La Union

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ilo">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>ilowiki</dbname>
    <base>https://ilo.wikipedia.org/wiki/Umuna_a_Panid</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Midia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Espesial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Tungtungan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Agar-aramat</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Agar-aramat tungtungan</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia tungtungan</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Papeles</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Papeles tungtungan</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki tungtungan</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Plantilia</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plantilia tungtungan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Tulong</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Tulong tungtungan</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategoria tungtungan</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulo tungtungan</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>La Union</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16</id>
    <revision>
      <id>406161</id>
      <parentid>406129</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T00:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seav</username>
        <id>860</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gubat iti Bacsil Ridge */ update photo</comment>
      <origin>406161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95845" sha1="fa8uhl11ud7btbrgdhvuiv796u6iikq" xml:space="preserve">{{Infobox probinsia
| name                    = La Union
| native_name             = 
| official_name           = 
| settlement_type         = [[Dagiti probinsia ti Filipinas|Probinsia]]
| image_skyline           =
| image_alt               =
| image_caption           =
| image_flag              = Vlag Fil LaUnion.gif
| flag_size               = 120x80px
| image_seal              = Ph_seal_la_union.png
| seal_size               = 100x80px
| image_shield            =
| shield_alt              =
| nickname                =
| motto                   =
| image_map               = Ph_locator_la_union.svg
| map_alt                 =
| map_caption             = Mapa iti Filipinas a mangipakita ti pakasarakan iti La Union.
| coordinates             = {{coord|format=dms|region:PH_type:adm1st|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes   =
| subdivision_type        = [[Listaan dagiti naturay nga estado|Pagilian]]
| subdivision_name        = {{wagayway|Filipinas}}
| subdivision_type1       = [[Dagiti rehion iti Filipinas|Rehion]]
| subdivision_name1       = [[Rehion ti Ilocos]] (Rehion I) 
| established_title       = Pannakabangon
| established_date        = 1850
| seat_type               = Kapitolio
| seat                    = [[Ciudad ti San Fernando, La Union|Siudad ti San Fernando]] 
| leader_party            =
| government_footnotes    = &lt;ref&gt;Dagiti daulo ti [https://web.archive.org/web/20130530173153/http://dilg.gov.ph/provinces.php probinsia]: [[Departamento iti Kaunegan ken Lokal a Gobierno]], [[Ciudad ti Quezon|Siudad ti Quezon]]- Naala idi 06 Enero 2013&lt;/ref&gt;
| government_type         = [[Dagiti probinsia ti Filipinas|Probinsia]]
| leader_title            = [[Gobernador]]
| leader_name             = Raphaelle Veronica Ortega-David ([[Nationalist People's Coalition|NPC]])
| leader_title1           = [[Bise Gobernador]]
| leader_name1            = 
| area_total_km2          = 1504.0
| area_rank               = Maika-70
| area_note               =
| population_footnotes    = &lt;ref&gt;{{Populasion ti Filipinas|Rehion ti Ilocos|Taudan}}&lt;/ref&gt;
| population_total        = {{Populasion ti Filipinas|Rehion ti Ilocos|&lt;!--psgc a kodigo ti ili--&gt;013300000}}
| population_as_of        = {{Populasion ti Filipinas|Rehion ti Ilocos|TAWEN}}
| population_rank         = Maika-34
| population_density_km2  = auto
| population_density_rank = Maika-9
| population_note         =
| elevation_m             =
| demographics_type1      = Panakabingbingay
| demographics1_footnotes = 
| demographics1_title1    = [[Dagiti siudad ti Filipinas#Dagiti nawaya a siudad|Nawaya&amp;nbsp;a&amp;nbsp;siudad]]
| demographics1_info1     = 0
| demographics1_title2    = [[Dagiti siudad ti Filipinas#Pannakaidasig|Komponente&amp;nbsp;a&amp;nbsp;siudad]]
| demographics1_info2     = 1
| demographics1_title3    = [[Dagiti ili ti Filipinas|Munisipalidad]]
| demographics1_info3     = 19
| demographics1_title4    = [[Baranggay]]
| demographics1_info4     = 576
| demographics1_title5    = [[Kamara_dagiti_Pannakabagi_iti_Filipinas#Distrito_a_panakaitakderan|Distrito]]
| demographics1_info5     = [[Dagiti lehislatibo a distrito iti La Union|Umuna ken maika-2 a distrito]]
| blank_name_sec1         = Pagsasao
| blank_info_sec1         = [[Pagsasao nga Ilokano|Ilokano]], [[Pagsasao a Pangasinan|Pangasinan]], [[Pagsasao a Tagalog|Tagalog]], [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]
| population_demonym      = 
| timezone                = [[Oras idiay Filipinas|PHT]]
| utc_offset              = +08
| postal_code_type        = [[Listaan dagiti kodigo ti koreo idiay Filipinas|Koreo]]
| postal_code             = [[Listaan_dagiti_kodigo_ti_koreo_idiay_Filipinas#La Union|Kitaen ti listaan]]
| area_code_type          = [[Dagiti numero ti telepono idiay Filipinas|Panagtawag]]
| area_code               = 72
| iso_code                = [[ISO 3166-2:PH|PH-LUN]]
| website                 = [http://www.sanfernandocity.gov.ph sanfernando.gov]
| footnotes               =
}}

Ti '''La Union''' (Ingles: Province of La Union; Filipino: Lalawigan ng La Union), ket maysa a  [[Dagiti probinsia ti Filipinas|probinsia]] iti igid ti baybay iti [[Filipinas]] a mabirukan iti [[Rehion ti Ilocos]] (Rehion I) iti [[Luzon]] isla ti Luzon. Ti [[kapitolio]] ti probinsia, ti [[Ciudad ti San Fernando, La Union|Siudad ti San Fernando]], ket isu ti kaaduan ti populasion a siudad iti La Union ken agserbi a kas ti rehional a sentro ti Rehion ti Ilocos.

Nabeddengan ti [[Ilocos Sur]] iti amianan, [[Benguet]] iti daya, ken [[Pangasinan]] iti abagatan, ken ti [[Baybay Abagatan a Tsína]] iti laud, ti La Union ket mabirukan iti 273 kilometro (170 mi) iti amianan ti [[Metro Manila]] ken 57 kilometro (35 mi) iti amianan a laud ti Siudad ti [[Baguio]]. Ti probinsia ket sakupenna ti kalawa ti 1,497.70 kuadrado kilometro (578.27 kuadrado milia). Manipud idi 2020 a sensus, ti La Union ket addaan ti populasion iti 822,352, a nagbanagan ti densidad ti 550 nga agindeg iti tunggal kuadrado kilometro wenno 1,400 iti tunggal kuadrado a milia. Ti probinsia ket addaan iti 538,730 a nairehistro a botante idi 2022. Ti opisial a pagsasao ti probinsia ket [[Pagsasao nga Ilokano|Iloco]] (Ilocano), kas naideklara babaen ti gobierno ti probinsia ti La Union.

Nalatak ti La Union gapu kadagiti napintas nga ili iti igid ti baybay, nalatak a lugar a pagluganan, ken nadalus a baybay. Ti probinsia ket nabaknang kadagiti natural ken kultural nga atraksion, a mangituktukon kadagiti aktibidad a kas iti red clay pottery, panagpukan iti ubas, panagaramid iti [[inabel]], ken panagpasiar kadagiti napnuan pakasaritaan nga iglesia, agraman dagiti napintas a waterfall ken eco-tours. Ti populasion ket mairaman dagiti Ilocano a tattao manipud kadagiti nababa a daga ken dagiti [[Tattao nga Igorot|Igorot]] a tattao manipud kadagiti kabambantayan, a mangkontribusion iti nadumaduma a kultural a tawidna.

==Pakasaritaan==

=== Nasapa a Pakasaritaan ===
Iti nasapa a pakasaritaan ti La Union, dagiti patad iti igid ti baybay iti amianan a laud a paset ti rehion, manipud iti [[Tagudin|Tagudin, Ilocos Sur]] iti amianan agingga iti [[Sudipen]], [[Bangar, La Union|Bangar]], Purao ([[Luna, La Union|Luna]] &amp; [[Balaoan]] itan), ken [[Bacnotan]] iti abagatan, ken dagiti lugar iti aglawlaw ti Karayan [[Amburayan]], ket pagtaengan dagiti ''[[Samtoys]]'' wenno [[Tattao nga Ilokano|Ilocanos]]. Dagitoy nga immuna a nagnaed ket addaan iti narayray nga animistik a kultura ken relihion. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kurditan Samtoy: The Literature of A Manly Race|url=http://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/literary-arts/kurditan-samtoy-the-literature-of-a-manly-race/|access-date=2021-09-26|website=National Commission for Culture and the Arts|archive-date=2021-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20211016232819/https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/literary-arts/kurditan-samtoy-the-literature-of-a-manly-race/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Reid|first1=Lawrence A.|last2=Rubino|first2=Carl Ralph Galvez|date=June 2002|title=Ilocano Dictionary and Grammar: Ilocano-English, English-Ilocano|journal=Oceanic Linguistics|volume=41|issue=1|pages=238|doi=10.2307/3623336|issn=0029-8115|jstor=3623336}}&lt;/ref&gt;

Ti makin-abagatan a kosta, a naam-ammuan idi a kas ''Aroo'' wenno ''Agoho'' ([[Agoo, La Union|Agoo]] ita), ket paset idi ti makin-amianan a teritorio ti [[Caboloan]], wenno [[Pangasinan]], maysa a naturay a [[pre-kolonial]] a gobierno ti Filipinas nga addaan iti narang-ay a kultura ken tradision, ken addaan iti agpapada a relasion ti etniko kadagiti umili ti Pangasinan. Karaman iti daytoy a lugar dagiti moderno nga ili iti igid ti baybay ti Agoo, [[Aringay]] (dati nga ''Alingay'' wenno ''Alinguey''), [[Caba]], [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]], ken [[Rosario, La Union|Rosario]]. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Cortes|first=Rosario Mendoza|title=A History of Pangasinan, 1572–1800|publisher=New Day|year=1991}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sals2&quot;&gt;{{Cite book|last=Sals|first=Florent Joseph|title=The History of Agoo: 1578-2005|date=2005|publisher=Limbagan Printhouse|location=La Union|pages=80|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ti historiador a ni [[William Henry Scott]] dinakamatna a ti La Union ket naisangsangayan a sentro ti komersio, nangruna iti balitok ti Igorot ken ti lokal a balitok. Ti ruta ti komersio, a pagaammo kas dalan ti ''[[Aringay-Tonglo-Balatok]]'', ti nangkonektar iti abagatan a laud a [[Cordillera Administrative Region|Cordillera]] kadagiti nababa a daga, a nangipasdek iti Aringay ken Agoo kas kangrunaan a sentro ti komersio. Daytoy a sistema ti komersio ti nangkonektar iti La Union kadagiti ruta ti baybay iti intero a [[Taaw Indiano]] ken ti [[Baybay Abagatan Tsina]], kasta met iti komersio kadagiti [[Tagalog]], [[Tsina|Tsino]], ken [[Hapon|Hapones]]. Karaman kadagiti tagilako ti ''porselana'', ''seda'' (abel), ''koton'', ''beeswax'', ''diro'', ''napateg'' ''a bato'', ''kuentas'', napateg a ''mineral'', ''burnáy'' a naaramid iti dayta a lugar, ken nangnangruna ti ''[[balitok]]''. &lt;ref name=&quot;Barangay&quot;&gt;{{cite book|last=Scott|first=William Henry|title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=1994|isbn=971-550-135-4|location=Quezon City|author-link=William Henry Scott (historian)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Suarez|first=K. D.|date=2017-03-19|title=Looking into the past through the eyes of the future|url=https://www.rappler.com/science/society-culture/163689-filipino-archaeologist-traces-ancient-gold-trade-trail-north-luzon/|access-date=2024-11-07|website=RAPPLER|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Dagiti artefacto a kas ti porselana ken ti alkitran, a naduktalan bayat ti panangtarimaan ti [[simbaan a Katoliko]] ken agdama a naikabil iti [[Museo de Iloko]], ti mangpaneknek iti daytoy a negosio. &lt;ref name=&quot;Sals&quot;&gt;{{Cite book|last=Sals|first=Florent Joseph|title=The History of Agoo: 1578-2005|date=2005|publisher=Limbagan Printhouse|location=La Union|pages=80|language=en}}&lt;/ref&gt; Simmangpet dagiti Hapones a negosiante ken mangngalap idi agangay, a nangbukel kadagiti pagnaedan iti igid ti baybay ti La Union. Dagiti natural a puerto ti rehion iti igid ti [[Golpo Lingayen|Lingayen Gulf]] ti nangaramid iti dayta a lugar a paggapuan dagiti ganggannaet a barko.

Kadagiti katurturodan ti La Union ti pagnanaedan dagiti [[Tattao nga Igorot|Igorot]], kangrunaanna dagiti [[Kankanaey]] ken [[Ibaloi]], a mangar-aramid iti panagkalap iti ulo kas paset ti kulturada a mannakigubat ken sumursurot kadagiti animistik a pammati, nga agdaydayaw kadagiti espiritu ti nakaparsuaan ken didiosen dagiti inapo. Nalaingda nga agmulmula ken agaramid iti ima, a mangpataud kadagiti nagayad a tela, balitok ken metal, a sireregta a pagnegosioda kadagiti kaarrubada nga Ilocano ken Pangasinan nga agnanaed iti nababa a daga. Daytoy a panagsisinnukat ti nangpadur-as iti dinamiko a relasion iti nagbaetan dagiti komunidad iti kabambantayan ken iti nababa a daga, a nangkontribusion iti nabaknang, nainaig a kultural a buya iti nasapa a La Union.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Person|first=Communications|date=2018-01-25|title=The Igorots, the indigenous peoples of the Northern Philippines under the faces of state terrorism and tyranny|url=https://indigenouspeoples-sdg.org/index.php/english/ttt/398-the-igorots-the-indigenous-peoples-of-the-northern-philippines-under-the-faces-of-state-terrorism-and-tyranny|access-date=2024-10-01|website=indigenouspeoples-sdg.org|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

=== Panawen ti Kolonisasion ti Espania ===
Makatawen kalpasan a pinagbalin ni [[Miguel López de Legazpi|Adelantado Miguel Lopez de Legazpi]] ti [[Manila]] a kabesera ti Filipinas idi Hunio 24, 1571, rinugian dagiti Kastila ti kolonisasion iti [[Amianan a Luzon]] &quot;''tapno mapalpaliwaan dagiti tattao iti dayta''&quot;. 
[[Papeles:Juan de Salcedo, Spanish conquistador.png|left|thumb|289x289px|Ti Espaniol a konkistador a ni '''Juan de Salcedo''']]
Idi Hunio 1572, dagiti [[konkistador]] nga indauluan ni [[Juan de Salcedo]], apoko ni Miguel López de Legazpi, naglayagda iti [[Karayan Angalacan]] nga agturong iti [[Golpo Lingayen|Gulpo ti Lingayen]] ket simmangladda idiay Aroo wenno Agoho, a pagaammo itan kas [[Agoo, La Union|Agoo]]. Idi simmangpetda, adda tallo a barko ti [[Hapon]] a sinaranget ti grupo ni Salcedo, a kinamatda agingga iti maysa a kolonia dagiti Hapones. Dagiti Kastila kiniddawda ti tangdan iti [[Reina ti Espania]] agpadpada kadagiti katutubo ken dagiti Hapon, nupay nagkedked ti dadduma idi damo. Dagidiay nagtulnog napalubosanda nga agtalinaed ken makomberte iti Kristianidad kalpasan ti panangbayadda iti buis. Gapu iti daytoy a pannakataripnong, naawagan ti Agoo kas ''&quot;El Puerto de Japon&quot;'', gapu ta dagiti negosiante a Hapon ken Tsino ket aglaklako kadagiti umili iti dayta a puerto. Gapuna, dakkel ti naaramidan ti Agoo iti [[komersio]] kadagiti dadduma a pagilian iti [[Abagatan a daya nga Asia]]. 

Kanayonanna, intultuloy dagiti [[Espaniol]] a konkistador ti panagdaliasatda nga agpaamianan, a nakasaritada dagiti katutubo iti pagaammo itan a [[San Fernando, La Union|San Fernando]]. Kiniddaw dagiti Kastila ti kontribusion iti Reina ti Espania, ngem kiniddaw dagiti katutubo ti tiempo tapno mapanda iti kabambantayan tapno urnongenda ti maidatagda. Nupay kasta, saanda a nagsubli. Kalpasanna, nagturong dagiti konkistador iti amianan a lumasat iti ''Atuley'' wenno ''Dalandan'' ([[San Juan, La Union|San Juan]]), a nangkiddaw iti buis kadagiti katutubo, a nangipasdek iti panangituray ti Espania, ken nangkonberte kadagiti katutubo iti [[Kristianidad]], nga awanen ti kanayonan a panangbusor agingga a nakadanonda iti dakkel a karayan a pagaammo kas '''Purao'',' a kaipapananna ti ' puraw' iti Iloco, a naipanagan gapu iti nadalus a langa ti igid ti baybay ken karayan. Daytoy a lugar ket paset itan ti [[Balaoan]] ken [[Luna, La Union|Luna]]. 

Idiay Purao, dagiti Kastila kinaritda dagiti [[Ilocano]], a situtured a nagkedked nga agbayad iti buis. Simmaruno ti maysa a dangadang, a nangtanda iti umuna a panagibukbok ti dara dagiti Ilocano kas panangbusor iti ganggannaet a turay. Kalpasan daytoy a panagsusupiat, ti karayan ket napanaganan manen iti &quot;''Darigayos''&quot;, a nagtaud kadagiti sasao nga Ilocano a &quot;''[[dara]]''&quot; ken &quot;''ayos''&quot; (nagayus), a kaipapananna &quot;''no sadino ti naggayus ti dara''&quot;. Nagpaamianan ni Salcedo ken dagiti tattaona a nagturong idiay [[Vigan]], a sadiay idi agangay, naaddaanda iti di nasayaat a pannakigayyem kadagiti Ilocano, a di maragsakan a nangakseptar iti panangituray ti Espania.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the City|url=https://www.sanfernandocity.gov.ph/csflu_website/aboutcsf/}}&lt;/ref&gt;

Daytoy a pannakataripnong ti nangrugi iti nasapa a panangkolonisar ti Espania iti [[Amianan a Luzon]] ken nangparnuay iti sangagasut a tawen a panangbusor iti panangituray ti Espania. Nangiturong met dayta iti pannakaipasdek dagiti baro a narelihiosuan, kultural, ken administratibo nga institusion, a nagresulta iti pannakabukel dagiti [[pueblo]], [[rancherias]] kadagiti ili a nagbalin idi agangay a probinsia ti La Union. 

