Wikipedia ibawiki https://iba.wikipedia.org/wiki/Lambar_Keterubah MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Spesyel Randau Penggena Randau penggena Wikipedia Randau Wikipedia Fail Randau fail MediaWiki Randau MediaWiki Templat Randau templat Bantu Randau bantu Kategori Randau kategori TimedText TimedText talk Modul Randau modul Acara Perbincangan acara Mahathir Mohamad 0 1732 20228 20222 2026-10-30T16:18:24Z Jang Edgar 20 20228 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[Malay styles and titles#Honorary styles|Yang Amat Berbahagia]] [[Malay styles and titles#Tun|Tun]] [[Physician|Dr.]] | native_name = {{Nobold|محاضير محمد}} | native_name_lang = ms-Arab | honorific-suffix = {{Post-nominals|country=MYS|size=100|SMN|DK I (Johor)|DK (Kedah)|DKNS|DK (Perlis)|DK I (Brunei)|DUK|SUMW|DUNM|DUPN|SPDK|SBS|SPMJ|DP|SSDK|SPNS|SSAP|SPCM|SSMT|PIS}} | image = Mahathir Mohamad 13112018 (cropped).jpg | caption = Mahathir maya taun 2018 | alt = | order = ke-4 enggau ke-7 | office = Menteri Besai Malaysia | monarch = {{Plainlist| * [[Muhammad V ari Kelantan|Muhammad V]] * [[Abdullah ari Pahang|Abdullah]] }} | deputy = [[Wan Azizah Wan Ismail]] | term_start = 10 Me 2018 | term_end = 24 Februari 2020 <br/> {{Small|Interim: 24 February – 1 March 2020}} | predecessor = [[Najib Razak]] | successor = [[Muhyiddin Yassin]] | deputy1 = {{Plainlist| * [[Musa Hitam]] * [[Ghafar Baba]] * [[Anwar Ibrahim]] * [[Abdullah Ahmad Badawi]] }} | monarch1 = {{Plainlist| * [[Ahmad Shah of Pahang|Ahmad Shah]] * [[Iskandar of Johor|Iskandar]] * [[Azlan Shah of Perak|Azlan Shah]] * [[Ja'afar of Negeri Sembilan|Ja'afar]] * [[Salahuddin of Selangor|Salahuddin]] * [[Sirajuddin of Perlis|Sirajuddin]] }} | term_start1 = 16 Julai 1981 | term_end1 = 31 Oktober 2003 | predecessor1 = [[Hussein Onn]] | successor1 = [[Abdullah Ahmad Badawi]] {{Collapsed infobox section begin|Political offices held|last=yes}} {{Infobox officeholder|embed=yes | office2 = Chairman ke-1 [[Homeland Fighter's Party]] | president2 = [[Mukhriz Mahathir]] | term_start2 = 12 Ogos 2020 | term_end2 = 17 Disember 2022 | predecessor2 = ''Pengawa ditumbuhka'' | successor2 = ''Position vacant'' | office3 = Chairman ke-1 [[Pakatan Harapan]] | president3 = Wan Azizah Wan Ismail | term_start3 = 14 July 2017 | term_end3 = 24 February 2020 | predecessor3 = ''Position established'' | successor3 = Anwar Ibrahim | office4 = Chairman of the [[Malaysian United Indigenous Party]] | president4 = Muhyiddin Yassin | term_start4 = 7 September 2016 | term_end4 = 28 May 2020{{#tag:ref|Disputed with Muhyiddin Yassin from 24 February to 28 May 2020|group=note}} | predecessor4 = ''Position established'' | successor4 = Muhyiddin Yassin (acting) | order5 = 5th | office5 = President of the United Malays National Organisation | deputy5 = {{Plainlist| * Musa Hitam * Ghafar Baba * Anwar Ibrahim * Abdullah Ahmad Badawi }} | term_start5 = 28 June 1981 | term_end5 = 31 October 2003 | predecessor5 = Hussein Onn | successor5 = Abdullah Ahmad Badawi {{Collapsed infobox section end}}}} | office6 = Ministerial roles | subterm6 = 1974–1978 | suboffice6 = [[Minister of Education (Malaysia)|Minister of Education]] | subterm7 = 1976–1981 | suboffice7 = [[Deputy Prime Minister of Malaysia|Deputy Prime Minister]] | subterm8 = 1978–1981 | suboffice8 = [[Minister of Trade and Industry (Malaysia)|Minister of Trade and Industry]] | subterm9 = 1981–1986 | suboffice9 = [[Minister of Defence (Malaysia)|Minister of Defence]] | subterm10 = 1986–1999 | suboffice10 = [[Minister of Home Affairs (Malaysia)|Minister of Home Affairs]] | subterm11 = 1998–1999 | suboffice11 = [[Minister of Finance (Malaysia)|Minister of Finance]] | subterm12 = 2001–2003 | suboffice12 = Minister of Finance | subterm13 = 2020 | suboffice13 = Acting Minister of Education | office14 = Other roles | subterm14 = 2003 | suboffice14 = [[Secretary-General of the Non-Aligned Movement]] | birth_name = Mahathir bin Mohamad | birth_date = {{Birth date and age|1925|07|10|df=y}} | birth_place = [[Alor Setar]], Kedah, [[Unfederated Malay States]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1925|07|10}} --> | death_place = <!-- Malaysia --> | nationality = Malaysia | party = {{Plainlist| * [[UMNO]] (1946{{Nbnd}}1969, 1972{{Nbnd}}2008, 2009{{Nbnd}}2016) * [[BERSATU]] (2017{{Nbnd}}2020) * [[PEJUANG]] (2020{{Nbnd}}2023) * [[PUTRA]] (since 2023) }} | otherparty = {{Plainlist| * [[Barisan Nasional|BN]] (1946{{Nbnd}}1969, 1972{{Nbnd}}2008, 2009{{Nbnd}}2016) * [[Pakatan Harapan|PH]] (2017{{Nbnd}}2020) * [[Gerakan Tanah Air|GTA]] (2022{{Nbnd}}2023) * [[Independent politician|Independent]] (1969{{Nbnd}}1972, 2008{{Nbnd}}2009, <!-- February–September --> 2016, <!-- May–August --> 2020, <!-- 10–25 February --> 2023) }} | father = {{Ill|Mohamad Iskandar|ms|Mohamad bin Iskandar}} | mother = Wan Tempawan Wan Hanapi | spouse = {{Marriage|[[Hasmah Mohamad Ali]]|1956}} | children = 7, nyengkaum [[Marina Mahathir|Marina]], [[Mokhzani Mahathir|Mokhzani]] enggau [[Mukhriz Mahathir|Mukhriz]] | relatives = [[Ismail Mohamed Ali]] (brother-in-law) | education = [[Sultan Abdul Hamid College]] | alma_mater = [[King Edward VII College of Medicine]] ([[Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery|MBBS]]) | profession = | occupation = {{Hlist|Politician|author|doctor}} | website = {{URL|https://thechedet.com}} | awards = [[List of awards and honours received by Mahathir Mohamad|Full list]] | signature = | residence = No. 58, [[Mines Resort City]], [[Seri Kembangan]], [[Selangor]], [[Malaysia]] }} Tun Dr. '''Mahathir bin Mohamad''' ([[Urup Jawi|Jawi]]: ‏'''محاضير بن محمد'''‎‎, <small>IPA:</small> [maˈhaðɪr bɪn moˈhamad]; ada maya 10 Julai 1925) tau mega dikelala enggau nama "'''Tun M'''" iya nya siku doktor enggau raban politik Malaysia ke megai pengawa [[Menteri Besai Malaysia]] ke-4 (1981-2003) enggau ke-7 (2018-2020). Gawa iya sepemayuh 2 kali enggau 24 taun nyadika iya Menteri Besai Malaysia ke pemadu lama begawa lalu orang keterubah ti megai pengawa nya 2 kali. Ada lalu dibesaika ba Alor Setar, Kedah, Mahathir nyulut ba sekula lalu nyadi lutur. Iya regas dalam Gerempung Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO) sebedau masuk parlimen Malaysia dalam taun 1964. Iya mangku pengawa sepenggal sebedau lenyau penuduk, udah nya labuh enggau Menteri Besai Tunku Abdul Rahman lalu dibuai ari UMNO. Dalam taun 1970, iya ngeluarka bup ''The Malay Dilemma''. Lebuh Abdul Rahman nyurutka diri, Mahathir masuk baru dalam UMNO enggau parlimen, lalu ditikika pangkat nyadi Menteri Pelajar ari taun 1974 ngagai 1978 enggau Menteri Dagang enggau Industri ari taun 1978 ngagai 1981. Iya nyadi sapit menteri besai dalam taun 1976 sebedau ngangkat sumpah nyadi menteri besai dalam taun 1978. 1981, gawa pengelama 22 taun. Maya Mahathir keterubah iya megai pengawa, Malaysia ngasaika pengawa moden enggau penumbuh ekonomi lebuh perintah iya ngepunka pengawa nyemilik industri enggau siri projek infrastruktur ti berani. Mahathir nyadi siku orang politik ke nguasa, menang lima kali beturut-turut ba pengawa bepilih besai sereta ngelaban orang ke ngelaban iya nyadi ketuai UMNO. Iya neruska polisi pro-bumiputera, lalu ngemataka Malaysia ti chukup jampat mansang baru ari krisis wang Asia taun 1997. Nyadi menteri besai, iya siku orang ti mantaika nilai enggau model pemansang Asia, lalu kelebih agi tebilang di serata dunya Islam. ==Pengidup tumu enggau pelajar== [[File:Tun Dr M house-zamwan.jpg|thumb|Endur Mahathir ada ba [[Alor Setar]]|200x200px]] [[File:Mahathir Mohamad in his schooldays, 1939.jpg|180px|thumb|Mahathir maya iya sekula suba, 1939]] Mahathir ada ba rumah apai indai iya ba Lorong Kilang Ais, [[Alor Setar]], indu nengeri [[Kedah]], maya 10 Julai 1925.<ref name="Wain8">{{Harvnb|Wain|2010|p=8}}</ref>{{#tag:ref|Mahathir's birth certificate gives his date of birth as 20 December. He was actually born on 10 July; his biographer Barry Wain explains that 20 December was an "arbitrary" date chosen by Mahathir's father for official purposes.<ref name="Wain8"/>|group=note}} Indai iya, Wan Tempawan Wan Hanapi, nya orang [[Melayu]] ari Kedah. Apai iya, Mohamad Iskandar, orang peturun Melayu-India ari [[Pulau Pinang]].<ref>{{Cite news |last=Lim |first=Ida |date=24 August 2024 |title=Dr Mahathir: I'm not ashamed to say I have some Indian blood, but I'm Malay |url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2024/08/27/dr-mahathir-im-not-ashamed-to-say-i-have-some-indian-blood-but-im-malay/ |access-date=27 August 2024 |work=Malay Mail}}</ref> Aki Mahathir ba piak apai datai ari [[Kerala]], India British. Iya nyadi menteri besai keterubah ke ukai ada dalam sebilik ti kaya tauka tebilang dalam sukut pengarap tauka politik.<ref>{{Harvnb|Wain|2010|pp=5–6}}</ref><ref>{{cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30D17F738540C718CDDA80994DB404482|title=New Malaysian Leader's Style Stirs Optimism|last=Perlez|first=Jane|date=2 November 2003|work=[[New York Times]]|access-date=12 January 2011}}</ref> Mohamad Iskandar nyadi pala sekula sekondari ti ngena jaku English, ti ngembuan status kelas tengah baruh reti nya bala anak indu iya enda ulih masuk sekula sekondari. Wan Tempawan semina ngembuan kaul ti jauh enggau bala kaban ari raban ari raban diraja Kedah. Kededua seduai iya udah kala bebini sebedau tu. Mahathir ada enggau enam iku menyadi setengah enggau dua iku menyadi penuh.<ref name="Wain4-5">{{Harvnb|Wain|2010|pp=4–5}}</ref> Rumah iya maya agi mit, ke bisi bilik tinduk bekunsi tunggal sereta nadai bekal karan, udah nya ditukar nyadi palan dagang temuai lalu dibuka ngagai mensia mayuh.<ref>{{Cite web |title=Mahathir's Birthplace or 'Rumah Kelahiran Mahathir' |url=https://www.malaysia.travel/en/ay/places/states-of-malaysia/kedah/mahathirs-birthplace-or-rumah-kelahiran-mahathir |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728200336/http://www.malaysia.travel/en/ay/places/states-of-malaysia/kedah/mahathirs-birthplace-or-rumah-kelahiran-mahathir |archive-date=28 July 2019 |access-date=15 February 2020 |website=[[Tourism Malaysia]]}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |last=Alan Teh |first=Leam Seng |date=30 August 2018 |title=GO: Birthplace of Dr. M |url=https://www.nst.com.my/lifestyle/jom/2018/08/406327/go-birthplace-dr-m |url-status=live |access-date=20 August 2023 |website=[[New Straits Times]] |archive-date=5 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805195544/https://www.nst.com.my/lifestyle/jom/2018/08/406327/go-birthplace-dr-m }}</ref> Mahathir berengkah belajar ba Sekula Lelaki Melayu Seberang Perak dalam taun 1930.<ref name=":11" /> Mahathir seiku nembiak ke rajin gawa. Disiplin ke diberi apai iya meransang iya belajar, lalu iya enda tentu rindu enggau lumba enggau main. Udah landik bejaku English jauh dulu ari kaban sekula primari iya, nyengkaum ngedit surat berita nembiak English sereta menang mayuh bengkah anugerah jaku,<ref name=":12">{{Cite web |date=30 November 2000 |title=The Spokesman: Mahathir Mohamad |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/20greats/mahathir.