]] • '''1957''' • [[1958 թուական|1958]] • [[1959 թուական|1959]] • [[1960 թուական|1960]]</center> [[Պատկեր:Էտուարտ Մանուկեան Edward Manougian.jpg|մինի|227x227փքս|[[Էտուարտ Մանուկեան]]]] [[Պատկեր:Արկադի Ղուկասեան.jpg|մինի|193x193փքս|[[Արկադի Ղուկասեան]]]] [[Պատկեր:Kate Burton August 2014 (cropped).jpg|մինի|168x168փքս|[[Քէյթ Պըրթըն]]]] [[Պատկեր:Monte Melkonian bust (Yerevan) (3).jpg|մինի|146x146փքս|[[Մոնթէ Մելքոնեան]]]] [[Պատկեր:Pressegespräch mit Dogan Akhanli, Oktober 2017-3615.jpg|մինի|142x142փքս|[[Տողան Ախանլը]]]] [[Պատկեր:Portrait of Zabelle C. Boyajian.jpg|մինի|165x165փքս|[[Զապէլ Պոյաճեան]]]] [[Պատկեր:Vahan Artsruni.jpg|մինի|176x176փքս|[[Վահան Արծրունի]]]] [[Պատկեր:Avetik-Issahakian.jpg|մինի|173x173փքս|[[Աւետիք Իսահակեան]]]] [[Պատկեր:Chavarche Missakian (cropped).jpg|մինի|206x206փքս|[[Շաւարշ Միսաքեան]]]] [[Պատկեր:Marika Ninou.jpg|մինի|167x167փքս|[[Մարիքա Նինու]]]] == Դէպքեր == === Անծանօթ ամսաթիւով === * Հռոմէացի Թիվերիոս կայսրին առանձնատան մէջ, Սբերլոնկա աւան, կեդրոնական Իտալիա, կը գտնուին «Սփերլոնկային քանդակներ»ը (''Sperlonga sculptures, Gruppo di Polifemo'')․ Օտիսէաս նիւթով քանդականերու խումբ մը հռոմէացի Թիվերիոս * Կը յայտնաբերուի [[1647 Մենելաոս աստղակերպ|1647 Մենելաոս]] աստղակերպը ==== Սեպտեմբեր ==== * [[24 Սեպտեմբեր]]՝ Պարսելոնին մէջ բացուեցաւ Քամփ Նոու (Camp Nou) մարզադաշտը<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.fr/club/installations/card/histoire-du-camp-nou|title=Histoire du Camp Nou {{!}} FC Barcelona|website=FC Barcelona|language=fr-FR|access-date=2017-01-21}}{{Յղում fr}}</ref> ==== Դեկտեմբեր ==== * [[4 Դեկտեմբեր]]՝ [[Լոնտոն]]ի մէջ Լիւիսհամի երկաթուղային պատահարի<ref>[https://www.londonremembers.com/memorials/lewisham-train-disaster Լիւիսհամի Երկաթուղային Պատահար]{{Յղում en}}</ref> զոհ դարձաւ 92 հոգի == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Michaëlle_Jean_1_11072007.jpg|մինի|աջից|100px|Միքայէլ Ժէյն]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1957 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Ապրիլ ==== * [[29 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Իկոր Մուրատեան]]''' (մ.[[2018 թուական|2018]])}} տնտեսագէտ, քաղաքագէտ ==== Յունուար ==== * [[7 Յունուար]] {{resize|90%|Բժիշկ '''[[Էտուարտ Մանուկեան]]''' }} եգիպտահայ գործարար եւ ազգային գործիչ ==== Յունիս ==== * [[22 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Արկադի Ղուկասեան]]''' }} [[Հայաստանի Հանրապետութիւն|Հ.Հ.]] եւ [[Արցախի Հանրապետութիւն|Ա.Հ.]] պետական եւ քաղաքական գործիչ ==== Օգոստոս ==== * [[4 Օգոստոս]] [[Արթօ Թունճպոյաճեան]], հայազգի avant-garde աւանդական եւ jazz բազմանուագածու, յօրինող եւ երգիչ․  հիմնադիր [[Armenian Navy Band]] նուագախումբին ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[6 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Միքայէլ Ժէյն]]''' Michaëlle Jean}} [[քանատա]]ցի պետական գործիչ * [[10 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քէյթ Պըրթըն]]''' Katherine "Kate" Burton}} շուէտացի-ամերիկացի դերասանուհի ==== Նոյեմբեր ==== * [[25 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Մոնթէ Մելքոնեան]]''' (զ.[[1993 թուական|1993]])}} [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախեան պատերազմի]] հրամանատար ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Տողան Ախանլը]]''' Doğan Akhanlı}} թուրք-գերմանացի գրող == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1957 մահեր]]}} <br /> ==== Յունուար ==== * {{0}}[[7 Յունուար]]՝ {{resize|90%|'''[[Եոժէ Փլէչնիք]]''' Jože Plečnik (ծն.[[1872 թուական|1872]])}} սլովէն ճարտարապետ * [[26 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Զապէլ Պոյաճեան]]''' (ծն.[[1873 թուական|1873]])}} հայ նկարիչ, գրող, թարգմանիչ ==== Յունիս ==== * [[16 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Բագրատ Արազեան]]''' (ծն.[[1879 թուական|1879]], [[Երեւան]])}} ճարտարապետ * [[17 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Գասպար Կարոյեան]]''' (ծն.[[1884 թուական|1884]] կամ [[1884 թուական|88]])}} բժիշկ * [[29 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Վահան Արծրունի]]''' {{resize|90%|(ծն.[[1857 թուական|1857]], [[Թիֆլիս]])}} կազմախօս, առողջաբան ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[1 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Յովհաննէս Սոմունճեան]]''' (ծն.[[1879 թուական|1879]])}} բժիշկ, ազգային-հասարակական գործիչ * [[17 Հոկտեմբեր]]՝ '''{{resize|90%|[[Աւետիք Իսահակեան]]}}''' (ծն.[[1875 թուական|1875]], Ալեքսանտրափոլ)}} բանաստեղծ, արձակագիր, հասարակական գործիչ * [[26 Հոկտեմբեր]]․ [[Կերթի Գորի|Կերթի Թերեզա Գորի]]․ ծագումով հրիայ, աւստրիա-հունգարիա-ամերիկացի կենսաքիմիագէտ։ ==== Դեկտեմբեր ==== * [[18 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ներսէս Ունանեան]]''' Nerses Ounanian (ծն.[[1920 թուական|1920]], Սամոս կղ., [[Յունաստան]])}} ուրուկուէյցի սփիւռքահայ քանդակագործ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Շաւարշ Միսաքեան]]''' (ծն.[[1884 թուական|1884]])}} հրապարակագիր * [[Մարիքա Նինու|Մարիքան Նինու]] (ծն․<nowiki/>[[1922 թուական|1922]]), յունահայ երգչուհի == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1957.html 1957-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1957.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1957]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1957]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 69ffgx6mabfmnarclfqjfygptaydfqx 0 7785 252828 227757 2026-07-21T07:56:24Z HoMen 269 252828 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Raphael Lemkin, Photograph 6 (cropped).jpg|մինի|131x131փքս|[[Ռաֆայէլ Լեմքին]]]] '''1959 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 59^րդ տարին է <center>[[1956 թուական|1956]] • [[1957 թուական|1957]] • [[1958 թուական|1958]] • '''1959''' • [[1960 թուական|1960]] • [[1961 թուական|1961]] • [[1962 թուական|1962]]</center> [[Պատկեր:Bundesarchiv B 145 Bild-F010324-0002 Flughafen Köln-Bonn Adenauer de Gaulle-cropped-Colorized.jpg|մինի|150x150փքս|[[Շարլ տը Կոլ]]]] [[Պատկեր:Artur Mkrtchyan (cropped).jpg|մինի|161x161փքս|[[Արթուր Մկրտիչեան]]]] [[Պատկեր:Vardan Petrosyan.jpg|մինի|145x145փքս|[[Վարդան Պետրոսեան]]]] [[Պատկեր:Վազգեն Սարգսյան.jpg|մինի|168x168փքս|[[Վազգէն Սարգսեան]]]] [[Պատկեր:Hugh Laurie, from a bit of Fry & Laurie, http---en.wikipedia.org-wiki-Hugh laurie (9450843901) (cropped).jpg|մինի|161x161փքս|[[Հիու Լորի]]]] [[Պատկեր:Mossessian2-145 cropped no background BW.jpg|մինի|149x149փքս|[[Միշէլ Մոսէսեան (ճարտարապետ)]]]] [[Պատկեր:Ալեքսանդր Արզումանյան 02.jpg|մինի|134x134փքս|[[Ալեքսանտր Արզումանեան]]]] == Դէպքեր == ==== Յունուար ==== * {{0}}[[8 Յունուար]]՝ [[Շարլ տը Կոլ]]ը դարձաւ [[Ֆրանսա]]յի հինգերորդ հանրապետութեան առաջին նախագահը * [[21 Յունուար]]՝ բացուեցաւ [[Մարդու Իրաւունքներու Եւրոպական Դատարան]]ը * [[2 Փետրուար]]՝ Ուրալեան լեռներուն Տեաթլովի խումբի ինն անդամներու [[:en:Dyatlov Pass incident|խորհրդաւոր կործանումը]]<ref>[[Պատկեր:The Telegraph logo.svg|80px]] 29 Յունուար 2013 [https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10026000/Yuri-Yudin.html Եուրի Եուտին]{{Յղում en}}</ref> ===== Ալասքա ===== * {{0}}[[3 Յունուար]]՝ Ալասքան ճանչուեցաւ [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներուն]] 49^րդ նահանգը * {{0}}[[4 Յուլիս]]՝ [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներու]] դրօշին աւելցուեցաւ 49^րդ աստղը ===== Կիպրոսի Անկախացում ===== * [[11 Փետրուար]]․ [[Ձիւրիխի համաձայնութիւն]]․ [[Կիպրոս]]<nowiki/>ին անկախացման գործընթացի ընթացքին * [[19 Փետրուար]]՝ Միացեալ թագաւորութիւնն ընդունեցաւ Կիպրոսը անկախութիւն շնորհելու որոշում ([[Լոնտոնի համաձայնութիւն|Լոնտոնի Համաձայնութիւն]]) * [[15 Օգոստոս]]՝ [[Կիպրոս]]ը Միացեալ թագաւորութենէ ստացաւ անկախութիւն * {{0}}[[4 Հոկտեմբեր]]՝ [[Կիպրոս]]ը դարձաւ Միաւորուած ազգերու անդամ * [[14 Դեկտեմբեր]]՝ Մակարիոս Գ.-ը դարձաւ Կիպրոսի նախագահ ===== Ամուսնութիւններ ===== * [[10 Ապրիլ]]՝ [[Ճափոն]]ի թագաժառանգ Աքիհիթոն ամուսնացաւ<ref>Ասահի Շիմպուն [[Պատկեր:The Asahi Shimbun logo.svg|60px]] [http://www.asahi.com/special/koushitsu/keizu/ Ճափոնի Կայսեր Գերդաստանը]{{Յղում ja}}</ref><ref>[[Պատկեր:Wayback Machine logo 2010.svg|88px]] [https://web.archive.org/web/20090416064649/http://www.asahi.com/national/update/0304/OSK200903040064.html {{resize|85%|ご成婚パレード「儀装馬車」展示　京都御所の特別公開で}} Պսակադրութեան Շքերթը Քիոթոյին Մէջ]{{Յղում ja}}</ref> Շոտա Միչիքոյի հետ * {{0}}[[2 Դեկտեմբեր]]՝ [[Իրան]]ի Մոհամմատ Ռէզա Փահլաւի շահն ամուսնացաւ Ֆարահ Տիպային հետ ===== Պատահարներ ===== * {{0}}[[2 Դեկտեմբեր]]՝ [[Ֆրանսա]]յի հարաւին Մալփասէի ամբարտակի փլուզումի<ref>[http://www.ecolo.org/documents/documents_in_french/malpasset/malpasset.htm 1959 Թուականի Մալփասէի Աղետը ]{{Յղում fr}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5mAh3Bt9bQk Փլուզումի Փաստեր Ֆրանսերէնով եւ Հարցազրոյցներ]{{Յղում en}}</ref> զոհ դարձաւ 423 հոգի == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1959 ծնունդներ]]}} ==== [[Փետրուար]] ==== * [[14 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Ռենէ Ֆլեմինկ]]''' Renée Fleming}} ամերիկացի սոփրանոյ երգչուհի * [[16 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Արթուր Մկրտիչեան]]''' (մ.[[1992 թուական|1992]], [[Ստեփանակերտ]])}} ազգագրագէտ, քաղաքական գործիչ * [[27 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Վարդան Պետրոսեան]]'''}} բեմային կատակերգակ դերասան ==== [[Մարտ]] ==== * [[5 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Վազգէն Սարգսեան]]''' (մ.[[1999 թուական|1999]])}} հայ հասարակական - քաղաքական եւ ռազմական գործիչ, արձակագիր ==== [[Յունիս]] ==== * [[11 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Հիու Լորի]]''' Hugh Laurie}} անգլիացի դերասան, դաշնակահար, երգիչ, արտադրող * {{0}}[[6 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''Բեկոր Աշոտ''' (իսկական անունը՝ [[Աշոտ Ղուլեան]], զ.[[1992 թուական|1992]], [[Դրմ­բոն]])}}, Արցախեան ազատամարտի մասնակից ==== [[Նոյեմբեր]] ==== * [[11 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Միշէլ Մոսէսեան (ճարտարապետ)|Միշէլ Մոսէսեան]]''' Michel Mossessian}} ֆրանսահայ ճարտարապետ ==== [[Դեկտեմբեր]] ==== * [[24 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ալեքսանտր Արզումանեան]]'''}} դիւանագէտ, քաղաքական գործիչ Յունիս * [[19 Յունիս]], [[Անն Իտալկօ]], ֆրանսացի քաղաքական գործիչ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1959 մահեր]]}} <br />{{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Mgrdich Bodourian.png|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Մկրտիչ Պոտուրեան<br />մ.[[8 Դեկտեմբեր]]}} |լայնք=90|ընդհանուր=90|վերև=|աջ=|ներքև=30|ձախ=|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} ==== [[Օգոստոս|Աւգոստոս]] ==== * [[28 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Ռաֆայէլ Լեմքին]]''' Rafał Lemkin (ծն.[[1900 թուական|1900]])}} հրէական ծագումով լեհ իրաւագէտ ==== [[Նոյեմբեր]] ==== * [[13 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Արիս Շաքլեան]]''' (ծն.[[1900 թուական|1900]])}} բանաստեղծ, արձակագիր ==== [[Դեկտեմբեր]] ==== * {{0}}[[8 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Մկրտիչ Պոտուրեան]]''' (ծն.[[1881 թուական|1881]])}} հայագէտ, հանրագիտակ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1959.html 1959-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1959.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1959]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1959]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] s7n5a319wzjs2f83bjswjvrcjmdbs6c 252901 252828 2026-07-21T09:12:00Z HoMen 269 /* Դէպքեր */ 252901 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Raphael Lemkin, Photograph 6 (cropped).jpg|մինի|131x131փքս|[[Ռաֆայէլ Լեմքին]]]] '''1959 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 59^րդ տարին է <center>[[1956 թուական|1956]] • [[1957 թուական|1957]] • [[1958 թուական|1958]] • '''1959''' • [[1960 թուական|1960]] • [[1961 թուական|1961]] • [[1962 թուական|1962]]</center> [[Պատկեր:Bundesarchiv B 145 Bild-F010324-0002 Flughafen Köln-Bonn Adenauer de Gaulle-cropped-Colorized.jpg|մինի|150x150փքս|[[Շարլ տը Կոլ]]]] [[Պատկեր:Artur Mkrtchyan (cropped).jpg|մինի|161x161փքս|[[Արթուր Մկրտիչեան]]]] [[Պատկեր:Vardan Petrosyan.jpg|մինի|145x145փքս|[[Վարդան Պետրոսեան]]]] [[Պատկեր:Վազգեն Սարգսյան.jpg|մինի|168x168փքս|[[Վազգէն Սարգսեան]]]] [[Պատկեր:Hugh Laurie, from a bit of Fry & Laurie, http---en.wikipedia.org-wiki-Hugh laurie (9450843901) (cropped).jpg|մինի|161x161փքս|[[Հիու Լորի]]]] [[Պատկեր:Mossessian2-145 cropped no background BW.jpg|մինի|149x149փքս|[[Միշէլ Մոսէսեան (ճարտարապետ)]]]] [[Պատկեր:Ալեքսանդր Արզումանյան 02.jpg|մինի|134x134փքս|[[Ալեքսանտր Արզումանեան]]]] == Դէպքեր == ==== Յունուար ==== * {{0}}[[8 Յունուար]]՝ [[Շարլ տը Կոլ]]ը դարձաւ [[Ֆրանսա]]յի հինգերորդ հանրապետութեան առաջին նախագահը * [[21 Յունուար]]՝ բացուեցաւ [[Մարդու Իրաւունքներու Եւրոպական Դատարան]]ը * [[2 Փետրուար]]՝ Ուրալեան լեռներուն Տեաթլովի խումբի ինն անդամներու [[:en:Dyatlov Pass incident|խորհրդաւոր կործանումը]]<ref>[[Պատկեր:The Telegraph logo.svg|80px]] 29 Յունուար 2013 [https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10026000/Yuri-Yudin.html Եուրի Եուտին]{{Յղում en}}</ref> ===== Ալասքա ===== * {{0}}[[3 Յունուար]]՝ Ալասքան ճանչուեցաւ [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներուն]] 49^րդ նահանգը * {{0}}[[4 Յուլիս]]՝ [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներու]] դրօշին աւելցուեցաւ 49^րդ աստղը ===== Կիպրոսի Անկախացում ===== * [[11 Փետրուար]]․ [[Ձիւրիխի համաձայնութիւն]]․ [[Կիպրոս]]<nowiki/>ին անկախացման գործընթացի ընթացքին * [[19 Փետրուար]]՝ Միացեալ թագաւորութիւնն ընդունեցաւ Կիպրոսը անկախութիւն շնորհելու որոշում ([[Լոնտոնի համաձայնութիւն|Լոնտոնի Համաձայնութիւն]]) * [[15 Օգոստոս]]՝ [[Կիպրոս]]ը Միացեալ թագաւորութենէ ստացաւ անկախութիւն * {{0}}[[4 Հոկտեմբեր]]՝ [[Կիպրոս]]ը դարձաւ Միաւորուած ազգերու անդամ * [[14 Դեկտեմբեր]]՝ Մակարիոս Գ.-ը դարձաւ Կիպրոսի նախագահ ===== Ամուսնութիւններ ===== * [[10 Ապրիլ]]՝ [[Ճափոն]]ի թագաժառանգ Աքիհիթոն ամուսնացաւ<ref>Ասահի Շիմպուն [[Պատկեր:The Asahi Shimbun logo.svg|60px]] [http://www.asahi.com/special/koushitsu/keizu/ Ճափոնի Կայսեր Գերդաստանը]{{Յղում ja}}</ref><ref>[[Պատկեր:Wayback Machine logo 2010.svg|88px]] [https://web.archive.org/web/20090416064649/http://www.asahi.com/national/update/0304/OSK200903040064.html {{resize|85%|ご成婚パレード「儀装馬車」展示　京都御所の特別公開で}} Պսակադրութեան Շքերթը Քիոթոյին Մէջ]{{Յղում ja}}</ref> Շոտա Միչիքոյի հետ * {{0}}[[2 Դեկտեմբեր]]՝ [[Իրան]]ի Մոհամմատ Ռէզա Փահլաւի շահն ամուսնացաւ Ֆարահ Տիպային հետ ===== Պատահարներ ===== * {{0}}[[2 Դեկտեմբեր]]՝ [[Ֆրանսա]]յի հարաւին Մալփասէի ամբարտակի փլուզումի<ref>[http://www.ecolo.org/documents/documents_in_french/malpasset/malpasset.htm 1959 Թուականի Մալփասէի Աղետը ]{{Յղում fr}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5mAh3Bt9bQk Փլուզումի Փաստեր Ֆրանսերէնով եւ Հարցազրոյցներ]{{Յղում en}}</ref> զոհ դարձաւ 423 հոգի * Կը կազմուի [[The Supremes]] աղջիկներու ամերիկեան նուագախումբը [[Տիթրոյթ|Տիթրոյթի]] մէջ, Միշիկըն, the Primettes (Փրայմեթս,) անունով == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1959 ծնունդներ]]}} ==== [[Փետրուար]] ==== * [[14 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Ռենէ Ֆլեմինկ]]''' Renée Fleming}} ամերիկացի սոփրանոյ երգչուհի * [[16 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Արթուր Մկրտիչեան]]''' (մ.[[1992 թուական|1992]], [[Ստեփանակերտ]])}} ազգագրագէտ, քաղաքական գործիչ * [[27 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Վարդան Պետրոսեան]]'''}} բեմային կատակերգակ դերասան ==== [[Մարտ]] ==== * [[5 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Վազգէն Սարգսեան]]''' (մ.[[1999 թուական|1999]])}} հայ հասարակական - քաղաքական եւ ռազմական գործիչ, արձակագիր ==== [[Յունիս]] ==== * [[11 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Հիու Լորի]]''' Hugh Laurie}} անգլիացի դերասան, դաշնակահար, երգիչ, արտադրող * {{0}}[[6 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''Բեկոր Աշոտ''' (իսկական անունը՝ [[Աշոտ Ղուլեան]], զ.[[1992 թուական|1992]], [[Դրմ­բոն]])}}, Արցախեան ազատամարտի մասնակից ==== [[Նոյեմբեր]] ==== * [[11 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Միշէլ Մոսէսեան (ճարտարապետ)|Միշէլ Մոսէսեան]]''' Michel Mossessian}} ֆրանսահայ ճարտարապետ ==== [[Դեկտեմբեր]] ==== * [[24 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ալեքսանտր Արզումանեան]]'''}} դիւանագէտ, քաղաքական գործիչ Յունիս * [[19 Յունիս]], [[Անն Իտալկօ]], ֆրանսացի քաղաքական գործիչ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1959 մահեր]]}} <br />{{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Mgrdich Bodourian.png|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Մկրտիչ Պոտուրեան<br />մ.[[8 Դեկտեմբեր]]}} |լայնք=90|ընդհանուր=90|վերև=|աջ=|ներքև=30|ձախ=|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} ==== [[Օգոստոս|Աւգոստոս]] ==== * [[28 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Ռաֆայէլ Լեմքին]]''' Rafał Lemkin (ծն.[[1900 թուական|1900]])}} հրէական ծագումով լեհ իրաւագէտ ==== [[Նոյեմբեր]] ==== * [[13 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Արիս Շաքլեան]]''' (ծն.[[1900 թուական|1900]])}} բանաստեղծ, արձակագիր ==== [[Դեկտեմբեր]] ==== * {{0}}[[8 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Մկրտիչ Պոտուրեան]]''' (ծն.[[1881 թուական|1881]])}} հայագէտ, հանրագիտակ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1959.html 1959-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1959.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1959]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1959]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 308rh0sizhd5omows75krisipui7qio 0 7789 252877 227760 2026-07-21T08:48:14Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252877 wikitext text/x-wiki '''1962 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 62^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Simon Abkarian 2014.jpg|մինի|183x183փքս|[[Սիմոն Աբգարեան]]]] == Դէպքեր == [[Պատկեր:Suzanne Collins David Shankbone 2010.jpg|մինի|163x163փքս|[[Սուզան Քոլինզ]]]] [[Պատկեր:Congrés fundacional (28145300736).jpg|մինի|132x132փքս|[[Քարլես Փուճտեմոն]]]] [[Պատկեր:EmilArtin.jpg|մինի|184x184փքս|[[Էմիլ Արթին]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Ալպոյաճեան.png|մինի|178x178փքս|[[Արշակ Ալպօյաճեան]]]] [[Պատկեր:Malkhas Hovsepyan.jpg|մինի|158x158փքս|[[Մալխաս]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1962 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * [[13 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Փաթրիք Տէմբսի]]''' Patrick Galen Dempsey}} ամերիկացի դերասան [[Պատկեր:Garo Kahkejian.jpg|մինի|Կարօ Քահքէճեան]] ==== Մարտ ==== * {{0}}[[5 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Սիմոն Աբգարեան]]''' Simon Abkarian}} ֆրանսահայ դերասան * [[24 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Կարօ Քահքէճեան]]''' (զ.[[1993 թուական|1993]])}} [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի պատերազմի]] մասնակից ==== Օգոստոս ==== * [[10 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Սուզան Քոլինզ]]''' Suzanne Collins}} ամերիկացի գրող եւ հեղինակ * [[12 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Քրիս Պոհճալեան]]''' Chris Bohjalian}} ամերիկահայ վիպագիր ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[5 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Թաթա|Թաթա Սիմոնեան]]'''}} երգիչ, երգահան * [[29 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քարլես Փուճտեմոն]]''' Carles Puigdemont i Casamajó}} կատալոնացի լրագրող եւ քաղաքական գործիչ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1962 մահեր]]}} ==== Փետրուար ==== * [[18 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Գրիգոր Զամպաքճեան]]''' (ծն.[[1889 թուական|1889]] Ռումանիա)}} արուեստաբան ==== Հոկտեմբեր ==== * [[13 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Գաբրիէլ Երանեան]]''' (ծն.[[1827 թուական|1827]] [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} երաժիշտ, երգահան ==== Նոյեմբեր ==== * [[7 Նոյեմբեր]]․ [[Էլինոր Ռուզվելթ]] ․ ամերիկացի քաղաքական ու հասարակական գործիչ եւ դիւանագէտ։ Եղած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] ամէնէն երկար պաշտօնավարած առաջին տիկինը ==== Դեկտեմբեր ==== * [[20 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Էմիլ Արթին]]''' (-եան Emil Artin ծն.[[1898 թուական|1898]] Աւստրիա-Հունկարիա)}} աւստրիացի թուաբանագէտ ==== Անստոյգ օրով՝ ==== * {{resize|90%|'''[[Արշակ Ալպօյաճեան]]''' (ծն.[[1879 թուական|1879]] [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} բանասէր, պատմաբան * {{resize|90%|'''[[Մալխաս]]''' (Արտաշէս Յովսէփեան, ծն.[[1877 թուական|1877]])}} վիպասան գրող == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1962.html 1962-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1962.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1962]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1962]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] rm5e7ybmmp0jr37a9quv590b9t9h7di 252894 252877 2026-07-21T09:04:30Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252894 wikitext text/x-wiki '''1962 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 62^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Simon Abkarian 2014.jpg|մինի|183x183փքս|[[Սիմոն Աբգարեան]]]] == Դէպքեր == [[Պատկեր:Suzanne Collins David Shankbone 2010.jpg|մինի|163x163փքս|[[Սուզան Քոլինզ]]]] [[Պատկեր:Congrés fundacional (28145300736).jpg|մինի|132x132փքս|[[Քարլես Փուճտեմոն]]]] [[Պատկեր:EmilArtin.jpg|մինի|184x184փքս|[[Էմիլ Արթին]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Ալպոյաճեան.png|մինի|178x178փքս|[[Արշակ Ալպօյաճեան]]]] [[Պատկեր:Malkhas Hovsepyan.jpg|մինի|158x158փքս|[[Մալխաս]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1962 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * [[13 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Փաթրիք Տէմբսի]]''' Patrick Galen Dempsey}} ամերիկացի դերասան * [[29 Յունուար]]․ [[Օլկա Թոկարչուկ|Օլկա Նավոյա Թոկարչուկ]]․ լեհ վիպագիր, գրող, հոգեբան, բանաստեղծ, գործիչ եւ մտաւորական [[Պատկեր:Garo Kahkejian.jpg|մինի|Կարօ Քահքէճեան]] ==== Մարտ ==== * {{0}}[[5 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Սիմոն Աբգարեան]]''' Simon Abkarian}} ֆրանսահայ դերասան * [[24 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Կարօ Քահքէճեան]]''' (զ.[[1993 թուական|1993]])}} [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի պատերազմի]] մասնակից ==== Օգոստոս ==== * [[10 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Սուզան Քոլինզ]]''' Suzanne Collins}} ամերիկացի գրող եւ հեղինակ * [[12 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Քրիս Պոհճալեան]]''' Chris Bohjalian}} ամերիկահայ վիպագիր ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[5 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Թաթա|Թաթա Սիմոնեան]]'''}} երգիչ, երգահան * [[29 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քարլես Փուճտեմոն]]''' Carles Puigdemont i Casamajó}} կատալոնացի լրագրող եւ քաղաքական գործիչ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1962 մահեր]]}} ==== Փետրուար ==== * [[18 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Գրիգոր Զամպաքճեան]]''' (ծն.[[1889 թուական|1889]] Ռումանիա)}} արուեստաբան ==== Հոկտեմբեր ==== * [[13 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Գաբրիէլ Երանեան]]''' (ծն.[[1827 թուական|1827]] [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} երաժիշտ, երգահան ==== Նոյեմբեր ==== * [[7 Նոյեմբեր]]․ [[Էլինոր Ռուզվելթ]] ․ ամերիկացի քաղաքական ու հասարակական գործիչ եւ դիւանագէտ։ Եղած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] ամէնէն երկար պաշտօնավարած առաջին տիկինը ==== Դեկտեմբեր ==== * [[20 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Էմիլ Արթին]]''' (-եան Emil Artin ծն.[[1898 թուական|1898]] Աւստրիա-Հունկարիա)}} աւստրիացի թուաբանագէտ ==== Անստոյգ օրով՝ ==== * {{resize|90%|'''[[Արշակ Ալպօյաճեան]]''' (ծն.[[1879 թուական|1879]] [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} բանասէր, պատմաբան * {{resize|90%|'''[[Մալխաս]]''' (Արտաշէս Յովսէփեան, ծն.[[1877 թուական|1877]])}} վիպասան գրող == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1962.html 1962-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1962.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1962]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1962]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] mrhdvrvvgfd7xy4c78vnfqk7hxyz4xv 0 7790 252830 227761 2026-07-21T07:56:40Z HoMen 269 /* Ապրիլ */ 252830 wikitext text/x-wiki '''1963 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 63^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Giorgos Seferis 1963.jpg|մինի|151x151փքս|[[Եորղոս Սեֆերիս]]]] == Դէպքեր == ==== Հոկտեմբեր ==== * [[18 Հոկտեմբեր]]՝ [[Եորղոս Սեֆերիս]] «<nowiki/>[[Նոպէլեան Մրցանակ|Նոպել]] Գրականութեան Մրցանակ»ին կ՛արժանանայ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Jordan by Lipofsky 16577.jpg|մինի|172x172փքս|[[Մայքըլ Ճորտըն]]]] [[Պատկեր:Quentin Tarantino by Gage Skidmore.jpg|մինի|152x152փքս|[[Քուենթին Թարանթինօ]]]] [[Պատկեր:Haroutioun Selimian.jpg|մինի|135x135փքս|[[Յարութիւն Սելիմեան]]]] [[Պատկեր:Lisa Kudrow at TIFF 2009.jpg|մինի|178x178փքս|[[Լիսա Քուտրոու]]]] [[Պատկեր:Isaiah Washington.JPG|մինի|180x180փքս|[[Իսայահ Ուաշինկթըն]]]] [[Պատկեր:Karen Karapetyan (2017-01-24) 02.jpg|մինի|156x156փքս|[[Կարէն Կարապետեան]]]] [[Պատկեր:170. seja vlade 2012-01-26 03.JPG|մինի|148x148փքս|[[Պորութ Փահոր]]]] [[Պատկեր:Garik Israelian.jpg|մինի|146x146փքս|[[Գարիկ Իսրայէլեան]]]] [[Պատկեր:Michael Aram Headshot.jpg|մինի|159x159փքս|[[Մայքըլ Արամ]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ]]}}<br /> {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Lisa Kudrow 3.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Լիսա Քուտրոու<br />ծն.[[30 Յունիս]]}} |լայնք=120|ընդհանուր=140|վերև=|աջ=15|ներքև=20|ձախ=2|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Orbán Viktor 2016.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Վիքթոր Օրպան<br />ծն.[[31 Մայիս]]}} |լայնք=120|ընդհանուր=160|վերև=15|աջ=35|ներքև=80|ձախ=5|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} ==== Յունուար ==== * {{0}}[[1 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Համբիկ Սասունեան]]''' Hampig "Harry" Sassounian}} ==== Փետրուար ==== * [[17 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Մայքըլ Ճորտըն]]''' Michael Jeffrey Jordan}} ամերիկացի նախկին պասքեթպոլիստ ==== Մարտ ==== * [[14 Մարտ]] [[Ակնես Քալամար]], ֆրանսացի քաղաքական-հասարակական գործիչ * [[27 Մարտ]] '''{{resize|90%|[[Քուենթին Թարանթինօ]]''' Quentin Jerome Tarantino}} ամերիկացի դերասան եւ արտադրող ==== Ապրիլ ==== * [[13 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Յարութիւն Սելիմեան]]'''}} եկեղեցական գործիչ ==== Մայիս ==== * [[31 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Վիքթոր Օրպան]]''' Orbán Viktor<ref>[http://www.origo.hu/itthon/20121220-a-story-osszeallitasa-33-dolog-amit-nem-tudunk-orban-viktorrol.html Orbánnak kiütötték az első két fogát], ''Origo'', 20 December 2012; accessed 30 August 2012</ref>}} [[Հունկարներ|հունկար]] իրաւաբան եւ քաղաքական գործիչ: [[Հունկարիա|Հունկարիոյ]] ներկայիս վարչապետ ==== Յունիս ==== * [[25 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Ճորճ Մայքըլ]]''' George Michael (մ.[[2016 թուական|2016]])}} պրիթանացի երգիչ * [[30 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Լիսա Քուտրոու]]''' Lisa Valerie Kudrow}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[8 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Արա Քըրճըլեան]]''' (մ.[[1983 թուական|1983]], [[Լիզպոն]], [[Փորթուկալ]])}} [[Նեմեսիսի Գործողութիւն|«Նեմեսիս»]] գործողութիւնն իրականացնող * [[13 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Կրէկ Պենտեան]]''' Gregg Bendian}} ամերիկահայ երաժիշտ ==== Օգոստոս ==== * {{0}}[[3 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Իսայահ Ուաշինկթըն]]''' Isaiah Washington IV}} ամերիկացի դերասան * [[14 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Կարէն Կարապետեան]]'''}} Հայաստանի վարչապետ [[13 Սեպտեմբեր]] [[2016 թուական|2016]]-էն ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[2 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Պորութ Փահոր]]''' Borut Pahor}} [[2012 թուական]]ի Դեկտեմբեր 22-էն [[Սլովէնիա|Սլովէնիոյ]] նախագահ * [[27 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Մարք Հոփլամազեան]]''' Mark Hoplamazian}} ամերիկացի հայազգի գործարար ==== Անստոյգ օրով՝ ==== * '''{{resize|90%|[[Գարիկ Իսրայէլեան]]}}''' հայ աստղաֆիզիքագէտ * '''{{resize|90%|[[Մայքըլ Արամ|Մայքլ Արամ]]''' Michael Aram Wolojian}} հայազգի տիզայներ == Մահեր == [[Պատկեր:Karatza.jpg|մինի|162x162փքս|[[Գրիգոր Գարաճեան]]]] [[Պատկեր:JFK White House portrait looking up lighting corrected.jpg|մինի|160x160փքս|[[Ճոն Քենետի]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1963 մահեր]]}} <br /> ==== Մարտ ==== * [[25 Մարտ|25 Մարտ․]] '''{{resize|90%|[[Տիրան Երկանեան]]}}''' (ծն.[[1891 թուական|1891]], [[Կարին]]) ճարտարապետ *[[14 Ապրիլ]]․ [[Գրիգոր Գարաճեան]], (ծ․<nowiki/>[[1895 թուական|1895]])․ ջութակահար, մանկավարժ, խմբավար ==== Նոյեմբեր ==== * [[22 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Ճոն Քենետի]]''' John Fitzgerald Kennedy "JFK" (ծն.[[1917 թուական|1917]])}} [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներու]] 35^րդ նախագահը * [[28 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Յարութիւն Աճէմեան|Յարութիւն (Արիէլ) Ստեփան Աճէմեան]]''' Ariel Pascale Agemian (ծն.[[1905 թուական|1905]])}} ամերիկացի հայազգի նկարիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1963.html 1963-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1963.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1963]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1963]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 7y59029ulblzrtryrjwfzuk2wysi7ly 252854 252830 2026-07-21T08:25:18Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252854 wikitext text/x-wiki '''1963 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 63^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Giorgos Seferis 1963.jpg|մինի|151x151փքս|[[Եորղոս Սեֆերիս]]]] == Դէպքեր == ==== Հոկտեմբեր ==== * [[18 Հոկտեմբեր]]՝ [[Եորղոս Սեֆերիս]] «<nowiki/>[[Նոպէլեան Մրցանակ|Նոպել]] Գրականութեան Մրցանակ»ին կ՛արժանանայ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Jordan by Lipofsky 16577.jpg|մինի|172x172փքս|[[Մայքըլ Ճորտըն]]]] [[Պատկեր:Quentin Tarantino by Gage Skidmore.jpg|մինի|152x152փքս|[[Քուենթին Թարանթինօ]]]] [[Պատկեր:Haroutioun Selimian.jpg|մինի|135x135փքս|[[Յարութիւն Սելիմեան]]]] [[Պատկեր:Lisa Kudrow at TIFF 2009.jpg|մինի|178x178փքս|[[Լիսա Քուտրոու]]]] [[Պատկեր:Isaiah Washington.JPG|մինի|180x180փքս|[[Իսայահ Ուաշինկթըն]]]] [[Պատկեր:Karen Karapetyan (2017-01-24) 02.jpg|մինի|156x156փքս|[[Կարէն Կարապետեան]]]] [[Պատկեր:170. seja vlade 2012-01-26 03.JPG|մինի|148x148փքս|[[Պորութ Փահոր]]]] [[Պատկեր:Garik Israelian.jpg|մինի|146x146փքս|[[Գարիկ Իսրայէլեան]]]] [[Պատկեր:Michael Aram Headshot.jpg|մինի|159x159փքս|[[Մայքըլ Արամ]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ]]}}<br /> [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ]]}}<br /> {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Lisa Kudrow 3.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Լիսա Քուտրոու<br />ծն.[[30 Յունիս]]}} |լայնք=120|ընդհանուր=140|վերև=|աջ=15|ներքև=20|ձախ=2|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Orbán Viktor 2016.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Վիքթոր Օրպան<br />ծն.[[31 Մայիս]]}} |լայնք=120|ընդհանուր=160|վերև=15|աջ=35|ներքև=80|ձախ=5|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} ==== Յունուար ==== * {{0}}[[1 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Համբիկ Սասունեան]]''' Hampig "Harry" Sassounian}} ==== Փետրուար ==== * [[17 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Մայքըլ Ճորտըն]]''' Michael Jeffrey Jordan}} ամերիկացի նախկին պասքեթպոլիստ ==== Մարտ ==== * [[14 Մարտ]] [[Ակնես Քալամար]], ֆրանսացի քաղաքական-հասարակական գործիչ * [[27 Մարտ]] '''{{resize|90%|[[Քուենթին Թարանթինօ]]''' Quentin Jerome Tarantino}} ամերիկացի դերասան եւ արտադրող ==== Ապրիլ ==== * [[13 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Յարութիւն Սելիմեան]]'''}} եկեղեցական գործիչ ==== Մայիս ==== * [[31 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Վիքթոր Օրպան]]''' Orbán Viktor<ref>[http://www.origo.hu/itthon/20121220-a-story-osszeallitasa-33-dolog-amit-nem-tudunk-orban-viktorrol.html Orbánnak kiütötték az első két fogát], ''Origo'', 20 December 2012; accessed 30 August 2012</ref>}} [[Հունկարներ|հունկար]] իրաւաբան եւ քաղաքական գործիչ: [[Հունկարիա|Հունկարիոյ]] ներկայիս վարչապետ ==== Յունիս ==== * [[25 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Ճորճ Մայքըլ]]''' George Michael (մ.[[2016 թուական|2016]])}} պրիթանացի երգիչ * [[30 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Լիսա Քուտրոու]]''' Lisa Valerie Kudrow}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[8 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Արա Քըրճըլեան]]''' (մ.[[1983 թուական|1983]], [[Լիզպոն]], [[Փորթուկալ]])}} [[Նեմեսիսի Գործողութիւն|«Նեմեսիս»]] գործողութիւնն իրականացնող * [[13 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Կրէկ Պենտեան]]''' Gregg Bendian}} ամերիկահայ երաժիշտ ==== Օգոստոս ==== * {{0}}[[3 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Իսայահ Ուաշինկթըն]]''' Isaiah Washington IV}} ամերիկացի դերասան * [[14 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Կարէն Կարապետեան]]'''}} Հայաստանի վարչապետ [[13 Սեպտեմբեր]] [[2016 թուական|2016]]-էն ==== Հոկտեմբեր ==== * [[17 Հոկտեմբեր]]․ [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ|Անա Փաուլա Քրիստովաօ Լեմոս տոս Սանթոշ]] ([ˈɐnɐ ˈpawlɐ ðuʃ ˈsɐ̃tuʃ], [[Անկոլա|Անկոլայի]] նախկին նախագահ [[Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշ|Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշի]] այրին։ ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[2 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Պորութ Փահոր]]''' Borut Pahor}} [[2012 թուական]]ի Դեկտեմբեր 22-էն [[Սլովէնիա|Սլովէնիոյ]] նախագահ * [[27 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Մարք Հոփլամազեան]]''' Mark Hoplamazian}} ամերիկացի հայազգի գործարար ==== Անստոյգ օրով՝ ==== * '''{{resize|90%|[[Գարիկ Իսրայէլեան]]}}''' հայ աստղաֆիզիքագէտ * '''{{resize|90%|[[Մայքըլ Արամ|Մայքլ Արամ]]''' Michael Aram Wolojian}} հայազգի տիզայներ == Մահեր == [[Պատկեր:Karatza.jpg|մինի|162x162փքս|[[Գրիգոր Գարաճեան]]]] [[Պատկեր:JFK White House portrait looking up lighting corrected.jpg|մինի|160x160փքս|[[Ճոն Քենետի]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1963 մահեր]]}} <br /> ==== Մարտ ==== * [[25 Մարտ|25 Մարտ․]] '''{{resize|90%|[[Տիրան Երկանեան]]}}''' (ծն.[[1891 թուական|1891]], [[Կարին]]) ճարտարապետ *[[14 Ապրիլ]]․ [[Գրիգոր Գարաճեան]], (ծ․<nowiki/>[[1895 թուական|1895]])․ ջութակահար, մանկավարժ, խմբավար ==== Նոյեմբեր ==== * [[22 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Ճոն Քենետի]]''' John Fitzgerald Kennedy "JFK" (ծն.[[1917 թուական|1917]])}} [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներու]] 35^րդ նախագահը * [[28 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Յարութիւն Աճէմեան|Յարութիւն (Արիէլ) Ստեփան Աճէմեան]]''' Ariel Pascale Agemian (ծն.[[1905 թուական|1905]])}} ամերիկացի հայազգի նկարիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1963.html 1963-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1963.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1963]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1963]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 5eead3aod2dtddjb3kure00e1wv1789 252932 252854 2026-07-21T09:37:54Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252932 wikitext text/x-wiki '''1963 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 63^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Giorgos Seferis 1963.jpg|մինի|151x151փքս|[[Եորղոս Սեֆերիս]]]] == Դէպքեր == ==== Հոկտեմբեր ==== * [[18 Հոկտեմբեր]]՝ [[Եորղոս Սեֆերիս]] «<nowiki/>[[Նոպէլեան Մրցանակ|Նոպել]] Գրականութեան Մրցանակ»ին կ՛արժանանայ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Jordan by Lipofsky 16577.jpg|մինի|172x172փքս|[[Մայքըլ Ճորտըն]]]] [[Պատկեր:Quentin Tarantino by Gage Skidmore.jpg|մինի|152x152փքս|[[Քուենթին Թարանթինօ]]]] [[Պատկեր:Haroutioun Selimian.jpg|մինի|135x135փքս|[[Յարութիւն Սելիմեան]]]] [[Պատկեր:Lisa Kudrow at TIFF 2009.jpg|մինի|178x178փքս|[[Լիսա Քուտրոու]]]] [[Պատկեր:Isaiah Washington.JPG|մինի|180x180փքս|[[Իսայահ Ուաշինկթըն]]]] [[Պատկեր:Karen Karapetyan (2017-01-24) 02.jpg|մինի|156x156փքս|[[Կարէն Կարապետեան]]]] [[Պատկեր:170. seja vlade 2012-01-26 03.JPG|մինի|148x148փքս|[[Պորութ Փահոր]]]] [[Պատկեր:Garik Israelian.jpg|մինի|146x146փքս|[[Գարիկ Իսրայէլեան]]]] [[Պատկեր:Michael Aram Headshot.jpg|մինի|159x159փքս|[[Մայքըլ Արամ]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ]]}}<br /> [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1963 ծնունդներ]]}}<br /> {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Lisa Kudrow 3.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Լիսա Քուտրոու<br />ծն.[[30 Յունիս]]}} |լայնք=120|ընդհանուր=140|վերև=|աջ=15|ներքև=20|ձախ=2|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Orbán Viktor 2016.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Վիքթոր Օրպան<br />ծն.[[31 Մայիս]]}} |լայնք=120|ընդհանուր=160|վերև=15|աջ=35|ներքև=80|ձախ=5|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} ==== Յունուար ==== * {{0}}[[1 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Համբիկ Սասունեան]]''' Hampig "Harry" Sassounian}} ==== Փետրուար ==== * [[17 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Մայքըլ Ճորտըն]]''' Michael Jeffrey Jordan}} ամերիկացի նախկին պասքեթպոլիստ ==== Մարտ ==== * [[14 Մարտ]] [[Ակնես Քալամար]], ֆրանսացի քաղաքական-հասարակական գործիչ * [[27 Մարտ]] '''{{resize|90%|[[Քուենթին Թարանթինօ]]''' Quentin Jerome Tarantino}} ամերիկացի դերասան եւ արտադրող ==== Ապրիլ ==== * [[13 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Յարութիւն Սելիմեան]]'''}} եկեղեցական գործիչ ==== Մայիս ==== * [[31 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Վիքթոր Օրպան]]''' Orbán Viktor<ref>[http://www.origo.hu/itthon/20121220-a-story-osszeallitasa-33-dolog-amit-nem-tudunk-orban-viktorrol.html Orbánnak kiütötték az első két fogát], ''Origo'', 20 December 2012; accessed 30 August 2012</ref>}} [[Հունկարներ|հունկար]] իրաւաբան եւ քաղաքական գործիչ: [[Հունկարիա|Հունկարիոյ]] ներկայիս վարչապետ ==== Յունիս ==== * [[25 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Ճորճ Մայքըլ]]''' George Michael (մ.[[2016 թուական|2016]])}} պրիթանացի երգիչ * [[30 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Լիսա Քուտրոու]]''' Lisa Valerie Kudrow}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[8 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Արա Քըրճըլեան]]''' (մ.[[1983 թուական|1983]], [[Լիզպոն]], [[Փորթուկալ]])}} [[Նեմեսիսի Գործողութիւն|«Նեմեսիս»]] գործողութիւնն իրականացնող * [[13 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Կրէկ Պենտեան]]''' Gregg Bendian}} ամերիկահայ երաժիշտ * [[17 Յուլիս]]․ [[Քաթրին Քլարք]]․ ամերիկացի իրաւաբան եւ քաղաքական գործիչ ==== Օգոստոս ==== * {{0}}[[3 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Իսայահ Ուաշինկթըն]]''' Isaiah Washington IV}} ամերիկացի դերասան * [[14 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Կարէն Կարապետեան]]'''}} Հայաստանի վարչապետ [[13 Սեպտեմբեր]] [[2016 թուական|2016]]-էն ==== Հոկտեմբեր ==== * [[17 Հոկտեմբեր]]․ [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ|Անա Փաուլա Քրիստովաօ Լեմոս տոս Սանթոշ]] ([ˈɐnɐ ˈpawlɐ ðuʃ ˈsɐ̃tuʃ], [[Անկոլա|Անկոլայի]] նախկին նախագահ [[Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշ|Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշի]] այրին։ ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[2 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Պորութ Փահոր]]''' Borut Pahor}} [[2012 թուական]]ի Դեկտեմբեր 22-էն [[Սլովէնիա|Սլովէնիոյ]] նախագահ * [[27 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Մարք Հոփլամազեան]]''' Mark Hoplamazian}} ամերիկացի հայազգի գործարար ==== Անստոյգ օրով՝ ==== * '''{{resize|90%|[[Գարիկ Իսրայէլեան]]}}''' հայ աստղաֆիզիքագէտ * '''{{resize|90%|[[Մայքըլ Արամ|Մայքլ Արամ]]''' Michael Aram Wolojian}} հայազգի տիզայներ == Մահեր == [[Պատկեր:Karatza.jpg|մինի|162x162փքս|[[Գրիգոր Գարաճեան]]]] [[Պատկեր:JFK White House portrait looking up lighting corrected.jpg|մինի|160x160փքս|[[Ճոն Քենետի]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1963 մահեր]]}} <br /> ==== Մարտ ==== * [[25 Մարտ|25 Մարտ․]] '''{{resize|90%|[[Տիրան Երկանեան]]}}''' (ծն.[[1891 թուական|1891]], [[Կարին]]) ճարտարապետ *[[14 Ապրիլ]]․ [[Գրիգոր Գարաճեան]], (ծ․<nowiki/>[[1895 թուական|1895]])․ ջութակահար, մանկավարժ, խմբավար ==== Նոյեմբեր ==== * [[22 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Ճոն Քենետի]]''' John Fitzgerald Kennedy "JFK" (ծն.[[1917 թուական|1917]])}} [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներու]] 35^րդ նախագահը * [[28 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Յարութիւն Աճէմեան|Յարութիւն (Արիէլ) Ստեփան Աճէմեան]]''' Ariel Pascale Agemian (ծն.[[1905 թուական|1905]])}} ամերիկացի հայազգի նկարիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1963.html 1963-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1963.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1963]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1963]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] dztq9mb1ievtmeimc53eunibo8nsypo 0 7792 252938 248074 2026-07-21T09:43:23Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252938 wikitext text/x-wiki '''1965 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 65^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Bundesarchiv B 145 Bild-F010324-0002 Flughafen Köln-Bonn Adenauer de Gaulle-cropped-Colorized.jpg|մինի|131x131փքս|[[Շարլ տը Կոլ]]]] [[Պատկեր:J. K. Rowling 2010.jpg|մինի|144x144փքս|[[Ճոան Ռոուլինկ]]]] [[Պատկեր:Viola Davis June 2015.jpg|մինի|175x175փքս|[[Վայոլա Տէյվիս]]]] [[Պատկեր:Nicholas-Sparks-Autograph-1-4-06.jpg|մինի|180x180փքս|[[Նիքոլաս Սփարքս]]]] == Դէպքեր == ==== Յունուար ==== * [[30 Յունուար]]՝ [[Լոնտոն]]ին մէջ [[Ուինսթըն Չըրչիլ]]ի յուղարկաւորութիւնը դարձաւ պատմութեան մէջ ամենաբազմամարդը<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4421081.stm|work=[[BBC News]]|title=Holding history's largest funeral|date=2005-04-08|accessdate=2010-03-29}}{{Յղում en}}</ref> ** [[Պատկեր:Dark blue right arrow.svg|10px]] այդ ցուցանիշը պահպանեց մինչեւ Յովհաննէս Պօղոս Բ. պապի 2005-ի յուղարկաւորութիւնը ==== Փետրուար ==== * [[15 Փետրուար]]` թխկիի [[կարմիր (գոյն)|կարմիր]] տերեւով դրօշը դարձաւ [[Քանատա]]յի դրօշ * [[18 Փետրուար]]` Կամպիան ստացաւ անկախութիւն Միացեալ թագաւորութենէն ==== Մարտ ==== * [[9 Մարտ]]՝ երկրաշարժ, հիւսիսային [[Էվոյիքոս ծոց|Էվոյիքոս ծոցին]] մէջ * [[18 Մարտ]]՝ Ալեքսէյ Լէոնովը 12 վայրկեան բաց տիեզերք դուրս գալով դարձաւ առաջինը ==== Ապրիլ ==== * [[24 Ապրիլ]]՝ [[Երեւան]]ին մէջ բազմահազար ցուցարարներ ելած են<ref>[http://imyerevan.com/hy/society/view/2263 1965-ի Ռուբիկոնը]</ref> [[Հայոց Ցեղասպանութիւն]]ը ճանչնալու պահանջով ==== Մայիս ==== * [[29 Մայիս]]՝ [[Հնդկաստան]]ին մէջ հանքի մը պատահարի զոհ դարձած են 274 ==== Սեպտեմբեր ==== * [[21 Սեպտեմբեր]] Կամպիան, Մալտիւները եւ Սինկափուրը դարձան ՄԱԿ անդամներ ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[5 Դեկտեմբեր]]՝ [[Շարլ տը Կոլ]]ը վերընտրուեցաւ [[Ֆրանսա]]յի նախագահ ===== Ժողովրդագրութիւն ===== * Աշխարհի բնակչութիւնը կազմած է 3 334 874 հազար * Թոքիօն դարձաւ աշխարհի ամենախոշոր քաղաքը<ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm|title=Պատմութեան Մէջ Խոշորագոյն Քաղաքները|work=About.com Geography|accessdate=2018-04-05|archive-date=2005-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20050527095609/http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm|dead-url=yes}}{{Յղում en}}</ref>, առաջ անցնելով [[Նիւ Եորք]]էն ===== Անստոյգ ամսաթիւով ===== * Կը ստեղծուի [[Քրեմասթոն լիճ|Քրեմասթոն]] արհեստական լիճը == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1965 ծնունդներ]]}}<br /> {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Mads Mikkelsen Cannes 2013 2.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|90%|Մատզ Միքըլսըն}}<br />ծն.[[22 Նոյեմբեր]]|լայնք=110|ընդհանուր=110|վերև=2|աջ=|ներքև=2|ձախ=|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Vahan Artsruni.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|90%|Վահան Արծրունի}}<br />ծն.[[5 Դեկտեմբեր]] |լայնք=110|ընդհանուր=220|վերև=|աջ=55|ներքև=140|ձախ=55|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} ==== Յունուար ==== * {{0}}[[8 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Ռիչըրտ Կիրակոսեան]]''' Richard Giragosian}} քաղաքական եւ ռազմական վերլուծաբան * {{0}}[[15 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Յարութ Յակոբեան]]''' Harut Hagopian}} հայ երգիչ ==== Փետրուար ==== * [[18 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Dr. Dre]]''' Անդրէ Ռոմըլ Եանկ Andre Romell Young}} ամերիկացի րեփր եւ երաժշտական փրոտիւսր ==== Յուլիս ==== * [[21 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Ճոան Ռոուլինկ]]''' Joanne Katheline Rowling}} անգլիացի գրող * [[23 Յուլիս]]․ [[Կրէյս Մուկապէ]]․ Զիմպապուացի ձեռնարկու, քաղաքական գործիչ ==== Օգոստոս ==== * [[11 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Վայոլա Տէյվիս]]''' Viola Davis}} ամերիկացի բեմադրիչ եւ արտադրող ==== Սեպտեմբեր ==== * [[11 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Պաշշար Ասատ|Պաշշար Հաֆէզ ալ Ասատ]]''' }} սուրիացի քաղաքական գործիչ, [[Սուրիա|Սուրիոյ]] նախագահը [[2000 թուական|2000]]-էն ==== Նոյեմբեր ==== * [[22 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Մատզ Միքըլսըն]]''' Mads Dittmann Mikkelsen}} դանիացի դերասան ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[3 Դեկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Ժոզէֆ Ժիրաքօ]]'''}} [[Լիբանանի Հայերը|լիբանանահայ]] նկարիչ * {{0}}[[5 Դեկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Վահան Արծրունի (երաժիշտ)|Վահան Արծրունի]]'''}} հայ երգիչ, երգահան * [[31 Դեկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Նիքոլաս Սփարքս]]''' Nicolas Charles Sparks}} ==== [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի պատերազմի]] մասնակիցներ՝ ==== * [[21 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Թաթուլ Կրպէեան]]'''<ref>{{resize|85%|Ազգային հերոս}}</ref> (զոհուած [[1991 թուական|1991]], Գետաշէն)}} * [[14 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Վաղինակ Աբրահամեան]]''' (զոհուած [[1993 թուական|1993]], [[Արցախ]])}} == Մահեր == [[Պատկեր:MikhakoTsereteli.jpg|մինի|171x171փքս|[[Միխէիլ Ծերեթելի]]]] [[Պատկեր:Ashod Madatian.jpg|մինի|164x164փքս|[[Աշոտ Մատաթեան]]]] [[Պատկեր:Hrachya_Qochar.JPG|մինի|162x162փքս|[[Հրաչեայ Քոչար]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1965 մահեր]]}} <br /> {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Sir Winston Churchill (cropped).jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|90%|Ուինսթըն Չըրչիլ}}<br />մ.[[24 Յունուար]]|լայնք=110|ընդհանուր=110|վերև=2|աջ=|ներքև=2|ձախ=|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} ==== Յունուար ==== * [[24 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Ուինսթըն Չըրչիլ]]''' Sir Winston Churchill (ծն.[[1874 թուական|1874]])}} Միացեալ թագաւորութեան 61^րդ եւ 63^րդ վարչապետը<ref>{{resize|85%|1940-45 եւ 1951-55}}</ref> ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[8 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Բարսեղ Տինանեան]]''' (ծն.[[1887 թուական|1887]], Ռոտոսթօ, [[Օսմանեան Կայսրութիւն]])}} բժիշկ, հասարակական գործիչ ==== Մարտ ==== * {{0}}[[2 Մարտ]] '''{{resize|90%|[[Միխէիլ Ծերեթելի]]''' მიხეილ წერეთელი Michael von Zereteli (ծն.[[1878 թուական|1878]])}} վրացի իշխան, բանասէր, պատմաբան, դիւանագէտ ==== Ապրիլ ==== * [[22 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Աշոտ Մատաթեան]]''' (ծն.[[1884 թուական|1884]], [[Թեհրան]])}} հայ դերասան, բեմադրիչ, թարգմանիչ ==== Մայիս ==== * {{0}}[[2 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Հրաչեայ Քոչար]]''' Գաբրիէլեան (ծն.[[1910 թուական|1910]], [[Արեւմտեան Հայաստան]])}} հայ արձակագիր, հրապարակախօս ==== Նոյեմբեր ==== * [[22 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Լեռ Կամսար]]''' Արամ Թովմաս Թովմաղեան (ծն.[[1888 թուական|1888]], [[Վան]])}} գրող, երգիծաբան ==== Դեկտեմբեր ==== * [[20 Դեկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Գրիգոր Փափազեան|Գրիգոր Տուտի Փափազեան]]''' (ծն.[[1893 թուական|1893]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն]])}} բժիշկ, հասարակական գործիչ ==== Անստոյգ օրով՝ ==== * '''{{resize|90%|[[Միքայէլ Կիւրճեան]]''' (ծն.[[1878 թուական|1878]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} արձակագիր, թատերագիր == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1965.html 1965-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1965.