Sakbay ti pannakabukelna, ti probinsia ket nabingbingay kadagiti probinsia ti [[Ylocos]] ken [[Pangasinan]], ken dagiti rancherias ti akindaya a ''Pais del Igorotes'' ([[Benguet]]). Addaan daytoy iti sumagmamano a [[barrio]] ken pueblos nga idauluan ti [[cabeza de barangay]], [[gobernadorcillo]], ken [[alcalde-mayor]], a kaaduan kadagitoy ket impasdek dagiti agkakabsat nga [[Agustino]] idi maika-16 a siglo kabayatan ti nasapa a panagsaknap ti panagturay ti Espaniol. Ti sibil a gobierno a naipasdek iti sidong ti Kastila a [[Maura a Linteg]] ket nalabit naipasdek idi 1700. Kaaduan kadagiti barrio ken ili ket paset idi ti encomienda nga inturayan dagiti Español nga [[insulares]] ken [[Mestizo]], a nairaman ti sumagmamano a rancherias ken [[catechumens]] a nagnaed kadagiti bantay ti Igorot. 

Kas kadagiti dadduma a ili iti Ylocos, nabingbingay dagiti klase ti kagimongan iti dua: dagiti ''babaknang'' wenno ''agtuturay'', ken dagiti ''cailianes''. Dagiti babaknang wenno agtuturay ket dagiti prinsipalia wenno insulares a nagsao iti pagsasao a Castilian, bayat a dagiti cailianes ket dagiti katutubo a nagsao iti [[Pagsasao nga Ilokano|Iloco]], [[Kankanai]], [[Ibaloi]], wenno [[Pagsasao a Pangasinan|Pangasinan]]. Nupay kasta, ti Iloko ti nagserbi kas [[lingua franca]] ti probinsia.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=History of Balaoan|url=https://www.balaoanlaunion.gov.ph/history-of-balaoan/|access-date=2024-10-01|website=Official Website of Municipality of Balaoan|language=en-US}}{{Natay a silpo|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[Papeles:Top view Baluarte Watch Tower.jpg|thumb|326x326px|Ti '''Baluarte Watch Tower''' idiay Luna, La Union]]
Dagiti pagnaedan iti igid ti baybay ket masansan a rauten dagiti marimot wenno pirata a [[Moro]], a mangsamsam ken mangpuor kadagiti purok bayat a tiliwenda dagiti babbai ken ubbing. Kas sungbat, naibangon dagiti ''baluartes'' iti igid ti kosta manipud ili ti ''Baratao'' ([[Bauang]]), ''San Vicente de Balanac'' / ''Pindangan'' ([[San Fernando, La Union|San Fernando]]), ''Dalandan'' ([[San Juan, La Union|San Juan]]), [[Bacnotan]], ''Purao'' ([[Balaoan]]) agingga iti ''Namacpacan'' ([[Luna, La Union|Luna]]). Nagserbi dagitoy a [[Torre|baluarte]] kas pangdepensa ken pagwanawanan, a nangpakdaar kadagiti lumugar ken autoridad kadagiti umad-adani a peggad manipud iti baybay. Bayat ti maika-18 ken maika-19 a siglo, napateg ti akem dagitoy a baluarte iti panangsalaknib kadagiti ili iti La Union ken iti dadduma pay a paset ti Pilipinas, a nangsalaknib kadagiti umili ken nangsaluad kadagiti napateg a ruta ti komersio. 

Bayat ti Kastila a Kolonisasion, maysa a nalimed a kagimongan dagiti insurrectos ti naorganisar idiay Balaoan nga addaan iti panggep a panagrebelde maibusor kadagiti tiraniko a panagabuso ti ''&quot;[[Guardia Civil]]&quot;'' ken &quot;[[Cora Parrocos|''Cora Parrocos'']]” . Karaman kadagiti miembrona da ''Luciano Resurreccion, Primo Ostrea, Artemio Ostrea, Fernando Ostrea, Patricio Lopez, Rufino Zambrano'', ken ''Mariano Peralta'' a pagaammoda a kas dagiti [[Siete Martires]]. Dagitoy pito nga agtutubo a lallaki ti immuna nga Ilocano a napapatay gapu kadagiti rebolusionario nga aktibidadda wenno gapu ta mapapati a simpatia iti gakat. &lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web|title=History of Balaoan|url=https://www.balaoanlaunion.gov.ph/history-of-balaoan/|access-date=2024-10-01|website=Official Website of Municipality of Balaoan|language=en-US}}{{Natay a silpo|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Iti bisperas ti rebolusion, impalgak ti maysa a traidor ti planoda kadagiti autoridad ti Espania, a nangiturong iti pannakaaresto ti pito a lallaki, a napapatay a di naimbestigar. Saan a natay ni Fernando Ostrea nupay nasugatan iti patongna, ket gapu ta simimilagro a nakalasat, nabaelanna nga ipakaammo ti trahedia kadagiti umili iti dayta a lugar. Kalpasan daytoy a pasamak, isu ket pinakawan dagiti autoridad maitunos iti kaugalian ti Espania. Idi napapatay, ni Fernando ket maysa idi a Cabeza de Barangay ken idi agangay nagserbi kas bise presidente ti ili. Kas maysa a kangrunaan a tao iti rebolusion, indauluanna dagiti kailianna iti pannakidangadangda iti Espania ken Estados Unidos. Kas pammadayaw kadagiti pito a martir, ti ''Siete Martires Lodge No. 177'' ket naipasdek kas maysa a masonic lodge. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Siete Martires {{!}} The Most Worshipful Grand Lodge of Free and Accepted Masons of the Philippines|url=https://grandlodge.ph/lodges/siete-martires|access-date=2024-10-01|website=grandlodge.ph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=La Union History|url=https://launion.gov.ph/history/|access-date=2024-11-19|archive-date=2024-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007092607/https://launion.gov.ph/history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== Pannakabukel ti Probinsia ti La Union ====
Ti La Union ket nabangon idi Marso 2, 1850, ken nagbalin a ti maika-34 a probinsia ti Filipinas. Kalpasan a nagbalin ti [[Cebu]] a kaunaan a [[Probinsia|probincia]] idi 1565, dagiti Kastila pinarsuada dagiti baro a probinsia. Tallo a kangrunaan a pagrebbengan ti naibilang a kasta: ''ti administrasion ti [[politika]]'' ken ''sibil'', ti panangituray ti simbaan ken dagiti panangusig iti heograpia. Iti nasurok a dua ket kagudua a siglo, ti orihinal a probinsia ti [[Ilocos]] ket nagtalinaed a di nadadael agingga idi 1818 idi nabingbingay iti [[Ilocos Norte]] ken [[Ilocos Sur]]. Idi 1846, ni [[Abra]] ket pinartuat babaen ni [[Gobernador Heneral Narciso Zaldua Claveria]]. 
[[Papeles:Administrative Divisions of the Philippines (1899).svg|left|thumb|333x333px|Dagiti Administratibo a Dibision ti Filipinas (1899)]]
Ni Gobernador Heneral Claveria ket maysa a managsirmata nga administrador. Patienna a ti panagtipon ti tallo a nagtipon a lugar nga adayo kadagiti kabesera ti probinsia ket maysa a solusion kadagiti kalikaguman ti administrasion ti politika ken sibil. Nakitana met ti pagimbagan ti agrikultura ken komersio iti dayta a teritoria. Ket ti kangrunaan a banag ket ti pannakaisaknap ti sibilisasion dagiti [[Hispanico]] ken ti [[Kristianidad]] iti dayta a lugar. Ti Bangar, Namacpacan (Luna) ken Balaoan iti makin-abagatan a paset ti llocos Sur ket adayo iti cabezera ti [[Vigan]] ken iti dandani umasping a pamay-an, ti dagiti ili a Sto. Tomas, Agoo, Aringay, Caba, Bauang, Naguilian, San Fernando, San Juan ken Bacnotan ket adayoda iti kabesera ti Pangasinan a [[Lingayen]]. Dagiti 40-45 a rancheria iti kaunegan ti Central [[Cordillera Administrative Region|Cordillera]] iti distrito ti [[Benguet]] (''Eastern Pais del Igorotes'') a pagbeddengan ti tallo nga ili ti Ilocos Sur ken ti siam nga ili ti Pangasinan ket ad-adda pay a nakaro ti parikutda. 

Isu nga idi Oktubre 29, 1849, pinirmaan ni Gobernador Heneral Claveria ti singasing (''promovido'') a pagkaykaysaen dagiti lugar ti ''Pangasinan-Ilocos-Cordillera'' iti baro a probinsia a naawagan iti La Union (ti opisial a nagan a dinutokan ni Claveria a mismo). Iti las-ud ti 124 nga aldaw, dagiti nangato ken napateg nga opisial ti kolonia ti Espania inadal ken inutobda ti singasing a mangbukel iti La Union wenno saan. Idi Marso 2, 1850, pinirmaan ni [[Gobernador Heneral Antonio Maria Blanco]] ti [[Superior Decreto|''Superior Decreto'']] a nangipasdek iti La Union ti maika-34 a probinsia sipud idi nabangon ti Cebu idi 1565. Nailasin dayta kas ''gobierno politico-militar''. Idi Marso 4, 1850, dinutokan ni Blanco ni Kapitan [[Toribio Ruiz de la Escalera]] (dati a mapagtalkan nga aide de camp ni Claveria) kas ti umuna a ''Gobernador Militar y Politico''. Ti La Union ket ti panagkaykaysa dagiti daga, tattao, kultura ken rekurso. Idi Abril 18, 1854, impaulog ni [[Reyna Isabella II ti Espania]] ti naarian a bilin (real orden) manipud [[Madrid]] a mangpatalged iti Superior Decreto ni Blanco. 

Idi 1860, adda dakkel a panagrang-ay ti komersio ken agrikultura iti probinsia gapu iti Tabako. Inusar dagiti autoridad ti España ti napateg a bulong a pangitandudo iti ad-adu pay a panagrang-ay ti ekonomia. Ti industria ti tabako ket makagunggona unay isu a naipasdek ti Tobacco Monopoly. Amin a bulong ti Tabako ket nainget a kontrolado ken ginatang laeng ti gobierno iti naikeddeng a presio.

==== Rebolusion ti Filipinas ====
Idi 1896, ti dumakdakkel a riribuk iti probinsia ti La Union ket timmaud manipud kadagiti tawen ti panangirurumen ti Espania, a naipaganetget babaen ti panangtutuok kadagiti lokal a papadi ken ti pannakapapatay ti Balaoan ''Siete Martires'', panangtutuok kadagiti patneng a papadi, ni [[Padres Adriano Garces]] ti Balaoan, ni [[Mariano Gaerlan]] ti San Fernando ken ni [[Mariano Dacanay]] ti Bacnotan. Daytoy a di pannakapnek ket dimmanon iti kangatuan idi Mayo 22, 1898, idi a pinaltogan ti nangpapatay iti nakaro a kagura a ni Prayle [[Mariano Garcia]] ti Santo Tomas - maysa a pammaltog a nangngeg iti intero a probinsia, a nangparnuay iti rebolusion iti inawagan idi dagiti Kastila a &quot;''Una Provincia Modelo&quot;''. Ni [[Manuel Tinio|Manuel Tinio y Bondoc]], maysa nga agtutubo a heneral a nakikadua ken ni [[Emilio Aguinaldo]], ti nangidaulo iti panangbusor kadagiti puersa ti Espania, a nangpapanaw kadakuada idiay La Union, nupay adda dagiti nagsanud idiay [[Vigan]]. Kalpasan ti pannakaparmekda, naipasdek ti Rebolusionario a Gobierno, a ni Aguinaldo ti presidente ken ni Tinio ti immuna a nagserbi a kas de facto a gobernador, a sinuktan idi agangay ni Dr. [[Lucino Almeida]]. 
[[Papeles:Manuel Tinio.jpg|thumb|283x283px|Ni '''Heneral Manuel Tinio''' a lider ti rebolusion ti Amianan a Luzon]]
Idi Hulio 22, dagiti tropa ti Novo-Ecijano, a napabileg iti nasurok a 600 a lallaki, simmangpetda idiay [[San Fernando, La Union|San Fernando]] kalpasan a simmuko ti [[Dagupan]] ken ni [[Francisco Makabulos|Heneral Francisco Makabulos]] ket nasarakanda ti siudad a linakub dagiti [[rebolusionista]] nga indauluan ni [[Mauro Ortiz|Heneral Mauro Ortiz]]. Dagiti Kastila, nga indauluan ni Koronel [[Jose Garcia Herrero]], pinatibkerda ti bagbagida kadagiti kangrunaan a pasdek, nga agur-urayda iti panagsaranay. Iti laksid ti panangikagumaan ni Tinio iti natalna a pannakisarita, saan a simmuko dagiti naparigatan nga armada ti Espania. Idi Hulio 31, kalpasan ti adu nga aldaw a di panagtignay, rinaut ni Tinio, a nagresulta iti nabara a dangadang a nagpatingga iti panagkappiat dagiti Kastila. Ti panagsuko iramanna ti 400 a soldado, 8 nga opisial, ken adu a material a militar. 

Kalpasan a nasigurado ti San Fernando, ti Tinio Brigade ket immadayo idiay [[Balaoan]], a sadiay naipasangoda iti naulpit a panangbusor dagiti soldado nga Espaniol a nagkampo iti kombento. Iti laksid ti panangsuporta ti lokal a populasion, nagpaut ti pananglakub iti lima nga aldaw ket nasurok a 70 a Filipino ti natay. Kinuna ti Saksi a ni [[Camilo Osías]] nga adu a katipuneros iti dayta a lugar ti nairaman iti Tinio Brigade kalpasan daytoy a rigat. Kalpasanna, immakar dagiti rebelde idiay Bangar, a sibaballigi a nanglikmut kadagiti puersa ti Espania, a nagresulta iti nakapatpateg a balligi idi Agosto 7, a nangiturong iti panagsuko ti 87 nga Espaniol kalpasan ti uppat nga aldaw laeng a pannakigubat a bassit laeng ti natay a Filipino. Daytoy a panagsasaruno ti balligi ti nangmarka iti napateg a kapitulo iti kontribusion ti La Union iti nalawlawa a Rebolusion ti Filipinas a maibusor iti panangituray ti [[Kastila a kolonia]].

=== Panawen ti Kolonisasion ti Amerika ===
Ti kolonisasion ti La Union iti Amerika ket nangrugi kalpasan ti [[Gubat ti Espaniol–Amerikano|Gubat ti Espaniol-Amerikano]] idi 1898 idi a ti Filipinas ket naited iti [[Estados Unidos iti Amerika|Estados Unidos]] babaen ti [[Tulag ti Paris (1898)|Tulag ti Paris]]. Kalpasan ti [[Gubat ti Filipino–Amerikano|Gubat ti Filipino-Amerikano]] (1899-1902), ti La Union ket naorganisar manen babaen ti administrasion ti kolonia ti Amerika, a nangiturong kadagiti napateg a panagbalbaliw iti politika, ekonomia, ken kagimongan. 
[[Papeles:Manila646 1899.jpg|left|thumb|308x308px|'''Gubat ti Filipino-Amerikano''' c. 1899]]
Bayat ti [[Gubat ti Filipino–Amerikano|Gubat ti Filipino-Amerikano]], napasaran ti La Union dagiti militar a panagririri ken panaggugubat bayat a dagiti puersa ti Estados Unidos ti mangikagkagumaan a mangkontrol iti probinsia. Ti [[gubat]] ket nailasin babaen kadagiti nakaro a panangabuso maibusor kadagiti katutubo a populasion, a pakairamanan ti napilit a pannakaiyalis, di nainkalintegan a panangpapatay, ken pannakadadael ti sanikua. Dagitoy a panangabuso ti nangituggod iti nasaknap a panagpungtot ken panangbusor dagiti katutubo kadagiti puersa ti Amerika iti intero a probinsia, a mangipakita iti napigsa a tarigagayda nga agwaywayas ken panangbusor iti ganggannaet a panangkontrol. Nagparang dagiti lokal a lider, a nangorganisar iti gerra dagiti gerilya ken panaglalaban kadagiti away, a nangguyugoy kadagiti komunidadda maibusor kadagiti autoridad ti kolonia ken nangipaganetget kadagiti narigat a kasasaad ti imperialismo ti America. 

Kalpasan a nagballigi dagiti Amerikano a nangsakup iti probinsia, impatungpal ti administrasion ti Amerika dagiti [[Demokrasia|demokratiko]] a proseso a naikkan iti agpapada a kinapateg, a nangpalubos iti pannakabutos ti umuna a Sibil a Gobernador ti La Union idi 1901, ni [[Don Joaquín Joaquino Ortega]], a nangmarka iti napateg a tignay iti lokal a panagturay. Ti maysa kadagiti kangrunaan a kontribusion ti kolonisasion ti America ket ti pannakaipasdek ti maysa a na-centralized a sistema ti publiko nga eskuelaan idi 1901, a nausar ti Ingles kas ti pamay-an ti panangisuro. Nairaman daytoy a panagregget ti panangyeg iti 600 a mannursuro manipud iti U.S., a naam-ammo kas dagiti Thomasita, a mangisuro kadagiti estudiante a Filipino.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Brief History of The Thomasites · The Philippines and the University of Michigan, 1870-1935 · Philippines|url=https://philippines.michiganintheworld.history.lsa.umich.edu/s/exhibit/page/a-brief-history-of-the-thomasites|access-date=2024-10-01|website=philippines.michiganintheworld.history.lsa.umich.edu}}&lt;/ref&gt; Dagiti [[Thomasites|Thomasita]] ket nairanta iti sumagmamano nga [[eskuelaan publiko]], nangruna idiay San Fernando, Bacnotan, Luna, Balaoan, Bauang, Naguilian, Agoo, ken Rosario. Mainayon pay, dagiti reporma ti agrikultura ket naipamaysa iti panangnayon ti produksion dagiti mula a paggatangan a kas ti tabako, asukar, ken abaca, a mangpaimbag iti kangrunaan a agrikultural nga ekonomia ti La Union bayat a pabilgenna ti panagdepende ti kolonia iti paglakoan. 

Nangipasdek met ti gobierno ti kolonia ti Amerika iti Gobierno ti Isla iti La Union, a ti panggepna ket mangited ti balangkas para iti lokal nga administrasion ken panagturay bayat a taginayonenna ti sapasap a kontrol manipud iti sentral a gobierno. Karaman iti dayta ti lokal nga eleksion ken pannakaipasdek dagiti gobierno ti munisipio, a nangpalubos kadagiti Filipino a makipaset iti panagturayda.

Idi 1935, ti Filipinas ket simmuko iti [[Mankomunidad ti Filipinas]], a nangipaay iti ad-adu nga autonomia ken panagturay a bukbukod bayat nga adda pay laeng iti sidong ti panangimaton ti Estados Unidos. Daytoy a panawen ket nangpalubos ti La Union a mangpasaran ti ad-adu a lokal a politikal a pannakibiang ken dagiti inisiatiba ti panagrang-ay, nupay daytoy ket nangpabileg kadagiti kolonia a patakder a nanglapped ti pudno a panagturay-bukod agingga a ti Filipinas ket nakagun-od ti naan-anay a panagwaywayas idi 1946. 

