Wikipedia ilowiki https://ilo.wikipedia.org/wiki/Umuna_a_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Midia Espesial Tungtungan Agar-aramat Agar-aramat tungtungan Wikipedia Wikipedia tungtungan Papeles Papeles tungtungan MediaWiki MediaWiki tungtungan Plantilia Plantilia tungtungan Tulong Tulong tungtungan Kategoria Kategoria tungtungan TimedText TimedText talk Modulo Modulo tungtungan Event Event talk 0 3593 406016 403512 2026-07-01T18:04:53Z HyBoxwood 20177 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 406016 wikitext text/x-wiki {{Coord|35|N|103|E|type:country|display=title}} <!--Panggaasi a pagtungtungan sakbay nga iyalis--> {{Infobox pagilian | native_name = 中华人民共和国<br />''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'' | conventional_long_name = Republika ti Tattao iti Tsina | common_name = Tsina | image_flag = Flag of the People's Republic of China.svg | image_coat = 中華人民共和國國徽.svg | symbol_type = Nailian a kayarigan | image_map = People's Republic of China (orthographic projection).svg | map_width = 220px | national_anthem = {{vunblist|"[[Martsa dagiti Boluntario]]"|{{lang|zh-hans|义勇军进行曲}}}}{{brk}}[[Papeles:March of the Volunteers instrumental.ogg|center]] | official_languages = [[Pagalagadan nga Insik|Moderno a Pagalagadan a Mandarin]]<br />(wenno Putonghua)<ref name="langlaw">{{cite web |url=http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |title=Linteg iti Republika ti Tattao ti Tsina iti Pagalagadan ti Masasao ken Naisurat a Pagsasao nga Insik (Bilin ti Presidente Bilang.37) |publisher=Gov.cn |date= |accessdate=27 Abril 2010 |quote=Para iti daytoy a kalintegan, ti pagalagadan a maisasao ken maisurata pagsasao nga Insik ket kayatna a sawen a Putonghua (maysa a kadawyan a balikas nga addaan iti pannakaibalikas a naibatay iti dialekto a Beijing) ken dagiti naiyalagad nga Intsik a karakter. |archive-date=2013-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724204951/http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |url-status=dead }}</ref> | languages_type = Opisial a naisuratan<br /> a pagsasao | languages = [[Naisuratan a maisasao nga Intsik|Maisasao nga Intsik]] | languages2_type = [[Opisial a naisuratan]] | languages2 = [[Naipalaka nga dagiti Intsik a karakter|Naipalaka nga Intsik]]<ref name="langlaw" /> | regional_languages = <small>[[Pagsasao a Mongoliano|Mongoliano]], [[Pagsasao a Tibetano|Tibetano]], [[Pagsasao a Uyghur|Uyghur]], [[Pagalagadan a Zhuang|Zhuang]], ken [[Dagiti pagsasao iti Tsina|dagiti dadduma pay]]</small> | ethnic_groups = 91.51% [[Intsik a Han|Han]];<ref name="Census2010" /> 55 a maibigbigan a minoridad<br />{{Marebba a listaan|title=<small>[[Listaan dagiti etniko a grupo idiay Tsina|Listaan]]</small>|1.30% [[Tattao a Zhuang|Zhuang]]|0.86% [[Tattao a Manchu|Manchu]]|0.79% [[Tattao a Uyghur|Uyghur]]|0.79% [[Tattao a Hui|Hui]]|0.72% [[Tattao a Miao|Miao]]|0.65% [[Tattao a Yi|Yi]]|0.62% [[Tattao a Tujia|Tujia]]|0.47% [[Dagiti etniko a Mongol idiay Tsina|Mongol]]|0.44% [[Tattao a Tibetano|Tibetano]]|0.26% [[Buyei]]|0.15% [[Dagiti Koreano idiay Tsina|Koreano]]|1.05% dadduma pay}} | capital = [[Beijing]] | coordinates = {{Coord|39|55|N|116|23|E|type:city}} | largest_city = [[Shanghai]]<ref>{{cite journal |author=Chan, Kam Wing |title=Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications |journal=Eurasiano Heograpia ken Ekonomia |year=2007 |volume=48 |issue=4 |pages=383–412 |url=http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |accessdate=2011-08-07 |doi=10.2747/1538-7216.48.4.383 |archive-date=2013-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115173048/http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |url-status=dead }} p. 395</ref><ref>[http://china.usc.edu/(S(swqn0p55xbqmsu45cwso5lzy)A(IEcheuFczAEkAAAAODRlNTk2OTMtMDViMC00Yjk5LWFmZTgtODc1OTA1YWYxMDM4e9e8O7-g5_HYhuft0Huy7h2GlGg1))/ShowAverageDay.aspx?articleID=910 "Ania kadi dagiti kadakkelan ken kabaknanagan a siudad ti Tsina?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923101220/http://china.usc.edu/(S(swqn0p55xbqmsu45cwso5lzy)A(IEcheuFczAEkAAAAODRlNTk2OTMtMDViMC00Yjk5LWFmZTgtODc1OTA1YWYxMDM4e9e8O7-g5_HYhuft0Huy7h2GlGg1))/ShowAverageDay.aspx?articleID=910 |date=2013-09-23 }} [[Unibersidad iti Akin-abagatan a California]] – Intituto ti Estados Unidos-Tsina, 2007. Naala idi 2012-01-15.</ref> | demonym = Intsik | government_type = Nominal [[Marxism–Leninism|Marxist–Leninist]] [[agmaymaysa nga estado]]<ref name="pplrepub">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=China |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/111803/China |accessdate=2010-03-15 |quote=Porma iti Gobierno: agmaymaysa a partido a republika dagiti tattao nga addan ti lehislatibo a kamara}}</ref>{{Ref label |complex|a|}} | leader_title1 = [[Presidente ti Republika ti Tattao ti Tsina|Presidente]] | leader_name1 = [[Xi Jinping]] | leader_title2 = [[Premiero ti Republika ti Tattao ti Tsina|Premiero]] | leader_name2 = [[Li Qiang]] | leader_title3 = [[Sekretario Heneral ti Partido Komunista iti Tsina|Sekretario Heneral]]{{Ref label |leader|b|}} | leader_name3 = Xi Jinping | leader_title4 = [[Mangipagulo iti Nakatakder a Komite iti Nailian a Kongreso ti Tattao|Mangipagulo ti&nbsp;Kongreso]] | leader_name4 = [[Zhao Leji]] | leader_title5 = [[Mangipagulo iti Nakatakder a Komite dagiti Intsik a Tattao a Politikal a Panagkonsulta a Komperensia|Mangipangulo ti&nbsp;Komperensia]] | leader_name5 = [[Wang Huning]] | legislature = [[Nailian a Kongreso dagiti Tattao]] | sovereignty_type = [[Pakasaritaan iti Tsina|Panakaipabangon]] | established_event1 = [[Ti Qin a gubat a panagtiptipon#Panagraut ti Qi|Panagtitipon iti Tsina]] a babaen ti Qin a dinastia | established_date1 = 221 BC | established_event2 = [[Xinhai a Rebolusion#Pannakabangon ti Republika|Pannakabangon ti Republika]] | established_date2 = 1 Enero 1912 | established_event3 = [[Ni Mao zedong ket tinurayanna ti Tsina|Nairangarang ti Republika ti Tattao ti Tsina]] | established_date3 = 1 Oktubre 1949 | area_footnote ={{Ref label |territory|c|}} wenno 9,671,018&nbsp;km²{{Ref label |territory|c|}} | area_km2 = 9,640,821 | area_sq_mi = 3704427 <!-- Saan nga ikkaten [[WP:MOSNUM]] --> | area_rank = Maika-3/Maika-4 | percent_water = 2.8{{Ref label |mainland|d|}} | population_census = 1,339,724,852<ref name="Census2010">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722244.htm |title=Komunikado dagiti Nailian nga Estadistika ti Republika ti Tattao iti Tsina kadagiti kangrunaan a Bilang ti Senso ti Populasion idi 2010 |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2011-11-01}}</ref> | population_census_year = 2010 | population_census_rank = Umuna | pop_den_footnote = | population_density_km2 = 139.6 | population_density_sq_mi = 363.3 <!-- Saan nga ikkatan [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = Maika-53 | GDP_nominal = $6.988 trilion | GDP_nominal_rank = Maika-2 | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $5,184 | GDP_nominal_per_capita_rank = Maika-90 | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP = $11.316 trilion | GDP_PPP_rank = Maika-2 | GDP_PPP_per_capita = $8,394 | GDP_PPP_per_capita_rank = Maika-91 | Gini_year = 2012 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 55.0 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name=PNAS>{{cite web|title=Income inequality in today’s China|url=http://www.pnas.org/content/111/19/6928.short|website=Proceedings of the National Academy of Sciences|access-date=2015-06-25|archive-date=2015-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905195114/http://www.pnas.org/content/111/19/6928.short|url-status=dead}}</ref><ref name=GBTRPG>{{cite web|title=Rich-poor gap widens: study|url=http://www.globaltimes.cn/content/857619.shtml|website=Global Times}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.719 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 Hulio 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> | HDI_rank = Maika-91 | currency = [[Renminbi]] (yuan) (¥) | currency_code = CNY | time_zone = [[Pagalagadan ti Oras ti Tsina]] | utc_offset = +8 | date_format = yyyy-mm-dd <br />''or'' yyyy{{lang|zh|年}}m{{lang|zh|月}}d{{lang|zh|日}} <br />([[Kadawyan a panawen|CE]]; [[Insik a kalendario|CE-1949]]) | drives_on = kanawan, mailaksid idiay Hong Kong ken Macau | cctld = [[.cn]]{{Ref label |mainland|c|}} [[.中國]]<ref>{{cite web |url=http://brussels38.icann.org/meetings/brussels2010/transcript-board-25jun10-en.txt |title=ICANN Board Meeting Minutes |publisher=ICANN |accessdate=25 Hunio 2010 }}</ref> [[.中国]] | calling_code = [[+86]]{{Ref label |mainland|c|}} | footnotes = a. {{note|complex}} Nalaka a karakterisasion iti [[politikal a patakder]] manipud iti panawen a 1980 ket saanen a mabalin. b. {{note|leader}} Ti [[Sekreatario Heneral ti Partido Komunista ti Tsina]] (wenno [[Mangipangulo ti Partido Komunista ti Tsina|Mangipangulo]] sakbay idi 1982) ket isu daytoy ti kangatuan a ranggo ti kameng ti partido ken ti kaunaan a kameng ti [[Politburo ti Partido Komunista ti Tsina|Politburo]].<ref>[http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-07/10/content_6142022.htm "Partido Komunista ti Tsina a Naibaba"]. ''China Daily'', 10 Hulio 2007. Naala idi 2012-02-01.</ref> c. {{note|territory}} {{pagbaliwen|9598086|km2|sqmi|abbr=on}} saan a mairaman dagiti naisuppiatan a teritorio.<br /> {{pagbaliwen|9640821|km2|sqmi|abbr=on}} Mairanan dagiti inadministro a lugar iti Tsina a ([[Aksai Chin]] ken [[Trans-Karakoram Tract]], dagitoy a dua ket maalala a teritorio babaen ti India), ti Taiwan ket saan a nairaman.<ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.net/china/2008-01/24/content_6418067.htm |title=dimakkel ti GDP iti 11.4 a porsiento, kapardasan iti 13 a tawtawen |publisher=Chinadaily.net |date=24 Enero 2008 |accessdate=15 Hunio 2009 |archive-date=2008-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080709023444/http://www.chinadaily.net/china/2008-01/24/content_6418067.htm |url-status=dead }}</ref> d. {{note|mainland}} Pakaammo para iti kangrunaan a daga ti Tsina laeng. Hong Kong, Macau, ken dagiti teritorio a naisakup babaen ti Republika iti Tsina (Taiwan) ket saan a nairaman. }} Ti '''Tsina'''<ref>{{cite-Rubino|Tsina|page=636}}</ref> ({{IPAc-en|audio=En-us-China.ogg|ˈ|tʃ|aɪ|n|ə}}; {{zh | s=中国| hp=Zhōngguó}}; kitaen pay ti [[Nagnagan ti Tsina]]), opisial a ti '''Republika ti Tattao iti Tsina''' ('''PRC'''), ket maysa a naturay nga estado a mabirukan idiay [[Daya nga Asia]]. Daytoy ti [[Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion|kaaduan ti populasion a pagilian]], nga adda ti [[Demograpiko ti Republika ti Tattao iti Tsina|populasion ti sumurok a 1.3&nbsp;bilion]]. Ti PRC ket maysa nga [[agmaymaysa a partido nga estado]] a tinurturayan babaen ti [[Partido Komunista ti Tsina|Partido Komunista]], a ti [[tugaw iti gobierno]] ket adda idiay kapitolio a siudad ti [[Beijing]].<ref name="Walton2001">{{Cite book |author=Greg Walton |author2=Internasional a Sentro para iti Karbengan ti Nagtagitaon ken Demokratiko a Panagrang-ay |title=Ti nabalitokan a kalasag ti Tsina: Dagiti korporasion ken ti panagranga-y ti teknolohia ti panagsisiim idiay Repbublika ti Tattao iti Tsina |publisher=Karbengan ken Demokrasia |year=2001 |page=5 |chapter=Ehekutibo a Pakabuklan |isbn=978-2-922084-42-9 |url=http://books.google.com/?id=S9rP0A2q14UC&lpg=PA4&dq=single-party%20%22people's%20republic%20of%20china%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22single-party%20state%22 |accessdate=29 Agosto 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://english.people.com.cn/constitution/constitution.html |title=Batay-linteg ti Republika ti Taatao iti Tsina |work=People's Daily Online |accessdate=23 Nobiembre 2009 |quote=Artikulo 138. Ti kapitolio ti Republika ti Tattao iti Tsina ket ti Beijing.