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1965]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1965]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] exncy9gm7ohbp5sxawxnh2nsqaxk7bp 0 7793 252943 230655 2026-07-21T09:47:16Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252943 wikitext text/x-wiki '''1966 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 66^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Kirk Kerkorian 2017 stamp of Armenia.jpg|մինի|162x162փքս|[[Քըրք Քըրքորեան]]]] [[Պատկեր:Joshua Malina 2013.JPG|մինի|165x165փքս|[[Ճաշուա Մալինա]]]] [[Պատկեր:Patrick Dempsey cropped.jpg|մինի|149x149փքս|[[Փաթրիք Տէմփսի]]]] [[Պատկեր:JimmyWales April08.jpg|մինի|177x177փքս|[[Ճիմի Ուէյլզ]]]] [[Պատկեր:Salma Hayek by Gage Skidmore 2.jpg|մինի|153x153փքս|[[Սալմա Հայէք]]]] [[Պատկեր:AdamSandlerHWoFFeb11.jpg|մինի|118x118փքս|[[Ատամ Սանտլըր]]]] [[Պատկեր:George Weah 2019 (cropped).jpg|մինի|152x152փքս|[[Ճորճ Ուէյեա]]]] [[Պատկեր:David Schwimmer, 2011.jpg|մինի|134x134փքս|[[Տէյվիտ Շուիմըր]]]] == Դէպքեր == ==== Անստոյգ ամսաթիւով ==== * [[Փինտոս ազգային պուրակ|Փինտոս ազգային պուրակի]] ստեղծում ==== Մարտ ==== * {{0}}[[5 Մարտ]]՝ աւստրիացի երգիչ Ուտոյ Եորկէնսը<ref>{{cite web|title=About Udo Jürgens|url=http://www.eurovision.tv/page/history/year/participant-profile/?song=20338|publisher=[[EBU]]}}</ref> դարձաւ [[Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ]]ին յաղթող ==== Օգոստոս ==== * {{0}}[[5 Օգոստոս]] **Սիզըրս Փալըսը բացուեցաւ Լաս Վեկասին մէջ *** [[Պատկեր:Dark blue right arrow.svg|9px]] խաղատունը կառուցուեցաւ [[Քըրք Քըրքորեան]]ին պատկանող հողակտորին{{sfn|Vanderwilt|2007|p=107}} վրայ ** Միացեալ թագաւորութեան մէջ կայացաւ{{sfn|Spitz|2005|p=629}} Պիթըլզի Yellow Submarine (Դեղին Սուզանաւ) երգի թողարկումը ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[1 Սեպտեմբեր]]՝ Լիւպլեանայի մէջ տեղի ունեցած օդանաւի մը կործանումէն<ref name="Britannia">{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19660901-0 |title=The Britannia aircraft approached Ljubljana runway 31 at night when it crashed into trees |publisher=Aviation-safety.net |date=22 April 1966 |accessdate=22 December 2012}}</ref> 18 բրիտանացի զբոսաշրջիկներ զոհուած են ==== Հոկտեմբեր ==== * [[17 Հոկտեմբեր]]՝ Լեսոթոն եւ Պոթսուանան դարձան [[Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութիւն|ՄԱԿ]] անդամներ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1966 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * {{0}}[[7 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Ճաշուա Մալինա]]''' Joshua Charles Malina}} ամերիկացի դերասան * [[13 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Փաթրիք Տէմփսի]]''' Patrick Galen Dempsey}} ամերիկացի դերասան Փետրուար * [[20 Փետրուար]]․ [[Սինտի Քրաուֆորտ]]․ ամերիկացի դերասանուհի եւ նորաձեւութեան մոտել ==== Օգոստոս ==== * {{0}}[[7 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Ճիմմի Ուէյլզ]]''' Jimmy Donal "Jimbo" Wales}} ամերիկացի համացանցային գործարար, Ուիքի հայեցակարգի գաղապարախօս ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[2 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Սալմա Հայէք]]''' Salma Valgarma Hayek}} ամերիկացի դերասանուհի * {{0}}[[9 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Ատամ Սանտլըր]]''' Adam Richard Sandler}} ամերիկացի դերասան, երաժիշտ եւ սենարիստ ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[1 Հոկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Ճորճ Ուէյեա]]''' George Weah}} նախկին ոտնագնդակորդ եւ [[2018 թուական|2018-էն]] Լայպերիոյ նախագահ ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[2 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Տէյվիտ Շուիմըր]]''' David Lawrence Schwimmer}} ամերիկացի դերասան, բեմադրիչ, արտադրող ==== [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի պատերազմի]] մասնակիցներ՝ ==== * {{0}}[[2 Մարտ]] '''{{resize|90%|[[Տուշման|Վարդան Ստեփանեան]]''' "Տուշման" (զոհուած [[1992 թուական|1992]], Միւրիշէն, [[Արցախ]])}} [[Պատկեր:Hovsep Pushman, ArmenianStamps-267 (cropped).jpg|մինի|133x133փքս|[[Յովսէփ Փուշման]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Sos Vani.jpg|մինի|144x144փքս|[[Սօս Վանի]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1966 մահեր]]}} ==== Փետրուար ==== * [[13 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Յովսէփ Փուշման]]''' Hovsep Pushman (ծն.[[1877 թուական|1877]], [[Տիգրանակերտ]])}}, ամերիկացի հայազգի գեղանկարիչ ==== Մարտ ==== * {{0}}[[7 Մարտ]], [[Հայկանուշ Մարք]] (ծն․<nowiki/>[[1884 թուական|1884]]) բանաստեղծ, արձակագիր ==== Մայիս ==== * [[17 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Վահրամ Ալազան]]''' (Գաբուզեան, ծն.[[1903 թուական|1903]], [[Վան]])}} բանաստեղծ, արձակագիր * [[28 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Սօս Վանի]]''' (աւազանի անունով՝ Կարապետ Յովհաննէսեան, ծն.[[1895 թուական|1895]], Վասպուրական)}} գրագէտ, հէքիաթագիր * [[30 Յունիս]] [[Ճիւզեբէ Ֆարինա]] ինքնաշարժի մրցաշարքներու իտալացի վարորդ եւ [[Ֆորմիւլա 1]]-ի՝ պաշտօնական արձանագրութեամբ, համաշխարհային առաջին ախոյեան (1950) ==== Հոկտեմբեր ==== * [[13 Հոկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Եդուարդ Պօյաճեան]]''' (ծն.[[1915 թուական|1915]])}} արձակագիր, բանաստեղծ, քննադատ ==== Նոյեմբեր ==== * [[26 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Համաստեղ]]''' (Համբարձում Կելէնեան, ծն.[[1895 թուական|1895]])}} սփիւռքահայ արձակագիր ==== Անստոյգ օրով՝ ==== * '''{{resize|90%|[[Ալեքս Փիլիպոս]]''' Alex Philibos (ծն.[[1888 թուական|1888]])}} ամերիկացի հայազգի խոշոր գործարար եւ բարերար * '''{{resize|90%|[[Յովսէփ Փուշման]]''' Hovsep Pushman (ծն.[[1877 թուական|1877]], Տիգրանակերտ)}} հայ նկարիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1966.html 1966-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1966.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1966]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1966]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 6rm3zhlzew5ye36liwbk42qc8rofwaw 0 7795 252905 247913 2026-07-21T09:15:30Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252905 wikitext text/x-wiki '''6 Մայիս''' '''1968 թուական''', նահանջ տարի, 20^րդ դարու 68^րդ տարին է<br> <center>[[1965 թուական|1965]] • [[1966 թուական|1966]] • [[1967 թուական|1967]] [[Պատկեր:Arrow Blue Left 001.svg|8px]] '''1968''' [[Պատկեր:Arrow Blue Right 001.svg|8px]] [[1969 թուական|1969]] • [[1970 թուական|1970]] • [[1971 թուական|1971]]</center> [[Պատկեր:Jirar Panossian.jpg|մինի|188x188փքս|[[Ժիրայր Փանոսեան]]]] [[Պատկեր:Gillian Anderson 2013 (cropped).jpg|մինի|162x162փքս|[[Ճիլիըն Անտըրսըն]]]] [[Պատկեր:Anna Gunn by Gage Skidmore 3.jpg|մինի|180x180փքս|[[Աննա Կան]]]] [[Պատկեր:Will Smith by Gage Skidmore 2.jpg|մինի|187x187փքս|[[Ուիլլ Սմիթ]]]] [[Պատկեր:Sequence 01 synced.Still005.jpg|մինի|155x155փքս|[[Անդրանիկ Աւետիսեան]]]] == Դէպքեր == ==== Մարտ ==== * {{0}}[[7 Մարտ]]՝ խորհրդային K-129 սուզանաւը կործանուեցաւ, 98 զոհ ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[6 Սեպտեմբեր]]՝ Սուազիլէնտը ստացաւ անկախութիւն == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1968 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Մարտ ==== * [[30 Մարտ]] '''{{resize|90%|[[Սելին Տիոն]]''' Celine Dion}} [[գանատա]]ցի երգչուհի ==== Ապրիլ ==== * {{0}}[[1 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Ճուլիա Պութրոս]]'''}} լիբանանցի երգչուհի ==== Յունիս ==== * [[29 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Ժիրայր Փանոսեան]]'''}} գծագրիչ ==== Օգոստոս ==== * {{0}}[[9 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Ճիլիըն Անտըրսըն]]''' Gullian Leigh Anderson}} ամերիկացի դերասանուհի * [[11 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Աննա Կան]]''' Anna Gunn}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Սեպտեմբեր ==== * [[25 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Ուիլլ Սմիթ]]''' Willard Qristopher "Will" Smith, Jr.}} ամերիկացի դերասան ==== Դեկտեմբեր ==== * [[28 Դեկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Անդրանիկ Աւետիսեան]]'''}} նկարիչ, գործարար ** Անստոյգ օրով՝ ** '''{{resize|90%|[[Նինա Խաչատուրեան]]''' Nina Katchadourian}} ամերիկահայ արուեստագէտ == Մահեր == [[Պատկեր:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|մինի|164x164փքս|[[Մարթին Լուտըր Քինկ]]]] [[Պատկեր:Helen Keller (circa 1904).jpg|մինի|153x153փքս|[[Հելէն Քելլըր]]]] [[Պատկեր:Վահրամ Փափազյան 1.jpg|մինի|176x176փքս|[[Վահրամ Փափազեան]]]] [[Պատկեր:Misak Torlakian 2.jpg|մինի|158x158փքս|[[Միսաք Թորլաքեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1968 մահեր]]}} <br /> ==== Ապրիլ ==== * {{0}}[[4 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Մարթին Լութըր Քինկ]]''' Martin Luther King (ծն.[[1929 թուական|1929]]}} ամերիկացի սեւամորթ քարոզիչ ** [[Պատկեր:Dark blue right arrow.svg|9px]] սպաննուեցաւ<ref name="CHI">{{cite web |title=Մարթին Լութըր Քինկի սպանութիւնը |publisher=Christian History Institute |date=Մարտ 2007 |url=http://chi.gospelcom.net/lives_events/more/mlk.shtml |accessdate=2018-04-06 |archive-date=2007-08-11 |archive-url=https://archive.is/20070811134531/http://chi.gospelcom.net/lives_events/more/mlk.shtml |dead-url=yes }}{{Յղում en}}</ref> Մեմփիսի մէջ, Թէնեսի ==== Մայիս ==== * {{0}}[[6 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Արմէն Ենովք]]''' (ծն.[[1885 թուական|1885]])}} գրագէտ, լրագրող եւ մշակութային գործիչ ==== Յունիս ==== * {{0}}[[1 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Հելէն Քելլըր]]''' Helen Adams Keller (ծն.[[1880 թուական|1880]])}} ամերիկացի կոյր եւ խուլ գրող * {{0}}[[5 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Վահրամ Փափազեան]]''' (ծն.[[1888 թուական|1888]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ դերասան * ==== Յուլիս ==== * [[8 Յուլիս]]․ [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]]․ ամերիկացի բուժքոյր եւ օգնութեան աշխատող։ ==== Անստոյգ օրով՝ ==== * '''{{resize|90%|[[Միսաք Թորլաքեան]]''' (ծն.[[1889 թուական|1889]], [[Տրապիզոն]])}} * '''{{resize|90%|[[Ֆա­յէզ Ալ Ղու­սէյն]]''' (ծն.[[1883 թուական|1883]])}} արաբ գործիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1968.html 1968-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1968.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1968]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1968]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] nozv8uurr3z7kuubj3z8of6n9ulj06b 0 7796 252919 238906 2026-07-21T09:26:31Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252919 wikitext text/x-wiki '''1969 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 69^րդ տարին է <center>[[1966 թուական|1966]] • [[1967 թուական|1967]] • [[1968 թուական|1968]] • '''1969''' • [[1970 թուական|1970]] • [[1971 թուական|1971]] • [[1972 թուական|1972]]</center> [[Պատկեր:JenniferAnistonHWoFFeb2012.jpg|մինի|156x156փքս|[[Ճէնիֆըր Էնիսթըն]]]] [[Պատկեր:Peter Dinklage by Gage Skidmore.jpg|մինի|173x173փքս|[[Փիթր Տինքլէճ]]]] [[Պատկեր:BISHOP warda bechara 2016.jpg|մինի|218x218փքս|[[Պաշշար Ուարտա]]]] [[Պատկեր:Matthew Perry 2013.jpg|մինի|166x166փքս|[[Մաթիու Փերրի]]]] [[Պատկեր:Chandra Wilson 2013 2.jpg|մինի|148x148փքս|[[Չանտրա Ուիլսըն]]]] [[Պատկեր:Prasidenten Margvelashvili (Cropped long).jpg|մինի|217x217փքս|[[Կիորկի Մարկուելաշվիլի]]]] == Դէպքեր == [[Պատկեր:Apollo 11 first step.jpg|աջից|180px]]'''Անստոյգ ամսաթիւով''' * Կը ստեղծուի [[Քասթրաքի լիճ|Քասթրաքի լիճը]] * [[Լէ Շանզելիզէ (Les Champs-Élysées), երգ|Լէ Շանզելիզէ երգ]], մեկնաբանող [[Ժօ Տասան]] ==== Մարտ ==== Պատահաբար երեւան կու գայ 2․500 տարուայ [[Սֆիրիա]] սուլալեզուն․ * [[7 Մարտ]]՝ Ճենովայի թատրոնին բեմէն երբ յոյն դերասանուհի [[Մելինա Մերքուրի]] ներկաներուն խօսքը պիտի ուղղէր, պատահմամբ ռումբ մը կը գտնուի․ ոստիկանութիւնը կը յաջողի ռումբը թատրոնէն դուրս բերել ու անոր փակին մէջ պայթեցնել *[[17 Մարտ]]՝ Կոլտա Մէիրը դարձաւ [[Իսրայէլ]]ի առաջին կին վարչապետը * [[20 Մարտ]]՝ [[Ճոն Լենըն]]ը եւ Եոքոյ Օնոն ամուսնացան Ճիպրալթարին մէջ ==== Յունիս ==== * [[20 Յունիս]] [[Ժորժ Փոմփիտու]]ն ընտրուեցաւ [[Ֆրանսա]]յի նախագահ ==== Յուլիս ==== * [[20 Յուլիս]]՝ Ապոլոն 11-ի մոտուլը իջաւ Լուսնի վրայ ** [[Պատկեր:Dark blue right arrow.svg|9px]] [[Նիլ Արմսթրոնկ]]ը Լուսնի վրայ կատարեց մարդկութեան պատմական առաջին քայլը <ref>{{cite web|title=Manned Space Chronology: Apollo_11|url=http://www.spaceline.org/flightchron/apollo11.html|publisher=spaceline.org|accessdate=2008-02-06| archiveurl= https://web.archive.org/web/20080214213826/http://www.spaceline.org/flightchron/apollo11.html|archivedate=February 14, 2008 |deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|title=Apollo Anniversary: Moon Landing "Inspired World"|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/07/0714_040714_moonlanding.html|publisher=nationalgeographic.com|accessdate=2008-02-06| archiveurl= https://web.archive.org/web/20080209140059/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/07/0714_040714_moonlanding.html|archivedate=February 9, 2008 |deadurl=no}}</ref> ==== Օգոստոս ==== * 15 – 18 Օգոստոս՝ [[Նիու Եորք|Նիու Եորքի]] շրջանը կը կազմակերպուի [[Ուտսթոք փառատօն|«Ուտսթոք» ''Woodstock'' փառատօնը]]<ref>[https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-1002258729 «Ուտսթոք» ''Woodstock'' փառատօնը{{ref-en}} ]</ref> ==== Դեկտեմբեր ==== * [[6 Դեկտեմբեր]]՝ «Summer of Love» պիտակին տակ տեղի ունեցած եղելութիւններուն, [[Ռոլինկ Սթոնս]] ռոք նուագախումբի բացօթեայ փառատօն == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1969 ծնունդներ]]}} [[Պատկեր:Jennifer Aniston (cropped).jpg|աջից|120px]] ==== Փետրուար ==== * [[11 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Ճէնիֆըր Էնիսթըն]]''' Jennifer Joanna Aniston}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Մարտ ==== * [[15 Մարտ]] '''{{resize|90%|[[Վիգէն Զաքարեան]]''' (զոհուած՝ [[1992 թուական|1992]], Լիսագոր)}}, հայ ազատամարտիկ ==== Մայիս ==== * [[14 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Ֆրանսիս Քիւրքճեան]]'''}} ֆրանսահայ գործարար ==== Յունիս ==== * [[11 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Փիթր Տինքլէճ]]''' Peter Hayden Dinklage}} ամերիկացի դերասան եւ արտադրիչ * [[15 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Պաշշար Ուարտա]]'''}} կաթողիկէ եկեղեցական ==== Օգոստոս ==== * [[19 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Մաթիու Փերրի]]''' Matthew Langford Perry}} գանատացի եւ ամերիկացի դերասան * [[27 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Չանտրա Ուիլսըն]]''' Chandra Danette Wilson}} ամերիկացի դերասանուհի * [[27 Օգոստոս]], [[Աւրիլ Հէյնզ|Աւրիլ Տանիքա Հէյնզ]], ամերիկացի կառավարական պաշտօնեայ եւ փաստաբան ==== Սեպտեմբեր ==== * [[4 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Կիորկի Մարկուելաշվիլի]]''' გიორგი მარგველაშვილი}} վրացի քաղաքական գործիչ ==== Նոյեմբեր ==== * [[10 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Էլըն Փոմփէո]]''' Ellen Kathleen Pompeo}} ամերիկացի դերասանուհի եւ արտադրիչ [[Պատկեր:Simon Vratsian.jpg|մինի|162x162փքս|[[Սիմոն Վրացեան]]]] [[Պատկեր:Գուրգեն Մահարի.jpg|մինի|184x184փքս|[[Գուրգէն Մահարի]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:ՆԱԻՐԻ ԶԱՐՅԱՆ3.JPG|մինի|157x157փքս|[[Նայիրի Զարեան]]]] [[Պատկեր:Constant Zarian.png|մինի|155x155փքս|[[Կոստան Զարեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1969 մահեր]]}} <br /> ==== Յունուար ==== * {{0}}[[6 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Շալվա Նուցուպիձէ]]''' , (ծն.[[1888 թուական|1888]])}} վրացի փիլիսոփայ, գրականագէտ, մշակոյթի պատմաբան * {{0}}[[9 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Սամուէլ Սաֆարեան (ճարտարապետ)|Սամուէլ Սաֆարեան]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], [[Շուշի]])}} ==== Մայիս ==== * [[21 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Սիմոն Վրացեան]]''' (ծն.[[1882 թուական|1882]], Տոնի Ռոսթով)}} քաղաքական գործիչ ==== Հայրենի գրողներ ==== * [[17 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Գուրգէն Մահարի]]''' (ծն.[[1903 թուական|1903]], [[Վան]])}} հայ բանաստեղծ, արձակագիր ** Զարեաններ ** {{0}}[[1 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Նայիրի Զարեան]]''' (Հայաստան Եղիազարեան, ծն.[[1900 թուական|1900]], [[Վան]])}} բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր ** [[11 Դեկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Կոստան Զարեան]]''' (Կոստանդին Եղիազարեան, ծն.[[1885 թուական|1885]], Շամախի)}} հայ գրող ==== Անստոյգ օրով ==== * '''{{resize|90%|[[Լոլա Սասունի]]''' (Հռիփսիմէ Մեծատուրեան, զարմուհին է [[Միսաք Մեծարենց]]ի, ծն.[[1893 թուական|1893]])}}, ազգային-հասարակական գործիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1969.html 1969-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1969.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1969]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1969]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] rkfvdsz41rq4ex638v052wzdcn6nht7 0 7798 252900 227750 2026-07-21T09:10:17Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252900 wikitext text/x-wiki '''1970 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 70^րդ տարին է * Երկրի բնակչութիւնը 3 692 492 000 մարդ կազմած է <center>[[1967 թուական|1967]] • [[1968 թուական|1968]] • [[1969 թուական|1969]] • '''1970''' • [[1971 թուական|1971]] • [[1972 թուական|1972]] • [[1973 թուական|1973]]</center> [[Պատկեր:Ms. magazine Cover - Spring 2015.jpg|մինի|145x145փքս|[[Շոնտա Ռայմզ]]]] [[Պատկեր:Stephen Chbosky, Jericho Panel at Comic Con SD 2006 cropped.jpg|մինի|156x156փքս|[[Սթիվըն Չպոսքի]]]] [[Պատկեր:Bellamy Young 2014.jpg|մինի|215x215փքս|[[Պէլըմի Եանկ]]]] [[Պատկեր:Vince Vaughn by Gage Skidmore.jpg|մինի|144x144փքս|[[Վինս Վոն]]]] [[Պատկեր:Saad Hariri in Sochi, 13 September 2017.jpg|մինի|158x158փքս|[[Սաատ Հարիրի]]]] [[Պատկեր:Andre Agassi (2011) (cropped).jpg|մինի|179x179փքս|[[Անտրէ Ակասի]]]] [[Պատկեր:2015 UEFA Super Cup 66.jpg|մինի|137x137փքս|[[Լուիս Էնրիքէ]]]] [[Պատկեր:Justin Cambers 2014 (cropped).jpg|մինի|179x179փքս|[[Ճասթին Չէյմպըրզ]]]] [[Պատկեր:Shahe Keshishian - Շահէ Քէշիշեան խմբավար.jpg|մինի|194x194փքս|[[Շահէ Քէշիշեան]]]] [[Պատկեր:Sadiq Khan November 2016.jpg|մինի|149x149փքս|[[Սատեք Խան]]]] [[Պատկեր:Annamailyan.jpg|մինի|142x142փքս|[[Աննա Մայիլեան]]]] == Դէպքեր == ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[4 Յուլիս]]՝ Պարսելոնի մօտ լերներուն բախուելով<ref>{{cite news|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19700703-0|title=Aviation Safety Network|date=}}</ref><ref name="Comet_Crash">[http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1970/1970%20-%201223.html "Barcelona Comet crash"], ''Flight International'', 9 July 1970, p. 39</ref> բրիտանական օդանաւի կործանման զոհերը 112 ==== Հոկտեմբեր ==== * [[17 Հոկտեմբեր]]՝ Անուար Սատաթը դարձաւ [[Եգիպտոս]]ի նախագահ * [[21 Հոկտեմբեր]]՝ ամերիկեան ռազմական օդանաւը հարկադիր վայրէջք կատարեց Լենինականի մօտ ==== Նոյեմբեր ==== * [[17 Նոյեմբեր]]՝ [[Հաֆեզ ալ-Ասադ]]ը դարձաւ [[Սուրիա|Սուրիոյ]] ղեկավար == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ|1970 ծնունդներ]]}}<br /> [[Պատկեր:Queen Rania in Washington, DC.jpg|աջից|մինի|120px|{{resize|85%|Ռանիա Ալ-Եասին<br />ծն.[[31 Օգոստոս]]}}]] ==== Յունուար ==== * [[13 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Շոնտա Ռայմզ|Շոնտա Լին Ռայմզ]]''' Shonda Lynn Rhimes}} ամերիկացի հեռուստաշարներու արտադրիչ, թատերագիր եւ բեմադրիչ * [[25 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Սթիվըն Չպոսքի]]''' Stephen Chbosky}} ամերիկացի բեմադրիչ, գրող եւ սենարիստ ==== Փետրուար ==== * [[19 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Պէլըմի Եանկ]]''' Bellemy Young}} ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի ==== Մարտ ==== * [[28 Մարտ]] '''{{resize|90%|[[Վինս Վոն]]''' Vince Vaughn}} ամերիկացի դերասան, սենարիստ, արտադրող ==== Ապրիլ ==== * [[18 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Սաատ Հարիրի]]'''}} լիբանանցի քաղաքական գործիչ * [[29 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Անտրէ Ակասի]]''' Andre Kirk Agassi}} ամերիկացի թենիսիստ ==== Մայիս ==== * {{0}}[[8 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Լուիս Էնրիքէ]]''' Luis Enrique Martínez García}} սպանացի ֆութպոլիստ ==== Յուլիս ==== * [[11 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Ճասթին Չէյմպըրզ]]''' Justin Willman Chambers}} ամերիկացի դերասան ==== Օգոստոս ==== * [[31 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Ռանիա Ալ-Եասին]]''' Rania Al-Yassin}} [[Յորդանան]]ի թագուհի ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[1 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Շահէ Քէշիշեան]]'''}}, երաժիշտ, խմբավար ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[8 Հոկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Սատեք Խան|Սատեք Աման Խան]]''' Sadiq Khan}} պրիթանացի քաղաքական գործիչ, 2016-էն [[Լոնտոն]]ի քաղաքագլուխը * [[23 Հոկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Աննա Մայիլեան]]'''}} հայ սոփրանոյ երգչուհի * [[30 Հոկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Պիլի Պրաուն]]''' Billy Brown}} ամերիկացի դերասան == Մահեր == [[Պատկեր:Puzant Topalian (1930).jpg|մինի|173x173փքս|[[Բիւզանդ Թոփալեան]]]] [[Պատկեր:De Gaulle 1961 (cropped).jpg|մինի|156x156փքս|[[Շարլ տը Կոլ]]]] [[Պատկեր:Aleksandr Solzhenitsyn 1974bCrop.jpg|մինի|160x160փքս|[[Ալեքսանտր Սոլժենիցին]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1970 մահեր|1970 մահեր]]}} <br /> ==== Մայիս ==== * {{0}}[[1 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Բիւզանդ Թոփալեան]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], Այնթապ, [[Արեւմտեան Հայաստան]])}} ֆրանսահայ քանդակագործ, նկարիչ ==== Յուլիս ==== * [[18 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Միհրդատ Թիրեաքեան]]''' (ծն.[[1885 թուական|1885]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} պատմաբան ==== Սեպտեմբեր ==== * [[14 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Լէոն Քոչարեան]]''' (ծն.[[1930 թուական|1930]], Թպիլիսի)}} խորհրդային բեմադրիչ * [[25 Սեպտեմբեր]], [[Էրիհ Մարիա Ռեմարք]] գերմանացի վիպագիր ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[9 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Շարլ տը Կոլ]]''' Charles de Gaulle (ծն.[[1890 թուական|1890]])}} 1959-69-ին [[Ֆրանսա]]յի նախագահը եղած է * [[18 Նոյեմբեր]]․ [[Տորոթի Սաթոն]]․ Մերձաւոր Արեւելքի Օգնութեան (Near East Relief) աշխատող։ Ամերիկացի մարդասէր եւ հայասէր անձնաւորութիւն մը, որ զուտ մահէ փրկեց հազարաւոր հայ եւ յոյն որբեր։ ==== Անստոյգ օրով ==== * '''{{resize|90%|[[Բագրատ Թեւեան]]''' (ծն.[[1893 թուական|1893]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ արձակագիր, թատերագիր == Նոպէլեան Մրցանակ == * [[Ալեքսանտր Սոլժենիցին]] ({{lang-ru|Александр Исаевич Солженицын}}, ([[1918 թուական|1918]]-[[2003 թուական|2003]]) ռուս արձակագիր, հրապարակախօս == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1970.html 1970-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1970.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1970]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1970]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] qvmkamsw1rhgi3yf4iocq6ngjvg49ql 252934 252900 2026-07-21T09:39:47Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252934 wikitext text/x-wiki '''1970 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 70^րդ տարին է * Երկրի բնակչութիւնը 3 692 492 000 մարդ կազմած է <center>[[1967 թուական|1967]] • [[1968 թուական|1968]] • [[1969 թուական|1969]] • '''1970''' • [[1971 թուական|1971]] • [[1972 թուական|1972]] • [[1973 թուական|1973]]</center> [[Պատկեր:Ms. magazine Cover - Spring 2015.jpg|մինի|145x145փքս|[[Շոնտա Ռայմզ]]]] [[Պատկեր:Stephen Chbosky, Jericho Panel at Comic Con SD 2006 cropped.jpg|մինի|156x156փքս|[[Սթիվըն Չպոսքի]]]] [[Պատկեր:Bellamy Young 2014.jpg|մինի|215x215փքս|[[Պէլըմի Եանկ]]]] [[Պատկեր:Vince Vaughn by Gage Skidmore.jpg|մինի|144x144փքս|[[Վինս Վոն]]]] [[Պատկեր:Saad Hariri in Sochi, 13 September 2017.jpg|մինի|158x158փքս|[[Սաատ Հարիրի]]]] [[Պատկեր:Andre Agassi (2011) (cropped).jpg|մինի|179x179փքս|[[Անտրէ Ակասի]]]] [[Պատկեր:2015 UEFA Super Cup 66.jpg|մինի|137x137փքս|[[Լուիս Էնրիքէ]]]] [[Պատկեր:Justin Cambers 2014 (cropped).jpg|մինի|179x179փքս|[[Ճասթին Չէյմպըրզ]]]] [[Պատկեր:Shahe Keshishian - Շահէ Քէշիշեան խմբավար.jpg|մինի|194x194փքս|[[Շահէ Քէշիշեան]]]] [[Պատկեր:Sadiq Khan November 2016.jpg|մինի|149x149փքս|[[Սատեք Խան]]]] [[Պատկեր:Annamailyan.jpg|մինի|142x142փքս|[[Աննա Մայիլեան]]]] == Դէպքեր == ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[4 Յուլիս]]՝ Պարսելոնի մօտ լերներուն բախուելով<ref>{{cite news|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19700703-0|title=Aviation Safety Network|date=}}</ref><ref name="Comet_Crash">[http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1970/1970%20-%201223.html "Barcelona Comet crash"], ''Flight International'', 9 July 1970, p. 39</ref> բրիտանական օդանաւի կործանման զոհերը 112 ==== Հոկտեմբեր ==== * [[17 Հոկտեմբեր]]՝ Անուար Սատաթը դարձաւ [[Եգիպտոս]]ի նախագահ * [[21 Հոկտեմբեր]]՝ ամերիկեան ռազմական օդանաւը հարկադիր վայրէջք կատարեց Լենինականի մօտ ==== Նոյեմբեր ==== * [[17 Նոյեմբեր]]՝ [[Հաֆեզ ալ-Ասադ]]ը դարձաւ [[Սուրիա|Սուրիոյ]] ղեկավար == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1970 ծնունդներ|1970 ծնունդներ]]}}<br /> [[Պատկեր:Queen Rania in Washington, DC.jpg|աջից|մինի|120px|{{resize|85%|Ռանիա Ալ-Եասին<br />ծն.[[31 Օգոստոս]]}}]] ==== Յունուար ==== * [[13 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Շոնտա Ռայմզ|Շոնտա Լին Ռայմզ]]''' Shonda Lynn Rhimes}} ամերիկացի հեռուստաշարներու արտադրիչ, թատերագիր եւ բեմադրիչ * [[25 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Սթիվըն Չպոսքի]]''' Stephen Chbosky}} ամերիկացի բեմադրիչ, գրող եւ սենարիստ ==== Փետրուար ==== * [[19 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Պէլըմի Եանկ]]''' Bellemy Young}} ամերիկացի դերասանուհի եւ երգչուհի ==== Մարտ ==== * [[28 Մարտ]] '''{{resize|90%|[[Վինս Վոն]]''' Vince Vaughn}} ամերիկացի դերասան, սենարիստ, արտադրող ==== Ապրիլ ==== * [[18 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Սաատ Հարիրի]]'''}} լիբանանցի քաղաքական գործիչ * [[29 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Անտրէ Ակասի]]''' Andre Kirk Agassi}} ամերիկացի թենիսիստ ==== Մայիս ==== * {{0}}[[8 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Լուիս Էնրիքէ]]''' Luis Enrique Martínez García}} սպանացի ֆութպոլիստ ==== Յուլիս ==== * [[11 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Ճասթին Չէյմպըրզ]]''' Justin Willman Chambers}} ամերիկացի դերասան ==== Օգոստոս ==== * [[31 Օգոստոս]] '''{{resize|90%|[[Ռանիա Ալ-Եասին]]''' Rania Al-Yassin}} [[Յորդանան]]ի թագուհի ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[1 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Շահէ Քէշիշեան]]'''}}, երաժիշտ, խմբավար ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[8 Հոկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Սատեք Խան|Սատեք Աման Խան]]''' Sadiq Khan}} պրիթանացի քաղաքական գործիչ, 2016-էն [[Լոնտոն]]ի քաղաքագլուխը * [[23 Հոկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Աննա Մայիլեան]]'''}} հայ սոփրանոյ երգչուհի * [[30 Հոկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Պիլի Պրաուն]]''' Billy Brown}} ամերիկացի դերասան ==== Դեկտեմբեր ==== [[4 Դեկտեմբեր]]․ [[Շանթալ Պիա]], [[Քամերուն|Քամերունի]] հանրային դէմք == Մահեր == [[Պատկեր:Puzant Topalian (1930).jpg|մինի|173x173փքս|[[Բիւզանդ Թոփալեան]]]] [[Պատկեր:De Gaulle 1961 (cropped).jpg|մինի|156x156փքս|[[Շարլ տը Կոլ]]]] [[Պատկեր:Aleksandr Solzhenitsyn 1974bCrop.jpg|մինի|160x160փքս|[[Ալեքսանտր Սոլժենիցին]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1970 մահեր|1970 մահեր]]}} <br /> ==== Մայիս ==== * {{0}}[[1 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Բիւզանդ Թոփալեան]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], Այնթապ, [[Արեւմտեան Հայաստան]])}} ֆրանսահայ քանդակագործ, նկարիչ ==== Յուլիս ==== * [[18 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Միհրդատ Թիրեաքեան]]''' (ծն.[[1885 թուական|1885]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} պատմաբան ==== Սեպտեմբեր ==== * [[14 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Լէոն Քոչարեան]]''' (ծն.[[1930 թուական|1930]], Թպիլիսի)}} խորհրդային բեմադրիչ * [[25 Սեպտեմբեր]], [[Էրիհ Մարիա Ռեմարք]] գերմանացի վիպագիր ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[9 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Շարլ տը Կոլ]]''' Charles de Gaulle (ծն.[[1890 թուական|1890]])}} 1959-69-ին [[Ֆրանսա]]յի նախագահը եղած է * [[18 Նոյեմբեր]]․ [[Տորոթի Սաթոն]]․ Մերձաւոր Արեւելքի Օգնութեան (Near East Relief) աշխատող։ Ամերիկացի մարդասէր եւ հայասէր անձնաւորութիւն մը, որ զուտ մահէ փրկեց հազարաւոր հայ եւ յոյն որբեր։ ==== Անստոյգ օրով ==== * '''{{resize|90%|[[Բագրատ Թեւեան]]''' (ծն.[[1893 թուական|1893]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ արձակագիր, թատերագիր == Նոպէլեան Մրցանակ == * [[Ալեքսանտր Սոլժենիցին]] ({{lang-ru|Александр Исаевич Солженицын}}, ([[1918 թուական|1918]]-[[2003 թուական|2003]]) ռուս արձակագիր, հրապարակախօս == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1970.html 1970-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1970.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1970]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1970]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] pqkneeyugwxopcc8achfz81qnm3fn5e 0 7799 252908 251250 2026-07-21T09:17:47Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252908 wikitext text/x-wiki '''1971 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 71^րդ տարին է * Սա տարուան աշխարհի բնակչութիւնն աճեց 2.1%-ով, որը պատմութեան մէջ ամենաբարձր աճը եղաւ<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2013/jun/14/global-population-10-billion-worry|title=A global population of 10 billion is nothing to worry about|author=Danny Dorling|work=The Guardian}}</ref> <center>[[1968 թուական|1968]] • [[1969 թուական|1969]] • [[1970 թուական|1970]] • '''1971''' • [[1972 թուական|1972]] • [[1973 թուական|1973]] • [[1974 թուական|1974]]</center> [[Պատկեր:Hafez al-Assad official portrait.jpg|մինի|192x192փքս|[[Հաֆէզ Ասատ]]]] == Դէպքեր == ==== Անստոյգ ամսաթիւով ==== * [[Տելթա Աքսիոս ազգային պուրակ|Տելթա-Աքսիոս ազգային պուրակ]]<nowiki/>ի ստեղծում ==== Մարտ ==== * [[12 Մարտ]]՝ [[Հաֆէզ Ասատ]]ը դարձաւ [[Սուրիա|Սուրիոյ]] նախագահ ==== Ապրիլ ==== * [[17 Ապրիլ]]՝ [[Եգիպտոս]]ը, Լիպիան եւ [[Սուրիա]]ն կազմեցին համադաշնութիւն ==== Նոյեմբեր ==== * [[15 Նոյեմբեր]]՝ Օմանը ձեռք բերաւ անկախութիւն Միացեալ թագաւորութենէն ==== Դեկտեմբեր ==== * [[18 Դեկտեմբեր]]՝ Քրասնոյեարսքին մէջ գործարկուեցաւ աշխարհի ամենահզօր ջրային [[Ելեկտրականութիւն|ելեկտրակայանը]] * [[25 Դեկտեմբեր]]՝ Սէուլի մէջ 22 հարկանի հիւրանոցի հրդեհի ([[:ko:대연각호텔 화재|대연각호텔 화재]])<ref>[http://www.nocutnews.co.kr/news/688400 Տէեոնկկաք հիւրանոցի հրդեհը]{{Յղում ko}}</ref> զոհ դարձաւ 158 հոգի [[Պատկեր:Josep Guardiola 2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2797 (cropped).jpg|մինի|151x151փքս|[[Բէբ Կուարտիոլա]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:2009 07 31 David Tennant smile 09.jpg|մինի|152x152փքս|[[Տէյվիտ Թէնընթ]]]] [[Պատկեր:Independence Day Celebrations in Armenia (2014).jpg|մինի|152x152փքս|[[Արայիկ Խանտոյեան]]]] [[Պատկեր:Darby Stanchfield 2008.jpg|մինի|222x222փքս|Տարպի Սթանչֆիլտ]] [[Պատկեր:Sandra Oh 2016.jpg|մինի|151x151փքս|[[Սանտրա Օհ]]]] [[Պատկեր:Mugshot of Abu Bakr al-Baghdadi, 2004.jpg|մինի|152x152փքս|[[Ապու Պաքր Ալ Պաղտատի]]]] [[Պատկեր:Justin Trudeau and Benigno Aquino III November 2015 cropped.jpg|մինի|169x169փքս|[[Ճասթըն Թրուտօ]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1971 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * [[18 Յունուար]] '''{{resize|90%|[[Բէբ Կուարտիոլա]]''' Josep "Pep" Guardiola i Sola}} սպանացի մարզիչ եւ նախկին ֆութպոլիստ ==== Փետրուար ==== * [[26 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Էլէն Սեկարա]]''' Hélène Ségara}} ֆրանսացի երգչուհի ==== Ապրիլ ==== * [[18 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Տէյվիտ Թէնընթ]]''' David Tennant}} սքոթլանտցի դերասան * [[19 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Արայիկ Խանտոյեան]]''' (մ.[[2018 թուական|2018]])}} ազատամարտիկ * [[29 Ապրիլ]] '''{{resize|90%|[[Տարպի Սթանչֆիլտ]]''' Darby Stanchfield}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Յունիս ==== * [[16 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Թուփաք Շաքուր|Թուփաք Ամարու Շաքուր]]''' Tupac Amaru Shakur (մ.[[1996 թուական|1996]])}} ամերիկացի րեփր եւ դերասան ==== Յուլիս ==== * [[20 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Սանտրա Օհ]]''' Sandra Miju Oh}} քանատացի դերասանուհի * [[28 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Ապու Պաքր Ալ Պաղտատի]]'''}} Իրաքի եւ Լեւանթի Իսլամական Պետութեան ղեկավար ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[6 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Տոլորես Օ'Րիորտան]]''' Dolores Mary Eileen O’Riordan (մ.[[2018 թուական|2018]])}}<ref>[https://www.rte.ie/news/ireland/2018/0115/933526-dolores-oriordan/ Քանպերիի Երգչուհի Տոլորես Օ’Րիորտանի Մահն Անբացատրելի է] {{Յղում en}}</ref> իրլանտացի երգչուհի եւ երգահան ==== Դեկտեմբեր ==== * [[25 Դեկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Ճասթըն Թրուտո]]''' Justin Pierre James Trudeau}} [[քանատա]]ցի քաղաքական անձնաւորութիւն<ref>{{resize|85%|Ան [[Քանատա]]յի 23րդ եւ ներկայ վարչապետն է}}</ref> == Մահեր == [[Պատկեր:Card. Gregorio Pietro Agagianian.jpg|մինի|155x155փքս|[[Գրիգոր Պետրոս Աղաճանեան]]]] [[Պատկեր:Nikita Khruchchev Colour.jpg|մինի|179x179փքս|[[Նիքիթա Խրուշչով]]]] [[Պատկեր:Giorgos Seferis 1963.jpg|մինի|170x170փքս|[[Եորղոս Սեֆերիս]]]] [[Պատկեր:Peniamin Tashian.png|մինի|178x178փքս|[[Բենիամին Թաշեան]]]] [[Պատկեր:B Reeves Eason, Lucien Hubbard, & Douglas Z Doty - Jan 1921 EH.jpg|մինի|188x188փքս|[[Լուսիըն Հապըրտ]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1971 մահեր]]}} ==== Փետրուար ==== * [[26 Փետրուար]] '''{{resize|90%|[[Ֆեռնան Քոնթանտէն]]''' Fernand Joseph Désiré Contandin (ծն.[[1903 թուական|1903]])}} ֆրանսացի դերասան ==== Մայիս ==== * [[16 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Գրիգոր Պետրոս Աղաճանեան]]''' (ծն.[[1896 թուական|1896]], [[Ախալցխա]])}} կաթողիկէ եկեղեցւոյ գործիչ * [[18 Մայիս]] '''{{resize|90%|[[Լեւոն Վարդանեանց|Լեւոն Արսէն Վարդանեանց]]''' (ծն.[[1893 թուական|1893]], Եկատերինոտար)}} հայ խորհրդային երկրաբան ==== Յունիս ==== * [[17 Յունիս]] '''{{resize|90%|[[Պարոյր Սեւակ]]''' (Ղազարեան, ծն.[[1924 թուական|1924]], Զանգակատուն գ.)}} հայ բանաստեղծ ==== Յուլիս ==== * [[17 Յուլիս]] '''{{resize|90%|[[Սողոմոն Տարօնցի]]''' (Սահակ Մովսիսեան, ծն.[[1904 թուական|1904]], [[Բաղէշ]])}} արձակագիր, թարգմանիչ ==== Սեպտեմբեր ==== * [[11 Սեպտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Նիքիթա Խրուշչով]]''' Никита Сергеевич Хрущëв (ծն.[[1894 թուական|1894]])}} Խորհրդային Միութեան ղեկավարը 1953-64 *[[20 Սեպտեմբեր]]՝ [[Եորղոս Սեֆերիս]], [[Նոպէլեան Մրցանակ|Նոպել]] Գրականութեան Մրցանակի դափնեկիր յոյն բանաստեղծ եւ դիւանագէտ ==== Հոկտեմբեր ==== [[16 Հոկտեմբեր]]․ [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]]․ ծանօթ՝ Թիա Լենա (Θεία Λένα) կեղծանունով․ յոյն մանկավարժ, մանկական գրականութեան հեղինակ եւ դերասանուհի։ ==== Նոյեմբեր ==== * [[16 Նոյեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Բենիամին Թաշեան]]''' (ծն.[[1896 թուական|1896]], [[Ատափազար]])}} «Յուսաբեր» թերթի խմբագիր ==== Դեկտեմբեր ==== * [[27 Դեկտեմբեր]], [[Ազնիւ Պետրոսեան]], կենսաբանական գիտութիւններու տոքթէօր եւ ՀԽՍՀ մանրէաբանութեան հիմնադիրներէն * [[31 Դեկտեմբեր]] '''{{resize|90%|[[Լուսիըն Հապըրտ]]''' Lucien Hubbard (ծն.[[1888 թուական|1888]])}} ամերիկացի ֆիլմի արտադրիչ եւ թատերագիր == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1971.html 1971-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1971.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1971]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1971]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] crc9ssy8a3gomkt0i6f4npb2i0fvqdv 0 7806 252865 250801 2026-07-21T08:35:28Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252865 wikitext text/x-wiki '''1978 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 78^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Jaimekj.png|մինի|154x154փքս|[[Ճէյմի Քլէյթըն]]]] == Դէպքեր == '''Յուլիս''' [[7 Յուլիս]]․ [[Սողոմոնեան Կղզիներ|Սողոմոնեան Կղզիներու]] անկախութիւն ==== Դեկտեմբեր ==== [[26 Դեկտեմբեր]]․ [[Փարիզ|Փարիզէն]] կը մեկնարկէ [[Տաքար մրցաշարք|Փարիզ-Տաքար առաջին մրցաշարքը]]։[[Պատկեր:Omar Sy (2020).jpg|մինի|172x172փքս|[[Օմար Սի]]]] [[Պատկեր:Amal Clooney in London - 2018 (41999192931) (cropped).jpg|մինի|206x206փքս|[[Ամալ Քլունի]]]] [[Պատկեր:James Franco 4, 2013.jpg|մինի|169x169փքս|[[Ճէյմս Ֆրանքօ]]]] [[Պատկեր:Caroline Dhavernas (14769472041).jpg|մինի|[[Քարոլին Տավէրնաս]]]] [[Պատկեր:Sophie Shevardnadze, 2019.jpg|մինի|179x179փքս|[[Սոֆի Շեւարտնաձէ]]]] [[Պատկեր:Rachel McAdams by Gage Skidmore.jpg|մինի|195x195փքս|[[Ռէյչըլ ՄքԱտամս]]]] [[Պատկեր:Katherine Heigl at 27 Dresses Premiere 17 (cropped).jpg|մինի|192x192փքս|[[Քաթրին Հէյկըլ]]]] [[Պատկեր:Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթ.jpg|մինի|167x167փքս|[[Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ]]]] [[Պատկեր:Rain Queen Makobo Constance Modjadji VI.jpg|մինի|240x240փքս|[[Մաքոպօ Մոճաճի]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * [[15 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմի Քլէյթըն]]''' Jamie Clayton}} ամերիկացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի * [[20 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Օմար Սի]]''' Omar Sy}} ֆրանսացի դերասան ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[3 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Ամալ Քլունի]]'''<ref>{{resize|85%|Ամալ Ռամզի Ալամուտին Քլունի}}</ref> Amal Clooney}} լիբանանեան ծագումով պրիթանացի իրաւաբան եւ լրագրող ==== Մարտ ==== * [[1 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Տիգրան Սանոյեան]]'''}} հայ թմբուկահար եւ երաժիշտ ==== Ապրիլ ==== * [[19 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմզ Ֆրանքօ]]''' James Edward Franco}} ամերիկացի դերասան, բեմադրիչ, արտադրող, գրող ==== Մայիս ==== * {{0}}[[6 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Աֆշին|Աֆշին Ճաֆարի]]''' Afshin}} պարսիկ-գերման փոփ երգիչ * [[15 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Քարոլին Տավէրնաս|Քարոլին Տավէրնայ]]''' Caroline Dhavernas}} [[քանատա]]ցի դերասանուհի ==== Մարտ ==== ===== Անստոյգ օրով ===== * [[Վազգէն Եսայեան]], բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր ==== Յունիս ==== * [[20 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Ֆրենք Լամբարտ]]''' Frank James Lampard, Jr.}} անգլիացի ֆութպոլիստ ==== Սեպտեմբեր ==== * [[20 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Չառլի Ուէպըր]]''' Charles Alan "Charlie" Weber, Jr.}} ամերիկացի դերասան * [[23 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Սոֆի Շեւարտնաձէ]]''' სოფო შევარდნაძე Софико Паатовна Шеварднадзе}} վրացի ծագումով ռուս լրագրողուհի * [[26 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Գուրգէն Մարգարեան]]''' (սպ.[[2004 թուական|2004]])}} հայ զինուորական ==== Նոյեմբեր ==== * [[17 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ռէյչըլ ՄքԱտամս]]''' Rachel McAdams}} [[քանատա]]ցի դերասանուհի * [[24 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քաթրին Հէյկլ]]''' Katherine Marie Heigl}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ]]''' Anna Astvatsaturian Turcotte, ծնած է [[Պաքու]],}} ամերիկահայ գրող * {{resize|90%|'''[[Մաքոպօ Մոճաճի]]''' Makobo Modjadji, (մ.[[2005 թուական|2005]])}} պալոպետու ցեղի անձրեւի թագուհի [[Պատկեր:Mr Neshan Krekorian.jpeg|մինի|208x208փքս|[[Նշան Գրիգորեան]]]] [[Պատկեր:Hrant maloyan 2.jpg|մինի|195x195փքս|[[Հրանդ Մալոյեան]]]] [[Պատկեր:Jomo Kenyatta.jpg|մինի|197x197փքս|[[Ճոմոյ Քենեաթա]]]] [[Պատկեր:A.I. Mikoyan TASS Portrait Trim Edit.jpg|մինի|196x196փքս|[[Անաստաս Միկոյեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1978 մահեր]]}} <br /> ==== Մայիս ==== * [[21 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Նշան Գրիգորեան]]'''<ref>{{resize|85%|Խորտակուած «Թայթընիք» շոգենաւին ուղեւոր, 711 փրկուած մարդկութենէ մէկը}}</ref> Neshan Krekorian (ծն.[[1886 թուական|1886]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}} ==== Յունիս ==== * [[10 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Մարք Գրիգորեան]]''' (ծն.[[1900 թուական|1900]], Նոր Նախիջեւան)}} հայ ճարտարապետ<ref>{{resize|85%|Հեղինակն է [[Երեւանի Մաշտոցի Անուան Մատենադարան|Մատենադարանի]] շէնքի}}</ref> ==== Յուլիս ==== * [[24 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Հրանդ Մալոյեան]]''' (ծն.[[1896 թուական|1896]], [[Մուշ]])}} զինուորական<ref>{{resize|85%|Ֆրանսական բանակի սպայ}}</ref> ==== Օգոստոս ==== * [[22 Օգոստոս]]՝ {{resize|90%|'''[[Ճոմոյ Քենեաթա]]''' Jomo Kenyatta (ծն.[[1897 թուական|1897]])}}, 1964-78-ներուն [[Քենիա]]յի առաջին նախագահը եղած է ==== Հոկտեմբեր ==== * [[15 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Կարապետ Չոպանեան]]''' (ծն.[[1927 թուական|1927]], Կարծախ գ. [[Վրաստան]])}} ճարտարագէտ, գիտնական ==== Դեկտեմբեր ==== [[8 Դեկտեմբեր]]․ [[Կոլտա Մէյր]]․ [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] վարչապետ՝ 17 Մարտ 1969-էն մինչեւ 3 Յունիս 1974։ Եղած է Իսրայէլի պետութեան հիմնադիրներէն։ ==== Մոսկուա մահացած ==== * {{0}}[[1 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ժագ Իհմալեան]]''' Jak İhmalyan Жак Гарбисович Ихмальян (ծն.[[1922 թուական|1922]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ նկարիչ * {{0}}[[1 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Արամ Խաչատրեան]]''' Арам Ильич Хачатурян (ծն.[[1903 թուական|1903]], [[Թիֆլիս]])}} երգահան * [[21 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Անաստաս Միկոյեան]]''' Анастас Иванович Микоян (ծն.[[1895 թուական|1895]], Սանահին, [[Թիֆլիս]]ի կուպերնիա, Ռուսիոյ կայսրութիւն)}} խորհրդային պետական եւ քաղաքական գործիչ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Յակոբ Մնձուրի]]''' (Տէմիրճեան, ծն.[[1886 թուական|1886]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}} * {{resize|90%|'''[[Վազգէն Եսայեան]]''' (ծն.[[1908 թուական|1908]])}} բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1978]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] kdgwfnjzvfrcsijkde31425yeytzzhm 0 7809 252868 238156 2026-07-21T08:38:13Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252868 wikitext text/x-wiki '''1990 թուական''', նահանջ տարի, 20^րդ դարու 80^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Pau Gasol on April 12, 2014 (cropped).jpg|մինի|169x169փքս|[[Փօ Կազոլ]]]] [[Պատկեր:Ananyanjr.JPG|մինի|143x143փքս|[[Արամ Անանեան]]]] [[Պատկեր:RyanGoslingSept10TIFF.jpg|մինի|192x192փքս|[[Րայան Կոսլինկ]]]] [[Պատկեր:Dan Bilzerian.jpg|մինի|164x164փքս|[[Տան Պիլզերեան]]]] [[Պատկեր:Lena Chamamyan, WADA7 - Jan 21, 2021.jpg|մինի|183x183փքս|[[Լենա Շամամեան]]]] == Դէպքեր == [[Պատկեր:Vakhtang Ananyan 1.jpg|մինի|170x170փքս|[[Վախթանգ Անանեան]]]] [[Պատկեր:Hitchcock, Alfred 02.jpg|մինի|166x166փքս|[[Ալֆրետ Հիչքոք]]]] [[Պատկեր:Zareh Vorpouni (young).jpg|մինի|199x199փքս|[[Զարեհ Որբունի]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ]]}} ==== Մայիս ==== * [[30 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Սթիւըն Ճերարտ]]''' Steven George Gerard}} անգլիացի ֆութպոլիստ ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[6 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Փօ Կազոլ]]''' Pau Gasol i Sáez}} սպանացի արհեստավարժ պասքեթպոլիստ * [[20 Յուլիս]]․ [[Ժիզել Պիւնտհեն|Ժիզել Քարոլայն Պիւնտհեն]], պրազիլացի նորաձեւոթեան մոտել (կերպար) ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[2 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Արամ Անանեան]]'''}} պատմաբան ==== Հոկտեմբեր ==== * [[21 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քիմ Քարտաշեան]]''' Kim Kartashian}} ամերիկացի հայազգի հեռուստատեսային անձ ==== Նոյեմբեր ==== *[[12 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Րայան Կոսլինկ]]''' Ryan Gosling}} [[գանատա]]ցի դերասան ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[7 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Տան Պիլզերեան]]''' Dan Bilzerian}} ամերիկահայ մասնագէտ փոքեր խաղցող, դերասան եւ համացանցի աստղ * [[18 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քրիսթինա Ակիլերա]]''' Christina Aguilera}} ամերիկացի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի ==== Անստոյգ օրով ==== ** {{resize|90%|'''[[Լենա Շամամեան]]'''}}, [[սուրիա]]հայ երգչուհի == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1980 մահեր]]}} <br /> ==== Յունուար ==== * [[11 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Օննիկ Զաքարեան]]''' (ծն.[[1905 թուական|1905]])}} կրթական մշակ * [[14 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Գրիգոր Քէշիշեան]]''' (ծն.[[1921 թուական|1921]])}} հայ խորհրդային արձակագիր, թարգմանիչ * [[23 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Զատիկ Խանզատեան]]''' (ծն.[[1886 թուական|1886]])}} ֆրանսահայ քարտէսագէտ ==== Փետրուար ==== * [[8 Փետրուար]]․ [[Նիքոս Քսիլուրիս]], (ծն․՝ [[1936 թուական|1936)]] յոյն երաժիշտ եւ ժողովրդական, արուեստական ու հասարակական երգերու մեկնաբանող ==== Մարտ ==== * {{0}}[[4 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Վախթանգ Անանեան]]''' (ծն.[[1905 թուական|1905]], Տիլիճան)}} հայ գրող ==== Ապրիլ ==== * [[29 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ալֆրետ Հիչքոք]]''' Alfred Joseph Hitchcock (ծն.[[1899 թուական|1899]])}} անգլիացի բեմադրիչ, արտադրիչ եւ սենարիստ ==== Մայիս ==== * [[11 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Զարեհ Մութաֆեան]]''' (ծն. [[1907 թուական|1907]])}} հայ նկարիչ եւ մտաւորական * [[13 Մայիս]] {{resize|90%|'''Օրհան Պաքըր''' ([[Արմենակ Պաքըրճեան]], ծն.[[1953 թուական|1953]])}} ծայրահեղ ձախ հայեացքներով գործիչ ==== Հոկտեմբեր ==== * [[15 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Մուշեղ Գալշոյեան]]''' (Մանուկեան, ծն.[[1933 թուական|1933]], Թալինի շրջան)}} հայ արձակագիր ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[7 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Լեւոն Չորմիսեան]]''' (ծն.[[1896 թուական|1896]])}}, հայ պատմագէտ *[[9 Նոյեմբեր]]․ [[Դանիէլ Դանիէլեան]], (ծն․1909), ոտնագնդակի մարզիկ ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[1 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Զարեհ Որբունի]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ վիպագիր * {{0}}[[8 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|(սպաննուած համակիրի մը կողմէ) '''[[Ճոն Լենըն]]''' (ծն.[[1940 թուական|1940]])}} պրիթանացի երգիչ == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1980.html 1980-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1980.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1980]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1980]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] a6dyu6nrccb3z4aj922tisp5disvnk6 252936 252868 2026-07-21T09:41:43Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252936 wikitext text/x-wiki '''1990 թուական''', նահանջ տարի, 20^րդ դարու 80^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Pau Gasol on April 12, 2014 (cropped).jpg|մինի|169x169փքս|[[Փօ Կազոլ]]]] [[Պատկեր:Ananyanjr.JPG|մինի|143x143փքս|[[Արամ Անանեան]]]] [[Պատկեր:RyanGoslingSept10TIFF.jpg|մինի|192x192փքս|[[Րայան Կոսլինկ]]]] [[Պատկեր:Dan Bilzerian.jpg|մինի|164x164փքս|[[Տան Պիլզերեան]]]] [[Պատկեր:Lena Chamamyan, WADA7 - Jan 21, 2021.jpg|մինի|183x183փքս|[[Լենա Շամամեան]]]] == Դէպքեր == [[Պատկեր:Vakhtang Ananyan 1.jpg|մինի|170x170փքս|[[Վախթանգ Անանեան]]]] [[Պատկեր:Hitchcock, Alfred 02.jpg|մինի|166x166փքս|[[Ալֆրետ Հիչքոք]]]] [[Պատկեր:Zareh Vorpouni (young).jpg|մինի|199x199փքս|[[Զարեհ Որբունի]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ]]}} ==== Ապրիլ ==== * [[5 Ապրիլ]]․ [[Հինտա Տէպայ Իթնօ]]․ [[Չատ|Չատի]] նախկին առաջին տիկին ==== Մայիս ==== * [[30 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Սթիւըն Ճերարտ]]''' Steven George Gerard}} անգլիացի ֆութպոլիստ ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[6 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Փօ Կազոլ]]''' Pau Gasol i Sáez}} սպանացի արհեստավարժ պասքեթպոլիստ * [[20 Յուլիս]]․ [[Ժիզել Պիւնտհեն|Ժիզել Քարոլայն Պիւնտհեն]], պրազիլացի նորաձեւոթեան մոտել (կերպար) ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[2 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Արամ Անանեան]]'''}} պատմաբան ==== Հոկտեմբեր ==== * [[21 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քիմ Քարտաշեան]]''' Kim Kartashian}} ամերիկացի հայազգի հեռուստատեսային անձ ==== Նոյեմբեր ==== *[[12 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Րայան Կոսլինկ]]''' Ryan Gosling}} [[գանատա]]ցի դերասան ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[7 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Տան Պիլզերեան]]''' Dan Bilzerian}} ամերիկահայ մասնագէտ փոքեր խաղցող, դերասան եւ համացանցի աստղ * [[18 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քրիսթինա Ակիլերա]]''' Christina Aguilera}} ամերիկացի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի ==== Անստոյգ օրով ==== ** {{resize|90%|'''[[Լենա Շամամեան]]'''}}, [[սուրիա]]հայ երգչուհի == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1980 մահեր]]}} <br /> ==== Յունուար ==== * [[11 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Օննիկ Զաքարեան]]''' (ծն.[[1905 թուական|1905]])}} կրթական մշակ * [[14 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Գրիգոր Քէշիշեան]]''' (ծն.[[1921 թուական|1921]])}} հայ խորհրդային արձակագիր, թարգմանիչ * [[23 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Զատիկ Խանզատեան]]''' (ծն.[[1886 թուական|1886]])}} ֆրանսահայ քարտէսագէտ ==== Փետրուար ==== * [[8 Փետրուար]]․ [[Նիքոս Քսիլուրիս]], (ծն․՝ [[1936 թուական|1936)]] յոյն երաժիշտ եւ ժողովրդական, արուեստական ու հասարակական երգերու մեկնաբանող ==== Մարտ ==== * {{0}}[[4 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Վախթանգ Անանեան]]''' (ծն.[[1905 թուական|1905]], Տիլիճան)}} հայ գրող ==== Ապրիլ ==== * [[29 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ալֆրետ Հիչքոք]]''' Alfred Joseph Hitchcock (ծն.