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805165816/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/95/20greats/mahathir.html |archive-date=5 August 2023 |access-date=5 August 2023 |website=[[Asiaweek]]}}</ref> iya menang pangku pengawa ba sekula sekondari ti dipilih ngena jaku English Sekula English Perintah dalam taun 1933.<ref name=":11" /><ref>{{Harvnb|Wain|2010|pp=6–7}}</ref> Sekumbang sekula ke ditutup maya Jipun megai Malaya dalam Perang Dunya Kedua, iya ngepunka dagang mit, nyual kopi enggau pemakai baka pisang guring.<ref name="Wain8" /> Pengudah perang nya, Mahathir nembuka pelajar ba sekula sekondari enggau renggat pemadu tinggi lalu ngambi pelajar nyadi perubat ba Kolej Perubat King Edward VII di Singapura.<ref>{{Harvnb|Wain|2010|pp=10&ndash;12}}</ref> Mahathir belajarka bidang perubat ba endur ke dikumbai Universiti Malaya maya nya, udah nya diberi nama baru ngagai Universiti Singapura.<ref>{{Cite journal |last1=Gauhar |first1=Altaf |last2=Mohamad |first2=Mahathir |date=1986 |title=Mahathir Mohamad |url=https://www.jstor.org/stable/3991559 |journal=Third World Quarterly |volume=8 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.1080/01436598608419886 |jstor=3991559 |issn=0143-6597 |access-date=5 August 2023 |archive-date=5 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805163814/https://www.jstor.org/stable/3991559 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Lebuh universiti nya meri iya gelar basa dalam bulan November 2018, iya madahka "Aku deka seruran beratka timpuh aku diau di Singapura semak enam taun."<ref name="nus">{{cite news |last=Yusof |first=Amir |date=13 November 2018 |title=NUS confers honorary degree on Malaysia's PM Mahathir |work=[[Channel NewsAsia]] |url=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/nus-honorary-degree-mahathir-siti-hasmah-10924728 |url-status=live |access-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128101543/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/nus-honorary-degree-mahathir-siti-hasmah-10924728 |archive-date=28 November 2018}}</ref> [[File:Mahathir Mohamad and Siti Hasmah.jpg|180px|thumb|Mahathir enggau Hasmah maya taun 1953]] [[File:Tdm- -tdsh-wedding-day.jpg|thumb|Hari seduai Mahathir enggau Hasmah jadi (5 Ogos 1956)]] Mahathir jadi enggau Hasmah dalam taun 1956, seduai iya udah betemu ba kolej perubat. Iya pulai ke Alor Setar dalam taun 1957 numbuhka praktikal iya, Klinik Maha.<ref name=":11" /> Iya nyadi lutur Melayu keterubah ba mengeri tu sereta siku lutur ke mujur. Iya ngaga rumah besai, beranakka puku dalam mayuh macham pengawa dagang, lalu ngambi siku lelaki bansa China deriba iya ngena kerita Pontiac Catalina iya (tebal agi deriba maya nya orang Melayu).<ref>{{Harvnb|Wain|2010|pp=11&ndash;13}}</ref><ref name="time_beech_p2">{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1552090-1,00.html|title=Not the Retiring Type|last=Beech|first=Hannah|date=29 October 2006|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=4 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213165611/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1552090-1,00.html|archive-date=13 December 2012|url-status=dead}}</ref> == Pengawa perubat (1953–1959)== [[File:Mahathir Mohamad appeared in The Straits Times in 1953.jpg|thumb|150px|''[[The Straits Times]]'' ngeriput Mahathir nya entara 34 iku lutur baru ke graduet ari Universiti Malaya ba taun 1953]] Pengudah nembuka pelajar dalam taun 1953 ari Universiti Malaya di Singapura, Mahathir berengkah gawa ba [[Sepital Besai Pulau Pinang]].<ref name="Mahathir and Langkawi">{{Cite web |date=2018-01-14 |title=Dr Mahathir is Langkawi and Langkawi is Dr Mahathir |url=https://www.themalaysianinsight.com/s/32348 |access-date= |website=www.themalaysianinsight.com }}</ref> Dalam taun 1954, iya dianjung ngagai Sepital Besai Alor Setar sebedau dipasukka ngagai klinik perintah di [[Langkawi]], [[Jitra]], enggau [[Perlis]].<ref name="Mahathir and Langkawi"/> Sekumbang iya di Langkawi dalam taun 1955, Mahathir nyadi lutur keterubah ke diau ba pulau nya, meda gaya iya ke enda mansang—pengingat ke udah nya ngasuh iya ngubah iya nyadi palan dagang temuai ke besai lebuh iya nyadi Menteri Besai.<ref name="Mahathir and Langkawi"/> Lebuh ngenang pasal pengawa iya ke dulu suba, Mahathir madahka iya ngemeratka pengawa ari gaji, berengkah enggau RM400 nyadi pemesai perubat sebedau niki pangkat ngagai RM770.<ref>{{Cite web |date=2019-10-15 |title=Life's challenges, adversity help build Dr Mahathir's resilience |url=https://theedgemalaysia.com/article/lifes-challenges-adversity-help-build-dr-mahathirs-resilience |access-date= |website=The Edge Malaysia}}</ref> Iya udah nya ngelengka pangku pengawa muka praktikal peribit iya, ke benama "Maha Klinik",<ref name=":11" /> seraya bini iya gawa nyadi lutur perintah pengelama 25 taun. Maha Klinik nyadi klinik peribit keterubah ditumbuhka seiku orang Melayu di Malaysia.<ref>{{Cite web |date=2021-09-30 |title=M'sian keeps MC issued by ex-PM Mahathir from 1963, clinic still in operation today |url=https://mothership.sg/2021/09/malaysian-keeps-mahathir-mc/ |website=Mothership}}</ref> Mahathir bulih nama nyadi lutur ti siru, sanggup betelefon ngagai rumah sebarang jam, bejalai kaki nengah umai padi dalam petang ngubat pesakit. Enti sida enda ulih mayar yuran iya, sida netapka diri ngena chara ansuran tauka mayar utai ke bisi ba sida. Iya nyadi lutur Melayu keterubah ba mengeri tu sereta siku lutur ke mujur. Iya ngaga rumah besai lalu ngambi siku lelaki China nyadi deriba iya ngena kerita [[Pontiac Catalina]] iya (mayuh deriba maya nya orang Melayu).<ref>{{Harvnb|Wain|2010|pp=11&ndash;13}}</ref><ref name="time_beech_p2">{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1552090-1,00.html|title=Not the Retiring Type|last=Beech|first=Hannah|date=29 October 2006|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=4 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213165611/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1552090-1,00.html|archive-date=13 December 2012|url-status=dead}}</ref> Mahathir enggau [[Siti Hasmah Mohamad Ali|Siti Hasmah]] mega bisi ngaul diri dalam aktiviti pengelantang enggau pengerai mensia mayuh. Iya kala nyadi Presiden Gerempung Tibi Kedah, ngabas bala pengereja pengawa India ba kebun getah dikena ngubat penyakit nya, seraya iya nyadi sukarelawan dalam Gerempung Perambu Ruang Bilik Kedah.<ref>Barry Wain, ''Malaysian Maverick'' (2009): p.14</ref> Enggau duit ari pengawa berubat iya, Mahathir ngelantangka diri enggau pengawa dagang iya lalu beranakka puku dalam pemansang reta tengkira, ngelumbung timah, siti stesyen minyak ti bisi francais, enggau sebuah kedai endur ngaga pengawa nyelak enggau jampat–kekadang dikena nyelamatka orang dagang Melayu ti napi penusah. Iya mantu numbuhka Balai Dagang Melayu lalu nyadi direktor.<ref>Barry Wain, ''Malaysian Maverick'' (2009): p.15-16</ref> == Pengawa politik tumu (1959–1970) == Pengudah [[Perang Dunya II]] badu sereta [[Soldadu Empayar Jipun|Jipun]] nyerah diri, [[Malaya British|British]] ngempungka negeri-negeri Melayu enggau [[Negeri-Negeri Selat]] ngagai [[Serakup Malaya]], lalu meri peranak menua tu ngagai orang ukai Melayu. Pekara tu ngujungka jaku bantah ti besai ari [[Orang Melayu Malaysia|orang Melayu]] lalu gelumbang [[nasionalisme Melayu]] niki ba selampur menua. Mahathir nyadi aktif politik ketegal ubah tu, nyereta pengawa mantah enggau aktivisme ngelaban polisi peranak menua baru.<ref>{{Harvnb|Wain|2010|p=9}}</ref> Mahathir udah nya mantaika penemu ngambika bisi tindakan afirmatif ungkup orang Melayu ba kolej perubat. Lebuh ba kolej, iya bisi nulis ungkup ''[[The Straits Times]]'' baruh nama pelesu "C.H.E. Det" sereta ba jurnal tarak, ke alai iya bebendar ngelakuka hak Melayu, baka minta [[jaku Melayu]] dipulaika nyadi jaku rasmi.<ref name="Wain 11–13">{{Harvnb|Wain|2010|pp=11–13}}</ref> Lebuh ke gawa nyadi lutur di Alor Setar, Mahathir nyadi regas dalam UMNO. Pengawa iya ke pemadu tumu ngaul diri dalam politik iya nya ba pampang Umno Kampung Charok Kudong, ke alai iya keterubah iya dalam politik.<ref>{{Cite web|date=25 November 2004|title=Dr M visits branch where he made debut|url=https://www.klik.com.my/item/story/1356101/dr-m-visits-branch-where-he-made-debut|website=New Straits Times}}</ref> Lebuh [[Pengawa bepilih besai Malaya 1959|pengawa bepilih besai keterubah]] ba taun 1959 ungkup menua [[Federasyen Malaya|Malaya]] ti deka meredeka, iya nyadi chairman parti nya ba Kedah.<ref>{{Harvnb|Wain|2010|p=19}}</ref> Taja bisi nama ba UMNO, Mahathir enda nyadi chalun ba pengawa bepilih taun 1959, narit diri berindik ari penyarut enggau Menteri Besai maya nya [[Tunku Abdul Rahman]]. Kaul seduai iya udah enda manah kenyau ari Mahathir udah mantah sempekat Tunku ti deka ngetanka [[Sempekat Pengelikun Inggeris-Malaya|soldadu British enggau Komanwel di Malaya]] pengudah meredeka. Tunku mantah perambu Mahathir ti deka meri kelala pengelandik pelajar minimum ungkup chalun UMNO. Ba Mahathir, tu siti pekara ti chukup berat dikena ngelaunka iya tama ngagai politik menua dikena mantah pekara nya tadi. Iya betanding ba [[Pengawa bepilih besai Malaysia 1964|pengawa bepilih besai taun 1964]], lalu dipilih nyadi kaban parlimen federal ungkup kerusi ti bepalan ba Alor Setar iya nya [[Kota Star Selatan|Kota Setar Selatan]].<ref name="Wain 18-19">{{Harvnb|Wain|2010|pp=18–19}}</ref> Dipilih nyadi kaban parlimen dalam timpuh politik ti enda tentu tegap, Mahathir, nyadi siku orang ti ba penuduk belakang, ngelancharka diri ngagai konflik besai maya nya: Jemah ila [[Singapura]] nyadi [[Singapura dalam Malaysia|sebengkah negeri Malaysia]]. Iya enggau inggar nyerang [[Parti Pengawa Rayat|Parti]] [[Parti Pengawa Rayat|Pengawa Rayat]] ti dominan di Singapura ketegal ti “pro-China” enggau “anti-Melayu” lalu ngumbai ketuai iya, [[Lee Kuan Yew]], “sumbung”. Singapura udah nya [[Sempekat Meredeka Singapura 1965|dibuai ari Malaysia]] lebuh taun penuh keterubah Mahathir dalam parlimen.<ref name="Wain 18-19" /><ref>{{Harvnb|Morais|1982|p=22}}</ref> Dalam taun 1965, Mahathir madahka dalam Parlimen, Artikel 153 Konstitusyen Federal ti meri hak spesyel ngagai bansa Melayu nyadika pun pemalu ngagai komuniti lalu pengujung iya deka dipunaska.<ref>{{Cite web|date=12 December 2013|title=Ex-top cop Hanif wrong, Dr Mahathir had criticised Malay rights in 1965, say DAP duo|url=https://sg.news.yahoo.com/ex-top-cop-hanif-wrong-dr-mahathir-had-022643799.html|website=Yahoo News}}</ref> Taja pan Mahathir tebilang, iya alah kerusi iya dalam [[Pengawa bepilih besai Malaysia 1969|pengawa bepilih taun 1969]], dialahka [[Yusof Rawa]] ari [[Parti Islam Se-Malaysia]] (PAS).