}}</ref> Daytoy ket nagsansanay to panagturay kadagiti sumurok a 22 a [[Dagiti probinsi ti Repbublika ti Tattao iti Tsina|probinsia]], dagiti lima nga [[Dagiti autonomo a rehion ti Republika ti Tattao iti Tsina|autonomo a rehion]], dagiti uppat a [[Dagiti dagus a natengtengngel a munisipalidad Repbublika ti Tattao iti Tsina|dagus a natengtengngel a munisipalidad]] (Beijing, [[Tianjin]], [[Shanghai]], ken [[Chongqing]]), ken dagiti dua a bukod a nagturturay nga [[Espesial nga Administratibo a Rehion ti Repbublika ti Tattao iti Tsina|espesial nga administratibo a rehion]] ([[Hong Kong]] ken [[Macau]]).<ref name="Ref_a">{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Sino-British_Joint_Declaration |title=Kimmadduaan a Panangirangang ti Sino-Britaniko|year=1984|publisher=Wikisource |accessdate=8 Septiembre 2008}}</ref> Ti PRC ket mangtuton pay ti [[Nawaya a lugar ti Republika ti Tsina|Taiwan]] – a tinengtengngel baban ti [[Republika ti Tsina]] (ROC), ti sabali nga entidad ti politika – a kas bukodna a [[Probinsia ti Taiwan, Repbublika ti Tattao iti Tsina|maika-23 a probinsia]], ti maysa a kontrobersial a pangtunton gapu ti narikut a [[politikal a kasasaad ti Taiwan]] ken ti saan pay a nabanagan a [[Sibil a Gubat ti Insik]]. Daytoy ket sumakop ti agarup a 9.6&nbsp;riwriw a kuadrado kilometro, ti Tsina ket isu ti [[Listaan dagiti pagilian ken dagiti kaarrubayan a teritorio babaen ti kalawa ti daga|maikadua a kadakkelan a pagilian babaen ti kalawa ti daga]],<ref name="listofcountriesoftheworld.com">{{cite web |url=http://www.listofcountriesoftheworld.com/area-land.html |title=Dagiti pagilian iti lubong a naurnos babaen ti kalawa ti daga|publisher=Listofcountriesoftheworld.com |accessdate=27 Abril 2010}}</ref> ken ti [[Listaan dagiti pagilian ken dagiti kaarrubayan a teritorio babaen ti dagup ti kalawa|maiaktlo wenno maikapat a kadakkelan babaen ti dagup a kalawa]], depende iti panangilawlawag iti dagup a kalawa.<ref name="Ref_b">Ti panangiranggo ti dagup a kalawa a mainaig iti Estados Unidos ket depende kadagiti panagrukod iti dagup a kalawa iti Tsina ken ti Estados Unidos. Kitaen ti [[Listaan dagiti pagilian ken Kaaryubayan a teritorio babaen ti kalawa]] para iti adu pay a pakaammo.</ref> Ti langa ti daga ti Tsina ket nawatiwat ken agdumaduma, nga adda dagiti [[Karuutan ti Mongolia-Manchuria|estepa a kabakiran]] ken dagiti desierto ti [[Desierto Gobi|Gobi]] ken ti [[Desierto Taklamakan|Taklamakan]] a mangsaksakop kadagiti namaga nga amianan ken amianan a laud nga asideg ti [[Mongolia]] ken Tengnga nga Asia, ken dagiti [[subtropiko]] a kabakiran nga ad-adu kadagiti nabasbasa nga amianan idiay asideg ti Abagatan a daya nga Asia. Ti langa ti daga ti akinlaud a Tsina ket nagubsang ken agpangato, nga adda ti [[Himalaya]], [[Karakoram]], [[Kabambantayan Pamir|Pamir]] ken kabambantayan ti [[Tian Shan]] a mangsina ti Tsina iti Abagatan ken Tengnga nga Asia. Dagiti karayan ti [[Karayan Yangtze|Yangtze]] ken [[Karayan Duyaw|Duyaw]], ket isu dagitoy ti [[Listaan dagiti karayan babaen ti katiddog|maikatlo ken maikainnem a kaatiddogan iti lubong]], ken adda dagiti taudanda idiay [[Tibetano a Banak]] ken agtultuloy idiay napusek a nataengan iti akindaya nga aplaya. Ti pantar ti Tsina iti igid ti Taaw Pasipiko ket {{pagbaliwen|14500|km|mi}} ti kaatiddogna ken nabeddengan babaen dagiti baybay ti [[Baybay Bohai|Bohai]], [[Baybay Duyaw|Duyaw]], [[Baybay Daya a Tsina|Daya]] ken [[Baybay Abagatan Tsina]]. == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == * {{commons-nailinia}} * {{wikivoyage-inline|China|Tsina}} * [http://english.peopledaily.com.cn/china/home.html Maysa a pagataldiap ti Tsina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301175432/http://english.peopledaily.com.cn/china/home.html |date=2012-03-01 }} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13017877 BBC News – Bariweswes ti Tsina] * {{CIA World Factbook link|ch|Tsina}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/china.htm Republika ti Tattao ti Tsina] manipud idiay ''UCB Libraries GovPubs'' * {{Dmoz|Regional/Asia/China}} {{Heograpiko a lokasion | Centre = {{WP|Tsina}} | North = {{WP| Rusia}}<br />{{WP|Mongolia}} | Northeast = {{WP|Rusia}} | East = {{WP|Amianan a Korea}}<br />[[Baybay Duyaw]]<br />[[Baybay Abagatan Tsina]] | Southeast = {{wagayway|Taiwan}}<br />[[Baybay Abagatan Tsina]] | South = {{WP|India}}<br />{{wagayway|Burma}}<br />{{wagayway|Laos}}<br />{{WP|Bietnam}} | Southwest = {{WP|Pakistan}}<br />{{WP|India}}<br />{{wagayway|Nepal}}<br />{{WP|Bhutan}} | West = {{WP|Kirgistán}}<br />{{WP|Tayikistan}}<br />{{WP|Apganistan}} | Northwest = {{WP|Kazakhstan}}<br />{{WP|Rusia}} }} {{ASEAN}} {{Dagiti pagilian ti Asia}} {{DEFAULTSORT:Tsina, Republika ti Tattao ti}} [[Kategoria:Tsina]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ti Tengnga nga Asia]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Insik]] [[Kategoria:Dagiti komunista nga estado]] [[Kategoria:Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Pasipiko]] [[Kategoria:Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Baybay Abagatan Tsina]] [[Kategoria:Dagiti pagilian ti Daya nga Asia]] [[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]] [[Kategoria:Pagpagilian ti G20]] [[Kategoria:Dagiti republika]] [[Kategoria:Dagiti agmaymaysa a partido nga estado]] [[Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1949]] [[Kategoria:Nangruna nga artikulo]] mcy0rn3xw4msnnthetqe1dt0j20yta0 0 5522 406023 404959 2026-07-02T09:58:44Z HyBoxwood 20177 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 406023 wikitext text/x-wiki {{Infobox kontinente |title = Asia |image = [[Papeles:Asia (orthographic projection).svg|alt=Globo a naisentro iti Asia, a namarisan ti Asia. Ti kontinente ket nasukog a kasla rekto nga anggulo a trianggulo, ti [[Europa]] ket adda iti laud, dagiti taaw iti abagatan ken daya, ken ti [[Oceania]] iti abagatan-daya.|285px]] |area = {{pagbaliwen|44579000|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name=NG264>{{cite book| publisher=National Geographic Society (U.S.) | title= National Geographic Family Reference Atlas of the World | location=Washington, D.C. | year=2006 | page=264}}</ref> |population = 4,164,252,000 ([[Listaan dagiti kontinente babaen ti populasion|Umuna]])<ref name=wa>{{cite web | url=http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm | title=Continents of the World | work=The List | publisher=Worldatlas.com | accessdate=25 Hulio 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722181955/http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm | archivedate=2011-07-22 | url-status=live }}</ref> |density = 87/km² (225/sq mi) |demonym = [[Tattao nga Asiano|Asiano]], Taga-Asia |countries = 48 a kamkameng ti UN ken dadduma nga 6 nga estado |list_countries = Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Asia |dependencies = {{Marebba a listaan | list_style = text-align:left; | 1 = [[Akrotiri ken Dhekelia]] | 2 = [[Teritorio ti Britania iti Taaw Indiano]] | 3 = [[Isla Paskua]] | 4 = [[Is-isla ti Cocos (Keeling)]] | 5 = [[Hong Kong]] | 6 = [[Macau]] }} |unrecognized = {{Marebba a listaan | list_style = text-align:left; | 1 = [[Abkhazia]] | 2 = [[Nagorno-Karabakh]] | 3 = [[Akin-amianan a Cyprus]] | 4 = [[Abagatan nga Osetia]] | 5 = [[Taiwan]] }} |languages = [[Dagiti pagsasao ti Asia|Listaan dagiti pagsasao]] |time = [[UTC+2]] aginggana iti [[UTC+12]] |internet = [[.asia]] |cities = [[Listaan dagiti metropolitano a lugar idiay Asia babaen ti populasion]]<br />[[Listaan dagiti siudad idiay Asia]] {{Marebba a listaan | list_style = text-align:left; | 1 = {{wagaywayikono|Hapon}} [[Tokyo]] <br />{{wagaywayikono|Abagatan a Korea}} [[Seoul]] <br />{{wagaywayikono|India}} [[Mumbai]] <br />{{wagaywayikono|Banglades}} [[Dhaka]] <br />{{wagaywayikono|India}} [[Delhi]] <br />{{wagaywayikono|Pakistan}} [[Karachi]]<br />{{wagaywayikono|Indonesia}}[[Jakarta]] <br />{{wagaywayikono|Hapon}} [[Osaka]] <br /> {{wagaywayikono|Tsina}} [[Shanghai]]<br /> {{wagaywayikono|Filipinas}} [[Manila]]<br /> {{wagaywayikono|Tsina}} [[Hong Kong]] <br />{{wagaywayikono|Iran}} [[Tehran]] <br />{{wagaywayikono|Banglades}} [[Chittagong]] <br /> {{wagaywayikono|Katar}} [[Doha]] <br />{{wagaywayikono|Tsína}} [[Beijing]]<br /> {{wagaywayikono|Tsína}} [[Guangzhou]]<br /> {{wagaywayikono|Taiwan}} [[Taipei]] <br />{{wagaywayikono|Tailandia}} [[Bangkok]] <br />{{wagaywayikono|Singapur}} [[Singapur]] <br />{{wagaywayikono|Malaysia}} [[Kuala Lumpur]]<br /> {{wagaywayikono|Bietnam}} [[Siudad ti Ho Chi Minh]]<br />{{wagaywayikono|Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo}} [[Dubai]] }} }} Ti '''Asia''' ket ti kadakkelan ken kaaduan ti populasion a [[kontinente]] iti [[Daga (planeta)|Daga]], daytoy ket kangrunaan a mabirukan kadagiti [[Akindaya a Hemisperio|akindaya]] ken [[akin-amianan a hemisperio]]. Urayno daytoy ket sakupenna laeng ti 8.7% iti dagup a kalawa ti rabaw iti Daga, daytoy ket buklenna ti 30% iti kalawa ti daga iti Daga, ken historikal a balay iti kaaduan a populasion ti tao iti planeta (agdama nga agarup a 60%). Ti Asia ket saan laeng a naindayegan iti dagup a kadakkelna ken populasion, ngem dagiti pay naisangayan a napusek ken dadakkel a pagtaengan ken dagiti pay nawatiwat a manmano a matagtagitao a rehion iti uneg ti kontinente iti 4.4 a bilion a tattao. Ti Asia ket mangipakpakita ti kapartak iti ekonomia (naisangayan iti Daya nga Asia) ken ti pay nakaradkada nga iya-adu ti populasion idi las-ud ti maika-20 a siglo, ngem ti dagup ti amin nga iya-adu ti populasion ket simmuek manipud idin kadagiti natimbeng nga agpang iti lubong.<ref>{{cite journal | url=http://www.economist.com/diversions/millennium/displayStory.cfm?Story_ID=346605 | title=Like herrings in a barrel | journal=The Economist | date=23 Disiembre 1999 | issue=Millennium issue: Population | publisher=The Economist online, The Economist Group | access-date=2015-01-20 | archive-date=2010-01-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100104100155/http://www.economist.com/diversions/millennium/displayStory.cfm?Story_ID=346605 | url-status=dead }}.</ref> Dagiti pagbeddengan ti Asia ket naikeddeng babaen ti kultura, gapu ta awan ti nalawag a heograpikal a pannakaisina a nagbaetanna ken ti [[Europa]], a no itipon dagitoy dua ket mangporma ti maysa nga agtultuloy a masa ti daga a tinawtawagan iti [[Eurasia]]. Dagiti kaaduan a naaw-awat a pagbeddengan a lugar ti Asia iti daya ti [[Kanal Suez]], ti [[Karayan Ural]], ken ti [[Banbantay Ural]], ken iti abagatan ti [[Banbantay Kaukaso]] wenno ti [[Depresion Kuma–Manych]]) ken ti [[Baybay Kaspio|Kaspio]] ken [[Baybay Nangisit]].<ref name=Britannica>{{cite encyclopedia | title=Asia | url=http://www.britannica.com/eb/article-9110518/Asia | encyclopedia=eb.com, [[Encyclopædia Britannica]] | year=2006 | location=Chicago | publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite book|title=National Geographic Atlas of the World|edition=maika-7|year=1999|location=Washington, DC|publisher=National Geographic|isbn=978-0-7922-7528-2}} "Europe" (pp. 68–9); "Asia" (pp. 90–1): "A commonly accepted division between Asia and Europe is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."</ref> Daytoy ket nabeddengan iti daya babaen ti [[Taaw Pasipiko]], iti abagatan babaen ti [[Taaw Indiano]] ken iti amianan babaen ti [[Taaw Artiko]]. No makita ti kadakkelna ken dibersidad, ti konsepto iti Asia – ti nagan napetsaan manipud idi [[klasikal a kinaugma]] – ket mabalin a napudpudno a maibatay iti [[heograpia ti tao]] ngem ti [[pisikal a heograpia]].