[[1899 թուական|1899]])}} անգլիացի բեմադրիչ, արտադրիչ եւ սենարիստ ==== Մայիս ==== * [[11 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Զարեհ Մութաֆեան]]''' (ծն. [[1907 թուական|1907]])}} հայ նկարիչ եւ մտաւորական * [[13 Մայիս]] {{resize|90%|'''Օրհան Պաքըր''' ([[Արմենակ Պաքըրճեան]], ծն.[[1953 թուական|1953]])}} ծայրահեղ ձախ հայեացքներով գործիչ ==== Հոկտեմբեր ==== * [[15 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Մուշեղ Գալշոյեան]]''' (Մանուկեան, ծն.[[1933 թուական|1933]], Թալինի շրջան)}} հայ արձակագիր ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[7 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Լեւոն Չորմիսեան]]''' (ծն.[[1896 թուական|1896]])}}, հայ պատմագէտ *[[9 Նոյեմբեր]]․ [[Դանիէլ Դանիէլեան]], (ծն․1909), ոտնագնդակի մարզիկ ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[1 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Զարեհ Որբունի]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ վիպագիր * {{0}}[[8 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|(սպաննուած համակիրի մը կողմէ) '''[[Ճոն Լենըն]]''' (ծն.[[1940 թուական|1940]])}} պրիթանացի երգիչ == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1980.html 1980-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1980.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1980]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1980]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] ljjdckdc2z700wh22jqkgq1rqgubke1 252941 252936 2026-07-21T09:45:09Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252941 wikitext text/x-wiki '''1990 թուական''', նահանջ տարի, 20^րդ դարու 80^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Pau Gasol on April 12, 2014 (cropped).jpg|մինի|169x169փքս|[[Փօ Կազոլ]]]] [[Պատկեր:Ananyanjr.JPG|մինի|143x143փքս|[[Արամ Անանեան]]]] [[Պատկեր:RyanGoslingSept10TIFF.jpg|մինի|192x192փքս|[[Րայան Կոսլինկ]]]] [[Պատկեր:Dan Bilzerian.jpg|մինի|164x164փքս|[[Տան Պիլզերեան]]]] [[Պատկեր:Lena Chamamyan, WADA7 - Jan 21, 2021.jpg|մինի|183x183փքս|[[Լենա Շամամեան]]]] == Դէպքեր == [[Պատկեր:Vakhtang Ananyan 1.jpg|մինի|170x170փքս|[[Վախթանգ Անանեան]]]] [[Պատկեր:Hitchcock, Alfred 02.jpg|մինի|166x166փքս|[[Ալֆրետ Հիչքոք]]]] [[Պատկեր:Zareh Vorpouni (young).jpg|մինի|199x199փքս|[[Զարեհ Որբունի]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1980 ծնունդներ]]}} ==== Ապրիլ ==== * [[3 Ապրիլ]]․ [[Սուելա Պրէյվըրմեն]]․ բրիտանացի քաղաքական գործիչ եւ փաստաբան։ * [[5 Ապրիլ]]․ [[Հինտա Տէպայ Իթնօ]]․ [[Չատ|Չատի]] նախկին առաջին տիկին ==== Մայիս ==== * [[30 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Սթիւըն Ճերարտ]]''' Steven George Gerard}} անգլիացի ֆութպոլիստ ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[6 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Փօ Կազոլ]]''' Pau Gasol i Sáez}} սպանացի արհեստավարժ պասքեթպոլիստ * [[20 Յուլիս]]․ [[Ժիզել Պիւնտհեն|Ժիզել Քարոլայն Պիւնտհեն]], պրազիլացի նորաձեւոթեան մոտել (կերպար) ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[2 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Արամ Անանեան]]'''}} պատմաբան ==== Հոկտեմբեր ==== * [[21 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քիմ Քարտաշեան]]''' Kim Kartashian}} ամերիկացի հայազգի հեռուստատեսային անձ ==== Նոյեմբեր ==== *[[12 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Րայան Կոսլինկ]]''' Ryan Gosling}} [[գանատա]]ցի դերասան ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[7 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Տան Պիլզերեան]]''' Dan Bilzerian}} ամերիկահայ մասնագէտ փոքեր խաղցող, դերասան եւ համացանցի աստղ * [[18 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քրիսթինա Ակիլերա]]''' Christina Aguilera}} ամերիկացի երգչուհի-երգահան եւ դերասանուհի ==== Անստոյգ օրով ==== ** {{resize|90%|'''[[Լենա Շամամեան]]'''}}, [[սուրիա]]հայ երգչուհի == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1980 մահեր]]}} <br /> ==== Յունուար ==== * [[11 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Օննիկ Զաքարեան]]''' (ծն.[[1905 թուական|1905]])}} կրթական մշակ * [[14 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Գրիգոր Քէշիշեան]]''' (ծն.[[1921 թուական|1921]])}} հայ խորհրդային արձակագիր, թարգմանիչ * [[23 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Զատիկ Խանզատեան]]''' (ծն.[[1886 թուական|1886]])}} ֆրանսահայ քարտէսագէտ ==== Փետրուար ==== * [[8 Փետրուար]]․ [[Նիքոս Քսիլուրիս]], (ծն․՝ [[1936 թուական|1936)]] յոյն երաժիշտ եւ ժողովրդական, արուեստական ու հասարակական երգերու մեկնաբանող ==== Մարտ ==== * {{0}}[[4 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Վախթանգ Անանեան]]''' (ծն.[[1905 թուական|1905]], Տիլիճան)}} հայ գրող ==== Ապրիլ ==== * [[29 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ալֆրետ Հիչքոք]]''' Alfred Joseph Hitchcock (ծն.[[1899 թուական|1899]])}} անգլիացի բեմադրիչ, արտադրիչ եւ սենարիստ ==== Մայիս ==== * [[11 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Զարեհ Մութաֆեան]]''' (ծն. [[1907 թուական|1907]])}} հայ նկարիչ եւ մտաւորական * [[13 Մայիս]] {{resize|90%|'''Օրհան Պաքըր''' ([[Արմենակ Պաքըրճեան]], ծն.[[1953 թուական|1953]])}} ծայրահեղ ձախ հայեացքներով գործիչ ==== Հոկտեմբեր ==== * [[15 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Մուշեղ Գալշոյեան]]''' (Մանուկեան, ծն.[[1933 թուական|1933]], Թալինի շրջան)}} հայ արձակագիր ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[7 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Լեւոն Չորմիսեան]]''' (ծն.[[1896 թուական|1896]])}}, հայ պատմագէտ *[[9 Նոյեմբեր]]․ [[Դանիէլ Դանիէլեան]], (ծն․1909), ոտնագնդակի մարզիկ ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[1 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Զարեհ Որբունի]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ վիպագիր * {{0}}[[8 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|(սպաննուած համակիրի մը կողմէ) '''[[Ճոն Լենըն]]''' (ծն.[[1940 թուական|1940]])}} պրիթանացի երգիչ == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1980.html 1980-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1980.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1980]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1980]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 08d5htn7812y9ut75cdk9v8f5v82bug 0 7811 252873 227776 2026-07-21T08:44:08Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252873 wikitext text/x-wiki '''1982 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 82^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Cobie Smulders by Gage Skidmore 2.jpg|մինի|169x169փքս|[[Քոպի Սմալտըրզ]]]] == Դէպքեր == ==== Անստոյգ ամսաթիւով ==== * Ազգութեամբ յոյն հնաբան Եանիս Սաքելարաքիս, կը յայտնաբերէ [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասեան քաղաքակրթութեան]] ժամանակաշրջանին կառուցուած [[Զոմինթոս|Զոմինթոսի]] ընթարձակ, երկյարկանի շէնքը՝ ծովուն մակերեսէն 1187մ․ բարձրութեան վրայ։ * [[Լորտ Հաու Կղզի|Լորտ Հաու Կղզեխումբը,]] որ կը ներփակէ [[Պոլին Բուրգը]] յայտարարուած է [[Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձաններու ցուցակ|Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան]] [[Պատկեր:Miguel Ángel Silvestre RNE.jpg|մինի|141x141փքս|[[Միկէլ Անճէլ Սիլվէսթըր]]]] [[Պատկեր:Seth Rogen by Gage Skidmore 2.jpg|մինի|195x195փքս|[[Սեթ Ռոկըն]]]] [[Պատկեր:Kirsten Dunst Cannes 2016.jpg|մինի|170x170փքս|[[Քիրսթէն Տանսթ]]]] [[Պատկեր:Katie Lowes in SAG Awards Red Carpet Rollout (24328180089).jpg|մինի|170x170փքս|[[Քէյթի Լոուզ]]]] [[Պատկեր:Levon Aronian in at the Republic Square in Yerevan Portrait.jpg|մինի|168x168փքս|[[Լեւոն Արոնեան]]]] [[Պատկեր:Anne Hathaway (cropped) (cropped).png|մինի|153x153փքս|[[Էն Հեթըուէյ]]]] [[Պատկեր:MinajHammersteinBallroomNYC.jpg|մինի|171x171փքս|[[Նիքի Մինաժ]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1982 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Մարտ ==== * [[18 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Քորնիլիըս Սմիթ]]''' Cornelius Smith, Jr.}} ամերիկացի դերասան ==== Ապրիլ ==== * {{0}}[[3 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Քոպի Սմալտըրզ]]''' Cobie Smulders}} [[գանատա]]ցի դերասանուհի եւ նախկին մոտել * {{0}}[[6 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Միկէլ Անճէլ Սիլվէսթր]]''' Miguel Ángel Silvestre Rambla}} սպանացի դերասան * [[15 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Սեթ Ռոկըն]]''' Seth Rogen}} [[գանատա]]ցի եւ ամերիկացի հրէական ծագումով դերասան * [[30 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Քիրսթէն Տանսթ]]''' Kirsten Dunst}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Սեպտեմբեր ==== * [[14 Սեպտեմբեր]], [[Կրէյս Քելի]]․ ամերիկացի դերասանուհի եւ [[Մոնաքօ|Մոնաքոյի]] իշխանուհի, [[Ռենիէ Գ., Մոնաքոյի իշխան|Ռենիէ Գ.]]-ի կողակից * [[22 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քէյթի Լոուզ]]''' Katie Quinn Lowes}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[6 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Լեւոն Արոնեան]]'''}} հայ ճատրակի վարպետ ==== Նոյեմբեր ==== * [[12 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Էն Հեթուէյ]]''' Anne Jacqueline Hathaway}} [[ԱՄՆ|ամերիկացի]] [[դերասան]]ուհի ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[8 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Նիքի Մինաժ]]''' Nicki Minaj}} ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի, գործարար եւ նորաձեւութեան տիպար * [[30 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ուեզլի Շուլթզ]]''' Wesley Schultz}} ամերիկացի երգիչ եւ կիթառահար [[Պատկեր:Shimura Takashi.JPG|մինի|154x154փքս|[[Թաքաշի Շիմուրա]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1982 մահեր]]}} <br /> [[Պատկեր:Karekin Amadian.png|մինի|120px|{{resize|85%|Գարեգին Ամատեան<br />մ.[[24 Ապրիլ]]}}]] ==== Փետրուար ==== * [[11 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Թաքաշի Շիմուրա]]''' 志村 喬 (ծն.[[1905 թուական|1905]])}} [[ճափոն]]ցի դերասան ==== Ապրիլ ==== * [[24 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Գարեգին Ամատեան]]''' (ծն.[[1888 թուական|1888]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}} հայ բժիշկ, բանասէր եւ հասարակական գործիչ ==== Սեպտեմբեր ==== * [[14 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Սիսակ Վարժապետեան]]''' (ծն.[[1905 թուական|1905]], [[Մարաշ]])}} լիբանանահայ թարգմանիչ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Գրիգոր Աւագեան (պատմաբան)|Գրիգոր Աւագեան]]''' (ծն.[[1899 թուական|1899]], Ուքրաինա)}} հայ հնագէտ, պատմաբան եւ թարգմանիչ Ռումանիոյ մէջ == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1982.html 1982-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1982.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1982]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1982]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] qwecx181yymzhrc0h3vy2rcva04ifv0 0 7814 252861 245629 2026-07-21T08:31:18Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252861 wikitext text/x-wiki '''1984 թուական''', նահանջ տարի, 20^րդ դարու 84^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Max Riemelt Österreichpremiere Heiter bis wolkig - Urania-Kino Wien 2012 b.jpg|մինի|175x175փքս|[[Մէքս Ռիէմէլթ]]]] [[Պատկեր:Miguel Ángel Moyà Rumbo.jpg|մինի|134x134փքս|[[Միկել Անխել Մոյա]]]] [[Պատկեր:ESC2014_-_Armenia_01.jpg|մինի|171x171փքս|[[Արամ Mp3|Արամ]] կը ներկայացնէ իր «Not Alone» երգը Եւրոտեսիլ 2014-ին:]] [[Պատկեր:Rachael Taylor 2011.jpg|մինի|211x211փքս|[[Ռէյչըլ Թէյլըր]]]] [[Պատկեր:Katy_Perry_2019_by_Glenn_Francis.jpg|մինի|204x204փքս|Քէյթի Փերրի 2019]] [[Պատկեր:Natalia Tena 2012 cropped.jpg|մինի|172x172փքս|[[Նաթալիա Թենա]]]] [[Պատկեր:LeBron_James_(15847318851).jpg|աջից|մինի|190x190փքս|'''Լեպրըն Ռէյմըն Ճէյմս''']] == Դէպքեր == ==== Յունուար ==== * [[1 Յունուար]]՝ [[Պրունէյ]] կ՛անկախանայ ==== Փետրուար ==== * [[13 Փետրուար]]՝ Կոնստանտին Չերնենքոն յաջորդեց Եուրի Ատրոպովին որպէս ԽՄՀԿ առաջնորդ ==== Մարտ ==== * {{0}}[[5 Մարտ]]՝ [[Իրան]]ը մեղադրեց Իրաքին՝ քիմիական զէնք կիրառելու համար ==== Ապրիլ ==== * [[12 Ապրիլ]]՝ Պաղեստինցի զինուած տղամարդիկ պատանդ առան [[իսրայէլ]]ական հանրակառք մը: Յատուկ ոյժերը գրոհեցին պասը, ազատելով պատանդները, մեկ պատանդ եւ երկու պատանդառուները սպաննուեցան ==== Յունիս==== * {{0}}[[3 Յունիս]]՝ Ռոնըլտ Ռէյկընն այցելեց իր նախնիներու Պալլիփորին քաղաքը. Իռլանտա ==== Յուլիս==== * {{0}}[[1 Յուլիս]]՝ արժանթինցի ոտնագնդակորդ Տիէկոյ Մարատոնան [[Պարսելոնա ՈԱ|«Պարսելոնա»]] ակումբէն վաճառուեցաւ իտալական Նապոլիին $ 40.48 մլն. աննախադէպ ցածր գինով ==== Դեկտեմբեր==== * {{0}}[[3 Դեկտեմբեր]]՝ [[Հնդկաստան]]ի Մատհեայ Փրատեշ նահանգի Պհոփալ քաղաքի գործարանին ներս թունաւոր նիւթերու արտահոսքէն մահացաւ ութ հազարէն աւելի մարդ ===== Գրականութեան Մէջ ===== * 1984 թուականի երեւակայական իրադարձութիւնները կը նկարագրէ [[Ճորճ Օրուէլ]]ը իր «1984» աշխատութեան մէջ ===== Շարժարուեստին մէջ ===== * Կը նկարահանուի «<nowiki/>[[Ամատէուս]]<nowiki/>»՝ [[Օսքար|Օսքարի]] մրցանակիր շարժարուեստի ամերիկեան ժապաւէն == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1984 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * {{0}}[[7 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Մէքս Ռիէմէլթ]]''' Max Riemelt}} գերմանացի դերասան * [[27 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Թէոնա Քումսիաշվիլի]]''' თეონა ქუმსიაშვილი (<ref>{{resize|85%|Ինքնաշարժի մը պատահարէն զոհուած}}</ref> մ.[[2010 թուական|2010]])}} վրացի գրող, երգչուհի ==== Ապրիլ ==== * {{0}}[[2 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Միկել Անխել Մոյա]]''' Miguel Ángel Moyá Rumbo}} սպանացի ֆութպոլիստ * {{0}}[[5 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Արամ MP3]]''' (Արամ Սարգսեան)}} հայ երգիչ-երգահան, հիւմորիստ եւ դերասան ==== Մայիս ==== * [[17 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Passenger (երաժիշտ)|Passenger]]''' Մայքըլ Տէյվիտ Րոզընպերկ}} անգլիացի երգիչ եւ երաժիշտ ==== Յունիս ==== * [[26 Յունիս]]․ [[Օպրի Փլազա|Օպրի Քրիստինա Փլազա]]․ ամերիկացի դերասանուհի, կատակերգակ եւ արտադրիչ ==== Յուլիս ==== * [[11 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Ռէյչըլ Թէյլըր|Ռէյչըլ Մէյ]]''' Rachael May Taylor}} աւստրալացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի ==== Հոկտեմբեր ==== * [[25 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քէյթի Փերրի]]''' Katy Perry}} ամերիկացի երգչուհի, երգահան ==== Նոյեմբեր ==== * {{0}}[[1 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Նաթալիա Թենա]]''' Natalia Tena}} պրիթանացի դերասանուհի եւ երգչուհի ==== Դեկտեմբեր ==== * [[22 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Basshunter]]'''}} * [[30 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Լեպրըն Ճէյմս]]''' LeBron Raymone James}} ամերիկացի արհեստավարժ պասքըթպոլիստ [[Պատկեր:Penyamin Jamgochian.jpg|մինի|145x145փքս|[[Բենիամին Ժամկոչեան]]]] [[Պատկեր:Hovhannes Shiraz 2.JPG|մինի|176x176փքս|[[Յովհաննէս Շիրազ]]]] [[Պատկեր:Gurgen Yanikyan.JPG|մինի|184x184փքս|[[Գուրգէն Եանիգեան]]]] [[Պատկեր:Ernest H. Dervishian.jpg|մինի|136x136փքս|[[Էռնեսթ Տէրվիշեան]]]] [[Պատկեր:Anefo 910-9356 Hoogovenschaaktoernooi.jpg|մինի|158x158փքս|[[Տիգրան Պետրոսեան]]]] [[Պատկեր:Arakel Badrig.png|մինի|164x164փքս|[[Առաքել Պատրիկ]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1984 մահեր]]}} <br /> ==== Յունուար ==== * [[13 Յունուար]], {{resize|90%|'''[[Բենիամին Ժամկոչեան]]''' (ծն.[[1895 թուական|1895]])}} կրթական գործիչ, մանկագիր ==== Մարտ ==== * {{0}}[[1 Մարտ]], {{resize|90%|'''[[Յովհաննէս Կիւրեղեան]]''' Ohannés Gurekian (ծն.[[1902 թուական|1902]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} ճարտարապետ * [[14 Մարտ]], {{resize|90%|'''[[Յովհաննէս Շիրազ]]''' (բուն անունով՝ Օննիկ Կարապետեան, ծն.[[1914 թուական|1914]])}} հայրենի բանաստեղծ * [[27 Մարտ]], {{resize|90%|'''[[Գուրգէն Եանիգեան]]''' Gourgen Yanikian (ծն.[[1895 թուական|1895]], Կարին, [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}} գրող, ճարտարագէտ<ref>{{resize|85%|77 տարեկանին սպաննած է՝ Սանթա Պարպարայի (Գալիֆորնիա) մէջ, [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] հիւպատոսն ու փոխ-հիւպատոսը, արդարութիւն պահանջելու [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութեան]] համար}}</ref><ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0DE3DD1439F932A35750C0A962948260 Imprisoned Armenian Dies, New York Times, March 1, 1984]</ref> ==== Մայիս ==== * [[20 Մայիս]], {{resize|90%|'''[[Էռնեսթ Տէրվիշեան]]''' Ernest H.Dervishian (ծն.[[1916 թուական|1916]], Րիչմընտ)}} ամերիկայի բանակի [[Հայերը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ|հայազգի սպայ]] ==== Յունիս ==== * {{0}}[[9 Յունիս]], {{resize|90%|'''[[Էտուարտ Սարապեան]]''' (ծն.[[1918 թուական|1918]], Տոնի Րոսթով)}} ճարտարապետ '''Յուլիս''' * [[26 Յուլիս]], [[Ճորճ Կալըբ|'''Ճորճ Կալըբ''']] (ծն․<nowiki/>[[1901 թուական|1901]], Ժեֆերսոն, Կրին գաւառ, Այովա, [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ]]) ամերիկացի լրագրող եւ վիճակագիր ==== Օգոստոս ==== * [[13 Օգոստոս]], {{resize|90%|'''[[Տիգրան Պետրոսեան]]''' (ծն.[[1929 թուական|1929]], [[Թիֆլիս]])}} ճատրակախաղի մեծ վարպետ ==== Սեպտեմբեր ==== * [[20 Սեպտեմբեր|20 Սեպտեմբեր,]] {{resize|90%|'''[[Աւետիս Ալիքսանեան]]''' (ծն.[[1910 թուական|1910]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} [[Ֆրանսա]]յի մէջ հայ գրող * [[22 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ջերգիզ Ժամհարեան]]''' (ծն.[[1903 թուական|1903]], [[Բաղէշ]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}} հայ, խորհրդային բեմադրիչ ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[4 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Զաւէն Պիպեռեան]]''' (ծն.[[1921 թուական|1921]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ արձակագիր եւ հրապարակագիր ====Նոյեմբեր ==== * [[15 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Առաքել Ն․ Պատրիկ]]''' (ծն.[[1894 թուական|1894]])}} նկարիչ * [[18 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Արամայիս Ն․ Մնացականեան]]''' (ծն.[[1911 թուական|1911]])}} խմբագիր ==== Դեկտեմբեր ==== * [[20 Դեկտեմբեր]] ** {{resize|90%|'''[[Մկրտիչ Կորիւն]]''' (Կորիւն Մկրտչեան, ծն.[[1913 թուական|1913]], [[Բաղէշ]], [[Կարս]])}} գրող, բանաստեղծ ** {{resize|90%|'''[[Սթէնլի Միլկրէմ]]''' Stanley Milgram (ծն.[[1933 թուական|1933]])}} ամերիկացի հոգեբան ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Մովսէս Տէր Գալուստեան]]''' (ծն.[[1895 թուական|1895]], Մուսա լեռ)}} երեսփոխան հասարակական գործիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1984.html 1984-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1984.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1984]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1984]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] a440hih6qx70sp4hesdrhyzw9q6po1k 0 7824 252887 227787 2026-07-21T08:57:26Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252887 wikitext text/x-wiki '''1993 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 93^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:2017 FRIENDLY MATCH RUSSIA v ARGENTINA - Paulo Dybala 01 (cropped).jpg|մինի|186x186փքս|[[Փաուլօ Տիպալա]]]] [[Պատկեր:Monte Melkonian bust (Yerevan) (3).jpg|մինի|137x137փքս|[[Մոնթէ Մելքոնեան]]]] [[Պատկեր:Շահեն Մեղրյան.jpg|մինի|164x164փքս|[[Շահէն Մեղրեան]]]] [[Պատկեր:Garo Kahkejian.jpg|մինի|171x171փքս|[[Կարօ Քահքէճեան]]]] [[Պատկեր:MherJulhajyan.jpg|մինի|178x178փքս|[[Մհեր Ջուլհաճեան]]]] [[Պատկեր:Audrey Hepburn 1956.jpg|մինի|160x160փքս|[[Օտրի Հեփպըրն]]]] [[Պատկեր:Hamo Sahyan.JPG|մինի|204x204փքս|[[Համօ Սահեան]]]] [[Պատկեր:Mher Mkrtchyan 2006 post card cropped.jpg|մինի|205x205փքս|[[Մհեր Մկրտչեան]]]] [[Պատկեր:Zviad Gamsakhurdia, Tbilisi, 1988.jpg|մինի|207x207փքս|[[Զվիատ Կամսախուրտիա]]]] == Դէպքեր == ==== Յունուար ==== * [[26 Յունուար]]՝ Վացլաւ Հաւելը ընտրուեցաւ Չեխիոյ նախագահ ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[5 Փետրուար]]՝ [[Պելճիքա]]ն դարձաւ միապետական դաշնութիւն ==== Մարտ ==== * {{0}}[[8 Մարտ]]՝ Լուսինը հասաւ Երկիրին ամենամօտ կէտին, ան կ'երեւի տարուան այլ լիալուսիններէն 14%-ով աւելի մեծ եւ 30%-ով աւելի պայծառ * [[12 Մարտ]]՝ [[Հնդկաստան]]ի Մումպաի քաղաքին մէջ քանի մը ռումբերու պայթիւններէ սպաննուեցաւ 257 հոգի ==== Յունիս ==== [[Պատկեր:50 litai (2003).jpg|աջից|240px]] * [[10 Յունիս]]՝ [[Պոլիս|Պոլսոյ]] մէջ կը մահանայ [[Շաւարշ Քահանայ Պալըմեան|Շաւարշ քհնյ․ Պալըմեան]] * [[25 Յունիս]]՝ [[Լիթուանիա|Լիթուանիոյ]] մեջ շրջանառութեան մեջ մտաւ ազգային լիթաս արժոյթը ==== Հոկտեմբեր ==== * [[28 Հոկտեմբեր]]՝ հայկական զինուած ուժերը գրաւեցին Միջնաւան կայարանը ==== Դեկտեմբեր ==== * [[30 Դեկտեմբեր]]՝ [[Իսրայէլ]]ը եւ Վատիկանը հաստատեցին դիւանագիտական յարաբերութիւններ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1993 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Մարտ ==== * [[10 Մարտ]], [[Նատիա Մուրատ]]․ «Իսլամական Պետութեան» սեռային ստրկութեան զոհ եղած է։ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպելի]] մրցանակակիր։ ==== Յունիս ==== * [[26 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Արիանա Կրանտէ]]''' Ariana Grande-Butera}} ամերիկացի երգչուհի եւ դերասանուհի * [[27 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Կապրիէլա Կունցիքովա]]''' Gabriela Gunčíková}} չեխ երգչուհի, երգերու հեղինակ ==== Նոյեմբեր ==== * [[15 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Փաուլօ Տիպալա]]''' Paulo Bruno Dybala}} լեհական ծագումով [[արժանթին]]ցի ֆութպոլիստ == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1993 մահեր]]}} <br /> ==== [[Արցախեան Ազատամարտ|Արցախի պատերազմին]] զոհուած ==== {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Garo Kahkejian.jpg|դիրք=right|ստորագրութիւն ={{resize|85%|Կարօ Քահքէճեան<br />մ.[[26 Յունիս|Յունիս 26]]}} |լայնք=220|ընդհանուր=240|վերև=20|աջ=40|ներքև=140|ձախ=|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} * [[12 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Մոնթէ Մելքոնեան]]''' (ծն.[[1957 թուական|1957]], [[ԱՄՆ|Միացեալ նահանգներ]])}} * [[10 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Վաղինակ Աբրահամեան]]''' (ծն.[[1965 թուական|1965]], [[Ստեփանակերտ]])}} * [[17 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Շահէն Մեղրեան]]''' (ծն.[[1952 թուական|1952]], Կիւլիսթան)}} * [[26 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Կարօ Քահքէճեան]]''' (ծն.[[1962 թուական|1962]], [[Հալէպ]])}} * [[23 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Մհեր Ջուլհաճեան]]''' (ծն.[[1967 թուական|1967]], [[Պէյրութ]])}} ==== Յունուար ==== * [[20 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Օտրի Հեփպըրն]]''' Audrey Hepburn (ծն.[[1929 թուական|1929]])}} բրիտանացի եւ ամերիկացի դերասանուհի ==== Մարտ ==== * {{0}}[[4 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Վարուժան Գոճյեան]]''' Varujan Kojian (ծն.[[1935 թուական|1935]], [[Պէյրութ]])}} հայ [[ջութակ]]ահար եւ խմբավար * [[18 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Լեւոն Ասմարեան]]''' (ծն.[[1922 թուական|1922]])}} հայ գրականագէտ ==== Յունիս ==== * [[10 Յունիս]]․ [[Շաւարշ Քահանայ Պալըմեան]], (ծ․ [[1915 թուական|1915]])․ հոգեւորական, հասարակական գործիչ, ուսումնասիրող եւ յօդուածագիր ==== Յուլիս ==== * [[17 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Համօ Սահեան]]''' (ծն.[[1914 թուական|1914]], Լոր գ. Սիսիանի շրջ. Հայկ.ԽՍՀ)}} արեւելահայ բանաստեղծ ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[4 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Գէորգ Թամանեան]]''' (ծն.[[1910 թուական|1910]], Սան Փեթերսպուրկ)}} հայ ճարտարապետ ==== Նոյեմբեր ==== * [[20 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Փօլ Կիրակոսեան]]''' (ծն.[[1926 թուական|1926]], [[Երուսաղէմ]])}} հայ գեղանկարիչ ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[5 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան]]''' Ardashes Der-Khachadourian (ծն.[[1931 թուական|1931]], Պէյթ Մերի, [[Լիբանան]])}} պատմագէտ, մատենագէտ, բառարանագէտ * [[29 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Մհեր Մկրտչեան]]''' (ծն.[[1930 թուական|1930]], Լենինական)}} հայ, խորհրդային դերասան * [[31 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Զվիատ Կամսախուրտիա]]''' (ზვიად გამსახურდია, ծն.[[1939 թուական|1939]])}} վրացի քաղաքակն գործիչ [[Ստորոգութիւն:1993]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] olhimpxvrbnpxy2y2se3qnomzyeo2b1 0 7829 252889 227733 2026-07-21T09:00:20Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252889 wikitext text/x-wiki '''1998 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 98^րդ տարին է * 1998-ը նշուեր է որպէս «Ովկիանոսի տարի» {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Jaden smith 2009.jpg|մինի|241x241փքս|[[Ճէյտըն Սմիթ]]]] [[Պատկեր:Գալուստ Խանենց.jpg|մինի|183x183px|[[Գալուստ Խանենց]]]] [[Պատկեր:Gevorg Emin.JPG|մինի|185x185px|[[Գէորգ Էմին]]]] [[Պատկեր:Sero Khanzadyan.JPG|մինի|180x180փքս|[[Սերօ Խանզադեան]]]] [[Պատկեր:Frank Sinatra '57.jpg|մինի|153x153փքս|[[Ֆրանք Սինաթրա]]]] [[Պատկեր:Vahe Vahian 1980.jpg|մինի|180x180փքս|[[Վահէ Վահեան]]]] [[Պատկեր:Hrayr Marukhyan.JPG|մինի|178x178փքս|[[Հրայր Մարուխեան]]]] == Դէպքեր == ==== Մարտ ==== * {{0}}[[1 Մարտ]]՝ «Թայթընիքը» դարձաւ $ 1 միլիարը հատած առաջին ֆիլմը ==== Մայիս ==== * Կը հիմնուի [[Արմենիքա (պարբերաթերթ)|Արմենիքա եռամսեայ յունալեզու պարբերաթերթը]]․ Գա­րէա­յի «Ա­զա­տա­մարտ» ա­կում­բի հրատարակութիւն ([[Աթէնք]], [[Յունաստան]]) ==== Յունիս ==== * {{0}}[[3 Յունիս]]՝ Հաննովերի եւ Համպուրկի միջեւ արագընթաց գնացքը ուղիէն դուրս ելլելուն պատճառաւ եղաւ 101 զոհ ==== Յուլիս ==== * [[17 Յուլիս]]՝ Սանքթ Փիթըրսպուրկին մէջ Նիքոլաս II ցարը եւ իր ընտանիքը սրբադասուեցան ==== Աւգոստոս ==== * {{0}}[[7 Օգոստոս]]՝ Թանզանիոյ Տար էս Սալաամին եւ Քենիոյ Նայրոպիին մէջ ամերիկեան դեսպանատուներուն պայթիւններուն զոհ գնաց 224 հոգի ==== Հոկտեմբեր ==== * [[17 Հոկտեմբեր]]՝ [[Նիճերիա|Նիճերիոյ]] մէջ նաւթամուղի մը պայթիւնին պատճառաւ զոհուեցաւ 1082 հոգի ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[6 Դեկտեմբեր]]՝ զինուորական Հուկոյ Չաւեսը ընտրուեցաւ Վենեսուէլային նախագահ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1998 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[8 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Ճէյտըն Սմիթ]]'''<ref>{{resize|85%|Դերասան [[Ուիլ Սմիթ]]ի որդին է}}</ref> Jadon Smith}} ամերիկացի դերասան, երգիչ ==== Անստոյգ ամսաթիւով ==== [[Լամիէ Աճի Պաշար]]․ «Իսլամական Պետութեան» սեռային ստրկութեան զոհ եղած է, ինչպէս նաեւ իր վեց քոյրերը։ «Զախարով»ի մրցանակակիր (2016) == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1998 մահեր]]}} ==== Յունիս ==== * {{0}}[[4 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Գալուստ Խանենց]]''' (ծն.[[1940 թուական|1940]], [[Թեհրան]])}} իրանահայ գրող * [[11 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Գէորգ Էմին]]''' (բուն անունով՝ Կառլէն Մուրադեան, ծն.[[1919 թուական|1919]], Աշտարակ)}} հայ գրող, բանաստեղծ * [[26 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Սերօ Խանզադեան]]''' (ծն.[[1915 թուական|1915]], Գորիս)}} հայ, խորհրդային արձակագիր ==== Մայիս ==== * [[14 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Ֆրանք Սինաթրա]]''' Frank Sinatra (ծն.[[1915 թուական|1915]])}} ամերիկացի երգիչ ==== Օգոստոս ==== * [[19 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Վահէ Վահեան]]''' (ծն.[[1908 թուական|1908]], Կիւրին)}} բանաստեղծ, գրող ==== Նոյեմբեր ==== * [[23 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Կարպ Խաչվանքեան]]''' (ծն.[[1923 թուական|1923]], [[Ախալցխա]])}} հայ դերասան ==== Դեկտեմբեր ==== * [[21 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Հրայր Մարուխեան]]'''<ref>{{resize|85%|Մահացած է [[Աթէնք]], թաղուած է Երեւանի քաղաքային պանթէոնին մէջ}}</ref> (ծն.[[1928 թուական|1928]], Քերմանշահ, Իրան)}} հասարակական-քաղաքական գործիչ * [[27 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Գէորգ Աճեմեան]]'''<ref>{{resize|85%|Դերասան [[Հայաստանի Ազատագրութեան Հայ Գաղտնի Բանակ|ASALA կազմակերպութեան]] հիմնադիրներէն մեկն է}}</ref> (ծն.[[1932 թուական|1932]], [[Սուրիա]])}} գրող ** Անստոյգ օրով՝ ** {{resize|90%|'''[[Խաչիկ Ամիրեան]]''' (ծն.[[1915 թուական|1915]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} գրագետ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1998]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] sxbztk90d4bmzlvzzr0afs4f59qa2iu 2 10311 252821 249272 2026-07-21T07:55:18Z HoMen 269 /* Ուրիշ ազգութեամբ */ 252821 wikitext text/x-wiki {{#babel: hyw-N|el-N|hy-4|en-4|fr-4|es-2}} [[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 05:13, 29 Ապրիլ 2019 (UTC) == Ստեղծած յօդուածներ == <div style="height: 300px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA;"> === Անձեր === <div class="style=&quot;-moz-column-count:1;"> ==== Յոյն անձնաւորութիւններ ==== * [[Մարիքա Գոթոբուլի]] * [[Մարիա Գալաս]] * [[Մարինելա]] * [[Փինելոբի Տելթա]] * [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] * [[Բերդիքաս Ա․ Մակեդոնացին]] * [[Թեմիսթոքլիս]] * [[Փերիքլիս]] * [[Քլիսթենիս]] * [[Սինիքիա]] * [[Թուքիտիտիս]] * [[Իրոտոթոս]] * [[Էվրիփիտիս]] * [[Սոֆոքլիս]] * [[Էսհիլոս]] * [[Սթաւրոս Քսարխաքոս]] * [[Լեֆթերիս Բաբատոբուլոս]] * [[Իսիոդոս]] * [[Սթամաթա Ռեվիթի]] * [[Իոանիս Քափոտիսթրիաս]] * [[Ֆետրա]] * [[Տեմիս Ռուսոս]] * [[Վանկելիս Փափաթանասիու]] * [[Ատոնիս Սամարաքիս|Անտոնիս Սամարաքիս]] * [[Նիքիֆորոս Լիթրաս]] * [[Նիքոս Հածիքիրիաքոս-Կիքաս]] * [[Նիքոլաոս Կիզիս]] * [[Նիքոլաոս Կիզիս, գործերը]] * [[Եորղոս Եաքովիտիս]] * [[Եորղոս Եաքովիտիս, գործերը]] * [[Թոլիս Վոսքոփուլոս]] * [[Եանիս Անթեթոքունպօ|Եանիս ԱՆթեթոքումպօ]] * [[Նիքոս Քսիլուրիս]] * [[Հիփաթիա]] * [[Մանոս Խածիտաքիս]] * [[Մելինա Մերքուրի]] * [[Միքիս Թէոտորաքիս]] * [[Օտիսէաս Էլիթիս]] * [[Եորղոս Սեֆերիս|Եորղոս Սոֆերիս]] * [[Մանոս Խածիտաքիս]] *[[Եանիս Սմարաղդիս]] ==== Ազգութեամբ հայ ==== * [[Վարդուհի Քալանթար]] * [[Մատթէոս քհնյ. Բարաղամեան]] * [[Բենիամին Մարգարեան]] * [[Ազնիւ Պետրոսեան]] * [[Դանիէլ Դանիէլեան|Դանիէլ Դանիէլիեան]] * [[Գրիգոր Աղանեան]] * [[Ալբերտ Ազարեան]] * [[Շաւարշ Քահանայ Պալըմեան|Շաւարշ քհնյ․ Պալըմեան]] * [[Սասունցի Մուշեղ]] * [[Արա Տինկճեան]] * [[Արթօ Թունճպոյաճեան|Արթօ Թունճոպոյաճեան]] * [[Գրիգոր Պարթեւեան]] * [[Փոլ Ֆարաճեան]] * [[Վահէ Արծրունի]] * [[Արամ Քերովբեան]] * [[Լէյլի]] * [[Գրիգոր Գարաճեան]] * [[Անտոն Կազէլ]] * [[Յարութիւն Քիւրքճեան|Յարութիւն Թիւրքճեան]] * [[Մինաս Վարդապետ, Տիգրանեան]] * [[Գէորգ Վարժապետեան]] * [[Կարապետ Ղազարեան]] * [[Մարիքա Նինու]] * [[Գէորգ Փափազեան]] * [[Վազգէն Եսայեան]]*** * [[Սահակ Արք․ Այվազեան]] * [[Տիանա Աբգար]] * [[Յակոբ Սիրունի]] * [[Կարօ Գէորգեան]] * [[Արսէն Պալեան]] * [[Սօս Վանի]] * [[Օննիկ Զաքարեան]] * [[Սարգիս Սերոբեան]] * [[Գէորգ Ծ. Վ. Թուրեան|Գէորգ Ծ․Վ․ Թուրեան]] * [[Հայկանոյշ Մարք|Հայկանուշ Մարք]] * [[Ահարոն Ստեփանեան]] ==== Ուրիշ ազգութեամբ ==== * [[Սուզան Պ․ Անթոնի]] * [[Աքթա Ճիպրին Աայ]] * [[Քորազոն Ագինօ]] * [[Պլանշ Նորթոն]] * [[Էլիզապէթ Պլաքուէլ]] * [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] * [[Տորոթի Սաթոն]] * [[Կերթի Գորի]] * [[Օլկա Թոկարչուկ]] * [[Պեթի Ուիլիամս]] * [[Լամիէ Աճի Պաշար]] * [[Նատիա Մուրատ]] * [[Ճէյն Ատամս]] * [[Իմելտա Մարքոս]] * [[Կրէյս Քելի]] * [[Էլինոր Ռուզվելթ]] * [[Ժիզել Պիւնտհեն]] * [[Կոլտա Մէյր]] * [[Օպրի Փլազա]] * [[Շէյք Հասինա]] * [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] * [[Կրէյս Մուկապէ]] * [[Հինտա Տէպայ Իթնօ]] * [[Շանթալ Պիա]] * [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] * [[Քաթրին Քլարք]] * [[Լիւսի Սթոն]] * [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] * [[Մերի Ճաքսոն]] * [[Հերթա Միւլըր]] * [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] * [[Աւրիլ Հէյնզ]] * [[Պենազիր Պութօ]] * [[Ճոան Պաէզ]] * [[Մերի Շելլի]] * [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] * [[Ճէյն Օսթըն]] * [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] * [[Ակնես Քալամար]] * [[Անն Իտալկօ]] * [[Սինտի Քրաուֆորտ]] * [[Ճէյն Ֆոնտա]] * [[Սոֆիա Լորեն]] * [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] * [[Քլոտիա Գարտինալէ]] * [[Մոնիքա Պելուչի]] * [[Ճորճ Կալըբ]] * [[Ճիւզեբէ Ֆարինա]] * [[Ճովանի Պաթիսթա Փիրանեզի]] * [[Ուոլֆկանկ Ամատէուս Մոցարթ]] * [[Մարթին Նուրտընսթրըմ|Մարթին Նուրռընսթրըմ]] * [[Ապտուլրազաք Կըրնա]] * [[Ալ Պանօ]] * [[Ժերար Ֆիլիփ]] * [[Ճիւզեփէ Վերտի]] * [[Նարժես Մուհամատի]] * [[Օկիւստ Էսքոֆիէ]] * [[Փաթրիք Մոտիանօ]] * [[Չիք Քորէա|Չիք Կորէա]] * [[Փեփինօ տի Քափրի]] * [[Փօլ Նիուման]] * [[Ժան Պառէ]] * [[Էօժէն Տելաքրուա]] * [[Ռենուար]] * [[Էյմի Ուայնհաուս]] ==== Հին Յունաստան ==== ===== եղելութիւններ ===== * [[Փանաթինէա]] * [[Էքաթոմվէոն|Էքաթոմվիոն]] * [[Փիանեփսիոն]] ===== դիցաբանութիւն - (անձեր, էակներ, բաներ) ===== * [[Աթինա]] * [[Տիմիթրա]] * [[Բերսեֆոնի]] * [[Իրինի]] * [[Գլիթէմնիսթրա]] * [[Իլեքթրա]] * [[Իֆիղենիա]] * [[Բասիֆայի]] * [[Ամիմօնի]] * [[Թիհի]] * [[Սելինի]] * [[Էսթիա]] * [[Էքաթի]] * [[Էվրիֆաէսա]] * [[Միրես]] * [[Օգէանիդես]] * [[Խարիթես]] * [[Էդեսիա]] * [[Իրիս]] * [[Էսբերիդես]] * [[Էսբերիդա]] * [[Թեմիս]] * [[Օրես]] * [[Էոս]] * [[Բանդիա]] * [[Արեթուսա]] * [[Նայադես]] * [[Էղլի]] * [[Իլիադես]] * [[Դանայիդես]] * [[Աղլայիա]] * [[Էֆրոսինի]] * [[Թալիա]] * [[Գլիօ]] * [[Մնիմոսինի]] * [[Մնիմի]] * [[Լիթի]] * [[Էրիս]] * [[Արմոնիա]] * [[Աթրոփոս]] * [[Գլոթօ|ԳԼոթօ]] * [[Լահեսիս]] * [[Նիքս]] * [[Անակի]] * [[Ասթրէա]] * [[Դիքի]] * [[Ամալթիա]] * [[Աւքսօ]] * [[Իղեմոնի]] * [[Աբաթի]] * [[Սթիղա]] * [[Ադրասթիա]] * [[Էրինիես]] * [[Էվնոմիա]] * [[Էվրինոմի|Էվրիմոնի]] * [[Ֆիվի]] * [[Էլեֆանտիդա]] * [[Էրսի]] * [[Գրինօ]] * [[Բոլիքսօ]] * [[Բասիֆայի]] * [[Բասիթէա]] * [[Գիրգի]] * [[Իմերա]] * [[Ամֆիթրիթի]] * [[Գիրես]] * [[Ամիմօնի|Անիմօնի]] * [[Օյզիս]] * [[Ֆիլոթիս]] * [[Արբիիես]] * [[Դիօնի]] * [[Էխիդնա]] * [[Եադես]] * [[Ղրէես]] * [[Նիմֆես]] * [[Իոնիդես]] * [[Բլիադես]] * [[Նիրիիդես]] * [[Արիադնի]] * [[Խիմէրա]] * [[Իօ]] * [[Եւրոբոսի գուրոս]] * [[Ախելո՛ոս (դիցաբանութիւն)]] * [[Ինահոս (դիցաբանութիւն)|Ինահոս]] * [[Մակեդոնաս (դիցաբանութիւն)|Մակեդոնաս]] * [[Մուսաներ]] * [[Մինոաս]] * [[Մինոթաւրոս]] * [[Նեսթոր]] * [[Մենելաոս]] * [[Աղամեմնոնաս]] * [[Թիսէաս]] * [[Էգէաս]] * [[Ովկիանոս (դիցաբանութիւն)|Ովկիանոս]] * [[Էթրա]] * [[Փիթէաս]] * [[Էմոս (թագաւոր)|Էմոս]] * [[Ռոտոփի (թագուհի)|Ռոտոփի]] * [[Քուրիթես]] * [[Քրոնոս]] * [[Ռէա]] * [[Իդէի Տաքթիլի]] * [[Եւրոպա (դիցաբանութիւն)|Եւրոպա]] * [[Աղինոր]] * [[Թիլեֆասա]] * [[Թիթիս]] * [[Ուրանոս (դիցաբանութիւն)|Ուրանոս]] * [[Եէա]] * [[Նեղոս (դիցաբանութիւն)|Նեղոս]] * [[Քադմոս]] === Պատմական շրջաններ, Հնաբանական վայրեր === ==== Մեծ Յունաստան, Յունաստան ==== * [[Արմենիի յետ-մինոասեան գերեզմանատուն|Արմենիի յետ մինոասեան գերեզմանատուն]] * [[Մելիթի (Ֆլորինա)]] * [[Վոթիէա]] * [[Լիկիսթիդա]] * [[Էորդէա]] * [[Էլիմիա]] * [[Իխնէ]] * [[Հին Բելա]] * [[Միեզա]] * [[Հին Բելա]] * [[Աթալանտի (Վոթիէա)]] * [[Քիրոս (Մակեդոնիա)]] * [[Քիրոս]] * [[Իխնէ (Միջագետք)]] * [[Էդեսա (Միջագետք)]] * [[Վերղինա]] * [[Հին Էղես]] * [[Բաթրայի հռոմէական երաժշտանոց]] * [[Բաթրայի հռոմէական մարզադաշտ]] * [[Դիբիլոն]] * [[Սթոա թու Աթալու]] * [[Իրոտու Ադիքու Օտէոն|Իրոդու Ադիքու Օտէոն]] * [[Վենետիկեան բերդ, Քիթիրա]] * [[Այիա Սոֆիա քարայր, Միլոփոթամոս|Այիա Սոֆիա քարայր, Քիթիրա]] * [[Իրոտու Ադիքու Երաժշտանոց|Իրոտու Ադիքու Օտէոն]] * [[Իդէօ Ադրօ]] * [[Քնոսոս]] * [[Մալիա]] * [[Զաքրոս]] * [[Ֆեսթոս]] * [[Զոմինթոս]] * [[Մարաթոն Էանդիտա]] * [[Էվրիփիտիս քարայր]] * [[Միկինես]] * [[Այիոս Նիքոլաոս բերդ]] * [[Ասպետներու Աւագ Պետին Պալատ (Ռոտոս)|Ասպետներու Աւագ Պետին պալատ]] * [[Լինտոսի Աքրոփոլիս (Ռոտոս)|Լինտոսի Աքրոփոլիս]] * [[Ռոտոսի Աքրոփոլիս]] * [[Ռոտոսի միջնադարեան քաղաք]] * [[Քոլոնա հնավայր, Էղինա]] * [[Մեղարա Իվլէա]] * [[Աքրոնաֆփլիա]] * [[Այիոս Նեքթարիոս եկեղեցի (Էղինա)|Այիոս Նեքթարիոս, Էղինա]] * [[Փալամիտի բերդ|Փալամիտի]] * [[Պուրծի բերդ|Պուրծի]] * [[Հին Կորնթոս]] * [[Էքադոպետոս տաճար|Էքադոպետոս]] * [[Մենելայոն, Սփարթի]] * [[Էրեթրիա]] * [[Մարաթոնաս]] * [[Թրիզինա]] * [[Քիմի (Մեծ Յունաստան)|Քիմի]] *[[Ղուրնիա]] ==== Ուրիշ տեղեր ==== * [[Արգիլուած Քաղաք|Արգիլուած քաղաք]] * [[Էղեսթա]] * [[Ճարաշ]] * [[Տենտերա]] * [[Իրաքլիա Լիկիսթիս|Իրաքլիա լիկիսթիս]] * [[Բոմբէյ]] * [[Ապու Մինա]] * [[Ղատամիս]] * [[Քիրինի, Լիպիա|Քիրինի]] * [[Քոլարես (Սինթրա)|Քոլարես]] * [[Բաբելոն]] * [[Պուկանտա թագաւորներու դամբաններ, Քասուպի]] * [[Սուրիոյ պատմական քաղաք Պուսրա]] * [[Ճենէ (Մալի)|Ճենէ, Մալի]] * [[Ղատամիս]] * [[Քիրինի, Լիպիա]] * [[Արեւելեան Ռենել]] * [[Նան Մատոլ]] === Հայկական շրջաններ (քաղաքներ, գիւղեր, վանքեր, եկեղեցիներ, դպրոցներ) === * [[Ջուղա, (Նախիջեւան)]] * [[Արճէշի «Խորտակուած Քաղաք»ը]] * [[Ջերմուկ (Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաք)]] * [[Ջերմուկ (գաւառ)]] * [[Չնքուշ (Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաք)]] * [[Սուրբ Կիրակոս (Տիգրանակերտ)|Ս․ Կիրակոս, Տիգրանակերտ]] * [[Այգեհատ]] * [[Շատախ (գաւառ)|Շատախ]] * [[Հայաստանի Բնապահպանման Տարածքներու Ցուցակ]] * [[Հալիձորի բերդ]] * [[Ջուղայի հայկական գերեզմանատունը]] * [[Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցի|Աղթամարի Ս․ Խաչ Եկեղեցի]] * [[Նարեկայ Վանք]] * [[Վարագայ (Սուրբ Նշանի) Վանք|Վարագայ Ս․ Նշանի Վանք]] === Հայկական գաղութներ / Կրթական հաստատութիւններ === * [[Կոստանդնուպոլսոյ Հայոց Պատրիարքութիւն|Կոստանդնուպոլսոլ Հայոց Պատրիարքութիւն]] * [[Պոլսահայեր]] * [[Հայերը Յունաստանի մէջ]] * [[Սփիւռքի հայկական կրթական հաստատութիւններու ցուցակ]] * [[Աֆիոնքարահիսարի հայերը|Աֆիոն Քարահիսարի հայերը]] * [[Կրետէի հայերը]] * [[Քերքիրայի հայերը]] * [[Քեֆալոնիայի հայերը]] * [[Նաֆփլիոնի հայերը]] * [[Փաթրայի հայերը]] * [[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]] * [[Սելանիկի հայկական գաղութը]] * [[Նշան Փալանճեան Ճեմարան]] === Հայկական հասարակական, կրթամշակութային, ընկերային ցանցեր === * [[Զարդիս մատենաշար]] * [[Երդիք (յայտագիր)|Երթիք]] * [[Զնտուկ]] * [[Զարմանազան]] * === Ուրիշ հայկական նիւթեր === ==== հրատարակութիւններ, Վէպեր ==== * [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] * [[Օ՜, ինչ աղուոր է եղեր Փանաման (Մանկապատանեկան վիպակ)]] * [[«ՀԱՅ ԿԻՆԸ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ եւ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿԵԱՆՔԻ ՄԷՋ, 100 Կին Կեանք»|100 հայ կիներ]] * [[Ու ես կ՛երթամ (Ճամբորդագրութիւն)|Ու ես կ՛երթամ]] * [[Զարթօնք (վէպ)]] * [[Խոդեդան]] * [[Ռանչպարների Կանչը|Ռանչպարների կանչը]] ==== Մշակոյթ / Մամուլ ==== * [[Լիոնի փողոցները (պատկերազարդ ամսագիր)|Լիոնի փողոցները]] * [[Արմենիքա (պարբերաթերթ)]] * [[Սիւնիք-Արցախեան տոհմիկ տարազներ|Արցախ-Սիւնիքի տոհմիկ տարազներ]] * [[Ս․ Ծնունդի Աւետում|Ս․ Ծննդեան Աւետում]] === Մշակոյթ / Արուետ === ==== Գրականութիւն ==== * [[Ցատկելուս պատճառը]] * [[Մարթին Իտըն]] ==== Ժապաւէններ ==== * [[Շիքակոյէն հօրաքոյրը]] * [[Ամատէուս]] * [[Մամմա Մի՛ա! (ժապաւէն)|Մամմա Մի՛ա]] * [[Ոչ մէկ լուր արեւմտեան ճակատէն (ժապաւէն)|Ոչ մէկ լուր արեւմտեան ճակատէն]] * [[Պանտ օֆ պրատըրս (Band of brothers)]] * [[Տը Փասիֆիք (The Pacific)]] * [[Քազապլանքա (ժապաւէն)|Քազապլանքա]] * [[Մերի Փոփինս (ժապաւէն, 1964)|Մերի Փոփինս]] * [[Սիրելի Կողովագնդակ (Dear Basketball)|Սիրելի Կողովագնդակ]] ==== Երգեր/Նուագախումբներ ==== * [[The Supremes]] * [[Au clair de la lune (երգ)|Au clair de la lune]] * [[Լէ Շանզելիզէ (Les Champs-Élysées), երգ]] * [[Սուփերքալիֆրաճիլիստիքեքսփիալիտոշիուս]] * [[Element Band]] * [[Armenian Navy Band]] * [[Night Ark]] * [[Պիթլս]] * [[Փիրէային տղաքը (երգ)|Փիրէային տղաքը]] === Աշխարհագրութիւն - === ==== Երկիրներ-շրջաններ ==== * [[Կալիսիա]] * [[Սիերա Լէոն]] * [[Սողոմոնեան Կղզիներ|Սողոմոնեան կղզիներ]] * [[Պրունէյ]] * [[Բիւզանդիոն]] * [[Մոնաքօ]] * [[Պելոպոնես]] * [[Պոնտոս]] * [[Մատակասքար]] * ==== Բիւզանդիոնի ժամանակաշրջան ==== * [[Թեմ (Բիւզանդիոն)|Թեմ, Բիւզանդիոն]] * [[Վաասբրաքանիա (Բիւզանդիոնի Թեմ)|Վաասբրաքանիա]] * [[Արմենիաքոն Թեմ|Արմենիաքոն]] * [[Քաթեբանօ]] ==== Քաղաքներ ==== * [[Անսերմա, Քալտաս]] * [[Պիթոլա]] * [[Ռիանիօ]] * [[Աղեքսանտրիա]] * [[Կէորկենի]] * [[Լիպօ Քսիան]] * [[Սալամանքա]] * [[Քարթախենա (Քոլումպիա)|Քարթախենա]] * [[Մոնթէ Քարլօ]] * [[Աֆիոնքարահիսար]] *[[Կալիլէա]] * ===== Յունական քաղաքներ ===== * [[Մեսողի, Քերքիրա]] * [[Պենիցես, Քերքիրա]] * [[Այիոս Իոանիս Բերիսթերոն, Քերքիրա]] * [[Սթրոկիլի, Թինալիոն Քերքիրա]] * [[Սթրոկիլի, Մելիթիէոն Քերքիրա]] * [[Սթրոկիլի, Արթա]] * [[Բելա]] * [[Ալորոս]] * [[Հին Բելա]] * [[Թրոբէուխոս]] * [[Անօ Քլինես]] * [[Քոզանի]] * [[Էդեսա]] * [[Սքիդրա]] * [[Եւրոբոս]] * [[Իխնէ]] * [[Սելանիկ]] * [[Նաֆփլիօ]] * [[Փաթրա]] * [[Կորնթոս]] * [[Փիրէա]] * [[Մեղարա]] * [[Մաթալա]] * [[Իրաքլիօ]] * [[Ռեթիմնօ]] ==== Լեռներ, բլուրներ․․․ ==== * [[Թաումաթաուաքաթանկիհանկաքոաուաուոթամաթէաթուրիբուքաքաբիքիմաունկահորոնուքուբքքայիֆենուաքիթանաթահու]] * [[Ռիլա (լեռնաշղթայ)|Ռիլա]] * [[Բիրին (լեռնաշղթայ)|Բիրին]] * [[Քուլա (լեռնաշղթայ)|քուլա լեռնաշղթայ]] * [[Վեզուվիօ]] ===== Յունաստանի լեռներ, լեռնաշղթաներ ===== * [[Բիէրիա Օրի]] * [[Վուրինոս]] * [[Վերմիօ]] * [[Փարնասոս|Բարնասոս]] * [[Ողիմպոս]] * [[Զաս|Զաս լեռ]] * [[Փսիլորիթիս]] * [[Լեֆքա Օրի (լեռնաշղթայ)|Լեֆքա Օրի]] * [[Միթիքաս (լեռնագագաթ)|Միթիքաս]] * [[Էմոս]] * [[Ֆրաքթօ (լեռ)|Ֆրաքթօ]] * [[Հայտու (լեռ)|Հայտու]] * [[Սթամնա (լեռ)|Սթամնա]] * [[Էլաթիա (լեռ)|Էլաթիա]] * [[ֆալաքրօ]] * [[Փինտոս]] * [[Սմոլիքաս|Սմոլաքաս]] * [[Ծումերքա]] * [[Ղրամոս]] * [[Թիմֆի]] * [[Աղրաֆա]] * [[Լամքոս]] * [[Իդա (լեռ)|Իդա]] * [[Ռոտոփի (լեռնաշղթայ)|Ռոտոփի]] * [[Վորաս]] * [[Կիոնա]] * [[Վարդուսեա|Վարդուսիա]] ==== կիրճեր, դաշտեր․․․ ==== * [[Մեծ Ռիֆթ հովիտ]] * [[Վիքոս կիրճ]] * [[Սամարիա կիրճ (Կրետէ)|Սամարիա կիրճ]] * [[Ուրուկույէյի արօտադաշտ|Ուրուկույէի արօտադաշտ]] * [[Բամբա]] ==== լիճեր ==== * [[Քրեմասթոն լիճ|Քրեմասթոն]] * [[Թրիհոնիդա լիճ|Թրիհոնիդա]] * [[Լիսիմահիա լիճ|Լիսիմահիա]] * [[Քասթրաքի լիճ|Քասթրաքի]] * [[Սթրաթոս լիճ|Սթրաթոս]] * [[Կալիլէայի ծովը|Կալիլէայի լիճ]] * [[Պլետ լիճ|Պլետ]] * [[Ռիլայի եօթը լիճեր]] * [[Ասալ լիճ|Ասալ]] ==== Գետեր ==== * [[Լուդիաս]] * [[Ախելո՛ոս]] * [[Ինահոս գետ (Արղոլիդա)]] * [[Ինահոս գետ|Ինահոս]] * [[Տրակոր (գետ)]] * [[Ցրնա (գետ)]] * [[Ռիօ Կրանտէ]] * [[Միլոփոթամոս, Քիթիրա|Միլոփոթամոս]] * [[Ախելո՛ոս]] * [[Ալիաքմոնաս]] * [[Աո՛ոս]] * [[Արախթոս]] * [[Աղրաֆիոթիս (գետ)|Աղրաֆիոթիս]] * [[Թաւրոփոս]] * [[Վոյտոմաթիս|Վոյտամաթիս]] * [[Աքսիոս]] * [[Լուրոս]] * [[Սթրիմոնաս]] * [[Փինիոս (Թեսալիա)]] * [[Փինիոս (Պելոպոնես)]] * [[Տոսփաթիս]] * [[Նեսթոս (գետ)|Նեսթոս]] * [[Էվրոս (գետ)|Էվրոս]] * ==== Պուրակներ, բնապահպանման շրջաններ ==== * [[Great Sand Dunes ազգային պուրակ եւ պահեստ|Great Sand Dunes]] * [[Ալոնիսոս ծովային պուրակ]] * [[Փինտոս ազգային պուրակ|Փինտոս ազգայն պուրակ]] * [[Տելթա Աքսիոս ազգային պուրակ]] * [[Վիքոս-Աո՛ոս ազգային պուրակ|Վիքոս-Աո՛ոս ազգաին պուրակ]] * [[Թեմպի հովիտ]] * [[Լորտ Հաու Կղզիին Ծովային Պուրակ|Լորտ Հաու Կղզիին ծովային պուրակը]] * [[Ռիլա Ազգային Պուրակ|Ռիլա ազգային ․․․․]] * [[Բիրին Ազգային Պուրակ|Բիրին ազգային ․․․]] * [[Ռոտոփի լեռնաշղթայի Ազգային Պուրակ|Ռոտոփի լեռնաշղթայի ազգային․․․]] * [[Կեդրոնական Պալքան Ազգային Պուրակ|Կեդրոնական Պալքան ազգային ․․․․]] * [[Ռոտոփի լեռնային միախառն անտառներ]] * [[Պալքանեան միախառն անտառներ]] * ==== Միջազգային ճանաչումի արահետներ ==== * [[Եւրոպական Արահետ E4|Եւրոպական Արահետ Ε]]4 ==== Կղզիներ ==== * [[Քիհնու]] * [[Լորտ Հաու Կղզի]] * [[Պոլին Բուրգը|Պոլին բուրգը]] ==== Յունական Կղզիներ, թերակղզիներ․․ ==== * [[Սամոս]] ===== Արղոսարոնիքոս ===== * [[Սփեցես]] ** [[Սփեցոփուլա]] * [[Տոքոս (կղզի, Իտրա)|Տոքոս]] * [[Իտրա]] ** [[Այիոս Եորղոս, Իտրա]] * ===== Սարոնիքոս ծոց ===== * [[Սալամինա]] * [[Փորոս]] * [[Մեթանա]] * [[Ակիսդրի]] ** [[Դորուսա, Ակիսդրի]] ** [[Քիրա, Ակիսդրի]] * [[Էղինա]] * [[Այիոս Թոմաս Տիափորոն]] * [[Ֆալքոներա]] * [[Իտրուսա]] * [[Փաթրոքլոս, կղզիակ|Փաթրոքլոս]] * [[Աթալանդի կղզիակ]] * [[Ռեւիթուսա]] * [[Ֆլեւես]] * [[Արսիդա]] * [[Վելոփուլա]] * [[Փսիթալիա]] * [[Մեթոփի]] * [[Սփալաթրոնիսի]] ===== Սփորատես ===== *[[Սքիրոս (կղզի)|Սքիրոս]] *[[Սփորատես]] * [[Ալոնիսոս]] ** [[Ատելֆի, Ալոնիսոս]] ** [[Քիրա Փանայիա, Ալոնիսոս]] ** [[Փերիսթերա, Ալոնիսոս]] ** [[Եուրա, Ալոնիսոս]] *** [[Փրասօ, Եուրա|Փրասօ,]] ** [[Սքանծուրա, Ալոնիսոս]] ** [[Փիփերի, Ալոնիսոս]] ** [[Փսաթուրա, Ալոնիսոս]] ** [[Լեխուսա, Ալոնիսոս|Լեհուսա, Ալոնիսոս]] * [[Սքիրոս (կղզի)|Սքիրոս]] ** [[Վալաքսա, Սքիրոս|Վալաքսա]] ** [[Սքիրոփուլա, Սքիրոս|Սքիրոփուլա]] ** [[Սարաքինօ, Սքիրոս|Սարաքինօ]] ** [[Փլաթի Սքիրու|Փլաթի]] ** [[Ռինիա Սքիրու|Ռինիա]] * [[Սքիաթոս]] ** [[Ցուկրիա, Սքիաթոս|Ցուկրիա]] ===== Տոտեքանիսա ===== * [[Տոտեքանիսա]] * [[Թիլոս]] * [[Քասոս]] * [[Այիա Քիրիաքի, Քալիմնոս]] * [[Սիմի]] * [[Քալոլիմնոս, Քալիմնոս|Քալոլիմնոս]] * [[Քալաւրոս, Քալիմնոս|Քալաւրոս]] * [[Քալիմնոս]] * [[Փլաթի, Քալիմնոս|Փլաթի]] * [[Փիթա, Քալիմնոս|Փիթա]] * [[Սաֆոնիտի, Քալիմնոս|Սաֆոնիտի]] * [[Ներա, Քալիմնոս|Ներա]] * [[Նեքրոթիքի, Քալիմնոս|Նեքրոթիքի]] * [[Այիոս Անտրէաս, Քալիմնոս|Այիոս Անտրէաս]] * [[Այիա Քիրիաքի]] * [[Մաւրա, Լերոս|Մաւրա]] * [[Փիղանուսա, Լերոս|Փիղանուսա]] * [[Փլաքա, Լերոս|Փլաքա]] * [[Սթրոկիլի, Լերոս|Սթրոկիլի]] * [[Մեղալօ Լիվատի, Լերոս|Մեղալօ Լիվատի]] * [[Թրիփիթի, Լերոս|Թրիփիթի]] * [[Ֆարմաքոնիսի]] * [[Լեւիթա]] * [[Փաթմոս]] * [[Լերոս]] * [[Արհակելոս, Լերոս|Արհակելոս]] * [[Վելոնա, Լերոս|Վելոնա]] * [[Ղլարոս, Լերոս|Ղլարոս]] * [[Ցուքաքի, Արքի|Ցուքաքի]] * [[Սմիներոնիսի, Արքի|Սմիներոնիսի]] * [[Ցուքա, Արքի|Ցուքա]] * [[Փսաթոնիսի, Արքի|Փսաթոնիսի]] * [[Ավափթիսթօ, Արքի|Ավափթիսթօ]] * [[Քումարոս,Արքի|Քումարոս]] * [[Սթրոկիլօ, Արքի|Սթրոկիլօ]] * [[Մաքրոնիսի, Արքի|Մաքրոնիսի]] * [[Սփոլաթօ, Արքի|Սփոլաթօ]] * [[Քալովոլոս, Արքի|Քալովոլոս]] * [[Մարաթոս, Արքի|Մարաթոս]] * [[Արղելուսա, Արքի|Արղելուսա]] * [[Քունելոնիսի, Աղաթոնիսի|Քունելոնիսի]] * [[Ղլարոս, Աղաթոնիսի|Ղլարոս]] * [[Ներոնիսի, Աղաթոնիսի|Ներոնիսի]] * [[Փրասօ]] * [[Սթրոկիլի, Աղաթոնիսի|Սթրոկիլի]] * [[Փիթա, Աղաթոնիսի|Փիթա]] * [[Այիոս Եորղոս, Մեղիսթի|Այիոս Եորղոս]] * [[Աղրիելէա, Մեղիսթի|Աղրիելէա]] * [[Մեղալօ Մաւրօ Փոյինի]] * [[Միքրօ Մաւրօ Փոյինի]] * [[Փոլիֆատոս տիօ]] * [[Փոլիֆատոս էնա, Մեղիսթի]] * [[Փսորատիա, Մեղիսթի]] * [[Փսոմի, Մեղիսթի]] * [[Անտիթիլոս]] * [[Ղայտարոս (Թիլոս)|Ղայտարոս, Թիլոս]] * [[Հալքի (Տոտեքանիսա)|Հալքի]] * [[Լիփսի]] * [[Փսերիմոս]] * [[Աղաթոնիսի]] * [[Լեւիթա]] * [[Քասթելոռիզօ]] * [[Ալիմիա]] * [[Արքի]] * [[Նիմոս]] * [[Թելենտոս]] * [[Քինարոս (Տոտեքանիսա)|Քինարոս]] * [[Ֆարմաքոնիսի]] * [[Սիրնա]] * [[Զաֆորաս]] * [[Քացաղրելի]] * [[Օֆիտուսա]] * [[Փոնտիքուսա]] * [[Մեսոնիսի|Միսոնիսի]] * [[Քուցոմիթի]] * [[Թիղանի]] * [[Ֆոքիոնիսիա|Ֆոքիոնիսի]] * [[Քունուփի]] * [[Հոնտրոնիսի]] * [[Այիա Քիրիաքի]] * [[Հոնտրօ]] * [[Ղլինօ]] * [[Ասթիփալէա]] * [[Եալի]] * [[Նիսիրոս]] * [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]] * [[Քարփաթոս]] *[[Իմիա]] * ===== Հիւսիսային Էգէականի կղզիներ ===== * [[Իքարիա]] * [[Ֆուրնի]] * [[Ֆուրնի կղզի]] * [[Թիմենա]] * [[Ալաթոնիսի, Ֆուրնի]] * [[Թիմենաքի, Ֆուրնի]] * [[Քիսիրեա, Ֆուրնի|Քիսիրիա, Ֆուրնի]] * [[Սթրոկիլօ, Ֆուրնի]] * [[Մաքրոնիսի, Ֆուրնի]] * [[Անթրոփոֆաս, Ֆուրնի|Անթրոբոֆաս, Ֆուրնի]] * [[Միքրոս Անթրոփոֆաս, Ֆուրնի|Միքրոս Անթրոբոֆաս, Ֆուրնի]] * [[Այիոս Մինաս, Ֆուրնի]] ===== Քիքլատես ===== * [[Քիքլատես]] * [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]] ** [[Տիտիմի, Սիրոս|Տիտիմի]] * [[Թիրասիա]] * [[Եարոս]] * [[Տեսփոդիքօ|Տեսփոթիքօ]] * [[Անտիքերիա, Ամորղոս|Անտիքիրա, Ամորղոս]] * [[Հրիստիանի, Թիրա]] * [[Մաքրոնիսոս]] * [[Փահիա]] * [[Ֆթենա, Անաֆի]] * [[Մաքրա, Անաֆի]] * [[Փրասուրա]] * [[Մաքարես կղզիներ]] * [[Իրաքլիա]] * [[Տոնուսա]] * [[Քերոս]] * [[Սհինուսա]] * [[Փոքր Քիքլատես]] * [[Նաքսոս]] * [[Անտիփարոս]] * [[Փարոս (կղզի)|Փարոս]] * [[Տիլոս]] * [[Ռինիա (կղզի)|Ռինիա]] * [[Միքոնոս]] * [[Թինոս]] * [[Անտրոս]] * [[Քիմոլոս]] * [[Սիֆնոս]] * [[Սերիֆոս]] * [[Քիթնոս]] * [[Քէա]] * [[Ասփրոնիսի|Ասբրոնիսի]] * [[Անիտրոս]] * [[Ավոլատոնիսի]] * [[Ասքանիա]] * [[Ղլարոնիսի]] * [[Անօ Քուֆոնիսիա]] * [[Քաթօ Քուֆոնիսիա]] * [[Ավելոնիսիա]] * [[Էսhաթի|Էսհաթի]] * ===== Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա) ===== * [[Թիլեվոյիդես (Թաֆյի) կղզիներ]] * [[Մեղանիսի (կղզի)]] ** [[Քիթրոս, Մեղանիսի|Քիթրոս]] ** [[Սքորբիդի, Մեղանիսի|Սքորբիդի]] ** [[Փեթալու, Մեղանիսի|Փեթալու]] ** [[Ալաֆոնիսի, Մեղանիսի|Ալաֆոնիսի]] ** [[Ցոքարի, Մեղանիսի|Ցոքարի]] * [[Փրիկիբոնիսիա Լեֆքատաս (կղզեխումբ)]] * [[Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա)]] * [[Քերքիրա (կղզի)|Քերքիրա]] ** [[Լազարեթօ, Քերքիրա|Լազարեթօ]] ** [[Փոնտիքոնիսի, Քերքիրա|Փոնտիքոնիսի]] ** [[Վիդօ, Քերքիրա|Վիդօ]] ** [[Փերիսթերես, Քերքիրա|Փերիսթերես]] * [[Քիթիրա (կղզի)|Քիթիրա]] * [[Քեֆալոնիա (կղզի)|Քեֆալոնիա]] * [[Իթաքի (կղզի)|Իթաքի]] ** [[Աթոքոս, Իթաքի|Աթոքոս]] * [[Էհինատես|Էհինադես]] * [[Փաքսի (կղզի)|Փաքսի]] * [[Անտիփաքսի]] * [[Լեֆքատա (կղզի)|Լեֆքատա]] ** [[Հելոնի, Լեֆքատա|Հելոնի]] ** [[Մադուրի, Լեֆքատա|Մադուրի]] ** [[Սբարթի, Լեֆքատա|Սբարթի]] ** [[Քասթոս, Լեֆքատա|Քասթոս]] *** [[Փրովաթի, Քասթոս|Փրովաթի]] *** [[Փրասոնիսի, Քասթոս|փրասոնիսի]] ** [[Քալամոս, Լեֆքատա|Քալամոս]] *** [[Ֆորմիքուլա, Քալամոս|Ֆորմիքուլա]] ** [[Սքորբիոս, Լեֆքատա|Սքորբիոս]] * [[Զաքինթոս (կղզի)|Զաքինթոս]] * [[Տիափոնտեա կղզիներ|Տիափոնտա կղզիներ]] ** [[Օթոնի]] ** [[Էրիքուսա]] ** [[Մաթրաքի]] ** [[Տիաքոփօ, Մաթրաքի|Տիքոփօ, Մաթրաքի]] ** [[Տիափլօ, Մաթրաքի|Տիափլօ․ Մաթրաքի]] ** [[Փլաթիա, Մաթրաքի]] ** [[Թրահիա, Մաթրաքի]] * [[Սասոն]] * [[Էհինատես]] ===== Էվիա ===== * [[Էվիա]] ** [[Փեթալյի|Փեթայլի]] ** [[Մեղալոնիսոս, Փեթալյի|Մեղալոնիսոս, Փեթայլի]] ** [[Հերսոնիսի, Փեթալյի|Հերսոնիսի, Փեթայլի]] ** [[Քաւալիանի, Էվիա]] ** [[Աթալատոնիսի, կղզիակ|Աթալանտոնիսի]] ** [[Լիհատես կղզեխումբ|Լիհատես]] ** [[Մեղալի Սթրոկիլի, Լիհատես|Մեղալի Սթրոկիլի]] ** [[Լիհատես կղզեխումբ|Լիհատես]] ** [[Այիոս Նիքոլաոս, կղզիակ|Այիոս Նիքոլաոս, Աթալանտի]] ** [[Սթիրոնիսիա]] ** [[Սթիրա, ժայռակղզիակ (Էվիա)|Սթիրա]] ** [[Ֆոնեաս, Էվիա|Ֆոնեաս]] ** [[Աթալատոնիսի, կղզիակ|Աթալանտոնիսի]] ** [[Փեթալյի|Փեթայլի]] ** [[Քաւալիանի, Էվիա|Քաւլիանի]] ** [[Թրաղոնիսի, Էվիա|Թրաղոնիսի]] ===== Կրետէ ===== * [[Կրետէ]] ==== Այլ կղզիներ ==== * [[Վիլա Ֆրանքա կղզիակ|Վիլա ֆրանքա]] ==== Ծովեր, ծոցեր ==== * [[Կրետական ծով]] * [[Քարփաթիօ ծով|Քարբաթիօ ծով]] * [[Իքարիօ ծով]] * [[Մեսինիաքոս ծոց]] * [[էվոյիքոս ծոց]] * [[Արղոլիքոս ծոց]] * [[Սարոնիքոս ծոց]] * [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծով]] * [[Փաթրայի Ծոցը]] * [[Կորնթոսի Ծոցը]] * [[Էգէական Ծով]] * [[Միջերկրական Ծով]] ==== Գետեր ==== * [[Ամազոն]] ==== Նեղուցներ, Ջրանցքներ, կամուրջներ... ==== * [[Քալիփսօ (խորամաս)|Քալիփսօ (Խորամաս)]] * [[Էվրիփու նեղուց|Էվրիփու Նեղուց]] * [[Էվրիփու նեղուցի կամուրջներ|Էվրիփու Նեղուցի կամուրջներ]] * [[516 Արոուքա կամուրջ]] * [[Ռիօ-Անթիրիօ կամուրջ|Ռիօ-Անթիռիօ կամուրջ]] * [[Կորնթոսի Ջրանցքը]] * [[Կորնթոսի