Nupay ti panawen dagiti Amerikano ket nangitulong iti pannaka-modernize ti La Union, nangibati met daytoy iti narikut a tawid ti impluensia ti kolonia, panagdepende, ken panangabuso kadagiti patneng a populasion. Ti pakalaglagipan ti resistensia ken ti pannakidangadang para iti kinasiasino bayat daytoy a tiempo ket agtalinaed a napateg nga aspeto ti pakasaritaan a salaysay ti La Union, a mangsukog iti dalan ti probinsia nga agturong iti panagikeddeng iti bukodna a pagbanagan ken iti nailian a kinapannakkel. 

Siam a sabali pay a kasta met a makabael a gobernador ti simmaruno ken ni Don Joaquin sakbay ti panagrugi ti Gubat Sangalubongan II: Joaquín Luna 1904-1907, Sixto Zandueta 1908-1919, Pío Ancheta 1919-1922, Thomas de Guzmán 1922-1923, 1928-1931, Juan Lucero 1923-1929, Mauro Ortiz 1931-1934, Juan Rivera 1934-1937, Francisco Nisce 1937-1940 ken Bernardo Gapuz 1940. Kas idi ur-urayen dagiti Pilipino ti pannakawayawayada, kas inkari dagiti Amerikano babaen ti [[Tydings-Mcduffie Law]], bimtak ti [[Gubat ti Sangalubongan II|Gubat Sangalubongan II.]]&lt;ref&gt;[http://www.launion.gov.ph/page.php?262 La Union Profile: Gallery of Governors – Province of La Union :: Official Website]&lt;/ref&gt;

=== Panawen ti Okupasyon ti Hapon ===
[[Papeles:Advance Japanese Landings Dec 1941.jpg|thumb|Dagiti Naipangato a Panaglayag ti Hapon Disiembre 1941]]
Ti panangsakup ti Hapon iti La Union bayat ti [[Maikadua a Sangalubongan a Gubat]] ket maysa idi a nangruna a kanito iti pakasaritaan ti probinsia, gapu iti estratehiko a kinapategna agpadpada kadagiti Aliado ken Hapon a puersa. Idi Disiembre 1941, simmalog dagiti tropa ti Hapon idiay Agoo, a dagus a nakontrolda ti lugar idi rugrugi ti 1942. Iti laksid dagiti nakaro a karit, dagiti Filipino, a kadua dagiti buyot ti Amerika, sinarangetda ti panangsakup. Kabayatan daytoy nariribuk a panawen, dagiti [[Gobernador]] a [[Bernardo Gapuz]], [[Jorge Camacho]], ken [[Bonifacio Tadiar]] ti nangidaulo ken nangsuporta kadagiti umili ti La Union. Iti sidong ti panangituray ti Japan, naipasango ti probinsia iti nainget a panangkontrol ti militar, napilit a panagtrabaho, kinakirang ti taraon, ken nasaknap a kinaranggas. Nupay kasta, timmaud dagiti grupo a mangsupiat, ket adu a lumugar ti nakiraman iti gerilya a pannakigubat tapno busorenda ti panangsakup. Daytoy a panawen ipaganetgetna ti kinatibker ken di agpangpangadua nga espiritu dagiti umili ti La Union iti sanguanan ti nakaro a rigat.

==== Gubat ti Rosario (Inkaso ti Hapon iti Gulpo ti Lingayen) ====
Idi Disiembre 22, 1941, ti Hapon a 4th Tank Regiment ken ti 47th Infantry Regiment iti sidong ti panangituray ni Col. [[Ti Isamu Yanagi]], a sinuportaran ti dakkel a armada dagiti barko ti armada, pinadasda ti agdisso idiay Agoo tapno agbalin a maysa kadagiti tallo a kangrunaan a beachhead para iti Invasion ti Japan iti [[Golpo Lingayen|Lingayen Gulf]], nupay ti tiempo ti nangwarawara kadagiti buyotda ken nangipatakder kadakuada iti nalawa a paset ti aplaya manipud iti [[Poro Point]] (San Fernando) agingga iti abagatan a kas iti Damortis. Dagitoy a puersa idi agangay ket nakidangadangda kadagiti puersa ti Commonwealth a buklen ti 26th Cavalry Regiment (Philippine Scouts), ti Philippine 21st Division, ti Philippine 11th Division, ken ti kabbaro a nabuangay a Philippine 71st Division iti maawagan idi agangay a Gubat ti Rosario.'''&lt;ref name=&quot;Dull&quot;&gt;{{Cite book|last=Dull|first=Paul S.|title=A Battle History of the Imperial Japanese Navy, 1941–1945|date=1978|publisher=Naval Institute Press|isbn=1299324614|pages=29–31}}&lt;/ref&gt;'''

==== Gubat ti Bacnotan ====
Dagiti mangraut a soldado a Hapones dimtengda idiay [[Bacnotan]] idi Disiembre 21, 1941, kabayatan dagiti nasapa nga aldaw ti Gubat Sangalubongan II. Idi Enero 4, 1945, nagbaliw ti kasasaad ti gubat idiay La Union idi sinakup dagiti soldado a Pilipino-Amerikano ti Baroro Bridge idiay Bacnotan, maysa a estratehiko a rangtay a mangkonektar iti dadduma a paset ti Amianan a Luzon ken San Fernando. Ti balligi ti nangpasigurado iti pannakawayawaya ti La Union. Simmaruno dayta iti historikal a Battle of San Fernando ken Bacsil Ridge. Gapu ta naparmek, nagsanud ti Imperial a Heneral ti Hapon idiay Baguio a sadiay a nakitiponda kadagiti kakaduada ken nagtakderda iti maudi a panaglabanda.'''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History {{!}} Local Government of Bacnotan - Official Website|url=https://bacnotan.gov.ph/history/|access-date=2024-10-02|language=en-US|archive-date=2024-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912164633/https://bacnotan.gov.ph/history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;'''

==== Gubat iti Bacsil Ridge ====
Ti [[Gubat ti Bacsil Ridge]] ket napasamak idi Marso 1945 ket maysa kadagiti nagtultuloy a kangrunaan a gubat iti Kampania ti Filipinas iti Maikadua a Sangalubongan a Gubat ket nagbaetan dagiti soldado a Filipino iti babaen ti 121st Infantry Regiment, [[Philippine Commonwealth Army]], USAFIP-NL, iti babaen ti bilin ni [[Russell W. Ni Volckmann]], ken dagiti puersa ti Imperial a Hapon babaen ni Heneral Tomoyuki Yamashita.'''&lt;ref name=&quot;Battle of Bacsil Ridge - PVAO&quot;&gt;{{Cite web|title=Battle of Bacsil Ridge – PVAO|url=https://pvao.gov.ph/events/battle-of-bacsil-ridge/|access-date=2021-09-26|language=en-US|archive-date=2021-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926025420/https://pvao.gov.ph/events/battle-of-bacsil-ridge/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;'''
[[Papeles:1959-PHC-Bacsil Ridge.png|left|thumb|264x264px|Ti pakasaritaan a marka ti '''Bacsil Ridge''']]
Ti Battle of Bacsil Ridge ti nangpatingga iti makabulan a pannakigubat para iti panangkontrol iti San Fernando. Dagiti mangidepensa a Hapones a naawagan iti Hayashi Detachment, a buklen ti 3,000 a nakaarmas a soldado ken 2,000 a di nakaarmas a puersa a mangsuporta, sinakupda ti San Fernando ken dagiti kabangibangna a lugar a nangiparit iti iseserrek iti sangladan ti siudad ken iti dalan nga agturong idiay Baguio. Kas paset ti San Fernando-Bacsil Operations, ti 1st Battalion ti 121st Infantry ket naibaon a mangibbet kadagiti puesto ti kabusor a nangrugi idi arinunos ti Pebrero babaen ti tulong ti [[Allied Air Force]]. 

Ti 1st Battalion ket nangaramid ti sapasap a panangraut iti rangkis idi Marso 16, 1945 ken nakiranget kadagiti Hapon a mangidepensa agingga iti pannakakautibo ti Bacsil idi Marso 19. Iti isu met laeng nga aldaw, ti maika-3 a battalion sinakupna ti Reservoir Hill. Ti Battle of Bacsil Ridge iti nagbaetan dagiti soldado a Filipino ken dagiti nabigbig a gerilya ken dagiti puersa ti Hapon ket nagresulta iti pannakasakup manen ti siudad ti San Fernando, La Union. Nagresulta dayta iti pannakatagikua ti San Fernando, La Union idi Marso 23, 1945, ken ti Bacnotan, La Union ken ti militar a panangraut iti intero a probinsia ket nagpatingga idi Marso 24 kalpasan ti dua a bulan a pannakigubat.

==== Pannakawayawaya ti Bauang ====
Ti Pannakawayawaya ti Bauang, La Union ket paset ti San Fernando-Bascil nga operasion a nairanta a mangwayawaya iti probinsia ti La Union ken manglukat iti maysa kadagiti kalsada nga agturong iti Baguio. Dagiti yunit manipud iti Rosario, La Union a pakairamanan dagiti elemento ti 2nd Battalion, 121st Infantry ti United States Army Forces iti Pilipinas Northern Luzon (USAFIP-NL) iti sidong ti panangituray ni Mayor Diego Sipin, ket naituding a mapan iti amianan nga agturong iti Bauang. Ti 2nd Battalion, 121st Infantry, USAFIP-NL pinabilegna dagiti dadduma a battalion iti panangikagumaanda a mangsakup iti San Fernando. Kabayatanna, dagiti combat units manipud iti  ⁇ B ⁇  company, 1st Battalion, 121st Infantry, USAFIP-NL rinautda dagiti defensive lines idiay Bauang tapno tulonganda ti 1st Battalion, 130th Infantry (US) iti panagrang-ayda manipud iti abagatan. Ti Bauang ket immuna a nawayawayaan idi Marso 19, 1945, a sinurot babaen ti deklarasion ti panagpatingga ti operasion idiay La Union idi Marso 24, 1945. Idi Enero 4, 1945, nawayawayaan ti La Union babaen ti Battle of San Fernando ken Bacsil Ridge. 

Gapu ta nadadael idi ti San Fernando, nagbalin ti Bacnotan a temporario a tugaw ti administrasion ti probinsia kalpasan ti gubat. Ti La Union National High School ket naiyalis met idiay Bacnotan kas resulta daytoy a pannakaiyalis. Idi nagsubli ti kasasaad, ti gobierno ti probinsia ket nayakar idiay San Fernando, a sinurot ti La Union National High School. Naipasdek ti North Provincial High School kalpasan a naiyalis ti provincial high school idiay Bacnotan (ti agdama a Bacnotan National High School). &lt;ref name=&quot;#OnThisDay - PVAO&quot;&gt;{{Cite web|title=#OnThisDay – PVAO|url=https://pvao.gov.ph/story-of-battles-pvao/liberation-of-bauang-la-union/|access-date=2021-09-26|language=en-US|archive-date=2021-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926040532/https://pvao.gov.ph/story-of-battles-pvao/liberation-of-bauang-la-union/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Panawen Kalpasan ti Gubat ===
Ti panawen ti panagsubli iti kasasaad kalpasan ti gubat ti nangipakita iti panagsubli ti industria ti tabako iti Rehion ti Ilocos. Sipud idi nagpatinggan ti panag-monopolio ti tabako, bimmaba ti produksion ti tabako idiay Ilocos idi rinugian dagiti Pilipino ti agbaliw manipud kadagiti lokal a naaramid a sigarilio nga agturong kadagiti sigarilio a naaramid iti sabali a pagilian.&lt;ref name=&quot;StarTabacalera2&quot;&gt;{{Cite news|last=Sison|first=Norman|title=Tabacalera: 130 years of cigars and Philippine history|work=The [[Philippine Star]]|url=https://www.philstar.com/business/business-as-usual/2011/12/05/754678/tabacalera-130-years-cigars-and-philippine-history|access-date=2024-03-26}}&lt;/ref&gt; Ngem kalpasan a nabasana ti serye dagiti artikulo ni Maximo Soliven a nangilawlawag no apay a nasayaat ti panagtubo ti tabako ti Virginia iti daga ti Ilocos, nakombinsir ti negosiante a ni Harry Stonehill a mangbusbos iti adu a kuarta iti panangbangon manen iti industria, a nangipasdek iti Philippine Tobacco Flue-Curing and Redrying Corporation (PTFCRC) idi 1951 ken nangrekrut kadagiti mannalon iti intero a Rehion 1 tapno agpataud iti tabako.&lt;ref name=&quot;NTA2&quot;&gt;{{Cite web|last=Department of Agriculture|first=National Tobacco Administration|title=Tobacco History|url=https://www.nta.da.gov.ph/tobacco/|access-date=2024-03-26|website=National Tobacco Administration|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;StonehillGhost&quot;&gt;{{cite news|last=De Guzman|first=Sara Soliven|date=2014-05-26|title=A ghost from the past – the Stonehill scandal|work=The Phiippine Star|url=https://www.philstar.com/opinion/2014/05/26/1327283/ghost-past-stonehill-scandal}}&lt;/ref&gt; Iti simmaganad a tawen, ni La Union Congressman Manuel T. Nangidatag ni Cases iti linteg a &quot;manglapped iti pannakaiserrek ti tabako a bulong ti sabali a pagilian&quot;, a pinirmaan idi agangay ni [[Elpidio Quirino|Presidente Elpidio Quirino]] kas Republic Act 698.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=June 1951|title=The American Chamber of Commerce Journal, June 1951|url=https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/s/rare-periodicals/media/86281|url-status=live|journal=The American Chamber of Commerce Journal|volume=XXVII|issue=6|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330124126/https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/s/rare-periodicals/media/86281|archive-date=2024-03-30}}&lt;/ref&gt; Daytoy ti nangpalubos kadagiti paggastuan ni Stonehill a mangpataud iti nasayaat a ganansia, ken ti nabiit pay a naipatakder manen a lokal nga industria ket rimmang-ay.&lt;ref name=&quot;Kasaysayan9ch23&quot;&gt;{{Cite book|title=Kasaysayan, The Story of the Filipino People Volume 9:A Nation Reborn.|publisher=Asia Publishing Company Limited|year=1998|editor-last=Magno|editor-first=Alexander R.|location=Hong Kong|chapter=A Web of Corruption}}&lt;/ref&gt; Idi agangay, napapanaw ni &lt;ref name=&quot;NTA&quot;&gt;{{Cite web|last=Department of Agriculture|first=National Tobacco Administration|title=Tobacco History|url=https://www.nta.da.gov.ph/tobacco/|access-date=2024-03-26|website=National Tobacco Administration|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Stonehill kalpasan ti maysa a dekada, idi 1960's, gapu iti panagliklik iti buis ken panagpasuksok kadagiti opisial ti gobierno, iti maawagan idi agangay iti Stonehill scandal,&lt;ref name=&quot;Kasaysayan9ch22&quot;&gt;{{Cite book|title=Kasaysayan, The Story of the Filipino People Volume 9:A Nation Reborn.|publisher=Asia Publishing Company Limited|year=1998|editor-last=Magno|editor-first=Alexander R.|location=Hong Kong|chapter=A Web of Corruption}}&lt;/ref&gt; ngem nagtultuloy a rimmang-ay ti industria ti tabako.al,&lt;ref name=&quot;StonehillGhost2&quot;&gt;{{cite news|last=De Guzman|first=Sara Soliven|date=2014-05-26|title=A ghost from the past – the Stonehill scandal|work=The Phiippine Star|url=https://www.philstar.com/opinion/2014/05/26/1327283/ghost-past-stonehill-scandal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kasaysayan9ch2&quot;&gt;{{Cite book|title=Kasaysayan, The Story of the Filipino People Volume 9:A Nation Reborn.|publisher=Asia Publishing Company Limited|year=1998|editor-last=Magno|editor-first=Alexander R.|location=Hong Kong|chapter=A Web of Corruption}}&lt;/ref&gt;

==== Bayat ti Diktadura ni Marcos ====
Nupay apektaran ti ekonomia babaen ti napartak a panagpababa ti balor ti peso a pinataud babaen ti saan a naiget a panaggasto ti eleksion a nagturong iti 1969 a panagbutos ti presidente,&lt;ref name=&quot;Balisacan&amp;Hill20032&quot;&gt;{{Cite book|last1=Balisacan|first1=A. M.|url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&amp;q=The+Philippine+economy+under+Marcos:+A+balance+sheet|title=The Philippine Economy: Development, Policies, and Challenges|last2=Hill|first2=Hal|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195158984|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CamilleDiola&quot;&gt;{{Cite news|last=Diola|first=Camille|title=Debt, deprivation and spoils of dictatorship – 31 years of amnesia|work=The Philippine Star|url=https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/golden-era|url-status=live|access-date=2 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170626200905/https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/golden-era|archive-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt; ti politikal a biag idiay La Union ket saan a dakkel a naapektaran babaen ti deklarasion ni [[Ferdinand Marcos]] iti Martial Law idi 1972.&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;Turner, Mark M. (1989) Elites and Power in a Philippine Town. Under Martial Law, 1972–76.  Philippine Studies 37: 283–300.&lt;/ref&gt; Dagiti nabileg a grupo ti pamilia a nangdominar iti politika ti La Union sipud pay sakbay ti kolonia a panawen ti America ket kaaduan a nagtalinaed iti lugarda, nupay ti pamilia ni Congressman [[Jose D. Aspiras]] -adda a nalatak ni Aspiras idi nagbalin a Ministro ti Turismo ni Marcos. Ti kangrunaan a panagbalbaliw iti politika ket ti rimmang-ay a bileg dagiti rehional ken probinsial nga opisina dagiti nailian nga ahensia, a dagiti direktorda ket direkta nga agsungbat ken ni Marcos.&lt;ref name=&quot;Turner2&quot;&gt;Turner, Mark M. (1989) Elites and Power in a Philippine Town. Under Martial Law, 1972–76.  Philippine Studies 37: 283–300.&lt;/ref&gt;

Daytoy a pamay-an nga inus-usar ni Marcos a mangpatibker ti napolitikaan a bileg ket saan a nakaala ti adu a resistensia iti [[Rehion ti Ilocos]], &lt;ref name=&quot;Turner3&quot;&gt;Turner, Mark M. (1989) Elites and Power in a Philippine Town. Under Martial Law, 1972–76.  Philippine Studies 37: 283–300.&lt;/ref&gt; a mairaman ti La Union, nga addaan ti napigsa nga etniko nga asosasion iti pamilia Marcos.&lt;ref name=&quot;Cortes&quot;&gt;Cortes, Rosario Mendoza. (1990) ''Pangasinan, 1901–1986: A Political, Socioeconomic, and Cultural History''. New Day Publishers.&lt;/ref&gt; Ti panagusar ti administrasion ni Marcos kadagiti naranggas a pamay-an a mangdadael iti di panagkikinnaawatan ket kaaduan a napasamak kadagiti sabali, saan nga Ilocano a probinsia, a kas ti asideg nga [[Abra]], [[Kalinga]], ken [[Mountain Province]].&lt;ref name=&quot;Cortes2&quot;&gt;Cortes, Rosario Mendoza. (1990) ''Pangasinan, 1901–1986: A Political, Socioeconomic, and Cultural History''. New Day Publishers.&lt;/ref&gt; Ti nabayagen a maikadua a distrito a kongresista a ni Manuel T. Cases ket nangbukel ti maysa a pakikaduaan &lt;ref name=&quot;Cimatu2&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimatu|first=Frank|date=2022-06-07|title=Solid North: Not gold and honey but blood and money #2|language=en|work=Baguio Chronicle|url=https://thebaguiochronicle.com/literature/solid-north-not-gold-and-honey-but-blood-and-money-2/|access-date=2024-03-30}}{{Natay a silpo|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ken ni Marcos a kaduana dagiti dadduma a napigsa a kongresista ti Rehion ti Ilocos,&lt;ref name=&quot;Cimatu&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimatu|first=Frank|date=2022-06-07|title=Solid North: Not gold and honey but blood and money #2|language=en|work=Baguio Chronicle|url=https://thebaguiochronicle.com/literature/solid-north-not-gold-and-honey-but-blood-and-money-2/|access-date=2024-03-30|archive-date=2024-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240330133056/https://thebaguiochronicle.com/literature/solid-north-not-gold-and-honey-but-blood-and-money-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ken ti simmukat kenkuana a ni Jose D. Ni Aspiras ket nasinged met a katrabahuan ni Marcos a nagbalin a Ministro ti Turismo kalpasan a naideklara ti Martial Law. 