<ref>{{Cite web|date=11 May 1969|title=5 a.m GERAKAN WINS PENANG: SHOCK DEFEATS FOR SENU, MAHATHIR|url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19690511-1.2.2|website=The Straits Times}}</ref><ref name="tan_51">Tan & Vasil, p. 51</ref> Mahathir ngumbai pengelenyau penuduk iya nya ketegal pengundi bebansa China nukar sukung ari UMNO ngagai PAS. Nyadi penuduk ke dikuasa Melayu, semina dua parti besai Melayu aja ke nganjung chalun, ngujungka pengundi China milih entara UMNO ke bepusatka Melayu enggau PAS Islamis.<ref name="Wain 28">{{Harvnb|Wain|2010|p=28}}</ref> Pengalah besai perintah ba pengawa bepilih nya ditangkanka enggau [[Penyadi 13 Me|penyarut bansa ba 13 Me 1969]]. Beratus iku orang bebadi nyawa ketegal penyarut entara bansa Melayu enggau China. Dalam taun 1968, Mahathir udah mantaika pengirau ati iya ketegal penyarut bansa ke majak nyadi dalam dua iti artikel surat berita, lalu nangika atur nagang deka diguna dikena nyeliahka pengawa kasar. Ba luar parlimen, iya enggau tebuka mantah perintah, mega nganjung surat tebuka enda setuju ngagai Tunku ketegal enda ngetanka pemerat Melayu lalu minta iya badu mangku pengawa.<ref>{{Harvnb|Wain|2010|p=26}}</ref> Ujung taun tu tadi, Mahathir dibuai ari Kaunsil Tertinggi UMNO lalu dibuai ari parti nya. Tunku udah dipujuk ngambika enda ngasuh iya ditangkap.<ref name="tan_51" /><ref name="Wain 28" /> Lebuh dibuai ari UMNO, Mahathir nulis bup keterubah iya, ''[[The Malay Dilemma]]'', ke alai iya netapka visyen iya ungkup komuniti Melayu. Bup nya madahka, timbang patut dijapai entara sukung perintah ngagai orang Melayu, ngambika pemerat ekonomi sida enda dikuasa orang China, enggau mantaika orang Melayu ngagai pekit ti chukup. Mahathir meda orang Melayu nya suah nyeliahka diri ari pengawa bebendar sereta enda ulih "ngaga rega duit enggau reta tengkira ti bendar", lalu ngarapka timbang tu deka ngemetulka pekara tu.<ref>{{Harvnb|Wain|2010|pp=29–30}}</ref> Mahathir mantah perintah Tunku dalam bup nya, ti ngujungka iya ditagang di Malaysia.<ref>{{Cite web|date=5 August 1981|title=MALAY DILEMMA MAHATHIR BIN MOHAMAD|url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19810805-1.2.60.5|website=The Straits Times}}</ref> Tagang nya semina dikinsil dalam taun 1981 maya Mahathir nyadi Menteri Besai.<ref name="tan_51" /><ref>{{Harvnb|Morais|1982|p=26}}</ref> == Penemu politik == Maya taun 1980-an, iya siku penyukung ideologi Dunya Ketiga, lalu maya timpuh bukai iya udah nyadi siku penyukung "nilai-nilai Asia" enggau globalisasyen.<ref name=":7">{{Cite book |last=Schottmann |first=Sven |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvvn4z8 |title=Mahathir's Islam: Mahathir Mohamad on Religion and Modernity in Malaysia |date=2018 |publisher=University of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-4674-9 |jstor=j.ctvvn4z8 |access-date=15 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115163815/https://www.jstor.org/stable/j.ctvvn4z8 |archive-date=15 November 2022 |url-status=live}}</ref> Mahathir nyadi kritik vokal neoliberalisme<ref name=":7" /> enggau Dunya Barat.<ref name=":8">{{cite web |date=19 August 2022 |title=Malaysia's Mahathir says US seeking to provoke war in Taiwan |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-2022-midterm-elections-biden-taiwan-nato-96f52741ce6e9e6a2cdcfce5fd459ad8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829161943/https://apnews.com/article/russia-ukraine-2022-midterm-elections-biden-taiwan-nato-96f52741ce6e9e6a2cdcfce5fd459ad8 |archive-date=29 August 2022 |access-date=29 August 2022 |website=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="warcrimes">{{cite news |date=31 January 2007 |title=Mahathir to launch war crimes tribunal |publisher=The Star (Associated Press) |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/1/31/nation/20070131173214&sec=nation |url-status=dead |access-date=14 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612065755/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F1%2F31%2Fnation%2F20070131173214&sec=nation |archive-date=12 June 2008}}</ref> Dalam taun 2011, Mahathir meri perambu madahka serang 11 September nya engka dipejalaika perintah Amerika Syarikat.<ref>{{cite news |last=Roslan Rahman |date=11 September 2011 |title=Malaysia's Mahathir: 9/11 not work of Muslims |work=AFP News |url=https://my.news.yahoo.com/malaysias-mahathir-9-11-not-muslims-045737526.html |url-status=live |access-date=10 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109114620/https://my.news.yahoo.com/malaysias-mahathir-9-11-not-muslims-045737526.html |archive-date=9 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web |last=AR |first=Zurairi |date=9 March 2015 |title=In Dr M's 'New World Order' meet, academics claim war on terror 'big US lie' |url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2015/03/09/in-dr-ms-new-world-order-meet-academics-claim-war-on-terror-big-us-lie/855701 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924060323/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2015/03/09/in-dr-ms-new-world-order-meet-academics-claim-war-on-terror-big-us-lie/855701 |archive-date=24 September 2021 |access-date=24 September 2021 |website=[[Malay Mail]] |language=en}}</ref> Mahathir ngutuk Deklarasyen Hak Asasi Mensia Sedunya dalam taun 1997, lalu meri perambu ngambika iya diubah baru ngambika ngemeratka agi penumbuh ekonomi ari pengelepas sivil.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2 August 1997 |title=Madeleine Albright Sings Out |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1997/08/02/opinion/madeleine-albright-sings-out.html |url-status=live |access-date=15 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180104181455/http://www.nytimes.com/1997/08/02/opinion/madeleine-albright-sings-out.html |archive-date=4 January 2018}}</ref> Iya mega megai penemu politik Islam.<ref name=":7" /> Dalam taun 2002, iya ngelaika diri nyadi siku fundamentalis Islam. Mahathir dipebasaka mayuh orang ba menua ti benung mansang enggau menua Islam,<ref name="warcrimes" /> kelebih agi ketegal pengawa iya ti ngemataka penumbuh ekonomi Malaysia enggau sukung iya ngagai nilai-nilai Islam ti liberal.<ref>{{cite news |author=Bowring, Philip |date=23 September 1998 |title=Twin Shocks Will Leave Their Mark on Malaysia |work=International Herald Tribune |url=http://www.iht.com/articles/1998/09/23/edbow.t_0.php |url-status=dead |access-date=14 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611121810/http://www.iht.com/articles/1998/09/23/edbow.t_0.php |archive-date=11 June 2008}}</ref> Iya udah digambarka nyadi anti-royalis ulih Libération, ketegal pengawa iya ti mantah imuniti ungkup kaban monarki Malaysia.<ref>{{Cite web |last=Defranoux |first=Laurence |title=Abdication surprise du roi de Malaisie |url=https://www.liberation.fr/planete/2019/01/06/abdication-surprise-du-roi-de-malaisie_1701288/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115165633/https://www.liberation.fr/planete/2019/01/06/abdication-surprise-du-roi-de-malaisie_1701288/ |archive-date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022 |website=Libération |language=fr}}</ref> === Nasionalisme Melayu === Mahathir udah digambarka nyadi siku orang ti nyukung nasionalisme Melayu.<ref name=":7" /> Dalam bup ''[[The Malay Dilemma]]'', iya madahka bansa Melayu udah dikelaung, lalu mansutka sukung iya ngagai polisi afirmatif action ungkup sida.<ref name=":6">{{Cite news |date=8 May 2018 |title=Mahathir Mohamad: The man who dominated Malaysian politics |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-44028023 |url-status=live |access-date=15 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122132932/https://www.bbc.com/news/world-asia-44028023 |archive-date=22 November 2022}}</ref> Lebuh iya keterubah iya badu mangku pengawa, iya mantaika pengasa ati iya enggau penyulut ti udah digaga nuju "tugas prinsip" iya ti nyukung bansa Melayu.<ref name=":6" /> Ba taun 2021, Mahathir madahka iya enda pechaya agi dalam "''Ketuanan Melayu''", ngumbai pekara nya "fantasi", lalu madahka iya pechaya ba "Bangsa Malaysia".<ref>{{Cite web |date=12 December 2021 |title=I don't believe in 'Ketuanan Melayu' fantasy, says Dr M |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2021/12/12/i-dont-believe-in-ketuanan-melayu-fantasy-says-dr-m/ |website=[[Free Malaysia Today]] |access-date=15 November 2022 |archive-date=12 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212114214/https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2021/12/12/i-dont-believe-in-ketuanan-melayu-fantasy-says-dr-m/ |url-status=live }}</ref> Iya udah nya nerangka dalam taun 2023, visyen iya pasal Bangsa Malaysia mai reti asimilasyen orang ukai Melayu ngagai budaya Melayu.<ref>{{Cite web |last=Tee |first=Kenneth |date=13 November 2023 |title=Citing Indonesia, Dr Mahathir says non-Malays should be assimilated and 'become Malays' as part of 'Bangsa Malaysia' |url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2023/11/13/citing-indonesia-dr-mahathir-says-non-malays-should-be-assimilated-and-become-malays-as-part-of-bangsa-malaysia/101791 |access-date=14 November 2023 |website=Malay Mail |language=en |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114164819/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2023/11/13/citing-indonesia-dr-mahathir-says-non-malays-should-be-assimilated-and-become-malays-as-part-of-bangsa-malaysia/101791 |url-status=live }}</ref> Ba taun 2025, Mahathir madahka, bansa Melayu udah lenyau kandang menua sida ngagai Thailand, Indonesia, enggau Singapura. Kelimpah ari nya, Mahathir madahka orang Melayu benung nyual tanah sida ngagai orang ukai Melayu. Pengujung iya, bansa Melayu deka diau ba ujung utan. Iya mega betanya reti Merdeka tu diempu orang bukai ukai diempu orang Melayu.<ref>{{cite news |last1=CS |first1=Ming |title=“In the end, the Malays will live by the side of the jungle,” says Mahathir |url=https://focusmalaysia.my/in-the-end-the-malays-will-live-by-the-side-of-the-jungle-said-mahathir/ |access-date=24 May 2025 |date=1 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524114110/https://focusmalaysia.my/in-the-end-the-malays-will-live-by-the-side-of-the-jungle-said-mahathir/ |archive-date=24 May 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=“Tanah Melayu no longer ours?” – Mahathir’s post sparks racial land ownership debate |url=https://www.dailyexpress.com.my/news/257338/tanah-melayu-no-longer-ours--mahathir-s-post-sparks-racial-land-ownership-debate/ |access-date=24 May 2025 |publisher=Daily Express Sabah |date=29 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524114239/https://www.dailyexpress.com.my/news/257338/tanah-melayu-no-longer-ours--mahathir-s-post-sparks-racial-land-ownership-debate/ |archive-date=24 May 2025}}</ref> Mahathir kala nyukung tauka nyereta mayuh bengkah gerempung hak Melayu, baka PERKASA (2008-2015),<ref>{{cite news |title=Dr Mahathir and Perkasa part ways, says source |url=https://sg.news.yahoo.com/dr-mahathir-perkasa-part-ways-says-source-225903056.