Նեղուցը]] === Կենդանական աշխարհ === * [[Քոնչոլեփոս քոնչոլեփա]] * [[Քրի-քրի]] * [[Թուքան]] === Աստղակերպեր, եւայլն === * [[Մարգարեանի Շղթայ]] * Ֆիվի արբանեակ * [[Աստղակերպ 3908 Նիքս|3908 Նիքս]] * [[113 Ամալթիա]] * [[120 Լահեսիս]] * [[99 Դիքի]] * [[97 Գլոթօ]] * [[273 Աթրոբոս]] * [[399 Բերսեֆոնի]] * [[31 Էֆրոսինի]] * [[23 Թալիա]] * [[179 Գլիթէմնիսթրա]] * [[308 Բոլիքսօ]] * [[1184 Եէա աստղակերպ|1184 Ղէա]] * [[7 Իրիս]] * [[79 Էվրինոմի]] * [[40 Արմոնիա]] * [[57 Մնիմոսինի]] * [[15 Էվնոմիա]] * [[174 Ֆետրա աստղակերպ]] * [[3092 Իրոտոթոս աստղակերպ]] * [[132 էթրա աստղակերպ|132 Էթրա աստղակերպ]] * [[1647 Մենելաոս աստղակերպ|1647 Մենելաոս]] * [[911 Աղամեմնոն աստղակերպ|911 Աղամեմենոնաս]] * [[659 Նեսթոր աստղակերպ|659 Նեսթոր]] * [[238 Հիփաթիա աստղակերպ|238 Հիփաթիա]] * [[166 Ռոտոփի աստղակերպ]] * [[1184 Եէա աստղակերպ]] === Արբանեակներ === * [[Եւրոպա (արբանեակ)|Եւրոպա]] === Թանգարաններ, հին տաճարներ, եկեղեցիներ === * [[Տենտերա տաճարի համալիր]] * [[Զալցպուրկի Մայր եկեղեցի]] * [[Աքրոփոլիին Թանգարանը|Աքրոփոլիին թանգարանը]] * [[Աթէնքի Հնագիտական Ազգային Թանգարանը|Աթէնքի հնաբանական ազգային թանգարանը]] * [[Թայլանտի ծփուն կռատուները]] * [[Էղինայի Հնագիտական Թանգարան|Էղինայի Հնաբանական Թանգարան]] * [[Նաքսոսի Հնագիտական թանգարան|Նաքսոսի Հնաբանական Թանգարան]] * [[Ռիլա վանք]] === Հ․Հ․ թանգարաններ, հնագիտական վայրեր, յուշարձաններ, === * [[Սուրբ եղիցի յանուն քո]] * [[Մեծամօրի բնակավայր]] * [[Մեծամօրի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարան|Մեծամօրի Պատմահնաբանական արգելոց]]-․․․ * [[Հայաստանի Գինիի պատմութեան թանգարան|Հայաստանի Գինիի պատմութեան թանգարանը]] * === Հնադարեան մշակոյթներ, արուեստներ, գիր, ծովահէնութիւն․․․ === * [[Բերիբթերոս]] * [[Գծային Α (Γραμμική Α)|Գծային Α]] * [[Բոմբէյի մանուկներու 2000 տարուան գծագրութիւններ]] * [[Զաթրիքիոն]] * [[Ծովահէնութիւնը հնադարեան Միջերկրականին մէջ|Ծովահէնութիւնը հնադարեան Միջերկրականի մէջ]] * [[Ֆեսթոս սկաւառակ]] * [[Գծային B (Γραμμική Β)|Գծային B]] * [[Միկինեան պալատի ամֆորէա (αμφορέας) ութոտանիի պատկերացումով (Աթէնքի Հնագիտական Թանգարան 6725)|Միկինեան պալատի ամֆորէա]]․․․ * [[Ամֆորէա (αμφορέας)|Ամֆորէա]] * [[Միկինեան քաղաքակրթութիւն]] * [[Քիքլատեան մշակոյթ]] * [[Մինոասեան արուեստ]] * [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն]] === Հակամշակութային շարժումներ, հոսանքներ, մարդու իրաւունքներ, յեղափոխական կազմակերպութիւններ․․․ === * [[Պէյպի պումըր]] * [[Եէ՛-եէ՛|Եէ-եէ]] * [[Թուիսթ (պար)|Թուիսթ]] * [[Պատանիներու Խորհրդարան (Յունաստան)|Պատանիներու Խորհրդարան]] * [[Հիփիներ]] * [[Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա|Մարդու իրաւունքներ, հիմա]] * [[Յեղափոխական կազմակերպութիւն 17 Նոյեմբեր|Յեղափոխական կազմակերպութիւն, 17 Նոյեմբեր]] === Սովորութիւններ, աւանդութիւններ, անսովոր ․․․ === * [[Ցիքնոփեմփթի]] * [[Կապիկներու նպարակի փառատօն]] * [[Ֆամատիհանա]] * [[Քալատա]] === Մեծ մարդոց խօսքեր === * [[Scientia est lux lucis]] === Պատմական դէպքեր, ապստամբութիւններ === ==== Պայմանագրեր, ճակատամարտեր․․․ ==== * [[Մակեդոնական ճակատ (Ա․ Համաշխարհային պատերազմ)]] * [[ԱՆԶԱՔ]] * [[Կելլիպոլի ճակատամարտ]] * [[Արթեմիսիոյի նաւամարտ]] * [[Բլաթէեսի ճակատամարտ]] * [[Աքթիոնի նաւամարտ|Աքթէոնի նաւամարտ]] * [[Պելոպոնեսեան Պատերազմ|Պելոպոնեսեան պատերազմ]] * [[Թերմոփիլեսի ճակատամարտ]] * [[Մարաթոնի ճակատամարտ]] * [[Քալաւրիայի Դաշնաժողով]] * [[Սփեցեսի նաւամարտ (1822)|Սփեցեսի նաւամարտը]] * [[Քիմիի նաւամարտ]] * [[Իվանքովաչի կռիւը|Իվանքովիչի կռիւը]] * [[Պելկրատի պաշարումը (1806)|Պելկրատնի պաշարումը]] * [[Աթէնքի Բազմարուեստարանի Համալսարանի Ապստամբութիւն]] * [[Մուտրոսի պայմանագիր]] * [[Արարայի ճակատամարտ]] * [[Փարիզի Խաղաղութեան Վեհաժողով|Փարիզի վեհաժողով]] ==== Կայսրութիւններ ==== * [[Արղէադոն հարստութիւն]] * [[Մակեդոնիա (հին թագաւորութիւն)|Մակեդոնիա]] * [[Լատինական կայսրութիւն|Լատինական Կայսրութիւն]] ==== Հայկական պատմական դէպքեր ==== * [[Շատախի հերոսամարտը]] * [[Արմէն ճամբար («Քամփ Արմէն», Պոլիս)|Արմէն Ճամբար]] * [[Հալիձորի ճակատամարտ]] === Աշխարհի չորս ծագերուն տեղի ունեցած միջազգային եղելութիւններ, փառատօներ === * [[Աթէնք Էփիտաւրոս փառատօն|Աթէնքի Էփիտաւորս փառատօն]] * [[Խաղի Միջազգային Օր]] * [[Ֆորմիւլա 1]] * [[Տաքար մրցաշարք]] * [[Աքրոփոլիս Ինքնաշարժներու Մրցաշարք|Աքրոփոլիս ինքնաշարժներու մրցաշարք]] * [[Մոնաքոյի Շրջագիծը]] * [[Մոնաքոյի մրցաշարք (ինքնաշարժներու)|Մոնաքոյի մրցաշարքը]] * ==== Խոհանոց ==== * [[Ղալաքթոպուրեքօ]] === Ուրիշ նիւթեր === * [[Կրպակ]] * [[Ծովափի բազկաթոռ (Strandkorb)|Ծովափի բազկաթոռ]] * [[Ծովի աղ]] * [[Թիթեռնիկներուն Հովիտ (Ռոտոս)|Թիթեռնիկներու հովիտ]] * [[Վարդի իւղ]] * [[Վարդաջուր]] * [[Սֆիրիա]] * [[Սուլալեզու]] * [[Արեւահարութիւն]] * [[Ատամնահատիկ]] * [[Ֆրափէ]] * [[Լողազգեստ]] * [[Վիպապաշտութիւն]] * [[Ժայռապատկեր]] === Մարզական ակումբներ === [[Օլիմպիաքոս ԲՄՄ (ոտնագնդակ)|Օլիմպիաքոս ԲՄՄ]] === Յօդուածներու մէջ լուրջ ներդրումներ / բարելաւումներ === <div style="height: 300px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA;"><div class="style=&quot;-moz-column-count:1;"> * [[Քուալա]] * [[Հալէպի Միջնաբերդը|Հալէպի Միջնաբերդ]] * [[Պոլիս]] * [[Տեմիս Ռուսոս]] * [[Ոդիսեւս]] * [[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանքը]] * [[Հայաստան]] * [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծով]] * [[Զեւս]] * [[Ալեքսանտրիոյ Գրադարան|Աղեքսանտրիոյ Գրադարան]] * [[Փոլ Կօկէն]] * [[Տպաւորապաշտութիւն]] * [[Միջերկրական Ծով]] * [[Յունաստան]] * [[Աթէնք]] * [[Չինաստան]] * [[Հայ Կապոյտ Խաչի Զաւարեան վարժարան]] * [[Ուղտասար]] * [[Մեծն Աղեքսանտր]] * </div></div></div><div class="style=&quot;-moz-column-count:1;" column-count:1; -webkit-column-count:1;"> <div style="height: 300px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA;"><div class="style=&quot;-moz-column-count:1;" column-count:1; -webkit-column-count:1;"> * [[Փոլ Կօկէն]] * [[Տպաւորապաշտութիւն]] *[[Միջերկրական Ծով]] *[[Յունաստան]] *[[Աթէնք]] *[[Չինաստան]] *[[Հայ Կապոյտ Խաչի Զաւարեան վարժարան]] *[[Ուղտասար]] *[[Մեծն Աղեքսանտր]] *[[Մեծն Կոստանդին]] *[[Ուաշինկթընի Հայերը]] *[[Գուրգէն Մահարի]] *[[Մարիա ալ-Քըպթիյյա]] *[[Վահագն Տատրեան|Վահագ Տատրեան]] *[[Սուրբ Աստուածածին եկեղեցի (Բջնի)]] *[[Գաբրիէլ եպիսկոպոս Մարաշցի]] *[[Կուր|Կուր Գետ]] *[[Սիմոն Զաւարեան]] *[[Կիպրոսի Հայերը]] *[[Կիլիկիա]] *[[Գաբրիէլ եպիսկոպոս Մարաշցի]] *[[Դուինի Եկեղեցական Ժողով (609-610)]] *[[Յունական Բարձր Դասականութիւն]] *[[Ռազմիկ Փանոսեան]] *[[Ռոմանթիզմ]] *[[Այաս]] *[[Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկեան]] *[[Գուրգէն Ալէմշահ]] *[[Թմբկաբերդի Առումը]] *[[Սիմոն Վրացեան]] *[[Մուշեղ Իշխան]] *[[Լեւոն Շանթ]] *[[Գառնիկ Բանեան]] *[[Ճիպրալթարի Նեղուց]] * cdcva68orvzm5jafpys3bsp2n2b6rhb 0 10993 252946 207022 2026-07-21T10:54:54Z Maral Dikbikian 4797 252946 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ալան Յովհաննէս ('''Չաքմաքճեան<ref>{{Cite web|url=https://azator.gr/?p=9301|title=Ալան Յովհաննէս (Չաքմաքճեան, 1911-2000)|last=maik1970|date=2018-03-08|website=Azat Or|language=hy|accessdate=2020-10-28}}</ref>''',''' {{ԱԾ}}), hայ երաժիշտ, երաժշտագէտ, երգահան։ Ալան Յովհաննէս [[Յարութիւն Չաքմաքճեան]]<nowiki/>ի միակ զաւակն է։ Հօր անունը՝ Յարութիւն Վաննէս (Յովհաննէսի թրքական աղճատումը) Չաքմաքչեան, որ դասախօս էր Թաֆթս համալսարանին մէջ։ == Կենսագրութիւն == Ալան Յովհաննէս ծնած է 8 Մարտ 1911-ին, [[Մասսաչուսէթս]] (Մ. Նահանգներ)։ Զաւակն էր հայկական Կիլիկիոյ Ատանա քաղաքէն՝ Ամերիկա պանդուխտ գացած յայտնի քիմիագէտ Յարութիւն Վաննէս (Յովհաննէսի թրքական աղճատումը) Չաքմաքչեանի, որ դասախօս էր Թաֆթս համալսարանին մէջ։ Հայրը Թաֆթսի մէջ ծանօթացած ու ամուսնացած էր սկովտիացի Մատլէն Սքաթի հետ, որ մինչեւ 1931-ի իր մահը՝ կ՛ընդդիմանայ զաւկին հայ մեծցնելու՝ Վաննէս Չաքմաքչեանի հետեւողական ճիգերուն։ Կենսագիրները կը վկայեն, որ 4 տարեկանէն երաժշտութեան նուիրուած Ալանը, մօր ճնշումին եւ ազդեցութեան տակ, վաղ տարիքի իր ստեղծագործութիւնները կը ստորագրէր Ալան Սքաթ Վաննէս։ Ալան 7 տարեկանին ի վիճակի եղաւ երաժշտութիւնը կարդալու եւ 14 տարեկանին արդէն սիմֆոնիք գործեր կը յօրինէր։ Բայց ինչպէս որ հետագային ինք վկայած է, ծնողքը դէմ էր երաժշտութիւն յօրինելու իր բուռն ցանկութեան։ «Հետեւաբար ստիպուած էի երաժշտական իմ յօրինումներս գրելու գիշերները, գաղտնի, բաղնիքի մէջ, եւ յետոյ զանոնք պահելու, որպէսզի ծնողքս չտեսնէ», խոստովանած է մեծ երաժիշտը։ Արլինկթըն Գոլէճի աշակերտ էր Ալան, երբ արդէն գրեց իր առաջին երկու օփերաները, որոնք ներկայացուեցան Գոլէճի սիմֆոնիք նուագախումբին կողմէ։ Երգահանութեան նուիրուելու իր որոշումին մէջ, այդ տարիներուն, մեծ եղաւ ազդեցութիւնը Կոմիտասի ստեղծագործութիւններուն հետ իր ծանօթացումին։ 1929-ին, աւարտելով միջնակարգ դպրոցը՝ ան ուսումը շարունակեց Նիու Ինկլէնտի Երաժշտանոցին մէջ։ Այդ շրջանին գրեց «Արեւածագ» սիմֆոնին, որուն համար արժանացաւ Samuel Endicott-ի մրցանակին: Մինչեւ 1930-ականները եւ մօր մահը ստեղծած իր գործերը՝ Ալան Սքաթ Վաննէս որոշեց փճացնել եւ կը պատմէ, որ օրերով իր նոթաները այրեց։ Որոշեց իր հայկական պատկանելութեան լիարժէքօրէն տէր կանգնիլ՝ առաջին հերթին մեծ հօր Յովհաննէս անունը ընտրելով իբրեւ ազգանուն։ Այդ մասին նաեւ առիթով մը խոստովանած է, որ ընտանեկան «Չաքմաքչեան» ազգանունը չընտրեց, որովհետեւ շրջապատին մէջ ոչ ոք ի վիճակի էր ճիշդ արտասանելու «զինագործ» բառին թրքացումով կնքուած իր հարազատ ազգանունը։ Այդ շրջանին սկսաւ իբրեւ երգեհոնահար նուագել Ուոթըրթաունի հայ առաքելական Ս. Ճէյմս եկեղեցւոյ մէջ՝ միաժամանակ թափով ստեղծագործական աշխատանքի նուիրուելով եւ Tanglewood Երաժշտանոցին մէջ երգահանի մասնագիտական պատրաստութեան հետեւելով՝ 1942-ին արժանանալով գիտական կոչումի։ Ամերիկահայութիւնը անմիջապէս փարեցաւ իր երիտասարդ երգահանին եւ նիւթական անհրաժեշտ աջակցութիւնը ցոյց տուաւ անոր, որպէսզի ամերիկեան մեծազդեցիկ Mercury ձայնասկաւառակի արձանագրութեան ընկերութիւնը իրարու ետեւէ հրապարակ հանէ Ալան Յովհաննէսի գործերը, որոնք լայն ժողովրդականութիւն ապահովեցին հայ երաժիշտին։ == Ստեղծագործական Կեանք == Ալան Յովհաննէսի ստեղծագործական կեանքին մէջ կարեւորագոյն դարձակէտ մը եղաւ անոր ծանօթացումը հայ երաժիշտ Ենովք Տէր Յակոբեանի հետ, որ հայկական եւ արեւելեան նուագարաններու օգտագործման հմուտ էր եւ Ալանի առջեւ լայն բացաւ ոչ միայն հայկական, քրտական, պարսկական ու արաբական, այլեւ՝ հնդկական, չինական եւ ճափոնական աւանդական նուագարաններու եւ ազգային երաժշտութեանց անեզր աշխարհը։ Այդ ուղիով ալ ընթացաւ Ալան Յովհաննէսի ստեղծագործական բեղուն կեանքը։ == Երաժշտանոցի Դասախօս == [[1946 թուական|1946]]-ին, երբ Պոսթընի Երաժշտանոցին դասախօս էր, տեղւոյն հայ համայնքի մղումով ստեղծեց իր «Էջմիածին» օփերան։ 1952-ին ան փոխադրուեցաւ Նիւ Եորք, ուր միացաւ «Ամերիկայի Ձայն»ի խմբագրութեան, երաժշտական բաժնի պատասխանատուութեամբ։ Շարունակեց ստեղծագործել եւ շուրջ կէս դար իր տիրական դրօշմը դրաւ ամերիկեան երաժշտական կեանքին վրայ՝ յատկապէս արեւելեան ու արեւմտեան երաժշտութիւնները ինքնուրոյն համադրութեամբ մշակելու իր մեծ տաղանդով։ == Ալան Յովհաննէսի Տուն Թանգարան == Ալան Յովհաննէս, իր հօր օրինակին հետեւելով, իր կարգին ամուսնացաւ օտարի հետ՝ ծանօթ սոփրանօ Հինաքօ Ֆուճիարայի հետ։ Ունեցան դուստր մը, որ իր մօր հետ միասին հպարտութեամբ տէր կանգնեցաւ հայ մեծ երաժիշտի ազգային պատկանելութեան եւ երաժշտութեան՝ 2004-ին ձեռնամուխ ըլլալով Հայաստանի մէջ Ալան Յովհաննէսի Տուն-Թանգարանի ստեղծումին։[[Պատկեր:Alan Hovhaness memorial, ArlingtonMA - IMG 2820.JPG|մինի|Ալան Հովհաննէսի յուշաքարը [[Արլինգտոն|Արլինկթոն]]ի Ուաթերմոր զբօսայգիին մէջ]] == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Աղբիւրներ == * [http://www.azg.am/wap/?nl=AM&id=2006031825 Ալան Հովհաննեսի 95-ամեակի առթիվ գրուած յօդուածը «Ազգ» օրաթերթի մէջ] * [http://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/15565-1911n2000 Ալան Յովհաննէս (Չաքմաքչեան, 1911-2000). Հայկական երաժշտութեան ամերիկեան հնչեղութիւնը] {{DEFAULTSORT:Յովհաննէս (Չախմաճեան),Ալան}} [[Ստորոգութիւն:1911 Ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ երաժիշտներ]] 77sso3s3pftlnzz6ht11pde4bqklnqr 0 12918 252893 209033 2026-07-21T09:03:59Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252893 wikitext text/x-wiki '''29 Յունուար''', տարուան 29-րդ օրն է։ <center> [[28 Յունուար]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''29 Յունուար''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[30 Յունուար]] </center> == Դէպքեր == == Ծնունդներ == 1951, [[Անուշաւան Եպս. Դանիէլեան|Անուշաւան եպս. Դանիէլեան]], Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան միաբանութեան անդամ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան թեմի առաջնորդ։ [[1962 թուական|1962]]․ [[Օլկա Թոկարչուկ|Օլկա Նավոյա Թոկարչուկ]]․ լեհ վիպագիր, գրող, հոգեբան, բանաստեղծ, գործիչ եւ մտաւորական == Մահեր == * 2015, [[Աննա Պոյաճեան]], բուսաբան-սնկաբան, [[Վիեննա]]յի միջազգային համալսարանի պատուաւոր դասախօս (ծն․՝ 1954, Երեւան)։ == Տօներ == [[Ստորոգութիւն:Յունուար]] l5kbznb94k0do1mvdy3623wl7xmf5nh 0 12935 252942 194255 2026-07-21T09:46:36Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252942 wikitext text/x-wiki '''20 Փետրուար''', տարուան 51-րդ օրն է: <center> [[19 Փետրուար]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''20 Փետրուար''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[21 Փետրուար]] </center> [[Պատկեր:Zahrad's (Zareh Yaldizciyan) tomb.JPG|մինի|179x179փքս|[[Զահրատ|Զահրատի]] գերեզմանը]] == Դէպքեր == == Ծնունդներ == * [[1966 թուական|1966]]․ [[Սինտի Քրաուֆորտ]]․ ամերիկացի դերասանուհի եւ նորաձեւութեան մոտել == Մահեր == * 2007, [[Զահրատ]] (Զարեհ Եալտըզճեան), սփիւռքահայ բանաստեղծ (ծն․՝ 1924, Պոլիս)։ * 2007, [[Ալպերթ Մկրտչեան|Ալպերթ Սարգիս Մկրտչեան]], խորհրդային հայ շարժանկարի բեմադրիչ, սենարիստ (ծն․՝ 1926, Երեւան)։ == Տօներ == [[Ստորոգութիւն:Փետրուար]] c29oi7b00h93wc8joviw4lt7hq5xz40 0 15082 252952 238992 2026-07-21T16:04:39Z HoMen 269 HoMen տեղափոխեց էջը «[[Այաչչո]]»-էն «[[Աժաքսիօ]]» 238992 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր | կարգավիճակ = քաղաք | երկրամաս = Կորսիկա | ղեկավարի պաշտօն = Քաղաքապետ }} '''Այաչչո''' ({{lang-fr|Ajaccio}}), քաղաք [[Կորսիկա]] կղզիին մէջ, Կորսիկա դեպարտամենտի ([[Ֆրանսիա|Ֆրանսա]]) կեդրոնը։ Ունի 40,8 հազար բնակիչ (1968 թ.)։ Նաւահանգիստ է եւ երկաթուղային կայարան։ Զարգացած են ձկնորսութիւնը, նաւաշինութիւնը, մարգարիտի հանոյթը։ Քաղաքամերձ շրջանին մէջ զբաղուած են ցիտրուսային կուլտուրաներու եւ ձիթենիի մշակութեամբ։ Յայտնի առողջարան է։ Այաչչոյի մէջ ծնած է [[Նափոլէոն Գ.|Նափոլէոն Պոնաբարդը։]] == Բնակչութիւն == {{Wikidata/Population}} == Տեսարժան վայրեր<ref>{{Citation|title=Այաչչո|url=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D5%B5%D5%A1%D5%B9%D5%B9%D5%B8|date=2024-04-05|accessdate=2025-04-28|language=hy}}</ref> == * Ջենովայի Հանրապետութեան տիրապետութեան ժամանակ կառուցուած միջնաբերդն ու աշտարակները * Բոնապարտներու տուն-թանգարանը, ուր ծնած եւ իր կեանքի առաջին ինը տարիներն անցուցած է Նափոլէոն Պոնաբարդը * Աստուածամօր վերափոխման տաճարը (1577—93) * Գարտինալ Ժոզէֆ Ֆէշի պալատը՝ իր հիմնադրած թանգարանով ու գրադարանով == Պատկերասրահ == <gallery> Ajaccio Grand Hôtel Continental.jpg|Կրանտ հիւրանոց Ajaccio Bon Sta.jpg|[[Նափոլէոն Գ.|Նափոլէոն Պոնաբարդ]]<nowiki/>ի արձան Ajaccio Port JPG2.jpg|Այաչչո քաղաքի նաւահանգիստ </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ]] 35bl2r8uu18laf9mom758jox53iv1g9 252954 252952 2026-07-21T16:11:48Z HoMen 269 /* */ 252954 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր | կարգավիճակ = քաղաք | երկրամաս = Կորսիկա | ղեկավարի պաշտօն = Քաղաքապետ }} '''Աժաքսիօ''' ({{lang-fr|Ajaccio}}), քաղաք [[Կորսիկա]] կղզիին մէջ, Գորսիքա նահանգին ([[Ֆրանսիա|Ֆրանսա]]) կեդրոնը։ Ունի 40 800հազար բնակիչ (1968)։ Նաւահանգիստ է եւ երկաթուղային կայարան։ Զարգացած են ձկնորսութիւնը, նաւաշինութիւնը, մարգարիտի հանոյթը։ Քաղաքամերձ շրջանին մէջ զարգացած է լիմոնի, նարինջի եւ ձիթենիի մշակումը։ Յայտնի առողջարան է։ Աժաքսիօ ծնած է [[Նափոլէոն Գ.|Նափոլէոն Պոնաբարդը։]] == Բնակչութիւն == {{Wikidata/Population}} == Տեսարժան վայրեր<ref>{{Citation|title=Այաչչո|url=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D5%B5%D5%A1%D5%B9%D5%B9%D5%B8|date=2024-04-05|accessdate=2025-04-28|language=hy}}</ref> == * Ջենովայի Հանրապետութեան տիրապետութեան ժամանակ կառուցուած միջնաբերդն ու աշտարակները * Բոնապարտներու տուն-թանգարանը, ուր ծնած եւ իր կեանքի առաջին ինը տարիներն անցուցած է Նափոլէոն Պոնաբարդը * Աստուածամօր վերափոխման տաճարը (1577—93) * Գարտինալ Ժոզէֆ Ֆէշի պալատը՝ իր հիմնադրած թանգարանով ու գրադարանով == Պատկերասրահ == <gallery> Ajaccio Grand Hôtel Continental.jpg|Կրանտ հիւրանոց Ajaccio Bon Sta.jpg|[[Նափոլէոն Գ.|Նափոլէոն Պոնաբարդ]]<nowiki/>ի արձան Ajaccio Port JPG2.jpg|Այաչչո քաղաքի նաւահանգիստ </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի քաղաքներ]] rf337jkl35is3v5ezsui39pm4jemjni 0 18172 252950 238558 2026-07-21T15:50:30Z HoMen 269 /* */ 252950 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Թանգարան}} Նկարիչ '''Մինաս Աւետիսեանի տուն-թանգարանը''' հայրենի Ջաջուռ գիւղին մէջ բացուած է [[21 Յուլիս]] [[1982 թուական|1982]]-ին։ [[1988 թուական|1988]]-ի աւերիչ երկրաշարժէն անիկա հիմնովին աւերուած է։ Վերաբացուած է 2005-ին։ Ներկայիս թանգարանին մէջ կը ցուցադրուի 30-էն աւելի բնօրինակ կտաւ, որ [[Մինաս Աւետիսեան (գեղանկարիչ)|Մինաս Աւետիսեանի]] ստեղծագործութիւններու ցուցադրուող ամենամեծ հաւաքածոն է։ 2010-ին թանգարանը տեղափոխուած է «Թորոս Ռոսլինի ծնունդը» որմնանկարը<ref>[http://www.panorama.am/am/culture/2008/10/11/roslin/ «Թորոս Ռոսլինի ծնունդը» որմնանկարը Գիւմրիէն հասած է Ջաջուռ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013183313/http://www.panorama.am/am/culture/2008/10/11/roslin/ |date=2008-10-13 }} 2008-10-11։</ref><ref>[http://www.prizma.am/main/lang_1/news_1155.html Մինասի որմնանկարը Սեպտեմբերին վերականգնուած կ՚ըլլայ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2009-06-20։</ref>: <br /> == Աղբիւրներ == <references></references> == Արտաքին յղումներ == * [http://www.bravo.am/news/%D5%B4%D5%AB%D5%B6%D5%A1%D5%BD/ Մինաս] i3fy031gne4il7m0j7v8img2bug5uy8 10 19272 252956 239243 2026-07-21T17:48:05Z CommonsDelinker 146 Replacing Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg with [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 252956 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Սպանիա | flag alias = Flag of Spain.svg | flag alias-1506 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg | flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg | flag alias-1785 = Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1874 = Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg | flag alias-1931 = Flag of Spain (1931–1939).svg | flag alias-1936 = Flag of the Bando Nacional (1936–1938).svg | flag alias-1938 = Flag of Spain (1938–1945).svg | flag alias-1945 = Flag of Spain (1945–1977).svg | flag alias-1977 = Flag of Spain (1977–1981).svg | flag alias-civil = Flag of Spain (civil).svg | flag alias-civil-1785 = BandMercante1785.svg | flag alias-navy=Naval Jack of Spain.svg | link alias-navy=Spanish Navy | flag alias-marines=Naval Jack of Spain.svg | link alias-marines=Spanish Navy Marines | link alias-army = Spanish Army | link alias-naval = Spanish Navy | link alias-basketball = Սպանական {{{mw|men's}}} ազգային {{{age|}}} կողովագնդակի խումբ | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1506 | var2 = 1701 | var3 = 1748 | var4 = 1785 | var5 = 1873 | var6 = 1874 | var7 = 1931 | var8 = 1936 | var9 = 1938 | var10 = 1945 | var11 = 1977 | var12 = civil | var13 = civil-1785 | redir1 = ESP | redir2 = SPA | related1 = Սպանական Հանրապետութիւն | related2 = Սպանական Նահանգ | related3= Ֆրանսուա Սպանիա </noinclude> }} cc0e9a5tmpfhnr6wthufr60t07dpxo3 0 19840 252815 245787 2026-07-21T00:39:56Z CommonsDelinker 146 Removing [[:c:File:André_Breton.JPG|André_Breton.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 25 June 2026. 252815 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|պատկեր=}} '''Անտրէ Պրեթոն''' ({{lang-fr|André Breton}} {{ԱԾ}}), ֆրանսացի գրող, բանաստեղծ, գերիրապաշտ շարժումին հիմնադիրը: == Կենսագրութիւն == Պրեթոն ծնած է 19 Փետրուար 1896-ին [[Նորմանտի]]<nowiki/>ի [[Տենշեպրէ]] քաղաքը, ազնուական ընտանիքի մը մէջ: Ան ընտանիքին միակ զաւակն էր, հետեւաբար ծնողները ջանք չեն խնայեր անոր բարձր կրթութիւն տալու համար: Պրեթոն կ'աւարտէ կրօնական դպրոց մը, ապա ուսումը կը շարունակէ փարիզեան քոլէճներէն մէկուն, յետոյ [[Սորպոն]]<nowiki/>ի մէջ: Սորպոնի մէջ Պրեթոն կը դառնայ բժշկութեան ուսանող: 1915-ին երիտասարդ բժիշկը կը զինուորագրուի: Ճակատը գտնուած միջոցին, կը ծանօթանայ նշանաւոր բանաստեղծ Կիյոմ Աբոլիներու հետ (Giom apollinaire): Այս հանդիպումը ճակատագրական կը դառնայ սկսնակ հոգեբան Պրեթոնի համար: Աբոլիներ Պրեթոնը կը ներկայացնէ ֆրանսացի բանաստեղծ Ֆիլիփ Սուպոյի, որ հետագային կը դառնայ Անտրէի մտերիմ համախոհը: Լուի Արակոն` Պրեթոնի միւս ընկերը, անոր կը բացայայտէ ֆրանսացի բանաստեղծ Լոտրեամոնի արուեստը: 1919-ին գրական ամսագիրներէն մէկուն մէջ կը հրատարակուի Անտրէ Պրեթոնի եւ Ֆիլիփ Սուպոյի «Մագնիսական դաշտեր» աշխատանքը, որ գրուած էր ստեղծագործական նոր ձեւի` ինքնեկ գրութեան եղանակով: Այդ աշխատանքը կը դառնայ գերիրապաշտութեան հռչակագիրը: Գեղարուեստական ուղղութեան շատ տարրեր ի յայտ կու գան 1919-ին: Պրեթոնի շուրջ կը համախմբուին տաղանդաւոր ստեղծագործողներու խմբակ մը, որոնցմէ նշանաւոր են՝ Լուի Արակոն, Փոլ Էլուար եւ Թրիսթան Ծարա: 1920-ին` անոնք կը սկսին ներկայացնել իրենց աշխատանքները եւ կանոնաւոր ձեւով խռովութիւններ ստեղծել խնճոյքներու ընթացքին: Ազնուական դասը չի հանդուրժեր երիտասարդ բանաստեղծներուն արկածները: Պրեթոն կը գիտակցի, թէ յարատեւ խռովարարութիւնները չեն կրնար գեղարուեստական նոր ուղղութեան հիմնաքարը դառնալ: Գերիրապաշտութեան առաջին հռչակագիրին հրապարակումէն ետք, 1924-ին, գերիրապաշտներու շարժումը յստակ ծրագիր եւ առաջնորդ մը կ'ունենայ, յանձինս՝ Անտրէ Պրեթոնի: Պրեթոնի՝ Ֆոնթեն փողոցին մէջ գտնուող տան մէջ կը բացուի գերիրապաշտութեան հետազօտութիւններու գրասենեակը, ուր կը սկսին հրատարակուիլ գերիրապաշտ բազմաթիւ ամսագիրեր: Շարժման գաղափարները կը դառնան միջազգային. համանման խմբակներ կը բացուին եւրոպական այլ մայրաքաղաքներու մէջ եւս: Պրեթոն կը մասնակցի քաղաքական կեանքին: 1920-ականներուն կոչ կ'ուղղէ գերիրապաշտներուն անցնելու Ֆրանսական կոմունիստական կուսակցութեան շարքերը (որու անդամ էր ինք՝ 1927-էն, մինչեւ 1933, երբ կը վտարուի անոր շարքերէն): 1935-ին Գրողներու միջազգային քոնկրեսին մէջ Իլիա Էրենպըրկի հետ բախում կ'ունենայ: Պրեթոն աշխարհի տարբեր անկիւններուն մէջ կը կազմակերպէ գերիրապաշտ արուեստի ցուցահանդէսներ, որոնք [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]-ի մէջ առանձնակի յաջողութիւն կը գտնեն: Բ. համաշխարհային պատերազմին Պրեթոն կ'ապրի ԱՄՆ ուր կը շարունակէ գրական գործունէութիւնը: Ան Ֆրանքոյի իշխող ռեժիմին հետ բանավէճ մը կ'ունենայ, երբ [[Սալվատոր Տալի]] կը յայտարարէ. «Գերիրապաշտութիւնը ես եմ»: 1946-ին Պրեթոն [[Ֆրանսա]]<nowiki/>յի մէջ իր գործերէն կը հրապարակէ բազմաթիւ գործեր եւ կը կազմակերպէ ցուցահանդէսներ: Յետագայ բոլոր տարիներուն ան կը պայքարէր արտաքին ու ներքին աղբիւրներէն շարժման անկախութեան համար՝ պատերազմէն յետոյ միաժամանակ համախոհներու հետ մասնակցելով ձախարմատականներու շարժման եւ համագործակցելով թրոցկիստական, անարխոսինդիկալիստական եւ բլաթֆորմիստական խումբերու հետ։ Ան կը հրաժարէր անոնցմէ որեւէ մէկուն յարելէ։ Պրեթոնը դէմ էր գաղութացման քաղաքականութեան՝ Հնդկաչինի ու Ալճերիոյ մէջ ընթացող պատերազմներուն։ Ան մասնաւորապէս ստորագրած է Մանիֆեսթ 121-ը, ուր ֆրանսացի նշանաւոր մտաւորականները կը քննադատէին Ալճերիոյ մէջ տեղի ունեցող ազատագրական շարժման ճնշումը՝ Ֆրանսայի կողմէ<ref>{{Citation|title=Անդրե Բրետոն|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%B6%D5%A4%D6%80%D5%A5_%D4%B2%D6%80%D5%A5%D5%BF%D5%B8%D5%B6&oldid=10348410|date=2025-06-07|accessdate=2025-11-19|language=hy}}</ref>։ [[Պատկեր:André Breton - photo Henri Manuel.jpg|մինի|աջից|Պրեթոն՝ 1927-ին]] Կը մահանայ 28 Սեպտեմբեր 1966-ին: Կը թաղուի [[Փարիզ]]: == Նշանաւոր գործերը == * «Մագնիսական դաշտեր», Ֆիլիփ Սուպոյի հետ գործակցութեամբ, 1919 * «Գերիրապաշտութեան հրովարտակ, Հալող ձուկ», 1924 * «Նատիա, Կին մը, որ կը վերակերպարանափոխուի գիրքին մէջ», 1928-1963 * «Գերիրապաշտութեան երկրորդ հրովարտակ», 1929 * «Հաղորդող երակներ», 1932 * Ակնարկներու ժողովածու, «Լուսաբաց», 1934 * «Անմիտ սէր», 1937 * «Ֆատա Մորկան» բանաստեղծութիւն, 1940 (Ֆրանսայի մէջ գրուած եւ արգիլուած՝ Վիշիի կառավարութեան կողմէ) * «Գերիրապաշտութեան երկրորդ հրովարտակ կամ Ոչ», 1942 * «Արկան 17», 1945 * «Լամբը ժամացոյցներուն մէջ», 1948 == Գրականութիւն == * ''André Breton: Surrealism and Painting'' — edited and with an introduction by Mark Polizzotti. * ''Manifestoes of Surrealism'' by André Breton, translated by Richard Seaver and Helen R. Lane. [[:hy:Սպասարկող:Գրքայինաղբյուրները/0472061828|ISBN 0-472-06182-8]] * Mauriac C., ''André Breton'', P., [1949]; * A. Breton (1896—1966) et le mouvement surréaliste, ''«La Nouvelle revue francaise»,'' 1967, avr., No 172; * Carrouges М., ''A. Breton et les données fondamentales du surréalisme'', [P., 1967]. == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Արտաքին յղումներ == * [https://garoun.am/?p=1670 Գերիրապաշտութեան հրովարտակը՝ հայերէն]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.site-magister.com/nadja.htm#axzz4tnFbQhDd Անտրէ Պրեթոնի Նատիան] * [http://www.vavilon.ru/metatext/mj53/breton.html Անտրէ Պրեթոն՝ Բաբելոն կայքին մէջ] * [http://www.fergananews.com/zvezda/breton.html Անտրէ Պրեթոն՝ Ֆերկանա կայքին մէջ] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի վիպասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]] 53tdr0irjofu4sl4vnvmsp2ynh72lkn 0 20471 252918 197395 2026-07-21T09:26:00Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252918 wikitext text/x-wiki '''27 Օգոստոս''', տարուան 239-րդ ([[Նահանջ տարի|նահանջ տարիներուն]]՝ 240-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == * [[1922 թուական|1922]]՝ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] արշաւանք․ յունական բանակը կը նահանջէ եւ թրքական բանակը կը գրաւէ Աֆիոն Քարահիսարը == Ծնունդներ == [[1969 թուական|1969]]․ [[Աւրիլ Հէյնզ|Աւրիլ Տանիքա Հէյնզ]], ամերիկացի կառավարական պաշտօնեայ եւ փաստաբան == Մահեր == == Տօներ == pdj8mq9v4mtczpy8jgnq9d0s681w110 0 20583 252883 206178 2026-07-21T08:53:25Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252883 wikitext text/x-wiki '''28 Մայիս''', տարուան 148-րդ ([[Նահանջ տարի|նահանջ տարիներուն]]՝ 149-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == * [[1918 թուական|1918]]․ [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|Հայաստանի Հանրապեութեան]] հռչակում * [[1928 թուական|1928]]․ կը հիմնուի [[Համազգային|«Հայ Կրթական եւ Հրատարակչական Համազգային Ընկերութիւն»ը]], [[Գահիրէ]] == Ծնունդներ == == Մահեր == * [[1935 թուական|1935]]՝ [[Ճէյն Ատամս]]․ ամերիկացի ընկերային գործիչ, բարեկարգիչ, ընկերաբան եւ հեղինակ։ == Տօներ == 9gzyuqtboa1wkrg0c4t2n1fowlbst3h 0 20709 252962 191748 2026-07-22T10:13:18Z Maral Dikbikian 4797 252962 wikitext text/x-wiki {{Անձ}} '''Ռոպըրթ Փիքըրինկ Պըրնհըմ''' (կամ՝ Պօ Պըրնհըմ, ծնած {{ԱԾ}}) [[ԱՄՆ|Ամերիկացի]] կատակերգակ, երգիչ, դերասան, ֆիլմի բեմադրիչ, թատերագիր եւ բանաստեղծ:<ref name="tbg20080213">{{Cite news|first=Joseph P.|last=Kahn|title=Nonfamily humor, straight from home|url=https://www.boston.com/ae/theater_arts/articles/2008/02/13/nonfamily_humor_straight_from_home/|work=[[The Boston Globe]]|date=February 13, 2008|access-date=January 25, 2009|quote=Irreverent songs win Hamilton youth a cult following|archive-url=https://web.archive.org/web/20100112135546/http://www.boston.com/ae/theater_arts/articles/2008/02/13/nonfamily_humor_straight_from_home/|archive-date=January 12, 2010|url-status=dead}}</ref><ref name="slashfilm20090611">{{Cite web|url=https://www.slashfilm.com/bo-burnham-and-judd-apatows-anti-high-school-musical-wants-your-help/|title=Bo Burnham and Judd Apatow's Anti-High School Musical Wants Your Help|last=Connelly|first=Brendon|date=June 11, 2009|work=[[/Film]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828035647/https://www.slashfilm.com/bo-burnham-and-judd-apatows-anti-high-school-musical-wants-your-help/|archive-date=August 28, 2018|access-date=August 27, 2018|url-status=live}}</ref><ref name="tdn20101028">{{Cite news|title=YouTube star Bo Burnham mixes raps, laughs|first=Adam|last=Graham|url=http://detnews.com/article/20101028/ENT05/10280319/1422/ENT05/YouTube-star-Bo-Burnham-mixes-raps--laughs|newspaper=[[The Detroit News]]|date=October 28, 2010|access-date=October 28, 2010|archive-url=https://archive.today/20101029035320/http://detnews.com/article/20101028/ENT05/10280319/1422/ENT05/YouTube-star-Bo-Burnham-mixes-raps--laughs|archive-date=October 29, 2010|url-status=dead}}</ref> Ան իր Պէրնհամի աշխատանքը կը համադրէ ֆիլմարտադրութեան տարրերը երաժշտութեան, կատակերգական պատկերներու (sketch) եւ մենախօսական զաւեշտի (stand-up comedy) հետ՝ յաճախ ողբերգական, թատերական կամ երգիծական երանգով, որ շատ անգամ բաց կը մնայ մեկնաբանութիւններու համար։ Ան իր ասպարէզը սկսաւ [[Եություպ|Եութուպի]] վրայ 2006 թուականի Մարտին, երբ իր վիտէօները արժանացան գրեթէ 300 միլիոն դիտորդներու (2021ի թիւերով):<ref>{{Citation|title=Bo Burnham|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bo_Burnham&oldid=1365037521|date=2026-07-19|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref><ref name="tdn20101028" /><ref name="Bo Burnham YouTube about page">{{Cite news|title=Bo Burnham YouTube Channel|url=https://www.youtube.com/user/boburnham/about|publisher=YouTube|date=February 3, 2020|access-date=February 3, 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140216101320/http://www.youtube.com/user/boburnham/about|archive-date=February 16, 2014}}</ref> == Վաղ կեանք եւ կրթութիւն<ref>{{Citation|title=Bo Burnham|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bo_Burnham&oldid=1365037521|date=2026-07-19|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == Պէրնհամ ծնած է 21 Օգոստոս 1990-ին, Պոսթընի արուարձան հանդիսացող Համիլթընի մէջ (Մասաչուսէց)։ Ան որդին է ապաստարանի բուժքոյր Փաթրիշայի եւ շինարարական ընկերութեան տէր Սքոթ Պէրնհամի։ Իր մօր աշխատանքը ներկայացուած է «This American Life» ռատիոյի յայտագիրի 2014-ի դրուագի մը մէջ։ Ան ունի աւագ քոյր մը՝ Սէմ, եւ աւագ եղբայր մը՝ Փիթ. երկուքն ալ կ'աշխատին իրենց հօր շինարարական ընկերութեան մէջ։ Պէրնհամ մեծցած է որպէս պրեսպիտերական (կալվինական) եւ յաճախած է Սենթ Ճոնի պատրաստական վարժարանը, որ կաթոլիկ դպրոց մըն է Տէնվըրզի մէջ (Մասաչուսէց), ուր ստացած է անվճար կրթութիւն, որովհետեւ իր մայրը այդ ատեն դպրոցի բուժքոյրն էր։ Ան արձանագրած է բարձր առաջադիմութիւն եւ մասնակցած է թատերական խումբի ու համալսարանական հոգեւոր ծառայութեան յայտագիրին։ Աւարտած է 2008-ին։ Ան ընդունուած է Նիւ Եորքի համալսարանի «Թիշ» արուեստից դպրոցը (New York University Tisch School of the Arts)՝ փորձառական թատրոն ուսանելու համար, սակայն տարիով մը յետաձգած է իր ընդունելութիւնը՝ զաւեշտի ասպարէզին հետեւելու համար, եւ ի վերջոյ բնաւ չէ յաճախած համալսարանը։ == Ասպարէզ<ref>{{Citation|title=Bo Burnham|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bo_Burnham&oldid=1365037521|date=2026-07-19|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == 2006-ին, Պէրնհամ ստեղծեց «YouTube»-ի ալիք մը, ուր տեղադրեց տեսանիւթեր, ուր ինք կը նուագէր իր հեղինակած զաւեշտական երգերը, որոնք յաճախ կը բովանդակէին բառախաղեր, արգիլուած (տապու) կամ մութ նիւթեր։ Տեսանիւթերը արագօրէն տարածուեցան (viral), զինք դարձնելով «YouTube»-ի ամենաառաջին աստղերէն մէկը։ Ան սկսաւ հրատարակել ձայնասկաւառակներ, որոնք կը ընդգրկէին իր երգերը, ինչպէս՝ ''Bo fo Sho'' (2008) եւ իր անունը կրող ''Bo Burnham'' (2009) ալպոմները։ Պէրնհամ իր կեդրոնացումը «YouTube»-էն փոխադրեց դէպի մենախօսական զաւեշտի (stand-up comedy) ելոյթներ, որոնք կը համադրէին իր զաւեշտական երգերը աւանդական մենախօսութեան հետ։ Ան հրատարակեց զաւեշտական երեք յատուկ յայտագիրներ՝ ''Words Words Words'' (2010), ''what.'' (2013) եւ ''Make Happy'' (2016)։ Ան նաեւ աշխատեցաւ զաւեշտական ֆիլմի մը երաժշտութեան եւ սցենարին վրայ, որ սակայն ի վերջոյ չիրականացաւ։ Պէրնհամ ստեղծեց եւ գլխաւոր դերը ստանձնեց 2013-ի MTV-ի ''Zach Stone Is Gonna Be Famous'' կեղծ-վաւերագրական (mockumentary) շարքին մէջ։ Ան նաեւ հրատարակեց բանաստեղծութիւններու գիրք մը՝ ''Egghead: Or, You Can't Survive on Ideas Alone'' (2013)։ 2016-ին, Պէրնհամ յայտարարեց ուղղակի ելոյթներէ հեռանալու իր մտադրութիւնը, ինչ որ աւելի ուշ յայտնեց, թէ պատճառուած էր բեմին վրայ տագնապներէ (anxiety) եւ խուճապի նոպաներէ (panic attacks) տառապելով։ Ան ապա կատարեց իր ռեժիսորական նորամուտը՝ որպէս ''Eighth Grade'' (2018) տրամաթիկ ֆիլմի գրող եւ ռեժիսոր, եւ սկսաւ ղեկավարել այլ զաւեշտաբաններու յատուկ յայտագիրները, ինչպէս նաեւ նկարահանուեցաւ ''Promising Young Woman'' (2020) մութ զաւեշտական թրիլըր ֆիլմին մէջ։ Պէրնհամ վերադարձաւ բեմական աշխատանքին իր չորրորդ յատուկ յայտագիրով՝ ''Inside'' (2021), որ ստեղծեց իր տան մէջ՝ առանց նկարահանող խումբի կամ հանդիսատեսի, COVID-19 համավարակի ընթացքին։ Այն հրապարակուեցաւ «Netflix»-ի կողմէ եւ արժանացաւ լայն արձագանգի ու գովասանքի, ներառեալ՝ «Peabody» մրցանակի։ Այս յատուկ յայտագիրը առաջադրուեցաւ «Emmy» 73-րդ մրցանակաբաշխութեան վեց անուանակարգերու մէջ՝ շահելով երեքը։ «Grammy» 64-րդ մրցանակաբաշխութեան, ''Inside''-ը առաջադրուեցաւ «Լաւագոյն երաժշտական ֆիլմ» եւ «Լաւագոյն երգ՝ գրուած տեսողական մեՏիայի համար» անուանակարգերուն մէջ՝ վերջինս շահելով "All Eyes on Me" երգին համար։ Այս յատուկ յայտագիրէն երեք երգեր նաեւ հայտնուեցան «Billboard»-ի ցուցակներուն վրայ եւ ԱՄՆ-ի մէջ արժանացան պլատինէ վկայագրի, ինչպէս նաեւ անոր ընկերակցող ''Inside (The Songs)'' ալպոմը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}}{{Անաւարտ}} fytg33tjylqoi0mekzie0i9dq135g27 0 20878 252925 220306 2026-07-21T09:32:34Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252925 wikitext text/x-wiki '''2002 թուական''', ԻԱ․ դարու 5<sup>րդ</sup> տարին է == Դէպքեր == * [[Մարտ]] ամսուն, [[Պոլիս|Պոլսոյ]] մէջ կը հրատարակուի «<nowiki/>[[Ու ես կ՛երթամ (Ճամբորդագրութիւն)|Ու ես կ՛երթամ»]] գիրքը * Կը հիմնուի [[Element Band]] հայկական նուագախումբը, ([[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]]) == Ծնունդներ == == Մահեր == ==== Փետրուար ==== [[11 Փետրուար]]․ [[Մերի Ճաքսոն]]․ ամերիկացի տիեզերական ճարտարագիտութեան ճարտարագէտ եւ թուաբան aqhbcu69g7t8ehvg1r6m8o0kw8h9c21 0 20880 252842 207901 2026-07-21T08:08:38Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252842 wikitext text/x-wiki '''2007 թուական''', ԻԱ․ դարու 7<sup>րդ</sup> տարին է == Դէպքեր == * Թուրքիոյ կառավարութեան որոշումով [[Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցի|Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցին]] կը վերանորոգուի * Կը հրատարակուի Նաոքի Հիկաշիտայի, [[ճափոնացի]] [[Ինքնափակութիւն|ինքնափակ]] անձի մը, վերագրուած կենսագրութիւնը՝ «Ցատկելուս պատճառը, 13 տարեկան ինքնափակ տղու մը ներքին ձայնը» == Ծնունդներ == == Մահեր == [[27 Դեկտեմբեր]]․ սպաննութիւն [[Պենազիր Պութօ|Պենազիր Պհութօի]]․ եղած է երկու անգամ [[Փաքիստան|Փաքիստանի]] վարչապետ՝ 1988-1990 եւ 1993-1996 jiultvs6vezipvc2vt7behum9n2yke7 0 20948 252867 220303 2026-07-21T08:37:44Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252867 wikitext text/x-wiki '''20 Յուլիս''', տարուան 201-րդ ([[Նահանջ տարի|նահանջ տարիներուն]]՝ 202-րդ) օրն է [[Պատկեր:Giannis Antetokounmpo (24845003687) (cropped).jpg|մինի|194x194փքս|[[Եանիս Անթեթոքունպօ]]]] == Դէպքեր == ==== Յուլիս ==== * [[1974 թուական|1974]]․ [[Թուրքիա]] [[Կիպրոս]] կը ներխուժէ * [[2021 թուական|2021]]․ Միլուոքի Պաքս ΝΒΑ ախոյեան կը պսակուի յաղթելով Սանս խումբին 105-98 արդիւնքով․ ախոյեանութեան ամենաթանգաին մարզիկը [[Եանիս Անթեթոքունպօ|Եանիս Անթեթոքունպօն]] կը հանդիսանայ == Ծնունդներ == * [[1980 թուական|1980]]․ [[Ժիզել Պիւնտհեն|Ժիզել Քարոլայն Պիւնտհեն]], պրազիլացի նորաձեւոթեան մոտել (կերպար) == Մահեր == == Տօներ == g4vqc0yy3goagalef2y0i1zhu3tsvbt 10 21254 252947 234882 2026-07-21T12:11:35Z CommonsDelinker 146 Replacing Naval_Ensign_of_Sweden.svg with [[File:Naval_ensign_of_Sweden.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]].). 252947 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Շուէտ | flag alias = Flag of Sweden.svg | flag alias-army = Naval ensign of Sweden.svg | flag alias-air force =Naval ensign of Sweden.svg | flag alias-1562 = Flag of Sweden (1562–1650).svg | border-1562 = | flag alias-1818 = Swedish and Norwegian merchant flag 1818-1844.svg | flag alias-1844 = Swedish civil ensign (1844–1905).svg | flag alias-naval = Naval ensign of Sweden.svg | flag alias-naval-1844 = Naval Ensign of Sweden (1844-1905).svg | flag alias-naval-1815 = Ensign of Sweden and Norway (1815–1844).svg | link alias-army = Swedish Army | border-army= | border-air force= | link alias-air force = Swedish Air Force | border-naval = | link alias-naval = Swedish Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1562 | var2 = 1818 | var3 = 1844 | var4 = naval-1844 | var5 = naval-1815 | redir1 = SWE </noinclude> }} jihg9dobr6zi105vozbeb8n9jroles1 0 21745 252955 239948 2026-07-21T17:32:40Z CommonsDelinker 146 Replacing Spiderman.JPG with [[File:Madame_Tussauds_London_-_Spider-Man_statue.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)). 252955 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Թանգարան}}'''Մատամ Թիւսօ''' ({{Lang-en|Madame Tussauds}}), մոմէ արձաններու թանգարան, որ աշխարհի ամէնէն շատ այցելու ունեցող թանգարաններէն մէկն է։ Մատամ Թիւսոյի անունը կրող թանգարանը այսօր մասնաճիւղեր ունի աշխարհի աւելի քան 26 քաղաքներու մէջ: Թանգարանին մէջ կը ցուցադրուին արքայական ընտանիքներու անդամներու, քաղաքական անձնաւորութիւններու, անուանի աստղերու, մարզիկներու եւ մինչեւ իսկ մարդասպաններու մոմէ արձանները: == Ակնարկ == Մատամ Թիւսոյի թանգարանը հիմնուած է 1835-ին, [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] Պէյքըր սթրիթի վրայ` [[Աննա Մարիա Թիւսօ|Աննա Մարիա Թիւսոյին]] կողմէ<ref>{{Cite web|url=https://thelegendsoflondon.wordpress.com/2012/05/26/the-baker-street-bazaar/|title=The Baker Street Bazaar|last=Dawn|date=2012-05-26|website=The Legends of London|language=անգլերէն|accessdate=2022-02-14|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202030224/https://thelegendsoflondon.wordpress.com/2012/05/26/the-baker-street-bazaar/|dead-url=yes}}</ref>: Աննա Մարիա 16 տարեկանին քանդակած է իր առաջին մոմէ արձանը, որ կը մարմնաւորէր ֆրանսացի գրագէտ-փիլիսոփայ Ֆրանսուա Վոլթերը: === Արձաններէն === Լոնտոնեան թագարանի մուտքին այցելուները կը դիմաւորէ Աննա Մարիա Թիւսօն: Ան իր անձնական մոմէ արձանին հեղինակն է: Զայն քանդակած է մահէն 8 տարի առաջ: Թիւսօ մահացած է 89 տարեկանին: Թանգարանին ամէնէն խնդրայարոյց արձանը [[Ատոլֆ Հիթլեր|Ատոլֆ Հիթլերինն]] է: Անոր արձանը կը գտնուի թէ՛ Լոնտոնի, եւ թէ՛ [[Պերլին|Պերլինի]] թանգարաններուն մէջ: Գերմանացի բռնապետին արձանը միակն է, որ ապակեայ պաշտպանիչ շերտով փակուած է, քանի որ թանգարանի այցելուները պարբերաբար անոր վրայ իրեր կը նետէին, ոմանք ալ կը թքնէին արձանին վրայ: Մայր Թերեզան մերժած է, որ զինք քանդակեն, քանի որ կը հաւատար, թէ իր կատարած գործը շատ աւելի կարեւոր է, քան իր մոմէ մարմնաւորումը: 4, 5 մեթր բարձրութեամբ «Տը ինքրետիպըլ Հաք»ի մոմեայ արձանը թանգարանին ամէնէն մեծն է, իսկ «Թինքըր Պէլ»ինը` ամէնէն փոքրը: Ազնաւուրին մոմէ արձանը 2004-ին դրուած է «Մատամ Թիւսօ» թանգարանին մէջ: === Աշխատակազմը === Թանգարանը աշխատակիցներու մեծ խմբակ մը ունի` վարսայարդարներ, դիմայարդարներ, նկարիչներ եւ այլ աշխատակիցներ։ Օրական կը ստուգուին արձանները, քերծուածքներ եւ գրեթէ օրական կը լուացուին մոմէ արձաններուն մազերը եւ կը թարմացուին շպարները։ === Արձանի Մը Պատրաստութիւնը === Միջին հաշուով մոմէ արձանի մը պատրաստութիւնը կ'ենթադրէ 4 ամսուան աշխատանք եւ կ'արժէ շուրջ 300 հազար տոլար: Նկարիչները մօտաւորապէս 150 տարբեր չափեր կ'արձանագրեն բնորդէն: Կը նկարեն մարմինը շուրջ 80 անգամ, իսկ դէմքը՝ 100 անգամ: Մոմէ արձանները կը պատրաստուին բնորդին իսկական չափերէն 2 տոկոսով աւելի մեծ, քանի որ մոմը ժամանակի ընթացքին կը չորնայ, եւ բնականաբար արձանը կը փոքրանայ: Մոմէ արձաններու մազայարդարումը կը պահանջէ 5 շաբթուան աշխատանք, քանի որ իւրաքանչիւր մազի թել առանձին կը տեղադրուի, իսկ իւրաքանչիւր գլխու վրայ միջին հաշուով կան 100 հազար մազի թելեր։ Արձանի մը պատրաստութեան համար թելեր կ'օգտագործուին արձաններու աչքերուն մէջի մազերակները պատրաստելու համար<ref>{{Cite web|url=https://aztag31.rssing.com/chan-56494392/article264-live.html|title=Տասը Հետաքրքրական Բան…Մատամ Թիւսոյի Թանգարանը|website=aztag31.rssing.com|accessdate=2022-02-14}}</ref>: == Մատամ Թիւսոյի թանգարաններու գտնուած վայրերէն == [[Պատկեր:Madame Tussauds Museum Amsterdam.JPG|մինի|Մատամ Թիւսոյին թանգարանը՝ Ամսթերտամ]] === Ամերիկա === * [[Լոս Անճելըս]] * [[Լաս Վեկաս]] * [[Ուաշինկթըն]] * [[Նիու Եորք]] * [[Քանատա]] === Եւրոպա === * [[Ամսթերտամ]] * [[Պերլին]] [[Պատկեր:Madame Tussauds in Berlin.JPG|մինի|Մադամ Տյուսոյի թանգարանը [[Բեռլին]]ում]] * Փարիզ * [[Վիեննա]] * [[Լոնտոն]] === [[Ասիա]] === * [[Պանքոք]] * Հոնկոնք * [[Շանհայ]] * [[Թոքիօ]] === Աւստրալիա === * [[Սիտնի]] == Պատկերասրահ == <gallery class="center" heights="150" widths="150"> Պատկեր:Sleepingbeautytussauds.jpg Պատկեր:'Madame Tussaud' herself at 'Madame tussauds waxworks' in London.jpg Պատկեր:Mohanda Karamchand Gandhi Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg Պատկեր:Alfred Hitchcock (Madame Tussauds).JPG Պատկեր:The Beatles wax dummies.jpg Պատկեր:Benny Hill (Madame Tussauds).JPG Պատկեր:CharlesandCamila.jpg Պատկեր:Charlie Chaplin in Madame Tussauds London.jpg Պատկեր:Wax figures of Queen Elizabeth II and Prince Philip at Madame Tussauds London, 2008.jpg Պատկեր:Religious leaders in Madame Tussauds London.jpg Պատկեր:Princess Diana at Madame Tussaud's London - Flickr - skinnylawyer.jpg Պատկեր:John Wayne (Madame Tussauds).JPG Պատկեր:Olga Korbut at Madame Tussauds London.jpg Պատկեր:Jack Sparrow - Johnny Depp (Madame Tussauds).JPG Պատկեր:Madame Tussauds London - Keira Knightley.jpg Պատկեր:Kylie Minogue-Wax.jpg Պատկեր:Lady Gaga wax figure at Madame Tussauds in London.jpg Պատկեր:Marilyn Monroe Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg Պատկեր:Marlon Brando - The Wild One (Madame Tussaud).JPG Պատկեր:Nelson Mandela Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg Պատկեր:Pierce Brosnan (Madame Tussauds).jpg Պատկեր:Sachin Ramesh Tendulkar Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg Պատկեր:Adolf Hitler Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg Պատկեր:Angelina Jolie Madame Tussauds London.jpg Պատկեր:Madame Tussauds London - Spider-Man statue.jpg Պատկեր:Tommy Cooper Madame Tussauds.jpeg Պատկեր:Madame Tussauds London - panoramio.jpg </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Աղբիւրներ == * [http://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/xosnakB/2018/10.pdf «Խօսնակ» պաբերաթերթ, Հեկտեմբեր, 2018, էջ 28։] 1n51lxov31qc3obrwzyhjd9urffwsl0 0 21877 252817 247114 2026-07-21T05:04:18Z CommonsDelinker 146 Removing [[:c:File:Άγιος_Νεκτάριος_(49963005793).jpg|Άγιος_Νεκτάριος_(49963005793).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Abzeronow|Abzeronow]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Άγιος Νεκτάριος (49963005793).jpg|]]. 252817 wikitext text/x-wiki '''Այիոս Նեքթարիոս եկեղեցի կամ Այիոս Նեքթարիոս վանք''' ([[Յունարէն|յուն]]․՝ Ναός Αγίου Νεκταρίου στην Αίγινα), [[Էղինա|Էղինային]] գլխաւոր տեսարժան վայրերէն։ Տարուան ընթացքին հազարաւորներ կ' այցելեն, որպէսզի պաշտեն [[Այիոս Նեքթարիոս Էղինացին|Սուրբ Նեքթարիոսին]] դամբանը, ինչպէս նաեւ բուժուին։ Անոր մասունքը հրաշագործ կը սեպուի․ [[Այիոս Նեքթարիոս Էղինացին|Փենտափոլէոսի եպիսկոպոս Նեքթարիոս]] իր կեանքին ընթացքին եւ մահէն ետք կատարած հրաշագործութիւններուն համար Յունական ուղղափառ եկեղեցին զայն «Սուրբ» յայտարարած է։ [[Պալքանեան Թերակղզի|Պալքանեան թերակղզիին]] ամենամեծ եկեղեցիներէն կը սեպուի։ == Ընդհանուր տեղեկութիւններ == [[Պատկեր:Greece-1196 (2215810421).jpg|ձախից|մինի|Սուրբ Նեքթարիոսի դամբանը]] Այիոս Նեքթարիոս եկեղեցին կը գտնուի Այիա Թրիատա վանքին մօտ (կիներու ճգնարան), Քոնտոս գիւղին մէջ, Փալէոհորայի բլուրին դիմաց (կը կոչուի նաեւ «կղզիանման [[Միսթրաս|Միսթրաս»]])։ Նոյն վայրը վանքէն զատ, կայ նաեւ Էղինայի Այիա Էքաթերինի վանքը եւ Ս․ Խաչի մատուռը։ Վանքին բակին մէջ կայ Այիոս Նեքթարիոսի հորը, որուն ցայտուն ջուրը սուրբ եւ բուժիչ կը նկատուի։ Վանքը այցելուներուն համար իջեւաններ ունի։ Ինչպէս բոլոր ուղղափառ վանքերը, մուտքը կ՛ արտօնուի երկայն զգեստով։ Եկեղեցին վարչականօրէն կը պատկանի [[Իտրա]], [[Սփեցես]], [[Էղինա]], Էրմիոնիտա եւ [[Թրիզինիա]] Առաջնորդարանին։ === Սուրբ Նեքթարիոս === Նոյն վայրը, Բիւզանդիոնի ժամանակ կար ուրիշ վանք մը, որը լքուած ու ամայացած էր։ [[Այիոս Նեքթարիոս Էղինացին|Սուրբ Նեքթարիոս]] կ՛ որոշէ վանքը վերականգնել։ [[1904 թուական|1904]]-ին կը հիմնէ Այիա Թրիատա վանքը եւ [[1908 թուական|1908]]-ին մատուռ մը կը հիմնադրէ։ Մահէն ետք, Սուրբ Նեքթարիոս այդ եկեցեղիէն դուրս կը թաղուի, իր տնկած մէկ շոճիին շուքին տակ։ Բիւզանդական վանքին տեղ, անոր յիշատակին կը կառուցուի Այիոս Նեքթարիոս եկեղեցին (1973 - 1994), ուր կը պահուի անոր ձեռքին մասունքը։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:20100412 egine86.jpg|Եկեղեցւոյ մէ․ «Իքոնոսթասի» Պատկեր:Kontos 180 10, Greece - panoramio (3).jpg Պատկեր:Greece-1193 (2215810235).jpg Պատկեր:20100412 egine85.jpg Պատկեր:Aegina 09 2013 - panoramio (21).jpg Պատկեր:Greece-1198 (2215810531).jpg Պատկեր:Kontos 180 10, Greece - panoramio (2).jpg </gallery><ref>[https://weloveaegina.com/el/aigina/%ce%ac%ce%b3%ce%b9%ce%bf%cf%82-%ce%bd%ce%b5%ce%ba%cf%84%ce%ac%cf%81%ce%b9%ce%bf%cf%82/ Այիոս Նեքթարիոսի վանք{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.monastiria.gr/iera-moni-agiou-nektariou-aigina/ Այիա Թրիատային-Այիոս ՆԵքթարիոս վանք, Էղինա{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.dogma.gr/diafora/ena-monastiri-pou-xanazontanepse-apo-enan-sygchrono-agio/6997/ Վանք մը որ վերածնուեցաւ ժամանակակից սուրբէ մը, 10-11-2013{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://aeginaproject.com/agios-nektarios/ Այիոս Նեքթարիոս Էղինա․ Այիոս Նեքթարիոս եկեղեցին եւ վանքը{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի եկեղեցիներ]] [[Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ ըստ երկիրի]] [[Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ]] [[Ստորոգութիւն:Վանքեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Վանքեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի վանքեր]] l1ior3bu353jzq7r06rtlp68ojdcp73 10 23311 252957 206984 2026-07-21T17:50:42Z CommonsDelinker 146 Replacing Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg with [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 252957 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Philippines | flag alias = Flag of the Philippines.svg | flag alias-1535 = Flag_of_Cross_of_Burgundy.svg | flag alias-1821 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1875 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-aguinaldo = Flag of the Philippines (1898–1901).svg | flag alias-1898 = Flag of the United States (1896-1908).svg | flag alias-1908 = US flag 46 stars.svg | flag alias-1912 = US flag 48 stars.svg | flag alias-1919 = Flag of the Philippines (1919-1936).svg | flag alias-1936 = Flag of the Philippines (navy blue).svg | flag alias-1985 = Flag of the Philippines (light blue).svg | flag alias-1986 = Flag of the Philippines (navy blue).svg | flag alias-air force = Flag of the Philippine Air Force.svg | link alias-air force = Philippine Air Force | flag alias-army=Flag of the Philippine Army.svg | flag alias-marines=Flag of the Philippine Marine Corps.svg | link alias-marines=Philippine Marine Corps | flag alias-military=Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg | link alias-military=Philippine Armed Forces | flag alias-navy=Flag of the Philippine Navy.svg | link alias-navy=Philippine Navy | link alias-army = Philippine Army | link alias-naval = Philippine Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1535 | var2 = 1821 | var3 = 1873 | var4 = 1875 | var5 = aguinaldo | var6 = 1898 | var7 = 1908 | var8 = 1912 | var9 = 1919 | var10 = 1936 | var11 = 1985 | var12 = 1986 | cat = Philippines | redir1 = PHL | redir2 = PHI | related1 = First Philippine Republic | related2 = Philippine Commonwealth | related3 = Second Philippine Republic </noinclude> }} 4og4rfo95hhkvwjoiohrg21f732qavr 0 23488 252911 220288 2026-07-21T09:19:55Z HoMen 269 /* Մահեր */ 252911 wikitext text/x-wiki '''11 Մայիս''', տարուայ 131-րդ ([[Նահանջ տարի|նահանջ տարիներուն]]՝ 132-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 234 օր <center> [[1 Մայիս]] [[Պատկեր:Aiga_leftarrow.png|9x9փքս]] '''2 Մայիս''' [[Պատկեր:Aiga_rightarrow.png|9x9փքս]] [[3 Մայիս]] </center> == Դէպքեր == == Ծնունդներ == == Մահեր == * [[1941 թուական|1941]]․ [[Փինելոբի Տելթա]]․ յոյն գրագիտուհի, ճանչցուած մանաւանդ երեխաներու համար իր պատմական վէպերով։ * [[1945 թուական|1945]]․ [[Մարթին Նուրտընսթրըմ|Մարթին Նուրտընսթըրմ]] == Տօներ == == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Տարուայ Օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Մայիս]] i0mzcpjkjgyk5euxgp5tjzv2ko1ldhh 0 23531 252937 207917 2026-07-21T09:42:51Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252937 wikitext text/x-wiki '''23 Յուլիս''', տարուան 204-րդ ([[Նահանջ տարի|նահանջ տարիներուն]]՝ 205-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == == Ծնունդներ == [[1965 թուական|1965]]․ [[Կրէյս Մուկապէ]]․ Զիմպապուացի ձեռնարկու, քաղաքական գործիչ == Մահեր == == Տօներ == e8pv5es7f5ss6o98ch8wdf1q2jxniic 0 23977 252949 210457 2026-07-21T15:47:29Z HoMen 269 /* Պատմութիւն */ 252949 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Բերդաքաղաք}} '''Ոստան''' (բերդ), [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմտեան Հայաստանի]] բնակավայրերէն մէկը, տարբեր ժամանակներու եւ տարբեր պատմագիրներու կողմէ յիշատակուած է իբրեւ բերդ, գիւղ, քաղաք։ == Պատմութիւն == Վաղագոյն ժամանակներէն ի վեր [[Վանայ լիճ|Վանայ լիճի]] աւազանը դարձած էր հասարակական կեանքի աշխոյժ կեդրոն, Հայկական լեռնաշխարհի ամէնէն խիտ բնակեցուած երկրամասերէն մէկը։ Միայն Վանայ լիճի ափերուն առաջացած էին 10-է աւելի քաղաքներ ու գիւղաքաղաքներ։ Անոնց թուին էր նաեւ Ոստանը։ Ոստան կը նշանակէ «արքունի կալուածք», «իշխանանիստ», «մայրաքաղաք»։  Պատմական Ոստան քաղաքը, որուն աւերակներու վայրը նոր ժամանակներուն տեղացիները կը կոչեն ''Հերիշատ'', կը գտնուէր Վանայ լիճի հարաւային ափին մօտ, լճափէն մօտ 1քմ հարաւ, [[Աղթամար կղզի|Աղթամար կղզիին]] դիմաց։ Քաղաքը բոլոր կողմերէ շրջապատուած է պտղատու այգիներով։ Ունեցած է անուշահամ աղբիւրներ եւ գեղեցիկ պարտէզներ։ 4-5րդ դարերէն Ոստան [[Ռշտունիներ|Ռշտունեաց նախարարներու]] աթոռանիստն էր։ Յետագային, Ժ.