Ngem adda pay laeng dagiti katutubo ti La Union a situtulok a mangsupiat kadagiti autoritariko nga ar-aramid ken panangabuso ti administrasion ni Marcos, iti laksid ti personal a peggad.&lt;ref name=&quot;AtlanticDamagedCulture&quot;&gt;{{cite web|title=From 1987: 'A Damaged Culture' in the Philippines – The Atlantic|url=http://www.theatlantic.com/magazine/archive/1987/11/a-damaged-culture/505178|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028125710/http://www.theatlantic.com/magazine/archive/1987/11/a-damaged-culture/505178|archive-date=28 October 2016|access-date=2020-01-22|website=[[The Atlantic]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Today&quot;&gt;[https://manilatoday.net/fqs-martyrs/ &quot;Mula Sigwa hanggang Commune hanggang EDSA: mga kabataang martir at bayani ng UP&quot;], manilatoday.net. Accessed 28 July 2022.&lt;/ref&gt; Karaman ditoy dagiti [[estudiante]] nga [[aktibista]] a dimmakkel idiay San Fernando, ni [[Romulo Palabay|Romulo]] ken [[Armando Palabay]], dagiti Estudiante ti [[Unibersidad ti Pilipinas, Diliman|Unibersidad ti Filipinas]] ken dagiti alumni ti [[La Union National High School]] a naibalud gapu kadagiti aktibidadda a protesta, na-torturan idiay Camp Olivas idiay [[Pampanga]], ken kalpasanna a naisina a napapatay sakbay ti panagpatingga ti Martial Law. Ni Romulo (agtawen iti 22) ken ni Armando (agtawen iti 21) &lt;ref name=&quot;BantayogMandrake&quot;&gt;{{cite web|date=18 January 2017|title=PALABAY, Armando D. – Bantayog ng mga Bayani|url=http://www.bantayog.org/palabay-armando-d/|access-date=22 January 2020|website=bantayog.org|archive-date=11 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111133837/http://www.bantayog.org/palabay-armando-d/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ket naitan-ok kalpasan ti ipapatayna idi naikitikit ti naganda iti Wall of Remembrance iti [[Bantayog ng mga Bayani]] ti Filipinas, a mangpadayaw kadagiti bayani ken martir a nakidangadang iti autoritariko a turay.&lt;ref name=&quot;Burgonio&quot;&gt;Burgonio, TJ [https://barangayrp.wordpress.com/2008/09/21/museum-puts-a-face-on-little-known-martial-law-martyrs/ &quot;Museum puts a face on little-known martial law martyrs&quot;], Philippine Daily Inquirer, 21 September 2008.&lt;/ref&gt;

Agoo, La Union, katutubo nga [[Antonio L. Mabutas]] ket nagbalin nga Arsobispo ti Davao idi panawen ti Martial Law, ken aktibo a nagsao maibusor kadagiti panangabuso ti karbengan ti tao iti dayta a panawen,&lt;ref name=&quot;Davaob2&quot;&gt;{{cite web|date=23 February 2018|title=Honoring Davao's Contributions to the Struggle for Rights, Freedom|url=http://www.bantayog.org/davao-konsensya/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228182116/http://www.bantayog.org/davao-konsensya/|archive-date=2018-02-28|access-date=8 February 2020|website=Bantayog ng mga Bayani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MindaNews&quot;&gt;{{cite news|last1=Maglana|first1=MAgz|date=2017-07-10|title=VOICES FROM MINDANAO: Fear is not a good foundation for getting Mindanao out of the rut|work=MindaNews|url=https://www.mindanews.com/mindaviews/2017/07/voices-from-mindanao-fear-is-not-a-good-foundation-for-getting-mindanao-out-of-the-rut/|access-date=8 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200208094745/https://www.mindanews.com/mindaviews/2017/07/voices-from-mindanao-fear-is-not-a-good-foundation-for-getting-mindanao-out-of-the-rut/|archive-date=2020-02-08}}&lt;/ref&gt; nangruna ti panangtutuok ken panangpapatay kadagiti trabahador ti simbaan. Ti pastoral a surat nga insuratna a maibusor iti Martial law, &quot;Reign of Terror in the Countryside&quot;,  ket nalatak gapu ta isu ti immuna a pastoral a naisurat a maibusor iti martial law nga administrasion ni Marcos,&lt;ref name=&quot;Davaob&quot;&gt;{{cite web|date=23 February 2018|title=Honoring Davao's Contributions to the Struggle for Rights, Freedom|url=http://www.bantayog.org/davao-konsensya/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228182116/http://www.bantayog.org/davao-konsensya/|archive-date=2018-02-28|access-date=8 February 2020|website=Bantayog ng mga Bayani}}&lt;/ref&gt; ken ad-adda pay a nalatak gapu ta ni Mabutas ket naipanpanunotan a maysa a konserbatibo iti uneg ti Katoliko a simbaan a hierarkia idiay Filipinas.&lt;ref name=&quot;MarcosAgainstTheChurch&quot;&gt;{{Cite book|last=Youngblood|first=Robert L.|url=https://www.worldcat.org/oclc/312239945|title=Marcos against the church : economic development and political repression in the Philippines|date=1993|publisher=New Day Publ|isbn=971-10-0512-3|location=Quezon City|oclc=312239945}}&lt;/ref&gt;

=== Panawen ti Kontemporario ===

==== Ti Ginggined ti Luzon idi 1990 ====
Ti La Union ket nakaro a dinadael ti ginggined idiay Luzon idi 1990. Lima a munisipalidad iti La Union ti naapektaran: Agoo, Aringay, Caba, Santo Tomas, ken Tubao nga addaan iti 132,208 a populasion. Adu a pasdek, a pakairamanan ti Agoo Municipal hall, ti Museo de Iloko, ti simbaan a parokia ti Aringay,[40] ken ti Basilica Minore ti Our Lady of Charity,[8] ket narba wenno nakaro ti pannakadadaelda. 100,000 a pamilia ti naiyalis idi dua a ballasiw-taaw a purok ti nalayus gapu iti panag-liquefaction. Adu ti natay iti dayta a probinsia ket 32 ti natay. &lt;ref name=&quot;AgooMunicipalHallreferece&quot;&gt;{{Cite web|date=2015-12-12|title=23 Years in La Union|url=https://www.philnavs.org/23-years-of-ministry-in-la-union/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716172926/https://www.philnavs.org/23-years-of-ministry-in-la-union/|archive-date=2020-07-16|access-date=2020-07-16|website=The Philippine Navigators|language=en-US}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716172926/https://www.philnavs.org/23-years-of-ministry-in-la-union/ |date=2020-07-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|date=July 17, 1990|title=Killer quake rumbles across Luzon|work=Manila Standard|url=https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&amp;dat=19900717&amp;printsec=frontpage&amp;hl=en|access-date=October 10, 2021}}&lt;/ref&gt;

==== Ti 2010 a Panagbalbaliw ti Turismo ====
[[Papeles:Surf’s up.jpg|left|thumb|302x302px|'''San Juan''' surf town]]
Manipud idi tengnga ti 2000s aginggana idi nasapa a 2010s, adu a negosiante ti nangrugi a nangipatakder kadagiti establisimiento a kas iti boho-chic-style nga art hostels ken third-wavecoffeeshops idiay San Juan ken Agoo. Idi damo, naallukoyda iti nalatak a surfing scene iti Barangay Urbiztondo iti San Juan, ngem idi agangay, pinanunotda ti panagnegosio iti probinsia kas alternatibo iti stress iti trabaho iti siudad.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-11-14|title=Hanging Out with Kiddo Cosio, the Man Behind La Union's Hipster Coffee Shop|url=http://www.pepper.ph/kiddo-cosio-feature|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114120552/http://www.pepper.ph/kiddo-cosio-feature|archive-date=2014-11-14|access-date=2020-10-10|website=Pepper.Ph}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141114120552/http://www.pepper.ph/kiddo-cosio-feature |date=2014-11-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Ortiga|first1=Kara|date=2017-07-21|title=This La Union Couple Is Raising Smarter Kids Through &quot;Unschooling&quot;|url=https://www.esquiremag.ph/life/health-and-fitness/how-this-surfing-couple-is-bringing-up-their-kids-by-the-sea-without-school-a1520-20170721-lfrm3|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010174037/https://www.esquiremag.ph/life/health-and-fitness/how-this-surfing-couple-is-bringing-up-their-kids-by-the-sea-without-school-a1520-20170721-lfrm3|archive-date=2020-10-10|access-date=2020-10-10|website=Esquiremag.ph}}&lt;/ref&gt; Naitunos daytoy iti in-inut a pannakailukat ti Tarlac-Pangasinan-La Union Expressway ([[TPLEX]]), a nangaramid iti La Union a nalaklaka a madanon dagiti turista manipud iti Metro Manila.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Cardiñoza|first=Gabriel|date=2018-03-17|title=Beaches and gardens to beat summer heat|url=https://business.inquirer.net/247827/beaches-gardens-beat-summer-heat|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317010122/http://business.inquirer.net/247827/beaches-gardens-beat-summer-heat|archive-date=2018-03-17|access-date=2020-10-10|website=INQUIRER.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-06-01|title=How entrepreneurs are reinventing the La Union lifestyle|url=http://fnbreport.ph/features/how-entrepreneurs-are-reinventing-the-la-union-lifestyle-eric-20170601/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927060339/http://fnbreport.ph/features/how-entrepreneurs-are-reinventing-the-la-union-lifestyle-eric-20170601|archive-date=2019-09-27|access-date=2020-10-10|website=F&amp;B Report Magazine|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Iti baet ti umad-adu nga impluensia ti social media a Twitter ken Instagram, dagitoy a banag ket nangiturong iti nakaro a panagsaknap ti turismo a nangaramid iti San Juan - a dati a maysa laeng kadagiti adu a surfing a lugar iti Pilipinas - a kangrunaan a destinasion dagiti backpacker a dagiti pakaay-ayatanna ket nakasentro iti surfing ken arte.Ti San Juan ket nangrugin a naiparang a prominente kadagiti agwaywayas a pelikula a kas ti pelikula a Flotsam ni Jay Abello idi 2015 &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-05-05|title=10 Philippine Travel Destinations From Our Favorite Pinoy Films|url=https://www.wheninmanila.com/10-philippine-travel-destinations-from-our-favorite-pinoy-films/|access-date=2020-10-10|website=When In Manila|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ken ti pelikula ni JP Habac idi 2017 nga I'm Drunk, I Love You,&lt;ref name=&quot;pepIDILY&quot;&gt;{{Cite web|date=2017-02-19|title=REVIEW: Maja, Paulo at a crossroads in I'm Drunk I Love You|url=http://www.pep.ph/guide/movies/25555/review-maja-salvador-and-paulo-avelino-are-at-a-crossroads-in-emim-drunk-i-love-youem|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172701/http://www.pep.ph/guide/movies/25555/review-maja-salvador-and-paulo-avelino-are-at-a-crossroads-in-emim-drunk-i-love-youem|archive-date=2017-02-19|access-date=2020-10-10|website=PEP.ph}}&lt;/ref&gt; ken ti probinsia ket nangrugin a nainaganan babaen ti kolokvial nga inisialismo a &quot;Elyu&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-03-22|title=Stoked in ELYU : La Union, The Ultimate Beach Vibe|url=https://escapemanila.com/2018/03/surfing-in-la-union.html|access-date=2020-10-10|website=Escape Manila|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Kadagiti literario a sirkulo ti Filipinas, ti ili ti Bauang ket nagbalin pay a lugar ti panagdaliasat para iti panangselebrar ti biag ken dagiti obra ti mannurat ken Martir ti Sangalubongan a Gubat II a ni Manuel Arguilla,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sotelo|first=Yolanda|date=2017-06-04|title=House in literary classic defies time|url=https://newsinfo.inquirer.net/902364/house-in-literary-classic-defies-time|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170603182737/http://newsinfo.inquirer.net/902364/house-in-literary-classic-defies-time|archive-date=2017-06-03|access-date=2022-04-19|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hindsight20140728&quot;&gt;{{Cite news|last=Jose|first=F. Sionil|date=2014-07-28|title=A visit to Arguilla Country: Literature as patriotism|work=Philstar.com|url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2014/07/28/1350574/visit-arguilla-country-literature-patriotism|url-status=live|access-date=2022-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930202429/https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2014/07/28/1350574/visit-arguilla-country-literature-patriotism|archive-date=2018-09-30}}&lt;/ref&gt; a dagiti mannurat ket bimmisita iti nakayanakan a siudad ti mannurat tapno mapadasan dagiti tanap a nangparegta kenkuana, ken nangiparang kadagiti saritana. Ti kalatakan a pasamak a mangrambak iti Arguilla ket ti 2017 a Taboan Literary Festival, maysa a selebrasion ti literatura ti Pilipinas a mangbaliw iti lugar iti tunggal tawen, nga inorganisar ti National Commission on Culture and the Arts bayat ti National Arts Month iti Pebrero. Karaman kadagiti nalatak nga artista a nagsarita maipapan iti Arguilla iti piesta ket ti mannurat-akademiko a ni Butch Dalisay ken ti Nailian nga Artista ti Filipinas para iti literatura a ni Bienvenido Lumbera.&lt;ref name=&quot;Penman20171203&quot;&gt;{{Cite news|last=Dalisay|first=Butch|date=2017-12-03|title=Handfuls of fragrant hay|work=Philstar.com|url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2017/12/03/1765003/lifestyle|url-status=live|access-date=2022-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706165333/https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2017/12/03/1765003/lifestyle|archive-date=2020-07-06}}&lt;/ref&gt;

== Heograpia ==
[[File:SaFernandoCityLa_Unionjf462.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SaFernandoCityLa_Unionjf462.JPG|left|thumb|282x282px|Pannakaimatangan ti Siudad ti '''San Fernando''', ti kabesera ti probinsia]]
Ti La Union, a mabirukan iti abagatan a laud a paset ti Rehion ti Ilocos, ket nabeddengan iti amianan ken amianan a daya babaen ti Ilocos Sur, iti abagatan babaen ti Pangasinan, iti daya babaen ti Benguet, ken iti laud babaen ti Golpo ti Lingayen ken ti Baybay Abagatan Tsina. Iti heograpia, adda iti 273 kilometro iti amianan ti Metro Manila ken 57 kilometro iti amianan a laud ti Siudad ti Baguio. Kadagiti probinsia iti Rehion ti Ilocos, ti La Union ti kabassitan no maipanggep iti kalawa ti daga, a sakupenna ti 149,309 nga ektaria, a mangbukel iti 11.60% ti dagup a kalawa ti daga ti rehion ken agarup a 0.5% iti intero a pagilian. Ti probinsia ket nabingbingay iti dua a distrito. Ti Distrito I, a mangbukel ti 70,069 nga ektaria (46.93% ti kalawa ti daga ti probinsia), ket mairaman ti San Gabriel, ti kadakkelan a munisipalidad, nga addaan iti 15,500 nga ektaria, a sarunuen ti Siudad ti San Fernando nga addaan iti 10,688 nga ektaria, bayat a ti Luna ti kabassitan. Ti Distrito II ket sakupenna ti 79,240 nga ektaria (53.07% iti probinsia), a ti Bagulin ti addaan ti kadakkelan a lugar, sarunuen ti Aringay, bayat a ti Santo Tomas ket sakupenna ti kabassitan a lugar.

==== Topograpia ====
Ti La Union ket nangnangruna a [[kabambantayan]], nga in-inut nga agpangato nga agpadaya manipud kadagiti tanap iti igid ti baybay. Daytoy a buya ti daga ket binukel ti [[coral alluvium]] (paladawan ken pitak) a naikabil babaen ti agayus a danum. Dagiti patad ti igid ti baybay ti probinsia ket kababaan iti abagatan, iti asideg ti Damortis idiay [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]], ken kaakabaan iti amianan, iti asideg ti [[Balaoan]], a sadiay agsaknapda agingga iti 15 kilometro iti uneg ti daga manipud iti baybay. Ti akindaya a paset ti probinsia ket kaaduan a kabambantayan, nupay ti kangato ket basbassit no maidilig iti asideg a [[Cordillera Mountain Range|Cordillera a Kabambantayan]] idiay [[Benguet]] ken [[Mountain Province]]. Ti kangatuan a tuktok ket idiay [[Bagulin]], iti 1,200 a pie, nga adda dagiti kanayonan a nangato a lugar idiay [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]] ken [[Burgos, La Union|Burgos]]. 

Nagduduma ti pannakausar ti daga idiay La Union. Dagiti kabakiran ken [[kakaykayuan]] a luglugar ket sakupenda ti 41,240 nga ektaria (27.62%), a mangpadpadakkel iti biodiversidad daytoy. Ti agrikultura ti mangituray, a mangsakup iti 54,701 nga ektaria (36.64%), bayat a dagiti karuotan ken dagiti kaykayo ti mangirepresenta iti 22,834 nga ektaria (15.29%). Ti urbano a panagdur-as ket sakupenna ti 15,555 nga ektaria (10.42%), a kaduana ti 14,788 nga ektaria (3.30%) ti awan nagyanna a daga, ken ti 191 nga ektaria (0.13%) ket naidasig a kas dagiti natikag a daga. 

Sumagmamano a kangrunaan a karayan ti agtaray iti probinsia, a mairaman ti [[Karayan Amburayan]], a dumakdakkel iti igid ti pagbeddengan ti La Union ken Ilocos Sur, kasta met ti [[Karayan Baroro]], [[Karayan Naguilian]], [[Karayan Aringay]], ken [[Karayan Bued]]. Adu met ti karayan, dan-aw, ken waig iti La Union.