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAADVZQOx0Kw-jcb5i87IzHb2noF3-8HMua6NEsbf7HxpFXGDP4mlZoWZzSWRsgpdjKDkHbliWkQtXKAWBRYb7Co39PPsXw3ruGLE7zaFQHZoo5eS0Qf8tBzo53qowQte0aXLa__iKksnh9DQuB6IrNUUAEDojFuIpnw7ImZDdmOex |access-date=24 June 2025 |publisher=The Malaysia Insider |date=19 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624082735/https://sg.news.yahoo.com/dr-mahathir-perkasa-part-ways-says-source-225903056.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAADVZQOx0Kw-jcb5i87IzHb2noF3-8HMua6NEsbf7HxpFXGDP4mlZoWZzSWRsgpdjKDkHbliWkQtXKAWBRYb7Co39PPsXw3ruGLE7zaFQHZoo5eS0Qf8tBzo53qowQte0aXLa__iKksnh9DQuB6IrNUUAEDojFuIpnw7ImZDdmOex |archive-date=24 June 2025}}</ref> ngulu Kongres Digniti Melayu (2019),<ref>{{cite news |title=Dr Mahathir jelaskan mengapa hadir ke Kongres Maruah Melayu |url=https://www.malaysianow.com/my/news/2020/11/30/dr-mahathir-jelaskan-mengapa-hadir-ke-kongres-maruah-melayu |access-date=24 June 2025 |publisher=Malaysia Now |date=30 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819212052/https://www.malaysianow.com/my/news/2020/11/30/dr-mahathir-jelaskan-mengapa-hadir-ke-kongres-maruah-melayu |archive-date=19 Ogos 2022}}</ref> sereta numbuhka Komiti Sekretariat Melayu (2025).<ref>{{cite news |last1=Mohamed Radhi |first1=Nor Ain |title=Dr M unveils new secretariat to 'unite Malays' |url=https://www.nst.com.my/news/politics/2025/06/1225913/dr-m-unveils-new-secretariat-unite-malays |access-date=24 June 2025 |publisher=New Straits Times |date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605094700/https://www.nst.com.my/news/politics/2025/06/1225913/dr-m-unveils-new-secretariat-unite-malays |archive-date=5 June 2025}}</ref> Kena 7 Mei 2026, Mahathir ngaku diri enda mujur nyerakupka bansa Melayu. Nya alai bansa Melayu deka lenyau menua diri empu, lalu sejarah bansa Melayu deka abis.<ref>{{cite news |last1=Hasimi |first1=Muhamad |title=Tun Mahathir akui gagal satukan orang Melayu |url=https://www.astroawani.com/berita-politik/tun-mahathir-akui-gagal-satukan-orang-melayu |access-date=8 May 2026 |publisher=Astro Awani |date=7 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260507135838/https://www.astroawani.com/berita-politik/tun-mahathir-akui-gagal-satukan-orang-melayu |archive-date=7 May 2026 |trans-title=Tun Mahathir ngaku enda mujur nyerakup bansa Melayu}}</ref> ===Pengarap Islam=== Kena 29 September 2001, Mahathir madahka Malaysia nya menua Islam. Udah nya bisi disadung bup mit ti nerangka pelasar Malaysia nyadi menua Islam.<ref name="Patricia2001">{{cite journal |last1=Patricia |first1=Martinez |title=Malaysia in 2001 |journal=Asian Survey |date=2002 |volume=XLII |issue=1 |page=135 |url=https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/14218835.PDF |access-date=30 October 2026 |publisher=Friedrich-Ebert-Stiftung (Friedrich Ebert Foundation)}}</ref> Definisyen keterubah ti diberi iya nya bansa nya patut di baruh pegai orang Islam, lalu nya tanggungpengawa tiap iku orang Islam ngetanka iya. Definisyen kedua iya nya bansa nya dikuasa orang Islam. Definisyen ketiga iya nya undang-undang pemerintah Islam diteritka. Definisyen keempat iya nya ni bagi menua ke udah nyadi bansa Islam, taja pan udah alah, iya ngetanka status iya nyadi nengeri Islam nengah chara nitihka hukum fiqh (undang-undang fiqh Islam) lalu chunto diberi baka lebuh orang Islam di baruh pegai komunis tauka kolonial.<ref>{{cite news |last1=Patricia |first1=Martinez |title=Malaysia as an Islamic state: an analysis - part 1 |url=https://www.malaysiakini.com/news/5512 |access-date=30 October 2026 |publisher=Malaysiakini |date=15 November 2001}}</ref> Perintah udah nya nginsil bup mit nya udah nya.<ref name="Patricia2001"/> === Pasal Malaysia Timur === Kena 22 Disember 1981, Mahathir madahka zon jam Sabah enggau Sarawak manah agi ungkup Malaysia.<ref>[https://books.google.com.my/books?id=cedLAAAAIBAJ&pg=PA4&dq=Mahathir+sarawak&article_id=6496,5268210&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiP0pOksqSNAxWNzjgGHavjHIYQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=Mahathir%20sarawak&f=false Why Sabah and Sarawak time better - PM] Dikeluarka New Straits Times ba 22 Disember 1981.</ref> Kena 17 Februari 1991, Mahathir madahka UMNO enda deka tama Sarawak ketegal gaya politik ti Sarawak.<ref>[https://books.google.com.my/books?id=v5VUAAAAIBAJ&pg=PA2&dq=Mahathir+sarawak&article_id=6624,14538&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjOpN2BtqSNAxXZRCoJHYVjD3k4FBDoAXoECAgQAw#v=onepage&q=Mahathir%20sarawak&f=false Mahathir: UMNO to stay out of Sarawak] Dikeluarka New Straits Times ba 17 Februari 1991.</ref> Kena 25 Ogos 1992, Mahathir madahka Sarawak ngetanka pemaik enggau penegap nyadi perintah besai mai pemansang ngagai Sarawak.<ref>[https://books.google.com.my/books?id=AbFUAAAAIBAJ&pg=PA46&dq=Mahathir+sarawak&article_id=5816,2149448&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwidyuHotKSNAxX7yTgGHXY7ODU4FBDoAXoECAsQAw#v=onepage&q=Mahathir%20sarawak&f=false PM: Sarawak doing better than others] Dikeluarka New Straits Times ba 25 Ogos 1992.</ref> Kena 11 Oktober 1992, Mahathir madahka hak spesyel Sabah enggau Sarawak patut diperatika baru ngambika ulih diintegrasyen enggau manah agi ngagai Malaysia.<ref>[https://books.google.com.my/books?id=jtEPAAAAIBAJ&pg=PA1&dq=Mahathir+sarawak&article_id=6270,106047&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiP0pOksqSNAxWNzjgGHavjHIYQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&q=Mahathir%20sarawak&f=false PM: Special rights of Sabah and Sarawak meant to be temporary-review of priviledges] Dikeluarka New Straits Times ba 11 Oktober 1992.</ref> Kena 17 Mac 1996, Mahathir madahka perintah besai udah mai empat bengkah projek pemansang besai ngagai Sarawak iya nya projek Bakun, dua buah kilang pulp enggau keretas ba Bintulu enggau kebun kayu.<ref>[https://books.google.com.my/books?id=kXpaAAAAIBAJ&pg=PA2&dq=Mahathir+sarawak&article_id=6474,3221973&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiP0pOksqSNAxWNzjgGHavjHIYQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Mahathir%20sarawak&f=false PM: focus on developing Sarawak and Sabah] Dikeluarka New Straits Times ba 17 Mac 1996</ref> Ba taun 2011, bekaul enggau Malaysia Timur minta sapit menteri besai, Mahatir madahka pengari nya patut ngemeratka pengawa meri servis ngagai rayat dulu.<ref>{{cite news|url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/east-malaysian-dpm-gratuitous-says-dr-m|title=East Malaysian DPM gratuitous, says Dr M|last=Chieh|first=Yow Hong|date=27 October 2011|newspaper=[[The Malaysian Insider]]|access-date=16 June 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714123621/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/east-malaysian-dpm-gratuitous-says-dr-m|archive-date=14 July 2014}}</ref> Ba taun 2014, Mahatir madahka Kedah begunaka mayuh agi chukai minyak enti dibanding enggau Sarawak.<ref>[https://www.sinchew.com.my/20140509/%E9%A9%AC%E5%93%88%E8%BF%AA%EF%BC%9A%E5%90%89%E6%89%93%E6%9B%B4%E9%9C%80%E8%A6%81%E7%9F%B3%E6%B2%B9%E7%A8%8E/ 马哈迪:吉打更需要石油税] Dikeluarka Sin Chew Jit Poh. Diarkib maya [https://archive.is/ibLGT 3 November 2024]</ref> Ba Januari 2018, Mahathir ngaku pengawa bepusatka kuasa di Semenanjung Malaysia udah ngasuh enda chukup perati diberi ngagai Sabah enggau Sarawak.<ref>[https://www.theborneopost.com/2018/01/24/review-ma63-to-provide-sarawak-sabah-more-autonomy-development-dr-mahathir/ Review MA63 to provide Sarawak, Sabah more autonomy, development – Dr Mahathir] Dikerluarka The Borneo Post. Diarkib maya [https://web.archive.org/web/20210605135311/https://www.theborneopost.com/2018/01/24/review-ma63-to-provide-sarawak-sabah-more-autonomy-development-dr-mahathir/ 5 Jun 2021]</ref> Ba Ogos 2018, Mahathir madahka ketuai tamak di Sabah enggau Sarawak udah ngasuh nengeri-nengeri nyau mundur.<ref>[https://www.newsarawaktribune.com.my/dr-mahathirs-insult-against-sabah-sarawak-is-disgusting/ Dr Mahathir’s insult against Sabah, Sarawak is disgusting] Dikeluarka New Straits Times. Diarkib maya [https://web.archive.org/web/20200814050020/https://www.newsarawaktribune.com.my/dr-mahathirs-insult-against-sabah-sarawak-is-disgusting/ 14 Ogos 2020]</ref> Ba taun 2024, Mahathir madahka menua sarawak ti bepenatai pemisi tinggi patut mantu nengeri ti seranta agi di Malaysia.<ref>[https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/10/28/high-income-sarawak-must-help-poorer-states-says-dr-m/ High-income Sarawak must help poorer states, says Dr M] Dikeluarka Free Malaysia Today. Diarkib maya ba [https://archive.is/fPtGo 31 Oktober 2024]</ref> Ba taun 2025, Mahathir madahka Sarawak nyangka patut bulih mayuh agi ari pengeraja asal minyak enggau gis, tang iya enda patut ngelemika Petronas dalam proses nya. Pengawa berunding entara Premier Sarawak enggau menteri besai Malaysia bekaul enggau isu minyak enggau gis enda patut nyadi di belakang pintu tang patut dibai ngagai parlimen nganti nya.<ref>[https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2025/05/09/sarawaks-autonomy-push-must-go-through-parliament-says-dr-m Sarawak’s autonomy push must go through Parliament, says Dr M] Dikeluarka Free Malaysia Today ba 9 Mei 2025. Diarkib maya [https://web.archive.org/web/20250509123720/https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2025/05/09/sarawaks-autonomy-push-must-go-through-parliament-says-dr-m 9 Mei 2025]</ref> Mahathir mega madahka minyak ukai dikeluarka Sarawak sebedau penumbuh Malaysia lalu Sarawak semina ulih ngulihka minyak enggau gis nya enggau pengelandik, puku, enggau infrastruktur ti disediaka perintah besai.<ref>{{cite news |title=Unlocking nation’s oil resources a ‘team effort’, says Mahathir |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2025/11/12/unlocking-nations-oil-resources-a-team-effort-says-mahathir |access-date=21 November 2025 |publisher=Free Malaysia Today |date=13 November 2025 |archive-url=https://archive.is/MKj3q |archive-date=21 November 2025}}</ref> == Pengidup diri == Mahathir nitihka gaya pengidup ti bisi disiplin. Iya ngumbai umur enggau pengerai iya panjai ketegal disiplin diri, pemakai ti dikawal, rindu macha enggau tetap ngambika runding iya meruan regas, sereta nyeliahka makai kelalu mayuh, laban iya pechaya tu ngasuh [[obesiti]] enggau penyakit bekaul nyadi.<ref>{{Cite web |agency=Bernama |date=2019-12-15 |title=Dr Mahathir's recipe for a long healthy life |url=https://www.malaysiakini.com/news/503705 |website=Malaysiakini}}</ref> Iya udah konsisten ngetanka pemerat tubuh iya ba 62&nbsp;kg betaun-taun.<ref>{{Cite web |date=2019-12-10 |title=I've been 62kg for the past 40 years, says Dr M |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2019/12/10/ive-been-62kg-for-the-past-40-years-says-dr-m/ |website=Free Malaysia Today |language=en}}</ref> Hobi iya nyengkaum belayar, nepan kuda, enggau [[pengawa betukang]], lalu iya udah ngaga [[lokomotif stim|tren stim]] enggau sampan.