րդ դարու երկրորդ կիսուն եւ ԺԱ.րդ դարու սկիզբները Ոստանը Աղթամար քաղաք-կղզիին հետ միասին Վասպուրականի Արծրունեաց թագաւորութեան մայրաքաղաքն էր, իսկ նոր ժամանակներուն՝ [[Վան|Վան նահանգի]] Գաւաշի գաւառի կեդրոնը։ Ոստանի բնակչութեան զբաղմունքները նոր ժամանակներուն եւս նոյնն էին։ Անոնք կը զբաղէին [[Այգեգործութիւն|այգեգործութեամբ]], [[Ձկնորսութիւն|ձկնորսութեամբ]], արհեստներով ու մանրածախ առեւտուրով: Ոստան միջնադարեան Հայաստանի գրչութեան յայտնի կեդրոններէն է։ Մինչեւ [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|առաջին համաշխարհային պատերազմը]] գլխաւորաբար հայաբնակ եղած է եւ ունեցած 35 հայկական գիւղեր, որոնց բնակիչները 1916-ի նահանջող ռուսական զօրքին հետ միասին գաղթած ու բնակութիւն հաստատած են [[Արեւելեան Հայաստանը Ռուսական կայսրութեան կազմին մէջ|Արեւելեան Հայաստան]]<ref>{{Cite web|url=https://westernarmeniatv.com/158834/ճանչնանք-արեւմտեան-հայաստանը․-ոստան|title=Ճանչնանք Արեւմտեան Հայաստանը․ Ոստան|last=|first=|date=2023-01-31|website=Western Armenia TV|language=wa-WA|accessdate=2023-03-27}}</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Աղբիւրներ == * Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Հատոր 4, Երեւան, 2003: {{ՀՍՀ}} [[Ստորոգութիւն:Քաղաքներ]] [[Ստորոգութիւն:Արեւմտեան Հայաստանի քաղաքներ]] fkvd9b03g0opgnkxjogjfspwgs0up18 0 24105 252909 210938 2026-07-21T09:18:57Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252909 wikitext text/x-wiki '''24 Ապրիլ''', տարուան 114-րդ ([[Նահանջ տարի|նահանջ տարիներուն]]՝ 115-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == [[1915 թուական|1915]]․ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութեան]] յիշատակման օր [[1961 թուական|1961]]․ խորտակուելէն 333 տարի անց շուէտական [[Վասա Նաւ|Վասա Նաւը]] հանուեցաւ ջուրի յատակէն == Ծնունդներ == [[1874 թուական|1874]]․ [[Փինելոբի Տելթա]]․ յոյն գրագիտուհի, ճանչցուած մանաւանդ երեխաներու համար իր պատմական վէպերով։ == Մահեր == == Տօներ == 60odkrst0cp0irc6ekwkpajxy2i1nqv 0 24106 252824 210940 2026-07-21T07:55:45Z HoMen 269 /* Ծնունդներ */ 252824 wikitext text/x-wiki '''27 Ապրիլ''', տարուան 117-րդ ([[Նահանջ տարի|նահանջ տարիներուն]]՝ 118-րդ) օրն է։ == Դէպքեր == [[1961 թուական|1961]]․ [[Սիերա Լէոն]] կ՛անկախանայ == Ծնունդներ == [[1759 թուական|1759]]․ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]], անգլիացի գրող եւ փիլիսոփայ՝ յայտնի կնոջ իրաւունքներուն իր պաշտպանութեամբ == Մահեր == == Տօներ == 1ol8ibbzycoomwvd3tnjy2lo755sx3u 0 27964 252816 233875 2026-07-21T03:45:07Z CommonsDelinker 146 Removing [[:c:File:Guinness_World_Records_Logo_2024.svg|Guinness_World_Records_Logo_2024.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Guinness World Records Logo 2024.svg 252816 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Գիրք|պատկեր=}} '''«Կինես»ի համաշխարհային մրցանիշներու գիրք''' ({{lang-en|The Guinness Book of Records}}), աշխարհի ամէնէն հետաքրքրաշարժ, արտասովոր, նաեւ զուարճալի երեւոյթներու տեղեկատու է։ «Կինեսի համաշխարհային մրցանիշներու գիրքը» բաղկացած է «Մարդ», «Անասնական աշխարհ», «Բնութիւն», «Տիեզերք», «Գիտութեան աշխարհ», «Արուեստ եւ զուարճալիքներ», «Շինարարական կառոյցներու աշխարհ», «Մեքենական աշխարհ», «Գործարար աշխարհ», «Մարդու աշխարհ», «Մարզանք», «Խաղեր եւ մրցումներ», «Այլեւայլք» գլուխներէ։ «Կինեսի համաշխարհային մրցանիշներու գիրք»ին օրինակով Հայաստանի մէջ ստեղծուած է «Դիւցազնագիրք» մրցանիշներու ժողովածուն<ref>Դպրոցական մեծ հանրագիտարան, գիրք 2, հատոր 1, ՀՀՀ, Ե. 2009, էջ 182–183</ref>։ === Ութ Հայու անուն՝ «Կինես»ի Համաշխարհային Մրցանիշներու Գիրքին Մէջ === «Կինես»ի համաշխարհային մրցանիշներու գիրքին մէջ արձանագրուած է ութ հայ: Նշեալ գիրքին մէջ առաջին հայ արձանագրուողը Ռոպերթ Գալստեանն է՝ 1991ին: Ան պարանի օգնութեամբ ատամներով քաշած է 12 թոն «Կրազ» մակնիշի ինքնաշարժ: «Կինես»ի վերջին հայը Դաւիթ Ֆահրադեանն է, որ պտտաձողի վրայ կատարած է 354 պտոյտ: Նշեալ յանձնաժողովին Լոնտոնի կեդրոնական գրասենեակը դիմումներ կը ստանայ աշխարհի տարբեր երկիրներէ: Լոնտոնի մէջ յանձնաժողովը կ'ուսումնասիրէ չափանիշի մը սահմանումը փաստող տեսանիւթը, կը ստուգէ, թէ ներկայացուածը շինծու չէ: Հայաստանի մէջ, 1990էն ի վեր ստեղծուած է «Դիւցազնագիրք»ը, ուր արձանագրուած է աւելի քան 61 հոգի<ref>[https://www.archivioradiovaticana.va/storico/2011/08/12/%D5%B8%D6%82%D5%A9_%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82_%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%9D_%C2%AB%D5%AF%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D5%BD%C2%BB%D5%AB_%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6_%D5%B4%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82_%D5%A3%D5%AB%D6%80%D6%84%D5%AB%D5%B6_%D5%B4%D5%A7%D5%BB%D6%89/arm-511995 «Դիւցազնագիրք»ը]</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:«Կինես»ի համաշխարհային մրցանիշներու գիրքը]] c2y6f3q0k23tyi94ey1izg5bhnoul8h 0 31059 252920 252796 2026-07-21T09:27:41Z HoMen 269 252920 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Գլաուտիա Գարտինալէ|բնագիր ԱԱՀ=|պատկեր=Claudia Cardinale (1960 hq).jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Գլաուտիա Գարտինալէ, 1960-ին|ծնած է=15 Ապրիլ, 1938|ծննդավայր=[[Լա Կուլլեթ]],Ֆրանսական [[Թունուզ]]|վախճանած է=[[23 Սեպտեմբեր]] [[2025]]|մահուան վայրը=[[Նիու Եորք]], [[Ա․Մ․Ն․]]|քաղաքացիութիւն=իտալական|հպատակութիւն=յունական|ազգութիւն=իտալացի|ազդած է=|մասնագիտութիւն=դերասան|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=Claudia Cardinale}} '''Քլոտիա «Գլաուտիա» Գարտինալէ''' ([[Իտալերէն|իտալ]]․՝ [ˈklaudja kardiˈnaːle]; [[15 Ապրիլ|Ապրիլ 15]], [[1938 թուական|1938]] – [[23 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 23]], [[2025]]) իտալացի դերասանուհի մըն էր։ Ան միջազգային ճանաչումի արժանացաւ աւելի քան վեց տասնամեակներու ընթացքին, որպէս իտալական շարժապատկերի առաջատար դէմքերէն մէկը, [[Սոֆիա Լորեն|Սոֆիա Լորենի]] եւ [[Ճինա Լոլոպրիճիթա|Ճինա Լոլոպրիճիտայի]] կողքին։ 1960-ական թուականներուն փառաբանուած է որպէս «աշխարհի ամէնէն գեղեցիկ կինը», ինչպէս նաեւ նկատուած է ժամանակաշրջանի ցանկայարոյց (սէքսի) խորհրդանիշը: Գարտինալէ նկարահանուած է աւելի քան 175 ժապաւէններու մէջ՝ մեծամասնութիւնը Իտալիոյ եւ Ֆրանսայի մէջ, տարբեր ժանրերով, ներառեալ կատակերգութիւն, տրամա, սփակեթի ուէսթըրն եւ պատմական ֆիլմեր։ Ան համագործակցած է ճանչցուած բեմադրիչներու հետ, ինչպէս օրինակ՝ [[Ֆետերիքօ Ֆելլինի|Ֆետերիքօ Ֆելինին]], [[Սերճիօ Լէոնէ|Սերճիօ Լէոնէն]] եւ [[Վերներ Հերցոկ|Վերներ Հերցոկը]], եւ իր ժապաւէններէն քանի մը հատը կը համարուին շարժապատկերի պատմութեան մէջ կարեւոր գործեր։ Իր մահուան պահուն, ան եւրոպական շարժապատկերի Ոսկէ Դարաշրջանի վերջին կենդանի աստղերէն մէկն էր։ == Կենսագրական գիծեր եւ գործունէութիւն == [[Պատկեր:Il gattopardo.jpg|մինի|Գարտինալէն՝ Պերթ Լանքասթըրի եւ Ալեն Տելոնի հետ «Ընձառիւծը» ժապաւէնին մէջ (1963)]] Գլաուտիա Գարտինալէ, ծնած եւ մեծցած է [[Լա Կուլէթ]]՝ [[Թունիս|Թունիսի]] մօտ գտնուող համայնքի մը մէջ։ 1957-ին «Թունիսի մէջ Ամէնէն Գեղեցիկ Իտալացի Աղջիկը» մրցոյթին կը յաղթէ։ Մրցանակը, դէպի Իտալիա ճամբորդութիւն մըն էր, ու ատոր շնորհիւ շարժապատկերի աշխարհի դռները լայնօրէն իր առջեւ կը բացուին։ Արտադրիչ [[Ֆրանքօ Քրիսթալտի|Ֆրանքօ Քրիսթալտիի]] քանի մը տարի իր խնամակալի դերը կատարած է եւ աւելի ուշ ամուսնացած էր իրեն հետ։ Եգիպտացի աստղ [[Օմար Շարիֆ|Օմար Շարիֆի]] հետ [[Կոհա (ժապաւէն)|Կոհայի]] (1958) մէջ երկրորդական դերով հանդէս գալէ ետք, Գարտինալէ կը դառնայ Իտալիոյ ամէնէն ծանօթ դերասանուհիներէն մէկը դերեր ստանցնելով «<nowiki/>[[Ռոքոն եւ իր եղբայրները (ժապաւէն)|Ռոքոն]] [[Ռոքոն եւ իր եղբայրները (ժապաւէն)|եւ իր եղբայրները]]<nowiki/>» (''Rocco e i suoi fratelli'', 1960), «<nowiki/>[[Ճամպռուկով Աղջիկը (ժապաւէն)|Ճամպռուկով Աղջիկը]]<nowiki/>» ''(Girl with a Suitcase'', 1961), «<nowiki/>[[Քարթուշ (ժապաւէն)|Քարթուշ]]<nowiki/>» (Cartouche, 1962), «<nowiki/>[[Ընձառիւծը (ժապաւէն)|Ընձառիւծը]]<nowiki/>» (''The Leopard,'' 1963) եւ Ֆետերիքօ Ֆելինիի «8½» (1963) ժապաւէններուն մէջ։ [[Պատկեր:Claudia Cardinale in Lost Command.jpg|մինի|Գարտինալէ «<nowiki/>[[Կորսուած հրամանատարութիւն (ժապաւէն)|Կորսուած]] [[Կորսուած հրամանատարութիւն (ժապաւէն)|հրամանատարութիւն]]<nowiki/>» ժապաւէնին մէջ (1966)]] [[Պատկեր:Claudia Cardinale 1984.jpg|մինի|Գլաուտիա Գարտինալէ 1984-ին|ձախից]] 1963-էն սկսեալ, Գարտինալէ հանդէս կու գայ «Վարդագոյն Հովազը» ժապաւէնին մէջ՝ [[Տէյվիտ Նիվեն|Տէյվիտ Նիվենի]] դիմաց: Ու անկէ ետք, ան կը շարունակէ մասնակցելով Հոլիվուտեան ժապաւէններու մէջ, ինչպէս օրինակ՝ «<nowiki/>[[Կուրութիւն (ժապաւէն)|Կուրութիւն]]<nowiki/>» (1966), «<nowiki/>[[Կորսուած հրամանատարութիւն (ժապաւէն)|Կորսուած]] [[Կորսուած հրամանատարութիւն (ժապաւէն)|հրամանատարութիւն]]<nowiki/>» (1966), «Մասնագէտները» (1966), «<nowiki/>[[Ալիքներ մի՛ շինէք (ժապաւէն)|Ալիքներ մի՛ շինէք]]<nowiki/>» (1967) [[Թոնի Քերթիս|Թոնի Քերթիսի]] հետ, «<nowiki/>[[Դժոխքը հերոսներու հետ (ժապաւէն)|Դժոխքը Հերոսներու Հետ]]<nowiki/>» (1968), «<nowiki/>[[Կարմիր վրանը (ժապաւէն)|Կարմիր]] [[Կարմիր վրանը (ժապաւէն)|վրանը]]<nowiki/>» (1969), «<nowiki/>[[Նուրբ զոյգ մը (ժապաւէն)|Նուրբ]] [[Նուրբ զոյգ մը (ժապաւէն)|զոյգ մը]]<nowiki/>» (1968), «<nowiki/>[[Սալամանտրա (ժապաւէն)|Սալամանտրա]]<nowiki/>» (1981), եւ [[Սերճիօ Լէոնէ|Սերճիօ Լէոնէի]] «<nowiki/>[[Մի ժամանակ արեւմուտքի մէջ (ժապաւէն)|Մի ժամանակ Արեւմուտքի Մէջ]]<nowiki/>» (1968) ուէսթըրն ժապաւէնը՝ [[ԱՄՆ]]-ու եւ Իտալիոյ համատեղ արտադրութիւնը, որով ան գովասանքի կ՛արժանանայ նախկին պոռնիկի դերին համար՝ [[Ճէյսըն Ռոպարտս|Ճէյսըն Ռոպարտսի]], [[Չարլս Պրոնսըն|Չարլս Պրոնսընի]] եւ [[Հենրի Ֆոնտա|Հենրի Ֆոնտայի]] դիմաց։ Հոլիվուտէն ձանձրացած եւ տիպար մը դառնալ չուզելով, Գարտինալէ կը վերադառնայ իտալական ու Ֆրանսական շարժապատկերներուն, եւ կ՛արժանանայ Լաւագոյն Դերասանուհիի «Տէյվիտ տի Տոնաթելլօ» մրցանակին՝ «<nowiki/>[[Բուի Օրը (ժապաւէն)|Բուի Օրը]]<nowiki/>» (1968) ժապաւէնին մէջ իր դերով եւ որպէս պոռնիկ՝ Ալպերթօ Սորտիի հետ «<nowiki/>[[Աւստրալիոյ մէջ աղջիկ մը (ժապաւէն)|Աւստրալիոյ]] [[Աւստրալիոյ մէջ աղջիկ մը (ժապաւէն)|մէջ աղջիկ մը]]<nowiki/>» (1971) ժապաւէնին մէջ: 1974-ին, Գարտինալէ կը հանդիպի բեմադրիչ Փասքուալէ Սքուիթերիին, որ կը դառնայ իր զոյգակիցը: Ան յաճախ կը ներկայանայ իր ժապաւէններուն մէջ, ներառեալ «<nowiki/>[[Արեան եղբայրները (ժապաւէն)|Արեան]] [[Արեան եղբայրները (ժապաւէն)|եղբայրները]]<nowiki/>» (1974), «<nowiki/>[[Կնքահայրերու հայրը (ժապաւէն)|Կնքահայրերու]] [[Կնքահայրերու հայրը (ժապաւէն)|հայրը]]<nowiki/>» (1978) եւ «<nowiki/>[[Գլարեթան (ժապաւէն)|Գլարեթան]]<nowiki/>» (1984)։ Վերջինին մէջ իր խաղարկութեան համար Գարտինալէ կ՛արժանանայ «Լաւագոյն Դերասանուհիի»՝ «Նասթրօ տ'Արճենթօ» մրցանակին: 1982-ին, ան գլխաւոր դերակատարութիւն կ՛ունենայ Վերներ Հերցոկի «<nowiki/>[[Ֆիզքարալտօ (ժապաւէն)|Ֆիզքարալտօ]]<nowiki/>» ժապաւէնին մէջ՝ իբրեւ [[Գլաուս Քինսկի|Գլաուս Քինսկիի]] սիրային հետաքրքրութիւնը, որ միջոցներ կը հայթայթէ [[Փերու|Փերուի]] մէջ շոգենաւ մը գնելու համար:[[Պատկեր:Claudia Cardinale 1995.jpg|մինի|Գլաուտիա Գարտինալէ, 1995-ին]]1991-ին, ան կը շարունակէ պատմական շարժապատկերին մէջ, Ռիչարտ Պըրիի եւ Օմար Շերիֆի կողքին խաղալով [[Հանրի Վերնէօյ|Հանրի Վերնէօյի]] «<nowiki/>[[Մայրիկ (ֆիլմ)|Մայրիկ]]<nowiki/>»ին ժապաւէնին մէջ։ 2010-ին, Գարտինալէ կ՛արժանանայ Լաւագոյն Դերասանուհիի մրցանակին, Անթալիայի 47-րդ «Ոսկէ Նարինջ» Շարժապատկերի Միջազգային Փառատօնին՝ «<nowiki/>[[Սինիորա Էնրիքա (ժապաւէն)|Սինիորա Էնրիքա]]<nowiki/>» ժապաւէնին մէջ ծեր իտալացի կնոջ մը դերակատարութեան համար: == Մայրիկ ժապաւէն == 1991-ին, ան Ռիչարտ Պըրիի եւ Օմար Շերիֆի կողքին, [[Հանրի Վերնէօյ|Հանրի Վերնէօյի]] «<nowiki/>[[Մայրիկ (ֆիլմ)|Մայրիկ]]<nowiki/>»ին գլխաւոր դերակատարներէն է։ Ժապաւէնին նիւթը կը խօսի հայ ընտանիքի մը դժուարութիւններուն մասին, որոնք Թուրքիայէն [[Մարսէյլ|Մարսէյ]] կը գաղթէ, փրկուած 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութենէն։ Ժապաւէնին յաջողութիւնը այնքան մեծ է, որ [[Հանրի Վերնէօյ|Վերնէօյ]], նոյն դերասաններով յաջորդ տարին շարունակութիւն մը կը կատարէ՝ «<nowiki/>[[Փարատիս փողոց, 588 (ժապաւէն)|Փարատիս փողոց, 588]]<nowiki/>»։ Շարժապատկերի քննադատները դրուատեցին Գարտինալէն մօր դերին համար։ == Կանանց իրաւոնքներու պաշտպան == Տարիներ շարունակ, Գարտինալէ բարձրաձայն յայտնած է աջակցութիւնը կանանց իրաւունքներուն մասին եւ դարձած է [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի բարի կամքի դեսպան՝ սկսած 2000-ի Մարտ ամսէն՝ ի պաշտպանութիւն Կանանց Իրաւունքներուն: 2011-ի Փետրուարին, «Լոս Անճելըս Թայմզ Մեկըզին»-ը Գարտինալէն անուանած է շարժապատկերի պատմութեան մէջ 50 ամէնէն գեղեցիկ կիներէն մէկը։ <ref>[https://www.virtual-history.com/movie/person/3718/claudia-cardinale Գլաուտիա Գարտինալէ, virtual պատմական]</ref> <ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20250923-film-star-claudia-cardinale-dies-aged-87 Իտալական շարժապատկերի թագուհի՝ Գլաուտիա Գարտինալէ{{ref-en}},]</ref> <ref>[https://www.lefigaro.fr/cinema/la-mythique-actrice-italienne-claudia-cardinale-est-morte-20250923 Իտալիոյ առասպել Գլաուտիա Գարտիալէ մահացաւ, Ֆիգարօ թերթ, 23-9-2025{{ref-fr}}]</ref> <ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20250923-film-star-claudia-cardinale-dies-aged-87 Իտալիոյ թագուհի Գլաուտիա Գարտիալէ մահացաւ, Ֆրանս 24 կայան, 23-9-2025{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.rfi.fr/fr/culture/20250923-l-actrice-claudia-cardinale-monstre-sacr%C3%A9-du-cin%C3%A9ma-est-d%C3%A9c%C3%A9d%C3%A9e-%C3%A0-l-%C3%A2ge-de-87-ans fi culture - Գլաուտիա Գարտինալէ, սինեմայի յուշարձանը մահացաւ, 23-9-2025]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20141103112844/http://www.claudiacardinale.co.uk/biography/biography.htm Գլաուտիա Գարտինալէին կենսագրականը{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20131015120444/http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/2002/03_preistr_ger_2002/03_Preistraeger_2002.html Մրցանակներ եւ Պարգեւներ 2002,HONORARY AWARDS OF THE FESTIVAL Գլաուտիա Գարտինալէ {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.reddit.com/r/HistoryPorn/comments/zffisa/actress_claudia_cardinale_los_angeles_times/ Լոս Անճըլես Թայմս -Գլաուտիա Գարտինալէ շարժապատկերի պատմութեան մէջ, 50 ամենէն գեղեցիկ կիներէն{{ref-en}}․ ]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Իտալացի դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպայի արուեստագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:1938 ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:2025 մահեր]] t8mv6fauwotjc4ca33tav33941pqncx 0 31092 252944 249313 2026-07-21T09:48:56Z HoMen 269 252944 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Ճինա Լոլոպրիճիթա|բնագիր ԱԱՀ=|պատկեր=Ivo Lollobrigida 2.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Ճինա Լոլոպրիճիթա, 1960-ին|ծնած է=4 Յուլիս, 1927|ծննդավայր=[[Սուպիաքօ, Լացիօ]],Իտալիա|վախճանած է=[[16 Յունուար]] [[2023]]|մահուան վայրը=Հռոմ, [[Իտալիա]]|քաղաքացիութիւն=իտալական|հպատակութիւն=իտալական|ազգութիւն=իտալացի|ազդած է=|մասնագիտութիւն=դերասան,մոտել, լուսանկարիչ-լրագրող, քանդակագործ |անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ= Order of Merit Իտալիոյ Հանրապետութիւն,| Legion of Honour| Ordre des Arts et des Lettres|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=Gina Lollobrigida}} '''Ճինա Լոլոպրիճիթա''' ([[Իտալերէն|իտալ]]․՝ Gina Lollobrigida, [[4 Յուլիս|Յուլիս 4]], [[1927 թուական|1927]] – [[16 Յունուար|Յունուար 16]], [[2023]]) իտալացի դերասանուհի մըն էր։ Ան միջազգային ճանաչումի արժանացաւ աւելի քան վեց տասնամեակներու ընթացքին, որպէս իտալական շարժապատկերի առաջատար դէմքերէն մէկը, [[Սոֆիա Լորեն|Սոֆիա Լորենի]] եւ [[Քլոտիա Գարտինալէ|Գլաուտիա Գարտինալէին]] կողքին։ Ան, 1950ական եւ 1960ական թուականներու Եւրոպայի ամէնէն նշանաւոր դերասանուհիներէն էր, ժամանակաշրջան մը, որուն ընթացքին ցանկայարոյց (սէքսի) խորհրդանիշը նկատուեցաւ։ Անուանակոչուած է որպէս «աշխարհի ամէնէն գեղեցիկ կինը»։ Իր մահուան պահուն, ան Հոլիվուտի Ոսկեդարի միջազգային նշանաւոր դերասաններէն վերջիններէն էր, որ տակաւին կ'ապրէր։ Երբ իր ժապաւէնի ասպարէզը դանդաղեցաւ, Լոլոպրիժիտա երկրորդ ասպարէզ մը հաստատեց իբր լուսանկարիչ-լրագրող։ 1970-ականներուն անարտօնութիւն մը ձեռք ձգեց՝ բացառիկ հարցազրոյցի մը համար [[Ֆիտէլ Քասթրօ|Ֆիտէլ Քասթրոյին]] հետ։ Լոլոպրիճիտա շարունակեց իտալական ու իտալա-ամերիկեան նախաձեռնութիւններու եռանդուն ջատագովը մնալ, մասնաւորապէս՝ Իտալա-Ամերիկեան Ազգային Հիմնադրամին (NIAF): 2008-ին արժանացաւ NIAF-ի Կեանքի Նուաճումներու Մրցանակին՝ Հիմնադրամին յոբելեանական ձեռնարկին ընթացքին: 2013-ին ծախեց իր ոսկեղէններուն հաւաքածոն եւ գոյացած գումարը՝մօտաւորապէս 5 միլիոն ԱՄՆ տոլար, նուիրեց ցողունային բջիջներու դարմանումի հետազօտութեան։ == Երիտասարդութիւն == Լուիճիա (Ճինա) Լոլոպրիճիտա ծնած է Սուպիաքօ, Լացիօ, Հռոմէն մօտաւորապէս 64 քիլոմեթր (40 մղոն) հեռու։ Ան երեք քոյրեր ունէր՝ Ճուլիանա, Մարիա եւ Ֆերնանտա։ Երկրորդ Աշխարհամարտի աւարտէն ետք, 1945-ին, ընտանիքը փոխադրուեցաւ Հռոմ, ուր Լոլլոպրիճիտա երգի դասեր առաւ, քիչ մը մոտելինկ ըրաւ, եւ մասնակցեցաւ գեղեցկութեան քանի մը մրցումներու, գրաւելով երրորդ դիրքը 1947-ի «Միս Իտալիա» մրցումին։ == Դերասանական ասպարէզ == 1945-ին, 18 տարեկանին, Լոլոպրիճիտա դեր մը կը ստանձնէ Էտուարդօ Սքարփեթթայի «Նա Սանթարելլա» կատակերգութեան մէջ, Մոնթէ Գասթելլօ տի Վիպիոյի Գոնքորտիա թատրոնին մէջ, որ աշխարհի ամէնէն պզտիկ «all'italiana» ոճի թատրոնն է։ === Շարժապատկեր === [[Պատկեր:Beatthedevil01.jpg|մինի|«Beat the Devil» ֆիլմ․ ձախէն աջ՝ Ճենիֆեր Ճոնս, Համֆրէյ Պոկարթ եւ Լոլոպրիճիտա, 1953 ]] 1946-ին, ան կը սկսի իտալական ժապաւէններու մէջ յայտնուիլ փոքր դերերով։ 1950-ին, Լոլոպրիճիտա Հաուըրտ Հիւզին հետ եօթը տարուան՝ տարեկան երեք պատկերներ արտադրելու նախապայմանով, դաշինք մը կը ստորագրէ։ Ան կը մերժէ դաշինքին վերջին պայմանները, նախընտրելով մնալ Եւրոպայի մէջ եւ Հիւզ կը կասեցնէ զայն։ Վէճին արդիւնքը կ՛արգիլէ Լոլոպրիճիտային աշխատել ամերիկեան շարժապատկերներու մէջ, նկարահանուած ԱՄՆ-ի մէջ մինչեւ 1959, բայց թոյլ կու տայ անոր գործել ամերիկեան արտադրութիւններու, նկարահանուած Եւրոպայի մէջ։ Իր դերակատարութիւնը Իտալական «Հաց, Սէր եւ Երազանքներ» (''Pane, amore e fantasia,'' 1953) սիրային կատակերգութեան մէջ յաջողութիւն կ՛արձանագրէ եւ իրեն BAFTA-ի մրցանակի թեկնածութիւն կը շնորհէ, ինչպէս նաեւ Իտալական Շարժապատկերի Լրագրողներու Ազգային Միութենէն «Արծաթէ ժապաւէն» մրցանակին կ՛արժանանայ։ Լոլլոպրիճիտա ելոյթ ունեցաւ «Անառակ Կինը» (1953) եւ «Հռոմի Կինը» (1954) ժապաւէններուն մէջ գլխաւոր դերերով կը յայտնուի։ Ան նաեւ աշխատած է Ֆրանսական արտադրութեան մէջ, ինչպէս օրինակ «Անվախ Փոքրիկ Զինուորը» (''Fanfan la Tulipe'', 1952), «Գիշերուան Գեղեցկուհիները» (''Les Belles de nuit'', 1952), եւ «Մարմինը եւ Կինը» (''Le Grand Jeu,'' 1954)։ [[Պատկեր:Gina Lolobrigida in Amsterdam, wereldpremiere, Bestanddeelnr 907-3997 (cropped).jpg|մինի|Լոլոպրիճիտա 1955-ին]] Համաշխարհային ճանաչումի կ՛արժանանայ անգլերէն լեզուով ժապաւէնով՝ «Beat the Devil» (1953), նկարահանուած Իտալիոյ մէջ, Ճոն Հիւսթընի (John Huston) բեմադրութեամբ: Ապա գլխաւոր դերով կը մասնակցի իտալա-ամերիկեան արտադրութեան մը՝ «''Crossed Swords''» (1954)։ «Աշխարհի Ամէնէն Գեղեցիկ Կինը» (նաեւ յայտնի իբրեւ «Գեղեցիկ, Բայց Վտանգաւոր», 1955) ժապաւէնին մէջ իր դերակատարութեան շնորհիւ կ՛արժանանայ «Լաւագոյն Դերասանուհիի Տէյվիտ տի Տոնաթելօ» մրցանակին։Այս ժապաւէնին մէջ Լոլոպրիճիտան կը մարմնաւորէ իտալացի երգչուհի [[Լինա Քավալիերի|Լինա Քավալիերիին]] (Lina Cavalieri) դերը եւ ժապաւէնին բոլոր երգերը կը կատարէ իր ձայնով, ներառեալ «<nowiki/>[[Թոսքա]]<nowiki/>»-ի արիաները: Ան գլխաւոր դեր կը ստանձնէ կրկէսային տրամա՝ «''Trapeze''»-ին մէջ (1956), որ բեմադրուած էր [[Քարոլ Ռիտ|Քարոլ Ռիտին]] (''Carol Reed'') կողմէ եւ դերակատարներն էին [[Պըրթ Լանքասթըր]] (''Burt Lancaster'') եւ [[Թոնի Քըրթիս]] (''Tony Curtis''), իսկ «Նոթրը Տամի Կուզիկը» (''The Hunchback of Notre Dame,''1956) ժապաւէնին մէջ հանդէս կու գայ որպէս Էսմերալտա, Անթոնի Քուինի (Anthony Quinn) Քուազիմոտոյին դերակատարութեամբ եւ Ժան Տելանոյի (Jean Delannoy) բեմադրութեամբ։ [[Պատկեր:Solomon and Sheba-Gina Lollobrigida4.JPG|մինի|Լոլոպրիճիտա «Սողոմոնն ու Շիպա» ֆիլմին մէջ]] 1959-ին հանդէս կու գայ ֆրանսական «Օրէնքը» (''La legge'', 1959) ժապաւէնին մէջ, [[Իվ Մոնթան|Իվ Մոնթանի]] եւ [[Մարչելլօ Մասթրոյանի|Մարչելլօ Մասթրոյանիի]] կողքին, ապա, գլխաւոր դերեր կը ստանձնէ՝ [[Ֆրանք Սինաթրա|Ֆրանք Սինաթրայի]] հետ «Երբեք Այսքան Քիչ» (''Never So Few'', 1959) ժապաւէնին մէջ, եւ Եուլ Պրիւնըրի հետ «Սողոմոն ու Շիպա» (''Solomon and Sheba'', 1959) ժապաւէնին մէջ։ «Սեպտեմբերին Եկուր» (''Come September'', 1961) սիրային կատակերգութեան մէջ, Լոլոպրիճիտան գլխաւոր դեր կ՛ունենայ [[Ռոք Հատսըն|Ռոք Հատսընի]], [[Սանտրա Տի|Սանտրա Տիի]] եւ [[Պոպի Տարին|Պոպի Տարինի]] կողքին, եւ կ՛արժանանայ [[Ոսկէ Երկրագունդ]] մրցանակին։ Ան նաեւ 1961-ին, [[Էրնեսթ Պորկնայն|Էրնեսթ Պորկնայնի]] եւ [[Անթոնի Ֆրանսիոզա|Անթոնի Ֆրանսիոզայի]] հետ հանդէս կու գայ «Մերկ գնա աշխարհին մէջ» (''Go Naked in the World'') տրամային մէջ։ 1961-ի Ակադեմիի Մրցանակաբաշխութեան, հանդիսավարութեամբ՝ Պոպ Հոփի, Լոլոպրիճիտա կը յանձնէ Լաւագոյն Բեմադրիչի Օսքար Մրցանակը Պիլի Ուայլտըրի, «Բնակարանը» (''The Apartment'') ժապաւէնին համար: Ժան Տելանուայի բեմադրութեամբ ''Venere Imperiale'' (1962) ժապաւէնին մէջ, ան գլխաւոր դեր մը կը ստանձնէ [[Սթիվըն Պոյտ|Սթիվըն Պոյտին]] հետ եւ դարձեալ կը ստանայ «Արծաթէ ժապաւէն» (''Nastro d'Argento)'' եւ «Տաւիտ տի Տոնաթելլօ» (''David di Donatello'') մրցանակները։ 1964-ին գլխաւոր դեր կը ստանձնէ Շոն Քոնըրիի կողքին «Ծղօտէ կինը» (''Woman of Straw'', 1964) յուզիչ ժապաւէնին մէջ, եւ 1965-ին՝ Ռոք Հատսընի հետ, իսկ ելոյթ կ՛ունենայ Ալեք Կինէսի հետ «''Hotel Paradiso''» (1966) ժապաւէնին մէջ: [[Պատկեր:Gina Lollobrigida Fata Turchina.jpg|մինի|Լոլոպրիճիտա իբրեւ Փիրուզագոյն Մազերով Հեքիաթը «Փինոքիոյի Արկածները» հեռուստաշարքին մէջ (1972)]] «Բարի Երեկոյ, Տիկին Քամփպել» (Buona Sera, Mrs. Campbell, 1968) ժապաւէնին մէջ իր դերակատարութեան համար կ՛առաջադրուի «Ոսկէ Երկրագունդ» (Golden Globe) մրցանակին եւ կը շահի երրորդ «Տաւիտ տի Տոնաթելլօ» մրցանակը։ Լոլոպրիճիտա գլխաւոր դեր կը ստանձնէ Պոպ Հոփի կողքին «Զօրավար Օ'Ֆարըլի Մասնաւոր Նաւատորմիղը» (''The Private Navy of Sgt. O'Farrell, 1968'') կատակերգութեան մէջ։ [[Պատկեր:Gina Lollobrigida 1979.jpg|մինի|Լոլոպրիճիտա 1979-ին]] Իր բեղուն գործունէութեան շրջանին, Լոլոպրիճիտա կը մերժէ բազմաթիւ ժապաւէններու դերեր։ Յատկանշական է թէ ան աւելի ուշ վշտութիւնը յայտնած է «Լա Տոլչէ Վիթա» (''La Dolce Vita, 1960'') ժապաւէնին մէջ երկրորդական դեր մը մերժելուն համար։ Ժապաւէնի բեմադրիչ Ֆետերիքօ Ֆելինի կ'ուզէր իրեն դեր մը տալ ժապաւէնին մէջ, սակայն ան բացատրեց, թէ այդ ժամանակ շատ յաճախ առաջարկուած նախագիծեր կը հասնէին, եւ իր ամուսինը պատահմամբ սխալ տեղ դրած էր թատերագիրը։ 1970-ականներուն, իր ժապաւէնի գործունէութիւնը կը դանդաղի եւ Լոլոպրիճիտա կը սկսի լուսանկարչութեամբ զբաղիլ։ Ան կը յայտնուի «Թագաւոր, Թագուհի, Խաբեբայ» (''King, Queen, Knave'', 1972) ժապաւէնին մէջ։ 1973-ին, ան մաս կը կազմէ Մոսկուայի 8-րդ Միջազգային Ժապաւէնի Փառատօնի դատական կազմին։ === Հեռատեսիլ === 1980-ականներու կէսերուն, ան հիւր-դերակատարում կ՛ունենայ «''Falcon Crest''» հեռատեսիլի շարքին մէջ՝ Ֆրանչեսքա Ճիոպերթի դերով (որ սկզբնապէս գրուած էր [[Սոֆիա Լորեն|Սոֆիա Լորենին]] համար եւ մերժած) եւ կը ստանայ «Ոսկէ Երկրագունդ»ի երրորդ առաջադրութիւնը։ Ան նաեւ երկրորդական դեր կ՛ունենայ 1985-ի «''Deceptions''» հեռատեսիլային մանրաշարքին մէջ, եւ յաջորդ տարին, ան հիւր դերակատարումով հանդէս կու գայ «''The Love Boat''» հեռատեսիլի շարքին մէջ։ === Դատական կազմի անդամ === 1986-ին կը հրաւիրուի ղեկավարելու 36-րդ «Պերլինի Միջազգային ֆիլմի փառատօն»ին դատական կազմը, որ «Ոսկէ Արջ» մրցանակը կը շնորհէ Ռայնհարտ Հաուֆի «Շթամհայմ» ժապաւէնին։ Լոլոպրիճիտա ըսած է թէ մեծամասնութեան վճիռը «կանխակերտուած» էր, եւ դէմ արտայայտուեցաւ։ Նոյնպէս, 1997-ին ան Կէնտ Ֆիլմի Փառատօնին դատական կազմէն կը հեռանայ երբ մեծամասնութիւնը կ՛որոշէ դափնեկիր ընել «Ուիթման Տղաքը», զոր ան «անբարոյական» կը նկատէ։ === Լուսանկարչական լրագրութիւն === 1970-ականներու վերջերուն, Լոլոպրիճիտա կը զբաղիլ լուսանկարչական լրագրութեամբ, զոր կը զարգացնէ որպէս յաջող երկրորդ ասպարէզ մը։ Ան ուրիշներու կարգին, կը լուսանկարէ [[Փօլ Նիուման]], [[Սալվատոր Տալի|Սալվատոր Տալին]], [[Հենրի Քիսինճըր]], Տէյվիտ Քեսիտին, Օտրի Հեփպըրնը, Էլլա Ֆիցճերալտը եւ Գերմանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքականը։ 1974ին ան բացառիկ հարցազրոյց մը ունեցաւ Ֆիտել Քասթրոյին հետ։[35][36] 1972 եւ 1994 միջեւ հրատարակեց իր լուսանկարներուն վեց հաւաքածոները, ներառեալ 1973ի Italia Mia տիտղոսը։[[Պատկեր:Gina Lollobrigida 1980 (Cropped).jpg|մինի|Լոլոպրիճիտա, 1980-ին]] == Քաղաքականութիւն == 1999-ին, Լոլոպրիճիտան կը ձախողի Եւրոպական խորհրդարանի անդամ ընտրուելու, որպէս թեկնածու «Դեմոկրատներ» կուսակցութեան։ Ան հրապարակաւ իր համամտութիւնը կը յայտնէ Ֆրանչիսքօ Սրբազան Քահանայապետին LGBT իրաւունքներուն նկատմամբ ունեցած տեսակէտին: 2022-ի Իտալիոյ ընդհանուր ընտրութիւններուն, 95 տարեկան հասակին, Լոլոպրիճիտան կը փորձէ աթոռ մը շահիլ Հանրապետութեան Ծերակոյտին մէջ, ներկայանալով որպէս թեկնածու «Sovereign and Popular Italy»-ի (''ISP''), նոր հիմնադրուած Եւրո-մտածողական դաշինք մը, որ դէմ էր Մարիօ Տրակիին։ Սակայն կը ձախողի քանի որ կուսակցութիւնը միայն 1% ձեռք կը ձգէ ընտրական շրջանի ձայներուն, առ նուազն 3% ընտրական շեմէն վար: «''Corriere della Sera''» թերթին հետ ընտրութիւններէն առաջ տուած հարցազրոյցի մը ընթացքին, Լոլոպրիճիտան ըսած է, որ ինք ներշնչուած էր Մահաթմա Կանտիի «իրեր կատարելու ձեւէն»։ Ան նշած էր թէ մօտ էր [[Ինտիրա Կանտի|Ինտիրա Կանտիին]]։ == Անձնական կեանք == 1949-ին, Լոլոպրիճիտա կ՛ամուսնանայ Սլովենացի բժիշկ՝ Միլքօ Շքոֆիչի հետ։ Անոնց միակ զաւակը՝ Անտրէա Միլքօ (Միլքօ Շքոֆիչ Կրտսեր), ծնած է 28 Յուլիս 1957-ին, Հռոմի մէջ։Շքոֆիչ կը հրաժարի բժշկութեան իր մասնագիտութենէն, որպէսզի իր կնոջ գործակալը դառնայ։ 1960-ին, Լոլոպրիճիտա ընտանեօք իր ծննդավայր Իտալիայէն կը փոխադրուին [[Թորոնթօ]]։ Զոյգին նպատակն էր լուծել իրենց տղուն իրաւական կացութիւնը, որ Իտալական պետական կառավարութեան կողմէ անհայրենիք կը սեպուէր։ Զոյգը կը բաժնուի 1971-ին։[[Պատկեր:Gina Lollobrigida (Rome, Christmas 1962).jpg|մինի|Լոլոպրիճիտա իր մանչ զաւակին՝ Անտրէա Միլքօին հետ, Հռոմի մէջ, 1962-ին, Նաւոնա հրապարակին մէջ:]]2006-ի Հոկտեմբերին, 79 տարեկանին, Լոլոպրիճիտա Սպանիոյ «¡Hola!» պարբերաթերթին կը յայտնէ իր նշանադրութիւնը 45 տարեկան սպանացի գործարար Խավիեր Ռիկաու ի Ռաֆոլսին հետ (գաթալան՝: Javier Rigau i Ràfols)։ Նշանադրութիւնը կը չեղարկուի 2006 Դեկտեմբեր 6-ին, ըստ լուրերուն՝ մամուլի սաստիկ հետաքրքրութեան պատճառով: 2006-ին, Լոլոպրիճիտա եւ Ռիկաու կը ստորագրեն ամուսնութեան նախապատրաստական համաձայնագիր մը եւ կ՛ամուսնանան Սպանիոյ մէջ: 2013 Յունուարին, ան կը սկսի դատական հայց մը Ռիկաուին դէմ, պնդելով թէ իր նախկին գործընկերը գաղտնի արարողութիւն մը բեմադրած էին, որուն ընթացքին ան «ամուսնացած էր» կեղծողի մը հետ, ձեւացնելով թէ ինքն էր [[Պարսելոնա|Պարսելոնայի]] գրանցման գրասենեակին մէջ։ Լոլոպրիճիտա կը յայտնէ նաեւ թէ ան մտադիր էր իր մահէն ետք պահանջ ներկայացնել իր կալուածքին վրայ։ Լոլոպրիճիտա խաբէութեամբ կը մեղադրէ Ռիկաուն, ըսելով թէ ան աւելի առաջ իրաւական իրաւունք ձեռք ձգած էր իր անունով գործելու փաստաբանի լիազօրագրով մը, եւ իրականացուցած էր լրացուցիչ ուժ ստանալու համար դաւադրութիւնը։ «Քիչ մը առաջ, ան համոզեց զիս որ տամ իրեն փաստաբանի լիազօրագիրս։ Անոր պէտք էր որոշ իրաւական գործերու համար։ Բայց փոխարէնը, կը վախնամ թէ ան օգտագործեց այն փաստը որ ես չեմ հասկնար սպաներէն ... Ո՞վ գիտէ թէ ինչ ստորագրել տուաւ ինծի։»2017 Մարտին, ան կորսնցուց իր դատական հայցը, սակայն յետագային ըսաւ թէ ան պիտի բողոքէր: Լոլոպրիճիտա 1997-ին կը դադրի ժապաւէններու մէջ դերեր ստանձնելէ։ 2000-ի Ապրիլին PARADE-ին կը յայտնէ. - «Դպրոցին մէջ գեղանկարչութիւն եւ քանդակագործութիւն սորված եմ եւ դերասանուհի դարձած եմ սխալմամբ... Շատ սիրեկաններ ունեցած եմ եւ տակաւին սիրային կապեր ունիմ։ Շատ շփացած եմ։ Բոլոր կեանքիս մէջ չափէն աւելի երկրպագուներ ունեցած եմ»։ Թոշակի անցնելէ ետք ժամանակը կը բաժնէր [[Հռոմ|Հռոմի]] մէջ Վիա Աբիա Անթիքայի վրայ գտնուող իր տան եւ [[Մոնթէ Քարլօ|Մոնթէ]] [[Մոնթէ Քարլօ|Քարլոյի]] մէջ գտնուող իր դղեակին միջեւ։ 2009-էն ետք, ան մերժած է այցելուներ ընդունիլ իր տան մէջ։[[Պատկեր:Gina Lollobrigida 1991.jpg|մինի|Լոլոպրիճիտա, 1991-ին]]2013-ին, Լոլոպրիճիտա կը ծախէ իր ոսկեղէնի հաւաքածոն Սոթպիսի (Sotheby's) միջոցով։ Ան նուիրած է մօտաւորապէս $5 միլիոն՝ բջիջներով դարմանումի օգուտին ի նպաստ հետազօտութիւններուն։ 2019-ին, «Հռոմէական Ռոթա»ն (Roman Rota), Ֆրանչիսկոս Պապին համաձայնութեամբ, Լոլոպրիճիտայի եւ Ռիկոյի ամուսնութեան անվաւերութեան մասին երկու տարուան վերանայումէ ետք յայտարարութիւն մը հրապարակած է։ 2010-ականներու վերջաւորութեան, Անտրէա Փիացոլլան դարձած է Լոլոպրիճիտայի գլխաւոր գործակիցը, ընդհանուր տնօրէնը եւ կարգ մը Մոնեկասկ ([[Մոնաքօ|Մոնաքոյի]]) անշարժ գոյքի եւ տնտեսական ընկերութիւններու հոգաբարձուն։ Իսկ 2020-ի Յուլիսին ան մեղադրուած է անկար մարդու մը շրջանցումին համար։ 2021-ին, Իտալիոյ Գերագոյն Դատարանը, իր մանչին խնդրանքով, վճռած է թէ Լոլոպրիճիտային մօտ պէտք է իրաւական խնամակալ մը նշանակուի, որպէսզի անոր գործերը վարէ եւ հաւանական գողութիւն կանխէ։ Թէպէտ դատարանը որոշած է թէ ան մտայնապէս կարող էր, բժշկական ապացոյցները ցոյց կու տային որ «իրականութիւնը ճիշդ ընկալելու մէջ թուլացում մը» կար եւ ան «խոցելի» վիճակի մէջ էր: == Մահ == Լոլոպրիճիտա կը մահանայ 95 տարեկանին, Հռոմի մէջ գտնուող հիւանդանոցի մը մէջ, Յունուար 16, 2023-ին։ Ան կը թաղուի իր ծննդավայրը՝ Սուպիաքօ, Լազիօ: == Ընտանիք == Փաստաբան եւ քաղաքագէտ, եւ ներկայիս Իտալիոյ Երկրագործութեան Նախարար Ֆրանչեսքօ Լոլոպրիճիտա իր մեծեղբօրորդին է: 2022-ին, մարզական լրատուամիջոցները նշած են թէ ողիմպիական արագութեան սահելու ոսկէ մետալակիր Ֆրանչեսքա Լոլոպրիճիտան իր մեծ քրոջ աղջիկն է, եւ երկուքը հանդիպած էին: Նոյեմբեր 2023-ին, Անտրէա Փիացոլլա, որ 2009-ին 21 տարեկանին սկսաւ Լոլոպրիճիտայի համար աշխատիլ իբրեւ գործավար, մեղաւոր գտնուեցաւ Լոլոպրիճիտայի միլիոնները գողնալու համար: Փիացոլլա բանտարկուեցաւ երեք տարուան համար: == Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ == Լոլոպրիճիտա մրցանակիր է երեք «Տավիտ տի Տոնաթելլօ», երկու «Նասթրօ տ'Արճենթօ» եւ վեց «Պամպի» պարդեւներու։ Ան երեք անգամ առաջադրուած է «Ոսկէ Երկրագունտի» մրցանակին եւ 1961 թուականին մէկ անգամ շահած է զայն իբրեւ «Աշխարհի Սիրուած Ֆիլմի Դերասանուհի»։ Ան մէկ անգամ առաջադրուած է BAFTA-ի մրցանակին։ 1985-ին, Ժաք Լանկ զինք առաջադրած է իբրեւ Ֆրանսայի Արուեստի եւ Գրականութեան Շքանշանի սպայ իր լուսանկարչական եւ քանդակագործական ձեռքբերումներուն համար։ 1987-ին ան նշանակուած է Իտալական Հանրապետութեան Արժանիքի Շքանշանի Մեծ Սպայ։ Լոլոպրիճիտա արժանացած է Պատուոյ Լեգէոնի Շքանշանին՝ Ֆրանսուա Միթերանի կողմէ։ 16 Հոկտեմբեր 1999-ին, Լոլոպրիճիտա նշանակուած է ՄԱԿ-ի Պարենի եւ Գիւղատնտեսութեան Կազմակերպութեան Բարի Կամքի դեսպան։ 1 Փետրուար 2018-ին, Լոլոպրիճիտա «ունեցաւ աստղ» մը [[Հոլիվուտի Փառքի Ծառուղի|Հոլիվուտի Փառքի Ծառուղիին]] վրայ։ <ref>[https://goldenglobes.com/person/gina-lollobrigida/ Ճինա Լոլոպրիճիտա,GOLDEN GLOBES {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.britannica.com/biography/Gina-Lollobrigida Բրիտանական հանրագիտարան, Ճինա Լոլոպրիճիտա, 16-01-2013{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/film/2023/jan/16/gina-lollobrigida-obituary "Մահագրութիւն Ճինա Լոլոպրիճիտայի" The Guardian. Լոնտոն, 16-01-2023{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.npr.org/2023/01/16/1149393116/italian-film-legend-gina-lollobrigida-dies-at-age-95 NPR. Associated Press. Լոլոպրիճիտա կը մահանայ 95 տարեկանին, 16 Յունուար 2023{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.filmreviewdaily.com/in-memoriam/gina-lollobrigida Ճինա Լոլոպրիճիտա GINA LOLLOBRIGIDA (4 July 1927 - 16 January 2023)]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130116194922/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1973 Մոսկուայի 8րդ ֆիլմի փառատօն, MIFF, 16-1-2013{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://support.theguardian.com/eu/guardian-ad-lite?returnAddress=https%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2022%2Faug%2F15%2Fitalian-actor-gina-lollobrigida-95-says-she-will-run-in-general-elections The Guardian-Լոլոպրիճիտա կը յայտնէ թէ պիտի մասնակցի ընտորւթիւններուն, 95 տարեկան հասակին,25-9-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.forbes.com/sites/anthonydemarco/2013/05/15/gina-lollobrigidas-jewels-sell-for-nearly-5m-includes-auction-record-for-natural-pearl-ear-pendants/ Ճինա Լոլոպրիճիտայի ակնեղէնները Գրեթէ $5M-ով ծախուեցան, ներառեալ բնական մարգարիտէ ականջօղերու աճուրդի մէջ գրանցուած արձանագրութիւն մը:15-05-2013, Անթոնի Տէ Մարքօ{{ref-en}}]</ref> <ref>[The New York Times. - Կեանքը Շարունակուելէ ետք Պատուիրակութիւնները Կը Ժամանեն {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.niaf.org/niaf_event/legendary-actress-gina-lollobrigida-to-be-honored-at-largest-italian-american-gala-in-nations-capital/ niaf - Առասպելական դերասանուհի Ճինա Լոլոբրիճիտան պիտի պատուէրուի Ազգային մայրաքաղաքի մէջ կայացող Իտալա-Ամերիկեան ամենամեծ հանդիսութեան ընթացքին22-9-2017{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.cbsnews.com/news/gina-lollobrigida-died-film-legend-most-beautiful-woman-in-the-world-dead-age-95-italy/ Լոլոպրիճիտա՝ Աշխարհի ամենէն գեղեցիկ կինը, կը մահանայ 95 տարեկանին, CBS News. 16-01-2023. {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/246469 Իտալիոյ Հանրապետութիւն - Լոլոպրիճիտա կը պարգեւատրուի 27-4-1987{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.thetimes.com/world/article/lollobrigida-loses-court-case-against-toyboy-lover-swtwpsvt7 Լոլոպրիճիտա կը կորսնցնէ դատարանը, 25-3-2017{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/imperialginastri00cana/page/113/mode/1up Կայսերական Ճինա. Ճինա Լոլոպրիճիտայի Շատ Ոչ Արտօնուած Կենսագրութիւնը Boston: Brookline Village. էջ 113.]</ref> <ref>[https://www.nytimes.com/2023/01/16/movies/gina-lollobrigida-dead.html The New York Times - Ճինա Լոլոպրիճիտա, Շարժապատկերի Աստղ եւ Սեռի Խորհրդանիշ, Մահացաւ 95 Տարեկանին{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Իտալացի դերասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպայի արուեստագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]] [[Ստորոգութիւն:1927 ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:2023 մահեր]] 38ec9lte4bvbvboyfz5qj5e4qy3d8wf 0 31207 252855 249341 2026-07-21T08:25:48Z HoMen 269 252855 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Ճէյն Ֆոնտա|բնագիր ԱԱՀ=Jane Fonda |պատկեր=2019.12.06 Fire Drill Fridays, Washington, DC USA 340 60024 (49180015037) (cropped).jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Ճէյն Ֆոնտա, Դեկտեմբեր 2019|ծնած է=21 Դեկտեմբեր [[1937]]|ծննդավայր=[[Նիւ Եորք]],[[Ա․Մ․Ն․]]|վախճանած է= |մահուան վայրը=|քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=Ա․Մ․Ն․|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=դերասան, գրագէտ, թատրոնի դերասան, հեռատեսիլի դերասան, քաղաքական գործիչ, ֆիլմ արտադրիչ, ինքնակենսագիր, հնչիւնաւորող|անդամակցութիւն=Democratic Party (Ա․Մ․Ն․) կուսակցութիւն|պարգեւներ եւ մրցանակներ=Օսքար լաւագոյն դերասանուհի համար (10 Ապրիլ 1972),<br />Օսքար լաւագոյն դերասանուհի համար (9 Ապրիլ 1979),<br />Համաշխարհային Թատրոնի Մրցանակ(1960),<br />Քալիֆորնիոյ Փառքի Սրահ (2008),<br />AFI կեանքի նուաճումներ մրցանակ(2014),<br />Քրիստալ մրցանակ(1981),<br />Արուեստներու եւ գրականութեան «հրամանատար»ի շքանշան (18 Մայիս 1994),<br />Ոսկէ Երկրագունդ<br />Էմմի Մրցանակ<br />BAFTA մրցանակ<br />BBC 100 կին<br />(2020)<br />Փրայմթայմ Էմի մրցանակ՝ «մինիշարքի կամ ֆիլմերու կնոջ լաւագոյն դեր» անուանակարգ (1984)<br />Hasty Pudding տարուան կին (1961)<br /> Guild Stanley Kramer մրցանակ (2019)<br />Jane Fonda Մարդասիրական մրցանակ (2021)<br />|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|ստորագրութիւն=Jane Fonda signature.svg|կայքէջ=www.janefonda.com}} '''Ճէյն Սէյմուր Ֆոնտա''' (անգլ․՝ Jane Seymour Fonda, ծն. [[21 Դեկտեմբեր]], [[1937 թուական|1937]])․ ամերիկացի դերասանուհի եւ հասարակական գործիչ։ Ֆոնտայի աշխատանքը կ՛ընդգրկէ բազմազան տեսակներ եւ շուրջ եօթը տասնամեակ շարժապատկերի եւ հեռուստատեսութեան բեղուն շրջան։ Ծանօթ եղած է [[Վիեթնամ|Վիեթնամին]] դէմ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] պատերազմի ընթացքին իր ակտիւիստական գործունէութեամբ, ինչպէս նաեւ իր արտադրած մարզական տեսերիզներու շարք մը, որոնք 1980-ական թուականներուն «աէրոպիք» մարզանքը դարձուցին նորաձեւութիւն։ [[Պատկեր:Jane Fonda & Henry Fonda & Peter Fonda, 1950s.jpg|ձախից|մինի|Ճէյն Ֆոնտա, Հենրի Ֆոնտա եւ Բիթըր Ֆոնտա, 1950-ին]] Ան արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու՝ երկու «<nowiki/>[[Օսքար Մրցանակ|Օսքար]]<nowiki/>», երկու բրիտանական «<nowiki/>[[BAFTA]]<nowiki/>», եօթ «<nowiki/>[[Ոսկէ Երկրագունդ|Ոսկեայ Երկրագունդ]]<nowiki/>» եւ մէկ «<nowiki/>[[Էմմի Մրցանակ|Էմմի]]<nowiki/>» եւ առաջադրումներ ունեցած է «<nowiki/>[[Կրեմմի Մրցանակ|Կրեմմի]]<nowiki/>» եւ երկու «<nowiki/>[[Թոնի մրցանակ|Թոնի]]<nowiki/>» մրցանակներու։ Ինչպէս նաեւ, ան արժանացած է պարգեւներու, ներառեալ՝ «Պատուակալլ Բալմ տ’Օր» (2007), AFI-ի «Կեանքի Գործունէութեան Նուաճում» (2014), [[Ոսկէ Առիւծ Կեանքի Նուաճում|Ոսկէ Առիւծ Կեանքի Նուաճումի]] համար (2017), [[Cecil B. DeMille մրցանակ|Cecil B. DeMille]] (2021), եւ «Գործակցող դերասաններու միութեան Կեանքի Նուաճում» (2025)։ == Առաջին տարիներ == Ճէյն զաւակն է Ֆրենսիս Ֆորդ Սէյմուրի եւ դերասան [[Հենրի Ֆոնտա|Հենրի Ֆոնտայի]]։ Եղբայրն է [[Բիթըր Ֆոնտա]], նմանապէս դերասան։ Ճէյն երբ 13 տարեկան էր, մայրը անձնասպան կ՛ըլլայ։ Ան [[Փարիզ|Փարիզի]] մէջ երկու տարի կ՛ուսանի արուեստի պատմութիւն, եւ երբ [[Ա․Մ․Ն․]] կը վերադառնայ, Ճէյն կը ծանօթանայ դերասանական արուեստի առաջամարտիկ եւ «Actor’s Studio»-ի ուսուցիչ՝ Լի Ստրասպըրկին։ Վերջինս Ճէյնին կը յայտնէ թէ տաղանդ ունի, ինչ որ արմատապէս կը փոխէ Ճէյն Ֆոնտայի կեանքը․ ան պատանութեան շրջանէն անխոնջ կը ջանար դերասանուհի դառնալ։ == Ասպարէզ == [[Պատկեր:Jane Fonda 1963.jpg|մինի|Ճէյն Ֆոնտա լուսանկարուած՝ «Sunday in New York» (1963) ֆիլմին համար։]] Ան իր դերասանական առաջին յայտնութիւնը կ՛ունենայ [[1960 թուական|1960]]-ին [[Պրոտուէյ|Պրոտուէյի]] բեմէն՝ «There Was a Little Girl» ներկայացմամբ, որուն համար կ՛առաջադրուի [[Թոնի մրցանակ|Թոնի մրցանակին՝]] «Լաւագոյն երկրորդական դերասանուհի»։ Ինչպէս նաեւ շարժապատկերի պաստառէն՝ «Tall Story» ֆիլմին (1960) համար։ Ֆոնտան արագօրէն կը ճանչցուի կատակերգական ֆիլմերով՝ «Period of Adjustment» (1962), «Sunday in New York» (1963), «Cat Ballou» (1965), «Barefoot in the Park» (1967) եւ «Barbarella» (1968)։ [[1965 թուական|1965]]-ին կ՛ամուսնանայ [[Ռոժէ Վատիմ]] բեմադրիչին հետ։ Վատիմի հետ կեանքը կ՛ընդլայնէ Ճէյնի հորիզոնները՝ զայն ծանօթացնելով բուռն եւ փոթորկալից քաղաքականացման, փոխելով իր մտածելակերպը, որ կը սկսի արտայայտուիլ իր դերասանական աշխատանքին մէջէն, երբ իր տաղանդը սկսած էր հասունալ։ Առաջին օրինակն է ֆիլմը, որուն համար ան կը ստանայ իր առաջին [[Օսքար Մրցանակ|Օսքար]] առաջադրանքը «Լաւագոյն դերասանուհի» կարգին մէջ՝ ''They Shoot Horses, Don't They?'' (1969)։ Եօթ անգամ «<nowiki/>[[Օսքար Մրցանակ|Օսքար]]<nowiki/>»-ի առաջադրուած է Ֆոնտան։ Ան իր դիրքը կը հաստատէ իբրեւ իր սերունդի ամենահռչակաւոր դերասանուհիներէն մէկը՝ շահելով երկու [[Օսքար Մրցանակ|Օսքար]]՝ «Լաւագոյն դերասանուհի» իր դերով «Klute» (1971) ֆիլմին մէջ եւ «Coming Home» (1978) ֆիլմով՝ ուր ան կը մարմնաւորէ կին մը, որ կը սիրահարուի [[Վիեթնամեան պատերազմ|Վիեթնամի պատերազմի]] վեթերանի մը։ Առաջադրուած է նաեւ «Julia» (1977), «The China Syndrome» (1979), «On Golden Pond» (1981) եւ «The Morning After» (1986) ֆիլմերուն մէջ իր խաղարկութեան համար։ Ան կ՛արժանանայ [[Էմմի Մրցանակ|«Էմմի» մրցանակին]]՝ «Լաւագոյն դերասանուհի սահմանափակ շարք»ի բաժնին՝ «The Dollmaker» (1984) ֆիլմին մէջ իր ունեցած դերակատարութեան համար։ [[Պատկեր:Jane Fonda Cannes.jpg|ձախից|մինի|Ֆոնտան՝ «Promise Me This» ֆիլմի առաջին ցուցադրութեան ժամանակ, Քանն ֆիլմ Փառատօնին՝ 2007-ին։]] [[1982 թուական|1982]]-ին Ֆոնտան կը թողարկէ իր առաջին մարզական տեսասկաւռակը՝ «<nowiki/>[[Jane Fonda’s Workout]]<nowiki/>», որ կը դառնայ ամենամեծ վաճառուած տեսերիզներէն։ Յաջորդ 13 տարիներուն ընթացքին, կը վաճառուին 17 միլիոնէ աւելի օրինակներ։ Երկրորդ ամուսին Թոմ Հէյտենէն բաժնուելէ ետք, Ֆոնտան [[1991 թուական|1991]]-ին կ՛ամուսնանայ լրատուական միջոցներու միլիառատէր [[Թետ Թըրներ|Թետ Թըրներին]] հետ եւ կը լքէ դերասանական ասպարէզը։ [[2001 թուական|2001]]-ին զոյգը կ՛ամուսնալուծուի եւ Ճէյն պաստառին կը վերադառնայ յաջող կատակերգութեամբ՝ «Monster-in-Law» (2005)։ [[2009]]-ին, 46 տարի բեմէն բացակայելէ ետք, Ճէյն Ֆոնտա [[Պրոտուէյ]] կը վերադառնայ՝ «33 Տարբերակութիւններ» ներկայացումով, որու համար ան կ՛արժանանայ Թոնի մրցանակին՝ «Տրամայի լաւագոյն դերասանուհի»։ Նոյն ժամանակաշրջանին՝ 2009-2012 թուականներուն, ան կը հրապարակէ հինգ մարմնամարզական տեսագրութիւններ։ [[Պատկեր:Jane Fonda 1975d.jpg|մինի|Ֆոնտա՝ Վիեթնամական պատերազմի դէմ համաժողովի մը ընթացքին [[Հոլանտա]]՝ Յունուար 1975-ին։]] Յաջորդած են «Ահա կը ձգեմ քեզ» (2014), «Երիտասարդութիւն» (2015), «Մեր հոգիները գիշերայինին» (2017), «Ընթերցման ակումբը» (2018) եւ «80-ը Պրէյտիի համար» (2023) ֆիլմերը։ 2015-2022 թուականներուն Ֆոնտա դերակատար է Netflix-ի «Կրէյս եւ Ֆրենքի» կատակերգական շարքին մէջ, որու համար ան կ՛առաջադրուի [[Էմմի Մրցանակ|Էմմի]] մրցանակին՝ «Կատակերգական Շարքի Լաւագոյն Արտիստագիտուհի»։ == Քաղաքական գործիչ == Ֆոնտան քաղաքական գործունէութիւն ծաւալած է հակամշակութային շրջանին՝ [[Վիեթնամեան պատերազմ|Վիեթնամեան պատերազմին]] ընթացքին։ [[1972 թուական|1972-]]<nowiki/>ի [[Հանոյ]] այցելութեան ժամանակ ան կը ստանայ «Հանոյ Ճէյն» կոչումը երբ կը լուսանկարուի նստած՝ հիւսիս-վիեթնամեան հակաօդային թնդանոթի մը վրայ։ Ֆոնտա բողոքած է նաեւ Իրաքի պատերազմին դէմ, ինչպէս նաեւ՝ կանանց հանդէպ բռնի ուժ գործածման դէմ, եւ ինքզինք կը նկարագրէ որպէս ֆեմինիստ եւ բնապահպան ակտիվիստ։ Ֆոնտա 1984-ին համահիմնադրած է Հոլիվուտի Կանանց Քաղաքական Յանձնաժողովը, իսկ 2005-ին՝ Կանանց Լրատուական Կեդրոնը։ <ref>[https://www.newspapers.com/article/the-record-henry-fonda-newborn-girl/121278597/ Stockton Evening and Sunday Record. Հենրի Ֆոնտա նորածին աղջիկը - Դեկտ․ 22, 1937. էջ 18{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.biography.com/actors/jane-fonda Ճէյն Ֆոնտային կենսագրութիւնը, Դեկտ․16, 2019{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/fondamylife0000fond Հենրի Ֆոնտա, Կեանքս, 1905-1982{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.broadway.com/buzz/5985/33-preludes-to-33-variations-the-early-broadway-years-of-jane-fonda/ Broadway Buzz. Ճէյն Ֆոնտան Պրոտուէյի մէջ, 21-6-2021{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20110818174943/https://movies.msn.com/celebrities/celebrity-biography/jane-fonda/ MSN Movies-Ճէյն Ֆոնտային կենսագրականը, 18-8-2011]</ref> <ref>[https://www.newyorker.com/magazine/2011/05/09/queen-jane-approximately Թագուհի Ճէյն, The New Yorker. ISSN 0028-792X, 11-1-2019{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.hellomagazine.com/celebrities/20010419566382/janefonda/ Ճէյն Ֆոնտա, Hello! Magazine, 2-4-2006{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/7911158/Jane-Fonda-relives-her-protest-days-on-the-set-of-her-new-film.html The Daily Telegraph․ Ճէյն Ֆոնտա պատերազմին դէմ, 19-7-2014{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.washingtonpost.com/news/retropolis/wp/2017/09/18/how-jane-fondas-1972-trip-to-north-vietnam-earned-her-the-nickname-hanoi-jane/ The Washington Post-Ճէյն Ֆոնտան Հանոյ, 1972 եւ Հանոյ Ճէյն ծածկանունը, Մարտ 28, 2022{{ref-en}}{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jane-fonda-reveals-mothers-abuse-736305/ The Associated Press Ճէյն Ֆոնտա կը բացահայտէ մոր չարաշահումը բռնաբարութեան հիմնադրամի նախաճաշին ընթացքին]</ref> <ref>[https://www.steinbecknow.com/2023/08/25/henry-fonda-jane-fonda-john-steinbeck-award/ Ճէյն Ֆոնտա կը ստանայ 2023 Ճոն Սթէյնպեկ մրցանակ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.bbc.com/news/world-55042935 BBC 100 Women 2020-Ճէյն Ֆոնտա{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.womenofthehall.org/inductee/jane-fonda-2/ National Women’s Hall of Fame-Ճէյն Ֆոնտա, 2-8-2020{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասանուհիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի քաղաքական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ]] 4xs9s8xtyzuofnbq65fpgai4ormesyh 0 31504 252852 250262 2026-07-21T08:22:03Z HoMen 269 252852 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Աննա Փաուլա տոս Սանթոս|բնագիր ԱԱՀ=Ana Paula dos Santos|պատկեր=Ana Paula dos Santos.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Անկոլայի Առաջին Տիկին<br />1991-2017|ծնած է=17 Հոկտեմբեր 1963|ծննդավայր=[[Լուանտա]], [[Անկոլա]]|վախճանած է=|մահուան վայրը=|քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=Ana Paula dos Santos|ծննդեան անուն=}}'''Անա Փաուլա Քրիստովաօ Լեմոս տոս Սանթոշ''' ([ˈɐnɐ ˈpawlɐ ðuʃ ˈsɐ̃tuʃ], ծնած [[17 Հոկտեմբեր]] [[1963 թուական|1963]]-ին), [[Անկոլա|Անկոլայի]] նախկին նախագահ [[Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշ|Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշի]] այրին է։ Ան [[1991 թուական|1991]]-էն մինչեւ [[2017]] [[Անկոլայի առաջին տիկին|Անկոլայի առաջին տիկինն]] էր։ == Առաջին տարիներ եւ կրթութիւն == Անա Փաուլա Քրիստովաօ Լեմոս տոս Սանթոշ ծնած է [[Լուանտա]], [[Անկոլա]], [[1963 թուական|1963]]-ին։ Ան եղած է նորաձեւութեան մոտել եւ Անկոլայի նախագահական օդանաւին օդանաւորդուհին էր երբ հանդիպեցաւ իր ապագայ ամուսնոյն՝ Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշին։ == Ասպարէզ == [[1990 թուական|1990]]-էն [[1994 թուական|1994]], Անա Փաուլա աւարտած է պետական ուսուցչական փորձավարժութիւնը Լուանտայի Ազգային Կրթութեան Հիմնարկին մէջ։ Աւելի ետք ան վերջացուցած է իրաւագիտութեան դասընթացք մը Ակուստինիօ Նեթօ Համալսարանի Իրաւագիտութեան բաժնին մէջ։ 1991-էն մինչեւ 2017 եղած է Անկոլային առաջին տիկինը։ == Անձնական կեանք == Անա Փաուլա Քրիսթովաօ Լեմոս 17 Մայիս 1991-ին ամուսնացած է Ժոզէ Էտուարտօ տոս Սանթոշին հետ եւ երեք զաւակներու մայր է՝ Էտուանէ Տանիլոօ տոս Սանթոշ (ծնած՝ 29 Սեպտեմբեր 1991), Ժոզէանա տոս Սանթոշ (ծնած՝ 5 Ապրիլ 1995) եւ Էտուարտօ Պրենօ տոս Սանթոշ (ծնած՝ 2 Հոկտեմբեր 1998)։ Դիւանագէտ մը նախագահն ու առաջին տիկինը նկարագրած է իբրեւ՝ «գեղեցիկ զոյգ մը, նրբաճաշակ ու ծախսալից զգեստաւորուած, կարծես կ'ապրին հարաւային [[Քալիֆորնիա]]<nowiki/>»: 1997-ին, Անա Փաուլա անդիւանագիտակ յայտարարութիւն ըրած է, ըսելով թէ իր հինգ տարեկան տղան պիտի յաճախէր Լուանտայի փորթուկալական վարժարանը պետական կրթութեան «վատ որակին» պատճառով (որուն համար շատեր իր մարդը կը մեղադրեն)։ Ան նաեւ փորձած է իր ներկայութիւնը զգալի դարձնել վարչական հարցերու մէջ. քայլ մը, որ գրգռած է քաղաքական հիմնական հոսանքը: Նաեւ հարուածի տակ են իր առեւտրական շահերը, յատկապէս ադամանդները։ Տոս Սանթոշ գիւղական կանանց աջակցելու կոմիտէի (COMUR) հովանաւորն է՝ մանր վարկերու միջոցներով աջակցիլ։ Ան ներկայացուց իր երկիրը Ուաշինկթընի մէջ 1997-ին տեղի ունեցած Պետութիւններու եւ Կառավարութիւններու ղեկավարներու Մանր Վարկերու Գագաթնաժողովին։ Անա Փաուլա Տոս Սանթոշ պաշտպանած է ցամաքային ականներու զոհերը։ Ան հիմնադրած է ընկերային համերաշխութեան համար [[Լուինի Հիմնադրամ|Լուինի Հիմնադրամը]] [[Լուինի Հիմնադրամ|,]], որ նուիրուած է քաղաքացիներու, մասնաւորապէս կանանց եւ երեխաներու աջակցութեան։ <ref>[https://www.club-k.net/index.php?option=com_content&view=article&id=3767:quem-e-quem-ana-paula-dos-santos&catid=41004:quem-e-quem&Itemid=75&lang=pt CLUB K.-Անա Փաուլա տոս Սանթոշ, 27-10-2009{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.africa-confidential.com/whos-who-profile/id/2073/ AFRICA CONFIDENTIAL - Անա Փաուլա Քրիսթովաօ Լեմոս տոս Սանթոշ, 21-07-2017{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20110728130449/http://www.lwini.og.ao/discurso_eng.php Ընկերային համերաշխութեան համար Լուինի Հիմնադրամ, 12-03-2009{{ref-en}}] </ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 5rp8gmtr74hcotcdco6axklnlht9dvd 0 31507 252939 250273 2026-07-21T09:43:45Z HoMen 269 252939 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Սուելա Պրէյվըրմեն|բնագիր ԱԱՀ=Suella Braverman|պատկեր=Official portrait of Suella Braverman MP crop 2, 2024.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Սուելա Պրէյվըրմեն, 15 Յուլիս 2024<br /> պաշտօնական դիմանկար<br /><br />'''"Reform UK"-ի Կրթութեան, Հմտութիւններու Եւ Հաւասարութեան Խօսնակ'''<br /><br />Ներկայիս Պաշտօնավարող<br /><br />'''Ստանձնեց պաշտօնը'''<br />17 Փետրուար 2026|ծնած է=3 Ապրիլ 1980|ծննդավայր= |վախճանած է=|մահուան վայրը=|քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=քաղաքական եւ պետական գործիչ|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=Suella Braverman}}'''Սուելա Պրէյվըրմեն''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ Sue-Ellen Cassiana "Suella" Braverman, ծնեալ՝ Fernandes, [[3 Ապրիլ]] [[1980 թուական|1980]])․ բրիտանացի քաղաքական գործիչ եւ փաստաբան։ Պաշտօնավարած է որպէս Ներքին Գործոց Նախարար 6 Սեպտեմբեր 2022-էն մինչեւ 19 Հոկտեմբեր 2022 եւ՝ 25 Հոկտեմբեր 2022-էն մինչեւ 13 Նոյեմբեր 2023։ Որպէս Պահպանողական կուսակցութեան անդամ, ան 2017-էն 2018 Եւրոպական Հետազօտական Խմբակի ատենապետն էր, իսկ 2020-էն մինչեւ Մարտ 2021 եւ Սեպտեմբեր 2021-էն 2022՝ [[Անգլիա|Անգլիոյ]] եւ [[Ուէլյլզ|Ուէլյլզի]] Գլխաւոր Դատախազը։ 2015-էն ի վեր ան [[Ֆարհամ եւ Ուաթերլովիլ|Ֆարհամ եւ Ուաթերլովիլի]] խորհրդարանի անդամ է (MP), նախապէս՝ Ֆարհամ։ Պրէյվըրմեն ընտրուած էր որպէս Պահպանողական կուսակցութեան անդամ, բայց 26 Յունուար 2026-ին անցաւ Բարեկարգում Միացեալ Թագաւորութիւն կուսակցութեան (Reform UK)։ == Առաջին տարիներ == Սուելա Ֆերնանտէզ, ծնած է Ապրիլ 1980-ին, Հարոու, Լոնտոն։ Ծնողքը գաղթած է [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ թագաւորութիւն]]․ մայրը՝ Բրիտանական [[Մավրիկիոս|Մավրիկիոսէն]] եւ հայրը՝ Բրիտանական [[Քենիա|Քենիայէն]]։ Մեծցած է Ուէմպլէյ, [[Լոնտոն]]։ 1998-ին աւարտած է Լոնտոնի Փինըր շրջանի «Հեթֆիլտ Սքուլ» (Heathfield School) օրիորդաց երկրորդական վարժարանը։ == Համալսարանական ուսում == 2002-ին [[Քէմպրիճ|Քէմպրիճի]] Համալսարանէն իրաւաբանութեան վկայական ստացած է (MA Hons)։ [[Փարիզ|Փարիզի]] [[Սորպոն]] համալսարանին մէջ հետեւած է եւրոպական եւ ֆրանսական իրաւունքի մագիստրոսական դասընթացքներու, ստանալով 2003-ին իրաւաբանութեան մագիստրոսի տիտղոս (LLM)։ == Փաստաբանական փորձավարժութիւն == Փաստաբանական փորձավարժութիւն ձեռք ձգած է Անգլիոյ եւ Ուէյլզի Միտըլ Թեմբլ Իրաւաբանական Ընկերակցութեան (2005), ինչպէս նաեւ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]-ու [[Նիւ Եորք|Նիու Եորքի]] Փաստաբաններու Ընկերակցութեան մէջ (2006)։ <ref>[https://www.ukwhoswho.com/display/10.1093/ww/9780199540884.001.0001/ww-9780199540884-e-283889 Ո՞վ է - Սուելա Պրէյվըրմեն․ Rt Hon. Sue-Ellen Cassiana, (Rt Hon. Suella){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.bbc.com/news/uk-62807062 BBC - Սուելա Պրէյվըրմեն, ակնարկ մը նախկին ներքին գործոց նախարարին մասին, 13-11-2023{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.gov.uk/government/people/braverman GOV.UK - Rt Hon Սուելա Պրէյվըրմեն KC MP, 25-10-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://members.parliament.uk/member/4475/career UK Խորհրդարան․ MPs եւ Lords․ - Սուելա Պրէյվըրմեն{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.politicshome.com/news/article/who-is-suella-braverman-the-new-attorney-general-ready-to-take-on-the-judiciary PoliticsHome - Ո՞վ է Սուելա Պրէյվըրմեն, նոր Գլխաւոր Դատախազը, որ պատրաստ է մարտահրաւէր նետել դատական համակարգին, Alain_Tolhurst, 13 Փետրուար 2020{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.thegazette.co.uk/notice/3507307 The Gazette․ Crown Office Թագուհին հաճեցաւ, 24 Փետրուար 2020-ի թուագիր Թագաւորութեան Մեծ Կնիք Արտօնագրերով, նշանակել Իրաւաբանութեան մէջ Իր Մեծութեան Խորհրդականներէն մէկը Պատուարժան Սուելա Քասիանա Պրէյվըրմեն, Պ.