==== Klima ====
Sigun iti [[PAGASA]], ti La Union ket addaan iti klima a Type I, nga addaan iti panawen ti tudo a kadawyan a mangrugi iti Mayo ken agpaut agingga iti Oktubre, a sarunuen ti panawen ti tikag manipud Nobiembre agingga iti Abril. Ti kadakkelan a tudo ket mapasamak manipud Hunio agingga iti Septiembre. Ti La Union ket apektaran met dagiti tropikal a bagyo, nga addaan iti 85 a kasta a sistema ti paniempo a nairekord iti nagbaetan ti 1948 ken 2009, a pakairamanan ti maysa a super bagyo. Dagitoy a bagyo, a masansan a mapasamak manipud Hulio agingga iti Oktubre, adda dakes nga epektona iti turismo, agrikultura, ken prangkura. No adda napigsa a bagyo, masansan nga agserra dagiti negosio, masansan nga agkurkurang ti koriente, limitado ti transportasion, ken madadael dagiti mula, a mangkissay iti produksion ti agrikultura.

==== Administratibo a Dibision ====
Ti La Union ket buklen dagiti 19 a munisipalidad ken 1 a component city, amin dagitoy ket naurnos iti dua a lehislatibo a distrito. 
[[File:Ph_fil_la_union.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ph_fil_la_union.png|thumb|{{center|Political a mapa ti La Union}}]]

===== Barangay =====
Ti La Union ket buklen dagiti 576 a [[Baranggay|barangays]], a naiwaras kadagiti 19 a munisipalidad ken 1 a [[siudad]]. Segun ti 2020 a sensus, ti barangay nga addaan ti kangatuan a populasion ket ti Sevilla, a mabirukan idiay Siudad ti [[San Fernando, La Union|San Fernando]], nga addaan ti populasion ti 11,316. No saan a maibilang dagiti siudad, ti Central East (Poblacion) iti munisipalidad ti [[Bauang]] ti kaaduan ti populasionna a barangay, nga addaan iti 4,249 nga agindeg. Iti kasumbangirna, ti Caggao idiay [[Bangar, La Union|Bangar]] ti kabassitan ti populasion, nga agdagup laeng iti 192 nga agindeg. 

== Demograpia ==
Segun ti 2020 a sensus babaen ti [[Philippine Statistics Authority]], ti La Union ket addaan ti populasion iti '''822,352''',{{PH census|current|01}} nga addaan ti densidad ti populasion iti 550 a tattao iti tunggal kilometro kuadrado (1,400 iti tunggal kilometro kuadrado). Ti populasion ti sangakabbalayan ket dandani agpapada a nabingbingay, nga addaan iti 50.6% a lallaki (414.86 a ribu) ken 49.4% a babbai (405.48 a ribu). No maipanggep iti pannakabingbingay ti edad, 26.3% ti populasion ket dagiti agtutubo a dependent (ubing ngem 15 ti tawenna), 66.1% ket adda iti edad nga agtrabaho (15 aginggana iti 64) ken 7.6% ket lallakay ken babbaket (65 ti tawenna ken nangatngato). &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Age and Sex Distribution in the La Union Population (2020 Census of Population and Housing) {{!}} Philippine Statistics Authority {{!}} Region I|url=https://rsso01.psa.gov.ph/content/age-and-sex-distribution-la-union-population-2020-census-population-and-housing#:~:text=Moreover,%20the%20median%20age%20of,is%20older%20than%2028.5%20years.|access-date=2024-10-08|website=rsso01.psa.gov.ph|archive-date=2024-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008061105/https://rsso01.psa.gov.ph/content/age-and-sex-distribution-la-union-population-2020-census-population-and-housing#:~:text=Moreover,%20the%20median%20age%20of,is%20older%20than%2028.5%20years.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Dagiti lallaki ket bassit a nangatngato ngem dagiti babbai kadagiti ub-ubing a grupo ti edad, a mangbukel iti 85.5% kadagiti agtawen iti 0 aginggana iti 54, idinto a dagiti babbai ket 82.2%. Nupay kasta, kadagiti lallakay ken babbaket (55 a tawen ken nasursurok), ad-adu ti babbai ngem kadagiti lallaki, a 17.8%, no idilig iti 14.5% kadagiti lallaki. Daytoy a panagbalbaliw ti mangipakita iti ad-adu a namnama a panagbiag wenno basbassit a bilang ti matmatay a babbai idiay La Union. Ti dagup a sex ratio ket 102 a lallaki iti tunggal 100 a babbai, nga adda dagiti naisangsangayan a panagbaliwbaliw ti edad: 108 a lallaki iti tunggal 100 a babbai iti grupo nga agtawen iti nababbaba ngem 15, 105 a lallaki iti tunggal 100 a babbai iti populasion nga agtrabaho, ken 70 a lallaki iti tunggal 100 a babbai kadagiti agtawen iti 65 ken nasursurok. Ti mediana nga edad ti populasion ket 28.5 a tawen, a dagiti senior citizens (60 ken nataengan) ket buklen ti 11.5% ti dagup a populasion, a ti 56.4% ket babbai. Dagitoy nga estadistika ipakitana ti maysa nga agkabannuag ken kangrunaan a populasion nga agtawenen nga agtrabaho, nga addaan iti naisangsangayan nga iyaadu kadagiti lallakay ken babbaket. Kanayonanna, ti La Union ti addaan iti kaatiddogan a namnama a panagbiag iti pagilian idi 2012, iti 78.3 a tawen. 

Iti umuna a paset ti tawen 2022, 1,697 ti natay iti La Union. Ti Siudad ti San Fernando ti kaaduan iti 581 a natay (34.24% iti dagup), sa ti [[Agoo, La Union|Agoo]] (171 a natay wenno 10.08%), [[Bauang]] (115 a natay wenno 6.78%), [[Balaoan]] (94 a natay wenno 5.54%), ken [[Naguilian, La Union|Naguilian]] (86 a natay wenno 5.07%). Ti kabassitan a bilang ti natay ket nairekord idiay [[Burgos, La Union|Burgos]] (16 a natay wenno 0.78%), Bagulin (21 a natay wenno 0.64%), ken Santol (26 a natay wenno 1.49%). Dagiti lallaki ti 56.16% kadagiti amin a natay, idinto a dagiti babbai ti 43.84%, a mangibunga iti ratio a 128 a lallaki ti natay kada 100 a babbai. 

No maipapan iti relihion, ipakita ti 2020 census para iti Religious Affiliation iti Rehion ti Ilocos a ti populasion ti sangakabbalayan ti La Union ket kaaduan a [[Kristianidad|Kristiano]], a dagiti [[Simbaan a Katoliko|Romano Katoliko]] ket buklen ti 16.0% ti populasion (695,867 a tattao). Ti [[Iglesia ni Cristo]] ket addaan iti 23,374 a miembro, ti [[Islam]] ket addaan iti 1,932 a sumursurot (15.49%), ken ti [[Budismo]] ket addaan iti 24.96%.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Religious Affiliation in llocos Region {{!}} Philippine Statistics Authority {{!}} Region I|url=https://rsso01.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-llocos-region|access-date=2024-10-08|website=rsso01.psa.gov.ph|archive-date=2024-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008061104/https://rsso01.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-llocos-region|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Iti kultural, segun ti 2020 a report ti Philippine Statistics Authority, ti La Union ket kaaduan a pagtaengan ti Ilocano a grupo ti etniko, nga addaan ti populasion iti 673,312.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethnicity in the Philippines (2020 Census of Population and Housing) {{!}} Philippine Statistics Authority {{!}} Republic of the Philippines|url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing|access-date=2024-10-18|website=psa.gov.ph}}&lt;/ref&gt; Iti abagatan a laud a paset ti probinsia, adda 10,319 a tattao a [[Pangasinense|Pangasinan]]. Dagiti komunidad dagiti katutubo, kas iti [[Kankanaey]] (42,552), Bago (24,757), ken [[Ibaloi]] (9,107), ket agnaedda kadagiti kabambantayan a lugar ti [[Sudipen]], [[Santol, La Union|Santol]], [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]], [[Bacnotan]], [[Tubao]], [[Pugo, La Union|Pugo]], [[Bagulin]], ken [[Burgos, La Union|Burgos]]. Idiay Bagulin laeng, 85% ti populasion (11,539 nga indibidual) ket tagikuaen dagiti grupo dagiti katutubo.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Provincial Government of La Union|title=#letmetelyu: “Natalinaay ti biagmi ditoy La Union, nangnangruna kadakami a kameng ti Indigenous People (IP) ta adda dagiti linteg a mangprotektar ken mangbigbig kadagiti karbenganmi kas katutubo.”|url=https://launion.gov.ph/letmetelyu-natalinaay-ti-biagmi-ditoy-la-union-nangnangruna-kadakami-a-kameng-ti-indigenous-people-ip-ta-adda-dagiti-linteg-a-mangprotektar-ken-mangbigbig-kadagiti-karbenganmi-kas-katutu/|access-date=2024-11-19|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121014151/https://launion.gov.ph/letmetelyu-natalinaay-ti-biagmi-ditoy-la-union-nangnangruna-kadakami-a-kameng-ti-indigenous-people-ip-ta-adda-dagiti-linteg-a-mangprotektar-ken-mangbigbig-kadagiti-karbenganmi-kas-katutu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Dagitoy a grupo ti naipasango iti pannakaidestiero, a pakairamanan ti pannakaikkatda iti Mount Shontoug area iti Pugo bayat ti pannakaibangon ti Marcos bust.&lt;ref name=&quot;ExorciseMarcosBust&quot;&gt;{{Cite news|last=Yabes|first=Criselda|title=Tribesmen 'Exorcise' Marcos Bust With PM-Philippines|url=https://apnews.com/article/152a25a9c9a151c79262b985c7122ed1|access-date=2022-04-05}}&lt;/ref&gt; Dagiti dadduma pay nga etniko a grupo ket mairaman dagiti 23,518 a [[Tagalog]]; 10,025 a [[Bisaya (panangilawlawag)|Bisaya/Binisay]] ken dadduma pay, a mangkontribusion iti kultural a panagduduma ti probinsia. Idi Septiembre 2012, opisial a binigbig ti La Union ti Ilocano (Iloco) kas pagsasao ti probinsiana, agraman dagiti nailian a pagsasao, Filipino ken [[Ingles (panangilawlawag)|Ingles]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015|title=List of Identified Ancestral Domain (ADs) per Region: Region 1|url=https://www.doe.gov.ph/sites/default/files/pdf/eicc/ad-region01.pdf?withshield=1|website=Department of Energy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=POPCOM expands its population program to Indigenous peoples and Indigenous Cultural Commmunities|url=https://rpo1.popcom.gov.ph/popcom-expands-its-population-program-to-indigenous-peoples-and-indigenous-cultural-commmunities/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126021836/https://rpo1.popcom.gov.ph/popcom-expands-its-population-program-to-indigenous-peoples-and-indigenous-cultural-commmunities/|archive-date=2020-11-26|access-date=2022-04-05|website=Commission on Population and Development (POPCOM) Website}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126021836/https://rpo1.popcom.gov.ph/popcom-expands-its-population-program-to-indigenous-peoples-and-indigenous-cultural-commmunities/ |date=2020-11-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ozymandias&quot;&gt;{{cite news|last1=Cimatu|first1=Frank|last2=Santos-Doctor|first2=Joya|date=1 January 2003|title=Philippines' 'Ozymandias' still haunts|newspaper=Philippine Daily Inquirer|url=https://news.google.com/newspapers?id=RlU1AAAAIBAJ&amp;sjid=fCUMAAAAIBAJ&amp;pg=698%2C14327047|access-date=27 February 2015}}&lt;/ref&gt;{{clear left}}{{Pakasaritaan ti senso ti Filipinas}}

== Kultura ==
Ti kultura ti La Union ket nabaknang ken nagduduma, a nairamut iti pakasaritaan, heograpia, ken impluensia dagiti umili. Maysa dayta a naisangsangayan a panagtitipon dagiti tradision ti Ilokano, dagiti kontribusion dagiti tribu ti Igorot iti kabambantayan, ken ti adu a siglo a kolonisasion ken pannakilangen kadagiti ganggannaet. Daytoy a panagtipon dagiti impluensia ti nangporma iti naisangsangayan a kultural a kinasiasino ti probinsia. 

Nalatak daytoy a probinsia gapu kadagiti tradisional nga industria, a pakairamanan ti panagaramid iti tela, damili, ken panagaramid iti arak, kasta met kadagiti naragragsak ken maris ti kolorna a piesta, a napateg nga aspeto ti kulturana. Gapu ta ti kaaduan a populasion ket [[Tattao nga Ilokano|Ilokano]] (93%) ken [[Romano Katoliko]], dagiti kustombre ken kaugalian ti La Union ket nairut a nailansa iti tawid ti Ilocano. Nupay kasta, iti panaglabas ti tiempo, dagitoy a tradision ket nagparang-ay babaen ti pannakilangenda kadagiti kabangibang a komunidad ti Pangasinan iti abagatan, dagiti tribu ti Igorot nangruna dagiti Ibaloi, Kankanaey, ken Bag-o iti arisadsad ti [[Tattao nga Igorot|Cordilleran]], ken dagiti komunidad ti [[Intsik|Insik]] kadagiti siudadna. 

Dagiti kontribusion ti La Union iti arte ken kultura ti Pilipinas ket napateg, ta daytoy ti lugar a nakayanakan dagiti prominente a nailian a pigura a kas ti mannurat ken bayani iti Gubat Sangalubongan II a ni [[Manuel Arguilla]] ken ti Nailian nga Artista para iti Musika, ni [[Lucrecia Kasilag]]. Ti tawidda ket ad-adda pay a nangipaganetget ti kinabaknang ti kultura ken arte ti probinsia. &lt;ref name=&quot;Composers&quot;&gt;{{cite book|last1=Samson|first1=Helen|title=Contemporary Filipino Composers|date=1976|publisher=Manlapaz Publishing Company|location=Quezon City}}&lt;/ref&gt;

==== Panagabel ====
[[Papeles:Candon Inabel cotton loom displays fairC.jpg|thumb|251x251px|Dagiti produkto a '''[[inabel]]''']]
Ti munisipalidad ti [[Bangar, La Union|Bangar]] ket naamammoan para iti lokal nga industria ti panagaramid iti tela, a mangpataud ti tela ti [[Abel Iloko]], maysa a tradisional a tela ti Ilocano a pinataud ti ili iti adu a siglo. Ti Abel ket ti Ilocano a sao para iti panagabel, ken ti [[inabel]] ket tumukoy iti aniaman a kita ti nagayad a tela. Nupay kasta, iti lubong ti panagabel, ti inabel ket espesipiko a maus-usar a mangitudo kadagiti tela a nalawag nga Ilocano ti nagtaudanda.

==== Panagaramid iti arak ti Basi ====
Ti tradision a panagaramid iti [[basi]] ket adda pay laeng iti ili ti [[Naguilian, La Union|Naguilian]], a sadiay a nabayagen a maar-aramid dayta. Ti basi ket maysa a naingpis nga inumen a naaramidan iti [[unas]] (sugarcane) nga, no naingpis iti napaut a tiempo, agbalin a sukang Iloco. Ti Basi ket isu ti &quot;Maysa nga Ili, Maysa a Produkto&quot; ti Naguilian, ken tinawen a maangay ti Piesta ti Basi. Saan a kas iti Ilocos ken Pangasinan, naiduma ti pamay-an ti panagaramid iti basi iti Naguilian. Ti Naguilian a pamay-an ket mangiraman ti panangisagana ti bubod wenno starter, kasta met ti 24-oras a binubudan (napagburek a bagas ken starter), agburburek a suka ti ganagan, ken dagiti additibo a kas ti maysa a tawen a duhat bark, tangal bark, ken berde a bulong ti bayabas. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Sanchez|first=Prescilla|title=STUDIES ON THE TRADITIONAL SUGARCANE WINE (BASI) PRODUCTION IN THE PHILIPPINES}}&lt;/ref&gt;
[[Papeles:FvfNaguilanLaUnion0260 16.JPG|left|thumb|245x245px|Produkto a '''basi''' ti ili ti Naguilian]]
Uray pay sakbay ti isasangpet dagiti Kastila, ti panaginum iti basi ket napateg a paset ti kultura ti Ilocano, manipud panagasawa agingga iti panagpasngay ken ipapatay. Paset dayta dagiti ritual, tradision, ken inaldaw a panagbiagda. Dayta ti makagapu a, idi Setiembre 16, 1807, napasamak ti Basi Rebolusion, a nagpaut iti 13 nga aldaw idiay Piddig, Ilocos Norte, idi imparit dagiti agtuturay nga Espaniol ti pribado a panagaramid iti basi nga arak. Ti serye ti riribuk ti nangiturong met iti gobierno a kolonia a nangbingay iti probinsia iti Ilocos Norte ken Ilocos Sur.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ano Ang Basi Revolt? Bakit Nahati Ang Ilocos? 🇵🇭🍷🤔|date=27 September 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=eArJ364uYNQ|language=en|access-date=2022-04-22}}&lt;/ref&gt;

==== Dagiti Piesta ====
Dagiti piesta idiay Pilipinas ket naragragsak, dadakkel, ken marambakan buyogen ti adu a kinangayed ken panagpaspasindayag. Tunggal bulan ken tunggal siudad adda bukodna a kinaraniag a rumrummuar kadagiti piestada iti di kumurang a makalawas, no saan nga ad-adu pay. Tunggal ili idiay La Union ket addaan iti bukodna a fiesta, ket dagiti umili ti La Union ket addaan iti nainget a panagrambak. Malaksid iti dayta, adda sumagmamano a dadduma pay a naisangsangayan a piesta a maangay iti intero a La Union iti kada tawen: 

'''Piesta ti Pindangan''' - Maysa a piesta a manglaglagip iti anibersario ti pannakaipasdek ti San Fernando kas maysa a siudad, a naipatungpal babaen ti plebisito idi Marso 20, 1998. Ti Pindangan ket termino ti Ilocano para iti lugar &quot;a paggangasan ti karne iti init&quot;. Naawagan ti lugar iti &quot;Pindangan&quot; gapu ta adu a karne a na-sun-dried (nga adda asin) ti inaramid dagiti lumugar tapno mapreserba dayta.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pindangan Festival 2019 in Philippines, photos, Fair, Festival when is Pindangan Festival 2019 – HelloTravel|url=https://www.hellotravel.com/events/pindangan-festival#:~:text=Pindangan%20Festival%20is%20the%20festival,February%2013%20that%20same%20year.|access-date=2022-04-24|website=www.hellotravel.com}}&lt;/ref&gt;

'''Piesta ti Sillag''' - Fiesta ti Kalgaw idiay La Union, Sillag Poro Point Fiesta ti Silaw. Ti Sillag ket maysa a sao ti Ilocano a kaipapananna ti &quot;ray ti bulan&quot; wenno &quot;pannakalawag&quot; manipud iti Bulan. Ti piesta ket naipangpangruna iti tema dagiti silaw, nga adda dagiti nadumaduma nga aktibidad a mangrugi apaman a lumnek ti init idiay Poro Point.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Design|first=Halcyon Web|title=La Union Celebrates 7th Sillag Poro Point Festival Of Lights {{!}} Bases Conversion and Development Authority|url=https://bcda.gov.ph/announcements/la-union-celebrates-7th-sillag-poro-point-festival-lights|access-date=2022-04-24|website=bcda.gov.ph|language=en}}&lt;/ref&gt;

'''Piesta ti Diro''' - Ti Diro ket Ilocano a sao a kaipapananna ti &quot;honey&quot; a mangirepresentar iti panagkaykaysa ken panagmaymaysa dagiti Bacnoteñans. &quot;Maysa a Siudad, Maysa a Produkto&quot; met daytoy ti Bacnotan iti sidong ti programa ti DTI. Dagiti opisial ken dagiti empleado manipud iti Head Office ken ti sanga ti Bacnotan ket nakipaset iti float parade ken nangibunong kadagiti regalo kadagiti residente. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bacnotan|url=https://www.launiontayo.com.ph/municipality/bacnotan/|access-date=2022-04-24|website=La Union Tayo!|language=en-US|archive-date=2022-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424021229/https://www.launiontayo.com.ph/municipality/bacnotan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''Piesta ti Dinengdeng''' 

Ti Piesta ti Dinengdeng ket isu ti opisial a piesta ti munisipalidad ti Agoo. Tinawen a maangay dayta iti kalgaw kas panangselebrar iti putahe a nakaalaanna iti naganna. Ti Dinengdeng ket isu ti termino ti Ilocano para iti aniaman a taraon a naidasay iti nateng. Kaaduanna a maisagsagana iti banga, maysa a lokal a termino para iti banga a paglutoan nga us-usaren dagiti kaputotan dagiti lokal a nagnaed idi un-unana. 