<ref name=McG-H>{{cite web | title=Asia | url=http://accessscience.com/abstract.aspx?id=054800&referURL=http%3a%2f%2faccessscience.com%2fcontent.aspx%3fid%3d054800 | work=AccessScience | publisher=McGraw-Hill | accessdate=26 Hulio 2011 | archive-date=2011-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111127141127/http://accessscience.com/abstract.aspx?id=054800&referURL=http%3A%2F%2Faccessscience.com%2Fcontent.aspx%3Fid%3D054800 | url-status=dead }}</ref> Ti Asia ket nalatak nga agdumaduma iti ballasiw ken iti uneg dagiti [[Dagiti rehion ti Asia|rehionna]] no maibatay kadagiti etniko a grupo, dagiti kultura, dagiti enbironmento, dagiti ekonomia, dagiti historikal a pakaikabagian ken dagiti sistema ti gobierno. == Panangipalawag ken dagiti pagbeddengan == === Sistema ti tallo a kontinente ti Griego === [[Papeles:two-point-equidistant-asia.jpg|thumb|right|300px|Ti [[proyeksion ti dua-puntos nga ekuidistansia]] ti Asia ken dagiti nakapalikmut a masa ti daga.]] [[Papeles:Asiatiska folk, Nordisk familjebok.jpg|thumb|Ti dibersidad ti puli ti tattao ti Asia, [[Nordisk familjebok]] (1904)]] Ti pagbeddengan a nagbaetan ti Asia ken Europa ket historikalen a naikeddeng babaen dagiti Europeano laeng. Ti orihinal a panangigiddiat ti nagbaetan dagitoy dua ket inaramid idi dagiti [[taga-ugma a Griego]]. Inusarda ti [[Baybay Egeo]], ti [[Dardanelos]], ti [[Baybay ti Marmara]], ti [[Bosporo]], ti [[Baybay Nangisit]], ti [[Kipet Kerch]], ken ti [[Baybay ti Azov]] a kas pagbeddengana nagbaetan ti Asia ken Europa. Ti [[Nilo]] ket masansan idi a naus-usar a kas ti pagbeddengan a nagbaetan ti Asia ken [[Aprika]] (kalpasanna ket tinawagan iti Libia), urayno adda met dagiti Griego a heograpo a nangisingasing a ti [[Baybay Nalabbasit]] ket mangporma iti nasaysayaat a pagbeddengan.<ref name="Myth">{{harvnb | Lewis | Wigen | 1997 | pp=170–173}}</ref> Ti Kanal [[Darius I|Darius]] iti baetan ti Nilo ken ti Baybay Nalabbasit ket nangipakaammo iti adu a panaggigiddiat iti kapanunotan. Bababen ti [[Imperio a Romano]], ti [[Karayan Don (Rusia)|Karayan Don]] a mangibus iti Baybay Nangisit ket isu idi ti akinlaud a pagbeddengan ti Asia. Daytoy idi ti akin-amianan unay a madaliasat a punto iti aplaya ti Europa. Idi maika-15 a siglo ti Baybay Nalabbasit ket naipatakder a kas ti pagbeddengan a nagbaetan ti Aprika ken ti Asia, ken isu ti daytoy ti nangsukat iti Nilo.<ref name="Myth" /> === Pagbeddenagn ti Asia–Europa === Ti Karayan Don ket nagbalin a saan a nasayaat kadagiti akin-amianan a Europeano idi ni [[Pedro ti Natan-ok]], ari ti [[Turay ti Rusia]], idi inabakna dagiti kasuppiat a panagtunton ti [[Suesia]] ken ti [[Otomano nga Imperio]] kadagiti akindaya a daga, ken dagiti naarmasan a resistansia babaen dagiti tribu ti [[Siberia]], ket nagsentisado ti baro a [[Ruso nga Imperio]] a nangipaatiddog idiay [[Banbantay Ural]] ken iti labesna, ket napundar idi 1721. Ti nangruna a heograpikal a teorista ti imperio ket pudno idi a ti dati a Sueko a balud ti gubat, a natiliw idiay [[Gubat ti Poltava]] idi 1709 ken naidutok iti [[Tobolsk]], nga isu idiay ket naikameng iti taga-Siberia nga opisial a ni Pedro, ni [[Vasily Tatishchev]], ken napalubosan iti nawaya a panagaramid kadagiti panagadal iti heograpia ken antropolohia iti panangisagana iti masakbayan a libro. Idiay Suesia, iti lima a tawen kalpasan ti ipupusay ni Pedro, idi 1730, ni [[Philip Johan von Strahlenberg]] ket nangipablaak ti baro nga atlas a nangsisingsingasing a dagiti Ural a kas ti pagbeddengan ti Asia. Nagay-ayat met dagiti Ruso iti daytoy a konsepto, gapu ta mangpalubos met kaniada ti indentidadda a Europa iti heograpia. Inrangarang ni Tatishchev nga isu ket nangisingasing ti kapapunotan ken ni von Strahlenberg. Ti naudi a naibaga ket nangisingasing a ti [[Karayan Emba]] a kas ti akinbaba a pagbeddengan. Kadagiti napalabas a siglo adda met dagiti nadumaduma a naaramid a singasing aginggana idi ti [[Karayan Ural]] ket nagballigi idi tengnga ti maika-19 a siglo. Ti pagbeddengan ket naiyalisen babaen ti puersa manipud iti Baybay Nangisit idiay Baybay Kaspio kadagiti proyekto ti Karayan Ural.<ref>{{harvnb|Lewis|Wigen|1997|pp=27–28}}</ref> Kadagiti mapa iti dayta a paset ti panawen, ti [[Transkaukasia]] ket naibilbilang idi a kas Asia. Ti pannakainkorporado ti kaaduan iti rehion iti [[Kappon ti Sobiet]] ket natarawidwidan a nangiduron kadagiti pannakaimatangan ii pagbeddengan iti abagatan. Dagiti kultura ti Asia ket awan ti palubos a panangibaga iti daytoy a sistema iti panangikeddeng kadagiti maipagpagarup a pagbeddengan a mangisina kaniada iti Europa. === Pagbeddengan ti Asia–Oceania === Ti pagbeddengan a nagbaetan ti Asia ken ti nalukay ti pannakaipalawagna a rehion ti [[Oceania]] ket kadawyan a naikabil idiay [[Purpuro Malayo]]. Dagiti termino ti Abagatan a daya nga Asia ken Oceania, a naparnuay idi maika-19 a siglo, ket addan kadagiti adu nga aggigiddiat a heograpiko a kaibuksilan manipud idi pannakaparnuayda. Ti kangrunaan a banag iti panangikeddeng no ania nga is-isla iti Pupuro Malayo iti Asia ket ti ket ti pakabirukanen dagiti kolonial a tagikua dagiti nadumaduma nga imperio idiay (saan amin nga Europeano). Ni Lewis ken ni Wigen ket nangiyunay-unay, a "Ti pannakaiyak-akikid ti 'Abagatan a daya nga Asia' kadagiti agdama a pagbeddenganna ket isu idi ti nain-inut a proseso."<ref name="Myth" /> === Agdama a panangipalawag === [[Papeles:Afro-Eurasia (orthographic projection).svg|thumb|left|Ti [[Apro-Eurasia]] a naipakita iti berde]] Ti heograpikal nga Asia ket ti kultural nga artipakto dagiti pinarnuay ti Europeano iti lubong a naipang-al kadagiti sabali a kultura, ti maysa a saan nga umiso a konsepto a gapuanan ti endemiko a kontension no ania ti kaibuksilanna. Ti Asia ket dakdakkel ken ad-adu a nadumaduma iti kultura ngem ti Europa.<ref>{{harvnb|Lewis|Wigen|1997|pp=36–37}}</ref> Daytoy ket saan a husto a maitunos kadagiti kultural a pagbeddengan kadagiti bukodna a nadumaduma a kita ti konstituente.<ref>{{harvnb|Lewis|Wigen|1997|pp=7–9}}</ref> Manipud idi panawen ni [[Herodotus]] ti minoridad kadagiti heograpo ket nanglikud iti sistema ti tallo a kontinente (Europa, Aprika, Asia) kadagiti batayan nga awan wenno awan ti adu a pisikal a panagsisina kaniada.<ref name=McG-H />Kas pagarigan, ni Apo [[Barry Cunliffe]], ti emeritus a propesor ti Europeano nga arkeolohia idiay Oxford, ket nangibagbaga a ti Europa ket heograpiko ken kultura laeng a "ti akinlaud a nayon ti kontinente ti Asia".<ref>{{cite journal |url=http://www.theatlantic.com/doc/200812/editors-choice |title=Geography Is Destiny | first=Benjamin | last=Schwartz | journal=The Atlantic |date = Disiembre 2008|publisher=Atlantic Magazine}}</ref> Iti heograpia, ti Asia ket isu ti nangruna nga akindaya a konstituente ti kontinente ti [[Eurasia]] a ti Europa ti akin-amianan a laud a [[peninsula]] ti masa ti daga – wenno ti [[Apro-Eurasia]]; iti heolohia, ti Asia, Europa ken ti Aprika ket mangbukel ti agmaymaysa nga agtultuloy a masa ti daga (malaksid ti Kanal Suez) ken makibinningay ti sapasap a [[samang ti kontinente]]. Gangani amin ti Europa ken ti kaaduan a paset ti Asia ket mabirukan iti [[Eurasiano a Plata]], a naisilpo iti abagatan babaen ti [[Arabiano a Plata|Arabiano]] ken [[Indiano a Plata]] ken kakuyogna ti akinadaya unay a paset ti Siberia (daya ti [[Kabambantayan Chersky]]) iti [[Plata ti Amianan nga Amerika]]. {{-}} == Pakasaritaan == {{Nangruna|Pakasaritaan ti Asia}} [[Papeles:Mongol dominions1.jpg|thumb|right|250px|Ti [[Mongol nga Imperio]], ca. 1300. Ti lugar ti kolor dapo ket ti naudi a [[Timur]]id nga Imperio.]][[Papeles:Asien Bd1.jpg|thumb|right|250px|Mapa ti Asia idi 1890]] Ti pakasaritaan ti Asia ket mabalin a makita a kas dagiti naisangayan a pakasaritaan iti nadumaduma a kaarrubayan dagiti rehion ti aplaya: ti [[Daya nga Asia]], [[Abagatan nga Asia]], [[Abagatan a daya nga Asia]] ken ti [[Tengnga a Daya]], a naisilpo babaen ti akin-uneg a masa dagiti [[estepa]] ti Sentral nga Asia. Ti aplaya a kaarrubayan ket pagtaengan kadagiti kasapaan nga ammo a sibilisasion iti lubong, ti tunggal maysa kaniada ket nagpadpadur-as iti likmut dagiti nalames a ginget ti karayan. Dagiti sibilisasion idiay [[Mesopotamia]], ti [[Ginget Indus]] ken ti [[Karayan Huanghe|Huanghe]] ket makibinningay kadagitoy a pannakaipada. Dagitoy a sibilisasion ket mabalin a nakisinnukatda kadagiti teknolohia ken dagiti kapanunotan a kas ti [[matematika]] ken ti pilid. Dagiti dadduma pay a parnuay, a kas ti panagsurat, ket mabalin nga indibidual a napadur-as iti tunggal maysa a lugar. Dagiti siudad, dagiti estado ken dagiti imperio ket napadur-as kadagitoy a tanap. Ti sentral a rehion ti estepa ket nabayagen a natagtagitao babaen dagiti aksaksakay ti kabalio a nomado a makaabot kadagiti amin a lugar ti Asia manipud kadagiti estepa. Ti kasapaan a postulado a panagpadakkel iti ruar ti estepa ket dagiti [[Proto-Indo-Europeano|Indo-Europeano]], nga isuda ket nangiwarwaras dagiti pagsasaoda idiay Tengnga a Daya, Abagatan nga Asia, ken dagiti pagbeddengan ti [[Tsina]], kadagiti nagtaengan dagiti [[Tokario]]. Ti akin-amianan unay a paset ti Asia, a mairaman iti kaaduan ti [[Siberia]], ket kaaduan idi a saan a maserrekan babaen dagiti nomado ti estepa, gapu kadagiti napusek a kabakiran, klima ken [[tundra]]. Dagitoy a lugar ket nabatbati a manmano laeng a natagtagitao. [[Papeles:Silkroutes.jpg|thumb|left|250px|Ti [[Kalsada Seda]] ket nangikapet kadagiti adu a sibilisasion iti ballasiw ti Asia<ref>[http://www.silk-road.com/artl/srtravelmain.shtml ANCIENT SILK ROAD TRAVELLERS]</ref>]] Ti sentro ken ti kaarrubayan ket kaaduan a naisinsina babaen dagiti bantay ken dagiti desierto. Dagiti bantay ti [[Kaukaso]] ken [[Himalaya ]] ken dagiti desierto ti [[Desierto Karakum|Karakum]] ken [[Desierto Gobi|Gobi]] ket nangporma kadagiti paglappedan a narigat laeng a maballasiw dagiti agsaksakay iti kabalio iti estepa. Bayat a dagiti agtataeng iti siudad ket nasaysayaatanda iti teknolohia ken iti sosial, kadagiti adu a kaso marigatanda unay mangsalknib kadagiti aspeto ti militar kadagiti grupo ti aksaksakay manipud iti estepa. Nupay kasta, dagiti tanap ket awan unay ti makaanay a karuotan a mangsuporta iti dakkela pursa dagiti agkabkabalio; para iti daytoy ken dagiti sabali a rason, dagiti nomado ket pinarukmada ti Tsina, India, ken ti Tengnga a Day ken kaaduan a nangamponda idi iti lokal ken dagiti nabakbaknang a kagimongan. Ti Islamiko a [[Kalipato]] ket innala ken tinurayanna met ti Tengnga a Daya ken ti Sentral nga Asia idi las-ud dagiti [[panagrukma ti Muslim]] iti maika-7 a siglo. Ti [[Mongol nga Imperio]] ket pinarukmana ti dakkel a paset ti Asia idi maika-13 a siglo, ti maysa a lugar a gumay-at manipud idiay Tsina aginggana idiay Europa. Sakbay ti panagraut dagiti Mongol, [[Songa Tsina]] ket naireporta nga addaan kadagiti agarup a 120 a riwriw nga umili; ti senso idi 1300 a sinaruno ti panagraut ket nangireporta ti agarup a 60 a riwriw a tattao.<ref>Ping-ti Ho. "An Estimate of the Total Population of Sung-Chin China", in ''Études Song'', Series 1, No 1, (1970). pp. 33–53.</ref> Ti [[Nangisit a Patay]], ti maysa kadagiti kakaruan a [[pandemia]] iti pakasaritaan ti tao, ket naipagpagarup a nagtaud kadagiti namaga a tanap ti sentral nga Asia, nga idiay ket napan idiay igid ti [[Kalsada Seda]].<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/blackdisease_01.shtml|title=BBC – History – Black Death |publisher=BBC |date=17 Pebrero 2011}}</ref> Ti [[Ruso nga Imperio]] ket nangrugi a nagpadakkel idiay Asia manipud idi maika-17 a siglo, ken kanungpalan a nagtengngel iti amin a Siberia ken ti kaaduan ti [[Sentral nga Asia]] babaen ti patingga ti maika-19 a siglo. Ti [[Otomano nga Imperio]] ket tinengngelna ti Anatolia, ti Tengnga a Daya, Amianan nga Aprika ken dagiti Balkan manipud idi maika-16 a siglo ken ti masakbayan. Idi maika-17 a siglo, ti [[Tattao a Manchu|Manchu]] ket pinarukmana ti Tsina ken binagonna ti [[Qing a Dinastia]]. Idi maika-16 a siglo, ti Islamiko a [[Imperio a Mughal]] ket tinengngelna iti kaaduan ti India. == Politikal a heograpia == {{Nangruna|Politika ti Asia}} {{Kitaen pay|Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Asia}} {| class="references-small sortable wikitable" ! style="line-height:95%; width:2em" class="unsortable" | [[Wagayway]] ! style="line-height:95%; width:2em" class="unsortable" | [[Eskudo]] ! Nagan ! [[Listaan dagiti pagilian babaen ti populasion|Populasion]]<br /> ! [[Listaan dagiti pagilian ken territorio babaen ti dagup a kadakkel|Kalawa]]<br />(km²) ! [[Kapitolio]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Apganistan}} | style="text-align:center;"| | [[Apganistan]] | style="text-align:right;"| 30,419,928 | style="text-align:right;"| 647,500 | [[Kabul]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Armenia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of Armenia.svg|20px]] | [[Armenia]] | style="text-align:right;"| 2,970,495 | style="text-align:right;"| 29,743 | [[Yerevan]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Azerbaijan}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Azerbaijan.svg|20px]] | [[Azerbaijan]]<ref>Ti Azerbaijan ket [[transkontinental a pagilian]].