Խ., 27 Փետրուար 2020{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.ft.com/content/0d8a0f4d-92c4-46b9-bb11-427a461f6494 FINANCIAL TIMES - Սուելլա Պրէյվըրմեն դարձաւ «Բարենորոգում Միացեալ Թագաւորութիւն» կուսակցութեան անցնող վերջին Թորի խորհրդարանականը, 26 Յունուար 2026{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 0u4fsbubdfp6k6iuh07kupzyiaucawl 0 31510 252858 250484 2026-07-21T08:27:53Z HoMen 269 252858 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Շէյք Հասինա|բնագիր ԱԱՀ=بينظيرশেখ হাসিনা|պատկեր=Prime Minister Sheikh Hasina Attends Business Advisory Committee Meeting 2024-05-02 (PID-0008829) (portrait cropped).jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Շէյք Հասինա, 2024-ին |ծնած է=28 Սեպտեմբեր 1947|ծննդավայր=[[Պանկլատեշ]]|վախճանած է=|մահուան վայրը=|քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=Պանկլատեշի քաղաքական եւ պետական գործիչ, վարչապետ եւ գրագէտ|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=শেখ হাসিনা}} '''Շէյք Հասինա Ուազետ''' (শেখ হাসিনা ওয়াজেদ, անգլ․՝Shekh Hasina Oyazed, [[28 Սեպտեմբեր]] [[1947 թուական|1947]], [[Կոբալկանջ]],[[Պանկլատեշ]]). քաղաքական գործիչ, եղած է Պանկլատեշի վարչապետ՝ 23 Յունիս 1996 մինչեւ 15 Յուլիս 2001 եւ 2008-էն մինչեւ Օգոստոս 2024։ 1981-էն ի վեր Աուամի Միութեան (քաղաքական կուսակցութիւն) նախագահն է։ Ան Պանկլատէշի պատմութեան մէջ վարչապետի պաշտօնին վրայ ամէնէն երկար մնացած անձն է։ == Առաջին տարիներ == Ծնած է 28 Սեպտեմբեր, 1947-ին, Կոբալկանջ, Պանկլատեշ։ Հայրը՝ [[Շէյք Մուճիպուր Ռահման]], անուանուած է Պանկլատեշի անկախութեան հայրը եւ եղած է առաջին նախագահը։ Իր ուսման տարիներէն, երբ կ՛ուսանէր իր ծննդավայրին Էտէն գոլէճին մէջ զարգացուցած էր ուժեղ արհմիութենական գործունէութիւն մը։ [[Պատկեր:Sheikh Hasina with Sheikh Mujibur Rahman(PID-h0038).jpg|ձախից|մինի|Շէյք Հասինա հօրը՝ [[Շէյք Մուճիպուր Ռահման|Շէյք Մուճիպուր Ռահմանին]] հետ, 1970]] [[Տաքա|Տաքայի]] համալսարանի մէջ ուսանելու ժամանակ եղած է «Աուամի Լիկ» ուսանողական խմբաւորման փոխնախագահ։ 1971-ի ազատագրական պատերազմի ընթացքին, իր ընտանիքի անդամներուն հետ ձերբակալուած է։ Հայրը արեւմտեան Փաքիստանի մէջ բանտարկուեցաւ եւ գրեթէ իր ամբողջ ընտանիքին անդամներուն հետ սպաննուեցաւ յեղաշրջման մը ընթացքին (որոնց մէջ էին նաեւ մայրը եւ երեք եղբայրները), [[15 Օգոստոս]], [[1975 թուական|1975]]-ին։ == Քաղաքական ասպարէզ == Հասինա մնաց աքսորեալ [[Նիւ Տելհի|Նոր Տելհի]] մէջ մինչեւ Մայիս 1981, երբ վերադարձաւ Պանկլատէշ։ Իր աքսորի ժամանակաշրջանին, ընտրուեցաւ Աուամի Լիկայի նախագահ 1981-ին։ [[Պատկեր:Sheikh Hasina and Romano Prodi Brussels 2001.jpg|մինի|Հասինա եւ [[Ռոմանօ Բրոտի]], 2001-ին, [[Պրիւքսէլ|Պրիւքսել]]]] 1980-ականներուն Հասինա յաճախ բանտ կը մտնէր ու կ՛ ելլէր։ 1986-87 տարիներուն ընդիմութեան առաջնորդն էր։ Իր երկրին մէջ առաջին ժողովրդավարական ընտրութիւններուն՝ 1991-ին, իր կուսակցութիւնը երկրորդ հանդիսացաւ։ 1996-ի Յունիս 30-ին կայացած նոր ընտրութիւններուն, Աուամի կուսակցութիւնը խորհրդարանին մէջ 146 աթոռներ գրաւեց։ Շուտով զինակցութեան կառավարութիւն մը կազմուեցաւ, եւ Հասինա վարչապետ դարձաւ։ Վարչապետութեան վերջին տարուան ընթացքին, իր երկիրը «Միջազգային թափանցիկութիւն» կազմակերպութեան կողմէ աշխարհի ամէնէն կաշառառու երկիրը հռչակուեցաւ։ [[Պատկեր:US President Clinton and Prime Minister Sheikh Hasina make a joint statement, Prime Minister's office, Bangladesh, March 20, 2000.jpg|մինի|ԱՄՆ նախագահ [[Պիլ Քլինթոն|Քլինթոն]] եւ Հասինա, Մարտ 20, 2000, վարչապետին գրասենեակին մէջ՝ Պանկլատէշ]] == Դժգոհանք == [[21 Օգոստոս]] [[2004 թուական|2004]]-ին, ձեռքի նռնակներով ձախող փորձ մը կատարուեցաւ Հասինան սպաննելու համար։ 23 հոգի սպաննուեցան եւ 200-էն աւելին վիրաւորուեցան։ Աւելի ուշ, Հասինան մեղադրուեցաւ զանազան յանցանքներու համար, ինչպէս նաեւ 2006-ին հակառակորդ կուսակցութեան չորս հետեւորդներու սպանութեան համար։ Հասինան 51 օր մնաց [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]-ի եւ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] մէջ, մինչ կառավարութեան ջանքերը ձախողեցան իր վերադարձը արգիլելու համար։ [[Տաքա]] վերադաձաւ [[7 Մայիս]] [[2007]]-ին, իսկ [[16 Յուլիս]] [[2007]]-ին իր տան մէջ ձեռբակալուեցաւ եւ Տաքա առաջնորդուեցաւ դատուելու համար։ Հասինայի ձերբակալութիւնը շատերու կողմէ դիտուեցաւ իբրեւ զինուորական կառավարութեան մը արարքը, որ ցոյց կու տար անոնց մտադրութիւնը զինքը դարձեալ աքսորել: 30 Յուլիս-ին Գերագոյն Ատեանը որոշեց զինք գրաւականով ազատ արձակել։ [[Պատկեր:Russia-Bangladeshi talks Moscow 2013-01-15 11.jpeg|մինի|Ռուսիա-Պանկլատեշ խօսակցութիւններ, Մոսկուա․ Հասինա եւ [[Վլատիմիր Փութին|Փութին]], 15-1-2013]] == Վարչապետութեան երկրորդ շրջան == [[24 Դեկտեմբեր]] [[2008]]-ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն, Հասինայի կուսակցութիւնը ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ, տիրելով խորհրդարանի ընդհանուր 299 աթոռներէն 230-ին։ Ան վարչապետի երդում տուաւ Յունուար 6-ին, 2009-ին։ == Վարչապետութեան երրորդ շրջան == [[Յունուար]] [[2014]]-ին, ընդհանուր ընտրութիւններուն իր յաղթանակէն ետք, Հասինա վարչապետական պաշտօնը կը վերստանձնէ։ [[Պատկեր:The Prime Minister of Bangladesh, Ms. Sheikh Hasina meeting the President, Shri Pranab Mukherjee, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 19, 2015.jpg|մինի|Վարչապետ Հասինա [[Նիւ Տելհի|Նիու Տելհի]] կը հանդիպի նախագահ [[Շրի Բրանապ Մուխերճի|Շրի Բրանապ Մուխերճիին]], 19-8-2015]] == Վարչապետութեան չորրորդ շրջան == [[2018]]-ի ընդհանուր ընտրութիւններուն իր կուսակցութեան յաղթանակէն ետք, Հասինա վարչապետ դարձաւ չորրորդ անգամ ըլլալով։ Այդ ընտրութիւնները խաթարուեցան բռնութիւններով ու ընդդիմութեան կողմէ՝ կեղծիքի մեղադրանքներով։ == Վարչապետութեան հինգերորդ շրջան == [[7 Յունուար]] [[2024]]-ի ընտրութիւններուն Հասինա յաղթական կը հանդիսանայ։ Չինաստան կատարած պետական այցելութեան ընթացքին, բողոքի ցոյցեր բռնկեցան բարեկարգումներու պահանջով։ Շարունակուող բողոքի ցոյցերը բռնութեան վերածուեցան, ոստիկանութեան, զինուած ուժերու եւ քաղաքական կուսակցութիւններու անդամներու մասնակցութեամբ, որուն հետեւանքով աւելի քան 200 մահ եւ աւելի քան 20 000 վիրաւորներ արձանագրուեցան։ [[5 Օգոստոս]] [[2024]]-ին Հասինա հրաժարեցաւ, երբ բողոքողներու մեծ բազմութիւն մը շրջապատեց վարչապետին նստավայրը։ Հասինա փախաւ եւ [[Հնդկաստան]] ապաստան գտաւ։ == Անձնական կեանք == [[1968 թուական|1968]]-էն ամուսնացած է կորիզային գիտնական Մ. Ա. Ուազէտ Միայի հետ: Ունին երկու զաւակ որոնք կ'ապրին [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]: Ան [[Կին Ղեկավարներու Խորհուրդ|Կին Ղեկավարներու Խորհուրդի]] անդամ է։ == Պարգեւներ եւ մրցանակներ == === Պարգեւներ === * Degree of Doctor of Law․ Պոսթոն Համալսարան, 6 Փետրուար 1997. * Honorary Doctor of Law․ Ճափոնի Waseda համալսարան, 4 Յուլիս 1997. * Honorary Doctorate of Philosophy in Liberal Arts․ Abertay Dundee համալսարան, 25 Հոկտեմբեր 1997. * Honorary Degree of 'Desikottama' (Doctor of Literature, honoris causa) Visva-Bharati համալսարան, Հնդկաստան, 28 Յունուար 1999. * Doctor of Law (honoris causa), Աւստրալիոյ Ազգային համալսարան, 20 Հոկտեմբեր 1999. * Honorary Doctor of Law, Տաքա համալսարան, 18 Դեկտեմբեր 1999. * Honorary Doctor of Humane Letters, Bridgeport համալսարան, 5 Սեպտեմբեր 2000. * Doctor of Literature (honoris causa)․ Tripura Համալսարան, Յունուար 2012. * Doctor of the University (Honorary), Sher-e-Bangla Երկրագործութեան Համալսարան 16 Նոյեմբեր 2015. * Doctor of Letters (Honorary), the Kazi Nazrul Համալսարան, Արեւմտեան Պենկալ, Հնդկաստան, 26 Մայիս 2018. === Մրցանակներ === * ''Foreign Policy'' պարբերաթերթը զինք նշած է իբրեւ աշխարհի առաջնորդող համաշխարհային մտածողներէն մէկը, 2019. * ''Planet 50–50'' առաջնորդ, ՄԱԿ-ի Կանանց կողմէ. * ''Agent of Change'', «Համաշխարհային Գործընկերութեան  forum»-ի կողմէ․ * Ներառուած է ''Time''-ի 100-եակի ցանկին մէջ, 2018. * 59-րդ դիրքը «Ֆորպս»-ի աշխարհի ամենահզօր 100 կանանց ցանկին մէջ. * ''The Félix Houphouët-Boigny'' Խաղաղութեան Մրցանակը, UNESCO-ի կողմէ, 1998. * «Մայր Թերեզա»ի Մրցանակը՝ Համայն Հնդկաստանի Խաղաղութեան Խորհուրդի կողմէ, 1998. * «M.K. Gandhi» Մրցանակը 1998-ի համար, Մահաթմա Մ. Ք. Կանտհիի Հիմնադրամին կողմէ, [[Օսլօ]], [[Նորվեկիա]] * Տարբերութեան Մետալ՝ 1996–97 եւ 1998–99 թուականներուն, եւ Պետութեան Գլխաւորութեան Մետալ՝ 1996–97 թուականներուն, «Լայոնս ակումբներու միջազգային»-ի կողմէ. * «Սերես» Մետալ՝ Սնունդի եւ Երկրագործութեան Կազմակերպութեան կողմէ, 1999. * ''The Pearl S. Buck'' Մրցանակ՝ «Ռանտոլֆ Գոլէճ»-ի կողմէ, Ապրիլ 9, 2000. * Անուանուած է ''Paul Harris Fellow'', «Ռօթարի» Հիմնադրամին կողմէ․ * Ինտիրա Կանտհիի Մրցանակ, 2009. * UNESCO Խաղաղութեան Ծառ մրցանակ՝ կանանց զօրացման եւ աղջիկներու կրթութեան նուիրուածութեան համար, 2014. * ՄԱԿ-ի շրջակայ միջավայրի մրցանակ՝ կլիմայի փոփոխութեան վերաբերեալ առաջնորդութեան համար․ * Կեանքի Նուաճումներու Մրցանակի դափնեկիր (Երկրի ախոյեաններ) 2015։ == Գիրքեր == * ওরা টোকাই কেন? ''Ora ţokai kêno?'' (Անոնք ինչո՞ւ փողոցի երեխաներ են) 1987 * বাংলাদেশে স্বৈরতন্ত্রের জন্ম ''Bangladeshe shoirotôntrer jônmo'' (Պանկլատէշի մէջ ինքնակալութեան ծնունդ), 1993 * দারিদ্র বিমোচন, কিছু ভাবনা ''Daridro bimochon, kichhu bhabna'' (Միտքեր Աղքատութեան Վերացման Մասին), 1993 * আমার স্বপ্ন, আমার সংগ্রাম ''Amar shôpno, amar shônggram'' (Երազս, Պայքարս), 1996 * ''People and democracy'',1997 * আমরা জনগণের কথা বলতে এসেছি ''Amra jônogoner kôtha bolte eshechhi'' (Կ'ուզենք ժողովուրդին փոխան իր խօսքը խօսիլ), 1998 * বৃহৎ জনগোষ্ঠীর জন্য উন্নয়ন ''Brihot jônogoshţhir jonno unnôeon'' (Զարգացում լայն զանգուածներուն համար:), 1999 * ''Զարգացում ժողովուրդին մէջ'', 1999 * সামরিক তন্ত্র বনাম গণতন্ত্র ''Shamorik tôntro bônam gônotôntro'' (Զինուորական կառավարութիւն ընդդէմ ժողովրդավարութեան), 1999 * আন্তর্জাতিক সম্পর্ক উন্নয়ন ''Antorjatik shômporko unnôeon'' (Միջազգային յարաբերութիւններու բարելաւում), 2001 * বিপন্ন গণতন্ত্র, লাঞ্ছিত মানবতা ''Bipônno gônotôntro, lanchhito manobota'' 2002 * ''Ճնշուած ժողովրդավարութիւն, արհամարհուած մարդկութիւն'', 2003 * ''Sohena manobotar abomanona'' (Մարդկութեան արժեզրկման դէմ), 21 Փետրուար 2003 * ''Արտասուքներով ապրիլ'', 2004 <ref>[https://time.com/collections/most-influential-people-2018/5217583/sheikh-hasina/ Թայմ-ներկայացնելով TIME100 Most Influential People of 2026, Շէյք Հասինա{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20080106101349/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501040906-689488,00.html Ժողովրդավարութիւնը կը սասանի,Յունուար 2008, ARAVIND ADIGA{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20080601074635/http://www.iht.com/articles/ap/2007/09/02/asia/AS-GEN-Bangladesh-Ex-Prime-Minister.php The Associated Press․Պանկլատէշի Նախկին Վարչապետը դատուած է կաշառակերութեան մեղադրանքներով Պանկլատէշի մէջ ,Սեպտեմբեր 2, 2007{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20090210134134/http://www.bdnews24.com/details.php?id=59915&cid=3 bdnews24.com - Հասինան կ’ուզէ Սեպտեմբերի վերջերը վերադառնալ ,10 Փետրուար 2009{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20081110090007/http://www.voanews.com/english/2008-11-06-voa23.cfm Պանկլատէշի նախկին Վարչապետ Շէյխ Հասինա վերադարձած է երկիր՝ առաջնորդելու իր կուսակցութիւնը Դեկտեմբերին նախատեսուած ընդհանուր ընտրութիւններուն, Anjana Pasricha New Delhi,6-11-2008{{ref-en}} ]</ref> <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7803785.stm Հասինան ջախջախիչ յաղթանակ տարաւ Պանկլատէշի մէջ, 30-12-2008{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.nytimes.com/2014/01/06/world/asia/boycott-and-violence-mar-elections-in-bangladesh.html?_r=0 The New York Times. Պանկլատէշի իշխող կուսակցութիւնը յաղթեց արհամարհուած քուէարկութենէ ետք, 6 Յունուար 2014{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.sigmalive.com/news/international/547309/mpangklantes-i-prothypourgos-xasina-kerdizei-tis-vouleftikes SigmaLive - Պանկլատէշ. Վարչապետ Հասինա երեսփոխանական ընտրութիւնները կը շահի, 30-12-2018{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.albd.org/ Ապրիլ 10, 1971. Պանկլատէշի Անկախութեան Հռչակագիր,The New York Times-6-1-2014{{ref-en}} ]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.cwwl.org/members.htm |title=Վարչապետ Շէյխ Հասինան Կին Ղեկավարներու Խորհուրդին մէջ{{ref-en}} |accessdate=2008-01-23 |archive-date=2008-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080123121827/http://www.cwwl.org/members.htm |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.britannica.com/biography/Sheikh-Hasina-Wazed Բրիտանական հանրագիտարան, Շէյք Հասինա Ուազետ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.nytimes.com/1975/08/23/archives/bangladesh-coup-a-day-of-killings-account-depicts-how-young.html ՊԱՆԿԼԱՏԷՇԻ Յեղաշրջում. Սպանդի Մէկ Օր, 23-8-1975{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} chcuy1zqbbe16tbvfisx9z9docevmii 0 31519 252834 250330 2026-07-21T07:59:03Z HoMen 269 252834 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Մերի Շելլի|բնագիր ԱԱՀ=Mary Shelley|պատկեր=Richard Rothwell (1800-1868) - Mary Wollstonecraft Shelley - NPG 1235 - National Portrait Gallery.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Մերի Շելլի, 1830 |ծնած է=[[30 Օգոստոս]], [[1797 թուական|1797]]|ծննդավայր=Սոմըրս Թաուն, [[Լոնտոն]], [[Միացեալ Թագաւորութիւն]]|վախճանած է=1 Փետրուար, 1851|մահուան վայրը= |քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=Ճանապարհորդագիր վիպագիր թատերագիր կենսագիր բանաստեղծ թարգմանիչ՝ German–English|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''|բնագիր անուանում=Mary Shelley}} '''Մերի Շելլի''' ([[30 Օգոստոս]] [[1797 թուական|1797]], Սոմերս Թաուն, [[Լոնտոն]] - [[1 Փետրուար]], [[1851 թուական|1851]])․ անգլիացի գրող։ Դուստրն էր [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]] եւ ռոմանթիք բանաստեղծ [[Բըրսի Շելլի|Բըրսի Շելլիի]]։ Ծանօթ եղած է [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] գործով։ == Կենսագրական == [[Պատկեր:MaryShelleyEaston3.jpg|ձախից|մինի|Մերի Շելլի, գործ Ռեկինալտ Իսթոն 1820]] Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Կոտուին ծնած է [[1797 թուական|1797]]-ին [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] Սոմերս Թաուն արուարձանը եւ դուստրն է քաղաքական փիլիսոփայ [[ՈւիլեամԿոտուին|ՈւիլեամԿոտուինի]] եւ ֆեմինիստ գրագետ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]]։ Մերին ստացած է բացառիկ կրթութիւն, որ իր ապրած ժամանակաշրջանին համար չափազանց լայն եւ արմատական էր։ Հայրը զբաղած է անոր դաստիարակութեամբ։ Երբ ան 15 տարեկան էր, նկարագրուած է որպէս է համարձակ, վճռական եւ «սուր» միտք ունեցող անձնաւորութիւն։ 1812-ին հայրը զայն կ՛ուղարկէ [[Սկովտիա]]՝ բարեկամ Պաքթեր ընտանիքին մօտ։ Հոն, Մերի կը ծանօթանայ ու կը սիրահարուի բանաստեղծ [[Բըրսի Պայս Շելլի|Բըրսի Պայս Շելլիին]], որ 1814-ին զայն կ՛առեւանգէ ու միասին [[Զուիցերիա]] կը փախչին։ Անոնք կ՛ամուսնանան Շելլիի կնոջ՝ Հարիեթ Ուեսթպրուքի մահէն ետք ([[1816 թուական|1816]])։ Չորս երեխայ կ՛ունենայ, որոնցմէ սակայն երեքը մանուկ դեռ՝ կը մահանան։ 1816-ին Շելլիի հետ պտոյտի մը ընթացքին, երբ հիւրասիուած էին [[Ժընեւ|Ժընեւի]] լիճին մօտ գտնուող բանաստեղծ [[Ճորճ Պայրըն|Լորտ Պայրոնի]] առանձնատունը, Մերի կը սկսի գրել «Ֆրանքշ2այն կամ Ժամանակակից Փրոմիթէաս» վէպը։ Աշխատանքը կ՛աւարտի [[1817 թուական|1817]]-ին եւ կը հրատարակուի [[1818 թուական|1818]]-ին։ [[1822 թուական|1822]]-ին ամուսինին մահէն ետք, կրկին գրելու կը նուիրուի։ [[Պատկեր:WilliamGodwin.jpg|ձախից|մինի|Ուիլիամ Կոտուին, Մերի Շելիին հայրը, գործ՝ 1802]] == Գլխաւոր գործեր == * [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] (''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''), 1818․ * ''Վալբերկա'' (''Valperga''), 1823․ * ''Վերջին մարդը'', (''The Last Man''), 1826․ * ''Ֆոքներ'' (''Falkner''), 1837․ * ''Եօթը շաբթուան շրջապտոյտի մը օրացոյցը'' (''Journal of a Six Weeks’ Tour''), 1814, Շելլէյին հետ կատարած պտոյտ մը։ <ref>[https://web.archive.org/web/20070218012730/http://www.freeinfosociety.com/site.php?postnum=735 Me8i Pell1j, kensag8akan{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://books.google.es/books?id=Y0QeWS3z0BwC&pg=PR19&lpg=PR19&dq=mary+shelley+brain+tumor&source=bl&ots=YDsnQReW-Y&sig=ebmD4EDSqpuFVLLwJmWfKZSmsiE&hl=ca&sa=X&ved=0ahUKEwjT2IDvy8PaAhWCWhQKHUh4CnA4ChDoAQhkMAk#v=onepage&q=mary%20shelley%20brain%20tumor&f=false Քեմպրիճի Ուղեկիցը Մերի Շէլլիին, Esther Schor, Cambridge hamalsa8an, 20-11-2003{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.bartleby.com/lit-hub/library Աշխարհի Լաւագոյն Գրականութեան Գրադարանը։ 1897{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/books/2014/jan/08/mary-shelley-letters-discovered-essex The Guardian. Մերի Շելլիի նամակները, 18-4-2018{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6zk5jct SNAC-Շելլի Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ, 1797-1851{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://archive.org/details/maryshelleyroman00suns Շելի Մերի, սէր եւ իրականութիւն, Sunstein, Emily W․ 1991{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://books.google.gr/books?id=qykBJvG0iJQC&pg=PA3&redir_esc=y «Ֆրանքնշթայն», Մերի Շելի․ Palgrave Macmillan, 19 Մայիս 2000 {{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780199846719/obo-9780199846719-0153.xml Oxford Bibliographies․ Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Շելլի,Will Bowers,29-11-2018{{ref-en}} ]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} c6pjrucngr3tw2s5gzqdh1qzc8c7oki 0 31553 252885 250526 2026-07-21T08:55:37Z HoMen 269 252885 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նատիա Մուրատ''' (Նատիա Մուրատ Պասէէ Թահա, [[քրտերէն]]՝ نادیە موراد بەسێ تەھا, [[արաբերէն]]`نادية مراد 10 [[10 Մարտ|Մարտ]] [[1993 թուական|1993]], Քոջօ, [[Իրաք]])․ «Իսլամական Պետութեան» սեռային ստրկութեան զոհ եղած է։ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպելի]] մրցանակակիր։ Ան [[Լամիէ Աճի Պաշար|Լամիէ Աճի Պաշարին]] հետ վերապրեցաւ եւ դարձաւ «Իսլամական Պետութեան» կողմէ սեռային բռնութեան ենթարկուած կիներուն ներկայացուցիչը։ Ան Իրաքի [[Եզիտի]] համայնքին ջատագովն է՝ կրօնական փոքրամասնութիւն մը, որուն դէմ «Իսլամական Պետութեան» զինեալները ցեղասպանութեան արշաւ մը սկսած են։ [[2016]]-ին արժանացած է «Զախարով» մրցանակին: [[2018]]-ին Տէնիս Մաքուեկէին հետ արժանացաւ Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակին: [[3 Օգոստոս]] [[2014]]-ին, «Իսլամական Պետութիւն»ը սպաննեց Իրաքի Սինճար շրջանի Գոջօ գիւղին բոլոր տղամարդիկը։ Քոջօ այն վայրն է, ուրկէ սերած են Հաճի Պաշար եւ Մուրատ։ Այդ ջարդէն ետք, Իսլամական Պետութիւնը կիներն ու մանուկները գերեվարեց: Բոլոր կիները, ներառեալ Հաճի Պաշար եւ Մուրատ, ինչպէս նաեւ իրենց քոյրերը՝ առեւանգուած, գնուած ու ծախուած են բազմիցս եւ օգտագործուած սեռային ստրուկներու պէս: Քոջոյի ջարդին, Մուրատ իր վեց եղբայրները եւ մայրը կորսնցուց (մայրը ուրիշ ութսուն (80) մեծ տարիքի կիներու հետ՝ որոնք սեռային արժէք չունէին, սպաննուեցաւ)։ Նոյեմբեր 2014-ին, Մուրատ յաջողեցաւ փախչիլ իր դրացիներուն օգնութեամբ եւ հասաւ փախստականներու ճամբար մը Իրաքի հիւսիսը, ապա՝ [[Գերմանիա]]: Տարի մը ետք, Դեկտեմբեր [[2015 թուական|2015]]-ին, Մուրատ խօսեցաւ իր փորձառութեան մասին [[ՄԱԿ-ի Ապահովութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի]] Ապահովութեան Խորհուրդի մարդկային շահագործման մասին՝ առաջին պատմական նիստի ընթացքին: Սեպտեմբեր 2016-ին ան նշանակուեցաւ UNODC-ի (Միացեալ Ազգերու Թմրանիւթերու եւ Ոճիրի Դէմ Պայքարի Գրասենեակ) մարդկային շահագործումէն վերապրողներու արժանապատուութեան առաջին [[Բարի Կամքի Դեսպան]], եւ մասնակցեցաւ համաշխարհային ու տեղական իրազեկման ձեռնարկներու՝ ուղղուած անթիւ մարդկային շահագործման զոհերու վշտալի վիճակին։ Հոկտեմբեր 2016-ին Եւրոպայի Խորհուրդը զինք պատուեց Վացլաւ Հավելի Մարդկային Իրաւունքներու Մրցանակով: 2018-ին արժանացաւ Խաղաղութեան Նոպէլեան Մրցանակին, բաժնեկցելով [[Քոնկոյի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|քոնկոլացի]] բժիշկ Տէնիս Մուքուէկէին հետ, պատերազմի մէջ սեռային բռնութեան դէմ իրենց տարած ջանքերուն համար: <ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2018/murad/facts/ Նոպելի մրցանակ, 2018․ Նատիա Մուրատ Պասէէ Թահա{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.thenationalnews.com/world/mena/who-is-the-nobel-peace-prize-2018-winner-nadia-murad-1.777517 Ո՞վ է Նոպելի մրցանակակիր Նատիա Մուրատ․5-10-2018{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2016/September/human-trafficking-survivor-nadia-murad-named-unodc-goodwill-ambassador.html ՄԱԿ-ի գրասենեակ․ Մարդկային թրաֆիքինկէն վերապրող Նատիա Մուրատ նշանակուեցաւ ՄԱԿ-ի թմրամիջոցներու եւ յանցագործութեան հարցերով գրասենեակի բարի կամքի դեսպան, 16-9-2016{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.rferl.org/a/vaclav-havel-prize-yazidi-activist-nadia-murad/28043829.html RFE/RL-Եզիտի գործիչ արժանացաւ Վացլաւ Հավելի իրավունքներու մրցանակը, 10-10-2016 {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.kathimerini.gr/world/988316/ston-gynaikologo-ntenis-moykoyegke-kai-ti-neari-giazinti-nantia-moyrant-to-nompel-eirinis/ Քաթիմերինի․ Տէնիս Մուքուէկէին ու երիտասարդ Եազիտի Նատիա Մուրատին Խաղաղութեան Նոպէլը, 5-10-2018{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} fezp08zst5m5dcv7yrp698kbzpmthwt 0 31565 252888 250525 2026-07-21T08:58:23Z HoMen 269 252888 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Լամիէ Աճի Պաշար''' ([[արաբերէն]]`لمياء حجي بشار Քոջօ, [[Իրաք]], [[1998 թուական|1998]])․ «Իսլամական Պետութեան» սեռային ստրկութեան զոհ եղած է, ինչպէս նաեւ իր վեց քոյրերը։ «Զախարով»ի մրցանակակիր (2016)։ Ան [[Նատիա Մուրատ|Նատիա Մուրատին]] հետ վերապրեցաւ եւ Իսլամական Պետութենէն սեռային բռնութեան ենթարկուած կիներուն խօսնակը դարձաւ։ Ստրկութեան ընթացքին ստիպուած էր մահապարտի գօտիներ շինելու։ Լամիա Իրաքի [[Եզիտի]] համայնքին ջատագովն է՝ կրօնական փոքրամասնութիւն մը, որուն դէմ «Իսլամական Պետութեան» զինեալները ցեղասպանութեան արշաւ մը սկսած են։ [[2016]]-ին արժանացած է «Զախարով» մրցանակին: [[3 Օգոստոս]] [[2014]]-ին, «Իսլամական Պետութիւն»ը սպաննեց Իրաքի Սինճար շրջանի Քոջօ գիւղին բոլոր տղամարդիկը։ Քոջօ այն վայրն է, ուրկէ սերած են Աճի Պաշար եւ [[Նատիա Մուրատ|Մուրատ]]։ Այդ ջարդէն ետք, Իսլամական Պետութիւնը կիներն ու մանուկները գերեվարեց: Բոլոր կիները, ներառեալ Աճի Պաշար եւ Մուրատ, ինչպէս նաեւ իրենց քոյրերը՝ առեւանգուած, գնուած ու ծախուած են բազմիցս եւ օգտագործուած սեռային ստրուկներու պէս: Պաշար հինգ անգամ ծախուեցաւ զինեալներուն եւ երբ իր եղբայրներն ու հայրը մահապարտներու կողմէ մահապատիժի ենթարկուեցան, հարկադրուեցաւ Մուսուլի մէջ ռումբեր եւ մահապարտի բաճկոնակներ շինել։ Աճի Պաշարի քանիցս փախչելու ջանքերը ձախողեցան։ Սակայն Իր ընտանիքին օժանդակութեամբ, որ տեղացի մաքսանենգներուն վճարեց, ան Ապրիլ 2016-ին կարողացաւ փախչիլ։ Փախուստի ընթացքին հողային ականի մը պատճառաւ վիրաւորուեցաւ: Գերմանիա երբ հասաւ, բժշկական դարմանում ստացաւ։ Հոն գտաւ իր եղբայրները, որոնք վերապրեցան Իսլամական Պետութեան հալածանքներէն։ Հոկտեմբեր 2016-ին, ան եւ Մուրատ միասին արժանացան [[Զախարով մրցանակ|Զախարով մրցանակին]]. հանդիսութիւնը տեղի ունեցաւ Դեկտեմբեր 2016-ին: Իր առողջութեան վերականգնումէն ետք, Աճի Պաշար կը գործէ հանրութեան իրազեկ դարձնել Եզիտի համայնքին ծանր վիճակին շուրջ, միաժամանակ շարունակելով օգնել այն կիներուն եւ երեխաներուն, որոնք ստրկութեան եւ Իսլամական Պետութեան կողմէ գազանութիւններու զոհ գացած են: <ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-37787061 BBC News-Զախարով մրցանակ Եզիտի կիներու, 27-10-2016{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.athensvoice.gr/tags/lamigia-hatzi-mpasar/ athensvoice Նատիա Մուրատ – Լամիա Աճի Պաշար. ՏԱՀԵՇ-ի երկու գերեվարուհիները ստացան Մտքի Ազատութեան Զախարովի մրցանակը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://cyprustimes.com/kosmos/to-vraveio-zacharof-stis-dyo-gynaikes-gezinti-thymata-ton-tzichantiston/ Cyprus Times Newsroom - Զախարով մրցանակը՝ ճիհատիստներու զոհ երկու եզիտի կիներուն, 13-12-2016{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} j5qcijysrkbx9tdgz5ncr21zi7x3bgg 0 31636 252847 250809 2026-07-21T08:13:40Z HoMen 269 252847 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Alice Stone Blackwell}} '''Ալիս Սթոն Պլաքուէլ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Alice Stone Blackwell, [[14 Սեպտեմբեր]], [[1857 թուական|1857]] - [[15 Մարտ]] [[1950 թուական|1950]])․ ազգութեամբ ամերիկացի, կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ջատագով, լրագրող, ծայրայեղ ընկերվար եւ մարդու իրաւունքներու փաստաբան։ == Առաջին տարիներ եւ կրթութիւն == Պլաքուէլ ծնած է Արեւելեան Նիւ Ճըրզիի Օրենճ քաղաքին մէջ։ [[Հենրի Պրաուն Պլաքուէլ]] եւ [[Լիւսի Սթոն]] իր ծնողքն էին՝ երկուքն ալ մարդու իրաւունքներու առաջնորդներ էին եւ օգնած՝ հիմնուի Ամերիկացի Կնոջ Ընտրելու Իրաւունքի Ընկերակցութիւն (AWSA)։ Ան նաեւ զարմուհին էր Ամերիկայի առաջին կին բժիշկ [[Էլիզապէթ Պլաքուէլ|Էլիզապէթ Պլաքուէլին]]: Իր մայրն էր որ [[Սուզան Պ. Անթոնի|Սուզան Պ. Անթոնիին]] ծանօթացուց կանանց իրաւունքներու շարժումին, եւ առաջին կինն էր, որ համալսարանական վկայական ստացաւ Մասաչուսեցի համալսարանէն, առաջինը՝ որ պահեց իր անունը ամուսնութենէն ետք, եւ առաջինը, որ մինչեւ վերջ խօսեցաւ կանանց իրաւունքներուն մասին։ Ալիս Սթոն Պլաքուէլ յաճախած է Հարիս Քրականութեան Վարժարանը (Տորչեսթըր), Չոնսի Դպրոցը (Պոսթոն) եւ Ապոթ Ակադեմի (Անտովըր)։ Ան ուսանած է [[Պոսթըն]] Համալսարանը (կը պատկանէր Ֆի Պէթա Քափփա ընկերակցութեան), եւ եղած է իր դասարանին նախագահը։ Ուսումը աւարտած է [[1881 թուական|1881]]-ին, 24 տարեկան հասակին։ == Ասպարէզ == Պլաքուէլ ծանօթ է իր աշխատանքով կանանց իրաւունքներուն համար։ Սկիզբը ան դիմադրեց իր մօր եւ հօր հարցին, սակայն ետքը դարձաւ նշանաւոր բարեկարգիչ մը: Պոսթընի Համալսարանէն շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, Ալիս սկսաւ աշխատիլ «Կնոջ Օրաթերթ»-ին ''Woman's Journal'', իր ծնողքին կողմէ հիմնադրուած թերթին: [[1884 թուական|1884]]-ին թերթին մէջ իր անունը իր ծնողքին կողքին կը գտնուէր։ Իր մօր մահէն ետք՝ [[1893 թուական|1893]]-ին, Ալիս ստանձնեց թերթին խմբագրութիւնը: [[1890 թուական|1890]]-էն մինչեւ [[1908 թուական|1908]], Ալիս Սթոն Պլաքուէլ NAWSA-ի (Կանանց Ընտրելու իրաւունքի Ազգային Միութիւն) արձանագրող քարտուղարն էր, իսկ [[1909 թուական|1909]]-ին եւ [[1910 թուական|1910]]-ին՝ ազգային քննիչներէն մէկը։ Ան նշանաւոր դէմք էր [[Կնոջ Քրիստոնէական Ժուժկալութեան Միութիւն|Կնոջ Քրիստոնէական Ժուժկալութեան Միութեան]] գործունէութեան մէջ։ 1903-ին, ան վերակազմակերպեց [[Ռուսական Ազատութեան Բարեկամներու Ընկերութիւն|Ռուսական Ազատութեան Բարեկամներու Ընկերութիւնը]] Պոսթընի մէջ։ Ան նաեւ նախագահն էր Նիու Ինկլանտի եւ Մասաչուսեցի Կնոջ Իրաւունքներու Ընկերակցութիւններուն, եւ պատուոյ նախագահ՝ Մասաչուսեցի Կին Ընտրողներու Միութեան։ == Վերջին տարիները == Կեանքին վերջին տարիներուն, Ալիս Սթոն Պլաքուէլ կուրացաւ։ Ան մահացաւ 15 Մարտ 1950-ին, ինիսունըերկու տարկան հասակին։ == Հայասէր մարդասէրը == Ալիս Սթոն Պլաքուէլ Միացեալ Նահանգներէն դուրս ալ ներգրաուած էր մարդասիրական արարքներով։ [[1890 թուական|1890]]-ականներուն, ան [[Պատմական Հայաստան|Հայաստան]] ճամբորդեց եւ մեծ աջակցութիւն բերաւ հայ գաղթականներուն համայնքին մէջ։ Ան ծախեց իր ունեցածներէն մաս մը, մանաւանդ Տորչեսթըրի Փոփս Հիլի իր տան արեւելեան գորգերը, որպէսզի օգնէ հայերուն ու կերակրէ անոնց զաւակները։ Ինչպէս նաեւ օժանդակեց գործ փնտռող չափահասներուն։ Այդ ժամանակն էր նաեւ, երբ ան միջազգային գրականութեան մէջ հետաքրքրութիւն գտաւ։ Ան բազմաթիւ գործեր անգլերէնի թարգմանեց՝ «Հայ Բանաստեղծութիւններ» ''Armenian Poems'' (1896) գիրքին մէջ։ Ան շարունակեց գրականութիւն թարգմանել անգլերէնի, ներառեալ հունգարական, եիտիշ, սպանական, ֆրանսական, իտալական եւ ռուսական բանաստեղծութիւններ։ <ref>[https://web.archive.org/web/20120515214104/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 հարվարտ Համալսարան M-133, reel D2; WRC 17-21 / Պլաքուէլ Ալիս Սթոն, 1857-1950{{ref-en}}]</ref> <ref>[http://www.armenianhouse.org/blackwell/biography-en.html armenianhouse - Պլաքուէլ Ալիս Սթոն, կենսագրական{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20190107233218/http://www.dorchesteratheneum.org/page.php?id=38 dorchesteratheneum - Ալիս Սթոն Պլաքուէլ, 1857-1950․ 7 Յունուար 2019{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 87yibzpj8qs0qy2ruhpqynf313axpt3 0 31638 252931 250833 2026-07-21T09:37:25Z HoMen 269 252931 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Քաթրին Քլարք''' (անգլ․՝ Katherine Marlea Clark, [[17 Յուլիս]], [[1963 թուական|1963]], [[Նիու Հէվըն]], [[Քոնեքթիքըթ]], [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]])․ ամերիկացի իրաւաբան եւ քաղաքական գործիչ։ Պաշտօնավարած է զանազան կարեւոր դիրքերու վրայ, ինչպէս օրինակ՝ «Ա,Մ․Ն․ Ներկայացուցիչներու Տուն», Մասաչուսեցի 5-րդ ընտրական շրջանի ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչ, օգնական խօսնակ եւ փոխ-ատենապետ Մասաչուսեցի Ներկայացուցիչներու Տան Ժողովրդավարական խմբաւորման։ Իսկ նախապէս, Քլարք, 2008-էն 2011 Մասաչուսեցի Ներկայացուցիչներու Տան անդամ էր եւ 2011-էն 2013՝ [[Մասաչուսեց|Մասաչուսեցի]] Ծերակոյտի անդամ։ == Կեանք == === Կրթութիւն === Քաթրին Քլարք ծնած է Քոնեքթիքըթ։ Ուսանած է Սէն Լորենս Համալսարանին մէջ, Գորնել Իրաւաբանութեան Դպրոցին մէջ, ինչպէս նաեւ Հարվարտ համալսարանի Ճոն Քենետի Դպրոցը։ Ան մինչեւ Մասաչուսեց փոխադրուի (1995), որպէս իրաւաբան աշխատած է քանի մը նահանգներու մէջ, ինչպէս օրինակ՝ Շիքակօ, Գոլորատօ։ === Մելրոզի Դպրոցական Կոմիտէի ատենապետ === 2001-ին, Քլարք Մելրոզ կը տեղափոխուի։ 2004-ին Մելրոզի Դպրոցական Կոմիտէի ատենապետ կ՛ընտրուի։ 2006-ի նահանգապետական ընտրութիւններուն Դեմոկրատական կուսակցութեան դրամահաւաքի քարոզարշաւին իր տարած ջանքին համար, Քլարք «Յաղթանակ 2006»ի համանախագահ կը նշանակուի։ === Մասաչուսեցի Ներկայացուցիչներու Տան անդամ (2008 - 2011) === 2008-ին կ՛ընտրուի Մասաչուսեցի Ներկայացուցիչներու Տան ներկայացուցիչ եւ պաշտօնը մը վարէ մինչեւ 2011։ 2011-ին կ՛ընտրուի Մասաչուսեցի Ծերակոյտի անդամ։ Մասաչուսեցի Կանանց Փաստաբաններու Միութիւնը 2013-ին կանանց հարցերուն մէջ իր կատարած ծառայութեան համար զայն կ՛անուանէ «Տարուան Օրէնսդիրը»։ === Մասաչուսեցի Ծերակոյտի անդամ '''(2011–2013)''' === 2011-ին Մասաչուսեցի Ծերակոյտի անդամ պաշտօնավարութեան ընթացքին, ան կ՛աջակցի յղիութեան դադրեցման կնոջ իրաւունքներուն։ === 2013 - 2025 === Ժողովրդավարական կուսակցութեան գործօն գործիչ է, մասնաւորաբար՝ * Ժողովրդավարական (Դեմոկրատական) Տան խմբակցութեան փոխ-նախագահ * Դեմոկրատական խմբակցութեան Տան օգնական խօսնակ * ժողովրդավարական Տան կարգապահիչ * Նշանակումներ յանձնաժողովներու մէջ՝ ** Աշխատանքի, Առողջապահական եւ Մարդկային Ծառայութիւններու, Կրթութեան ենթակոմիտէ․ ** Ենթակոմիտէ՝ Փոխադրութեան, Բնակարանային Շինութեան եւ Քաղաքային զարգացման․ ** Օրէնսդիր մարմինի ենթակոմիտէ։ Ան նաեւ անդամակցած է զանազան խմբակցութիւններու։ <ref>[https://history.house.gov/dropdowntemplate?id=36507224009&htmlContentID=36507224024 Պատմական Ա․Մ․Ն․ Ներկայացուցիչներու Տան անդամներու{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archives.lib.state.ma.us/entities/publication/798fff77-5bb2-481a-93bb-5e9ebebb226a Մասաչուսեցի Նարկայացուցիչներու Տուն, Քաթրին Մ․ Քլարք Welch, William F.; James, Stephen F. (2009){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://katherineclark.org/about/ Նահանգային Ծերակոյտի անդամ՝ Քաթրին Քլարք, 27-9-2013]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20090321052336/http://ballotpedia.org/wiki/index.php/Katherine_Clark Քաթրին Քլարք19-10-2013{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130322045221/http://www.malegislature.gov/people/profile/kmc0 Քաթրին Քլարք, Ծերակոյտի անդամ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://electionstats.state.ma.us/elections/view/165353/ 2024-ի Ա․Մ․Ն․ ընդհանուր ընտրութիւններ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.bostonglobe.com/metro/2018/11/28/katherine-clark-elected-leadership-post/s0r4bKfw6e0EO1i8CO6kCN/story.html BostonGlobe- Քաթրին Քլարք ընտրուեցաւ ղեկավար պաշտօնի վրայ{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 8axola0d1bdibllrcb354c3zr8chklu 0 31653 252860 250891 2026-07-21T08:30:03Z HoMen 269 252860 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Aubrey Plaza}} '''Օպրի Քրիստինա Փլազա''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Aubrey Plaza, [[26 Յունիս]] [[1984 թուական|1984]]) ամերիկացի դերասանուհի, կատակերգակ եւ արտադրիչ: Ան ասպարէզը սկսաւ «Upright Citizens Brigade» թատրոնին մէջ ներկայացնելով ուրուագծագրական կատակերգութիւն եւ յանկարծաբանութիւն բեմադրելով։ [[Նիւ Եորք|Նիու Եորքի]] համալսարան «Tisch School of the Arts» դպրոցէն շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, Փլազա իր առաջին դերակատարութիւնը ունեցաւ «Mystery Team» (2009) ժապաւէնին մէջ եւ լայն ճանաչում ձեռք ձգեց որպէս Ափրիլ Լուտկէյթի դերով «NBC»-ի քաղաքական երգիծական հեռուստաշարքին՝ «Parks and Recreation»-ին մէջ (2009–2015)։ == Ժապաւէնագրութիւն == Ժապաւէնագրութեան մէջ, Փլազա երկրորդական դեր մը ունեցաւ «Սքոթ Փիլկրիմն ընդդէմ աշխարհի» ''Scott Pilgrim vs. the World'' (2010) ժապաւէնին մէջ, իսկ գլխաւոր դեր մը՝ «Ապահովութիւնը երաշխաւորուած չէ» ''Safety Not Guaranteed'' (2012) ժապաւէնին մէջ։ 2017-էն 2019, Փլազա մարմնաւորեց Ստուերներու Թագաւոր ''Shadow King'' ու Լէնի Պասքըր ''Lenny Busker'' FX-ի գերարուեստական «Լէճյըն» ''Legion'' շարքին մէջ, որ մեծապէս գնահատուեցաւ, ինչպէս նաեւ արտադրեց ու գլխաւոր դեր մը խաղաց 2017-ի սեւ կատակերգական «Փոքր ժամերը» ''The Little Hours'' եւ «Ինկրիտը կ'երթայ արեւմուտք» ''Ingrid Goes West'' ժապաւէններուն մէջ։ Ան նաեւ գլխաւոր դեր մը ունեցաւ «Ամէնէն Երջանիկ եղանակը» ''Happiest Season'' սիրային կատակերգութեան եւ թնդարկու «Սեւ արջը» ''Black Bear'' (2020) ժապաւէններուն մէջ, ինչպէս նաեւ արտադրեց եւ գլխաւոր դերը խաղաց «Էմիլին՝ ցանցագործ» ''Emily the Criminal'' (2022) ոճիրային ժապաւէնին մէջ։ == Նշանակումներ == Փլազա առաջադրուեցաւ «Primetime Emmy» եւ «Golden Globe» մրցանակներու HBO-ի «Սպիտակ Բորբ» ''The White Lotus'' հեռուստաշարքի երկրորդ եթերաշրջանին մէջ (2022) իր դերակատարութեան համար: «Time» պարբերաթերթը 2023-ին համար զինք անուանեց աշխարհի ամէնէն ազդեցիկ 100 անձերէն մէկը: 2024-ին ան գլխաւոր դերեր ստանձնեց «Մեղալոպոլիս» ''Megalopolis'' եւ «Իմ հին կռնակս» ''My Old Ass'' ժապաւէններուն մէջ, ինչպէս նաեւ որպէս Ռիօ Վիտալ/Մահ «Marvel Cinematic Universe» «Ակաթա Միշտ» (Agatha All Along) մանրաշարքին մէջ։ <ref>[https://time.com/collections/100-most-influential-people-2023/ @ajm, 111 / 2023, Ապրիլ 13,2023{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.newyorktheatreguide.com/stars-on-stage/aubrey-plaza Օպրէյ Փլազա բեմին վրայ, New York Theatre Guide, 8-1-2024{{ref-en}}]</ref> ref>[https://web.archive.org/web/20170422161029/http://blogs.delawareonline.com/pulpculture/2010/01/15/from-wilmy-to-hollywood/ Ուիլմիէն Հոլիղուտ․ Cormier, Ryan (Յունուար 15, 2010)]</ref> <ref>[https://www.britannica.com/biography/Aubrey-Plaza Օպրէյ Փլազա, Բրիտանական հանրագիտարան{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://variety.com/2023/tv/news/2023-emmy-nominations-list-1235666521/ Էմմի մրցանակ 2023․ լրիւ ցանկը - Schneider, Michael; Moreau, Jordan (Յուլիս 12, 2023){{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} lfawtrx9kthh6joquo8huewna9xi2fs 0 31655 252866 250899 2026-07-21T08:35:53Z HoMen 269 252866 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ| մասնագիտութիւն= նորաձեւութեան կերպար|անդամակցութիւն=Ներկայացուցիչ՝ Victoria's Secret Elite Model Brazil Chanel Pantene IMG Models C&A Falabella|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=Gisele Caroline Bündchen|աշխատանք= |կայքէջ= |անուն ազգանուն=Ժիզել Քարոլայն Պիւտհեն}} '''Ժիզել Քարոլայն Պիւնտհեն''' (պրազիլեան փորթուկալերէն՝ [ʒiˈzɛli ˈbĩtʃẽ], [[գերմաներէն]]՝ [ˈbʏntçn̩], [[20 Յուլիս]] [[1980 թուական|1980]]),[5] պրազիլացի նորաձեւոթեան մոտել (կերպար)։ 2001-էն ի վեր ան եղած է աշխարհի ամէնէն շատ վարձատրուող կերպարներէն մէկը։ 2007-ին, Պիւնտհեն զուարճութեան արդիւնաբերութեան մէջ 16-րդ ամէնէն թանկագին վճարուած նորաձուութեան կերպարն էր, իսկ 2012-ին արժանացաւ Forbes-ի ամէնէն շատ եկամուտ ունեցող կերպարներու ցանկին առաջին դիրքին։ 2014-ին, Forbes-ի կողմէ ան արձանագրուեցաւ իբրեւ աշխարհի 89-րդ ամէնէն հզօր կինը։ == Ասպարէզ == Vogue Պիւնտհենին վերագրեց 1999-ին «Heroin chic» մոտելինկի դարաշրջանին վերջը։ Ան 1999-էն մինչեւ 2006 Victoria's Secret-ի «հրեշտակ»ներէն էր։ Պիւնտհենին կը վերագրուի «ձիու քալուածքը» առաջնորդելն ու տարածելը՝ քալելու ձեւ մը, ուր մոտելը ծունկերը բարձր կը պահէ եւ ոտքերը կը հարուածէ քալելու համար։ 2007-ին, [[Քլաուտիա Շիֆըր]] Պիւնտհենը անուանեց միակ մնացած սուփըրմոտելը։ Ան աւելի քան 1200 պարբերաթերթերու կողքերուն երեւցած է։ Ժիզել Պիւնտհեն թեկնածու էր 2005-ի Teen Choice մրցանակաբաշխութեան՝ «Լաւագոյն իգական սեռի յայտնութիւն» եւ «Լաւագոյն ժիժ մարդ» անուանումներուն համար «Թաքսի» (Taxi, 2004) ժապաւէնին մէջ իր երկրորդական դերին համար: Ան երկրորդական դեր ունեցաւ նաեւ «Սատանան կը հագնի Փրադա» (The Devil Wears Prada, 2006) ժապաւէնին մէջ եւ 2010-էն 2011՝ արտադրիչ տնօրէնն էր «Ժիզել եւ Կանաչ Խումբը» ''Gisele & the Green Team'' բնապահպանական դաստիարակչական ծաղրանկարին: 2016-ին, Պիւնտհեն յայտնուեցաւ «Վտանգաւոր կեանքի տարիներ» (Years of Living Dangerously) Էմմի մրցանակակիր վաւերագրական շարքին մէջ «Վառելով Կրակը» ''Fueling the Fire'' դրուագին մէջ: == Բարեսիրական գործունէութիւն == Իր բարեսիրական գործունէութիւնը կը ներառէ «Փրկել երեխաները» (Save the Children), «Կարմիր Խաչ»ը եւ «Բժիշկներ առանց սահմաններ» (Doctors Without Borders): Պիւնտհեն 2009-էն ի վեր [[Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն|Միացեալ Ազգերու]] բնապահպանութեան ծրագրի «Բարի Կամքի դեսպան»ն է: <ref>[https://www.model-m-anagement.de/models/381-gisele-bundchen/ Model Management. -Ժիզել Քարոլայն Պիւնտհեն, 7-11-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://models.com/models/Gisele-Bundchen Models.com Ժիզել Քարոլայն Պիւնտհեն, 8-1-2018{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://people.com/celebrity/gisele-bundchen-forbes-names-richest-supermodel/ Ժիզել Պիւնտհեն, Առաջին կին միլիառատէ՞րը․ People - 1-8-2020{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.forbes.com/2007/01/17/richest-women-entertainment-tech-media-cz_lg_richwomen07_0118womenstars_lander.html Զուարճութեան մէջ 20 մեծահարուստ կիները, 18-1-2007, Forbes - Goldman, Lea; Blakeley, Kiri ]</ref> <ref>[https://www.wsj.com/articles/SB120597258876350391 Ի՞նչպէս քալել մետելի նման - The Wall Street Journal. 7-9-2023{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.vogue.co.uk/gallery/gisele-style-file Բրիտանական Vogue․ Ժիզել Պիւտհեն, Յուլիս 2018{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.boston.com/ae/celebrity/articles/2009/09/21/bundchen_the_environmentalist/ Boston.com - Պիւտհեն եւ Բնապահպանում Shanahan, Mark & Meredith; Goldstein, Meredith (21 Սեպտեմբեր 2009){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.nytimes.com/2016/05/15/fashion/gisele-bundchen-model-supermodel.html The New York Times․ Ժիզել, 14-5-2016]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20140331204652/http://www.vogue.com/voguepedia/Gisele_Bundchen#cite_note-3 voguepedia․ Ժիզել, կեանքը, 31-4-2014{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/hot-girl-gisele-bundchen-183901/ Rolling Stone, 14-9-2000]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 8o5d9jf58reg1o5mxj1ays5nmqkbbun 0 31661 252878 250917 2026-07-21T08:48:40Z HoMen 269 252878 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|մասնագիտութիւն=|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=Imelda Marcos|աշխատանք=|կայքէջ=|անուն ազգանուն=ՀԻմելտա Մարքոս}} '''Իմելտա Մարքոս''' (ծնած՝ Imelda Ռեմետիոս Վիզիթաթիոն Թրինիտա Ռոմիւալտեզ‎, [[2 Յուլիս]] [[1929 թուական|1929]])․ քաղաքական գործիչ, որ 1965-1986 ժամանակաշրջանին [[Ֆիլիփին|Ֆիլիփինի]] առաջին տիկինը եղած է երբ իր ամուսինը՝ Ֆերտինանտ Մարքոս, երկիրը ռազմական դրութեան տակ դրաւ Սեպտեմբեր 1972-ին։ Ան կը մականուանուի «պողպատէ թիթեռնիկ» կամ «երկաթէ թիթեռնիկ»: Վարչաձեւին փլուզումէն ետք, ան ու իր ամուսինը միլիառներով տոլար իւրացնելու համար մեղադրուած են։ Աւելի ուշ քաղաքականութեան մէջ վերադառնալով, ան երեսփոխայ ընտրուած է: Ան ներկայ նախագահին՝ Պոնկպոնկ Մարքոսին մայրն է։ == Կենսագրական գիծեր == Իմելտա Ռոմիւալտեզ տասնութ տարեկանին գեղեցկութեան թագուհի կը դառնայ, «Թաքլոպանի Վարդը» մրցանակին արժանանալով։ Հետագային կը դառնայ «Միս Լէյթէ», ապա՝ «Միս Ֆիլիփին»։ [[Մանիլա]] կը վերադառնայ [[1950 թուական|1950]]-ին, քաջալերուած իր զարմիկէն՝ Տանիէլ Զ. Ռոմուալտեզէն (անոր հայրը Մանիլայի նախկին քաղաքապետ եղած է)։ Կ'աշխատի ձայնապնակներու խանութի մէջ, երգչուհի կը հանդիսանայ եւ վերջապէս Ֆիլիփինի կեդրոնական դրամատան մէջ կ'աշխատի։ Ան, երգեցողութեան դասընթացքներու կը հետեւի Սանթօ Թոմաս համալսարանի երաժշտանոցին մէջ։ Այդ շրջանին Մանիլայի բազմաթիւ պարբերաթերթերու մէջ իր նկարները կը հրատարակուին եւ քաղաքին քաղաքապետէն՝ Արսենիօ Լաքսոնէն կը ստանայ«Մանիլայի Քնար» մականունը։ [[Պատկեր:First Lady Imelda Marcos with Prime Minister Indira Gandhi (cropped).jpg|ձախից|մինի|Տիկին Իմելտա Մարքոս, վարչապետ [[Ինտիրա Կանտի|Ինտիրա Կանտիին]] հետ]] Իր զարմիկը զայն կը ներկայացնէ քաղաքական շրջանակներուն մէջ, յատկապէս՝ ''Nacionalista'' կուսակցութեան։ [[1953 թուական|1953]]-ին կը հանդիպի խորհրդարանի անդամ Ֆերտինանտ Մարքոսին։ Անոնք կը սիրահարուին եւ կ՛ամուսնանան։ Այդ օրերու Ֆիլիփինի նախագահ [[Ռամոն Մակսայսայ]] ներկայ կը գտնուի անոնց ամուսնութեան։ Մինչեւ [[1965 թուական|1965]], Իմելտա Մարքոս բազմաթիւ պարբերաթերթերու կողքը զարդարած է եւ երկրին մէջ ճամբորդած է, որպպէսզի ամուսինը ճանչցնէ եւ անոր քաղաքական աջակցութիւններ գտնէ։ == Ֆիլիփինի առաջին տիկին == Դեկտեմբեր 1965-ին, Ֆերտինանտ Մարքոս կ'ընտրուի եւ յաջորդ տարին Ֆիլիփինի տասներորդ նախագահը կը դառնայ։ 1969-ին, ան կը հանդիսանայ հանրապետութեան առաջին նախագահը, որ կը վերընտրուի, սակայն խարդախութիւններ ընելու կասկածանքով։ [[23 Սեպտեմբեր]], 1972-ին, ան ռազմական դրութիւն կը յայտարարէ, որպէսզի իր իշխանութեան տիրապետումը պահպանէ։ Այդ ժամանակաշրջանին, Իմելտա Մարքոս կարեւոր դեր կը կատարէ կառավարութեան մէջ՝ իրար յաջորդող պաշտօններու կը նշանակուի. Մանիլայի կառավարիչ, Բնակարաններու նախարար եւ լիազօր եւ արտակարգ դեսպան։ [[Պատկեր:Imelda Marcos 1966.jpg|մինի|Իմելտա Մարքոս, 1966]] Շնորհիւ այդ վերջին պաշտօնին, Իմելտա դիւանագիտական այցելութիւններ կը կատարէ [[Չինաստան]], [[Լիպիա]], [[Քուպա]], [[Եուկոսլաւիա]], [[Խորհրդային Միութիւն|Սովետական Միութիւն]] եւ անոր արեւելան եւրոպայի արբանեակ պետութիւնները։ Ան լիազօրուած էր «ցոլացնելու Ֆիլիփինի փայլուն պատկերը՝ ամերիկեան դաշնակիցին անվերապահ աջակցութեան ժամանակաշրջանին», կը մեկնաբանէ «''Le Monde''»։ Ան նաեւ կը սկսի ընկերային ծրագիրներ մշակել, ինչպէս օրինակ, Կանաչ Յեղափոխութիւնը՝ երկրին երկրագործական հարցերը լուծելու համար։ == Շքեղ կեանք եւ պետական գանձի մսխում == [[Պատկեր:Imelda Marcos 1980s (cropped).jpg|մինի|Իմելտա Մարքոս, 1980]] Իմելտա Մարքոսի կեանքը նոյնքան շքեղ էր, որքան իր ամուսինինը: Ան միլիիոններ կը ծախսէ անձնական քմահաճոյքին համար՝ պտոյտներ աշխարհի չորս ծագերուն, մանաւանդ շքեղ շուկաներ այցելել։ Ինչպէս օրինակ՝ ան մասնաւոր օդանաւ մը կը վարձէ դէպի [[Աւստրալիա]], որպէսզի ճերմակ աւազ բերէ իր սեփական լողափին համար (1983)։ 1980-ական թուականներուն, ան Մանհաթան բազմաթիւ յարկաբաժիններ կը գնէ, յատկապէս ''Crown building'' (51 միլիոն տոլար) եւ ''Herald centre'' (60 միլիոն տոլար)։ Ինչպէս նաեւ սեփականատէրն է 175 արուեստի գործերու, որոնք կ՛ընդգրկեն [[Միքէլանճելօ]], [[Պոթիչելի]] եւ [[Քանալեթօ]]։ Ան կը վարէ քանի մը կեղծ բարեսիրական միութիւններ, որոնց միջոցաւ պետական գանձարանէն միլիոնաւոր տոլարներ [[Զուիցերիա]] փոխադրած է: Իմելտա, մի քանի միլիոն տոլար արժողութեամբ հանրային ձեռնարկներ կը կազմակերպէ, մասնաւորապէս՝ 1974-ի «Միս Տիեզերք»ի ընտրութիւնը, որուն համար անհրաժեշտ կ՛ըլլայ երեք ամսուան ընթացքին կառուցել «Ժողովրդական Արուեստներու Թատրոն»ը՝ 10 000 նստատեղով։ Շքեղ երեկոյթներուն անձեր հրաւիրուած են, օրինակ՝ դերասանուհի [[Ճինա Լոլոպրիճիթա|Ճինա Լոլոպրիճիտան]] 1976-ի Սուրբ Սիլվեստրի գիշերը ծփացող խաղատան մը վրայ, եւայլն։ == Աքսոր == 25 Փետրուար 1986-ին, Ֆերտինանտ Մարքոս իր ընտանիքով կը մեկնի Հաուայի, երբ անոր վարչակարգը կը տապալուի ժողովրդական յեղափոխութեամբ մը։ Ֆիլիփինի նոր եւ տասնմէկերորդ նախագահը կ’ըլլայ [[Քորազոն Ագինօ]], կինը քաղաքական հակառակորդ [[Պենինիօ Ագինօ|Պենինիօ Ագինոյի]], որ սպաննուեցաւ 1983-ին։ Նորընտիր նախագահը կը հաստատէ նախագահական յանձնաժողով մը՝ Մարքոս զոյգին կողմէ ձեռք ձգուած չարաշահական հարստութիւնները քննելու համար: Ան կը վերացնէ խորհրդարանը եւ Բնակարաններու նախարարութիւնը, որ հաստատուած էր նախկին նախագահ Ֆերտինանտ Մարքոսի կողմէ, եւ կ՛առաջարկէ նոր սահմանադրութիւն մը՝ գրուած 1935-ին եւ չեղարկուած 1972-ի սահմանադրութենէն: Մարքոս զոյգին նախագահական շքեղ բնակարանին մէջ կատարուած հետազօտութիւններէն ետք գտնուած են՝ տասնըհինգ մուշտակի վերակու, 508 զգեստ, 1000 ձեռքի պայուսակ եւ 3000 զոյգ կօշիկ: Իմելտա, ամուսինին մահէն (28 Սեպտեմբեր 1989) երկու տարի ետք (1991), արտօնութիւն կը ստանայ Ֆիլիփին վերադառնալ։ 2010-ի ընտրութիւններուն խորհրդարանի անդամ կ՛ընտրուի։ 2018-ին Իմելտա կը դատապարտուի միլիոնաւոր տոլարներ յափշտակելուն համար, երբ նախարար եւ կառավարիչ էր։ Այժմ պայմանական ազատութեան մէջ է, բողոքարկելէ ետք։ <ref>[https://www.imdb.com/title/tt5105734/ Թագուհի առանց գահի՝ Վաւերագրական ժապաւէն Իմելտա Մարքոսին կեանքին շուրջ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.lepoint.fr/histoire/imelda-marcos-la-femme-aux-3-000-chaussures-15-12-2022-2501866_1615.php lepoint. - Իմելտա Մարքոս․ 3000 կօշիկներու կինը, François-Guillaume Lorrain{{ref-fr}}]</ref> <ref>[https://www.courrierinternational.com/article/2010/04/01/inusable courrierinternational. Իմելտա Մարքոս․ բռնակալ Ֆերտինանտ Մարքոսին կինը, 31-3-2010{{ref-fr}}]</ref> <ref>[https://www.lemonde.fr/international/article/2022/05/10/aux-philippines-le-retour-des-marcos-au-pouvoir_6125456_3210.html Le Monde - Մարքոս ընտանիքին վերադարձը Ֆիլիփին բռնիշխանութեան անկումէն 36 տարի ետք, 10-5-2022{{ref-fr}}]</ref> <ref>[https://mikropragmata.lifo.gr/zoi/i-eksorgistiki-zoi-tis-imelda-marcos-kai-oi-synarpastikes-fotografies-tis/ Իմելտա Մարկոսի զայրացուցիչ կեանքը (եւ անոր հրապուրիչ լուսանկարները), Արիս Դիմոքիդիս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://thestandard.gr/stories/imelnta-markos-syzygos-filippinezou-diktatora-pou-zoume-mesa-sti-chlidi-tin-dekaetia-tou-80/ the standard․Իմելտա Մարկոս. Ֆիլիփիններու բռնակալին կինը, որ 80-ականներուն շքեղութեան մէջ կ'ապրէր (նկարներ եւ տեսանիւթ), Գոսդանտինա Վուլղարելի 15/05/2022{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.reporter.com.cy/article/36890/imelnta reporter-Աճուրդի Իմելտա Մարքոսին ոսկեղէնները, Ամանտա Ակաստինիոթու, 16-2-2016{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.tovima.gr/2012/09/25/world/imelnta-markos-sti-fthora-toy-xronoy-i-diasimi-syllogi-papoytsiwn-tis/ Թօ Վիմա - Իմելտա Մարքոս. Ժամանակի ծերացման հետ իր նշանաւոր կօշիկներու հաւաքածոն, 25-9-2012{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.iefimerida.gr/news/237603/i-thryliki-syllogi-kosmimaton-tis-imelnta-markos-tis-kallonis-syzygoy-enos-diktatora iefimerida Բռնակալի մը գեղեցկուհի կնոջ՝ Իմելտա Մարքոսի, ակնեղէններու առասպելական հաւաքածոն [նկարներ]Աղբիւր՝ iefimerida.gr - Բռնակալի մը կնոջ՝ Իմելտա Մարքոսի, ակնեղէններու առասպելական հաւաքածոն [նկարներ] - 14-1-2016]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 0ptfc1zq7krsrmbzpqdjyxpz051b3u2 0 31663 252892 250923 2026-07-21T09:02:58Z HoMen 269 252892 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Օլկա Նավոյա Թոկարչուկ''' ([[Լեհերէն|լեհ]].՝ Olga Nawoja Tokarczuk, [[29 Յունուար]] [[1962 թուական|1962]] Սուլեխուվ, Զիելոնա Կուրա, [[Լեհաստան]])․ լեհ վիպագիր, գրող, հոգեբան, բանաստեղծ, գործիչ եւ մտաւորական։ Նկարագրուած է որպէս իր սերունդի լաւագոյն եւ ամենէն յաջող գրողներէն մէկը։ [[2018]]-ին, շահեցաւ «<nowiki/>[[Պուքըր միջազգային մրցանակ]]<nowiki/>» ''Man Booker International Prize'' մրցանակը իր «Թռիչքներ» ''Flights'' վէպին համար: Արժանացաւ 2018-ի Գրականութեան [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպէլեան]] Մրցանակին (շնորհուեցաւ 2019-ին): == Արժանաւոր գործեր == * Եաքոպին գիրքերը * Թռիչքներ * Ցերեկի տուն, իրիկուան տուն * Աստուած, ժամանակը, մարդիկ եւ հրեշտակները * Աննա աշխարհի գերեզմաններուն մէջ * Վարէ՛ քու մաճկալդ դիակներուն վրայէն * Կորսուած հոգին * Նուագել բազմաթիւ թմբուկներու վրայ * Զգեստապահարանը <ref>[https://web.archive.org/web/20140202175311/http://www.rp.pl/artykul/436816.html Լեհական Գրականութիւն - Bestsellery 2009, Օլկա Թոկարչուկ(թիւ 11)]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/books/2018/may/22/olga-tokarczuk-flights-wins-man-booker-international-prize-polish The Guardian. 22 Մայիս 2018- Օլկա Թոկարչուկ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/books/2019/oct/10/nobel-prizes-in-literature-olga-tokarczuk-peter-handke-2019-2018 Օլկա Թոկարչուկ եւ Փեթեր Հանտք շահեցան Գրականութեան Նոպէլեան մրցանակները, The Guardian. 