'''Piesta ti Tinungbo''' Tinawen a selebrasion iti ili ti Pugo. Ti piesta ti Tinungbo ket naala ti naganna manipud iti lokal a dialekto a tinungbo, a daytoy ket maysa a patneng a wagas ti panagluto iti bagas ken nasam-it a danum ken dadduma pay a lokal a delicacy. Ti baro a kawayan a bambu, a tinawtawagan iti lokal a kas ti tubong, ket na-grill iti karbon wenno bassit nga apuy. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-12-12|title=Pugo town launches Tinungbo festival - HERALD EXPRESS {{!}} News in Cordillera and Northern Luzon|url=https://www.baguioheraldexpressonline.com/pugo-town-launches-tinungbo-festival/|access-date=2022-04-24|language=en-US|archive-date=2022-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627015104/https://www.baguioheraldexpressonline.com/pugo-town-launches-tinungbo-festival/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''Piesta ti Timpuyog'''  Ti maysa a piesta a maselebraran iti ili ti Caba, ti shat ipakitana dagiti produkto ti One Town a naaramid iti kawayan. Ti Timpuyog ket maysa a sao iti Ilocano a kaipapananna ti &quot;panagkaykaysa, panagtinnulong, panagtitinnulong&quot; wenno &quot;panagkaykaysa&quot;. 

'''Piesta ti Baggak''' Tunggal bulan ti Enero, pumigsa ti ili ti Bauang a mangangay iti daytoy agkakapintas a piesta. Kadawyan a ti baggak kaipapananna ti &quot;bituen ti bigat&quot; iti Ilocano ket tumakder para iti panagbannawag ti baro nga aldaw. Kabayatan daytoy a pasamak, daytoy ket mangiladawan ti Ilocano nga espiritu ti panagkaykaysa ken panagduduma ti kultura. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Festivities {{!}} Municipality of Bauang|url=http://bauangtgis.gov.ph/tourism/festivities/|access-date=2022-04-24|language=en-US|archive-date=2022-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608010323/http://bauangtgis.gov.ph/tourism/festivities/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220608010323/http://bauangtgis.gov.ph/tourism/festivities/ |date=2022-06-08 }}&lt;/ref&gt;

'''Piesta ti Daing''' Ti ili ti Santo Tomas ket naamammuan gapu iti Damortis dried fish (dagiti puesto a pagtaraon iti igid ti national highway) ti lokal a komersio, ken dagiti maipatulod. Maangay ti Piesta ti Daing iti tunggal Abril 20, a sarunuen ti tinawen a Fiesta ti ili iti tunggal Abril 24 ken 25.

'''Piesta ti Basi''' Maangay iti tunggal maikatlo a lawas ti Pebrero iti ili ti Naguilian tapno maramrambakan ti tradisional a basi nga arak a naaramid manipud iti gayang a naganna. Ti piesta ket kangrunaan a mangitandudo ti Basi a kas maysa a lokal a produkto ken dagiti kadawyan nga aktibidad ket mairaman ti panagsala iti kalsada, dagiti pasamak iti isport, ti agri-trade fair ken dagiti dadduma pay nga ay-ayam a paglinglingayan. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Naguilian|url=https://www.launiontayo.com.ph/municipality/naguilian/|access-date=2022-04-24|website=La Union Tayo!|language=en-US|archive-date=2023-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425190456/https://www.launiontayo.com.ph/municipality/naguilian/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''Dagiti selebrasion ti anibersario ti pannakaipasdek ti La Union''' - Maangay iti agarup Marso, ti piesta para iti La Union Foundation Anniversary ket mangrambak iti pannakabukel ti probinsia idi 1850. Maysa kadagiti kangrunaan a pasetna ket ti Miss La Union wenno Mutia ti La Union a pasalip. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Marzan|first=Jerome|date=2023-02-20|title=La Union's Festive Anniversary Celebration Returns, Launches Ayat Fest 2023|url=https://launion.gov.ph/%F0%9D%97%9F%F0%9D%97%AE-%F0%9D%97%A8%F0%9D%97%BB%F0%9D%97%B6%F0%9D%97%BC%F0%9D%97%BB%F0%9D%98%80-%F0%9D%97%99%F0%9D%97%B2%F0%9D%98%80%F0%9D%98%81%F0%9D%97%B6%F0%9D%98%83%F0%9D%97%B2/|access-date=2023-10-08|website=Provincial Government of La Union|language=en-US|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121013345/https://launion.gov.ph/%F0%9D%97%9F%F0%9D%97%AE-%F0%9D%97%A8%F0%9D%97%BB%F0%9D%97%B6%F0%9D%97%BC%F0%9D%97%BB%F0%9D%98%80-%F0%9D%97%99%F0%9D%97%B2%F0%9D%98%80%F0%9D%98%81%F0%9D%97%B6%F0%9D%98%83%F0%9D%97%B2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|date=2018-03-09|title=Mutia ti La Union 2018|url=https://launion.gov.ph/mutia-ti-la-union-2018/|access-date=2023-10-08|website=Provincial Government of La Union|language=en-US|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121012823/https://launion.gov.ph/mutia-ti-la-union-2018/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Iti 174th Foundation Anniversary, ni Gobernador Raphaelle Veronica Ortega-David, maysa a lisensiado a piloto, idi Marso 2 ⁇ 3, 204, ti nangidaulo iti Second La Union Hot Air Balloon Show iti Poro Point bay-walk idiay San Fernando, La Union. Dagiti dadduma pay nga aktibidad ket mairaman ti La Union Static Display ken ti La Union Car Show.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Dumlao|first1=Artemio|date=March 1, 2024|title=Hot air balloon, thrill shows head to La Union|publisher=[[The Philippine Star]]|url=https://www.philstar.com/nation/2024/03/01/2337320/hot-air-balloon-thrill-shows-head-la-union|accessdate=March 2, 2024}}&lt;/ref&gt;

== Economia ==
Ti ekonomia ti La Union ket idurduron ti tallo a kangrunaan a sektor: [[agrikultura]], [[industria]], ken [[serbisio]]. Ti sektor ti serbisio ket addaan ti nangruna a papel, a mangbukel ti 81.28% kadagiti amin a panggedan ti negosio, bayat a ti industria ket mangkontribusion iti 17.21% ken ti agrikultura ket 1.51%. Idi 2022, ti La Union ti maikadua a kapartakan ti idadakkelna nga ekonomia iti Rehion ti Ilocos, nga addaan iti 7.7% a kapartakan ti idadakkelna. Sigun iti preliminario a pattapatta manipud iti 2019 Provincial Human Development Index nga impablaak ti [[Philippine Statistics Authority]] (PSA), ti La Union ket nakagun-od iti 0.76, a mangipakita iti nangato a ranggo ti panagrang-ay. Ti [[Gross Domestic Product]] (GDP) ti probinsia idi 2022 ket napattapatta iti Php.118.60 bilion, a mangirepresentar iti 18.1% a paset ti dagup nga ekonomia ti rehion. Ti La Union ti maikadua iti GDP per capita, a nairekord iti  Php.140,840 ken Php.124,580 iti dua a nagduduma a rukod.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Economic Performance of the Provinces of Ilocos Region {{!}} Philippine Statistics Authority {{!}} Region I|url=https://rsso01.psa.gov.ph/content/economic-performance-provinces-ilocos-region#:~:text=In%20the%20Ilocos%20Region,%20Ilocos,Ilocos%20Sur,%20with%207.1%20percent.&amp;text=llocos%20Norte%20posted%20122.33%20thousand,the%20highest%20in%20llocos%20Region.|access-date=2024-10-08|website=rsso01.psa.gov.ph|archive-date=2024-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241008061103/https://rsso01.psa.gov.ph/content/economic-performance-provinces-ilocos-region#:~:text=In%20the%20Ilocos%20Region,%20Ilocos,Ilocos%20Sur,%20with%207.1%20percent.&amp;text=llocos%20Norte%20posted%20122.33%20thousand,the%20highest%20in%20llocos%20Region.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Nupay kasta, impakita ti 2021 a datos manipud iti PSA ti panagadu ti napanglaw, a 13.90% iti populasion ken 10.70% kadagiti pamilia ti agbibiag iti baba ti linia ti kinapanglaw, manipud iti 5.20% ken 3.70% idi 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=La Union POPS PLAN 2023-2025|url=https://launion.gov.ph/wp-content/uploads/2023/03/POPS-Plan-2023-2025.pdf}}{{Natay a silpo|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2018PSAQuickStatLAUNION&quot;&gt;{{Cite web|title=2018 Quickstat of La Union (Region I - Ilocos Region)|url=https://psa.gov.ph/statistics/quickstat/provincial-quickstat/2018/Region%2520I%2520%2528Ilocos%2520Region%2529/La%2520Union|access-date=2021-10-22|website=[[Philippine Statistics Authority]]}}&lt;/ref&gt;

==== '''Ti Industrias ken Produkto''' ====
Ti La Union ket addaan iti aglaplapusanan nga [[Ekonomika|ekonomia]], a pakairamanan ti agrikultura, industria, ken serbisio. Ti [[Poro Point Freeport Zone]] wenno ti Port of San Fernando ket agserbi a kas aktibo a pagluganan ti barko, bayat a ti dati a Wallace Air Station ket nagbalinen a negosio ken industria a lugar tapno masuportaran dagiti komersio nga aktibidad. 

Maitunos iti [[One Town One Product]] (OTOP) nga inisiatiba, ti lokal a gobierno ti La Union ket aktibo a mangitandudo iti entrepreneurship ken panangpartuat iti trabaho ken mangsuporta kadagiti babassit ken agdadakkel a negosio babaen ti panangilasin ken panangparang-ayda kadagiti produkto a manggundaway kadagiti nabaknang a produkto ti probinsia. Dagiti kangrunaan a produkto manipud iti La Union ket mairaman dagiti naikabil iti ima a lampin ([[inabel]])&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Weaving Communities in Luzon|url=https://narrastudio.com/blogs/journal/weaving-communities-in-luzon|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918223942/https://narrastudio.com/blogs/journal/weaving-communities-in-luzon|archive-date=2020-09-18|access-date=2022-04-05|website=Narra Studio|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WigTysmans&quot;&gt;{{Cite book|last1=Valenciano|first1=Al M.|title=Inabel : Philippine textile from the Ilocos Region|last2=Tysmans|first2=Wig|publisher=ArtPostAsia|year=2015|isbn=9789710579303|edition=First|oclc=950450580}}&lt;/ref&gt;, buyboy, basket, pagtokar, arak ti bagas (tapuey), arak ti gayang (basi), suka ti gayang (sukang Iloco), panagtrabaho iti kayo, panagtrabaho iti kawayan, nailian a tinapay ti bagas (kankanen), daan a muebles, sigarilio, niog, urbon ti baybay, malunggay, ken batbato. Kanayonanna, mangpataud ti probinsia kadagiti produkto a nagtaud iti bagas manipud iti Agoo, diro ken mushroom manipud iti Bacnotan, kasta met ti ubas ken guapple manipud iti Bauang. Dadduma pay a naisangsangayan a sagut ket mairaman ti yellow corn manipud San Juan, green corn manipud Tubao, highland vegetables ken tiger grass manipud Santol ken San Gabriel, dried fish manipud Sto. Tomas, milkfish (bangus) manipud Aringay, sea urchin manipud Balaoan, pebble stones manipud Luna, bamboo crafts manipud Caba, ken dagiti alikamen iti balay ken nakitikitan a kayo manipud Pugo ken Rosario.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=In Pugo, La Union, Fathers Carve Better Livelihood with DOLE's Help|url=https://ro1.dole.gov.ph/news/in-pugo-la-union-fathers-carve-better-livelihood-with-doles-help/|access-date=2022-04-05|language=en-US|archive-date=2022-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405030535/https://ro1.dole.gov.ph/news/in-pugo-la-union-fathers-carve-better-livelihood-with-doles-help/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220405030535/https://ro1.dole.gov.ph/news/in-pugo-la-union-fathers-carve-better-livelihood-with-doles-help/ |date=2022-04-05 }}&lt;/ref&gt; Nalatak met ti probinsia gapu kadagiti ladawan ken eskultura nga inaramid dagiti lokal nga artista.&lt;ref name=&quot;LaUnionGovPH-Softbroom&quot;&gt;{{cite web|last1=Rudio|first1=Israel O.|title=La Union Soft Brooms: The First and the Original|url=http://launion.gov.ph/page.php?206|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624131213/http://launion.gov.ph/page.php?206|archive-date=24 June 2016|access-date=18 May 2016|website=Provincial Government of La Union (Official Website)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624131213/http://launion.gov.ph/page.php?206 |date=24 June 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=In Pugo, La Union, Fathers Carve Better Livelihood with DOLE's Help|url=https://ro1.dole.gov.ph/news/in-pugo-la-union-fathers-carve-better-livelihood-with-doles-help/|access-date=2022-04-05|language=en-US|archive-date=2022-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220405030535/https://ro1.dole.gov.ph/news/in-pugo-la-union-fathers-carve-better-livelihood-with-doles-help/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220405030535/https://ro1.dole.gov.ph/news/in-pugo-la-union-fathers-carve-better-livelihood-with-doles-help/ |date=2022-04-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=One Town, One Product|url=https://www.launiontayo.com.ph/mall/one-town-one-product/|access-date=2024-10-02|website=La Union Tayo!|language=en-US|archive-date=2020-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423034500/http://www.launiontayo.com.ph/mall/one-town-one-product/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ti La Union ket pagtaengan ti nadumaduma a multinasional nga industria, a mangkontribusion iti panagrang-ay ti ekonomia babaen ti panagpokus kadagiti pinansial a deklarasion, dagiti estrategia ti panaglako ken panag-marketing, ti panagrang-ay ti kompetisyon, ken dagiti firmograpiko a pannakaawat. Dagitoy nga industria iramanda dagiti prominente nga agar-aramid kas iti Universal Leaf Inc., HOLCIM Cement Inc., ken Shell Liquefied Petroleum Filling Station. Kanayonanna, ti Bauang Private Power Plant Corporation, Pepsi Cola Plant, Fortune Tobacco Corporation, ken Amianan Motors ket addaan iti napateg a paset iti rehion. Dagiti dadduma pay a nalatak a kompania ket mairaman ti Coca Cola Plant, Pilipinas Shell Petroleum Corporation, Poro Point Industrial Corporation, Steel Corporation, ken dagiti kangrunaan a depot a kas iti Petron, Caltex, ken Shell. Suportaran met ti La Union dagiti espesialisado nga industria a kas iti Soil Tech Agricultural Products Filipino ken ti B-Meg Satellite Plant, a mangpaadu pay iti industria ti probinsia.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Dun &amp; Bradstreet|title=Discover Manufacturing Companies in La Union, Philippines|url=https://www.dnb.com/business-directory/company-information.manufacturing.ph.la_union.html}}&lt;/ref&gt;

== Turismo ==
Ti La Union ti mangibilang iti bagina a kas ti Puso ti Agri-Turismo iti Amianan a Luzon inton 2025. Ti panagsaknap dagiti baro a pamay-an ti agrikultura ti nangpabileg iti sektor ti turismo iti probinsia, ta adu a talon ti mangbalbaliw kadagiti lugarda a pagturongan a mangipaay kadagiti nadumaduma nga aktibidad para kadagiti bisita. Idi 2022, 494,387 a turista ti simmarungkar iti probinsia, maysa a bilang nga immadu iti 550,359 idi 2023, a nangpataud iti nasurok a  ⁇ 1 a bilion iti tourism receipts. Bayat ti umuna a kagudua ti 2024, adda 237,868 a bisita a nagdagus iti La Union, a ti promedio a kapaut ti panagyanda ket 1.37 nga aldaw, a nangyeg iti napattapatta a 462,210,706.59 iti tourism revenue. Dagitoy a bilang ipaganetgetda ti kinapateg ti turismo iti ekonomia ti La Union, nga addaan iti adu a sumarsarungkar a bisita ken dakkel a pinansial a kontribusion.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Philippine News Agency|date=February 2, 2024|title=La Union records 550K tourists in 2023|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1218167#:~:text=MALASIQUI%2C%20Pangasinan%20%E2%80%93%20The%20province%20of,PHP1%20billion%20estimated%20tourism%20receipts.}}&lt;/ref&gt;

Dagiti tallo a kangrunaan a destinasion ti turista idi 2023 ket ti San Juan, a nangatrakar iti 215,645 a bisita, ti Bauang nga addaan iti 100,762 a bisita, ken ti San Fernando City, nga addaan iti 97,726 a bisita. Dagitoy a destinasion ti mangipaganetget iti kinapintas ti probinsia a kas sentro ti turismo, a mangkontribusion iti lokal nga ekonomia ken iti dumakdakkel a reputasion ti La Union a kas maysa a kangrunaan a destinasion iti Amianan a Luzon.&lt;ref&gt;La Union Tourist Arrival 2024 - Love La Union&lt;nowiki/&gt;https://www.facebook.com/share/p/TLki8engkZnhJGJM/&lt;/ref&gt;