<ref name=":12"/> Siku pemacha ti tegar, pengarang ti dikerinduka iya nya [[Wilbur Smith]] enggau [[Jeffrey Archer]].<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ida |date=1 September 2019 |title=Pulled out of retirement, Dr M now settles for reading books instead of writing them |url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2019/09/01/pulled-out-of-retirement-dr-m-now-settles-for-reading-books-instead-of-writ/1786307 |website=[[Malay Mail]] |language=en |archive-date=30 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830002428/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2019/09/01/pulled-out-of-retirement-dr-m-now-settles-for-reading-books-instead-of-writ/1786307 |url-status=live }}</ref> [[File:Mahathir Mohamad, Siti Hasmah Mohamad Ali, Joko Widodo and Iriana.jpg|thumb|Mahathir enggau Siti Hasmah sereta [[Joko Widodo]] enggau bini iya [[Iriana]], 29 Jun 2018]] Mahathir bekelala enggau bini iya, Siti Hasmah, lebuh sida belajar perubat, lalu sida bejadi ba taun 1956. Sida bisi empat anak kandung—[[Marina Mahathir|Marina]], Mirzan, [[Mokhzani Mahathir|Mokhzani]], enggau [[Mukhriz Mahathir|Mukhriz]]—lalu ngangkat tiga iku anak—Melinda, Maizura, and Mazhar.<ref>{{cite news|url=https://www.therakyatpost.com/2019/07/12/5-amazing-things-about-dr-siti-hasmah-you-should-know/|title=5 Amazing Things about Dr Siti Hasmah you should know|last=Kaur|first=Kirat|date=12 July 2019|work=[[The Rakyat Post]]|access-date=1 December 2020|archive-date=30 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930155119/https://www.therakyatpost.com/2019/07/12/5-amazing-things-about-dr-siti-hasmah-you-should-know/|url-status=live}}</ref> Ba taun 2021, seduai iya ngintu ulang taun ke-65 seduai iya jadi melaki bini.<ref>{{Cite web |last=Subramaniam |first=Saktesh |date=2021-08-05 |title=From college mates, to soulmates: M'sia's oldest power couple mark 65 years of marriage |url=https://www.thevibes.com/articles/news/37181/from-college-mates-to-soulmates-msias-oldest-power-couple-mark-65-years-of-marriage|website=The Vibes |language=en}}</ref> Uchu iya, Ineza, udah nerangka iya seiku lelaki ti rinduka diri sebilik sereta rindu begulai enggau bala uchu iya.<ref>{{Cite web |last=Azam |first=Nadia |date=2019-09-13 |title=Berkenalan dengan Mahathir 'yang lagi satu' |url=https://www.malaysiakini.com/hiburan/491766 |website=Malaysiakini |language=ms}}</ref> Mahathir dikelala mayuh ketegal ulah iya ti rindu gawa.<ref>{{Cite web |date=2001-11-04 |title=Mahathir a workaholic and compulsive reader, says wife |url=https://www.malaysiakini.com/news/5371 |website=Malaysiakini}}</ref> Taja pan jadual iya mar, iya rindu enggau pengawa ti mudah baka manduk sereta mai sida sebilik ngagai restoran.<ref>{{Cite web |date=1984-01-16 |title=Personality Spotlight: Malaysia's Prime Minister |url=https://www.upi.com/Archives/1984/01/16/Personality-SpotlightNEWLNMalaysias-Prime-Minister/8734443077200/|website=UPI |language=en}}</ref> Iya mega rindu lagu "[[My Way]]"<ref>{{Cite web |date=2018-08-07 |title=Dr M greeted with a rendition of 'My Way' in Japan |url=https://www.malaysiakini.com/news/437760 |website=Malaysiakini}}</ref> lalu ngembuan kandang kuda, ke tebal agi kuda nya diberi ngagai iya.<ref>{{Cite web |date=2016-04-26 |title=Dr M shares his fondness for horses, tramples on Najib |url=https://www.malaysiakini.com/news/339205|website=Malaysiakini}}</ref> Rumah iya maya iya agi mit di [[Alor Setar]], benama ''Rumah Kelahiran Mahathir Mohamad'', dipulaika baru lalu dibuka ngagai mensia mayuh dalam taun 1992, mandangka pengingat diri ari pengidup iya ke dulu suba.<ref>{{Cite web |date=1992-12-19 |title=PM's childhood home on show |url=https://davidchenlib.org/viewer/5553/?back=%2Frecords%2Flisting%3Fsearch%3DMahathir+1992%26sort%3D_score%26perpage%3D10%26page%3D1%26fulltext%3D1%26bookmarks%3D1%26&css-name=include#page=21&viewer=picture&o=&n=0&q= |website=New Straits Times}}</ref> Taja pan umur iya panjai, Mahathir udah ngasaika mayuh macham penanggul pengerai dalam timpuh bepuluh taun, sekeda ari nya balat. Tu nyengkaum [[penyakit kardiovaskular|penyakit ati]] enggau penyakit dada ti ngujungka iya suah diperubat ba sepital sereta beberapa prosedur bebuntas, nyengkaum dua operasyen bypass arteri koronari.<ref>{{Cite news |date=2024-11-15 |title=Malaysia's ex-PM Mahathir discharged from hospital after checks: Source |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/malaysian-ex-pm-mahathir-to-be-discharged-from-hospital-on-friday |work=The Straits Times |language=en}}</ref> Iya mega kala nyadika tagit ke emba pengelikun sekumbang iya nyadi menteri lalu kelebih agi sekumbang iya nyadi menteri besai, taja pan nadai siti pan udah mai penusah ti balat ngagai iya. Mahathir enda ngirup alkohol tauka nginsap.<ref>{{Cite web |date=2017-05-22 |title=Dr M's tips for longevity? No smoking or alcohol, and plenty of reading |url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2017/05/22/dr-ms-tips-for-longevity-no-smoking-or-alcohol-and-plenty-of-reading/1382275 |website=Malay Mail}}</ref> Kena 10 Julai 2025, iya ngintu hari pengada iya ke-100 enggau ngaga podcast live spesye; ba opis iya di [[Putrajaya]]. Iya nerangka hari jadi iya keseratus nya "baka selama".<ref>{{Cite web |date=10 July 2025 |title='Quite frightening': Malaysia's former leader Mahathir Mohamad turns 100 without slowing down |url=https://apnews.com/article/malaysia-prime-minister-mahathir-mohamad-100-birthday-c263d49f9d82cff01c4f3c4fda597d78 |access-date=10 July 2025 |website=AP News|first=Eileen|last=Ng}}</ref> Pengerami nya ditanda enggau perati mensia mayuh sereta jaku tabi basa rasmi, nyengkaum ari Menteri Besai [[Anwar Ibrahim]] enggau kaban ke bukai ari [[kabinet Anwar Ibrahim|perintah beserakup]].<ref>{{Cite web |date=2025-07-10 |title=Happy 100th birthday, unity govt leaders wish Dr M |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2025/07/10/happy-100th-birthday-unity-govt-leaders-wish-dr-m/ |website=Free Malaysia Today |language=en}}</ref> Ex-Menteri Besai Singapura [[Lee Hsien Loong]] mega ngenataika jaku selamat hari pengada iya ngagai Mahathir.<ref>{{Cite web |date=2025-07-10 |title=Singapore ex-PM Lee Hsien Loong extends birthday wishes to Dr Mahathir |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/07/1242560/singapore-ex-pm-lee-hsien-loong-extends-birthday-wishes-dr-mahathir |website=NST Online |language=en}}</ref> {{clear}} ==Bup== * ''[[The Malay Dilemma]]'' (1970) {{ISBN|981-204-355-1}} * ''The Challenge'' (1986) {{ISBN|967-978-091-0}} * ''Regionalism, Globalism, and Spheres of Influence: ASEAN and the Challenge of Change into the 21st century'' (1989) {{ISBN|981-303-549-8}} * ''Mahathir, Great Malaysian Hero'' (1990) {{ISBN|983-9683-00-4}} * ''The Asia That Can Say No''{{#tag:ref|[[Japanese language|Japanese]]:「NO」と言えるアジア|group=note}}{{#tag:ref|In collaboration with [[Shintaro Ishihara]]|group=note}} (1994) {{ISBN|433-405-217-7}} * ''The Pacific Rim in the 21st century'' (1995) * ''The Challenges of Turmoil'' (1998) {{ISBN|967-978-652-8}} * ''The Way Forward'' (1998) {{ISBN|0-297-84229-3}} * ''A New Deal for Asia'' (1999) * ''Islam & The Muslim Ummah'' (2001) {{ISBN|967-978-738-9}} * ''Globalisation and the New Realities'' (2002) * ''Reflections on Asia'' (2002) {{ISBN|967-978-813-X}} * ''The Malaysian Currency Crisis: How and why it Happened'' (2003) {{ISBN|967-978-756-7}} * ''Mahathir: 22 Years, 22 Voices'' (2003)<ref>{{Cite web |date=2003-10-11 |title=DPM launches book titled 'Mahathir: 22 Years, 22 Voices' |url=https://www.klik.com.my/item/story/1396244/dpm-launches-book-titled-mahathir-22-years-22-voices- |website=New Straits Times}}</ref> * ''Dr Mahathir Mohamad - Father of Sports Development'' (2003)<ref>{{Cite web |date=2003-10-20 |title=Book on Dr M's contribution to sports |url=https://www.klik.com.my/item/story/1400693/book-on-dr-m-s-contribution-to-sports |website=New Straits Times}}</ref> * ''Achieving True Globalisation'' (2004) {{ISBN|967-978-904-7}} * ''Islam, Knowledge, and Other Affairs'' (2006) {{ISBN|983-3698-03-4}} * ''Principles of Public Administration: An Introduction'' (2007) {{ISBN|978-983-195-253-5}} * ''Chedet.com Blog Merentasi Halangan (Bilingual)'' (2008) {{ISBN|967-969-589-1}} * ''A Doctor in the House: The Memoirs of Tun Dr Mahathir Mohamad''<ref>{{Cite web |date=2011-03-10 |title=Memoirs flying off the shelves |url=https://www.klik.com.my/item/story/4978957/memoirs-flying-off-the-shelves |website=New Straits Times}}</ref> (2011) {{ISBN|9789675997228}} * ''Doktor Umum: Memoir Tun Dr. Mahathir Mohamad''<ref>{{Cite web |date=2012-05-01 |title='Saya guna bahasa kampung' |url=https://www.klik.com.my/item/story/5345174/-saya-guna-bahasa-kampung- |website=Harian Metro |language=ms}}</ref>{{#tag:ref|This book was the BM version of his best-selling memoir, ''A Doctor in the House: The Memoirs of Tun Dr Mahathir Mohamad''.|group=note}} (2012) {{ISBN|9789674150259}} * ''Blogging to Unblock (Book 2): A Citizen's Rights'' (2013) {{ISBN|9789679696288}} * ''Dr. M: Apa Habaq Orang Muda?'' (2016) {{ISBN|9789671367995}} * ''Capturing Hope: The Struggle Continues for a New Malaysia'' (2021)<ref>{{Cite web |date=2021-12-12 |title=In new book, Dr Mahathir recounts bid to revamp 'bloated' civil service, deal with rich officials left by Najib |url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2021/12/12/in-new-book-dr-mahathir-recounts-bid-to-revamp-bloated-civil-service-deal-w/2027772 |website=Malay Mail}}</ref> {{ISBN|9789672923183}} * ''A Conversation with Tun Dr Mahathir bin Mohamad: A Legacy of Leadership and Vision''<ref>{{Cite web |date=2025-05-16 |title=INVITATION TO PERDANA LEADERSHIP FOUNDATION BOOK LAUNCH & SPECIAL DIALOGUE WITH YABHG TUN DR MAHATHIR BIN MOHAMAD |url=https://mrem.bernama.com/viewnt.php?idm=6457 |website=MREM Bernama}}</ref> (2025) {{ISBN|9789670821436}} == Nota == {{Reflist|group=note}} ==Kereban sanding== {{reflist}} ===Teks disebut=== * {{cite book|last1=Dhillon|first1=Karminder Singh|title=Malaysian Foreign Policy in the Mahathir Era 1981–2003: Dilemmas of Development|year=2009|publisher=NUS Press|isbn=978-9971-69-399-2}} * {{cite book|last1=Milne|first1=R. S.|last2=Mauzy|first2=Diane K.|title=Malaysian Politics under Mahathir|url=https://books.google.com/books?id=5hYemBg43pkC|year=1999|publisher=[[Routledge]]|isbn=0-415-17143-1|ref=CITEREFMilne & Mauzy1999}} * {{cite book|last1=Morais|first1=J. Victor|title=Mahathir: A Profile in Courage|year=1982|publisher=Eastern Universities Press|oclc=8687329}} * {{cite book|last1=Sankaran|first1=Ramanathan|last2=Mohd Hamdan Adnan|title=Malaysia's 1986 General Election: the Urban-Rural Dichotomy|year=1988|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=981-3035-12-9|ref=CITEREFSankaran & Hamdan1988}} * {{cite book|last1=Stewart|first1=Ian|title=The Mahathir Legacy: a Nation Divided, a Region at Risk|year=2003|publisher=Allen & Unwin|isbn=1-86508-977-X}} * {{cite book|last1=Wain|first1=Barry|title=[[Malaysian Maverick|Malaysian Maverick: Mahathir Mohamad in Turbulent Times]]|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-23873-2}} * James Chin & Joern Dosch. Malaysia Post Mahathir: a decade of change?. Marshall Cavendish. 