10 Հոկտեմբեր 2019 {{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 47efzap01ciqlp1l0cs97mcwbquqaom 0 31814 252819 251502 2026-07-21T07:34:05Z HoMen 269 /* Էվնոմիա աստղակերպ */ 252819 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Էվնոմիա''' ([[Յունարէն|յուն․՝]] Ευνομία)․ [[Յունական Դիցաբանութիւն|յունական դիցաբանութեան]] համաձայն, օրէնքին եւ օրէնսդրութեան աստուածութիւն, Ինչպէս նաեւ՝ կանաչ արօտավայրերուն։ Ըստ աղբիւրներու ան [[Թեմիս|Թեմիդային]] եւ [[Զեւս|Զեւսին]] դուստրն էր։ Էվնոմիա [[Դիսնոմիա]] (ապօրէնութիւն) աստուածութեան հակառակն էր։ == Դիցաբանութիւն == Էվնոմիա իր քոյրերուն հետ՝ [[Դիքի]] եւ [[Իրինի]], կը պատկանէր [[Օրես|Օրեսներուն]] երկրորդ սերունդին։ Ան մասնաւորաբար [[Աթէնք|Աթէնքին]], [[Արղոս|Արղոսին]] եւ [[Օլիմպիա|Օլիմպիային]] մէջ կը պաշտուէր։ Էվնոմիա անունը, իր քոյրերուն անուններուն հետ «բարեկարգութիւն, արդարութիւն եւ խաղաղութիւն» եռաբանութիւնը կը կազմէ։ Ան, պատկերուած է Աթենիան բաւական անօթներու վրայ, [[Աֆրոտիթ|Աֆրոդիթիին]] ընկերակցներուն միջեւ։ Աֆրոդիթիին հետ կը ներկայացնէր ամուսնութեան մէջ կիներուն օրինաւոր եւ կամ հպատակ վարմունքը։ Այդ պատճառով նոյնացած է [[Էվրինոմի|Էվրինոմիին]] հետ՝ [[Խարիթես|Խարիթեսներուն]] մայրը։ == Էվնոմիա աստղակերպ == 29 Յուլիս 1851-ին յայտնաբերուած [[15 Էվնոմիա|աստղակերպը]] առած է իր անունը (15 Eunomia)։ <ref>[https://archive.org/details/gri_000033125008629871/page/123/mode/1up Էվնոմիա․ հրտ․ Basileae՝ [Johann Bebel],1536 - էջ 123,l. 39 {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://books.google.gr/books?id=iOx6de8LUNAC&q=Horae&redir_esc=y Դասական դիցաբանութեան բառարան,Էջ 217, Grimal, Pierre, 1996{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://biblehub.com/greek/3551.htm Strong's Greek: 3551. νόμος (օրէնք) բառին ստուգաբանութիւն{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=15 Էվնոմիա աստղակերպ{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} brpvcwer3d4m1xcmmj91kt1lz6tno81 0 31816 252820 251504 2026-07-21T07:35:45Z HoMen 269 /* Ֆիվի արբանեակ */ 252820 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ֆիվի''' ([[Յունարէն|յուն․՝]]Φοίβη)․ [[Յունական Դիցաբանութիւն|յունական դիցաբանութեան]] մէջ [[Տիտաններ|Տիտանուհի]] էր, [[Ուրանոս (դիցաբանութիւն)|Ուրանոսին]] եւ [[Եէա|Եէային]] դուստր, [[Ասթերիա|Ասթերիային]] եւ [[Լիթօ|Լիթօին]] մայրը։ Ան նաեւ մաս կը կազմէր [[Տելֆի|Տելֆիի]] գուշակ-աստուածութիւններուն։ == Անուանումներ == [[Արտեմիս (աստուածուհի)|Արթեմիս]] անոր թոռն էր, որուն նաեւ կը նկատէին լուսնակին աստուածուհին եւ յաճախ Ֆիվի կ՛անուանէին։ * [[Մելէաղրիդես|Մելէաղրիդեսներէն]] մին ունէր Ֆիվի անումը։ * Գեղեցիկ Էլենիին եւ [[Գլիթէմնիսթրա|Գլիթէմնիսթրային]] քոյրն ու [[Թինդարոս|Թինդարոսին]] եւ [[Լիդա|Լիդային]] դուստր։ * [[Լեֆքիփոս]] թագաւորին երկու դուստրերէն մին՝ Ֆիվի։ * Ամադրիադեսներ Ֆիվի եւ Աթլանտիա որ [[Լիպիա]] կը բնակէին եւ [[Դանաոս]] թագաւորին կիներն էին եւ անոր յիսուն դուստրերէն տասին՝ մայրը։ == Ֆիվի արբանեակ == 17 Մարտ 1898-ին յայտնաբերուած Քրոնոս մոլորակին բնական արբանեակը առած է [[Ֆիվի արբանեակ|Ֆիվի]] անունը։ <ref>[https://el.wikisource.org/wiki/%CE%98%CE%B5%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1 Ուիքիաղբիւր․ Իսիոդոս Թէողոնիա, 136 տող 134{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://el.wikisource.org/wiki/%CE%95%CF%85%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%82#p406 Էսխիլոս, Էվմենիդես 406{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.etymonline.com/word/phoebe Ֆիվի․ ծագում եւ պատմութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 391si7b3zx7j8lfde5dygnt8awyyw9o 0 32252 252960 252790 2026-07-22T10:00:04Z Maral Dikbikian 4797 252960 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ժերար Շալեան''' ({{ԱԾ}}), Պելճիքա ծնած ֆրանսացի աշխարհաքաղաքականութեան մասնագէտ մըն էր, որ լայնօրէն հրատարակած է ոչ-կանոնաւոր պատերազմի եւ զինուորական ռազմավարութեան մասին։ Ասիոյ, Ափրիկէի, Լատին Ամերիկայի եւ Միջին Արեւելքի ապստամբութիւններու վերաբերեալ Շալեանի վերլուծութիւնները, որոնք մեծ մասամբ հիմնուած են ապստամբ ուժերու հետ իր դաշտային փորձառութեան վրայ, լոյս տեսած են աւելի քան 20 գիրքերու եւ բազմաթիւ թերթերու յօդուածներու մէջ։ Շալեան աւելի քան հինգ տարի անցուցած է Միացեալ Նահանգներու մէջ որպէս այցելու փրոֆեսէօր՝ Հարվըրտի, Քալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի (UCLA) եւ Պըրքլիի (UC Berkeley) մասնաճիւղերուն մէջ։ Ան իր ասպարէզին ընթացքին աշխատած է ինքնավար կերպով՝ զերծ ազգային կառավարութիւններու եւ քաղաքականութեան հաստատութիւններու տեսանկիւններու սահմանափակումներէն։ Իբրեւ արդիւնք, իր աշխատանքը անկախ տեսանկիւն մը կը պարգեւէ 20-րդ եւ 21-րդ դարերուն բնորոշ գլխաւոր հակամարտութիւններէն շատերուն վերաբերեալ։ Ան նաեւ հրատարակուած բանաստեղծ է<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://horizonweekly.ca/en/%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%9d-%d5%a1%d5%b7%d5%ad%d5%a1%d6%80%d5%b0%d5%a1%d6%84%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d6%84%d5%a1%d5%a3%d5%a7%d5%bf-%d5%aa%d5%a5%d6%80%d5%a1%d6%80-%d5%b7%d5%a1%d5%ac%d5%a5%d5%a1%d5%b6%d5%ab/|title=Մահ՝ աշխարհաքաղաքագէտ Ժերար Շալեանի|last=horizon_admin|date=|language=en-US|accessdate=2026-07-18}}</ref>։ == Կենսագրական գիծեր<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == Շալեան ծնած է Ժէրար Շալեան անունով՝ Պելճիքայի Պրիւքսէլի շրջանի Էթերպէք քաղաքին մէջ ([[Պրիւքսէլ]])<ref name=":0" />, 15 Փետրուար 1934-ին, հայ ծնողքէ եւ մեծցած է Փարիզ։ Ան յաճախած է Լատինական թաղամասի «Լիսէ Անրի Դ.» երկրորդական վարժարանը եւ գրեթէ տարի մը անցուցած է Լոնտոն եւ Միացեալ Թագաւորութիւն։ Ան ճամբորդած է Հիւսիսային Աֆրիկայ՝ նախքան Փարիզի Արեւելեան լեզուներու եւ քաղաքակրթութիւններու դպրոցը (INALCO) ընդունուիլը, ուր իր ուսումնասիրութիւնները կեդրոնացած են ոչ-արեւմտեան հասարակութիւններու պատմութեան եւ մշակոյթին վրայ։ Իր երիտասարդութեան տարիներուն ան ինքնաշարժ կեցնելով ճամբորդած է Հիւսիսային Աֆրիկայի, Թուրքիոյ, Իրանի, Փաքիստանի եւ Հնդկաստանի տարածքին։ Ան հրատարակած է բանաստեղծութիւններու իր առաջին գիրքը (''La Marche Têtue'', Gallimard) 1959-ին։ 1960-ին ան միացած է Ալճերիոյ անկախութեան ի նպաստ գաղտնի պայքարին։ Ալճերիոյ անկախացումէն ետք, 1963-64 տարիներուն աշխատած է որպէս խմբագիր Ալճէրի մէջ լոյս տեսնող «Révolution Africaine» շաբաթաթերթին մէջ, ուր հանդիպած է Ասիոյ, Ափրիկէի, Լատին Ամերիկայի եւ Միջին Արեւելքի ազգային ազատագրական շարժումներու բազմաթիւ ղեկավարներու։ Ան իր տոքթորական կոչումը ստացած է Փարիզի Սորպոնի համալսարանէն՝ 1975-ին։ Իր աւարտաճառը՝ ''Mythes révolutionnaires du tiers monde'', հրատարակուած է 1976-ին եւ արագօրէն թարգմանուած է անգլերէնի՝ ''Revolution in the Third World, Myths and Prospects'' (Viking Press, Penguin Books, Նիւ Եորք, 1977)։ Շալեան որպէս մասնակից-դիտորդ ներկայ գտնուած է զանազան կերիլայական հակամարտութիւններու. * Կինէ Պիսաւ, 1966 * Հիւսիսային Վիէթնամ, 1967 * Քոլոմպիա, 1968/91 * Պաղեստին / Իսրայէլ, 1969/70/75/98/99 * Էրիթրէա, 1977/91 * Աֆղանիստան, 1980/82/2006-2012 * Իրանական Քրտիստան, 1980 * Սալվատոր, 1982 * Անկոլա, 1985 * Փերու, 1985 * Ֆիլիփիններ, 1987 * Լեռնային Ղարաբաղ, 1993 * Վրաստան (Օսէթիա), 1994/2006/08 * Պիրմանիա (Միանմար), 1990/95 * Քաշմիր, 1999 * Շրի Լանքա, 1987/99/2007 * Իրաքեան Քրտիստան, 1999-2008/2012-2015 * Իրաք, 2003–2008 * Սուրիա, 2014 Ան աւելի քան չորս տասնամեակ դաշտային ուսումնասիրութիւններ կատարած է հետեւեալ շրջաններուն մէջ. * Ասիա / Խաղաղական Ովկիանոս * Կովկաս եւ Կեդրոնական Ասիա * Կեդրոնական եւ Հարաւային Ամերիկայ * Միջին Արեւելք * Հիւսիսային Ափրիկէ * Ռուսաստան * Հարաւային եւ Հարաւարեւելեան Ասիա * Արեւմտեան, Արեւելեան եւ Հարաւային Ափրիկէ == Դասաւանդութիւն<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == Շալեան դասաւանդած է Փարիզ (Ֆրանսա)՝ Վարչական ազգային դպրոցին (École nationale d'administration, 1980–1987) եւ Պատերազմական վարժարանին մէջ (Ecole de Guerre, 1990–1995)։ Ան աւելի քան հինգ տարի անցուցած է Միացեալ Նահանգներու մէջ որպէս այցելու փրոֆեսէօր՝ Հարվըրտի, Քալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի (UCLA) եւ Պըրքլիի (UC Berkeley) մասնաճիւղերուն մէջ։ Շալեան աւելի քան հինգ հարիւր դասախօսութիւններ տուած է գլխաւոր համալսարաններու եւ հետազօտական կեդրոններու մէջ, ներառեալ՝ RAND քորփորէյշընի (Rand Corporation) եւ Քալիֆորնիոյ Մոնթերէյ քաղաքի ԱՄՆ-ի Ծովային յետընթացաց ուսմանց դպրոցին մէջ (US Naval Postgraduate School, 1969–2009)։ Ան նաեւ եղած է այցելու փրոֆեսէօր Պոքոթայի (Քոլոմպիա) զինուորական ակադեմիային, ինչպէս նաեւ Քէյփ Թաունի (Հարաւային Ափրիկէ), Մոնրէալի (Քեպեք), Սալամանքայի (Սպանիա), Սասեքսի եւ Մանչեսթըրի (Միացեալ Թագաւորութիւն), Վլատիկաւկազի (Հիւսիսային Օսէթիա), Սուլէյմանիէի (Իրաք) եւ Իլիա Ճաւճաւածէի (Վրաստան) համալսարաններուն մէջ։ 2005-էն 2011 ան եղած է աւագ այցելու գիտաշխատող Քապուլի (Աֆղանիստան) Հակամարտութիւններու եւ խաղաղութեան ուսումնասիրութեան կեդրոնին մէջ։ Ան ամառնային դասընթացքներ դասաւանդած է Նանյանկի համալսարանին մէջ (Սինկափուր, 2004–2014) եւ Հաւլէրի համալսարանին մէջ (Էրպիլ, Իրաքեան Քրտիստան, 2012-էն ի վեր)։ Ան նաեւ դասախօսութիւններ տուած է Ռազմավարական հաստատութիւններու մէջ՝ Ուաշինկթըն, Լոնտոն, Քանպերա, Փեկին, Մատրիտ եւ Թոքիօ։ == Այլ աշխատանքներ<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == Շալեան 1997-էն 2000 թուականներուն եղած է Փարիզի Հակամարտութիւններու ուսումնասիրման եւրոպական կեդրոնին (Ռազմավարական հետազօտութիւններու հիմնադրամ) տնօրէնը։ 1983-էն 1994 ան եղած է Ֆրանսայի Արտաքին գործոց նախարարութեան Վերլուծութեան եւ ծրագրման կեդրոնի անկախ խորհրդատու։ 1978-էն 1987 Շալեան հիմնադրած եւ տնօրինած է «Փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու խումբ» (Minority Rights Group) կազմակերպութեան Ֆրանսայի մասնաճիւղը։ Ան նախաձեռնողը եղած է Ժողովուրդներու մշտական ատեանի (Permanent People's Tribunal)՝ Հայոց ցեղասպանութեան նուիրուած նստաշրջանին, որուն դատակազմին մաս կազմած են Նոպելեան մրցանակի երեք դափնեկիրներ, ներառեալ «Միջազգային ներում» (Amnesty International) կազմակերպութեան հիմնադիր Շոն ՄաքՊրայտը։ Այս նստաշրջանը տեղի ունեցած է Սորպոնի համալսարանին մէջ, իսկ Թուրքիոյ պետութեան դէմ արձակուած դատավճիռը ներկայացուած է Ֆրանսայի Ազգային ժողովին։ Բացի ատկէ, Շալեան իրականացուցած է ծովային քանի մը արշաւախումբեր 1913-ին կառուցուած «La Boudeuse» եռակայմ առագաստանաւով։ == Մահ == Շալեան մահացած է Փարիզ, 20 Oգոստոս 2025-ին, 91 տարեկան հասակին<ref>Frachon, Alain (2025-08-20). "Gérard Chaliand, écrivain-voyageur, poète, aventurier, spécialiste des guerres et de géostratégie, est mort". ''Le Monde'' (in French). Retrieved 2025-08-28.</ref><ref>Nossiter, Adam (2025-08-27). "Gérard Chaliand, Intrepid Authority on Geopolitics, Dies at 91". ''The New York Times''. Retrieved 2025-08-28.</ref>։ == Ընտրովի մատենագիտութիւն<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == Շալեան հեղինակ, համահեղինակ կամ խմբագիր է աւելի քան 50 գիրքերու, որոնցմէ աւելի քան 20-ը թարգմանուած են անգլերէնի։ === Անգլերէնով լոյս տեսած գիրքեր === * '''Պատերազմի համաշխարհային պատմութիւն''' (''A World History of War''), UC Press Berkeley, 2014։ * '''Ահաբեկչութեան պատմութիւն. Հին դարերէն մինչեւ Ալ Քայիդա''' (''History of Terrorism: From Antiquity to al Qaïda'', Արնօ Պլենի հետ), Berkeley, 2007։ * '''Աղէտի հայելիները. Ամերիկայի սպանական նուաճումը''' (''Mirrors of a Disaster. The Spanish conquest of America''), Transaction, Rutgers University Press, Նիւ Ճըրզի, 2005։ * '''Խաշնարած կայսրութիւններ. Մոնկոլիայէն մինչեւ Տանուպ''' (''Nomadic Empires, From Mongolia to the Danube''), Transaction, Rutgers University Press, Նիւ Ճըրզի, 2003։ * '''Սփիւռքներու Փենկուին ատլասը''' (''The Penguin Atlas of Diasporas''), Նիւ Եորք, 1995։ * '''Պատերազմի արուեստը համաշխարհային պատմութեան մէջ''' (''The Art of War in World History''), Berkeley, 1994։ * '''Քրտական ողբերգութիւնը''' (''The Kurdish Tragedy''), Zed Press, Լոնտոն, 1994, Զեկոյց ՄԱԿ-ի Մարդկային իրաւանց ենթայանձնախումբին՝ Միջին Արեւելքի մէջ քուրտերու կացութեան մասին։ * '''Ռազմավարական ատլաս. Ուժերու համաշխարհային համեմատական աշխարհաքաղաքականութիւն''' (''Strategic Atlas: A Comparative Geopolitics of the World's Powers'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Harper & Row, Նիւ Եորք, 1987, 1990, վերանայուած հրատարակութիւն՝ 1992։ * '''Փոքրամասնութիւնները ազգ-պետութիւններու դարաշրջանին''' (''Minorities at the Age of Nation-States'', խմբ.), Pluto Press, Լոնտոն, 1988։ * '''Ահաբեկչութիւն''' (''Terrorism''), Saqi Books, Լոնտոն, 1987։ * '''Հայոց ցեղասպանութիւնը''' (''The Genocide of the Armenians''), Զօրեան Ինստիտուտ, Պոսթըն, Մասաչուսէց, 1986։ * '''Մարտական (կերիլայական) ռազմավարութիւն. Պատմական քաղուածոյ՝ Երկար արշաւէն մինչեւ Աֆղանիստան''' (''Guerrilla Strategy. A Historical Anthology From the Long March to Afghanistan'', խմբ.), Berkeley, 1982։ * '''Պայքար Աֆրիկէի համար. Մեծ պետութիւններու ռազմավարութիւնները''' (''The Struggle for Africa. Great Power Strategies''), Macmillan, Լոնտոն, 1982։ * '''Տեղեկագիր Աֆղանիստանէն''' (''Report from Afghanistan''), Penguin Books, Պալթիմոր, 1982։ * '''Ժողովուրդ մը առանց հայրենիքի. Քուրտերը եւ Քրտիստանը''' (''A People without a country, The Kurds and Kurdistan'', խմբ.), Zed Books, 1980; Olive Branch Press, 1993։ * '''Յեղափոխութիւն Երրորդ աշխարհի մէջ. Առասպելներ եւ հեռանկարներ''' (''Revolution in the Third World: Myths and Prospects''), Viking, Նիւ Եորք, 1977; վերանայուած հրատարակութիւն՝ Penguin Books, 1989։ * '''Պաղեստինեան դիմադրութիւնը''' (''The Palestinian Resistance''), Penguin Books, Պալթիմոր, 1972։ * '''Հիւսիսային Վիէթնամի գիւղացիները''' (''Peasants of North Vietnam''), Penguin Books, Պալթիմոր, 1970։ * '''Զինեալ պայքար Աֆրիկէի մէջ. Փորթուկալական Կինէի ապստամբներուն հետ''' (''Armed Struggle in Africa: With the guerrillas in Portuguese Guinea''), Monthly Review Press, Նիւ Եորք, 1969։ Շալեան նաեւ գրած է խոհարարական գիրք մը՝ «Ուտելիքներ առանց սահմաններու» (''Food without Frontiers'', Pluto Press, Լոնտոն, 1981), եւ բանաստեղծութիւններու երկու գիրք՝ «Կամակոր արշաւը» (''The Stubborn March'', Blue Crane Books, Ուոթըրթաուն, Մասաչուսէց, 1990) եւ «Առանձին հեծեալը» (''Lone Rider'', երկլեզու հրատարակութիւն, թարգմանիչ՝ Անտրէ Տէմիր, Փարիզ, 2015)։ Իր գիրքերէն շատերը թարգմանուած են աւելի քան տասներկու լեզուներու։ === Ֆրանսերէնով լոյս տեսած գիրքեր === ==== Քաղաքական վերլուծութիւն ==== * '''Ալճերիան սոցիալիստակա՞ն է''' (''L'Algérie est-elle socialiste?''), Maspéro, 1964։ * '''Ո՞ւր կ'երթայ Հարաւային Աֆրիկէն''' (''Où va l’Afrique du Sud?''), Calmann-Lévy, 1986։ * '''Տագնապի վիճակ. դէպի աշխարհի նոր հաւասարակշռութիւններ''' (''Etat de crise, vers les nouveaux équilibres mondiaux'', Ժ. Մանսի հետ), Seuil, 1993։ * '''Ճամբորդութիւն կէս դարու մէջ''' (''Voyage dans le demi-siècle'', Ժան Լակուտիւրի հետ), Complexe, 2001։ * '''Ամերիկան վերադարձաւ. Փենթակոնի նոր Կեսարները''' (''America is back, les nouveaux Césars du Pentagone'', Արնօ Պլենի հետ), Bayard, 2003։ * '''Ամերիկան պատերազմի մէջ. Իրաք - Աֆղանիստան''' (''L'Amérique en guerre, Irak-Afghanistan''), Editions du Rocher, 2007։ * '''Աֆղանական փակուղին''' (''L'Impasse afghane''), Éditions de l’Aube, 2011։ * '''Դէպի աշխարհի նոր կարգ մը''' (''Vers un nouvel ordre du monde'', Միշէլ Ժանի հետ), Le Seuil, 2013։ * '''Արկածախնդրութեան ոգիին մասին''' (''De l’Esprit d’aventure'', Փ. Ֆրանչեսքիի եւ Ժ. Ք. Կիլպէրի հետ), Arthaud, J'ai lu, 2011։ * '''Կապիկին հայեացքը''' (''Le Regard du singe'', Փաթրիս Ֆրանչեսքիի հետ), Seuil, 2014։ ==== Զինուորական ռազմավարութիւն ==== * '''Քաղաքացիական եւ զինուորական միջուկային ոլորտի ատլաս''' (''Atlas du nucléaire civil et militaire'', Միշէլ Ժանի հետ), Payot, 1993։ * '''Զինուորական ռազմավարութեան բառարան''' (''Dictionnaire de stratégie militaire'', Արնօ Պլենի հետ), Perrin, 1998։ * '''Ոչ-կանոնաւոր պատերազմները''' (''Les Guerres irrégulières''), Folio Gallimard, 2008։ * '''Պատերազմի նոր արուեստը''' (''Le Nouvel Art de la guerre''), l'Archipel, 2007; Pocket, 2009։ ==== Աշխարհաքաղաքական եւ պատմական ատլասներ ==== * '''Աշխարհի յայտնագործման ատլաս''' (''Atlas de la découverte du monde'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Fayard, 1984։ * '''20-րդ դարու քաղաքական ատլաս''' (''Atlas politique du XXème siècle'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Seuil, 1987։ * '''Եւրոպացիներու ատլաս''' (''Atlas des Européens'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Fayard, 1989։ * '''Կայսրութիւններու ատլաս. Բաբելոնէն մինչեւ Խորհրդային Ռուսաստան''' (''Atlas des empires. De Babylone à la Russie Soviétique'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Payot, 1993։ * '''Գաղթերու պատմական ատլաս''' (''Atlas historique des migrations'', Մ. Ժանի եւ Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Seuil, 1994։ * '''Միջերկրականեան աշխարհի պատմական ատլաս''' (''Atlas historique du monde méditerranéen'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Payot, 1995։ * '''Արեւելեան Ասիոյ ատլաս''' (''Atlas de l’Asie orientale'', Մ. Ժանի եւ Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Seuil, 1997։ * '''Հազարամեակի ատլաս. կայսրութիւններու վախճանը, 1900-2015''' (''Atlas du millénaire, la mort des empires, 1900-2015'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Hachette, 1998։ * '''Աշխարհի նոր կարգի ատլաս''' (''Atlas du nouvel ordre mondial''), Laffont, 2003։ * '''Կայսրութիւններու աշխարհաքաղաքականութիւն. փարաւոններէն մինչեւ ամերիկեան կայսրութիւն''' (''Géopolitique des empires, des pharaons à l'Imperium américain'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Arthaud, 2010; Flammarion, 2014։ ==== Պատմութիւն ==== * '''Պատմութեան կերտիչները''' (''Les Bâtisseurs d'histoire''), Arléa, 1995; Ընդլայնուած հրատարակութիւն՝ Agora, 2005; Magellan, 2012։ * '''Քրիստոնէութեան 2000 տարիները''' (''2000 ans de chrétientés'', Ս. Մուսէի հետ), Odile Jacob, 2000, 2003։ * '''Արեւմտեան ժառանգութիւնը''' (''L'Héritage occidental'', Ս. Մուսէի հետ), Odile Jacob, 2002, 2015։ ==== Յուշագրութիւններ ==== * '''Յիշողութեանս յիշատակարանը''' (''Mémoire de ma mémoire''), Julliard, 2003։ * '''Մարտական խումբեր (կերիլաներ). Վիէթնամէն մինչեւ Իրաք''' (''Guérillas, du Vietnam à l’Irak''), Hachette Pluriel, 2008։ * '''Դանականին ծայրը. Յուշեր''' (''La Pointe du couteau. Mémoires''), Robert Laffont, 2011։ ==== Ճամբորդագրութիւն ==== * '''Լոս Անճելըս. Առասպելի մը ծնունդը''' (''Los Angeles, Naissance d’un Mythe''), Stock, 1991։ * '''Էլտորատոյի սահմաններուն վրայ''' (''Aux confins de l’Eldorado''), Le Seuil, 2006։ * '''Ճամբորդութիւններ 40 տարուան մարտական (կերիլայական) կռիւներու ընդմէջէն''' (''Voyages dans 40 ans de guérillas''), Lignes de repères, 2006։ * '''Աշխարհաշուրջ ճամբորդի ուղեցոյցը''' (''Le Guide du voyageur autour du monde'', Ս. Մուսէի հետ), Odile Jacob, 2007։ Շալեան հրատարակած է նաեւ երեք թատերախաղ, մանկական չորս գիրք, ինչպէս նաեւ թարգմանութիւններ՝ Քաութիլիայի «Արթաշաստրա» երկէն (եօթներորդ գիրքը), Կէվարայի «Մարտական (կերիլայական) պատերազմը» (''La guerra de guerrillas'') գիրքը եւ թրքական ժողովրդական թրքերէն-ֆրանսերէն երկլեզու բանաստեղծութիւններու հատոր մը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ պատմաբաններ]] njv4b08j4xob1kklt6tcjo9hdmv7zsn 252961 252960 2026-07-22T10:01:11Z Maral Dikbikian 4797 252961 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ժերար Շալեան''' ({{ԱԾ}}), Պելճիքա ծնած ֆրանսացի աշխարհաքաղաքականութեան մասնագէտ մըն էր, որ լայնօրէն հրատարակած է ոչ-կանոնաւոր պատերազմի եւ զինուորական ռազմավարութեան մասին։ Ասիոյ, Ափրիկէի, Լատին Ամերիկայի եւ Միջին Արեւելքի ապստամբութիւններու վերաբերեալ Շալեանի վերլուծութիւնները, որոնք մեծ մասամբ հիմնուած են ապստամբ ուժերու հետ իր դաշտային փորձառութեան վրայ, լոյս տեսած են աւելի քան 20 գիրքերու եւ բազմաթիւ թերթերու յօդուածներու մէջ։ Շալեան աւելի քան հինգ տարի անցուցած է Միացեալ Նահանգներու մէջ որպէս այցելու փրոֆեսէօր՝ Հարվըրտի, Քալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի (UCLA) եւ Պըրքլիի (UC Berkeley) մասնաճիւղերուն մէջ։ Ան իր ասպարէզին ընթացքին աշխատած է ինքնավար կերպով՝ զերծ ազգային կառավարութիւններու եւ քաղաքականութեան հաստատութիւններու տեսանկիւններու սահմանափակումներէն։ Իբրեւ արդիւնք, իր աշխատանքը անկախ տեսանկիւն մը կը պարգեւէ 20-րդ եւ 21-րդ դարերուն բնորոշ գլխաւոր հակամարտութիւններէն շատերուն վերաբերեալ։ Ան նաեւ հրատարակուած բանաստեղծ է<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://horizonweekly.ca/en/%d5%b4%d5%a1%d5%b0%d5%9d-%d5%a1%d5%b7%d5%ad%d5%a1%d6%80%d5%b0%d5%a1%d6%84%d5%a1%d5%b2%d5%a1%d6%84%d5%a1%d5%a3%d5%a7%d5%bf-%d5%aa%d5%a5%d6%80%d5%a1%d6%80-%d5%b7%d5%a1%d5%ac%d5%a5%d5%a1%d5%b6%d5%ab/|title=Մահ՝ աշխարհաքաղաքագէտ Ժերար Շալեանի|last=horizon_admin|date=|language=en-US|accessdate=2026-07-18}}</ref>։ == Կենսագրական գիծեր<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == Շալեան ծնած է Ժէրար Շալեան անունով՝ Պելճիքայի Պրիւքսէլի շրջանի Էթերպէք քաղաքին մէջ ([[Պրիւքսէլ]])<ref name=":0" />, 15 Փետրուար 1934-ին, հայ ծնողքէ եւ մեծցած է Փարիզ։ Ան յաճախած է Լատինական թաղամասի «Լիսէ Անրի Դ.» երկրորդական վարժարանը եւ գրեթէ տարի մը անցուցած է Լոնտոն եւ Միացեալ Թագաւորութիւն։ Ան ճամբորդած է Հիւսիսային Աֆրիկայ՝ նախքան Փարիզի Արեւելեան լեզուներու եւ քաղաքակրթութիւններու դպրոցը (INALCO) ընդունուիլը, ուր իր ուսումնասիրութիւնները կեդրոնացած են ոչ-արեւմտեան հասարակութիւններու պատմութեան եւ մշակոյթին վրայ։ Իր երիտասարդութեան տարիներուն ան ինքնաշարժ կեցնելով ճամբորդած է Հիւսիսային Աֆրիկայի, Թուրքիոյ, Իրանի, Փաքիստանի եւ Հնդկաստանի տարածքին։ Ան հրատարակած է բանաստեղծութիւններու իր առաջին գիրքը (''La Marche Têtue'', Gallimard) 1959-ին։ 1960-ին ան միացած է Ալճերիոյ անկախութեան ի նպաստ գաղտնի պայքարին։ Ալճերիոյ անկախացումէն ետք, 1963-64 տարիներուն աշխատած է որպէս խմբագիր Ալճէրի մէջ լոյս տեսնող «Révolution Africaine» շաբաթաթերթին մէջ, ուր հանդիպած է Ասիոյ, Ափրիկէի, Լատին Ամերիկայի եւ Միջին Արեւելքի ազգային ազատագրական շարժումներու բազմաթիւ ղեկավարներու։ Ան իր տոքթորական կոչումը ստացած է Փարիզի Սորպոնի համալսարանէն՝ 1975-ին։ Իր աւարտաճառը՝ ''Mythes révolutionnaires du tiers monde'', հրատարակուած է 1976-ին եւ արագօրէն թարգմանուած է անգլերէնի՝ ''Revolution in the Third World, Myths and Prospects'' (Viking Press, Penguin Books, Նիւ Եորք, 1977)։ Շալեան որպէս մասնակից-դիտորդ ներկայ գտնուած է զանազան կերիլայական հակամարտութիւններու. * Կինէ Պիսաւ, 1966 * Հիւսիսային Վիէթնամ, 1967 * Քոլոմպիա, 1968/91 * Պաղեստին / Իսրայէլ, 1969/70/75/98/99 * Էրիթրէա, 1977/91 * Աֆղանիստան, 1980/82/2006-2012 * Իրանական Քրտիստան, 1980 * Սալվատոր, 1982 * Անկոլա, 1985 * Փերու, 1985 * Ֆիլիփիններ, 1987 * Լեռնային Ղարաբաղ, 1993 * Վրաստան (Օսէթիա), 1994/2006/08 * Պիրմանիա (Միանմար), 1990/95 * Քաշմիր, 1999 * Շրի Լանքա, 1987/99/2007 * Իրաքեան Քրտիստան, 1999-2008/2012-2015 * Իրաք, 2003–2008 * Սուրիա, 2014 Ան աւելի քան չորս տասնամեակ դաշտային ուսումնասիրութիւններ կատարած է հետեւեալ շրջաններուն մէջ. * Ասիա / Խաղաղական Ովկիանոս * Կովկաս եւ Կեդրոնական Ասիա * Կեդրոնական եւ Հարաւային Ամերիկա * Միջին Արեւելք * Հիւսիսային Ափրիկէ * Ռուսաստան * Հարաւային եւ Հարաւարեւելեան Ասիա * Արեւմտեան, Արեւելեան եւ Հարաւային Ափրիկէ == Դասաւանդութիւն<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == Շալեան դասաւանդած է Փարիզ (Ֆրանսա)՝ Վարչական ազգային դպրոցին (École nationale d'administration, 1980–1987) եւ Պատերազմական վարժարանին մէջ (Ecole de Guerre, 1990–1995)։ Ան աւելի քան հինգ տարի անցուցած է Միացեալ Նահանգներու մէջ որպէս այցելու փրոֆեսէօր՝ Հարվըրտի, Քալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի (UCLA) եւ Պըրքլիի (UC Berkeley) մասնաճիւղերուն մէջ։ Շալեան աւելի քան հինգ հարիւր դասախօսութիւններ տուած է գլխաւոր համալսարաններու եւ հետազօտական կեդրոններու մէջ, ներառեալ՝ RAND քորփորէյշընի (Rand Corporation) եւ Քալիֆորնիոյ Մոնթերէյ քաղաքի ԱՄՆ-ի Ծովային յետընթացաց ուսմանց դպրոցին մէջ (US Naval Postgraduate School, 1969–2009)։ Ան նաեւ եղած է այցելու փրոֆեսէօր Պոքոթայի (Քոլոմպիա) զինուորական ակադեմիային, ինչպէս նաեւ Քէյփ Թաունի (Հարաւային Ափրիկէ), Մոնրէալի (Քեպեք), Սալամանքայի (Սպանիա), Սասեքսի եւ Մանչեսթըրի (Միացեալ Թագաւորութիւն), Վլատիկաւկազի (Հիւսիսային Օսէթիա), Սուլէյմանիէի (Իրաք) եւ Իլիա Ճաւճաւածէի (Վրաստան) համալսարաններուն մէջ։ 2005-էն 2011 ան եղած է աւագ այցելու գիտաշխատող Քապուլի (Աֆղանիստան) Հակամարտութիւններու եւ խաղաղութեան ուսումնասիրութեան կեդրոնին մէջ։ Ան ամառնային դասընթացքներ դասաւանդած է Նանյանկի համալսարանին մէջ (Սինկափուր, 2004–2014) եւ Հաւլէրի համալսարանին մէջ (Էրպիլ, Իրաքեան Քրտիստան, 2012-էն ի վեր)։ Ան նաեւ դասախօսութիւններ տուած է Ռազմավարական հաստատութիւններու մէջ՝ Ուաշինկթըն, Լոնտոն, Քանպերա, Փեկին, Մատրիտ եւ Թոքիօ։ == Այլ աշխատանքներ<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == Շալեան 1997-էն 2000 թուականներուն եղած է Փարիզի Հակամարտութիւններու ուսումնասիրման եւրոպական կեդրոնին (Ռազմավարական հետազօտութիւններու հիմնադրամ) տնօրէնը։ 1983-էն 1994 ան եղած է Ֆրանսայի Արտաքին գործոց նախարարութեան Վերլուծութեան եւ ծրագրման կեդրոնի անկախ խորհրդատու։ 1978-էն 1987 Շալեան հիմնադրած եւ տնօրինած է «Փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու խումբ» (Minority Rights Group) կազմակերպութեան Ֆրանսայի մասնաճիւղը։ Ան նախաձեռնողը եղած է Ժողովուրդներու մշտական ատեանի (Permanent People's Tribunal)՝ Հայոց ցեղասպանութեան նուիրուած նստաշրջանին, որուն դատակազմին մաս կազմած են Նոպելեան մրցանակի երեք դափնեկիրներ, ներառեալ «Միջազգային ներում» (Amnesty International) կազմակերպութեան հիմնադիր Շոն ՄաքՊրայտը։ Այս նստաշրջանը տեղի ունեցած է Սորպոնի համալսարանին մէջ, իսկ Թուրքիոյ պետութեան դէմ արձակուած դատավճիռը ներկայացուած է Ֆրանսայի Ազգային ժողովին։ Բացի ատկէ, Շալեան իրականացուցած է ծովային քանի մը արշաւախումբեր 1913-ին կառուցուած «La Boudeuse» եռակայմ առագաստանաւով։ == Մահ == Շալեան մահացած է Փարիզ, 20 Oգոստոս 2025-ին, 91 տարեկան հասակին<ref>Frachon, Alain (2025-08-20). "Gérard Chaliand, écrivain-voyageur, poète, aventurier, spécialiste des guerres et de géostratégie, est mort". ''Le Monde'' (in French). Retrieved 2025-08-28.</ref><ref>Nossiter, Adam (2025-08-27). "Gérard Chaliand, Intrepid Authority on Geopolitics, Dies at 91". ''The New York Times''. Retrieved 2025-08-28.</ref>։ == Ընտրովի մատենագիտութիւն<ref>{{Citation|title=Gérard Chaliand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9rard_Chaliand&oldid=1309932065|date=2025-09-06|accessdate=2026-07-22|language=en}}</ref> == Շալեան հեղինակ, համահեղինակ կամ խմբագիր է աւելի քան 50 գիրքերու, որոնցմէ աւելի քան 20-ը թարգմանուած են անգլերէնի։ === Անգլերէնով լոյս տեսած գիրքեր === * '''Պատերազմի համաշխարհային պատմութիւն''' (''A World History of War''), UC Press Berkeley, 2014։ * '''Ահաբեկչութեան պատմութիւն. Հին դարերէն մինչեւ Ալ Քայիդա''' (''History of Terrorism: From Antiquity to al Qaïda'', Արնօ Պլենի հետ), Berkeley, 2007։ * '''Աղէտի հայելիները. Ամերիկայի սպանական նուաճումը''' (''Mirrors of a Disaster. The Spanish conquest of America''), Transaction, Rutgers University Press, Նիւ Ճըրզի, 2005։ * '''Խաշնարած կայսրութիւններ. Մոնկոլիայէն մինչեւ Տանուպ''' (''Nomadic Empires, From Mongolia to the Danube''), Transaction, Rutgers University Press, Նիւ Ճըրզի, 2003։ * '''Սփիւռքներու Փենկուին ատլասը''' (''The Penguin Atlas of Diasporas''), Նիւ Եորք, 1995։ * '''Պատերազմի արուեստը համաշխարհային պատմութեան մէջ''' (''The Art of War in World History''), Berkeley, 1994։ * '''Քրտական ողբերգութիւնը''' (''The Kurdish Tragedy''), Zed Press, Լոնտոն, 1994, Զեկոյց ՄԱԿ-ի Մարդկային իրաւանց ենթայանձնախումբին՝ Միջին Արեւելքի մէջ քուրտերու կացութեան մասին։ * '''Ռազմավարական ատլաս. Ուժերու համաշխարհային համեմատական աշխարհաքաղաքականութիւն''' (''Strategic Atlas: A Comparative Geopolitics of the World's Powers'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Harper & Row, Նիւ Եորք, 1987, 1990, վերանայուած հրատարակութիւն՝ 1992։ * '''Փոքրամասնութիւնները ազգ-պետութիւններու դարաշրջանին''' (''Minorities at the Age of Nation-States'', խմբ.), Pluto Press, Լոնտոն, 1988։ * '''Ահաբեկչութիւն''' (''Terrorism''), Saqi Books, Լոնտոն, 1987։ * '''Հայոց ցեղասպանութիւնը''' (''The Genocide of the Armenians''), Զօրեան Ինստիտուտ, Պոսթըն, Մասաչուսէց, 1986։ * '''Մարտական (կերիլայական) ռազմավարութիւն. Պատմական քաղուածոյ՝ Երկար արշաւէն մինչեւ Աֆղանիստան''' (''Guerrilla Strategy. A Historical Anthology From the Long March to Afghanistan'', խմբ.), Berkeley, 1982։ * '''Պայքար Աֆրիկէի համար. Մեծ պետութիւններու ռազմավարութիւնները''' (''The Struggle for Africa. Great Power Strategies''), Macmillan, Լոնտոն, 1982։ * '''Տեղեկագիր Աֆղանիստանէն''' (''Report from Afghanistan''), Penguin Books, Պալթիմոր, 1982։ * '''Ժողովուրդ մը առանց հայրենիքի. Քուրտերը եւ Քրտիստանը''' (''A People without a country, The Kurds and Kurdistan'', խմբ.), Zed Books, 1980; Olive Branch Press, 1993։ * '''Յեղափոխութիւն Երրորդ աշխարհի մէջ. Առասպելներ եւ հեռանկարներ''' (''Revolution in the Third World: Myths and Prospects''), Viking, Նիւ Եորք, 1977; վերանայուած հրատարակութիւն՝ Penguin Books, 1989։ * '''Պաղեստինեան դիմադրութիւնը''' (''The Palestinian Resistance''), Penguin Books, Պալթիմոր, 1972։ * '''Հիւսիսային Վիէթնամի գիւղացիները''' (''Peasants of North Vietnam''), Penguin Books, Պալթիմոր, 1970։ * '''Զինեալ պայքար Աֆրիկէի մէջ. Փորթուկալական Կինէի ապստամբներուն հետ''' (''Armed Struggle in Africa: With the guerrillas in Portuguese Guinea''), Monthly Review Press, Նիւ Եորք, 1969։ Շալեան նաեւ գրած է խոհարարական գիրք մը՝ «Ուտելիքներ առանց սահմաններու» (''Food without Frontiers'', Pluto Press, Լոնտոն, 1981), եւ բանաստեղծութիւններու երկու գիրք՝ «Կամակոր արշաւը» (''The Stubborn March'', Blue Crane Books, Ուոթըրթաուն, Մասաչուսէց, 1990) եւ «Առանձին հեծեալը» (''Lone Rider'', երկլեզու հրատարակութիւն, թարգմանիչ՝ Անտրէ Տէմիր, Փարիզ, 2015)։ Իր գիրքերէն շատերը թարգմանուած են աւելի քան տասներկու լեզուներու։ === Ֆրանսերէնով լոյս տեսած գիրքեր === ==== Քաղաքական վերլուծութիւն ==== * '''Ալճերիան սոցիալիստակա՞ն է''' (''L'Algérie est-elle socialiste?''), Maspéro, 1964։ * '''Ո՞ւր կ'երթայ Հարաւային Աֆրիկէն''' (''Où va l’Afrique du Sud?''), Calmann-Lévy, 1986։ * '''Տագնապի վիճակ. դէպի աշխարհի նոր հաւասարակշռութիւններ''' (''Etat de crise, vers les nouveaux équilibres mondiaux'', Ժ. Մանսի հետ), Seuil, 1993։ * '''Ճամբորդութիւն կէս դարու մէջ''' (''Voyage dans le demi-siècle'', Ժան Լակուտիւրի հետ), Complexe, 2001։ * '''Ամերիկան վերադարձաւ. Փենթակոնի նոր Կեսարները''' (''America is back, les nouveaux Césars du Pentagone'', Արնօ Պլենի հետ), Bayard, 2003։ * '''Ամերիկան պատերազմի մէջ. Իրաք - Աֆղանիստան''' (''L'Amérique en guerre, Irak-Afghanistan''), Editions du Rocher, 2007։ * '''Աֆղանական փակուղին''' (''L'Impasse afghane''), Éditions de l’Aube, 2011։ * '''Դէպի աշխարհի նոր կարգ մը''' (''Vers un nouvel ordre du monde'', Միշէլ Ժանի հետ), Le Seuil, 2013։ * '''Արկածախնդրութեան ոգիին մասին''' (''De l’Esprit d’aventure'', Փ. Ֆրանչեսքիի եւ Ժ. Ք. Կիլպէրի հետ), Arthaud, J'ai lu, 2011։ * '''Կապիկին հայեացքը''' (''Le Regard du singe'', Փաթրիս Ֆրանչեսքիի հետ), Seuil, 2014։ ==== Զինուորական ռազմավարութիւն ==== * '''Քաղաքացիական եւ զինուորական միջուկային ոլորտի ատլաս''' (''Atlas du nucléaire civil et militaire'', Միշէլ Ժանի հետ), Payot, 1993։ * '''Զինուորական ռազմավարութեան բառարան''' (''Dictionnaire de stratégie militaire'', Արնօ Պլենի հետ), Perrin, 1998։ * '''Ոչ-կանոնաւոր պատերազմները''' (''Les Guerres irrégulières''), Folio Gallimard, 2008։ * '''Պատերազմի նոր արուեստը''' (''Le Nouvel Art de la guerre''), l'Archipel, 2007; Pocket, 2009։ ==== Աշխարհաքաղաքական եւ պատմական ատլասներ ==== * '''Աշխարհի յայտնագործման ատլաս''' (''Atlas de la découverte du monde'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Fayard, 1984։ * '''20-րդ դարու քաղաքական ատլաս''' (''Atlas politique du XXème siècle'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Seuil, 1987։ * '''Եւրոպացիներու ատլաս''' (''Atlas des Européens'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Fayard, 1989։ * '''Կայսրութիւններու ատլաս. Բաբելոնէն մինչեւ Խորհրդային Ռուսաստան''' (''Atlas des empires. De Babylone à la Russie Soviétique'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Payot, 1993։ * '''Գաղթերու պատմական ատլաս''' (''Atlas historique des migrations'', Մ. Ժանի եւ Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Seuil, 1994։ * '''Միջերկրականեան աշխարհի պատմական ատլաս''' (''Atlas historique du monde méditerranéen'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Payot, 1995։ * '''Արեւելեան Ասիոյ ատլաս''' (''Atlas de l’Asie orientale'', Մ. Ժանի եւ Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Seuil, 1997։ * '''Հազարամեակի ատլաս. կայսրութիւններու վախճանը, 1900-2015''' (''Atlas du millénaire, la mort des empires, 1900-2015'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Hachette, 1998։ * '''Աշխարհի նոր կարգի ատլաս''' (''Atlas du nouvel ordre mondial''), Laffont, 2003։ * '''Կայսրութիւններու աշխարհաքաղաքականութիւն. փարաւոններէն մինչեւ ամերիկեան կայսրութիւն''' (''Géopolitique des empires, des pharaons à l'Imperium américain'', Ժ. Փ. Ռաժոյի հետ), Arthaud, 2010; Flammarion, 2014։ ==== Պատմութիւն ==== * '''Պատմութեան կերտիչները''' (''Les Bâtisseurs d'histoire''), Arléa, 1995; Ընդլայնուած հրատարակութիւն՝ Agora, 2005; Magellan, 2012։ * '''Քրիստոնէութեան 2000 տարիները''' (''2000 ans de chrétientés'', Ս. Մուսէի հետ), Odile Jacob, 2000, 2003։ * '''Արեւմտեան ժառանգութիւնը''' (''L'Héritage occidental'', Ս. Մուսէի հետ), Odile Jacob, 2002, 2015։ ==== Յուշագրութիւններ ==== * '''Յիշողութեանս յիշատակարանը''' (''Mémoire de ma mémoire''), Julliard, 2003։ * '''Մարտական խումբեր (կերիլաներ). Վիէթնամէն մինչեւ Իրաք''' (''Guérillas, du Vietnam à l’Irak''), Hachette Pluriel, 2008։ * '''Դանականին ծայրը. Յուշեր''' (''La Pointe du couteau. Mémoires''), Robert Laffont, 2011։ ==== Ճամբորդագրութիւն ==== * '''Լոս Անճելըս. Առասպելի մը ծնունդը''' (''Los Angeles, Naissance d’un Mythe''), Stock, 1991։ * '''Էլտորատոյի սահմաններուն վրայ''' (''Aux confins de l’Eldorado''), Le Seuil, 2006։ * '''Ճամբորդութիւններ 40 տարուան մարտական (կերիլայական) կռիւներու ընդմէջէն''' (''Voyages dans 40 ans de guérillas''), Lignes de repères, 2006։ * '''Աշխարհաշուրջ ճամբորդի ուղեցոյցը''' (''Le Guide du voyageur autour du monde'', Ս. Մուսէի հետ), Odile Jacob, 2007։ Շալեան հրատարակած է նաեւ երեք թատերախաղ, մանկական չորս գիրք, ինչպէս նաեւ թարգմանութիւններ՝ Քաութիլիայի «Արթաշաստրա» երկէն (եօթներորդ գիրքը), Կէվարայի «Մարտական (կերիլայական) պատերազմը» (''La guerra de guerrillas'') գիրքը եւ թրքական ժողովրդական թրքերէն-ֆրանսերէն երկլեզու բանաստեղծութիւններու հատոր մը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ պատմաբաններ]] gelh17ykxg6dkjjvrnq049u2uw87iy0 0 32253 252843 252792 2026-07-21T08:09:55Z Maral Dikbikian 4797 252843 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Իվ Թեռնոն''' ({{Lang-fr|Yves Ternon}}, {{ԱԾ}}), ֆրանսացի պատմաբան եւ [[Ցեղասպանութիւն|ցեղասպանագէտ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/237040|title=Հեղինակաւոր «Փոլիթիք Էնթեռնասիոնալ» Պարբերաթերթը Հայոց Ցեղասպանութ|date=2015-04-22|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-07-18}}</ref>։ Ան սկսած է հայկական հարցով եւ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|հայոց ցեղասպանութեան]] պատմութեամբ զբաղիլ 1970-ական թուականներէն։ == Կենսագրութիւն<ref>{{Citation|title=Yves Ternon|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Yves_Ternon&oldid=236617588|date=2026-05-29|accessdate=2026-07-21|language=fr}}</ref> == Իվ Թեռնոն պատմութեան դոկտոր է Փարիզ IV համալսարանէն (1986) եւ հետազօտութիւններ ղեկավարելու իրաւասութիւն (habilité à diriger des recherches) ստացած է Մոնփելիէի Փոլ-Վալերի համալսարանէն։ Իվ Թեռնոն նախ եղած է վիրաբոյժ՝ Փարիզի հիւանդանոցներու ներքին բժիշկ։ Ալճերիոյ պատերազմին ընթացքին, Ազգային Ազատագրութեան Ճակատի (FLN) Ֆրանսայի դաշնակցութեան խնդրանքով, ան մասնաւորաբար վիրահատած է ալճերիացի վիրաւորներ<ref>Début de la présentation de ''Frère arménien, frère juif, frère tutsi'' : {{Citation|Jeune chirurgien, Yves Ternon se voit demander par la fédération de France du FLN d’opérer les blessés algériens de la guerre triangulaire que se livrent OAS, gaullistes et indépendantistes.}}</ref>։ Ապա ան ինքզինք նուիրած է մարդկութեան դէմ գործուած ոճիրներու հետազօտութեան, յատկապէս հրեաներու, հայերու եւ Ռուանտայի թութսիներու ցեղասպանութիւններուն, որոնց մասին հրատարակած է բազմաթիւ երկեր։ Ան նաեւ՝ իբրեւ փոխնախագահ, մասնակցած է Ռուանտայի մէջ Ֆրանսայի ներգրաւուածութեան հարցով Քաղաքացիական հետաքննիչ յանձնախումբին, որ ֆրանսական ընկերակցութիւններու նախաձեռնութիւն մըն էր՝ առանց իրաւական կարգավիճակի։ Ան նաեւ հետաքրքրուած է ցեղասպանութեանց ժխտողականութեան հարցով<ref>Article d'Yves Ternon <small>[archive]</small> dans lequel il analyse les stratégies des négationnistes concernant les trois génocides juif, arménien et tutsi. Disponible sur le site www.imprescriptible.fr, mais publié originellement en mai 2003 dans la ''Revue de l'Arche'', mensuel du judaïsme français.</ref>։ == Հրատարակութիւններ<ref>{{Citation|title=Yves Ternon|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Yves_Ternon&oldid=236617588|date=2026-05-29|accessdate=2026-07-21|language=fr}}</ref> == === Նացիական բժշկութիւնը եւ Ողջակիզումը (Հոլոքոսթ) === * Նացիական բժշկութեան պատմութիւնը ''(Histoire de la médecine SS)'' (Սոկրատ Հելմանի հետ), Քասթերման (Casterman), 1969։ * Հոգեկան հիւանդներու ջարդը ''(Le Massacre des aliénés)'' (Սոկրատ Հելմանի հետ), Քասթերման, 1971։ * Գերմանացի բժիշկները եւ ազգայնական-ընկերվարութիւնը (նացիոնալ-սոցիալիզմ) ''(Les médecins allemands et le national-socialisme)'' (Սոկրատ Հելմանի հետ), Քասթերման, 1973։ === Հայոց ցեղասպանութիւնը === ==== Հայկական հարցը ''(La Cause arménienne)'' (1983) ==== «Հայկական հարցը» ''(La Cause arménienne)'' Իվ Թեռնոնի գրած պատմագիտական երկ մըն է, որ լոյս տեսած է 1983-ին, «Էտիսիօն տիւ Սէօյ» (Éditions du Seuil) հրատարակչատան կողմէ։ Թէեւ գիրքը համառօտ կերպով կը ներկայացնէ Հայաստանի պատմութիւնը, անոր հիմնական նիւթը կը կեդրոնանայ Հայոց ցեղասպանութեամբ Հայկական հարցի ծնունդին, ինչպէս նաեւ հայերու, անոնց կուսակցութիւններուն եւ սփիւռքին միջոցով անոր կրած զարգացումներուն վրայ<ref>Yves Ternon, , Éditions du Seuil, 1983 <small>(ISBN&nbsp;978-2-02-006455-2, lire en ligne [archive])</small></ref>։ ==== Ամփոփում ==== 1915-էն եւ Երիտթուրքերու շարժումին կողմէ կազմակերպուած Թուրքիոյ հայ ժողովուրդի ցեղասպանութենէն ետք, ջարդուած եւ Արեւմտեան Հայաստանէն բռնագաղթեցուած հայերը, որոնք այժմ բաժնուած են Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութեան եւ աշխարհի չորս ծագերը տարածուած Սփիւռքի միջեւ, վաթսունեօթը տարի շարունակ (1983-ին՝ գիրքին հրատարակման ատեն) պիտի ջանան լսելի դարձնել իրենց պահանջատիրութիւնը եւ պայքարը՝ ցեղասպանութեան ճանաչման, ինչպէս նաեւ արդարութեան (հատուցում, բռնագրաւուած հողերու վերադարձ) համար։ Սփիւռքի միջոցով պայքարը պիտի ստանայ տարբեր ձեւեր, որոնք ընդհանուր են նմանատիպ այլ պայքարներու, յատկապէս պաղեստինեան դատին հետ․ պոյքոթներ (տնտեսական հրաժարումներ/մերժումներ), լոպպիզմ (ճնշամիջոցներու խումբեր), թերթեր, ցոյցեր, ահաբեկչութիւն։ === Հայոց ցեղասպանութեան մասին այլ հրատարակութիւններ === * '''Մարդին 1915․ Կործանման մը ախտաբանական կազմախօսութիւնը''' ''(Mardin 1915 : Anatomie pathologique d’une destruction)'', Փոլ Կէօթնէր Արեւելագիտական Գրատուն (Librairie orientaliste Paul Geuthner), 2007։ * '''Հայերը․ Ցեղասպանութեան մը պատմութիւնը''' ''(Les Arméniens. Histoire d'un génocide)'', Փարիզ, «Էտիսիօն տիւ Սէօյ» (Éditions du Seuil), 1996, 437 էջ։ * '''1915․ Հայոց ցեղասպանութիւնը''' ''(1915, le génocide des Arméniens)'' (Ժերար Շալեանի հետ), Պրիւքսել, «Էտիսիօն Քոմփլեքս» (Éditions Complexe), 2006 (5-րդ վերանայուած եւ ճոխացուած հրատարակութիւն)։ * '''Օսմանեան կայսրութիւնը․ Անկումը, փլուզումը, ջնջումը''' ''(L'Empire ottoman. Le déclin, la chute, l’effacement)'', Փարիզ, «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան» (Éditions du Félin) եւ «Էտիսիօն Միշէլ տը Մոլ» (Éditions Michel de Maule), 2002, ապա գրպանի հրատարակութեամբ՝ 2005-ին։ Նոր հրատարակութիւն՝ «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան», 2020։ * '''Ժխտողականութեան մասին․ Յիշողութիւն եւ նախարգելք (թապու)''' ''(Du négationnisme. Mémoire et tabou)'', Փարիզ, «Էտիսիօն Տէսքլէ տը Պրուվէր» (Éditions Desclée de Brouwer), 1999։ * '''Քննութիւն ցեղասպանութեան մը ժխտման մասին''' ''(Enquête sur la négation d'un génocide)'', Մարսէյ, «Էտիսիօն Փարանթէզ» (Éditions Parenthèses), 1989, 229 էջ։ * '''Ձայնի բեկորներ․ Բնագիրներու հաւաքածոյ 1974-2005''' ''(Éclats de Voix. Recueils de textes 1974-2005)'', «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան» (Գրպանի հրատարակութիւն), 2006։ === Ցեղասպանութիւններու ուսումնասիրութիւն եւ այլ երկեր === * '''Պատերազմներ եւ ցեղասպանութիւններ Ի. դարուն''' ''(Guerres et génocides au XXe siècle)'', Փարիզ, «Օտիլ Ժաքոպ» (Odile Jacob), 2007։ * '''Զոհերուն անմեղութիւնը․ Ակնարկ Ի. դարու ցեղասպանութիւններուն վրայ''' ''(L’innocence des victimes : regard sur les génocides du XXe siècle)'', «Էտիսիօն Տէսքլէ տը Պրուվէր» (Éditions Desclée de Brouwer), 2001։ * '''Ռասփութին․ Ռուսական ողբերգութիւն մը''' ''(Raspoutine, une tragédie russe)'', Պրիւքսել, «Էտիսիօն Քոմփլեքս» (Éditions Complexe), 1991, 315 էջ։ * '''Ոճրագործ պետութիւնը․ Ցեղասպանութիւնները Ի. դարուն''' ''(L’État criminel. Les génocides au XXe siècle)'', Փարիզ, «Սէօյ» (Seuil), 1995։ * '''1917-1921, Մախնօ''' ''(1917-1921, Makhno)'', Պրիւքսել, «Քոմփլեքս» (Complexe), Պատմութեան հաւաքածոյ, 1987․ վերահրատարակութիւն՝ «Լէ Պէլ Լէթր» (Les Belles Lettres), «Պատմութեան ճաշակը» հաւաքածոյ, որուն կը յաջորդէ Վ․ Լիթվինովի «Նեսթոր Մախնօ եւ հրէական հարցը» ուսումնասիրութիւնը, 288 էջ, 2024։ === Ինքնակենսագրութիւն === * '''Շել փողոց, թիւ 7․ Վասնզի մենք ամէնքս ալ երեխայ եղած ենք…''' ''(7, rue de Chelles - Pour ce que nous avons tous été enfants…)'', Փարիզ, «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան» (Éditions du Félin), 2009, 192 էջ։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՍՀ}}{{ՀՀ}} [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ ըստ ազգութեան]] eg6cpn9buvz42kddyeah09ypoj805y8 252844 252843 2026-07-21T08:10:44Z Maral Dikbikian 4797 252844 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Իվ Թեռնոն''' ({{Lang-fr|Yves Ternon}}, {{ԱԾ}}), ֆրանսացի պատմաբան եւ [[Ցեղասպանութիւն|ցեղասպանագէտ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/237040|title=Հեղինակաւոր «Փոլիթիք Էնթեռնասիոնալ» Պարբերաթերթը Հայոց Ցեղասպանութ|date=2015-04-22|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-07-18}}</ref>։ Ան սկսած է հայկական հարցով եւ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|հայոց ցեղասպանութեան]] պատմութեամբ զբաղիլ 1970-ական թուականներէն։ == Կենսագրութիւն<ref>{{Citation|title=Yves Ternon|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Yves_Ternon&oldid=236617588|date=2026-05-29|accessdate=2026-07-21|language=fr}}</ref> == Իվ Թեռնոն պատմութեան դոկտոր է Փարիզ IV համալսարանէն (1986) եւ հետազօտութիւններ ղեկավարելու իրաւասութիւն (habilité à diriger des recherches) ստացած է Մոնփելիէի Փոլ-Վալերի համալսարանէն։ Իվ Թեռնոն նախ եղած է վիրաբոյժ՝ Փարիզի հիւանդանոցներու ներքին բժիշկ։ Ալճերիոյ պատերազմին ընթացքին, Ազգային Ազատագրութեան Ճակատի (FLN) Ֆրանսայի դաշնակցութեան խնդրանքով, ան մասնաւորաբար վիրահատած է ալճերիացի վիրաւորներ<ref>Début de la présentation de ''Frère arménien, frère juif, frère tutsi'' : {{Citation|Jeune chirurgien, Yves Ternon se voit demander par la fédération de France du FLN d’opérer les blessés algériens de la guerre triangulaire que se livrent OAS, gaullistes et indépendantistes.}}</ref>։ Ապա ան ինքզինք նուիրած է մարդկութեան դէմ գործուած ոճիրներու հետազօտութեան, յատկապէս հրեաներու, հայերու եւ Ռուանտայի թութսիներու ցեղասպանութիւններուն, որոնց մասին հրատարակած է բազմաթիւ երկեր։ Ան նաեւ՝ իբրեւ փոխնախագահ, մասնակցած է Ռուանտայի մէջ Ֆրանսայի ներգրաւուածութեան հարցով Քաղաքացիական հետաքննիչ յանձնախումբին, որ ֆրանսական ընկերակցութիւններու նախաձեռնութիւն մըն էր՝ առանց իրաւական կարգավիճակի։ Ան նաեւ հետաքրքրուած է ցեղասպանութեանց ժխտողականութեան հարցով<ref>Article d'Yves Ternon <small>[archive]</small> dans lequel il analyse les stratégies des négationnistes concernant les trois génocides juif, arménien et tutsi. Disponible sur le site www.imprescriptible.fr, mais publié originellement en mai 2003 dans la ''Revue de l'Arche'', mensuel du judaïsme français.</ref>։ == Հրատարակութիւններ<ref>{{Citation|title=Yves Ternon|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Yves_Ternon&oldid=236617588|date=2026-05-29|accessdate=2026-07-21|language=fr}}</ref> == === Նացիական բժշկութիւնը եւ Ողջակիզումը (Հոլոքոսթ) === * Նացիական բժշկութեան պատմութիւնը ''(Histoire de la médecine SS)'' (Սոկրատ Հելմանի հետ), Քասթերման (Casterman), 1969։ * Հոգեկան հիւանդներու ջարդը ''(Le Massacre des aliénés)'' (Սոկրատ Հելմանի հետ), Քասթերման, 1971։ * Գերմանացի բժիշկները եւ ազգայնական-ընկերվարութիւնը (նացիոնալ-սոցիալիզմ) ''(Les médecins allemands et le national-socialisme)'' (Սոկրատ Հելմանի հետ), Քասթերման, 1973։ === Հայոց ցեղասպանութիւնը === ==== Հայկական հարցը ''(La Cause arménienne)'' (1983) ==== «Հայկական հարցը» ''(La Cause arménienne)'' Իվ Թեռնոնի գրած պատմագիտական երկ մըն է, որ լոյս տեսած է 1983-ին, «Էտիսիօն տիւ Սէօյ» (Éditions du Seuil) հրատարակչատան կողմէ։ Թէեւ գիրքը համառօտ կերպով կը ներկայացնէ Հայաստանի պատմութիւնը, անոր հիմնական նիւթը կը կեդրոնանայ Հայոց ցեղասպանութեամբ Հայկական հարցի ծնունդին, ինչպէս նաեւ հայերու, անոնց կուսակցութիւններուն եւ սփիւռքին միջոցով անոր կրած զարգացումներուն վրայ<ref>Yves Ternon, , Éditions du Seuil, 1983 <small>(ISBN&nbsp;978-2-02-006455-2, lire en ligne [archive])</small></ref>։ ==== Ամփոփում ==== 1915-էն եւ Երիտթուրքերու շարժումին կողմէ կազմակերպուած Թուրքիոյ հայ ժողովուրդի ցեղասպանութենէն ետք, ջարդուած եւ Արեւմտեան Հայաստանէն բռնագաղթեցուած հայերը, որոնք այժմ բաժնուած են Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութեան եւ աշխարհի չորս ծագերը տարածուած Սփիւռքի միջեւ, վաթսունեօթը տարի շարունակ (1983-ին՝ գիրքին հրատարակման ատեն) պիտի ջանան լսելի դարձնել իրենց պահանջատիրութիւնը եւ պայքարը՝ ցեղասպանութեան ճանաչման, ինչպէս նաեւ արդարութեան (հատուցում, բռնագրաւուած հողերու վերադարձ) համար։ Սփիւռքի միջոցով պայքարը պիտի ստանայ տարբեր ձեւեր, որոնք ընդհանուր են նմանատիպ այլ պայքարներու, յատկապէս պաղեստինեան դատին հետ․ պոյքոթներ (տնտեսական հրաժարումներ/մերժումներ), լոպպիզմ (ճնշամիջոցներու խումբեր), թերթեր, ցոյցեր, ահաբեկչութիւն։ === Հայոց ցեղասպանութեան մասին այլ հրատարակութիւններ === * '''Մարդին 1915․ Կործանման մը ախտաբանական կազմախօսութիւնը''' ''(Mardin 1915 : Anatomie pathologique d’une destruction)'', Փոլ Կէօթնէր Արեւելագիտական Գրատուն (Librairie orientaliste Paul Geuthner), 2007։ * '''Հայերը․ Ցեղասպանութեան մը պատմութիւնը''' ''(Les Arméniens. Histoire d'un génocide)'', Փարիզ, «Էտիսիօն տիւ Սէօյ» (Éditions du Seuil), 1996, 437 էջ։ * '''1915․ Հայոց ցեղասպանութիւնը''' ''(1915, le génocide des Arméniens)'' (Ժերար Շալեանի հետ), Պրիւքսել, «Էտիսիօն Քոմփլեքս» (Éditions Complexe), 2006 (5-րդ վերանայուած եւ ճոխացուած հրատարակութիւն)։ * '''Օսմանեան կայսրութիւնը․ Անկումը, փլուզումը, ջնջումը''' ''(L'Empire ottoman. Le déclin, la chute, l’effacement)'', Փարիզ, «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան» (Éditions du Félin) եւ «Էտիսիօն Միշէլ տը Մոլ» (Éditions Michel de Maule), 2002, ապա գրպանի հրատարակութեամբ՝ 2005-ին։ Նոր հրատարակութիւն՝ «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան», 2020։ * '''Ժխտողականութեան մասին․ Յիշողութիւն եւ նախարգելք (թապու)''' ''(Du négationnisme. Mémoire et tabou)'', Փարիզ, «Էտիսիօն Տէսքլէ տը Պրուվէր» (Éditions Desclée de Brouwer), 1999։ * '''Քննութիւն ցեղասպանութեան մը ժխտման մասին''' ''(Enquête sur la négation d'un génocide)'', Մարսէյ, «Էտիսիօն Փարանթէզ» (Éditions Parenthèses), 1989, 229 էջ։ * '''Ձայնի բեկորներ․ Բնագիրներու հաւաքածոյ 1974-2005''' ''(Éclats de Voix. Recueils de textes 1974-2005)'', «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան» (Գրպանի հրատարակութիւն), 2006։ === Ցեղասպանութիւններու ուսումնասիրութիւն եւ այլ երկեր === * '''Պատերազմներ եւ ցեղասպանութիւններ Ի. դարուն''' ''(Guerres et génocides au XXe siècle)'', Փարիզ, «Օտիլ Ժաքոպ» (Odile Jacob), 2007։ * '''Զոհերուն անմեղութիւնը․ Ակնարկ Ի. դարու ցեղասպանութիւններուն վրայ''' ''(L’innocence des victimes : regard sur les génocides du XXe siècle)'', «Էտիսիօն Տէսքլէ տը Պրուվէր» (Éditions Desclée de Brouwer), 2001։ * '''Ռասփութին․ Ռուսական ողբերգութիւն մը''' ''(Raspoutine, une tragédie russe)'', Պրիւքսել, «Էտիսիօն Քոմփլեքս» (Éditions Complexe), 1991, 315 էջ։ * '''Ոճրագործ պետութիւնը․ Ցեղասպանութիւնները Ի. դարուն''' ''(L’État criminel. Les génocides au XXe siècle)'', Փարիզ, «Սէօյ» (Seuil), 1995։ * '''1917-1921, Մախնօ''' ''(1917-1921, Makhno)'', Պրիւքսել, «Քոմփլեքս» (Complexe), Պատմութեան հաւաքածոյ, 1987․ վերահրատարակութիւն՝ «Լէ Պէլ Լէթր» (Les Belles Lettres), «Պատմութեան ճաշակը» հաւաքածոյ, որուն կը յաջորդէ Վ․ Լիթվինովի «Նեսթոր Մախնօ եւ հրէական հարցը» ուսումնասիրութիւնը, 288 էջ, 2024։ === Ինքնակենսագրութիւն === * '''Շել փողոց, թիւ 7․ Վասնզի մենք ամէնքս ալ երեխայ եղած ենք…''' ''(7, rue de Chelles - Pour ce que nous avons tous été enfants…)'', Փարիզ, «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան» (Éditions du Félin), 2009, 192 էջ։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ ըստ ազգութեան]] swu1tl0lyjo79hnenrsdqrznp7arbqy 0 32254 252810 252793 2026-07-20T13:00:00Z Maral Dikbikian 4797 252810 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ուիլիըմ Շապաս''' ({{Lang-en|William Schabas}}, {{ԱԾ}}), միջազգային իրաւունքի քանատացի փորձագէտ, ան նախագահած է [[Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն|Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան]] Մարդու Իրաւունքներու կոմիտէն։ Ան նաեւ [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] իրաւաբանական ամսագիրի խորհրդատուական խորհուրդի անդամ է<ref>Israel Law Review, Editorial Board, [http://journals.cambridge.org/action/displayMoreInfo?jid=ISR&type=eb] [[Cambridge Journals]]</ref>։ Ան միջազգային օրէնքի պրոֆեսէօր է Միացեալ Թագաւորութեան Միտըլսեքս համալսարանին (Middlesex University) մէջ, միջազգային մարդասիրական օրէնքի եւ մարդկային իրաւանց պրոֆեսէօր՝ Նիտերլանտներու Լայտըն համալսարանին մէջ, ինչպէս նաեւ միջազգայնօրէն յարգուած մասնագէտ՝ մարդկային իրաւանց օրէնքի, ցեղասպանութեան եւ մահապատիժի հարցերով։ Շապաս նաեւ մաս կը կազմէ «Israel Law Review»-ի եւ «Journal of International Criminal Justice»-ի խորհրդատու մարմնին, ինչպէս նաեւ գլխաւոր խմբագիրն է «Criminal Law Forum»-ին, որ Քրէական օրէնքի բարեփոխման միջազգային ընկերակցութեան եռամսեայ պարբերաթերթն է։ Ան անդամ է Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Մարդկային իրաւանց մարզին մէջ տեխնիկական գործակցութեան կամաւորական հիմնադրամի հոգաբարձուներու խորհուրդին։ Շապաս ծառայած է իբրեւ եօթը յանձնակատարներէն մէկը Սիերա Լէոնի Ճշմարտութեան եւ հաշտութեան յանձնախումբին մէջ, եւ իբրեւ վեց յանձնակատարներէն մէկը Իրանի տրիպունալի Ճշմարտութեան յանձնախումբին մէջ՝ 18-էն 22 Յունիս 2012-ին։ 2014-ին, Շապաս նշանակուեցաւ ՄԱԿ-ի յանձնախումբի մը պետ, որ կը հետաքննէր Իսրայէլի դերը 2014-ի Իսրայէլ-Կազա հակամարտութեան մէջ։ Այս նշանակումը քննադատուեցաւ Գանատայի արտաքին գործոց նախարար Ճոն Պերտի (John Baird) եւ Ժընեւ հաստատուած «UN Watch» իրաւապաշտպան ոչ-կառավարական կազմակերպութեան կողմէ՝ հիմնուելով այն ամբաստանութիւններուն վրայ, թէ Շապաս հակա-իսրայէլեան դիրքորոշում ունէր, մեղադրանք մը՝ որ ան հերքեց։ 2015 Փետրուարին ան հրաժարեցաւ իսրայէլեան բողոքէ մը ետք, ըստ որուն ան իրաւաբանական խորհրդատուութիւն տրամադրած էր Պաղեստինի Ոգելից Կազմակերպութեան (PLO) 2012-ին։ Շապաս վարձուած էր իբրեւ խորհրդատու՝ իրաւաբանական վերլուծութիւն տրամադրելու համար ՄԱԿ-ի մէջ Պաղեստինի՝ ոչ-անդամ դիտորդի կարգավիճակ ստանալու դիմումին գծով։ Շապաս յայտարարեց, թէ կը հրաժարէր, որպէսզի վէճը չստուերէր Կազայի հետաքննութեան աշխատանքը, որուն արդիւնքները պէտք է ներկայացուէին Մարտին։ Ավիկտոր Լիպերման ողջունեց անոր հրաժարականը իբրեւ «իսրայէլեան դիւանագիտութեան նուաճում»։ 2019-ի վերջաւորութեան, Շապաս պաշտպանեց Միանմարի (Պիրմանիա) պետութիւնը Հաակի Միջազգային Դատարանին մէջ՝ ընդդէմ Կամպիայի հանրապետութեան կողմէ ներկայացուած ռոհինկեայ բնակչութեան հանդէպ ցեղասպանութեան մեղադրանքներուն<ref>{{Citation|title=William Schabas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Schabas&oldid=1357169257|date=2026-06-01|accessdate=2026-07-20|language=en}}</ref>։ == Վաղ կեանք եւ կրթութիւն<ref>{{Citation|title=William Schabas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Schabas&oldid=1357169257|date=2026-06-01|accessdate=2026-07-20|language=en}}</ref> == Շապաս ծնած է Քլիվլենտ, Օհայօ՝ աշքենազի հրեայ հօրմէ։ Անոր ընտանեկան մականունը, որ «Շապաթ» բառին եիտիշերէն տարբերակն է («Shabbos» ['ʃa.bɪs] եիտիշերէնով՝ ծագած եբրայերէն «Shabbat»-էն), մեկնաբանուած է իբրեւ թերեւս նաեւ սեֆարդեան կապի մը նշան։ Անոր մայրը՝ Էնն (օրիորդական ազգանունով՝ Ֆէրլի), ծնած էր Գանատա եւ ծառայած՝ Թորոնթոյի համալսարանի Գրադարանագիտութեան եւ տեղեկատուական գիտութիւններու ֆաքուլթէի տնօրէն (դեկան)։ Անոր հայրը՝ Էզրա Շապաս, ամերիկածին գանատացի երաժիշտ եւ հեղինակ է։ Մայրական կողմի մեծ հայրն ու մեծ մայրն էին Պարկըր Ֆէրլի՝ անգլիածին նկարիչ եւ գիտնական, եւ Մարգարէթ Ֆէրլի՝ նոյնպէս Անգլիա ծնած գրող եւ դաստիարակ։ Հայրական կողմի մեծ հայրն ու մեծ մայրը կու գային Կալիցիայէն, իսկ հօր կողմէ ազգականները սպաննուած էին Ողջակիզման (Հոլոքոսթ) ընթացքին։ Էզրա Շապաս իր ընտանիքը Թորոնթո փոխադրեց 1952-ին․ հետեւաբար, Ուիլիըմ Շապաս մեծցաւ Թորոնթոյի մէջ եւ պատմութեան պսակաւոր արուեստից (B.A.) ու մագիստրոսի (M.A.) տիտղոսները ստացաւ Թորոնթոյի համալսարանէն, իսկ իրաւաբանութեան պսակաւոր (LL.B.), մագիստրոսի (LL.M.) եւ դոկտորայի (LL.D.) տիտղոսները՝ Մոնրէալի համալսարանէն։ Ան նաեւ արժանացած է պատուոյ դոկտորի տիտղոսներու Հալիֆաքսի Տալհաուզի համալսարանին, Քլիվլենտի Քէյս Ուեսթըրն Ռէզըրվհամալսարանին եւ Չիկակոյի Նորթուեսթըրն) համալսարանին կողմէ։ «UN Watch»-ի համաձայն, երբ Շապաս 1974-ին Թորոնթոյի համալսարանին մէջ պատմութեան դոկտորականի ուսանող էր եւ SDS խումբի ղեկավարներէն մէկը, ան ենթարկուեցաւ համալսարանական հետաքննութեան՝ մարդկային իրաւունքներն ու ազատութիւնները խախտելու ամբաստանութեամբ, քանի որ ֆիզիքապէս արգելք եղած էր համալսարան այցելող Հարվըրտի պրոֆեսէօրի մը ելոյթին։ Շապաս չորս տարւոյ համար կախակայուեցաւ համալսարանէն, որ աւելի ուշ կրճատուեցաւ երկու տարուան։ == Ասպարէզ<ref>{{Citation|title=William Schabas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Schabas&oldid=1357169257|date=2026-06-01|accessdate=2026-07-20|language=en}}</ref> == 1991-էն 2000 թուականներուն ան եղած է մարդկային իրաւանց եւ քրէական օրէնքի պրոֆեսէօր՝ Մոնրէալի Քէպէքի համալսարանին (UQÀM) մէջ, իսկ 1994-էն 1998 գլխաւորած է Իրաւաբանական ուսմանց բաժանմունքը։ Իբրեւ հրաւիրեալ կամ օգնական պրոֆեսէօր դասաւանդած է քանի մը այլ հաստատութիւններու մէջ, ներառեալ՝ ՄաքԿիլ համալսարանը (McGill University), Պելֆասթի Քուինս համալսարանը, Հռոմի LUISS համալսարանը, Քարտոզոյի իրաւաբանական դպրոցը, Փանթէոն-Ասաս համալսարանը եւ Ռուանտայի Ազգային համալսարանը։ Շապաս 2000-ին տեղափոխուեցաւ Իրլանտա՝ իբրեւ տնօրէն ծառայելով Իրլանտայի Ազգային համալսարանի (Կոլուէյ) Մարդկային իրաւանց իրլանտական կեդրոնին մէջ մինչեւ 2011 թուականը։ Նոյն տարին ան տեղափոխուեցաւ Լոնտոն՝ ստանձնելու համար միջազգային օրէնքի ամպիոնի ղեկավարի պաշտօնը Լոնտոնի Միտըլսեքս համալսարանին մէջ։ Ան արժանացած է Քրէական օրէնքի միջազգային ընկերակցութեան «Վեսպասիան Վ. Փելաթ» մետալին (միջազգային քրէական արդարադատութեան համար) եւ Իրլանտական Թագաւորական Ակադեմիայէն ընկերային գիտութիւններու ոսկիէ մետալին։ Շապաս 1985-ին ընդունուեցաւ Քէպէքի իրաւաբաններու փաստաբանական պալատը (bar) եւ երկար տարիներ իրաւաբանութիւն հաստատեց Մոնրէալի մէջ։ Ան նաեւ գործած է միջազգային մակարդակի վրայ՝ ելոյթներ ունենալով Արդարադատութեան միջազգային դատարանին, Մարդկային իրաւանց եւրոպական դատարանի Մեծ պալատին եւ Քրէական միջազգային դատարանին առջեւ։ Շապաս հրաւիրուեցաւ Սիերա Լէոնի յատուկ դատարանին կողմէ՝ իբրեւ ''amicus curiae'' (դատարանի բարեկամ) ծառայելու համար։ Ան հեղինակած է ավելի քան 18 մենագրութիւն եւ 200յօդուած<ref>DeGuzman, Margaret M.; Amann, Diane Marie (2018). ''Arcs of Global Justice: Essays in Honour of William A. Schabas''. Oxford University Press. pp.