</ref> | style="text-align:right;"| 9,493,600 | style="text-align:right;"| 86,600 | [[Baku]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Bahrain}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Bahrain.svg|20px]] | [[Bahrain]] | style="text-align:right;"| 1,248,348 | style="text-align:right;"| 760 | [[Manama]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Banglades}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:National emblem of Bangladesh.svg|20px]] | [[Banglades]] | style="text-align:right;"| 150,039,000 | style="text-align:right;"| 147,570 | [[Dhaka]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Butan}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Bhutan emblem.svg|20px]] | [[Butan]] | style="text-align:right;"| 716,896 | style="text-align:right;"| 38,394 | [[Thimphu]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Brunei}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Brunei.svg|20px]] | [[Brunei]] | style="text-align:right;"| 408,786 | style="text-align:right;"| 5,765 | [[Bandar Seri Begawan]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Myanmar}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|20px]] | [[Myanmar]] | style="text-align:right;"| 54,584,650 | style="text-align:right;"| 676,578 | [[Naypyidaw]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Cambodia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Royal Arms of Cambodia.svg|20px]] | [[Cambodia]] | style="text-align:right;"| 14,952,665 | style="text-align:right;"| 181,035 | [[Phnom Penh]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Tsina }} | style="text-align:center;"| [[Papeles:中華人民共和國國徽.svg|20px]] | [[Tsína]] | style="text-align:right;"| 1,343,239,923 | style="text-align:right;"| 9,596,961 | [[Beijing]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Cyprus}} | style="text-align:center;"| | [[Cyprus]] | style="text-align:right;"| 1,099,341 | style="text-align:right;"| 9,251 | [[Nicosia]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Daya a Timor}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of East Timor.svg|20px]] | [[Daya a Timor]] | style="text-align:right;"| 1,143,667 | style="text-align:right;"| 14,874 | [[Dili]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Georgia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Greater coat of arms of Georgia.svg|20px]] | [[Georgia (pagilian)|Georgia]]<ref>Ti Georgia ket [[transkontinental a pagilian]].</ref> | style="text-align:right;"| 4,570,934 | style="text-align:right;"| 69,700 | [[Tbilisi]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|India}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of India.svg|20px]] | [[India]] | style="text-align:right;"| 1,210,193,422 | style="text-align:right;"| 3,287,263 | [[New Delhi]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Indonesia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|20px]] | [[Indonesia]] | style="text-align:right;"| 248,645,008 | style="text-align:right;"| 1,904,569 | [[Jakarta]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Iran}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Iran.svg|20px]] | [[Iran]] | style="text-align:right;"| 78,868,711 | style="text-align:right;"| 1,648,195 | [[Tehran]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Irak}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg|20px]] | [[Iraq]] | style="text-align:right;"| 31,129,225 | style="text-align:right;"| 438,317 | [[Baghdad]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Israel}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Israel.svg|20px]] | [[Israel]] | style="text-align:right;"| 7,590,758 | style="text-align:right;"| 20,770 | [[Herusalem]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Hapon}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Imperial Seal of Japan.svg|20px]] | [[Hapon]] | style="text-align:right;"| 127,368,088 | style="text-align:right;"| 377,915 | [[Tokyo]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Hordania}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of Arms of Jordan.svg|20px]] | [[Hordania]] | style="text-align:right;"| 6,508,887 | style="text-align:right;"| 89,342 | [[Amman]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Kazakhstan}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Kazakhstan.svg|20px]] | [[Kazakhstan]] | style="text-align:right;"| 17,522,010 | style="text-align:right;"| 2,724,900 | [[Astana]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Kuwait}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of Kuwait.svg|20px]] | [[Kuwait]] | style="text-align:right;"| 2,646,314 | style="text-align:right;"| 17,818 | [[Siudad ti Kuwait]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Kirgistan }} | style="text-align:center;"| [[Papeles:National emblem of Kyrgyzstan.svg|20px]] | [[Kirgistan]] | style="text-align:right;"| 5,496,737 | style="text-align:right;"| 199,951 | [[Bishkek]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Laos}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Laos (1991-2025).svg|20px]] | [[Laos]] | style="text-align:right;"| 6,586,266 | style="text-align:right;"| 236,800 | [[Vientiane]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Lebanon}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of Arms of Lebanon.svg|20px]] | [[Lebanon]] | style="text-align:right;"| 4,140,289 | style="text-align:right;"| 10,400 | [[Beirut]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Malaysia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of Malaysia.svg|20px]] | [[Malaysia]] | style="text-align:right;"| 29,179,952 | style="text-align:right;"| 329,847 | [[Kuala Lumpur]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Maldibas}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of Arms of Maldives.svg|20px]] | [[Maldibas]] | style="text-align:right;"| 394,451 | style="text-align:right;"| 298 | [[Malé]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Mongolia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:State emblem of Mongolia.svg|20px]] | [[Mongolia]] | style="text-align:right;"| 3,179,997 | style="text-align:right;"| 1,564,116 | [[Ulaanbaatar]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Nepal}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of Nepal.svg|20px]] | [[Nepal]] | style="text-align:right;"| 29,890,686 | style="text-align:right;"| 147,181 | [[Kathmandu]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Amianan a Korea}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of North Korea.svg|20px]] | [[Amianan a Korea]] | style="text-align:right;"| 24,589,122 | style="text-align:right;"| 120,538 | [[Pyongyang]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Oman}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:National emblem of Oman.svg|20px]] | [[Oman]] | style="text-align:right;"| 3,090,150 | style="text-align:right;"| 309,500 | [[Muscat, Oman|Muscat]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Pakistan}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:State emblem of Pakistan.svg|20px]] | [[Pakistan]] | style="text-align:right;"| 190,291,129 | style="text-align:right;"| 796,095 | [[Islamabad]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Palestina}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of Palestine (alternative).svg|20px]] | [[Estado iti Palestina|Palestina]] | style="text-align:right;"| 4,279,699 | style="text-align:right;"| 6,220 | [[Siudad ti Gaza|Gaza]]/[[Ramallah]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Filipinas}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of the Philippines.svg|20px]] | [[Filipinas]] | style="text-align:right;"| 100,875,600 | style="text-align:right;"| 300,000 | [[Manila]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Katar}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Qatar (1976–2022).svg|20px]] | [[Katar]] | style="text-align:right;"| 1,951,591 | style="text-align:right;"| 11,586 | [[Doha]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Rusia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|20px]] | [[Rusia]] | style="text-align:right;"| 142,517,670 | style="text-align:right;"| 17,098,242 | [[Moscow]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Saudi Arabia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of Saudi Arabia.svg|20px]] | [[Saudi Arabia]] | style="text-align:right;"| 26,534,504 | style="text-align:right;"| 2,149,690 | [[Riyadh]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Singapur}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of Singapore (blazon).svg|20px]] | [[Singapur]] | style="text-align:right;"| 5,353,494 | style="text-align:right;"| 697 | [[Singapur]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Sri Lanka}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Sri Lanka.svg|20px]] | [[Sri Lanka]] | style="text-align:right;"| 21,481,334 | style="text-align:right;"| 65,610 | [[Colombo]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Abagatan a Korea}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of South Korea.svg|20px]] | [[Abagatan a Korea]] | style="text-align:right;"| 50,004,441 | style="text-align:right;"| 100,210 | [[Seoul]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Siria}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Syria (1980–2024).svg|20px]] | [[Siria]] | style="text-align:right;"| 22,530,746 | style="text-align:right;"| 185,180 | [[Damascus]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Taiwan}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Republic of China National Emblem.svg|20px]] | [[Taiwan]] (ROC) | style="text-align:right;"| 23,261,747 | style="text-align:right;"| 36,193 | [[Taipei]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Tajikistan}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of Tajikistan.svg|20px]] | [[Tajikistan]] | style="text-align:right;"| 7,768,385 | style="text-align:right;"| 143,100 | [[Dushanbe]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Tailandia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Garuda Emblem of Thailand.svg|20px]] | [[Tailandia]] | style="text-align:right;"| 67,091,089 | style="text-align:right;"| 513,120 | [[Bangkok]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Turkia}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Turkey.svg|20px]] | [[Turkia]]<ref>Rehion ti [[Akindaya a Trasia]] ti Turkia idiay Europa. Isu a ti Turkia ket [[transkontinental a pagilian]].