2016. {{ISBN|9814677558}} ==Laman web ke bukai== {{commons category|Mahathir Mohamad}} * {{facebook|TunDrMahathir}} [[Kategori:Kaban politik ba Malaysia]] [[Kategori:Menteri Besai Malaysia]] [[Kategori:Pengada 1925]] [[Kategori:Orang idup]] [[Kategori:Orang ari Kedah]] cvlo5pglynvp4f3xpzil1slpi1j8ij1 Najib Razak 0 3849 20229 18701 2026-10-30T16:37:02Z Jang Edgar 20 20229 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[Malay styles and titles#Honorary styles|Yang Berbahagia]] [[Malay styles and titles#State titles|Dato' Sri]] | name = Najib Razak | native_name = {{nobold|نجيب رزاق}} | honorific-suffix = {{post-nominals|country=MYS|size=100|DK II (Pahang)|DK I (Brunei)|SPMK (Kelantan)|DMK|SSSJ|SPSA|SSAP|SIMP|SPDK|DUNM|DP|DSAP|PNBS}} | image = Najib Razak 2008-08-21.jpg | caption = Potret rasmi, 2008 | order = ke-6 | office = Menteri Besai Malaysia | monarch = {{Unbulleted list |[[Mizan Zainal Abidin of Terengganu|Mizan Zainal Abidin]] |[[Abdul Halim of Kedah|Abdul Halim]] |[[Muhammad V of Kelantan|Muhammad V]] }} | deputy = {{Unbulleted list |[[Muhyiddin Yassin]] |[[Ahmad Zahid Hamidi]] }} | term_start = 3 April 2009 | term_end = 9 Me 2018 | predecessor = [[Abdullah Ahmad Badawi]] | successor = [[Mahathir Mohamad]] | office1 = [[Presiden Gerempung Bansa Melayu Beserakup]] ke-7<br />{{small|(''ex officio'': Chairman [[Barisan Nasional]])}} | deputy1 = {{Unbulleted list|Muhyiddin Yassin|Ahmad Zahid Hamidi}} | term_start1 = 26 Mach 2009 | term_end1 = 12 Me 2018 | predecessor1 = Abdullah Ahmad Badawi | successor1 = Ahmad Zahid Hamidi | order2 = ke-9 | office2 = Sapit Menteri Besai Malaysia | primeminister2 = Abdullah Ahmad Badawi | term_start2 = 7 Januari 2004 | term_end2 = 3 April 2009 | predecessor2 = Abdullah Ahmad Badawi | successor2 = Muhyiddin Yassin | order3 = ke-12 | office3 = Kepala Menteri Pahang | monarch3 = [[Ahmad Shah ari Pahang|Ahmad Shah]] | term_start3 = 4 Me 1982 | term_end3 = 14 Ogos 1986 | 1blankname3 = Sapit | 1namedata3 = Abdul Rashid Abdul Rahman | predecessor3 = Abdul Rashid Abdul Rahman | successor3 = [[Mohd Khalil Yaakob]] {{Collapsed infobox section begin |cont = yes |Ministerial portfolios | titlestyle = border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder | embed = yes | subterm4 = 1978–1979 | suboffice4 = [[Ministry of Energy, Telecommunications and Posts (Malaysia)|Deputy Minister of Energy, Telecommunications and Posts]] | subterm5 = 1979–1981 | suboffice5 = [[Deputy Minister of Education (Malaysia)|Deputy Minister of Education]] | subterm6 = 1981–1982 | suboffice6 = [[Ministry of Finance (Malaysia)|Deputy Minister of Finance]] | subterm7 = 1986–1987 | suboffice7 = [[Ministry of Youth and Sports (Malaysia)|Minister of Culture, Youth and Sports]] | subterm8 = 1987–1990 | suboffice8 = [[Ministry of Youth and Sports (Malaysia)|Minister of Youth and Sports]] | subterm9 = 1990–1995 | suboffice9 = [[Minister of Defence (Malaysia)|Minister of Defence]] | subterm10 = 1995–1999 | suboffice10 = [[Minister of Education (Malaysia)|Minister of Education]] | subterm11 = 1999–2008 | suboffice11 = [[Minister of Defence (Malaysia)|Minister of Defence]] | subterm12 = 2008–2018 | suboffice12 = [[Minister of Finance (Malaysia)|Minister of Finance]] | subterm13 = 2012–2013 | suboffice13 = [[Ministry of Women, Family and Community Development (Malaysia)|Acting Minister of Women, Family and Community Development]] {{Collapsed infobox section end}}}} {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Parliamentary offices |titlestyle = border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder |embed=yes | constituency_MP14 = [[Pekan (sitak federal)|Pekan]] | parliament14 = Malaysia | term_start14 = 6 Oktober 1986 | term_end14 = 6 September 2022<ref>{{cite web|last=Lim|first=Ida|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/09/02/six-questions-about-najibs-pekan-seat-and-ge15-dreams-now-that-hes-in-prison/26012|title=Six questions about Najib's Pekan seat (and GE15 dreams) now that he's in prison|date=2 September 2022|access-date=4 December 2023|website=Malay Mail|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203183758/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/09/02/six-questions-about-najibs-pekan-seat-and-ge15-dreams-now-that-hes-in-prison/26012|url-status=live}} On when the 14-day period would lapse for Najib, Shanmuga said "he has until end of Tuesday, September 6."</ref> | predecessor14 = Mohamed Amin Daud | successor14 = [[Sh Mohmed Puzi Sh Ali]] | term_start15 = 21 Februari 1976 | term_end15 = 14 Jun 1982 | predecessor15 = [[Abdul Razak Hussein]] | successor15 = Mohamed Amin Daud | constituency_AM16 = Bandar Pekan | assembly16 = Pahang State Legislative | term_start16 = 1982 | term_end16 = 1986 | predecessor16 = Shamsiah Abdul Hamid | successor16 = ''Sitak direrak'' {{Collapsed infobox section end}}}} | birth_name = Mohammad Najib bin Abdul Razak | birth_date = {{birth date and age|1953|7|23|df=y}} | birth_place = [[Kuala Lipis]], Pahang, Federasyen Malaya | death_date = | death_place = | residence = | party = [[Gerempung Bansa Melayu Beserakup]] (UMNO) <br/> {{small|(1976–present)}} | otherparty = [[Barisan Nasional]] (BN) <br/> {{small|(1976–present)}} | spouse = {{Unbulleted list |{{marriage|Puteri Zainah Eskandar|1976|1987|end=div.}} |{{marriage|[[Rosmah Mansor]]|1987}} }} | children = 5 (nyengkaum, [[Mohd Nazifuddin Najib|Nazifuddin]] enggau [[Nizar Najib|Nizar]]) | education = {{Unbulleted list|[[St. John's Institution]]|[[Malvern College]]}} | relatives = [[Hishammuddin Hussein]] (petunggal) <br/> [[Riza Aziz]] (stepson) <br/> [[:ms:Hussein bin Mohd Taib|Hussein bin Mohd Taib]] (aki) <br/> [[Mohamed Noah Omar]] (aki) <br/> [[Suhailah Noah]] (ini) <br/> [[Onn Hafiz Ghazi]] (first cousin once removed) | parents = {{Unbulleted list|[[Abdul Razak Hussein]] (father)|[[Rahah Noah]] (mother)}} | alma_mater = [[Universiti Nottingham]] ([[Bachelor of Science|BSc]])<ref name="Biodata1">{{cite web |title=Y.A.B. Dato' Sri Mohd Najib Tun Razak |url=http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/maklumat-kenegaraan/3162-perdana-menteri-malaysia-keenam.html |website=Jabatan Penerangan Malaysia |access-date=26 September 2018 |language=ms |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926091511/http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/maklumat-kenegaraan/3162-perdana-menteri-malaysia-keenam.html |archive-date=26 September 2018 |url-status=live }}</ref> | signature = Najib_Razak_Signature.svg | title = | native_name_lang = ms }} {{Infobox officeholder | office1 = Faction represented in [[Dewan Rakyat]] | subterm1 = 1976–1982 | suboffice1 = [[Barisan Nasional]] | subterm2 = 1986–2022 | suboffice2 = [[Barisan Nasional]] | office4 = Faction represented in [[Pahang State Legislative Assembly]] | subterm4 = 1982–1986 | suboffice4 = [[Barisan Nasional]] }} '''Mohammad Najib bin Abdul Razak''' ({{Langx|ms-Arab|محمد نجيب بن عبد الرزاق}},{{IPA|ms|muhammad nadʒɪb|lang}}; ada 23 Julai 1953) nya siku orang politik Malaysia ke kala nyadi Menteri Besai Malaysia ke-6 kenyau taun 2009 ngagai 2018. Dalam taun 2020, iya diukum ketegal makai suap dalam skandal 1Malaysia Development Berhad,<ref>{{cite web|last=Tee|first=Kenneth|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2020/07/28/high-court-finds-najib-guilty-of-misappropriation-of-rm42m-src-internationa/1888749|title=High Court finds Najib guilty of all seven charges in misappropriation of RM42m SRC International funds|date=28 Jul 2020|newspaper=[[Malay Mail]]|access-date=2 February 2024|archive-date=1 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001094146/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2020/07/28/high-court-finds-najib-guilty-of-misappropriation-of-rm42m-src-internationa/1888749|url-status=live}}</ref> siti ari skandal ngubah duit enggau ngerumpak ti pemadu besai dalam sejarah.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/28/1mdb-inside-story-worlds-biggest-financial-scandal-malaysia|title=1MDB: The inside story of the world's biggest financial scandal|work=[[The Guardian]]|first=Randeep|last=Ramesh|date=28 July 2016|access-date=31 August 2022|archive-date=11 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111085317/https://www.theguardian.com/world/2016/jul/28/1mdb-inside-story-worlds-biggest-financial-scandal-malaysia|url-status=live}} </ref><ref>{{Cite news|date=2019-08-09|title=1MDB: The playboys, PMs and partygoers around a global financial scandal|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-46341603|access-date=2022-08-31|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721081321/https://www.bbc.com/news/world-asia-46341603|url-status=live}} </ref> Iya anak Menteri Besai ke dulu suba iya nya Abdul Razak Hussein. Najib mangku pengawa nyadi chairman gempung [[Barisan Nasional]] (BN) ari bulan April 2009 ngagai Mei 2018 lalu nyadi presiden Gerempung Bansa Melayu Beserakup (UMNO) ari bulan November 2008 nyentuk Mei 2018. Taja pia, gempung nya ngasaika alah ke enda kala nyadi sebedau tu ba pengawa bepilih besai 2018, dikaitka enggau dawa makai suap ke ngaul Najib enggau sida sebilik, ke ngerusak pengadang mensia mayuh ngagai parti ke megai perintah. Pengawa ti ngepunka Chukai Barang enggau Servis, ti dianggap mayuh orang enda dikerinduka mensia mayuh, mega mayuh meri pangka ngagai penurun sukung.<ref>{{Cite web|date=2018-05-23|title=Mahathir moment|url=https://frontline.thehindu.com/world-affairs/mahathir-moment/article10108358.ece|access-date=|website=Frontline|language=en}}</ref> Najib dipilih nyadi Kaban Parlimen Malaysia dalam taun 1976, maya umur iya 23 taun, nganti apai iya ke udah nadai ba penuduk Pekan ke bepalan ba Pahang. Ba taun ke sama, iya dipadu nyadi ketuai pampang Nembiak UMNO Pekan lalu nyadi kaban Kaunsil Pemadu Tinggi sayap anembiak. Ba taun-taun keterubah iya bejalaika pengawa politik, Najib mangku pengawa nyadi sapit menteri dalam taun 1976, lalu entara taun 1982 enggau 1986, iya nyadi Kepala Menteri Pahang. Udah nya, nyentuk ngagai taun 2009, iya betukar-tukar ba serata Kabinet Malaysia, ngambi mayuh macham portfolio menteri dalam pengawa ngetan, pelajar, budaya, nembiak enggau lumba enggau main, lalu kepenudi iya ba pekara wang. Entara taun 1993 ngagai 2009, Najib kala nyadi Sapit Presiden UMNO. Sekumbang iya nyadi Sapit Menteri Besai, iya dituduh bisi kaul enggau kes bunuh Altantuya Shaariibuu taun 2006,<ref>{{Cite web|last=HABIB|first=SHAHANAAZ|date=2008-07-03|title=Altantuya: Razak's PI makes shocking statutory declaration (Update)|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2008/07/03/altantuya-razaks-pi-makes-shocking-statutory-declaration-update|access-date=|website=The Star|language=en}}</ref> tang iya nyangkal kaul iya enggau kes nya.