&nbsp;163–164. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-027265-4</bdi>.</ref>։ 2009-ին ան ընտրուեցաւ Ցեղասպանագէտներու միջազգային ընկերակցութեան (IAGS) նախագահ։ Ան «Գանատայի կարգ»-ի սպայ է եւ Իրլանտական Թագաւորական Ակադեմիայի անդամ, ինչպէս նաեւ պաշտօն ունի Քրէական հետաքննութեան միջազգային ինստիտուտի եւ «Ռընէ Կասէն» ոչ-կառավարական կազմակերպութեան հոգաբարձուներու խորհուրդներուն մէջ, որ մարդկային իրաւանց հարցերով հրէական ձայն կը ներկայացնէ։ Շապաս հեղինակած է աւելի քան 350 ակադեմական պարբերաթերթիյօդուածներ։ Ան նաեւ դասախօսութիւններով կամ գիտաժողովներու զեկուցումներով հանդէս եկած է աւելի քան յիսուն երկիրներու մէջ։ Անոր գրութիւնները վկայակոչուած են միջազգային եւ ազգային բազմաթիւ դատարաններու վճիռներուն, որոշումներուն եւ կարծիքներուն մէջ, ինչպէս՝ Արդարադատութեան միջազգային դատարանը, Քրէական միջազգային դատարանը, Նախկին Եուկոսլաւիոյ միջազգային քրէական ատեանը, Ռուանտայի միջազգային քրէական ատեանը, Սիերա Լէոնի յատուկ դատարանը, Մարդկային իրաւանց եւրոպական դատարանը, Միջ-ամերիկեան մարդկային իրաւանց դատարանը, Գանատայի Գերագոյն դատարանը, Միացեալ Նահանգներու Գերագոյն դատարանը, Գաղտնի խորհուրդի Դատական յանձնախումբը, Թանզանիոյ Բարձրագոյն դատարանը եւ Իսրայէլի Գերագոյն դատարանը<ref>William Schabas, CV [http://www.mdx.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0015/206403/cv.schabas.en.1.15docx.pdf] Middlesex University</ref><ref>DeGuzman, Margaret M.; Amann, Diane Marie (2018). ''Arcs of Global Justice: Essays in Honour of William A. Schabas''. Oxford University Press. pp.&nbsp;163–164. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-027265-4</bdi>.</ref>։ Շապաս մասնակցած է մարդկային իրաւանց փաստահաւաք քանի մը առաքելութիւններու՝ միջազգային ոչ-կառավարական կազմակերպութիւններու անունով (օրինակ՝ «Միջազգային Ներում» եւ Մարդկային իրաւանց միջազգային ֆետերասիոն), դէպի այնպիսի երկիրներ, ինչպիսիք են Ռուանտան, Պուրունտին, Սուտանը, Հարաւային Աֆրիկան եւ Ռուսաստանը։ 1993-ի Ռուանտայի առաքելութիւնը, որուն մաս կը կազմէր ան, միջազգային համայնքը ահազանգեց այդ երկրին մէջ ցեղասպանութեան սպառնալիքին մասին։ 2011-ին, Շապաս Թեհրանի մէջ մասնակցեցաւ Չհամախմբուած երկիրներու շարժման «Մարդկային իրաւանց եւ մշակութային բազմազանութեան կեդրոն»-ի կազմակերպած գիտաժողովին, ուր հանդէս եկաւ իբրեւ գլխաւոր բանախօս։ Հաղորդուեցաւ, թէ կեդրոնը սերտ կապեր ունէր Իրանի նախկին նախագահ Մահմուտ Ահմատինեժատի հետ։ Ան գիտաժողովին մասնակցեցաւ ամերիկացի ֆիլմարտադրիչ Սանտրա Շուլպերկի հետ՝ իրանցիներուն ներկայացնելու համար Նիւրնպերկի դատավարութեան մասին վաւերագրական ֆիլմ մը (որ արժանացաւ հանդիսատեսի ջերմ ընդունելութեան) եւ անոնց հետ խօսեցաւ Ողջակիզման (Հոլոքոսթ) եւ նազիական ոճիրներու մասին։ Շապաս յայտարարեց, որ ինք մասնակցած էր իբրեւ ակադեմական եւ դէմ է Իսրայէլի ու Իրանի դէմ ակադեմական շրջափակումներուն<ref>"William Schabas, head of UN Gaza commission, dismisses anti-Israel charge". Cbc.ca. 11 August 2014.</ref>: 2019 Դեկտեմբերին, Կամպիայի Հանրապետութիւնը ցեղասպանութեան ամբաստանութիւններ ներկայացուց Միանմարի դէմ։ Արդարադատութեան նախարար Ապուպաքար Թամպատուի գլխաւորութեամբ եւ Իսլամական գործակցութեան կազմակերպութեան աջակցութեամբ՝ նախկին միջազգային քրէական իրաւաբանը պնդեց, որ 2016-էն 2017 թուականներուն Միանմարի մէջ ռոհինկեայ ժողովուրդին դէմ ցեղասպանութիւն տեղի ունեցած է։ Ուիլիըմ Շապաս, որ 2010-ին համագործակցած էր ռոհինկեաներու դէմ համակարգուած յարձակումները մանրամասնող եւ այն եզրակացնող զեկոյցի մը վրայ, թէ ատոնք համապատասխանած են մարդկութեան դէմ հանցագործութիւններու միջազգային չափանիշներուն, կանգնեցաւ այս ասիական պետութեան պաշտպանութեան դիրքերուն վրայ, ինչ որ քննադատութեան ալիք բարձրացուց<ref>"Canadian lawyer William Schabas defends role advocating for Myanmar government". ''cbc.ca''. 13 December 2019. Retrieved 16 December 2019.</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} od0276s6x08v52h8v2klx193zshmxt0 0 32259 252812 252808 2026-07-20T14:26:15Z HoMen 269 252812 wikitext text/x-wiki '''Լոնտոնի Հայկական ֆիլմերու փառատօն''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Armenian Film Festival London)․ Արեւմտահայերէն ֆիլմի ծրագիր [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ։ Հիմնադրուած է [[2024]]-ին [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն]] մէջ [[Լոնտոնի Հայկական Ֆիլմի Միութիւն|Հայկական Ֆիլմի Միութեան (AFS)]], կողմէն։ Նպատակն է տարեկան փառատօնի մը ընդմէջէն եւ մշակութային ձեռնակներով, դիմադրել [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] մէջ բացակայութիւնը հայկական շարժապատկերին կենսունակ հարթակի մը։ Ծրագիրը կ՛իրականացուի [[Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն|Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան]] աջակցութեամբ, եւ նպատակն է շարժապատկերի բնագաւառէն ներս ստեղծել հարթակ [[Արեւմտահայերէն|արեւմտահայերէն լեզուով]] աշխատող գործիչներու համար՝ միաժամանակ հանդիսատէսին ծանօթացնել ժամանակակից հայկական ձայներ։ Լոնտոնի Հայկական ֆիլմերու փառատօնին դիրախն է ծանօթացնել արեւմատահայերէն լեզուն եւ բարբառները, գրագիրը, գրականութիւնը եւ մշակոյթը, որոնք կ՛ուղեկցուին ֆիլմ արտադրիչ Q&As (հարցում եւ պատասխան) եւ կլոր սեղանի զրոյցներով։ Ծրագրին մէջ նաեւ ներառնուած են արեւմտահայերէն շարժապատկերի պատմութիւնը ուսումնասիրող հրատարակութիւններ եւ փոթքասթներու շարք մը, ինչպէս նաեւ արեւմտահայերէնող քնարերգական ֆիլմ ստեղծելու յատուկ դասընթացքներ։ Ֆիլմերու ցուցադրութիւնը, հանրային քննարկումները եւ ստեղծագործական զարգացումը միաւորելով, ծրագրին նպատակն է ընդարձակել արեւմտահայերէնի տեսանելիութիւնը, օգտագուծումը եւ մշակութային արդիականացումը։ Փառատօնի մասին, անոր համատնօրէն [[Տաթեւիկ Այվազեան]] հետեւեալը ըսած է․-<blockquote>«Արեւմտահայերէնը բանաստեղծներու եւ պատմողներու, երգերու եւ կատակներու, յիշողութիւններու եւ երազանքներու լեզուն է՝ խոսուող, օգտագործուող, սիրուած եւ գնահատուած ամբողջ աշխարհին: Մեր փառատոնին մշտական ​​տեղ տալը՝ ICA London-ի նման հրաշալի վայրին, ուրհազարաւոր մարդիկ կը մասնակցին, լեզուն ալ աւելի կը բարձրանայ: Այն նաեւ արեւմտահայերէնով եւ արևմտահայերէնով աշխատող շարժախատկերի գործիչներուն կու տայ իրենց սեփական բեմը եւ այդ ճանաչումը, որուն արժանի է անոնց աշխատանքը»:</blockquote> Լոնտոնի Հայկական ֆիլմերու փառատօնին առաջին երկուքը աստիճանական յաջողութեամբ կատարուեցան՝ 2024-էն 2025 ներկաներու 50% հաւելումով, Լոնտոնի Ժամանակակից Արուեստներու Հիմնարկութեան (Institute of Contemporary Arts (ICA)) մէջ, արտացոլելով փառատօնի նկատմամբ հանդիսատեսներուն աճող հետաքրքրութիւնը։ <ref>[https://armenianlisting.com/blog/armenian-film-society-london-opens-call-for-western-armenian-cinema-202607 Լոնտոնի Հայկական ֆիլմի ընկերութեան կանչը արեւմտահայերէնով սինեմա ստեղծելու համար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://filmfreeway.com/ArmenianFilmFestivalLondon Հայկական ֆիլմերու փառատօն {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://orer.eu/2026/07/15/armenian-film-society-london-launches-an-open-call-for-western-armenian-cinema-a-ribbon-of-film/ Օրեր պարբերաթերթ․ Լոնտոնի Հայկական ֆիլմի ընկերութեան հրաւէր արեւմտահայերէնով սինեմայի համար․ Կտոր մը երիզ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://armenianweekly.com/2026/07/18/armenian-film-society-london-launches-open-call/ Արմինեան Ուիքլի․ Լոնտոնի Հայկական ֆիլմի ընկերութեան բաց հրաւէր արեւմտահարէնով սինեմայի համար{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 17412h3y53wdyg7gpqm5zk8pkrbygqr 252813 252812 2026-07-20T14:28:16Z HoMen 269 252813 wikitext text/x-wiki '''Լոնտոնի Հայկական ֆիլմերու փառատօն''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Armenian Film Festival London)․ Արեւմտահայերէն ֆիլմի ծրագիր [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ։ Հիմնադրուած է [[2024]]-ին [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն]] մէջ [[Լոնտոնի Հայկական Ֆիլմի Միութիւն|Հայկական Ֆիլմի Միութեան (AFS)]], կողմէն։ Նպատակն է տարեկան փառատօնի մը ընդմէջէն եւ մշակութային ձեռնակներով, դիմադրել [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] մէջ բացակայութիւնը հայկական շարժապատկերին կենսունակ հարթակի մը։ Ծրագիրը կ՛իրականացուի [[Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն|Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան]] աջակցութեամբ, եւ նպատակն է շարժապատկերի բնագաւառէն ներս ստեղծել հարթակ [[Արեւմտահայերէն|արեւմտահայերէն լեզուով]] աշխատող գործիչներու համար՝ միաժամանակ հանդիսատէսին ծանօթացնել ժամանակակից հայկական ձայներ։ Լոնտոնի Հայկական ֆիլմերու փառատօնին դիրախն է ծանօթացնել արեւմատահայերէն լեզուն եւ բարբառները, գրագիրը, գրականութիւնը եւ մշակոյթը, որոնք կ՛ուղեկցուին ֆիլմ արտադրիչ Q&As (հարցում եւ պատասխան) եւ կլոր սեղանի զրոյցներով։ Ծրագրին մէջ նաեւ ներառնուած են արեւմտահայերէն շարժապատկերի պատմութիւնը ուսումնասիրող հրատարակութիւններ եւ փոթքասթներու շարք մը, ինչպէս նաեւ արեւմտահայերէնող քնարերգական ֆիլմ ստեղծելու յատուկ դասընթացքներ։ Ֆիլմերու ցուցադրութիւնը, հանրային քննարկումները եւ ստեղծագործական զարգացումը միաւորելով, ծրագրին նպատակն է ընդարձակել արեւմտահայերէնի տեսանելիութիւնը, օգտագուծումը եւ մշակութային արդիականացումը։ Փառատօնի մասին, անոր համատնօրէն [[Տաթեւիկ Այվազեան]] հետեւեալը ըսած է․-<blockquote>«Արեւմտահայերէնը բանաստեղծներու եւ պատմողներու, երգերու եւ կատակներու, յիշողութիւններու եւ երազանքներու լեզուն է՝ խոսուող, օգտագործուող, սիրուած եւ գնահատուած ամբողջ աշխարհին: Մեր փառատոնին մշտական ​​տեղ տալը՝ ICA London-ի նման հրաշալի վայրին, ուրհազարաւոր մարդիկ կը մասնակցին, լեզուն ալ աւելի կը բարձրանայ: Այն նաեւ արեւմտահայերէնով եւ արևմտահայերէնով աշխատող շարժախատկերի գործիչներուն կու տայ իրենց սեփական բեմը եւ այդ ճանաչումը, որուն արժանի է անոնց աշխատանքը»:</blockquote> Լոնտոնի Հայկական ֆիլմերու փառատօնին առաջին երկուքը աստիճանական յաջողութեամբ կատարուեցան՝ 2024-էն 2025 ներկաներու 50% հաւելումով, Լոնտոնի Ժամանակակից Արուեստներու Հիմնարկութեան (Institute of Contemporary Arts (ICA)) մէջ, արտացոլելով փառատօնի նկատմամբ հանդիսատեսներուն աճող հետաքրքրութիւնը։ <ref>[https://armenianlisting.com/blog/armenian-film-society-london-opens-call-for-western-armenian-cinema-202607 Լոնտոնի Հայկական ֆիլմի ընկերութեան կանչը արեւմտահայերէնով սինեմա ստեղծելու համար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://filmfreeway.com/ArmenianFilmFestivalLondon Հայկական ֆիլմերու փառատօն {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://orer.eu/2026/07/15/armenian-film-society-london-launches-an-open-call-for-western-armenian-cinema-a-ribbon-of-film/ Օրեր պարբերաթերթ․ Լոնտոնի Հայկական ֆիլմի ընկերութեան հրաւէր արեւմտահայերէնով սինեմայի համար․ Կտոր մը երիզ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://armenianweekly.com/2026/07/18/armenian-film-society-london-launches-open-call/ Արմինեան Ուիքլի․ Լոնտոնի Հայկական ֆիլմի ընկերութեան բաց հրաւէր արեւմտահարէնով սինեմայի համար{{ref-en}}]</ref> == Տե՛ս նաեւ == [[Կտոր մը երիզ]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} c29kydaqvqluynpq9fiswm3ipmvcx7z 252814 252813 2026-07-20T14:29:36Z HoMen 269 252814 wikitext text/x-wiki '''Լոնտոնի Հայկական ֆիլմերու փառատօն''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Armenian Film Festival London)․ Արեւմտահայերէն ֆիլմի ծրագիր [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ։ Հիմնադրուած է [[2024]]-ին [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն]] մէջ [[Լոնտոնի Հայկական Ֆիլմի Միութիւն|Հայկական Ֆիլմի Միութեան (AFS)]], կողմէն։ Նպատակն է տարեկան փառատօնի մը ընդմէջէն եւ մշակութային ձեռնակներով, դիմադրել [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] մէջ բացակայութիւնը հայկական շարժապատկերին կենսունակ հարթակի մը։ Ծրագիրը կ՛իրականացուի [[Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն|Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան]] աջակցութեամբ, եւ նպատակն է շարժապատկերի բնագաւառէն ներս ստեղծել հարթակ [[Արեւմտահայերէն|արեւմտահայերէն լեզուով]] աշխատող գործիչներու համար՝ միաժամանակ հանդիսատէսին ծանօթացնել ժամանակակից հայկական ձայներ։ Լոնտոնի Հայկական ֆիլմերու փառատօնին դիրախն է ծանօթացնել [[Արեւմտահայերէն|արեւմատահայերէնը]] եւ բարբառները, գրագիրը, [[Գրականութիւն|գրականութիւնը]] եւ մշակոյթը, որոնք կ՛ուղեկցուին ֆիլմ արտադրիչ Q&As (հարցում եւ պատասխան) եւ կլոր սեղանի զրոյցներով։ Ծրագրին մէջ նաեւ ներառնուած են արեւմտահայերէն շարժապատկերի պատմութիւնը ուսումնասիրող հրատարակութիւններ եւ փոթքասթներու շարք մը, ինչպէս նաեւ արեւմտահայերէնող քնարերգական ֆիլմ ստեղծելու յատուկ դասընթացքներ։ Ֆիլմերու ցուցադրութիւնը, հանրային քննարկումները եւ ստեղծագործական զարգացումը միաւորելով, ծրագրին նպատակն է ընդարձակել արեւմտահայերէնի տեսանելիութիւնը, օգտագուծումը եւ մշակութային արդիականացումը։ Փառատօնի մասին, անոր համատնօրէն [[Տաթեւիկ Այվազեան]] հետեւեալը ըսած է․-<blockquote>«Արեւմտահայերէնը բանաստեղծներու եւ պատմողներու, երգերու եւ կատակներու, յիշողութիւններու եւ երազանքներու լեզուն է՝ խոսուող, օգտագործուող, սիրուած եւ գնահատուած ամբողջ աշխարհին: Մեր փառատոնին մշտական ​​տեղ տալը՝ ICA London-ի նման հրաշալի վայրին, ուրհազարաւոր մարդիկ կը մասնակցին, լեզուն ալ աւելի կը բարձրանայ: Այն նաեւ արեւմտահայերէնով եւ արևմտահայերէնով աշխատող շարժախատկերի գործիչներուն կու տայ իրենց սեփական բեմը եւ այդ ճանաչումը, որուն արժանի է անոնց աշխատանքը»:</blockquote> Լոնտոնի Հայկական ֆիլմերու փառատօնին առաջին երկուքը աստիճանական յաջողութեամբ կատարուեցան՝ 2024-էն 2025 ներկաներու 50% հաւելումով, Լոնտոնի Ժամանակակից Արուեստներու Հիմնարկութեան (Institute of Contemporary Arts (ICA)) մէջ, արտացոլելով փառատօնի նկատմամբ հանդիսատեսներուն աճող հետաքրքրութիւնը։ <ref>[https://armenianlisting.com/blog/armenian-film-society-london-opens-call-for-western-armenian-cinema-202607 Լոնտոնի Հայկական ֆիլմի ընկերութեան կանչը արեւմտահայերէնով սինեմա ստեղծելու համար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://filmfreeway.com/ArmenianFilmFestivalLondon Հայկական ֆիլմերու փառատօն {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://orer.eu/2026/07/15/armenian-film-society-london-launches-an-open-call-for-western-armenian-cinema-a-ribbon-of-film/ Օրեր պարբերաթերթ․ Լոնտոնի Հայկական ֆիլմի ընկերութեան հրաւէր արեւմտահայերէնով սինեմայի համար․ Կտոր մը երիզ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://armenianweekly.com/2026/07/18/armenian-film-society-london-launches-open-call/ Արմինեան Ուիքլի․ Լոնտոնի Հայկական ֆիլմի ընկերութեան բաց հրաւէր արեւմտահարէնով սինեմայի համար{{ref-en}}]</ref> == Տե՛ս նաեւ == [[Կտոր մը երիզ]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} ewkx72fbvlwuf73s4gpu4q5eq7i4ii8 0 32261 252953 2026-07-21T16:04:40Z HoMen 269 HoMen տեղափոխեց էջը «[[Այաչչո]]»-էն «[[Աժաքսիօ]]» 252953 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Աժաքսիօ]] dvp14lqct9sifnr92xohx5xg1skzs8e 0 32262 252968 2026-07-23T08:36:08Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Շոն Քոնըրի''' ({{Lang-en|Thomas Sean Connery}}, {{ԱԾ}}), սկովտիացի դերասան։ [[Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժեր|Միացեալ նահանգներու]], Մեծ Բրիտանիոյ, [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] եւ շարք մը այլ երկրներու պետական պարգեւներու դափնեկիր։ Յատկապէս յայտնի է, իբրեւ Ճէյմս Պո...»: 252968 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Շոն Քոնըրի''' ({{Lang-en|Thomas Sean Connery}}, {{ԱԾ}}), սկովտիացի դերասան։ [[Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժեր|Միացեալ նահանգներու]], Մեծ Բրիտանիոյ, [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] եւ շարք մը այլ երկրներու պետական պարգեւներու դափնեկիր։ Յատկապէս յայտնի է, իբրեւ Ճէյմս Պոնտի դերը կատարող առաջին դերասան։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Սկովտիա|Սկովտիոյ]] [[Էտինպուրկ]] քաղաքը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան]] qoezq5bmhjb7oktwsz7e91363n7gyr9 252971 252968 2026-07-23T09:48:24Z Maral Dikbikian 4797 252971 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Շոն Քոնըրի''' ({{Lang-en|Thomas Sean Connery}}, {{ԱԾ}}), սկովտիացի դերասան։ [[Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժեր|Միացեալ նահանգներու]], [[Մեծ Բրիտանիա|Մեծ Բրիտանիոյ]], [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] եւ շարք մը այլ երկրներու պետական պարգեւներու դափնեկիր։ Յատկապէս յայտնի է իբրեւ Ճէյմս Պոնտի դերը կատարող առաջին դերասան։ Ան առաջին անգամ մարմնաւորեց այդ դերը «Տոքթոր Նօ» (1962) ժապաւէնին մէջ եւ շարունակեց հանդէս գալ իբրեւ Պոնտ «Էօն Փրոտաքշընզ»-ի (Eon Productions) արտադրած հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ «Սիրով՝ Ռուսիայէն» (1963), «Կոլտֆինկըր» (1964), «Թանտըրպոլ» (1965), «Միայն Երկու Անգամ Կ'ապրիս» (1967) եւ «Ալմաստները Յաւերժ Են» (1971)։ Պոնտի շարքին մէջ իր վերջին հանդէս գալը եղաւ «Էրբէք Մի՛ Ըսեր Երբեք» (1983) ֆիլմով, որ «Էօն»-ի կողմէ չէր արտադրուած։ Քոնէրի ծանօթ է նաեւ այնպիսի բեմադրիչներու հետ իր գործակցութեամբ, ինչպիսիք են Ալֆրէտ Հիչքոքը, Սիտնի Լիւմէթը եւ Ճոն Հիւսթընը։ Այն ֆիլմերէն, որոնց մէջ Քոնէրի նկարահանուեցաւ, կարելի է յիշել «Մարնի» (1964), «Բլուրը» (1965), «Ոճիրը» (1973), «Սպանութիւն Արեւելեան Մարդատար Գնացքին Մէջ» (1974) եւ «Մարդը, Որ Կուզէր Թագաւոր Ըլլալ» (1975) ժապաւէնները։ Ան նաեւ դերասանած է հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ «Ռոպին Եւ Մերիան» (1976), «Չափազանց Հեռու Կամուրջ Մը» (1977), «Ժամանակի Աւազակները» (1981), «Լեռնականը», «Վարդին Անունը» (երկուքն ալ՝ 1986), «Ինտիանա Ճոնզ Եւ Վերջին Խաչակրաց Արշաւանքը» (1989), ««Կարմիր Հոկտեմբեր»-ի Որսը» (1990), «Վիշապի Սիրտը», «Ժայռը» (երկուքն ալ՝ 1996) եւ «Փնտռելով Ֆորեսթըրը» (2000)։ Իր վերջին դերերը կինոյի մէջ եղան «Անսովոր Ճենթլմեններու Լիկան» (2003) եւ «Սէր Պիլի» (2012) ֆիլմերը։ Քոնէրի արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու։ «Անձեռնմխելիները» (1987) ֆիլմին մէջ իր դերին համար ան ստացած է Օսքար մրցանակ՝ երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասանի համար (դառնալով առաջին սկովտիացի դերասանը, որ գլխաւոր Օսքար մը կը շահի) եւ Ոսկէ Կլոպուս մրցանակ՝ երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասան անուանակարգին մէջ։ Նոյն տարին, «Վարդին Անունը» ֆիլմին մէջ իր դերին համար, Քոնէրի ստացաւ BAFTA-ի մրցանակը՝ գլխաւոր դերի լաւագոյն դերասանի համար։ Իբրեւ «Արուեստ» (Art) թատերախաղի արտադրիչ՝ ան 1998-ին շահեցաւ Թոնի մրցանակը՝ լաւագոյն թատերախաղի համար։ Քոնէրի ստացած է նաեւ պատուաւոր տիտղոսներ, ինչպէս՝ Սեսիլ Պ. ՏըՄիլի մրցանակը 1987-ին, BAFTA-ի Պատուոյ Անդամութիւնը (Fellowship) 1998-ին եւ Քենետի Կեդրոնի Պատուոյ Շքանշանը 1999-ին։ Ֆրանսայի մէջ ան արժանացած է Արուեստից եւ Գրականութեան Շքանշանի Կոմանտորի տիտղոսին, իսկ 2000 թուականի Նոր Տարուայ Պարգեւատրումներուն ընթացքին Եղիսաբէթ Բ. Թագուհիին կողմէ ասպետի տիտղոս ստացած է՝ թատերական արուեստին մատուցած իր ծառայութիւններուն համար։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Սկովտիա|Սկովտիոյ]] [[Էտինպուրկ|Էտինպուրկի]] «Ռոյալ Մաթերնիթի» հիւանդանոցը, 1930 Օգոստոս 25-ին. ան անուանուած է իր հօրենական մեծ հօր անունով։ Քոնէրի կէս-իռլանտացի եւ կէս-սկովտիացի ծագում ունէր։ Ան մեծցած է Ֆաունթընպրիճի թիւ 176 շէնքին մէջ, որ այժմ քանդուած է։ Իր մայրը՝ Եւֆեմիա ՄաքՊէյն «Էֆի» ՄաքԼին, մաքրուհի էր։ Հայրը՝ Ճոզէֆ Քոնէրի, գործարանի բանուոր եւ բեռնատարի վարորդ էր։ Իր հօրենական մեծ-մեծ ծնողներէն երկուքը 19-րդ դարու կէսերուն Իռլանտայի Ուեքսֆորտ քաղաքէն գաղթած էին Սկովտիա, իսկ իր մեծ-հայրը՝ Ճէյմս Քոնէրի, իռլանտացի թափառաշրջիկ (Irish Traveller) էր։ Ընտանիքին մնացեալ մասը սկովտիական ծագում ունէր, իսկ մօրենական մեծ-մեծ ծնողները Սկովտիայի Ֆայֆ եւ Սքայ կղզիի Ուիկ շրջաններէն կէլէրէն խօսողներ էին։ Հայրը կաթոլիկ էր, իսկ մայրը՝ բողոքական։ Քոնէրի ունէր կրտսեր եղբայր մը՝ Նիլ անունով, եւ պատանեկութեան տարիներուն ընդհանրապէս կը կոչուէր «Թոմի»։ Նախակրթարանին մէջ թէեւ կարճահասակ էր, սակայն 12 տարեկանին մօտ արագօրէն հասակ նետեց՝ 18 տարեկանին հասնելով իր ամբողջական՝ 188 սմ. հասակին։ Քոնէրի պատանեկան տարիներուն ծանօթ էր իբրեւ «Մեծ Թամ» (Big Tam)։ Ան ունէր Շէյմըս անունով իռլանտացի մանկութեան ընկեր մը. երբ երկուքը միասին ըլլային, զիրենք ճանչցողները Քոնէրին կը կոչէին իր երկրորդ անունով՝ Շոն, ընդգծելու համար երկու անուններու նմանաձայնութիւնը։ Այդ ատենէն ի վեր Քոնէրի նախընտրեց գործածել իր երկրորդ անունը։ Քոնէրիի առաջին գործը եղած է կաթնավաճառութիւնը Էտինպուրկի «Սենթ Քաթպերթս» կոոպերատիւ ընկերութեան մէջ։ 2009-ին ան հաճոյքով կը յիշէր տաքսիի մը մէջ տեղի ունեցած զրոյց մը.<blockquote>«Երբ Էտինպուրկի ֆիլմի փառատօնի մը ընթացքին թաքսի նստեցայ, վարորդը ապշած էր, որ ես կրնայի անուանել մեր անցած բոլոր փողոցները։ «Ինչպէ՞ս»՝ հարցուց ան։ «Պատանի եղած ատենս հոս կաթ կը բաժնէի», ըսի։ «Իսկ հիմա ի՞նչ գործ կ ընես»։ Ասոր պատասխանելը բաւական դժուար էր»։</blockquote>1946-ին, 16 տարեկան հասակին, Քոնէրի միացաւ Թագաւորական Ծովուժին, որուն ընթացքին ան երկու դաջուածք ըրաւ։ Քոնէրիի պաշտօնական կայքը կը նշէ. ''«Ի տարբերութիւն շատ մը դաջուածքներու, իրենն որեւէ թեթեւամտութիւն չէին արտայայտեր. անոնք կ՛արտացոլէին իր կեանքի երկու նուիրումները՝ ընտանիքը եւ Սկովտիան։ Մէկ դաջուածքը հօրն ու մօրը ձօնուած է՝ «Մայրս եւ Հայրս», իսկ միւսը ինքնաբացատրական է՝ «Սկովտիան Յաւերժ»»''։ Ան մարզումներ ստացաւ Փորթսմութի ծովային հրետանային դպրոցին մէջ եւ հակաօդային անձնակազմին հետ։ Աւելի ուշ ան նշանակուեցաւ իբրեւ նաւաստի «HMS Formidable» ռազմանաւին վրայ։ Քոնէրի 19 տարեկանին բժշկական պատճառներով (տասներկումատնեայ աղիքի խոց) արձակուեցաւ ծովուժէն. ասիկա հիւանդութիւն մըն էր, որմէ տառապած էին իր ընտանիքի նախորդ սերունդներու տղամարդկանց մեծ մասը։ Անկէ ետք ան վերադարձաւ կոոպերատիւ եւ գործեց իբրեւ բեռնատարի վարորդ, լողավազանի փրկարար, բանուոր, բնորդ (model) Էտինպուրկի Արուեստի Քոլէճին համար, ինչպէս նաեւ դագաղ փայլեցնող։ Բնորդութիւնը իրեն ժամական 15 շիլինկ կը ապահովէր։ Նկարիչ Ռիչարտ Տէմարքոն, որ այն ատեն ուսանող էր եւ Քոնէրիի վաղ շրջանի քանի մը նկարները գծած էր, զինք նկարագրեց իբրեւ «շատ ուղղամիտ, քիչ մը ամչկոտ, բառերով չնկարագրուող չափազանց գեղեցիկ՝ իսկական Ատոնիս մը»։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան]] gfqifek4cgk8313y4k7y44fb3wjwnk3 252972 252971 2026-07-23T10:02:44Z Maral Dikbikian 4797 252972 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Շոն Քոնըրի''' ({{Lang-en|Thomas Sean Connery}}, {{ԱԾ}}), սկովտիացի դերասան։ [[Միացեալ Նահանգներու Տիեզերական Ուժեր|Միացեալ նահանգներու]], [[Մեծ Բրիտանիա|Մեծ Բրիտանիոյ]], [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] եւ շարք մը այլ երկրներու պետական պարգեւներու դափնեկիր։ Յատկապէս յայտնի է իբրեւ Ճէյմս Պոնտի դերը կատարող առաջին դերասան։ Ան առաջին անգամ մարմնաւորեց այդ դերը «Տոքթոր Նօ» (1962) ժապաւէնին մէջ եւ շարունակեց հանդէս գալ իբրեւ Պոնտ «Էօն Փրոտաքշընզ»-ի (Eon Productions) արտադրած հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ «Սիրով՝ Ռուսիայէն» (1963), «Կոլտֆինկըր» (1964), «Թանտըրպոլ» (1965), «Միայն Երկու Անգամ Կ'ապրիս» (1967) եւ «Ալմաստները Յաւերժ Են» (1971)։ Պոնտի շարքին մէջ իր վերջին հանդէս գալը եղաւ «Էրբէք Մի՛ Ըսեր Երբեք» (1983) ֆիլմով, որ «Էօն»-ի կողմէ չէր արտադրուած։ Քոնըրի ծանօթ է նաեւ այնպիսի բեմադրիչներու հետ իր գործակցութեամբ, ինչպիսիք են Ալֆրէտ Հիչքոքը, Սիտնի Լիւմէթը եւ Ճոն Հիւսթընը։ Այն ֆիլմերէն, որոնց մէջ Քոնըրի նկարահանուեցաւ, կարելի է յիշել «Մարնի» (1964), «Բլուրը» (1965), «Ոճիրը» (1973), «Սպանութիւն Արեւելեան Մարդատար Գնացքին Մէջ» (1974) եւ «Մարդը, Որ Կուզէր Թագաւոր Ըլլալ» (1975) ժապաւէնները։ Ան նաեւ դերասանած է հետեւեալ ֆիլմերուն մէջ՝ «Ռոպին Եւ Մերիան» (1976), «Չափազանց Հեռու Կամուրջ Մը» (1977), «Ժամանակի Աւազակները» (1981), «Լեռնականը», «Վարդին Անունը» (երկուքն ալ՝ 1986), «Ինտիանա Ճոնզ Եւ Վերջին Խաչակրաց Արշաւանքը» (1989), ««Կարմիր Հոկտեմբեր»-ի Որսը» (1990), «Վիշապի Սիրտը», «Ժայռը» (երկուքն ալ՝ 1996) եւ «Փնտռելով Ֆորեսթըրը» (2000)։ Իր վերջին դերերը կինոյի մէջ եղան «Անսովոր Ճենթլմեններու Լիկան» (2003) եւ «Սէր Պիլի» (2012) ֆիլմերը<ref>{{Citation|title=Sean Connery|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_Connery&oldid=1365303671|date=2026-07-21|accessdate=2026-07-23|language=en}}</ref>։ Քոնըրի արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու։ «Անձեռնմխելիները» (1987) ֆիլմին մէջ իր դերին համար ան ստացած է Օսքար մրցանակ՝ երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասանի համար (դառնալով առաջին սկովտիացի դերասանը, որ գլխաւոր Օսքար մը կը շահի) եւ Ոսկէ Կլոպուս մրցանակ՝ երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասան անուանակարգին մէջ։ Նոյն տարին, «Վարդին Անունը» ֆիլմին մէջ իր դերին համար, Քոնըրի ստացաւ BAFTA-ի մրցանակը՝ գլխաւոր դերի լաւագոյն դերասանի համար։ Իբրեւ «Արուեստ» (Art) թատերախաղի արտադրիչ՝ ան 1998-ին շահեցաւ Թոնի մրցանակը՝ լաւագոյն թատերախաղի համար<ref>"100 BAFTA Moments – Sean Connery's Emotional Reaction to Receiving the BAFTA Fellowship". British Academy of Film and Television Arts. 23 January 2015. Retrieved 31 October 2020.</ref>։ Քոնըրի ստացած է նաեւ պատուաւոր տիտղոսներ, ինչպէս՝ Սեսիլ Պ. ՏըՄիլի մրցանակը 1987-ին, BAFTA-ի Պատուոյ Անդամութիւնը (Fellowship) 1998-ին եւ Քենետի Կեդրոնի Պատուոյ Շքանշանը 1999-ին։ Ֆրանսայի մէջ ան արժանացած է Արուեստից եւ Գրականութեան Շքանշանի Կոմանտորի տիտղոսին, իսկ 2000 թուականի Նոր Տարուայ Պարգեւատրումներուն ընթացքին Եղիսաբէթ Բ. Թագուհիին կողմէ ասպետի տիտղոս ստացած է՝ թատերական արուեստին մատուցած իր ծառայութիւններուն համար<ref>"Sir Sean's pride at knighthood". BBC News. 5 July 2000. Retrieved 15 March 2019.</ref>։ == Կենսագրական գիծեր<ref>{{Citation|title=Sean Connery|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_Connery&oldid=1365303671|date=2026-07-21|accessdate=2026-07-23|language=en}}</ref> == Ծնած է [[Սկովտիա|Սկովտիոյ]] [[Էտինպուրկ|Էտինպուրկի]] «Ռոյալ Մաթերնիթի» հիւանդանոցը, 1930 Օգոստոս 25-ին. ան անուանուած է իր հօրենական մեծ հօր անունով։ Քոնըրի կէս-իռլանտացի եւ կէս-սկովտիացի ծագում ունէր։ Ան մեծցած է Ֆաունթընպրիճի թիւ 176 շէնքին մէջ, որ այժմ քանդուած է։ Իր մայրը՝ Եւֆեմիա ՄաքՊէյն «Էֆի» ՄաքԼին, մաքրուհի էր։ Հայրը՝ Ճոզէֆ Քոնըրի, գործարանի բանուոր եւ բեռնատարի վարորդ էր<ref>"Case Study 1 – Sean Connery – James Bond". ''familyrelatives.com''. Treequest Limited. Archived from the original on 22 August 2012. Retrieved 6 August 2012.</ref>։ Իր հօրենական մեծ-մեծ ծնողներէն երկուքը 19-րդ դարու կէսերուն Իռլանտայի Ուեքսֆորտ քաղաքէն գաղթած էին Սկովտիա, իսկ իր մեծ-հայրը՝ Ճէյմս Քոնըրի, իռլանտացի թափառաշրջիկ (Irish Traveller) էր։ Ընտանիքին մնացեալ մասը սկովտիական ծագում ունէր, իսկ մօրենական մեծ-մեծ ծնողները Սկովտիայի Ֆայֆ եւ Սքայ կղզիի Ուիկ շրջաններէն կէլէրէն խօսողներ էին։ Հայրը կաթոլիկ էր, իսկ մայրը՝ բողոքական։ Քոնըրի ունէր կրտսեր եղբայր մը՝ Նիլ անունով, եւ պատանեկութեան տարիներուն ընդհանրապէս կը կոչուէր «Թոմի»։ Նախակրթարանին մէջ թէեւ կարճահասակ էր, սակայն 12 տարեկանին մօտ արագօրէն հասակ նետեց՝ 18 տարեկանին հասնելով իր ամբողջական՝ 188 սմ. հասակին։ Քոնըրի պատանեկան տարիներուն ծանօթ էր իբրեւ «Մեծ Թամ» (Big Tam)։ Ան ունէր Շէյմըս անունով իռլանտացի մանկութեան ընկեր մը. երբ երկուքը միասին ըլլային, զիրենք ճանչցողները Քոնըրին կը կոչէին իր երկրորդ անունով՝ Շոն, ընդգծելու համար երկու անուններու նմանաձայնութիւնը։ Այդ ատենէն ի վեր Քոնըրի նախընտրեց գործածել իր երկրորդ անունը<ref>Brent, Harry (18 August 2021). "Five things you never knew about Sean Connery's Irish roots". ''The Irish Post''. Archived from the original on 18 August 2021.</ref>։ Քոնըրիի առաջին գործը եղած է կաթնավաճառութիւնը Էտինպուրկի «Սենթ Քաթպերթս» կոոպերատիւ ընկերութեան մէջ։ 2009-ին ան հաճոյքով կը յիշէր տաքսիի մը մէջ տեղի ունեցած զրոյց մը.<blockquote>«Երբ Էտինպուրկի ֆիլմի փառատօնի մը ընթացքին թաքսի նստեցայ, վարորդը ապշած էր, որ ես կրնայի անուանել մեր անցած բոլոր փողոցները։ «Ինչպէ՞ս»՝ հարցուց ան։ «Պատանի եղած ատենս հոս կաթ կը բաժնէի», ըսի։ «Իսկ հիմա ի՞նչ գործ կ ընես»։ Ասոր պատասխանելը բաւական դժուար էր»<ref>Connery, Sean; Grigor, Murray (2009). ''Being a Scot''. Phoenix Illustrated. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-7538-2631-7</bdi>.</ref>։</blockquote>1946-ին, 16 տարեկան հասակին, Քոնըրի միացաւ Թագաւորական Ծովուժին, որուն ընթացքին ան երկու դաջուածք ըրաւ։ Քոնըրիի պաշտօնական կայքը կը նշէ. ''«Ի տարբերութիւն շատ մը դաջուածքներու, իրենն որեւէ թեթեւամտութիւն չէին արտայայտեր. անոնք կ՛արտացոլէին իր կեանքի երկու նուիրումները՝ ընտանիքը եւ Սկովտիան։ Մէկ դաջուածքը հօրն ու մօրը ձօնուած է՝ «Մայրս եւ Հայրս», իսկ միւսը ինքնաբացատրական է՝ «Սկովտիան Յաւերժ»»''։ Ան մարզումներ ստացաւ Փորթսմութի ծովային հրետանային դպրոցին մէջ եւ հակաօդային անձնակազմին հետ։ Աւելի ուշ ան նշանակուեցաւ իբրեւ նաւաստի «HMS Formidable» ռազմանաւին վրայ։ Քոնըրի 19 տարեկանին բժշկական պատճառներով (տասներկումատնեայ աղիքի խոց) արձակուեցաւ ծովուժէն. ասիկա հիւանդութիւն մըն էր, որմէ տառապած էին իր ընտանիքի նախորդ սերունդներու տղամարդկանց մեծ մասը։ Անկէ ետք ան վերադարձաւ կոոպերատիւ եւ գործեց իբրեւ բեռնատարի վարորդ, լողավազանի փրկարար, բանուոր, բնորդ (model) Էտինպուրկի Արուեստի Քոլէճին համար, ինչպէս նաեւ դագաղ փայլեցնող։ Բնորդութիւնը իրեն ժամական 15 շիլինկ կը ապահովէր։ Նկարիչ Ռիչարտ Տէմարքոն, որ այն ատեն ուսանող էր եւ Քոնըրիի վաղ շրջանի քանի մը նկարները գծած էր, զինք նկարագրեց իբրեւ «շատ ուղղամիտ, քիչ մը ամչկոտ, բառերով չնկարագրուող չափազանց գեղեցիկ՝ իսկական Ատոնիս մը»։ Քոնըրի մարմնամարզութեամբ սկսաւ զբաղիլ 18 տարեկանին, իսկ 1851-էն սկսեալ ծանրօրէն կը մարզուէր Էլինկթընի հետ, որ Բրիտանական Բանակի նախկին մարզիչ էր։ Թէեւ իր պաշտօնական կայքը կը նշէ, որ ան երրորդ հանդիսացած է 1950-ի «Միսթըր Եունիվըրս» (Mr. Universe) մրցոյթին, աղբիւրներուն մեծ մասը զինք կը տեղադրեն 1953-ի մրցաշարքին՝ կամ երիտասարդներու կարգին մէջ երրորդ, կամ ալ բարձրահասակներու դասակարգման մէջ տեղ չգրաւած։ Քոնըրի ըսած է, որ շուտով հրաժարած է մարմնամարզութենէն, երբ անդրադարձած է, որ ամերիկացիները յաճախ կը յաղթէին իրեն՝ մկանային լոկ չափերու պատճառով, եւ ի տարբերութիւն իրեն, անոնք կը հրաժարէին որեւէ մարզական գործունէութենէ, որ կրնար պատճառ դառնալ մկանային զանգուածի կորուստի։ Քոնըրի նաեւ խանդավառ ֆութպոլիստ էր. իր երիտասարդութեան տարիներուն խաղցած է «Պոնիրիկ Ռոուզ» խումբին մէջ։ Իրեն առաջարկուած է փորձաշրջան անցնիլ «Իսթ Ֆայֆ»-ի հետ։ «Հարաւային Խաղաղականը» (South Pacific) ներկայացման պտոյտներուն ընթացքին, Քոնըրի մասնակցեցաւ ֆութպոլի խաղի մը տեղական խումբի մը դէմ, որուն կ հետեւէր «Մանչեսթըր Եունայթըտ»-ի մարզիչ Մէթ Պասպին։ Ըստ տեղեկութիւններու, Պասպի տպաւորուած էր իր ֆիզիքական ուժով եւ խաղէն անմիջապէս ետք Քոնըրիին առաջարկեց շաբաթական 25 փաունտ արժողութեամբ պայմանագիր մը։ Քոնըրի ըսած է, որ փորձութեան մէջ էր ընդունելու առաջարկը, բայց կը յիշէ. ''«Անդրադարձայ, որ բարձրամակարդակ ֆութպոլիստի մը ասպարէզը կրնայ աւարտիլ 30 տարեկանին, իսկ երէց արտէն 23 տարեկան էի։ Որոշեցի դերասան դառնալ, եւ ասիկա իմ ամէնախելացի քայլերէս մէկը եղաւ»''<ref>"Scottish Junior Football Association > Mud & Glory > Sean Connery". Mud & Glory. April 2005. Archived from the original on 2 June 2015. Retrieved 21 October 2012.</ref>։ == Անձնական Կեանք<ref>{{Citation|title=Sean Connery|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_Connery&oldid=1365303671|date=2026-07-21|accessdate=2026-07-23|language=en}}</ref> == 1950-ականներու կէսերուն «Հարաւային Խաղաղականը» (South Pacific) ներկայացման բեմադրութեան ընթացքին, Քոնըրի մտերմութիւն ունեցաւ հրեայ, «պալերինայի մարմնաձեւով մութ մազերով գեղեցկուհի» Քէրոլ Սոփելի հետ, սակայն աղջկան ընտանիքը զինք հեռու պահեց անկէ։ Անկէ ետք ան մտերմացաւ Ճուլի Համիլթընի հետ, որ վաւերագրական ֆիլմերու բեմադրիչ եւ կանանց իրաւունքներու պաշտպան Ճիլ Քրէյկիի դուստրն էր։ Քոնըրիի կոշտ արտաքինն ու կոպիտ հմայքը նկատի ունենալով՝ Համիլթըն սկզբնապէս զինք տհաճ անձնաւորութիւն համարած էր եւ հրապուրուած չէր անով, մինչեւ որ զինք տեսաւ սկովտիական ազգային տարազով (kilt)՝ զայն հռչակելով իր կեանքին մէջ տեսած ամէնագեղեցիկ երեւոյթը։ Ան փոխադարձ համակրանք ունեցաւ նաեւ ճազ երգչուհի Մաքսին Տանիելզի հետ, որուն հանդիպած էր թատրոնի մէջ աշխատած ատեն։ Քոնըրի փորձեց մոտենալ իրեն, սակայն երգչուհին ըսաւ, որ ինք արդէն ամուսնացած է եւ ունի դուստր մը<ref>Yule 1992, p.&nbsp;37.</ref>։ Քոնըրի ամուսնացած էր աւստրալիացի դերասանուհի Տայան Սիլենթոյի հետ 1962-էն 1973 թուականներուն, թէեւ անոնք առանձնացած էին արդէն 1971-ին։ Անոնք ունեցան որդի մը՝ դերասան Ճէյսըն Քոնըրին։ Քոնըրի նկարազարդած է Սիլենթոյի 1967-ի «Դաւադիրը» (The Manipulator) վէպին կողքը։ 1970-ականներու սկիզբը Քոնըրի մտերմութիւններ ունեցաւ Տայան Քէնընի, Ճիլ Սենթ Ճոնի, Լանա Ուուտի, Քէրոլ Մալորիի եւ Մակտա Քոնոփքայի հետ։ 2006-ին հրատարակուած իր ինքնակենսագրութեան մէջ Սիլենթոն պնդեց, որ Քոնըրի իրենց յարաբերութեան ընթացքին զինք հոգեպէս եւ ֆիզիքապէս բռնութեան ենթարկած է։ 2006-ին Քոնըրի չեղարկեց իր մասնակցութիւնը Սկովտիոյ Խորհրդարանին մէջ նախատեսուած հանդիպումին՝ կանանց հանդէպ բռնութիւնը պաշտպանելու մեղադրանքներուն շուրջ ծագած վէճերուն պատճառով։ 1965-ին «Playboy» պարբերականը կը մէջբերէր Քոնըրիի հետեւեալ խօսքը. ''«Չեմ կարծեր, որ կնոջ մը հարուածելու մէջ որեւէ սխալ բան կայ, թէեւ չեմ առաջարկեր զայն ընել նոյն ձեւով, ինչպէս տղամարդու մը կը հարուածէք»''։ 1993-ին «Vanity Fair»-ին տուած հարցազրոյցին մէջ ալ ան ըսած էր. ''«Կան կանայք, որոնք հարցը մինչեւ ծայրահեղութեան կը հասցնեն։ Ասիկա այն է, ինչ իրենք կը փնտռեն՝ վերջնական բախումը։ Անոնք ապտակ մը կ՛ուզեն»''։ 2006-ին Քոնըրի հրաժարեցաւ կանանց հարուածելու մասին իր նախկին հաստատումներէն՝ պնդելով, որ իր խօսքերը բնագիրէն դուրս մէջբերուած են եւ շեշտելով. ''«Ես չեմ հաւատար, որ կանանց հանդէպ որեւէ աստիճանի բռնութիւն երբեւէ արդարացուած ըլլայ որեւէ պարագայի։ Վերջակէտ»''<ref>"Connery: to hit a woman is wrong". ''The Times''. Retrieved 6 November 2020.</ref>։ Քոնըրի ամուսնացած էր ֆրանս-մարոքցի նկարչուհի Միշլին Ռոքպրիւնի հետ (ծնած 4 Ապրիլ 1929-ին) 1975-էն մինչեւ իր մահը։ Այս ամուսնութիւնը դիմացաւ նոյնիսկ 1980-ականներու վերջաւորութեան Քոնըրիի եւ երգչուհի ու երգահան Լինսի տը Փոլի միջեւ եղած յայտնի կապին, որմէ ետք երգչուհին զղջաց՝ ընտանեկան բռնութեան վերաբերեալ Քոնըրիի տեսակէտներուն պատճառով<ref>"Pop star Lynsey de Paul reveals the truth about her love-life". ''Evening Standard''. 10 April 2007. Retrieved 3 June 2020.</ref>։ 1979-էն ի վեր Քոնըրի սեփականատէրն էր Ֆրանսայի հարաւը գտնուող «Տոմէն տը Թեր Պլանշ» կալուածքին։ Ան 1999-ին զայն վաճառեց գերմանացի միլիառատէր գործարար Տիթմար Հոփին։ Ան արժանացած է պատուաւոր «Շոտան» (1-ին տան) աստիճանի՝ Կիոքուշին քարաթէի մէջ։ 1990-ականներուն Քոնըրի տեղափոխուեցաւ Պահամաներ. ան ապարանք մը ունէր Նիւ Փրովիտենսի Լայֆորտ Քի շրջանին մէջ։ Քոնըրի 2000 թուականի Յուլիս 5-ին Էտինպուրկի Հոլիրուտ պալատին մէջ տեղի ունեցած արարողութեան ընթացքին Եղիսաբէթ Բ. Թագուհիին կողմէ ասպետի տիտղոս ստացաւ։ Ան ասպետութեան առաջադրուած էր նաեւ 1997-ին եւ 1998-ին, սակայն այդ առաջադրումները, ըստ տեղեկութիւններու, վետոյի ենթարկուած էին Տոնալտ Տիւարի կողմէ՝ Քոնըրիի քաղաքական տեսակէտներուն պատճառով։ Քոնըրի առանձնատուն մը ունէր Հունաստանի Քրանիտի շրջանին մէջ։ Իր դրացին էր Նիտերլանտներու Ուիլեմ-Ալեքսանտր Թագաւորը, որուն հետ ան կը կիսէր ուղղաթիռի հարթակը։ Մայքլ Քէյն (որ 1975-ին Քոնըրիի հետ նկարահանուած էր «Մարդը, Որ Կուզէր Թագաւոր Ըլլալ» ֆիլմին մէջ) Քոնըրիի ամէնամտերիմ ընկերներէն մէկն էր։ Մեծնալու ընթացքին Քոնըրի կը զօրակցէր սկովտիական «Սելթիք» (Celtic F.C.) ֆութպոլի ակումբին, որուն հետ զինք ծանօթացուցած էր իր հայրը՝ ըլլալով թիմին մշտական երկրպագուն։ Աւելի ուշ, Քոնըրի իր համակրանքը փոխանցեց «Սելթիք»-ի գլխաւոր մրցակիցին՝ «Ռէյնճըրզ»-ին (Rangers F.C.), այն բանէն ետք, երբ մտերիմ ընկերացաւ թիմի նախագահ Տէյվիտ Մըրէյի հետ։ Ան նաեւ խանդավառ կոլֆ խաղցող էր, որուն հետ ծանօթացած էր իր ընկերոջ՝ Իէն Սթիւըրթի միջոցով։ Անգլիացի արհեստավարժ կոլֆիստ Փիթըր Օլիս Քոնըրիին կոլֆի դասեր տուաւ 1964-ի Ճէյմս Պոնտի «Կոլտֆինկըր» ֆիլմի նկարահանումներէն առաջ, որ կը ներառէր տեսարան մը, ուր Քոնըրի, իբրեւ Պոնտ, կոլֆ կը խաղար ոսկիի մագնատ Օրիք Կոլտֆինկըրի դէմ Պաքինկհամշիրի «Սթոք Փարք» կոլֆի ակումբին մէջ։ Կոլֆի այդ տեսարանին մէջ ան հագած էր Slazenger ապրանքանիշի V-աձեւ վզով սվիթըր մը, որուն հետ Քոնըրի ասոցուեցաւ իր ազատ ատեն կոլֆ խաղալու ընթացքին, իսկ բաց մոխրագոյնը իր սիրելի գոյնն էր։ Մեծ ախոյեանութեանց ռեկորդակիր եւ կոլֆի դաշտերու ձեւաւորող Ճէք Նիքլաուս ըսած է. ''«Ան կը սիրէր կոլֆի խաղը. Շոն բաւական լաւ կոլֆիստ էր։ Մենք միասին խաղցած ենք քանի մը անգամ։ 1993-ի Մայիսին, Շոն եւ լեգենդար վարորդ Ճէքի Սթիւըրթ ինծի օգնեցին բանալու Սկովտիոյ Կլենիկլզի PGA Centenary Course դաշտի մեր նախագիծը»''<ref>""The best" – Jack Nicklaus pays tribute to Sir Sean Connery". Bunkered. Retrieved 4 November 2020.</ref>։ == Մահ Եւ Ժառանգութիւն<ref>{{Citation|title=Sean Connery|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_Connery&oldid=1365303671|date=2026-07-21|accessdate=2026-07-23|language=en}}</ref> == Քոնըրի մահացաւ իր քունին մէջ՝ 2020 Հոկտեմբեր 31-ին, 90 տարեկան հասակին, Պահամաներու Նասաու քաղաքի Լայֆորտ Քի համայնքին մէջ գտնուող իր տան մէջ։ Իր մահուան մասին յայտնեցին ընտանիքը եւ «Eon Productions»-ը. թէեւ անոնք չհրապարակեցին մահուան պատճառը, իր որդին՝ Ճէյսընը, ըսաւ, որ ան որոշ ժամանակէ ի վեր անհանգիստ էր։ Օր մը ետք, իր այրին յայտնեց, որ ան իր կեանքի վերջին տարիներուն տառապած էր ծերունական հիւանդութենէ (dementia)։ Քոնըրիի մահուան վկայականը TMZ-ի կողմէ ձեռք բերուեցաւ մահէն ամիս մը ետք, ուր իբրեւ մահուան պատճառ նշուած էր թոքաբորբը եւ շնչառական անբաւարարութիւնը, իսկ մահուան ժամը՝ առաւօտեան 1:30-ին։ Իր աճիւնը կիզուեցաւ (cremated), իսկ մոխիրը 2022-ին ցրուեցաւ Սկովտիոյ մէջ՝ չհրապարակուած վայրերու մէջ։ Իր մահուան լուրէն ետք, ժամանցի ոլորտի բազմաթիւ գործընկերներ եւ դէմքեր իրենց յարգանքի տուրքը մատուցեցին Քոնըրիին, որոնց շարքին էին Սէմ Նիլը, Նիկոլաս Քէյճը, Ռոպերթ Տէ Նիրոն, Մայքլ Պէյը, Թիփի Հետրենը, Ալեք Պոլտուինը, Հիւ Ճէքմանը, Ճորճ Լուքասը, Շիրլի Պէյսին, Քեւին Քոսթնըրը, Առնոլտ Շուարցնեկերը, Քէթրին Զէթա-Ճոնզը, Պարպրա Սթրէյսանտը, Ճոն Քլիզը, Ճէյն Սիմորը եւ Հարիսըն Ֆորտը, ինչպէս նաեւ Պոնտի նախկին դերասաններ Ճորճ Լէյզընպին, Թիմոթի Տալթընը, Փիրս Պրոսնանը, Տանիէլ Քրէյկը եւ հանգուցեալ Ռոճըր Մուրի ընտանիքը։ Քոնըրիի երկարամեայ ընկերը՝ Մայքլ Քէյնը, զինք կոչեց «մեծ աստղ, փայլուն դերասան եւ հրաշալի ընկեր»։ Ճէյսըն Պոնտի արտադրիչներ Մայքլ Կ. Ուիլսընն ու Պարպրա Պրոքոլին հանդէս եկան հաղորդագրութեամբ՝ նշելով, որ Քոնըրի «յեղափոխեց աշխարհը տպաւորիչ ու սրամիտ կերպով մարմնաւորելով սեքսի եւ քարիզմաթիք գաղտնի գործակալին։ Ան անասկած մեծապէս պատասխանատու է ֆիլմաշարի յաջողութեան համար, եւ մենք յաւերժ երախտապարտ պիտի ըլլանք իրեն»։ 2004-ին, բրիտանական «Sunday Herald»-ի հարցախոյզի մը համաձայն, Քոնըրին ճանչցուեցաւ իբրեւ «Ապրող Ամէնամեծ Սկովտիացին», իսկ 2011-ի «EuroMillions»-ի հարցում մը զինք անուանեց «Սկովտիոյ Ապրող Ամէնամեծ Ազգային Գանձը»։ 1989-ին «People» պարբերականին կողմէ ան ընտրուեցաւ «Ապրող Ամէնասեքսի Տղամարդը», իսկ 1999-ին՝ «Դարաշրջանի Ամէնասեքսի Տղամարդը»։ Եթէ ներառուի նաեւ «Eon»-ի կողմէ չարտադրուած «Էրբէք Մի՛ Ըսեր Երբեք» ֆիլմը, Քոնըրի Ռոճըր Մուրի հետ կը կիսէ Ճէյսըն Պոնտին ամէնաշատ մարմնաւորելու ռեկորդը (յօգուտ իւրաքանչիւրին՝ 7-ական ֆիլմ)։ 1965 Յունիսին «Time» պարբերականը նկատեց. «Ճէյսըն Պոնտը վերածուած է տասնամեակի զանգուածային պաշտամունքի ամէնամեծ հերոսին»։ 2024-ին, Էտինպուրկի Միջազգային Ֆիլմի Փառատօնը հիմնեց ամէնամեայ մրցանակ մը՝ ի պատիւ Քոնըրիի։ «Շոն Քոնըրիի Անուան Լիամետրաժ Ֆիլմերու Վարպետութեան Մրցանակը» (Sean Connery Prize for Feature Filmmaking Excellence) 50,000 անգլիական փաունտ արժողութեամբ պարգեւ մըն է, որ կը տրուի այն ֆիլմի ստեղծագործողներուն, որոնք կ ընտրուին հանդիսատեսի քուէարկութեամբ՝ իւրաքանչիւր տարի փառատօնի ընթացքին իրենց համաշխարհային առաջին ցուցադրութիւնը ունեցող տասնեակ մը լիամետրաժ ֆիլմերու ցանկէն<ref>"Edinburgh International Film Festival launches Sean Connery award". BBC News. 14 February 2024. Retrieved 15 February 2024.</ref>։ == Ֆիլմագրութիւն<ref>{{Citation|title=Sean Connery|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_Connery&oldid=1365303671|date=2026-07-21|accessdate=2026-07-23|language=en}}</ref> == === Մրցանակներ Եւ Պատուոյ Տիտղոսներ === {| class="wikitable" |'''Տարի''' |'''Մրցանակ''' |'''Անուանակարգ''' |'''Ծրագիր / Ֆիլմ''' |'''Արդիւնք''' |- |'''1987''' |Օսքար (Academy Awards) |Երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասան |Անձեռնմխելիները (''The Untouchables'') |'''Յաղթած''' |- |'''1987''' |Բրիտանական կինոյի եւ թատերական արուեստի ակադեմիայի մրցանակ (BAFTA) |Գլխաւոր դերի լաւագոյն դերասան |Վարդին Անունը (''The Name of the Rose'') |'''Յաղթած''' |- |'''1987''' |BAFTA |Երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասան |Անձեռնմխելիները (''The Untouchables'') |Առաջադրուած |- |'''1989''' |BAFTA |Երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասան |Ինտիանա Ճոնզ Եւ Վերջին Խաչակրաց Արշաւանքը (''Indiana Jones and the Last Crusade'') |Առաջադրուած |- |'''1990''' |BAFTA |Գլխաւոր դերի լաւագոյն դերասան |«Կարմիր Հոկտեմբեր»-ի Որսը (''The Hunt for Red October'') |Առաջադրուած |- |'''1998''' |BAFTA Fellowship |Պատուոյ Անդամութիւն |— |'''Պարգեւատրուած''' |- |'''1965''' |Ոսկէ Կլոպուս (Golden Globe) |Հենրիէթա մրցանակ (Համաշխարհային կինոյի սիրելին — տղամարդ) |— |Առաջադրուած |- |'''1968''' |Ոսկէ Կլոպուս |Հենրիէթա մրցանակ (Համաշխարհային կինոյի սիրելին — տղամարդ) |— |Առաջադրուած |- |'''1972''' |Ոսկէ Կլոպուս |Հենրիէթա մրցանակ (Համաշխարհային կինոյի սիրելին — տղամարդ) |— |'''Յաղթած''' |- |'''1987''' |Ոսկէ Կլոպուս |Երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասան — Գեղարուեստական ֆիլմ |Անձեռնմխելիները (''The Untouchables'') |'''Յաղթած''' |- |'''1989''' |Ոսկէ Կլոպուս |Երկրորդական պլանի լաւագոյն դերասան — Գեղարուեստական ֆիլմ |Ինտիանա Ճոնզ Եւ Վերջին Խաչակրաց Արշաւանքը (''Indiana Jones and the Last Crusade'') |Առաջադրուած |- |'''1995''' |Ոսկէ Կլոպուս |Սեսիլ Պ. ՏըՄիլի անուան պատուոյ մրցանակ |— |'''Պարգեւատրուած''' |- |'''1998''' |Թոնի մրցանակ (Tony Awards) |Լաւագոյն թատերախաղ (իբրեւ արտադրիչ) |Արուեստ (''Art'') |} == Պատուոյ Տիտղոսներ Եւ Շքանշաններ<ref>{{Citation|title=Sean Connery|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_Connery&oldid=1365303671|date=2026-07-21|accessdate=2026-07-23|language=en}}</ref> == * '''1987''' '''-''' Ֆրանսայի Արուեստից եւ Գրականութեան Շքանշանի Կոմանտորի տիտղոս (Commander of the Order of Arts and Letters)<ref>{{Citation|title=Connery, Sir Sean, (25 Aug. 1930–31 Oct. 2020), actor|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u11650|publisher=Oxford University Press|date=2007-12-01|accessdate=2026-07-23|isbn=978-0-19-954089-1}}</ref> * '''1999''' '''-''' Քենետի Կեդրոնի Պատուոյ Շքանշան (Kennedy Center Honors)<ref>{{Citation|title=Connery, Sir Sean, (25 Aug. 1930–31 Oct. 2020), actor|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u11650|publisher=Oxford University Press|date=2007-12-01|accessdate=2026-07-23|isbn=978-0-19-954089-1}}</ref> * '''2000''' '''-''' Ասպետութեան տիտղոս (Knighthood)՝ Եղիսաբէթ Բ. Թագուհիին կողմէ<ref>{{Citation|title=White, Sir Adrian (Edwin), (born 25 July 1942), Founder Chairman, Biwater Holdings Ltd (formerly Biwater plc), since 1968; Governor of the BBC, 1995–2000|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u39536|publisher=Oxford University Press|date=2007-12-01|accessdate=2026-07-23}}</ref> * '''2005''' '''-''' Եւրոպական Կինոյի Ակադեմիայի մրցանակ՝ Կեանքի Ձեռքբերումներու Համար (European Film Awards Lifetime Achievement Award)<ref>{{Citation|title=LIFETIME ACHIEVEMENT AWARD|url=https://doi.org/10.2307/j.ctv1503gw1.45|publisher=Nebraska|date=2020-08-01|accessdate=2026-07-23|pages=273–290}}</ref> * '''2006''' '''-''' Ամերիկեան Կինոյի Ինստիտուտի (AFI) մրցանակ՝ Կեանքի Ձեռքբերումներու Համար (AFI Life Achievement Award)<ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.64628/ab.5dm3t95g6|title=Sean Connery: ‘Bond, James Bond’, but so much more|last=Chapman|first=James|date=2020-10-31|website=doi.org|accessdate=2026-07-23}}</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան]] hyhqrekl8z2khnrbvrxly3x8g3glep9 0 32263 252969 2026-07-23T09:28:01Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ռիչըրտ Պըրթըն''' ({{Lang-en|Richard Burton}}, {{ԱԾ}}), բրիտանացի դերասան: 2002 թուականին «BBC»-ի կողմէն կազմակերպուած հարցաթերթիկի արդիւնքներով ճանչցուած է պատմութեան 100 լաւագոյն բրիտանացիներէն մէկը։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Անգլիա|Անգլիոյ]] (Հարաւային Ու...»: 252969 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ռիչըրտ Պըրթըն''' ({{Lang-en|Richard Burton}}, {{ԱԾ}}), բրիտանացի դերասան: 2002 թուականին «BBC»-ի կողմէն կազմակերպուած հարցաթերթիկի արդիւնքներով ճանչցուած է պատմութեան 100 լաւագոյն բրիտանացիներէն մէկը։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Անգլիա|Անգլիոյ]] (Հարաւային Ուելս)։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան]] nf11h68ogap3vq9tfgtp88wp4xlsuzx 0 32264 252970 2026-07-23T09:47:09Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Միա Ֆարօ''' ({{Lang-en|Mia Farrow}}, {{ԱԾ}}), ամերիկացի դերասան եւ հանրային գործիչ։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Լոս Անճելըս|Լոս Անճլըս]], [[Քալիֆորնիա]]: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ]]»: 252970 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Միա Ֆարօ''' ({{Lang-en|Mia Farrow}}, {{ԱԾ}}), ամերիկացի դերասան եւ հանրային գործիչ։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Լոս Անճելըս|Լոս Անճլըս]], [[Քալիֆորնիա]]: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի դերասաններ]] 5xm6ivq5on05nq529l4fjj15b3cpct5