</ref> | style="text-align:right;"| 79,749,461 | style="text-align:right;"| 783,562 | [[Ankara]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Turkmenistan}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|20px]] | [[Turkmenistan]] | style="text-align:right;"| 5,054,828 | style="text-align:right;"| 488,100 | [[Ashgabat]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of the United Arab Emirates.svg|20px]] | [[Dagiti Nagkaykaysa nga Emirato nga Arabo]] | style="text-align:right;"| 5,314,317 | style="text-align:right;"| 83,600 | [[Abu Dhabi]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Uzbekistan}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of Arms of Uzbekistan.svg|20px]] | [[Uzbekistan]] | style="text-align:right;"| 28,394,180 | style="text-align:right;"| 447,400 | [[Tashkent]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Bietnam}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Coat of arms of Vietnam.svg|20px]] | [[Bietnam]] | style="text-align:right;"| 91,519,289 | style="text-align:right;"| 331,212 | [[Hanoi]] |- | style="text-align:center;"| {{wagaywayikono|Yemen}} | style="text-align:center;"| [[Papeles:Emblem of Yemen.svg|20px]] | [[Yemen]] | style="text-align:right;"| 24,771,809 | style="text-align:right;"| 527,968 | [[Sana'a]] |} == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Bibliograpia == * {{Cite book | title=The myth of continents: a critique of metageography |first=Martin W. |last= Lewis |first2= Kären |last2= Wigen |publisher=University of California Press |year= 1997 |isbn= 0-520-20743-2 | location=Berkeley and Los Angeles}} * {{cite book | first=Michael | last=Ventris | first2=John | last2=Chadwick | title=Documents in Mycenaean Greek | edition=2nd | year=1973 | location=Cambridge | publisher=University Press}} == Adu pay a mabasbasa == * Higham, Charles. ''Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations''. Facts on File library of world history. New York: Facts On File, 2004. * Kamal, Niraj. "Arise Asia: Respond to White Peril". New Delhi:Wordsmith,2002, {{ISBN|978-81-87412-08-3}} * Kapadia, Feroz, and Mandira Mukherjee. ''Encyclopaedia of Asian Culture and Society.'' New Delhi: Anmol Publications, 1999. * Levinson, David, and Karen Christensen. ''Encyclopedia of Modern Asia''. New York: Charles Scribner's Sons, 2002. == Dagiti akinruar a silpo == {{Commons-nailinia}} {{wikivoyage-inline}} * {{cite web | title=Display Maps | work=The Soil Maps of Asia | publisher=European Digital Archive of Soil Maps – EuDASM | url=http://eusoils.jrc.ec.europa.eu/esdb_archive/EuDASM/asia/indexes/idx_country.htm | accessdate=26 Hulio 2011}} * {{cite web | title=Asia Maps | work=Perry-Castañeda Library Map Collection | url=http://www.lib.utexas.edu/maps/asia.html | publisher=University of Texas Libraries | accessdate=20 Hulio 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718061834/http://www.lib.utexas.edu/maps/asia.html | archivedate=2011-07-18 | url-status=live }} * {{cite web | title=Asia | publisher=Norman B. Leventhal Map Center at the Boston Public Library | url=http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=786 | accessdate=26 Hulio 2011 | archive-date=2011-09-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110929144209/http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=786 | url-status=dead }} * {{cite journal | title=What is Asia? | url=http://afe.easia.columbia.edu/geography/geo_whatis.html | first=Philp | last=Bowring | journal=Eastern Economic Review | volume=135 | number=7 | date=12 Pebrero 1987 | publisher=Columbia University Asia For Educators | access-date=2015-01-20 | archive-date=2011-07-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110728121004/http://afe.easia.columbia.edu/geography/geo_whatis.html | url-status=dead }} {{Dagiti kontinente iti lubong}} {{Dagiti rehion iti lubong}} {{Kontrol ti autoridad}} [[Kategoria:Dagiti kontinente|Asia]] [[Kategoria:Asia|*]] [[Kategoria:Nangruna nga artikulo (atiddog)]] 1bkey6t1oz5rd772rqk8ifoflwo9a31 0 9329 406024 405763 2026-07-02T10:40:36Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406024 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Taumatawhakatangi<wbr>hangakoauauotamatea<wbr>turipukakapikimaunga<wbr>horonukupokaiwhen<wbr>uakitanatahu}} {{Mapa ti lokasion |Baro a Selanda |label = Taumata |lat_dir = S | lat_deg=40 | lat_min=20 |lon_dir = E | lon_deg=176 | lon_min=32 |position = left |width = 181 |float = right |caption = Lokasion ti Taumata }} Ti '''Taumatawhakatangi&shy;hangakoauauotamatea&shy;turipukakapikimaunga&shy;horonukupokaiwhen&shy;uakitanatahu'''<ref>Daytoy a panangiletra ket naibatay iti senias a mabirukan iti turod, dagiti dua a bersion ket naipakitada kadagiti retrato a naipakita iti daytoy nga artikulo.</ref> ket ti maysa a turod nga asideg iti [[Porangahau]], iti abagatan ti [[Waipukurau]] idiay akin-abagatan a [[Rehion ti Hawke's|Hawke's Bay]], Baro a Selanda. Ti katayag ti turod ket {{pagbaliwen|305|m|ft}}. Ti turod ket nangruna a nadayeg gapu iti kaatiddog ti naganna, a nagtaud iti [[pagsasao a Māori]]; daytoy ket masansana naipaababa iti '''Taumata'''.<ref name="Place names">{{cite book |last = Reed |first = A. W. |authorlink = Alexander Wyclif Reed |title = Place Names of New Zealand |year = 2010 |publisher = Raupo |location = Rosedale, North Shore |isbn = 978-0-14-320410-7 |editor = Peter Dowling |page =392}}</ref> Daytoy ket nakagun-od iti kadayeg gapu ta daytoy ket addaan iti kaatiddogan a nagan iti lugar a mabirukan iti ania man a pagilian nga agsasao iti Ingles, ken ti maikadua a kaatiddogan a nagan ti lugar iti lubong, segun ti ''Wises New Zealand Guide'' ken ti ''[[The New Zealand Herald]]''.<ref name="twsMarZ2j">{{cite news |author= NZPA |title= Nasa turns to Kiwi when it needs expert space advice |publisher= New Zealand Herald |quote= Three years ago, Mr Coleman, a website designer, posted a message on an internet bulletin board about Taumatawhakatangi&shy;hangakoauauotamatea&shy;pokaiwhen&shy;uakitanatahu in southern Hawkes Bay. It is the second-longest place name in the world, according to Wises New Zealand Guide. |date= 11 Agosto 2003 |url= http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=3517312 |accessdate= 2011-03-28 |archive-date= 2018-08-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180826044104/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=3517312 |url-status= dead }}</ref> Ti nagan ti turod (nga agraman kadagiti 85 a karakter) ket nailista pay iti ''[[Guinness World Records]]'' a kas ti kaatiddogan a nagan ti lugar. Dagiti sabali a bersion ti nagan, mairaman dagiti atiddog, ket sagpaminsanda pay a maus-usar. == Pronunciation == {{akinruar a midia | align = right | width = 180px | audio1 = [https://web.archive.org/web/20081014111519/http://www.korero.maori.nz/sound/places/f-t-w-k-o-t-p-w-k-t-t.mp3 Panangibalikas] ti (dagiti 57 a karakter) bersion iti nagan ti [[Land Information New Zealand|LINZ]] iti Kōrero Māori, ti website ti Komision ti Pagsasao a Māori }} Nasinasina babaen ti silaba, ti napno a nagan ket maibalikas a kas: Tau-ma-ta-fa-ka-ta-ngi-ha-nga-ko-au-au-o-ta-ma-te-a-tu-ri-pu-ka-ka-pi-ki-mau-nga-ho-ro-nu-ku-po-kai-fe-nu-a-ki-ta-na-ta-hu (dagiti 40 a silaba). Laplagipen nga iti pagsasao a Maori ti [[digrapo (ortograpia)|digrapo]] iti "wh" ket [[Pagsasao a Maori#Dagiti konsonante|maibalikas]] a kas /f/. == Kayat a sawen ti nagan == Ti nagan a "Taumatawhakatangi&shy;hangakoauauotamatea&shy;turipukakapikimaunga&shy;horonukupokaiwhen&shy;uakitanatahu" ket maipatarus a kas "Ti pantok nga ayan ni Tamatea, ti lalaki nga addaan kadagiti dakkel a tumeng, ti aguy-uyas, managkalay-at kadagiti bantay, ti agal-alun-on iti daga a manabanniaga, tinokarna ti [[pito iti agong]] iti kaayan-ayatna". == Dagiti sabali a bersion == Adda pay dagiti atatiddog a porma iti nagan: ti "Taumatawhakatangi&shy;hangakoauauotamatea&shy;urehaeaturipukakapikimaunga&shy;horonukupokaiwhen&shy;uakitanatahu" ket addaan kadagiti 92 a letra. Ti maysa nga at-atiddog pay a bersion, ti Taumata-whakatangihanga-koauau-o-Tamatea-haumai-tawhiti-ure-haea-turi-pukaka-piki-maunga-horo-nuku-pokai-whenua-ki-tana-tahu, ket addaan kadagiti 105 a letra ken tikayatn a sawen ket "Ti turod ti agtoktokar iti pito iti agong babaen ni Tamatea – a naipug-aw iti daytoy a lugar manipud iti adayo, nga addaan iti maysa a napisi a [[buto]], narasrasan dagiti tumengna iti panagkalay-at kadagiti bantay, natnag iti daga, ken linkmutna ti daga – iti kaayan-ayatna".<ref>{{cite book| author = George C. Denniston|author2=Frederick Mansfield Hodges |author3=Marilyn Fayre Milos | title = Understanding Circumcision: A Multi-Disciplinary Approach to a Multi-Dimensional Problem| url = https://books.google.com/books?id=K6Ho2pAV35sC&pg=PA130| date = 2001-10-31| publisher = Springer| isbn = 978-0-306-46701-1| page = 130 }}</ref> Ti New Zealand Geographic Placenames Database, a tinartaripato babaen ti [[Land Information New Zealand]] (LINZ), ket agus-usar iti ab-ababa (dagiti 57 a karakter) a nagan iti "Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu".<ref>{{LINZ|5847|Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu|17 Marso 2018}}</ref> == Tamatea, ti ekplorador iti daya == [[Papeles:Taumatawhakatangi­hangakoauauotamatea­turipukakapikimaunga­horonukupokaiwhen­uakitanatahu sign.jpg|thumb|300px|Senias iti turod a mangipakita kadagiti 85a karakter a nagan]] Ni Tamatea-pōkai-whenua (Tamatea ti eksplorador iti daga) ket isu idi ti ama ni Kahungunu, ti tinaudan ti iwi a ni [[Ngāti Kahungunu]].<ref>Te Ahukaramū Charles Royal. '[http://www.teara.govt.nz/TheBush/Landscapes/PapatuanukuTheLand/en Papatūānuku – the land] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403081930/http://www.teara.govt.nz/TheBush/Landscapes/PapatuanukuTheLand/en |date=2009-04-03 }}', ''Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand'', napabaro idi 21 Septiembre 2007</ref> Ti pannakaibaga dagiti panagbanbaniaga ni Tamatea iti daga ket saan laeng a napasamak kadagiti leyenda ti Ngāti Kahungunu, ngem dagiti pay tradision ti iwi manipud iti [[Rehion ti Northland|Northland]], nga idiay ket naibagbaga nga isu ket sinuksukisokna dagiti pagsangladan ti [[Hokianga]] ken [[Pagsangladan ti Kaipara|Kaipara]]. Kadagiti tradision manipud iti rehion ti [[Bay of Plenty]], pinanawanna ti anakna a lalaki, ni Ranginui, nga isu ket tinaudan ni [[Ngāti Ranginui]] ti [[Tauranga]]. Dagiti leyenda manipud iti Daya nga Aplaya ti Isla Amianan ket mangibagbaga kadagiti panagsukisokna idiay Tūranga-nui ([[Gisborne, Baro a Selanda|Gisborne]]), Māhia, Wairoa, Ahuriri ([[Napier, Baro a Selanda|Napier]]), Heretaunga (iti asideg ti [[Hastings, Baro a Selanda|Hastings]]) ken Pōrangahau. Isu ket nagbanniaga babaen ti Karayan Mangakopikopiko, iti tuktok ti bessang ti Tītī-o-kura babaen ti Pohokura a napan iti [[Danaw Taupo]]. Ti Karayan ken kalugnakan nga Ōtamatea ket nanaganan manipud kaniana. Ti Tamatea ket nagan pay ti lugar idiay Napier. Makunkuna sagiti nasapa a leyenda ti [[Isla Abagatan]] a ni Tamatea ket naglayag iti daya nga aplaya. Narakrak ti bankana iti adayo nga abagatan, ken nagbalin a kabambantayan ti Tākitimu. Intono kuan nagsubli ni Tamatea idiay Isla Amianan, ken nagbanniaga babaen ti [[Karayan Whanganui]].<ref>Rāwiri Taonui. '[http://www.teara.govt.nz/TheBush/UnderstandingTheNaturalWorld/NgaWaewaeTapuMaoriExploration/en Ngā waewae tapu – Māori exploration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615151711/http://www.teara.govt.nz/TheBush/UnderstandingTheNaturalWorld/NgaWaewaeTapuMaoriExploration/en |date=2009-06-15 }}', ''Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand'', napabaro idi 21-Sep-2007</ref> [[Papeles:NZs-longest-place-name.jpg|thumb|Ti nabarbaro a bersion ti senias]] == Iti popular a kultura == Ti nagan ket naibaga iti kanta ti patalastas ti telebision ti [[Mountain Dew]] ken [[SEEK Learning]] idiay Australia.<ref>{{cite web | title=Long Name, Bro – Learnings from SEEK Learning | url=https://www.youtube.com/watch?v=ddiU9dyzDNk | accessdate=10 Pebrero 2015}}</ref> Daytoy ketnaiparang pay iti 1976 (pablaak manen idi 1979) a single ti "The Lone Ranger" babaen ti Britaniko a banda ti [[Quantum Jump]], a naipakita ti panagsasaruno ti titulo iti maikadua a serye iti ''[[The Kenny Everett Video Show]]''.Daytoy ketsuheto iti maysa a kanta idi 1960 babaen ti taga-Baro a Selanda a kumakanta a ni [[Peter Cape]].<ref>[http://folksong.org.nz/petrcape.html New Zealand Folk Song: Peter Cape] According to this source, Cape calls it "Taumata".</ref> Ti star iti tenis a ni [[Martina Navratilova]] ket nakaadal a mangibaga iti balikas idi isuna ket agtawen iti sangapulo.<ref name="twsMarZ2k">{{cite news |author= Louisa Wall |title= A real show from the titans of tennis |publisher= New Zealand Herald |quote= And on a rainy day in Czechoslovakia, a bored 10-year-old Navratilova learned one of the longest place names in the world. Little did she know that one day she would be in New Zealand, saying Taumatawhakatangi&shy;hangakoauauotamatea&shy;pokaiwhen&shy;uakitanatahu to compliment her thanks to the people of Tamaki Makaurau for their hospitality. |date= 29 Marso 2011 |url= http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10009589 |accessdate= 2011-03-28 |archive-date= 2019-06-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190624233852/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10009589 |url-status= dead }}</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Kategoria ti Commons-nailinia||Taumata}} {{coord|-40.346|176.5402|type:mountain_region:NZ|display=title}} [[Kategoria:Dagiti turod ti Baro a Selanda]] [[Kategoria:Dagiti atiddog a balikas]] nvhypszlvp9bmgmdhu2fq17f2zl5qcq 10 17962 406015 249604 2026-07-01T16:15:14Z มองโกเลีย๔๔ 20176 406015 wikitext text/x-wiki {{Espesial a karkarakter | compact = {{{compact|}}} | section = {{{1|}}} | special = [[Pagsasao a Khmer|teksto a Khmer]] | image = {{{image|Aksar Khmer.svg}}} | characters = [[Khmer a sinuratan]] | fix = Tulong:Suporta ti sabsabali a pagsasao (Indio) }}<noinclude> {{Dokumentasion}} <!