<ref>{{Cite web|last=Tee|first=Kenneth|date=2019-01-23|title=Najib: Lies. I never met Altantuya|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2019/01/23/najib-lies.-i-never-met-altantuya/1715617|access-date=|website=Malay Mail|language=en}}</ref> Pengawa Najib nyadi menteri besai, entara taun 2009 enggau 2018, ditanda enggau atur liberalisasyen ekonomi, baka ngurangka subsidi perintah, ti enda dikerinduka mensia mayuh. Pengudah pengawa bepilih taun 2013, perintah iya nguji sekeda orang ke mantah iya ba dawa ngachau, pengawa jil ketuai penyakal [[Anwar Ibrahim]] berindik ari iya diukum ketegal sodomi enggau pengawa bejalaika Chukai Barang enggau Servis (GST). Iya nyadi Menteri Besai maya penusah Penerebai Bilun Malaysia 370 enggau penyarut enggau [[Korea Utara]] berindik aripemunuh Kim Jong-nam. Dalam taun 2015, Najib udah teparuk enggau skandal makai suap ti besai ke bekaul enggau kompeni beranakka puku menua 1Malaysia Development Berhad (1MDB) ti ngujungka gempuru minta iya badu mangku pengawa, ti betuaika timbal renggat baruh Bersih.<ref>[http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/arrests-at-rally-calling-for-najibs-resignation Arrests at rally calling for Najib's resignation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150806013210/http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/arrests-at-rally-calling-for-najibs-resignation|date=6 August 2015}}. </ref><ref>[https://www.wsj.com/articles/protesters-call-on-malaysian-prime-minister-to-resign-1438437489 Protesters Call on Malaysian Prime Minister to resign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170831215050/https://www.wsj.com/articles/protesters-call-on-malaysian-prime-minister-to-resign-1438437489|date=31 August 2017}}. </ref><ref>[http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/bersih-plans-overnight-rally-in-august-to-demand-najibs-resignation Bersih plans overnight rally in August to demand Najib's resignation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150826222429/http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/bersih-plans-overnight-rally-in-august-to-demand-najibs-resignation|date=26 August 2015}}. </ref> Bantah tu ngujungka Deklarasyen Peranak Menua Malaysia ti digaga [[Mahathir Mohamad]], Pakatan Harapan enggau gerempung ukai dikuasa perintah (NGO) ti nguji deka nangkap Najib.<ref>{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/malaysia-alliance-demands/2572686.html|title=Malaysia alliance demands removal of scandal-hit PM Najib|access-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160712144352/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/malaysia-alliance-demands/2572686.html|archive-date=12 July 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/mahathir-and-opposition-sign-declaration-to-oust-najib|title=Malaysia's Mahathir and opposition sign declaration to oust Najib|newspaper=The Straits Times|date=4 March 2016|access-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329195113/https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/mahathir-and-opposition-sign-declaration-to-oust-najib|archive-date=29 March 2019|url-status=live}} </ref> Timbal Najib ngagai tuduh makai suap nya dikena iya ngerapitka agi pegai iya ba kuasa enggau chara nganti sapit menteri besai maya nya Muhyiddin Yassin, ngetuka dua bengkah surat berita lalu meransang nengah parlimen Rang Undang-undang Kaunsil Pengelikun Menua ti kontroversial ti meri menteri besai nya kuasa ti enda kala nyadi sebedau tu.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/malaysia-1mdb-najib-idUSL3N10L2P120150811#5Js2PtR7YiUo62fQ.97|title=Malaysia's Najib looks to ride out political crisis|date=11 August 2015|access-date=8 December 2015|newspaper=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329183751/https://www.reuters.com/article/malaysia-1mdb-najib-idUSL3N10L2P120150811#5Js2PtR7YiUo62fQ.97|archive-date=29 March 2019|url-status=live}} </ref><ref>{{cite web|url=http://www.businesstimes.com.sg/government-economy/new-bill-gives-najib-extensive-powers|title=New bill gives Najib extensive powers|date=5 December 2015|access-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329200633/https://www.businesstimes.com.sg/government-economy/new-bill-gives-najib-extensive-powers|archive-date=29 March 2019|url-status=live}}</ref> Bemacham pengawa ngurangka subsidi ari Najib udah ngujungka ungkus pengidup niki enggau jampat,<ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-01-07/malaysians-seen-curbing-spending-as-living-costs-surge-economy Malaysians seen curbing spending as living costs surge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112052004/https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-01-07/malaysians-seen-curbing-spending-as-living-costs-surge-economy|date=12 November 2017}}. </ref> seraya rega minyak ti enda tetap sereta penusah ari skandal 1MDB ngujungka rega [[Ringgit Malaysia|mata duit Malaysia]] nurun.<ref>[http://www.themalaymailonline.com/money/article/ringgit-oil-pricesdrop-ahead-of-najibs-economic-address Ringgit, oil prices drop ahead of Najib's economic address] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150707091723/http://www.themalaymailonline.com/money/article/ringgit-oil-pricesdrop-ahead-of-najibs-economic-address|date=7 July 2015}}. </ref><ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-07-31/ringgit-extends-monthly-losses-as-1mdb-scandal-hurts-sentiment Ringgit extends monthly losses as 1MDB scandal hurts sentiment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112052136/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-07-31/ringgit-extends-monthly-losses-as-1mdb-scandal-hurts-sentiment|date=12 November 2017}} </ref> Tu ngujungka BN alah ba pengawa bepilih besai 2018. Najib udah nya ngaku alah lalu besemaya deka mantu ngemudahka pengawa betukar kuasa enggau lanchar.<ref>{{cite news|url=https://www.nst.com.my/news/nation/2018/05/368245/najib-congratulates-dr-mahathir-over-pm-appointment|title=Najib congratulates Dr Mahathir over PM appointment|newspaper=[[New Straits Times]]|date=11 May 2018|access-date=12 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512181921/https://www.nst.com.my/news/nation/2018/05/368245/najib-congratulates-dr-mahathir-over-pm-appointment|archive-date=12 May 2018|url-status=live}} </ref> Kena 3 Julai 2018, Najib ditangkap Komisyen Nagang Penyalah Makai Suap Malaysia (SPRM), ti mansik bakani RM42 juta (US$10.6 juta) lalu pansut ari SRC International, sebengkah kompeni ti bisi kaul enggau 1MDB, tama ngagai akaun bank Najib.<ref>{{Cite web|title=Former Malaysian PM Najib Razak arrested, to be charged on Wednesday over 1MDB scandal|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/najib-razak-arrested-1mdb-scandal-to-be-charged-10495160|access-date=29 July 2020|website=CNA|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820211427/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/najib-razak-arrested-1mdb-scandal-to-be-charged-10495160|archive-date=20 August 2019|url-status=live}}</ref> Dalam proses nya, polis ngerampas sekeda aksesori fesyen ke berega $273 juta lebuh ngiga nengah reta tengkira iya.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2018/oct/25/1mdb-scandal-explained-a-tale-of-malaysias-missing-billions 1MDB scandal explained: a tale of Malaysia's missing billions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831031907/https://www.theguardian.com/world/2018/oct/25/1mdb-scandal-explained-a-tale-of-malaysias-missing-billions|date=31 August 2019}} Published by The Guardian on 25 October 2018 </ref> Najib udah nya didawa lalu diukum Kort Tinggi ketegal salah guna kuasa, ngubah duit enggau ngelanggar pengarap jenayah, nyadi Menteri Besai Malaysia keterubah diukum ketegal makai suap,<ref name="cna28jul20">{{cite news|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/malaysia-najib-razak-1mdb-trial-verdict-guilty-12967036|title=Former Malaysia PM Najib Razak found guilty of all 7 charges in 1MDB trial|website=[[CNA (news channel)|Channel News Asia]]|date=28 July 2020|access-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729201236/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/malaysia-najib-razak-1mdb-trial-verdict-guilty-12967036|archive-date=29 July 2020|url-status=live}} </ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-53563065|title=Najib Razak: Former Malaysian PM guilty on all charges in corruption trial|website=[[BBC News]]|date=28 July 2020|access-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728060122/https://www.bbc.com/news/world-asia-53563065|archive-date=28 July 2020|url-status=live}} </ref> lalu diukum jil 12 taun enggau ukum mata duit RM210 juta.<ref name="st28jul20">{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/ex-malaysian-pm-najib-found-guilty-on-one-count-of-abuse-of-power-in-1mdb-linked-graft|title=Ex-Malaysian PM Najib gets 12 years' jail in 1MDB-linked graft trial|website=[[The Straits Times]]|date=28 July 2020|access-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728034712/https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/ex-malaysian-pm-najib-found-guilty-on-one-count-of-abuse-of-power-in-1mdb-linked-graft|archive-date=28 July 2020|url-status=live}} </ref><ref name="1cna28jul20">{{cite news|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/malaysia-najib-razak-1mdb-trial-verdict-guilty-12967036|title=Former Malaysia PM Najib Razak sentenced to 12 years in jail following guilty verdict in 1MDB trial|website=[[Channel NewsAsia]]|date=28 July 2020|access-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729201236/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/malaysia-najib-razak-1mdb-trial-verdict-guilty-12967036|archive-date=29 July 2020|url-status=live}} </ref> Berebak enggau nya, Najib mega berebak diasuh mutarka utang chukai ti berutang ngagai Opis Asil Dalam Negeri (LHDN) sepenyampau RM1.69 bilion.<ref>{{Cite web|date=2020-07-22|title=High Court allows IRB to collect RM1.69b in tax arrears from former PM Najib|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2020/07/22/high-court-allows-irb-to-collect-rm1.69b-in-tax-arrears-from-former-pm-naji/1886981|access-date=|website=www.malaymail.com}}</ref> Ukum nya dikemendarka Kort Perintah Besai kena 23 Ogos 2022.<ref>{{Cite news|last=Wong|first=Feliz Solomon and Ying Xian|date=2022-08-23|title=Najib Razak, Malaysia's Ex-Prime Minister, to Be Imprisoned After Losing Final 1MDB Appeal|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/najib-razak-malaysias-ex-prime-minister-to-be-imprisoned-after-losing-final-1mdb-appeal-11661245317|access-date=2022-08-23|issn=0099-9660|archive-date=28 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328151212/https://www.wsj.com/articles/najib-razak-malaysias-ex-prime-minister-to-be-imprisoned-after-losing-final-1mdb-appeal-11661245317|url-status=live}} </ref> Diatu iya benung nembuka ukum ba Rumah Jil Kajang.