Adu dagiti mabalin pagpasyaran iti il-ili ti La Union.&lt;gallery&gt;
|Templo ti Taoista (San Fernando)
Papeles:FvfBauangChurch0001 17.JPG|Simbaan da Santo Pedro ken Pablo (Bauang)
Papeles:Between the Rocks of Baroro River.tif|Karayan Baroro (Bacnotan)
Papeles:Surfing Capital of the Northern Philippines.jpg|Baybay Akinlaud Filipinas (San Juan)
Papeles:La Union-Tangadan Falls Adventure.jpg|Dissuor Tangadan (San Gabriel)
&lt;/gallery&gt;

==Dagiti nagibasaran==
{{Reflist}}

{{La Union}}
{{Luzon lateral}}

[[Kategoria:Kailokuan]]
[[Kategoria:Dagiti probinsia ti Filipinas]]</text>
      <sha1>fa8uhl11ud7btbrgdhvuiv796u6iikq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rainer Maria Rilke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3288</id>
    <revision>
      <id>406173</id>
      <parentid>406075</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T02:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14943</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>406173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2910" sha1="gk3htty10pe3hs3ltwbw9tjhrxye0gc" xml:space="preserve">{{Infobox mannurat
| name        = Rainer Maria Rilke
| image       = Rilke, 1900.jpg
| imagesize   =
| caption     = Retrato ni Rilke, idi 1900.
| pseudonym   = 
| birth_date  = {{Petsa ti pannakaipasngay|1875|12|4|fd=y}}
| birth_place = [[Prague]], [[Pagarian iti Bohemia|Bohemia]], [[Austria-Hungaria]]
| death_date  = {{Petsa ti ipupusay ken tawen|1926|12|29|1875|12|4|fd=y}}
| death_place = [[Montreux]], Suisa
| occupation  = mannaniw, nobelista
| nationality = Austriano
| period      = 1894–1925
| genre       = 
| movement    = 
| influences  = [[Jens Peter Jacobsen|J. P. Jacobsen]], [[Lou Andreas-Salomé]], [[Georg Trakl]], [[Auguste Rodin]], [[Paul Cézanne|Cézanne]], [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]
| influenced  = [[Martin Heidegger]], [[William H. Gass]], [[J.D. Salinger]], [[Thomas Pynchon]], [[Erich Maria Remarque]]
| signature   = Unterschrift Rainer Maria Rilke österreichischer Erzähler und Lyriker.svg
| website     = 
}}

Ni '''Rainer Maria Rilke''' ([[Disiembre 4]], [[1875]] – [[Disiembre 29]], [[1926]]), maysa nga [[Austria]]no a mannaniw, ket maibilang kas kaindaklanan a mannaniw iti pagsasao nga [[Pagsasao nga Aleman|Aleman]] iti maika-20 a siglo. Dagiti imahen kadagiti daniwna ket maitaltalimudok kadagiti pakarikutan ti [[Cristianismo|Kristianidad]] iti panawen ti di panamatpati, panagmaymaysa, ken nakaro a pannakaburibor, dagiti tema a mangiraman kenkuana iti eskuela dagiti [[Modernismo|modernista]] a mannaniw.

Nagsursurat nga agpada iti berso ken lirikal a prosa, dagiti dua a kalalatakan a piesa ti berso ni Rilke ket ti ''Dagiti Soneto ken ni Orpheus'' ken ti ''Dagiti Elehia a Duino''. Dagiti met kalalatakan a piesana a prosa ket ti ''Sursurat iti Ubing a Mannaniw'' ken ti semi-autobiograpikal a ''Dagiti Kuaderno ni Malte Laurids Brigge''. Nagputar pay iti nasurok a 400 a dandaniw iti pagsasao a [[Pagsasao a Pransés|Pransés]].

== Dagiti akinruar a silpo ==
{{Wikiquote}}
* {{commons-nailinia}}
* [http://www.rilke.ch International Rilke Association]
* [http://rainer-maria-rilke.de Die Gedichte von Rainer Maria Rilke]
* [http://blackink.de/literatur/texte/duineser_elegien/titel.html Duineser Elegien]
* [http://sonett-archiv.com/r/rilke.htm Rilke's German language sonnets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050519231503/http://sonett-archiv.com/r/Rilke.htm |date=2005-05-19 }}
* [http://www.sonett-central.de/rilke.htm Rilke's translations of sonnets]
* [http://www.brainyquote.com/quotes/authors/r/rainer_maria_rilke.html bio and quotes]
* [http://www.uvm.edu/%7Esgutman/Rilke.htm Audio discussion of seven of the &quot;New Poems&quot;]
* [http://www.nybooks.com/articles/5268 The Big Three: Rilke's correspondence with Tsvetayeva and Pasternak]

{{Kontrol ti autoridad}}

[[Kategoria:Literatura|Rilke]]
[[Kategoria:Mamannaniw|Rilke]]
[[Kategoria:1875 a pannakaipasngay]]
[[Kategoria:1926 nga ipupusay]]</text>
      <sha1>gk3htty10pe3hs3ltwbw9tjhrxye0gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cabo Verde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4938</id>
    <revision>
      <id>406165</id>
      <parentid>405146</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T13:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>133</id>
      </contributor>
      <comment>Sinukatan ti Flag_of_Cape_Verde.svg iti [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (babaen ni [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] gapu ta: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3</comment>
      <origin>406165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14701" sha1="dllt0f3u4rcea8q101ilgzkw1add3jf" xml:space="preserve">{{Coord|15|55|N|23|55|W|type:country_region:CV|display=title}}
{{Infobox pagilian
| conventional_long_name = Republika ti Cabo Verde
| native_name = ''República de Cabo Verde'' {{resize|70%|([[Pagsasao a Portuges|Portuges]])}}
| name = ''Repúblika di Kabu Verdi '' {{resize|70%| ([[Kreol ti Cabo Verde]])}}
| common_name = Cabo Verde &lt;!-- This field is not visible to the reader, it provides codes for page links. It should not be changed to Cabo Verde unless the actual pages are moved. --&gt;
| image_flag = Flag of Cape Verde (10-17).svg
| image_coat = Coat of arms of Cape Verde.svg
| symbol_type = Kayarigan
| image_map = {{Switcher|[[Papeles:Cape Verde (orthographic projection).svg|frameless]]|Ipakita ti globo|[[Papeles:Location Cape Verde AU Africa.svg|upright= 1.15|frameless]]|Ipakita ti mapa ti Aprika|default= 1}}
| map_caption = 
| national_motto = {{vunblist|{{patubo nga insasao|pt|Unidade, Trabalho, Progresso|italics= on|nolink= off}} |{{small|({{lang-ilo|&quot;Panagkaykaysa, Trabaho, Progreso&quot;}})}}}}
| national_anthem = {{patubo a nagan|pt|[[Cântico da Liberdade]]|nolink= yes}}&lt;br /&gt;({{Lang-ilo|&quot;Kanta ti Wayawaya&quot;}})&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[Papeles:Cântico da Liberdade (instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
| official_languages = [[Pagsasao a Portuges|Portuges]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| national_languages = [[Kreol ti Cabo Verde]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| capital = [[Praia]]
| coordinates = {{coord|14| 55| N |23 |31 |W|display=inline}}
| largest_city = kapitolio
| demonym = Cabo Verdiano&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://2009-2017.state.gov/secretary/remarks/2014/07/228873.htm | title = On the Occasion of the Republic of Cabo Verde's National Day | author = John Kerry | author-link = John Kerry | publisher = U.S. Department of State | date = 8 Hulio 2014 | access-date = 11 Hulio 2014 | quote = On behalf of President Obama and the people of the United States, I send best wishes to Cabo Verdeans as you celebrate 39 years of independence on July 5. | df = dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year = 2017&lt;ref name=&quot;race&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/|title= People and Society – Cape Verde|access-date= 27 Agosto 2017|lang= en|archive-date= 2024-01-14|archive-url= https://web.archive.org/web/20240114115644/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cabo-verde/|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
| government_type = {{nowrap|[[Unitario nga estado|Unitario]] a [[Semi-presidensial a sistema|semi-presidensial]]}} a [[republika]]&lt;ref name=&quot;SpL&quot;&gt;{{cite journal|journal=APSA 2010 Annual Meeting Paper|last1= Neto|first1= Octávio Amorim|last2= Lobo|first2= Marina Costa|year= 2010|ssrn= 1644026|title= Between Constitutional Diffusion and Local Politics: Semi-Presidentialism in Portuguese-Speaking Countries|publisher= Social Science Research Network|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| leader_title1 = Presidente
| leader_name1 = [[José Maria Neves]]
| leader_title2 = Kangrunaan a Ministro
| leader_name2  = [[Ulisses Correia e Silva]]
| legislature = Nailian nga Asemblia
| area_rank = Maika-166 &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_km2 = 4033
| area_sq_mi = 1,557 &lt;!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --&gt;
| percent_water = bassit laeng
| population_estimate = {{UN Population |Cabo Verde}}{{UN Population |ref}}
| population_estimate_rank = Maika-172 &lt;!-- UN WPP --&gt;
| population_estimate_year = {{UN Population |Year}}
| population_density_km2 = 123.7
| population_density_sq_mi = 325.0 &lt;!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --&gt;
| population_density_rank = Maika-189
| GDP_PPP = $4.323-bilion
| GDP_PPP_year = 2019
| GDP_PPP_per_capita = $7,728&lt;ref name=&quot;imf.org&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=74&amp;pr.y=10&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=624&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title= Report for Selected Countries and Subjects|website= www.imf.org|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal = $2.042-bilion
| GDP_nominal_year = 2019
| GDP_nominal_per_capita = $3,651&lt;ref name=&quot;imf.org&quot; /&gt;
| sovereignty_type = Pannakabukel
| established_event1  = Wayawaya manipud iti [[Portugal]]
| established_date1 = 5 Hulio 1975
| established_event2 =
| established_date2 =
| established_event3 =
| established_date3 =
| Gini_year = 2015
| Gini_change = decrease&lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| Gini = 42.4
| Gini_ref =&lt;ref name=&quot;gini-index&quot;&gt;{{cite web | title = GINI index | url = http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?order=wbapi_data_value_2002+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&amp;sort=asc&amp;page=2 | publisher = World Bank | access-date = 16 Hunio 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131220051710/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?order=wbapi_data_value_2002+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&amp;sort=asc&amp;page=2 | archive-date = 20 Disiembre 2013 | url-status= live | df = dmy-all|lang=en }}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI_year = 2019&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --&gt;
| HDI_change = increase&lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI = 0.665 &lt;!-- number only --&gt;
| HDI_ref =&lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 Disiembre 2020|lang=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = Maika-126
| currency = [[Eskudo ti Cabo Verde]]
| currency_code = CVE
| time_zone = [[Oras ti Cabo Verde Time|CVT]]
| utc_offset = –1
| time_zone_DST  = ''saan a mapalpaliiw''
| utc_offset_DST = –1
| date_format    = aa/bb/tttt
| drives_on      = kanawan
| calling_code   = +238
| cctld          = [[.cv]]
| religion       = {{ublist |item_style=white-space:nowrap;
  |85.3% [[Kristianidad]]
  |—77.3% [[Katolisismo]]
  |—8.0% Dadduma a Kristino
  |10.8% Awan relihion
  |3.9% Dadduma&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Cabo-Verde|title=Cabo Verde – Religion|website=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt;}}
| religion_year        =
| religion_ref         =
| today                = 
}}

Ti '''Cabo Verde''' ({{lang-pt| Cabo Verde}}, {{IPA-pt|ˈkabu ˈveɾdɨ| pron}}), opisial a ti '''Republika ti Cabo Verde''', ket ti maysa a [[purpuro]] ken [[pagilian ngai sla]] iti tengnga a [[Taaw Atlantiko]], a buklen dagiti sangapulo a bulkaniko nga isla nga agraman iti naitiptipon a kalawa ti daga iti agarup a {{pagbaliwen|4033|km2|sqmi}}.&lt;ref name=&quot;NameNatGeo&quot;&gt;{{cite magazine | url = http://news.nationalgeographic.com/news/2013/12/131212-maps-cabo-verde-cartography-science-cape-verde-africa/ | title = Cape Verde Gets New Name: 5 Things to Know About How Maps Change | author = Tanya Basu | magazine = National Geographic | date = 12 Disiembre 2013 | access-date = 12 Disiembre 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131213044150/http://news.nationalgeographic.com/news/2013/12/131212-maps-cabo-verde-cartography-science-cape-verde-africa/ | archive-date = 13 Disiembre 2013 | url-status= live | df = dmy-all|lang=en }}&lt;/ref&gt; Mabirukan dagitoy nga isla iti pagbaetan ti {{pagbaliwen|600|to|850|km|nmi|abbr=off}} iti laud ti [[Cap-Vert]] a mabirukan iti akinlaud unay a punto ti kontinental nga [[Aprika]]. Ti is-isla Cabo Verde ket mangbukel iti parte ti [[ekorehion]] ti [[Macaronesia]], a kakyogna ti [[Azores]], ti [[Is-isla Canaria]], [[Madeira]], ken [[Is-isla Salbahe]].

Saan a natagtagitao ti purpuro ti Cabo Verde aginggan aidi maika-15 a siglo, idi naduktalan dagidi eksplorador a [[Imperio a Portuges|Portuges]] ken sinakupda dagiti isla, ken nakapundaran daytoy iti immuna a pagtaengan dagiti Europeano iti tropiko. Gapu ta mabirukan dagiti isla ti Cabo Verde iti nasayaat a lokasion tapno agpapel iti panagtagilako ti aadipen iti Atlantiko, nagbalin a narang-ay ti Cabo Verde idi las-ud ti maika-16 ken maika-17 a siglo, ken nakaaw-awis kadagiti negosiante, dagiti [[korsario]], ken dagiti [[Pirateria|pirata]]. Napakapsut ti ekonomiana idi maika-19 a siglo gapu ti supresion ti panagtagilako ti aadipen iti Atlantiko, ken adu kadagiti nagtagtagitao iti daytoy ket ket immalisda iti dayta a paset ti panawen. Nupay kasta, nagin-inut a rimmang-ay ti ekonomia ti Cabo Verde babaen ti panagbalinna a kas nangruna a sentro ti komersio ken naserbi a pagsardengan a punto iti igid ti nangruna a dalan ti panaglayag ti barko. Idi 1951, nainkorporado ti Cabo Verde a kasmaysa a ballasiw-taaw a departamento ti [[Portugal]], ngem dagiti nagtataeng iti daytoy ket nagtultuloyda a nagkampania para iti wayawaya, a nagun-odda met idi 1975.

Manipud kadagidi nasapa a tawen ti 1990, natalinaayen ti Cabo Verde a [[representatibo a demokrasia]], ken nagtultuloy a kas maysa kadagiti kadur-asan ken demokratiko a pagilian ti Aprika. Gapu ti kaawan dagiti masna a rekurso, ti agdurdur-as nga ekonomiana ket kaaduan a naibatay iti serbisio, nga addaan iti maysa a pannakaipatengnga iti [[turismo]] ken gangganaet a pangipuonan. Ti populasionna ket agarup a 550,000 manipud idi tengnga ti 2019 ken kaaduan kadagitoy ket aglalaok a kaputotan ti [[Aprika]]no ken [[Europe]]ano, ken kaaduan a [[Katoliko a Simbaan|Romano Katoliko]], a mangipaltiing ti legado ti turay ti Portuges. Adda met dagiti adu a komunidad ti diaspora ti Cabo Verdiano iti ballasiw iti lubong, a naipangpangruna iti [[Estados Unidos]] ken [[Portugal]], ken ad-adu ngem dagiti agtataeng kadagiti isla. Ti Cabo Verde ket estado a kameng ti [[Kappon ti Aprika]].

== Etimolohia ==
Nanaganan ti pagilian manipud iti peninsula ti [[Peninsula ti Cabo Verde|Cap-Vert]], iti aplaya ti [[Senegal]].&lt;ref&gt;Lobban, [https://books.google.com/books?id=K8KA40g7vnQC&amp;pg=PA4 p. 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125001356/https://books.google.com/books?id=K8KA40g7vnQC&amp;pg=PA4 |date=25 Enero 2016 }}&lt;/ref&gt; Ti nagan met a &quot;Cap-Vert&quot;, ket nagtaud manipud iti &quot;Cabo Verde&quot; (&quot;berde a rawis&quot;) iti [[pagsasao a Portuges]], ti nagan ti rawis nga inted dagiti eksplorador a Portuges idi 1444, sakbay dagiti tawen a naduktalanda dagiti isla.

Idi 24 Oktubre 2013, ti delegasion ti pagilian  iti Nagkaykaysa a Pagpagilian ket nangibagbaga a dagiti sabali a pagilian ket saanda koman nga agusar iti &quot;Cape Verde&quot; wenno dagiti sabali a patarus ti &quot;Cabo Verde&quot; akasparte ti opisial a naganna: amin dagiti pagilian ket naskenda koma nga agusar iti &quot;Republika ti Cabo Verde&quot; a kas ti opisial a nagan ti pagilian.&lt;ref name=&quot;NameNatGeo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title = Cabo Verde põe fim à tradução da sua designação oficial |url = http://www.panapress.com/Cabo-Verde-poe-fim-a-traducao-da-sua-designacao-oficial--3-885656-47-lang4-index.html |date = 31 Oktubre 2013 |access-date = 17 Disiembre 2013 |publisher = Panapress |language = pt |trans-title = Ipatinggan ti Cabo Verde iti patarus ti opisial a designasionna |archive-url = https://web.archive.org/web/20131217224228/http://www.panapress.com/Cabo-Verde-poe-fim-a-traducao-da-sua-designacao-oficial--3-885656-47-lang4-index.html |archive-date = 17 Disiembre 2013 |url-status=live |df = dmy-all }}&lt;/ref&gt; Nagus-usar dagiti agsasao iti Ingles iti nagan a &quot;Cape Verde&quot; para iti purpuro ken, manipud iti wayawayana idi 1975, para iti pagilian. Idi 2013, inkeddeng ti gobierno ti Cabo Verde a manipud iti daytan ket agusaren iti Portuges a nagan iti &quot;Cabo Verde&quot; para kadagiti opisial a panggep, a mairaman ti [[Nagkaykaysa a Pagpagilian]], uray no agsasao wenno agsursurat iti Ingles.