-- Agnayon kadagiti kategoria idiay /dok a subpanid ken dagiti interwiki idiay Wikidata, saan a ditoy! --></noinclude> snglavfthj0ebuuuymuz3jbsya2sexn 0 32789 406017 401061 2026-07-01T22:35:42Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406017 wikitext text/x-wiki {{Infobox pagsasao |name = Masedonio |nativename = {{lang|mk|македонски јазик}}<br />''{{transl|mk|ALA|makedonski jazik}}'' |pronunciation = [maˈkɛdɔnski jazik] |states = [[Amianan a Macedonia|Republika ti Amianan a Macedonia]], [[Albania]], [[Bulgaria]],<ref name="eb">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/354297/Macedonian-language Ti Pagsasao a Masedonio iti Britannica]</ref><ref name="ethnologue">[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mkd Reporta ti Ethnologue para iti Masedonio]</ref> [[Gresia]], [[Serbia]], [[Diaspora a Masedonio]] |region = [[Balkan]] |ethnicity = [[Tattao a Masedonio (etniko a grupo)|Masedonio]] |speakers = 2–2.5 a riwriw |date = 1986–1998 |ref = <ref name="speakers">Urayno di ammo ti husto a bilang dagiti agsasao, dagiti bilang a nagbaetan dagiti 2.1 a riwriw (manipud ti [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mkd Ethnologue]) ken 2.5 a riwriw ({{Harvcoltxt|Topolinjska|1998}}) ket saan pay a nadakamat. Ti sapasap nga akademiko a konsenso ket addaan ti agarup a 2 a riwriw nga agsasao iti pagsasao a Masedonio, a mawmawat a "saan a nalaka a maikeddeng dagiti bilang ti agsasao ti Masedonio gapu kadagiti opisial nga annuroten kaarrubana nga estado ti balkan ken ti agtultuloy a kasasaad ti emigrasion." {{Harvcoltxt|Friedman|1985|p=?}}.</ref> |familycolor = Indo-Europeano |fam2 = [[Sasao a Balto-Eslabo|Balto-Eslabo]] |fam3 = [[Sasao nga Eslabo|Eslabo]] |fam4 = [[Sasao nga Abagatan nga Eslabo|Abagatan nga Eslabo]] |fam5 = Akin-daya nga Abagatan nga Eslabo |script = [[Siriliko a sinuratan|Siriliko]] ([[Masedonio nga abesedario]])<br />[[Masedonio a Braille]] |dia1 = [[Dagiti dialekto ti Masedonio]] |nation = {{wagayway|Amianan a Macedonia}} |minority = {{ALB}}<br />{{ROU}}<ref>{{Cite web |url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23/01/05&CL=ENG&VL=1 |title=Europeano a Dokumento ti Linteg para kadagiti Minoridad a Pagsasao |access-date=2014-03-25 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226070540/https://www.coe.int/en/web/conventions/search-on-treaties/-/conventions/treaty/148/declarations |url-status=dead }}</ref><br />{{SRB}}<ref>[http://a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=114939 Pagsasao a Masedonio, opisial idiay Dužine kenJabuka]</ref><ref>http://www.isria.com/pages/22_June_2011_99.php{{Natay a silpo|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |agency = [[Instituto ti Pagsasao a Masedonio "Krste Misirkov"]] idiay Ss. Cyril ken Methodius nga Unibersidad ti Skopje |iso1 = mk |iso2b = mac |iso2t=mkd |iso3=mkd |lingua = 53-AAA-ha (paset ti 53-AAA-h) |notice=IPA }} Ti '''Masedonio''' ({{lang|mk|македонски јазик}}, ''makedonski jazik'') ket [[Sasao nga Abagatan nga Eslabo|pagsasao nga Abagatan nga Eslabo]], a naisasao a kas [[umuna a pagsasao]] babaen ti agarup a dua riwriw a tattao, a naipangpangruna idiay [[Amianan a Macedonia|Republika ti Amianan a Macedonia]] ken ti [[Masedonio a diaspora]], nga addaan dagiti basbasit a bilang nga agsasao kadagiti transnasional a [[Macedonia (rehion)|reghion ti Macedonia]]. Daytoy ket isu ti [[opisial a pagsasao]] ti [[Amianan a Macedonia|Republika ti Amianan a Macedonia]] ken maysa nga opisial a [[minoridad a pagsasao]] kadagiti paset ti [[Albania]], [[Romania]] ken [[Serbia]]. Ti [[alagaden a Masedonio]] ken naiyaramat idi a kas opisial a pagsasao iti [[Sosialista a Republika ti Macedonia]] idi 1945<ref>{{cite web|url=http://www.mia.com.mk/default.aspx?mId=25&vId=74488315&lId=1&pmId=25 |title=МИА - Македонска Информативна Агенӧија - НА ДЕНЕШЕН ДЕН |publisher=Mia.com.mk |date= |accessdate=2010-08-15}}</ref> ken manipud idin daytoy ket napardur-asen a kas ti agrangrang-ay a [[Literatura ti Amianan a Macedonia|literario a tradison]]. Kaaduan ti [[Kodipikasion (lingguistika)|kodipikasion]] ket naipormalisado idi las-ud ti isu met laeng a paset ti panawen.<ref>[http://books.google.com/books?id=60aFAS1crFEC&pg=PA213&dq=CODIFICATION+OF+STANDARD+MACEDONIAN&hl=bg&ei=2fOWTe_UNoTEswaP7vCtCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=CODIFICATION%20OF%20STANDARD%20MACEDONIAN&f=false Studies in contact linguistics, G. Gilbert, Glenn G. Gilbert, Janet M. Fuller, Linda L. Thornburg, Peter Lang, 2006, ISBN 0-8204-7934-9, ISBN 978-0-8204-7934-7,p. 213.]</ref><ref name="Friedman, V. 1998 pp. 31-57">Friedman, V. (1998) "The implementation of standard Macedonian: problems and results" in ''International Journal of the Sociology of Language'', Vol. 131, pp. 31-57</ref><ref name="Friedman, V. 1998 pp. 31-57" /> Dagiti [[Dagiti dialekto ti Masedonio|dialekto ti Masedonio]] ket mangporma ti [[dialekto a lugar|lugar]] kadagiti [[Dagiti Bulgaro a dialekto|Bulgaro a dialekto]]; ken isuda met ti mangporma ti dakdakkel a lugar iti [[Pagsasao a Serbo-Kroata|Serbo-Kroata]] babaen kadagiti transisional a dialekto ti [[Torlak]]. == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Adu pay a mabasbasa == * {{Citation |last=Kramer |first=Christina |year=2003 |title=Macedonian: A Course for Beginning and Intermediate Students. |edition=Maika-2 nga |publisher=Pagmalditan ti Unibersidad ti Wisconsin |isbn=978-0-299-18804-7 }} * [http://damj.manu.edu.mk/pdf/0009%20Andre%20Mazon.pdf Documents, Contes et Chansons Slaves de l'Albanie du Sud, Andre Mazon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814080647/http://damj.manu.edu.mk/pdf/0009%20Andre%20Mazon.pdf |date=2011-08-14 }} – 1936. * [http://damj.manu.edu.mk/pdf/0010%20Kulakia.pdf L'Evangeliaire de Kulakia Un parler Slave du Bas-Vardar, Andre Mazon et Andre Vaillant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218225526/http://damj.manu.edu.mk/pdf/0008Dwie%20Gwary%20Macedonskie%202.pdf |date=2008-12-18 }} – 1938. * [http://damj.manu.edu.mk/pdf/0008Dwie%20Gwary%20Macedonskie%202.pdf Dwie gwary macedońskie (Suhe i Wysoka w Soluńskiem) – Teksty, Mieczysław Małecki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218225526/http://damj.manu.edu.mk/pdf/0008Dwie%20Gwary%20Macedonskie%202.pdf |date=2008-12-18 }} - {{iti sao|pl}}, 1936. == Dagiti akinruar a silpo == {{InterWiki}} {{Commonscat-inline|Macedonian language|{{PAGENAME}}}} {{DEFAULTSORT:Masedonio}} [[Kategoria:Pagsasao a Masedonio| ]] {{pagsasao-pungol}} rj2qe7dbr654lmn4sumtdp7jx6byald 0 58110 406019 402365 2026-07-02T02:31:34Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406019 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = California Arena Point fern.jpg | image_caption = ''[[Polypodium californicum]]'' | taxon = Polypodiales | authority = [[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] (1833) | subdivision_ranks = Dagiti sub-urnos{{sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} | subdivision = 6. ''Kitaen ti teksto'' }} Ti urnos ti '''Polypodiales''' ket mangbukel kadagiti nangruna a linia dagiti polypod a [[pako]], a mangbukel iti ad-adu ngem 80% kadagiti sebbangan ti [[pako]] ita nga aldaw. Mabirukan dagitoy kadagiti adu a parte iti lubong a mairaman ti tropikal, semitropikal ken dagiti [[kalalainganna a klima]]. == Deskripsion == Naiduma dagiti Polypodiales gapu ta agpataudda iti [[Esporangio|esporangia]] nga addaan iti maysa a bertikal nga [[Annulus (botanika)|annulus]] a pasardengan babaen ti ungkay ken [[Dehissensia|estomium]].{{sfn|Smith et al.|2006|p=713}} Dagitoy a maipapan iti esporangia a pakailasinan ket inus-usar idi babaen ni [[Johann Jakob Bernhardi]] tapno maipalawag ti maysa a grupo dagiti pako a tinawtawaganna iti "Cathetogyratae";{{sfn|Bernhardi|1806|pp=9–12}} insingasing ti Pteridophyte Phylogeny Group iti panangipaungar manen iti daytoy a nagan a kas ti impormal a termino iti '''cathetogyrates''', tapno masukatan ti di nalawag a panangigawid a termino iti "polypods" no mangibagbaga kadagiti Polypodiales.{{sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} Mapataud dagiti esporangia kadagiti ungkay iti 1–3 iti kapuskol a selula a masansan nga atiddog ti ungkayna.{{sfn|Smith et al.|2006|p=713}} (Iti pakaigiddiatan, ti [[Hymenophyllales]] ket addaan iti ungkay a buklen dagiti uppat nga aray dagiti selula.){{sfn|Smith et al.|2006|p=711}} Ti esporangia ket saanda nga aggigiddan a mataengan. Adu kadagiti grupo ket awanda iti [[indusia]], ngem no adda, maikapetda iti igid ti indusium wenno iti tengngana.{{sfn|Smith et al.|2006|p=713}} Ti Polypodiales ken ''Cyatheales'' ket magiddiatda kadagiti sabali a pako gapu ta addaanda iti maysa a potoreseptor a tinawtawagan iti maysa a neokroma, a mangipalubos kaniada a nasaysayaat a mangibanag iti potosistesia kadagiti kondision ti ababa a lawag, kas dagiti anniniwan ti datar ti bakir. Ti sapasap a tinaudan dagiti dua a grupo ket agparang a naala iti neokroma manipud iti [[horisontal a panangiyakar iti gene]] manipud iti maysa a [[hornwort]].{{sfn|Li et al.|2014}} Dagiti [[Gametophytes]] ket berde, kadawyan nga agsuko iti puso, ken agtubo iti rabaw{{sfn|Smith et al.|2006|p=713}} (imbes nga iti sirok ti daga, a kas ti [[Ophioglossales]]).{{sfn|Smith et al.|2006|p=710}} == Taksonomia == Iti pakasaritaan, dagiti [[pako]] ket naikabildan kadagiti nadumaduma a pannakaidasig (kitaen ti repaso babaen da [[Christenhusz]] ken [[Mark W. Chase|Chase]], 2014).{{sfn|Christenhusz|Chase|2014}} Smith et al. (2006) a naaramid iti immuna a nangatngato nga agpang a panangidasig ti [[pteridophyte]] a naipablaak iti panawen ti [[molekular a pilohenetiko]].{{sfn|Smith et al.|2006}} Kinunkuna ni Smith dagiti pako a kas dagiti monilophytes, ken biningbingayna dagitoy kadagiti uppat a grupo. Ti kaaduan kadagiti pako ket naikabil iti [[Polypodiopsida]], ken dayta a pannakaurnos ket nagtultuloy kadagiti amin a simmaruno a sistema, urayno adda dagiti panagbaliw iti nomenklatura.{{sfn|Chase|Reveal|2009}}{{sfn|Christenhusz et al.|2011}}{{sfn|Christenhusz|Chase|2014}}{{sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} Inus-usar ti Polypodiopsida iti nainget a kapanunotan (''[[sensu stricto]]'') babaen ni Smith et al. gapu ta kanungpalan daytoy a naipakat kadagiti amin a pako (''sensu lato''), bayat a daytoy a dakkel a grupo ket nagbalin nga ammo a kas [[Polypodiidae (mula)|Polypodiidae]]. Impormal pay nga ammo daytoy a grupo a kas dagiti [[leptosporangiate a pako]], bayat a dagiti nabati a grupo (dagiti subklase) ket naibagbagada a kas dagiti [[eusporangiate a pako]]. Nabingbingayen ti Polypodiidae kadagiti pito nga [[Urnos (biolohia)|urnos]] manipud iti dayta a panagadal, ti kadakkelan kadagitoy ket ti Polypodiales. Ti [[pilohenetiko]] a pannakaikabagian a pagbetan dagiti urnos ti Polypodiidae ket naipakita iti daytoy a kladograma.{{sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} {{klado|style=font-size:90%;line-height:100% |label1=[[Polypodiidae (mula)|Polypodiidae]] |1={{klado |1=[[Osmundales]] 1 a pamilia |2={{klado |1=[[Hymenophyllales]] 1 a pamilia |2={{klado |1=[[Gleicheniales]] 3 a pamilia |2={{klado |1=[[Schizaeales]] 3 a pamilia |2={{klado |1=[[Salviniales]] 2 a pamilia |2={{klado |1=[[Cyatheales]] 8 a pamilia |2='''Polypodiales''' 6 a sub-urnos, 26 a pamilia}} }} }} }} }} }} }} == Dagiti nagibasaran == {{Reflist|20em}} == Bibliograpia == {{refbegin|30em}} * {{cite journal |last=Bernhardi |first=J. Jacob |authorlink=|year=1806 |title=Dritter Versuch einer Anordnung der Farrnkräuter |language=Aleman |journal=Neues Journal für die Botanik |volume=1 |issue=2 |pages=1–50 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/43060813 }} * {{cite journal |last1=Chase|first1=Mark W.