<ref>{{cite web|url=https://www.nst.com.my/news/crime-courts/2022/08/825035/najib-taken-kajang-prison|title=Najib taken to Kajang Prison|date=23 August 2022|newspaper=[[New Straits Times]]|access-date=2 February 2024|archive-date=4 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204203623/https://www.nst.com.my/news/crime-courts/2022/08/825035/najib-taken-kajang-prison|url-status=live}}</ref> Pengawa politik Najib udah dikeruga mayuh bengkah kontroversi enggau tuduh penyalah makai suap.<ref>{{Cite web|date=2022-08-26|title=Najib Razak's Political Career: The End of the Beginning or the End of the End?|url=https://fulcrum.sg/najib-razaks-political-career-the-end-of-the-beginning-or-the-end-of-the-end/|access-date=|website=FULCRUM|language=en}}</ref> == Pengidup tumu enggau pelajar == Najib ada kena 23 Julai 1953 ba palan pengentap pendiau rasmi Sekretari Negeri Pahang di Bukit Bius,<ref>{{cite web|url=https://www.sayangsabah.com/en/midwife-proud-to-have-cared-for-najib/|title=Midwife proud to have cared for Najib|date=21 February 2016|publisher=Sayang Sabah|author=Vivien, Ann|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323155926/https://www.sayangsabah.com/en/midwife-proud-to-have-cared-for-najib/|archive-date=23 March 2018|url-status=dead}}</ref> [[Kuala Lipis]], Pahang. Najib nya anak sulung Menteri Besai Malaysia [[Abdul Razak Hussein|Abdul Razak]] ari enam iku menyadi. Madi iya, [[Nazir Razak|Mohd Nazir Abdul Razak]],<ref>[http://www.cimb.com/index.php?ch=subch_about_cimb_group&pg=pg_acg_our_leaders&ac=42&tpt=cimb_group#top CIMB Group, 25 May 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140428175336/http://www.cimb.com/index.php?ch=subch_about_cimb_group&pg=pg_acg_our_leaders&ac=42&tpt=cimb_group#top|date=28 April 2014}}. Cimb.com. Retrieved on 24 October 2011.</ref> ngempu pemeri pinjau kedua pemadu besai menua nya iya nya, [[Bumiputra-Commerce Holdings|Bumiputra-Commerce Holdings Bhd.]]<ref>[http://www.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/14806-najib-deals-with-more-perception-pitfalls- PAC to haul up seven ministries, agencies for weak finances] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061036/http://www.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/14806-najib-deals-with-more-perception-pitfalls-|date=4 March 2016}}. Themalaysianinsider.com. Retrieved on 24 October 2011.</ref> Najib mega siku ari Empat Bangsawan Pahang Darul Makmur (Kort Diraja) ketegal gelar waris iya [[Orang Kaya Indera Shahbandar]]. Iya nerima pelajar primari enggau sekondari iya ba [[St. John's Institution, Kuala Lumpur|Institusyen St. John, Kuala Lumpur]]. Iya udah nya nyambung pelajar iya ba [[Kolej Malvern]]<ref>{{cite news|title=Profile: Najib Razak : To Najib Razak the Malaysian premiership may feel like a birthright.|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/malaysia/5099246/Profile-Najib-Razak.html|publisher=The Daily Telegraph, 3 April 2009|access-date=15 March 2010|location=London|first=Thomas|last=Bell|date=3 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100129175427/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/malaysia/5099246/Profile-Najib-Razak.html|archive-date=29 January 2010|url-status=live}}</ref> di [[Worcestershire]], England, lalu udah nya belajar di [[Universiti Nottingham]], ke alai iya nerima ijazah sarjana [[ekonomi industri]] dalam taun 1974. Najib Razak pulai ke Malaysia dalam taun 1974 lalu masuk dunya dagang, gawa enda lama ba [[Bank Negara Malaysia]] lalu udah nya enggau [[Petronas]] (kompeni minyak nasional Malaysia) nyadi menijar pekara rama.<ref name=":12">[http://www.dailyexpress.com.my/news.cfm?NewsID=63996 "How Najib and Abdullah rose to nation's top post".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110621233817/http://www.dailyexpress.com.my/news.cfm?NewsID=63996|date=21 June 2011}}, [[Daily Express]], 4 April 2009</ref> ==Kereban sanding== {{reflist}} [[Kategori:Pengada 1953]] [[Kategori:Orang idup]] [[Kategori:Menteri Besai Malaysia]] [[Kategori:Sapit Menteri Besai Malaysia]] [[Kategori:Kepala Menteri Pahang]] [[Kategori:Orang Islam Malaysia]] [[Kategori:Orang Malaysia bepeturun Bugis]] [[Kategori:Orang Malaysia bepeturun Melayu]] 7ewuhvfx7531kjusley69en6ymq79nr Ismail II 0 3897 20231 13144 2026-10-31T08:11:35Z Pataliputra! 3013 image 20231 wikitext text/x-wiki {{for|the sultan of Granada|Ismail II of Granada}}{{Infobox royalty|name=Ismail II<br />{{no bold| اسماعیل دوم}}|image=Shah Ismail II hunting. Frontispiece. Isma'il II Shahnama. Attributed to Ali Asghar. Qazvin, 1576-77.jpg|caption=Shah Ismail II hunting. Frontispiece. Isma'il II Shahnama. Attributed to Ali Asghar. Qazvin, 1576-77|succession=[[List of monarchs of Persia|Shah of Iran]]|reign=22 August 1576 – 24 November 1577|coronation=|predecessor=[[Tahmasp I]]|successor=[[Mohammad Khodabanda]]|birth_date=31 May 1537|birth_place=[[Qom]], Safavid Iran|death_date=24 November 1577 (aged 40)|death_place=[[Qazvin]], [[Safavid Iran]]|burial_date=|burial_place=[[Imamzade Hossein, Qazvin|Imamzade Hossein]], Qazvin, Safavid Iran|full name=Ismail Mirza|father=[[Tahmasp I]]|mother=[[Sultanum Begum]]|signature=|religion=[[Sunni Islam]]|royal house=|dynasty=[[Safavid dynasty|Safavid]]}}'''Ismail II''' ( {{Langx|fa|اسماعیل دوم}} ; '''Ismail Mirza'''; (31 Mei 1537 – 24 November 1577) iya nya shah ketiga Safavid Iran ari taun 1576 ngagai 1577. Iya anak lelaki kedua Tahmasp I enggau bini iya keterubah, Sultanum Begum, anak raja Aq Quyunlu . {{Sfn|Ghereghlou|2021}} Ari atur Tahmasp, Ismail dijil dua puluh taun ba Istana Qahqaheh ; sekalika ketegal konflik iya enggau bala vassal ti bekuasa ba menua nya, tauka ketegal populariti iya ti majak ngerembai ba raban bansa Qizilbash, ngujungka Tahmasp nangi ke kuasa anak iya. Ismail Mirza ada kena malam Hari Enam 31 Mei 1537 di Qom nyadi anak lelaki kedua Tahmasp I enggau bini iya ke besai Sultanum Begum, siku puteri Aq Qoyunlu ari raban bansa Mawsillu . {{Sfn|Ghereghlou|2016}} Iya menyadi indu Musa Sultan, gabenor Tabriz, ke kekadang disakal enggau apai Sultanum, Isa Khan, ke nyadi uchu indai Tahmasp. Ismail ngabiska maya iya agi mit ba istana lalu kenyau ari menyadi tuai iya enggau waris, Mohammad Khodabanda dipadu nyadi gabenor Herat, Ismail ke agi biak nya anak tunggal ba istana diraja Qazvin ; enggau nya, iya bisi semua perati apai iya. Tahmasp rindu sereta rindu ke Ismail ke agi biak nya ketegal pemerani iya. Maya agi mit, Ismail belajar nepan kuda enggau pemanah, sereta belajar macha enggau nulis. == Penyanding == {{notelist}} === Penerang === {{Reflist}} <references /> {{refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Akopyan |first=Alexander V. |url=https://www.academia.edu/65278286 |title=The Safavid World |publisher=Taylor & Francis |year=2021 |isbn=9781000392876 |editor-last=Matthee |editor-first=Rudi |publication-place=New York |pages=285–309 |chapter=Coinage and the monetary system |oclc=1274244049}} * {{Cite journal}} * {{cite encyclopedia|year=2016|title=Esmāʿil II|encyclopedia=Encyclopædia Iranica, online edition|location=New York|url=https://www.iranicaonline.org/articles/esmail-02|last=Ghereghlou|first=Kioumars|pages=}} * {{Cite book |last=Farrokh |first=Kaveh |title=Iran At War, 1500-1988 |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2011 |isbn=9781780962214 |oclc=773578413}} * {{Cite web}} * {{Cite book |last=Haeri |first=Shahla |title=The Unforgettable Queens of Islam: Succession, Authority, Gender |publisher=Cambridge University Press |year=2020 |isbn=9781107123038 |oclc=1134459000}} * {{Cite book |last=Hinz |first=Walter |title=Schah Esma'il II: ein Beitrag zur Geschichte der Safaviden |publisher=Mitteilungen des Seminars für Orientalische Sprachen |year=1992 |publication-place=Berlin |language=de |trans-title=Shah Esma'il II: a contribution to the history of the Safavids |oclc=30681546}} *{{Cite journal}} * {{Cite book |last=Lal |first=Ruby |title=Domesticity and Power in the Early Mughal World |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=9780521850223 |oclc=60320248}} * {{Cite book |last=Matthee |first=Rudi |title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500-1900 |publisher=Princeton University Press |year=2011 |isbn=9780691118550 |publication-place=Princeton |oclc=918275314}} * {{Cite book |last=Mitchell |first=Colin P. |url=https://books.google.com/books?id=APcBAwAAQBAJ&q=false |title=The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric |publisher=I.B.Tauris |year=2009 |isbn=978-0857715883 |editor-last= |editor-first= |location= |pages=1–304 |chapter= |author-link=}} * {{Cite book |last=Newman |first=Andrew J. |url=https://books.google.com/books?id=KPgBAwAAQBAJ&q=false |title=Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire |publisher=I.B.Tauris |year=2008 |isbn=9780857716613 |pages=1–281}} * {{Cite book |last=Parsadust |first=Manuchehr |title=شاه اسماعیل دوم: شجاع تباه شده |publisher=Shirkat-i Sihāmī-i Intishār |year=2002 |isbn=9643251063 |publication-place=Tehran |language=fa |trans-title=Shah Ismail II: Brave and Wicked |oclc=56943078}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Pariḵān Ḵānom|encyclopedia=Encyclopædia Iranica, online edition|location=New York|url=https://iranicaonline.org/articles/parikan-kanom-1548-1578|last=Parsadust|first=Manučehr|pages=}} * {{Cite book |last=Roemer |first=H. R. |url=https://www.cambridge.org/core/books/the-cambridge-history-of-iran/5A33A1DB3F9C8F94837B52BE8D770EBA |title=The Cambridge History of Iran, Volume 6: The Timurid and Safavid Periods |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=9781139054980 |location=Cambridge |pages=189–350 |chapter=The Safavid Period}} * {{Cite book |last=Savory |first=Roger M. |title=Iran Under the Safavids |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |isbn=9780521042512}} {{Refend}} lwyq7fo43ud3y2vmhfk6qw3npalr70r Kategori:Orang Malaysia bepeturun Bugis 14 7081 20230 2026-10-30T16:37:48Z Jang Edgar 20 Mencipta laman baru dengan kandungan 'Lambar [[Wikipedia:Kategori|kategori]] tu ngerintai [[Ukum peranak Malaysia|peranak Malaysia]] [[WP:Notability|tebilang]] ari [[etnik]] tauka bansa asal tauka peturun [[Bugis]], sekalika sebagi tauka penuh. [[Kategori:Orang Malaysia bepeturun Asia|Bugis]] [[Kategori:Orang Asia bepeturun Bugis|Malaysia]] [[Kategori:Orang bepeturun Bugis|Malaysia]]' 20230 wikitext text/x-wiki Lambar [[Wikipedia:Kategori|kategori]] tu ngerintai [[Ukum peranak Malaysia|peranak Malaysia]] [[WP:Notability|tebilang]] ari [[etnik]] tauka bansa asal tauka peturun [[Bugis]], sekalika sebagi tauka penuh. [[Kategori:Orang Malaysia bepeturun Asia|Bugis]] [[Kategori:Orang Asia bepeturun Bugis|Malaysia]] [[Kategori:Orang bepeturun Bugis|Malaysia]] 64tphtvh1es49kq5lm0dpqaoepie89u