|authorlink1=|last2=Reveal|first2=James L.|authorlink2=|year=2009|title=A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=161|issue=2|pages=122–127|doi=10.1111/j.1095-8339.2009.01002.x}} * {{cite journal|last1=Christenhusz|first1=M. J. M.|authorlink1=|last2=Zhang|first2=X. C.|last3=Schneider|first3=H.|title=A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns|journal=Phytotaxa|date=18 Pebrero 2011|volume=19|issue=1|pages=7|doi=10.11646/phytotaxa.19.1.2|ref={{harvid|Christenhusz et al.|2011}}}} * {{cite journal | last1 = Christenhusz | first1 = Maarten J.M. |authorlink1=| last2 = Chase | first2 = Mark W. |authorlink2=| year = 2014 | title = Trends and concepts in fern classification | journal = Annals of Botany | volume = 113 | issue = 4| pages = 571–594 | doi=10.1093/aob/mct299 | pmid=24532607 | pmc=3936591}} * {{cite journal |last1=Christenhusz|first1=Maarten JM|last2=Byng|first2= J. W. |authorlink1=|authorlink2=|name-list-style=amp | year = 2016 | title = The number of known plants species in the world and its annual increase | journal = Phytotaxa | volume = 261 | pages = 201–217 | url = http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598 | doi = 10.11646/phytotaxa.261.3.1 | issue = 3 }} * {{cite journal |last= Lehtonen|first= Samuli|title=Towards Resolving the Complete Fern Tree of Life |journal=PLoS ONE |volume=6 |issue=10 |pages=e24851 |year=2011 |doi=10.1371/journal.pone.0024851 |pmid=22022365 |pmc=3192703}} * {{cite journal | last1 = Pryer | first1 = Kathleen M. | last2 = Schneider | first2 = Harald | last3 = Smith | first3 = Alan R. | last4 = Cranfill | first4 = Raymond | last5 = Wolf | first5 = Paul G. | last6 = Hunt | first6 = Jeffrey S. | last7 = Sipes | first7 = Sedonia D. | year = 2001 | title = Horsetails and ferns are a monophyletic group and the closest living relatives to seed plants | journal = Nature | volume = 409 | issue = 6820| pages = 618–622 | doi=10.1038/35054555 | pmid=11214320|ref={{harvid|Pryer et al.|2001}}}} * {{cite journal|author=Pteridophyte Phylogeny Group|title=A community-derived classification for extant lycophytes and ferns|journal=Journal of Systematics and Evolution|date=November 2016|volume=54|issue=6|pages=563–603|doi=10.1111/jse.12229}} * {{cite book|editor1-last=Ranker |editor1-first=Tom A. |editor2-last=Haufler |editor2-first=Christopher H. |title=Biology and Evolution of Ferns and Lycophytes|url=https://books.google.com/books?id=js9JnwEACAAJ|date= 2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87411-3}} * {{cite journal|last1=Schneider|first1=Harald|last2=Schuettpelz|first2=Eric|last3=Pryer|first3=Kathleen M.|last4=Cranfill|first4=Raymond|last5=Magallón|first5=Susana|last6=Lupia|first6=Richard|title=Ferns diversified in the shadow of angiosperms|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|date=1 Abril 2004|volume=428|issue=6982|pages=553–557|doi=10.1038/nature02361|url=https://www.researchgate.net/publication/8643636|pmid = 15058303 |ref={{harvid|Schneider et al.|2004}}}} * {{cite journal|last1=Schneider|first1=Harald|last2=Smith|first2=Alan R.|last3=Pryer|first3=Kathleen M.|title=Is Morphology Really at Odds with Molecules in Estimating Fern Phylogeny?|journal=Systematic Botany|date=1 Hulio 2009|volume=34|issue=3|pages=455–475|doi=10.1600/036364409789271209|ref={{harvid|Schneider et al.|2009}}}} * {{cite journal | last=Smith | first=Alan R. | author2=Kathleen M. Pryer | author3=Eric Schuettpelz | author4=Petra Korall | author5=Harald Schneider | author6=Paul G. Wolf | year=2006 | title=A classification for extant ferns | url=https://www.idigbio.org/wiki/images/9/95/Smith_et_al_2006.pdf | journal=Taxon | volume=55 | issue=3 | pages=705–731 | doi=10.2307/25065646 | jstor=25065646 | ref={{harvid|Smith et al.|2006}} | access-date=2019-03-07 | archive-date=2015-10-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151004022032/https://www.idigbio.org/wiki/images/9/95/Smith_et_al_2006.pdf | url-status=dead }} * {{cite book |last1=Smith |first1=Alan R. |last2=Pryer |first2=Kathleen M. |last3=Schuettpelz |first3=Eric |last4=Korall |first4=Petra |last5=Schneider |first5=Harald |last6=Wolf |first6=Paul G. |title=Fern classification |url=http://pryerlab.biology.duke.edu/uploads/media_items/smith-et-al-2008.original.pdf |pages=417–467 |ref={{harvid|Smith et al.|2008}} }}{{Natay a silpo|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, in {{harvtxt|Ranker|Haufler|2008}} * {{Cite journal |pmc = 4020063|year = 2014|last1 = Li|first1 = F. W.|title = Horizontal transfer of an adaptive chimeric photoreceptor from bryophytes to ferns|journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume = 111|issue = 18|pages = 6672–6677|last2 = Villarreal|first2 = J. C.|last3 = Kelly|first3 = S.|last4 = Rothfels|first4 = C. J.|last5 = Melkonian|first5 = M.|last6 = Frangedakis|first6 = E.|last7 = Ruhsam|first7 = M.|last8 = Sigel|first8 = E. M.|last9 = Der|first9 = J. P.|last10 = Pittermann|first10 = J.|last11 = Burge|first11 = D. O.|last12 = Pokorny|first12 = L.|last13 = Larsson|first13 = A.|last14 = Chen|first14 = T.|last15 = Weststrand|first15 = S.|last16 = Thomas|first16 = P.|last17 = Carpenter|first17 = E.|last18 = Zhang|first18 = Y.|last19 = Tian|first19 = Z.|last20 = Chen|first20 = L.|last21 = Yan|first21 = Z.|last22 = Zhu|first22 = Y.|last23 = Sun|first23 = X.|last24 = Wang|first24 = J.|last25 = Stevenson|first25 = D. W.|last26 = Crandall-Stotler|first26 = B. J.|last27 = Shaw|first27 = A. J.|last28 = Deyholos|first28 = M. K.|last29 = Soltis|first29 = D. E.|last30 = Graham|first30 = S. W.|display-authors = 29|pmid = 24733898|doi = 10.1073/pnas.1319929111|ref={{harvid|Li et al.|2014}}}} * [http://dukespace.lib.duke.edu/dspace/bitstream/10161/181/1/D_Schuettpelz_Eric_a_052007.pdf Eric Schuettpelz. The evolution and diversification of epiphytic ferns. PhD Thesis Duke University 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620022844/http://dukespace.lib.duke.edu/dspace/bitstream/10161/181/1/D_Schuettpelz_Eric_a_052007.pdf |date=2010-06-20 }} * [http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/list.htm Michael Hassler and Brian Swale. Checklist of Ferns and Fern Allies 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427212432/http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/list.htm |date=2006-04-27 }} * [https://web.archive.org/web/20160304060354/http://www.anbg.gov.au/fern/taxa/classification.html Australian National Botanic Gardens. A classification of the ferns and their allies] {{refend}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commons-nailinia}} {{Wikispecies-inline}} {{Taxonbar|from=Q834805}} [[Kategoria:Polypodiales| ]] o7u523ecr253n83k9pcygzyff4mlqso 0 64008 406021 402367 2026-07-02T05:32:59Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406021 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Die Farrnkräuter in kolorirten Abbildungen naturgetreu Erläutert und Beschrieben (1840) (20727161559).jpg | image_caption = ''Saccoloma elegans'' | parent_authority = Hovenkamp | taxon = Saccolomataceae | authority = Doweld | subdivision_ranks = Henero | subdivision_ref = {{sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} | subdivision = * ''[[Saccoloma]]'' <small>[[Kaulf.]]</small> | type_species = ''Saccoloma elegans'' | type_species_authority = Kaulf. }} Ti '''Saccolomataceae''' ket ti pamilia dagiti [[pako]] iti urnos ti [[Polypodiales]]. Daytoy ket dati a natrato a kas parte ti [[Dennstaedtiaceae]], nupay kasta daytoy ket naidasigen a kas iti bukodna a pamilia segun ti Smith et al. (2006){{sfn|Smith et al|2006}} Ti henero ti ''[[Saccoloma]]'' ket naidasigen tapno mangiraman ti ''[[Orthiopteris]]'', ngem ti pilohenio ti grupo ket saan pay a napno a maawatan.{{sfn|Christenhusz et al|2011 }} Ti pamilia ket mangiraman kadagiti sangadosena nga ammo a sebbangan.{{sfn|Christenhusz|Byng|2016}} == Deskripsion == Kadawyan a ti Saccolomataceae ket addaan kadagiti sumaganad a pakailasinan: Naindagaan; dagiti risoma ket ababa a dumalapdap aginggana iti nalinteg ken kasla puon; dagiti tunggal maysa a [[pesiolo (botanika)|pesiolo]] ket addaan iti maysa nga agsukog-omega a baskular a linabag; pinnado dagiti bulong aginggana iti dekompuesto ken awanan kadagiti artikulado a dutdot; awanan kadagiti urat; adda dagiti patingga ti sorus kadagiti urat; supot [[indusium|indusia]] wenno sukog tasa.{{sfn|Smith et al|2006}} == Taksonomia == Idi 2016 inkabil ti Pteridophyte Phylogeny Group daytoy a kas ti kaikaisuna a pamilia iti Saccolomatineae, maysa kadagiti innem a [[urnos (biolohia)|sub-urnos]] a mangbukel ti urnos ti Polypodiales. Dagitoy a sub-urnos ket pilohenetikoda nga agkabagian akas maipakita iti daytoy a kladograma: {{sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} {{klado |label1=[[Polypodiales]] |1={{klado | 1={{klado | 1='''Saccolomatineae''' | 2=[[Lindsaeineae]]}} | 2={{klado | 1=[[Pteridiineae]] | 2={{klado | 1=[[Dennstaedtiineae]] | 2={{klado | 1=[[Aspleniineae]] | 2=[[Polypodiineae]] }}}}}} }}}} === Subdibision === Ti Saccolomataceae ket [[monoheneriko]] para iti ''[[Saccoloma]]'', nga agraman kadagiti agarup nga 18 a sebbangan.{{sfn|Pteridophyte Phylogeny Group|2016}} == Pannakaiwarwaras == Pantropikal ti Saccolomataceae. == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Bibliograpia == {{refbegin|30em}} * {{cite journal |last1=Chase|first1=Mark W.|authorlink1=|last2=Reveal|first2=James L.|authorlink2=|year=2009|title=A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=161|issue=2|pages=122–127|doi=10.1111/j.1095-8339.2009.01002.x}} * {{cite journal|last1=Christenhusz|first1=M. J. M.|authorlink1=|last2=Zhang|first2=X. C.|last3=Schneider|first3=H.|title=A linear sequence of extant families and genera of lycophytes and ferns|journal=Phytotaxa|date=18 Pebrero 2011|volume=19|issue=1|pages=7|doi=10.11646/phytotaxa.19.1.2|ref={{harvid|Christenhusz et al|2011}}}} * {{cite journal | last1 = Christenhusz | first1 = Maarten J.M. |authorlink1=| last2 = Chase | first2 = Mark W. |authorlink2=| year = 2014 | title = Trends and concepts in fern classification | journal = Annals of Botany | volume = 113 | issue = 4| pages = 571–594 | doi=10.1093/aob/mct299 | pmid=24532607 | pmc=3936591}} * {{cite journal |last1=Christenhusz|first1=Maarten JM|last2=Byng|first2= J. W. |authorlink1=|authorlink2=|name-list-style=amp | year = 2016 | title = The number of known plants species in the world and its annual increase | journal = Phytotaxa | volume = 261 | pages = 201–217 | url = http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598 | doi = 10.11646/phytotaxa.261.3.1 | issue = 3 }} * {{cite journal |last= Lehtonen|first= Samuli|title=Towards Resolving the Complete Fern Tree of Life |journal=PLoS ONE |volume=6 |issue=10 |pages=e24851 |year=2011 |doi=10.1371/journal.pone.0024851 |pmid=22022365 |pmc=3192703}} * {{cite journal | last1 = Pryer | first1 = Kathleen M. | last2 = Schneider | first2 = Harald | last3 = Smith | first3 = Alan R. | last4 = Cranfill | first4 = Raymond | last5 = Wolf | first5 = Paul G. | last6 = Hunt | first6 = Jeffrey S. | last7 = Sipes | first7 = Sedonia D. | year = 2001 | title = Horsetails and ferns are a monophyletic group and the closest living relatives to seed plants | journal = Nature | volume = 409 | issue = 6820| pages = 618–622 | doi=10.1038/35054555 | pmid=11214320|ref={{harvid|Pryer et al|2001}}}} * {{cite journal|last1=Pteridophyte Phylogeny Group|title=A community-derived classification for extant lycophytes and ferns|journal=Journal of Systematics and Evolution|date=Nobiembre 2016|volume=54|issue=6|pages=563–603|doi=10.1111/jse.12229}} * {{cite book|editor1-last=Ranker |editor1-first=Tom A. |editor2-last=Haufler |editor2-first=Christopher H. |title=Biology and Evolution of Ferns and Lycophytes|url=https://books.google.com/books?id=js9JnwEACAAJ|date= 2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87411-3}} * {{cite journal|last1=Schneider|first1=Harald|last2=Schuettpelz|first2=Eric|last3=Pryer|first3=Kathleen M.|last4=Cranfill|first4=Raymond|last5=Magallón|first5=Susana|last6=Lupia|first6=Richard|title=Ferns diversified in the shadow of angiosperms|journal=Nature|date=1 April 2004|volume=428|issue=6982|pages=553–557|doi=10.1038/nature02361|url=https://www.researchgate.net/publication/8643636|pmid = 15058303 |ref={{harvid|Schneider et al|2004}}}} * {{cite journal|last1=Schneider|first1=Harald|last2=Smith|first2=Alan R.|last3=Pryer|first3=Kathleen M.|title=Is Morphology Really at Odds with Molecules in Estimating Fern Phylogeny?|journal=Systematic Botany|date=1 Hulio 2009|volume=34|issue=3|pages=455–475|doi=10.1600/036364409789271209|ref={{harvid|Schneider et al|2009}}}} * {{cite journal | last=Smith | first=Alan R. | author2=Kathleen M. Pryer | author3=Eric Schuettpelz | author4=Petra Korall | author5=Harald Schneider | author6=Paul G. Wolf | year=2006 | title=A classification for extant ferns | url=https://www.idigbio.org/wiki/images/9/95/Smith_et_al_2006.pdf | journal=Taxon | volume=55 | issue=3 | pages=705–731 | doi=10.2307/25065646 | jstor=25065646 | ref={{harvid|Smith et al|2006}} | access-date=2019-12-12 | archive-date=2015-10-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151004022032/https://www.idigbio.org/wiki/images/9/95/Smith_et_al_2006.pdf | url-status=dead }} * {{cite book |last1=Smith |first1=Alan R. |last2=Pryer |first2=Kathleen M. |last3=Schuettpelz |first3=Eric |last4=Korall |first4=Petra |last5=Schneider |first5=Harald |last6=Wolf |first6=Paul G. |title=Fern classification |url=http://pryerlab.biology.duke.edu/uploads/media_items/smith-et-al-2008.original.pdf |pages=417–467 |ref={{harvid|Smith et al|2008}} }}{{Natay a silpo|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, in {{harvtxt|Ranker|Haufler|2008}} {{refend}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commons-nailinia}} {{Taxonbar|from=Q13415148}} {{Pako-pungol}} [[Kategoria:Polypodiales| ]] epa2x95skfwfh28d6mzzhqhadfzvrxg 0 68588 406020 361210 2026-07-02T04:59:34Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406020 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image= Pinkflwrstthomas.JPG |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiospermae]] |unranked_classis = [[Eudicotidae]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Gentianales]] |familia = [[Rubiaceae]] |genus = ''[[Rogiera]]'' |species = '''''R. amoena''''' |binomial = ''Rogiera amoena'' |binomial_authority =[[Jules Émile Planchon|Planch.]]<ref name=TPL>{{cite web|title=''Rogiera amoena'' Planch.|work=The Plant List|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-179338|accessdate=31 Agosto 2013}}</ref> |synonyms= {{collapsible list | {{plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | * ''Rondeletia amoena'' (Planch.) [[William Hemsley (botanist)|Hemsl.]] 1879. *''Rogiera elegans'' Planch., 1849. *''Rogiera langlassei'' (Standl.) 1982. *''Rogiera latifolia'' (Oerst.) Decne., 1853. *''Rogiera menechma'' Planch., 1849. *''Rogiera pittieri'' (K.Schum. & K.Krause) Borhidi 1982. *''Rogiera roezlii'' Planch., 1849. *''Rogiera versicolor'' (Sm. ex Hook.) Lindl. & Paxton 1851–52. *''Rondeletia langlassei'' Standl., 1918. *''Rondeletia latifolia'' Oerst., 1852. *''Rondeletia ligustroides'' Hemsl., 1879. *''Rondeletia pittieri'' K.Schum. & K.Krause, 1908. *''Rondeletia roezlii'' (Planch.) Hemsl., *''Rondeletia rugosa'' Benth. ex Oerst., 1852. *''Rondeletia schumanniana'' K.Krause 1908. *''Rondeletia versicolor'' Sm. ex Hook. 1851. }} }} |synonyms_ref= <ref name=TPL /> }} Ti '''''Rogiera amoena''''' (sinonimo ''Rondeletia amoena'') ket ti bassit a mula wenno bassit a kayo iti pamilia ti [[Rubiaceae]]. Daytoy ket sagpaminsan a naimulmula a kas [[ornamental a mula]]. Dagiti kadawyan a nagan iti Ingles ket mairaman ti '''rondeletia''' ken '''yellowthroat rondeletia'''.<ref name=Clay1987>{{cite book|author=Clay, Horace F. |title=Tropical Shrubs|url=https://books.google.com/books?id=692L-8HWiEsC&pg=PA270|accessdate=1 Septiembre 2013|year=1987|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-1128-0|pages=272}}</ref> Ti sebbangan ket patneng iti [[Mehiko]], [[Belis]], [[Guatemala]], [[El Salvador]], [[Nicaragua]], [[Costa Rica]] ken [[Panama]].<ref name=GRIN>{{GRIN | ''Rondeletia amoena'' | 32053 | accessdate=31 Agosto 2013}}</ref> Impalawag ni Pranses a botaniko [[Jules Émile Planchon]] ti ''Rogiera amoena'' idi 1849.<ref name="planchon1849">{{cite web |author= Planchon, Jules Émile |year= 1849 |title= ''Flore des Serres et des Jardins de l'Europe'' |volume= 5 |page= 442 |url= http://www.botanicus.org/page/1364456 |access-date= 2020-04-09 |archive-date= 2020-02-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200220193210/http://www.botanicus.org/page/1364456 |url-status= dead }}</ref> Daytoy ket ti [[sebbangan-kita]] ti henero ti ''[[Rogiera]]''. Naiyakar daytoy iti henero ti ''[[Rondeletia (mula)|Rondeletia]]'' idi 1879 babaen ni [[William Hemsley (botaniko)|William Hemsley]] in 1879. Dagiti sabong ti panawen ti panagsusulbo ti ''Rogiera amoena'' ket mangited daytoy iti pannakabalinna iti hortikultura. Nasayaat daytoy a mangampon iti panangimuyong, agtubo daytoy iti nainit wenno nalinongan bassit. Naserbi ti panagsibog iti las-ud dagiti namaga a paset ti panawen. Mabalin daytoy a mapropagado babaen ti bukel wenno manipud kadagiti ungel.<ref>{{cite web|url=http://www.burkesbackyard.com.au/2001/archives/2001_archives/in_the_garden/flowering_plants_and_shrubs/rondeletia |title=Rondeletia|last=Burke|first=Don|work=Burkes Backyard|publisher=CTC Productions|accessdate=31 Agosto 2013}}</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commonscat-inline}} {{Taxonbar|from=Q15439146}} {{Rubiaceae-pungol}} [[Kategoria:Guettardeae]] [[Kategoria:Flora ti Belis]] [[Kategoria:Flora ti Costa Rica]] [[Kategoria:Flora ti El Salvador]] [[Kategoria:Flora ti Guatemala]] [[Kategoria:Flora ti Mehiko]] [[Kategoria:Flora ti Panama]] r2bctrwmoknq9icicigh55sqrzcr7w3 0 71333 406022 403298 2026-07-02T09:20:53Z InternetArchiveBot 14943 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 406022 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Strumpfia maritima (Scott Zona) 001.jpg |display_parents = 3 |genus = Strumpfia |species = maritima |parent_authority = [[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]] |authority = [[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]] |synonyms = *''Patsjotti'' <small>[[Michel Adanson|Adans.]]</small> }} Ti '''''Strumpfia''''' ket ti [[Monotipiko a takson|monotipiko]] a [[Henero (biolohia)|henero]] dagiti [[agsabsabong a mula]] iti [[Pamilia (biolohia)|pamilia]] ti [[Rubiaceae]]. Ti henero ket aglaon laeng iti maysa a [[sebbangan]], viz. '''''Strumpfia maritima''''', a mabirukan manipud iti akin-abagatan a [[Florida]] aginggana iti akin-amianan a [[Venezuela]].<ref name="WCSP">{{cite web|url=http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?plantName=Strumpfia|title=''Strumpfia'' in the World Checklist of Rubiaceae|accessdate=21 Marso 2016}}</ref> Ti ''Strumpfia maritima'' ket ti kaikaisunapay a sebbangan iti tribu ti Strumpfieae. Daytoy ket kankanayon a berde a bassit a mula kadagiti panatar a lugar a karkarna a sumurok iti {{pagbaliwen|1|m|ft|abbr=on}} iti katayag.<ref name="francisundated">John K. Francis (editor). undated. ''Wildland Shrubs of the United States and its Territories: Thamnic Descriptions''. General Technical Report IITF-WB-1. U.S. Department of Agriculture, Forest Service; International Institute of Tropical Forestry and Shrub Sciences Laboratory.</ref> Ti '''Pride of Big Pine''' ket ti kadawyan a naganna iti Ingles.<ref>{{PLANTS|id=STMA4|taxon=Strumpfia maritima|accessdate=4 Disiembre 2015}}</ref> Ti ''Strumpfia'' ken [[Nagan a botaniko|ninaganan]] babaen ni [[Nikolaus Joseph von Jacquin|Nicolaus Jacquin]] idi 1760 iti kompilasionna a natituluan iti ''Enumeratio Systematis Plantarum''.<ref name="ipnistrumpfia">''Strumpfia'' iti International Plant Names Index.</ref><ref name="jacquin1760">Nikolaus Joseph von Jacquin. 1760. ''Enumeratio systematica plantarum, quas in insulis Caribaeis vicinaque Americes continente detexit nouas, aut iam cognitas emandauit'' pages 8 and 28.</ref> Daytoy ket nanaganan para ken ni [[Christopher Strumpf]], ti propesor ti kemiko ken botaniko iti Hall, iti [[Magdeburg]], ken editor ti ''{{lang|la|[[Genera Plantarum]]}}'' ni [[Carl Linnaeus]].<ref name="donfilius1834">George Don, Jr. 1834. ''A general system of gardening and botany. Founded upon Miller's Gardener's dictionary, and arranged according to the natural system''. volume III (Calyciflorae): page 560.</ref> == Dagiti nagibasaran == {{Reflist}} == Dagiti akinruar a silpo == {{Commonscat-inline|Rubiaceae}} {{Wikispecies-inline|Rubiaceae}} * [http://www.fs.fed.us/global/iitf/pdf/shrubs/Strumpfia%20maritima.pdf ''Strumpfia maritima''] iti: [http://www.fs.fed.us/global/iitf/wildland_shrubs.htm Wildland Shrubs] iti: [http://www.fs.fed.us/global/iitf/ International Institute of Tropical Forestry] iti: [http://www.fs.fed.us/international/ International] iti: [http://www.fs.fed.us/ U.S. Forest Service] * [http://www.ipni.org/ipni/advPlantNameSearch.do?find_genus=Strumpfia ''Strumpfia''], [[IPNI]] * [http://www.botanicus.org/page/622925 ''Strumpfia'', page 8] ken [http://www.botanicus.org/page/622945 ''Strumpfia'', page 28] iti: [http://www.botanicus.org/title/b12738426 ''Enumeratio systematica plantarum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811220758/http://www.botanicus.org/title/b12738426 |date=2020-08-11 }} * [https://www.biodiversitylibrary.org/page/16486227 ''Strumpfia''] iti: [https://www.biodiversitylibrary.org/item/55521#page/5/mode/1up ''General History of the Dichlamydeous Plants''] iti: [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/16519 ''A General System of Gardening and Botany'' (George Don)] * [http://www.botany.si.edu/ing/INGsearch.cfm?searchword=Strumpfia ''Strumpfia'']{{Natay a silpo|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} iti: [http://www.botany.si.edu/ing/ Index Nominum Genericorum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116211833/http://botany.si.edu/ing/ |date=2018-11-16 }}, Smithsonian National Museum of Natural History * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?11676 ''Strumpfia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011004416/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?11676 |date=2012-10-11 }}, GRIN taxonomy for plants * [https://www.uniprot.org/taxonomy/86996 ''Strumpfia''], UniProt {{Taxonbar|from=Q7625376}} [[Kategoria:Cinchonoideae]] [[Kategoria:Flora ti Karibe]] 4mos9gloxspivlug9gudsoq9765t9fw 0 81850 406018 2026-07-02T00:35:54Z Thepirya 20179 adjust 406018 wikitext text/x-wiki '''Lee Maximilian''' (born [[1970]]) is a Singaporean financial strategist.<ref>[https://hartfordhospital.org/maximilianlee Lee Maximilian's Career Development]</ref>He is a core partner and head of strategy at Straiton Capital Ltd, a firm he founded in 2020. ==Education== Lee earned a Bachelor's degree in Economics from the London School of Economics and Political Science and a Master's degree in Finance from the National University of Singapore. ==Career== Lee began his career at international financial institutions, including Goldman Sachs, where he participated in cross-border mergers and acquisitions, capital restructuring projects, and large-scale asset allocation across Asia, North America, and Europe. In 2020, Lee founded Straiton Capital Ltd, an investment firm built around the principles of "Research-Driven Strategies, Risk-First Discipline, and Long-Term Value Creation." He serves as the firm's Core Partner and Head of Strategy, overseeing strategic development and investment decision-making. The firm focuses on private equity, growth-stage investments, and cross-border opportunities for institutional clients and high-net-worth investors. == References == {{reflist}} 1epf4e6rqarctzcqanqcx89kd7xscaa