== Dagiti nagibasaran ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl-nat.nsf/0/1437105f604ce363c1257082003ea54a/$FILE/Constitution%20Cape%20Verde%20-%20POR.pdf|title=Constituição da República de Cabo Verde|website=International Committee of the Red Cross databases on international humanitarian law|at=Article 9|access-date=11 Marso 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312062840/https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl-nat.nsf/0/1437105f604ce363c1257082003ea54a/$FILE/Constitution%20Cape%20Verde%20-%20POR.pdf|archive-date=12 Marso 2017|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;
}}

== Bibliograpia ==
* {{cite journal|last1=Pim|first1=J.|last2=Pierce|first2=C.|last3=Watts|first3=A. B.|last4=Grevemeyer|first4=I.|last5=Krabbenhoeft|first5=A.|url=http://www.earth.ox.ac.uk/~tony/watts/downloads/Pim_etal_2008.pdf|title=Crustal structure and origin of the Cape Verde Rise|journal=Earth and Planetary Science Letters|date=5 Mayo 2008|volume=272|issue=1–2|pages=422–428|doi=10.1016/j.epsl.2008.05.012|bibcode=2008E&amp;PSL.272..422P|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110106212841/http://www.earth.ox.ac.uk/%7Etony/watts/downloads/Pim_etal_2008.pdf|archive-date=6 Enero 2011}}
* {{cite journal |url = https://www.researchgate.net/publication/227504366 |first = Jorgen |last = Carling |year = 2004 |title = Emigration, Return and Development in Cape Verde: The Impact of Closing Borders |journal = Population, Space and Place |doi = 10.1002/(SICI)1097-4679(199901)55:1&lt;117::AID-JCLP12&gt;3.0.CO;2-A |issue = 10 |pages = 113–132 |pmid = 10100838 |volume = 55 }}
* {{cite journal |url = https://www.geolsoc.org.uk/en/Publications/Supplementary%20Publications/2010/~/media/Files/GSL/shared/Sup_pubs/2010/18390SupPub.ashx |first1 = R. |last1 = Ramalho |first2 = G. |last2 = Helffrich |first3 = D. |last3 = Schmidt |first4 = D. |last4 = Vance |title = Tracers of Uplift and Subsidence in the Cape Verde Archipelago |journal = Journal of the Geological Society |year = 2010 |volume = 167 |issue = 3 |pages = 519–538 |doi = 10.1144/0016-76492009-056 |bibcode = 2010JGSoc.167..519R |citeseerx = 10.1.1.173.3419 |s2cid = 140566236 }}

== Dagiti akinruar a silpo ==
{{Commons-nailinia}}
{{Wikivoyage-inline|Cape Verde}}
* {{Wikiatlas|Cape Verde}}
* {{curlie|Regional/Africa/Cape_Verde}}

{{Dagiti pagilian ti Aprika}}
{{Kontrol ti autoridad}}

[[Kategoria:Cabo Verde| ]]
[[Kategoria:Dagiti pagilian idiay Aprika]]
[[Kategoria:Dagiti purpuro ti Taaw Atlantiko]]
[[Kategoria:Dagiti pagilian a nagbeddengan ti Taaw Atlantiko]]
[[Kategoria:Ekonomiko a Komunidad dagiti Estado ti Laud nga Aprika]]
[[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti La Francophonie]]
[[Kategoria:Dagiti dati a kolonia ti Portugal]]
[[Kategoria:Dagiti pagilian nga isla]]
[[Kategoria:Is-isla ti Aprika]]
[[Kategoria:Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Portuges]]
[[Kategoria:Dagiti republika]]
[[Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1975]]
[[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Kappon ti Aprika]]
[[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges]]
[[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]]</text>
      <sha1>dllt0f3u4rcea8q101ilgzkw1add3jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5063</id>
    <revision>
      <id>406163</id>
      <parentid>405133</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T06:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>133</id>
      </contributor>
      <comment>Sinukatan ti Coat_of_arms_of_Samoa.svg iti [[File:Public_Seal_of_Samoa.svg]] (babaen ni [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] gapu ta: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Not a coat of arms, and one of many sea</comment>
      <origin>406163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14012" sha1="18xx0mml6h5xlssf3sflqhs9hen8m3v" xml:space="preserve">{{Coord|13|35|S|172|20|W|display=title}}
{{Infobox pagilian
| conventional_long_name = Nawaya nga Estado ti Samoa
| common_name            = Samoa
| native_name            = {{patubo a nagan|sm|Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa&lt;wbr /&gt;}}
| image_flag             = Flag of Samoa.svg
| image_coat             = Public Seal of Samoa.svg
| symbol_type            = Eskudo
| membership             = [[Asian Development Bank|AsDB]], [[Commonwealth of Nations|C]], [[FAO]], [[Group of 77|G-77]], [[International Criminal Court|ICC]], [[IMF]], [[IOC]], [[ITU]], [[Pacific Islands Forum|PIF]], [[Secretariat of the Pacific Community|SPC]], [[South Pacific Applied Geoscience Commission|SOPAC]], [[UN]], [[UNESCO]], [[UPU]], [[WHO]], ''kdpy.''
| national_motto         = ''Faʻavae i le [[Atua]] Sāmoa''&lt;br /&gt;{{small|&quot;Napundar iti Dios ti Samoa&quot;}}
| national_anthem        = ''[[The Banner of Freedom|O Le Fuʻa O Le Saʻolotoga O Samoa]]''&lt;br /&gt;{{small|&quot;Ti Banderola ti Wayawaya&quot;}}
| image_map              = Samoa on the globe (Polynesia centered).svg
| image_map2             = 
| capital                = [[Apia]]
| coordinates            = {{Coord|13|50|S|171|45|W|type:city}}
| largest_city           = Apia
| official_languages     = {{unbulleted list |[[Pagsasao a Samoano|Samoano]]|[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]}}
| religion               = [[Kristianidad]] (opisial)&lt;ref name=&quot;Religion&quot; /&gt;
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
  |  92.6% [[Tattao a Samoano|Samoano]]
  |  7.0% [[Euronesiano]]
  |  0.4% [[Europeano]]
  |  0.1% [[Daya nga Asiano]]&lt;ref name=cia&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/samoa/ |title=Samoa |work=CIA – The World Factbook |access-date=2021-07-27 |archive-date=2021-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028124346/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/samoa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 }}
| ethnic_groups_year     = 2001
| demonym                = [[Tattao a Samoano|Samoano]]
| government_type        = [[Unitario nga estado|Unitario]] a [[parlamentario a republika|parlamentario a batay-linteg a republika]]
| leader_title1          = [[Pangulo ti Estado ti Samoa|O le Ao o le Malo]]{{ref label|bahoffbox|a}}
| leader_name1           = [[Tuimalealiifano Va'aletoa Sualauvi II]]
| leader_title2          = Kangruaan a Ministro
| leader_name2           = [[Naomi Mataʻafa|Fiame Naomi Mataʻafa]]
| leader_title3          = Tagabitla ti Asemblia
| leader_name3           = [[Papali’i Li’o Taeu Masipau]]
| legislature            = Lehislatibo nga Asemblia
| sovereignty_type       = Wayawaya manipud iti [[Baro a Selanda]]
| established_event1     = [[Tulag ti Berlin (1889)|Tulag ti Berlin]]
| established_date1      = 14 Hunio 1889
| established_event2     = Kombension ti Tripartita
| established_date2      = 16 Pebrero 1900
| established_event3     = Panagparmek babaen ti Alemania
| established_date3      = 1 Marso 1900
| established_event4     = Panagsakup babaen ti Baro a Selanda
| established_date4      = 30 Agosto 1914
| established_event5     = Bilin ti Liga
| established_date5      = 17 Disiembre 1920
| established_event6     = UN trusteeship
| established_date6      = 13 Disiembre 1946
| established_event7     = Tignay ti Akinlaud a Samoa iti 1961
| established_date7      = 1 Enero 1962
| established_event8     = Naawat iti [[Nagkaykaysa a Pagpagilian]]
| established_date8      = 15 Disiembre 1976
| established_event9     = Panagbaliw iti nagan nga Akinlaud a Samoa iti Samoa
| established_date9      = 4 Hulio 1997
| area_km2               = 2,842
| area_rank              = Maika-167 &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi             = 1097
| percent_water          = 0.3
| population_census      = 202,506&lt;ref name=census&gt;{{cite web |url=https://www.worldometers.info/world-population/samoa-population/#:~:text=The%20current%20population%20of%20Samoa,of%20the%20total%20world%20population. |title=Population &amp; Demography Indicator Summary |publisher=Samoa Bureau of Statistics |access-date=25 Hunio 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403053500/http://www.sbs.gov.ws/index.php/population-demography-and-vital-statistics |archive-date=3 Abril 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year = Oktubre 2020
| population_census_rank = Maika-176
| population_density_km2 = 70
| population_density_sq_mi = 182
| GDP_PPP                = $1.188-bilion&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=61&amp;pr.y=2&amp;sy=2018&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=862&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Samoa |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2018
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = $5,962&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal            = $881 a riwriwn&lt;ref name=imf2 /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2018
| GDP_nominal_per_capita = $4,420&lt;ref name=imf2 /&gt;
| Gini                   = 38.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2013
| Gini_change            = steady&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |title=Gini Index coefficient |publisher=CIA World Factbook |access-date=16 July 2021 |archive-date=17 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717071854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| HDI                    = 0.715 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2019&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 Disiembre 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 Disiembre 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = Maika-111
| currency               = [[Tālā ti Samoa|Tālā]] (WS[[Senial ti doliar|$]]{{sup|b}})
| currency_code          = WST
| time_zone              = [[UTC+13:00|WST]]
| utc_offset             = +13&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;
| utc_offset_DST         = +14&lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;
| DST_note               = &lt;sup&gt;manipud iti maudi a Dominggo iti Septiembre aginggana iti umuna a Dominggo iti Abril (manipud iti 3 AM aginggana iti 4 AM ken agsinnublat)&lt;/sup&gt;
| time_zone_DST          = [[UTC+14:00|WST]]
| date_format            = aa/bb/tttt
| drives_on              = kanigid&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;
| calling_code           = [[+685]]
| cctld                  = [[.ws]]
| footnote_a             = {{note|bahoffbox}}makunkuna pay a [[Daulo ti estado]]
| footnote_b             = Maus-usar pay dagiti simbolo ti SAT, ST wenno T. Dagiti termino a Tālā ken Sene ket patarus dagiti balikas nga Ilokano iti ''Doliar'' ken ''Sentabo'' iti [[Pagsasao a Samoano]].
| footnote_c             = Manipud iti 31 Disiembre 2011.&lt;ref name=&quot;Samoa Changes Timezone&quot;&gt;{{cite news |last=Staff/Agencies |title=Samoa skips Friday in time zone change |url=http://www.abc.net.au/news/2011-12-30/samoa-skips-friday-in-time-zone-change/3753350 |access-date=16 Enero 2012 |newspaper=ABC Australia |date=31 Disiembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103071659/http://www.abc.net.au/news/2011-12-30/samoa-skips-friday-in-time-zone-change/3753350 |archive-date=3 Enero 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| footnote_d             = &quot;Oras ti Akinlaud a Samoa&quot; ket dagiti pangyababa ti sona ti oras nga inus-usar iti amin a paset ti tawen (mairaman iti DST).
| footnote_e             = Manipud idi 7 Septiembre 2009.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://wheels.blogs.nytimes.com/2009/09/08/in-samoa-drivers-switch-to-left-side-of-the-road/ |work=The New York Times |title=In Samoa, Drivers Switch to Left Side of the Road |first=Richard S. |last=Chang |date=8 Septiembre 2009 |access-date=23 Mayo 2010}}&lt;/ref&gt; Uray no ti panagmaneho ket iti kanigid ti tengnga ti linia ti kalsada, mangpalubos ti Samoa kadagiti karro nga addaan iti manibela iti kanigid wenno kanawan.
| today                  = 
}}

Ti '''Samoa''' ({{IPAc-en|s|ə|ˈ|m|o:|ə}}), opisial nga ammo a kas ti '''Nawaya nga Estado ti Samoa''' ({{lang-sm|Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa}}; {{lang-sm|Sāmoa}}, {{IPA-all|ˈsaːmoa}}) ken aginggana idi 1997 ammo a kas '''Akinlaud a Samoa''', ket ti maysa a [[pagilian nga isla]] iti [[Polinesia]] a buklen dagiti dua a nangruna nga isla iti ([[Savai'i]] ken [[Upolu]]), dagiti dua basbassit a natagtagitao nga isla, ([[Isla Manono|Manono]] ken [[Apolima]]), ken dagiti nadumaduma a bassit a di natagtagitao nga isla, a mairaman ti [[Is-isla Aleipata]] ([[Nu'utele]], [[Nu'ulua]], [[Fanuatapu]] ken [[Namua]]). Ti [[Apia]] ket ti ekonomiko ken kapitolio a siudad ti pagilian. Naduktalan dagiti tattao a [[Kultura a Lapita|Lapita]] ken tinaenganda ti [[Is-isla Samoa]] idi agarup a 3,500 tawen ti napalabas. Pinadur-asda ti [[pagsasao a Samoano]] ken ti identidad ti kultura ti Samoa.

Ti [[naturay nga estado]] ket kameng ti [[Mankomunidad ti Pagpagilian]]. Naawat idi ti Akinlaud a Samoa iti [[Nagkaykaysa a Pagpagilian]] idi 15 Disiembre 1976.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite news | title=List of Member States: S | url =https://www.un.org/members/list.shtml | work =United Nations | access-date =27 Nobiembre 2007}}&lt;/ref&gt; Gapu ti kalaing a panaglayag dagiti Samoano, dagtiti Europeano nga eksplorador iti kasakbayan ti maika-20 a siglo ket imbagbagada ti intero a [[grupo ti isla]] (a mangiraman ti [[Amerikano a Samoa]]) a kas ti &quot;Is-isla Nabigador.”&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Navigator Islands |newspaper=The Argus (Australia) |date=2 Enero 1882 |url=http://nla.gov.au/nla.news-article11528257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CC&quot;&gt;{{cite news|title=Samoa  |url=http://www.polynesia.com/samoa/island-map.html |work=Polynesian Culture Center |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724221341/http://www.polynesia.com/samoa/island-map.html |archive-date=24 Hulio 2011 }}&lt;/ref&gt; Ti pagilian ket sinakup babaen ti Imperio nga Aleman manipud idi 1899 aginggana idi 1915, ken babaen ti nagkaddua a Britaniko ken Baro a Selanda a kolonial nga administrasion aginggana idi 1 Enero 1962, idi daytoy ket nagbalin a nawaya.

Iti bukodna a [[Batay-linteg ti Samoa|batay-linteg]], ipalawagna a ''&quot;Ti Samoa ket maysa a Kristiano a pagilian a napundar iti Dios Ama, ti Anak ken ti Espiritu Santo.&quot;'' Ti Samoa ket maysa a [[Parlamentario a sistema|parlamentario a demokrasia]] nga agraman kadagiti [[Administratibo a pannakabingbingay ti Samoa|sangapulo ket maysa nga administratibo a pannakabingbingay]] ken addaan iti maysa a unibersal a karbengan iti panagbubutos. Ti [[kangrunaan a ministro ti Samoa]] ket ti [[daulo ti gobierno]], bayat a ti [[Pangulo ti Estado ti Samoa|O le Ao o le Malo]] ket agserbi a kas ti seremonial a [[daulo ti estado]].

== Dagiti nagibasaran ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Religion&quot;&gt;{{cite magazine |magazine=The Diplomat |title=Samoa Officially Becomes a Christian State |first=Grant |last=Wyeth |url=https://thediplomat.com/2017/06/samoa-officially-becomes-a-christian-state/ |date=16 Hunio 2017 |access-date=16 Hunio 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170616153746/https://thediplomat.com/2017/06/samoa-officially-becomes-a-christian-state/ |archive-date=16 Hunio 2017|url-status=live|lang=en}}&lt;/ref&gt;}}

== Adu pay a mabasbasa ==
{{Refbegin}}
* Watson, R M, ''History of Samoa'' (Wellington, 1918)
* Meleisea, Malama. ''The Making of Modern Samoa: Traditional Authority and Colonial Administration in the Modern History of Western Samoa''. (Suva, 1987) Institute of Pacific Studies, University of the South Pacific.
* Schnee, Dr. Heinrich (former Deputy Governor of German Samoa and last Governor of German East Africa). 1926. ''German Colonization, Past and Future: The Truth about the German Colonies.'' London: George Allen &amp; Unwin.
* Eustis, Nelson. [1979] 1980. ''Aggie Grey of Samoa.'' Adelaide, South Australia: Hobby Investments. {{ISBN|0-9595609-0-4}}.
* {{Cite book |author=Stevenson, Robert Louis |title=A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa |publisher=BiblioBazaar |isbn=978-1-4264-0754-3}}
* Mead, Margaret. 1928, ''Coming of Age in Samoa: A Study of Adolescence and Sex in Primitive Societies''.
* Freeman, Derek. 1983. ''Margaret Mead in Samoa: the Making and Unmaking of an Anthropological Myth''.
* Urmenyhazi Attila. 2013 ''Samoan &amp; Marquesan Life in Oceania: a probing travelogue''. {{ISBN|9780646909127}} – National Library of Australia, Bib ID: 6377055.
* Mallon, Sean. 2002. ''Samoan Art and Artists''. O Measina a Samoa. Honolulu: University of Hawaii Press. {{ISBN|0-8248-2675-2}}
* {{cite journal |last=Gill |first= B.J. |year=1993 |title= The land reptiles of Western Samoa |journal=Journal of the Royal Society of New Zealand |volume=23 |number=2 |pages=79–89 |doi=10.1080/03036758.1993.10721219|doi-access=free }}
{{Refend}}

== Dagiti akinruar a silpo ==
{{Commons-nailinia}}
{{Wikivoyage-inline}}
* {{curlie|Regional/Oceania/Samoa}}]
* {{wikiatlas|Samoa}}
* {{OSM relation|1872673}}

{{Dagiti pagilian ken teritorio ti Oceania}}
{{Kontrol ti autoridad}}

[[Kategoria:Samoa| ]]
[[Kategoria:Dagiti purpuro ti Taaw Pasipiko]]
[[Kategoria:Dagiti nabingbingay a rehion|Samoa]]
[[Kategoria:Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Ingles]]
[[Kategoria:Dagiti pagilian nga isla]]
[[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Mankomunidad ti Pagpagilian]]
[[Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian]]
[[Kategoria:Dagiti pagilian idiay Oceania]]
[[Kategoria:Polinesia]]
[[Kategoria:Dagiti republika]]
[[Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 1962]]
[[Kategoria:Dagiti mankomunidad a republika]]</text>
      <sha1>18xx0mml6h5xlssf3sflqhs9hen8m3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plantilia:Datos ti pagilian Cabo Verde</title>
    <ns>10</ns>
    <id>10812</id>
    <revision>
      <id>406166</id>
      <parentid>376439</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T13:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>133</id>
      </contributor>
      <comment>Sinukatan ti Flag_of_Cape_Verde.svg iti [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (babaen ni [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] gapu ta: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3</comment>
      <origin>406166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="362" sha1="2md9jnxnyvedodwnrabir1suo69uovi" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|ipakita ti datos ti pagilian&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Cabo Verde
| flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg
| flag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975-1992).svg 
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1975
| redir1 = CPV
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2md9jnxnyvedodwnrabir1suo69uovi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plantilia:Datos ti pagilian Espania</title>
    <ns>10</ns>
    <id>11822</id>
    <revision>
      <id>406164</id>
      <parentid>317337</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T06:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>133</id>
      </contributor>
      <comment>Sinukatan ti Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg iti [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (babaen ni [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] gapu ta: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).</comment>
      <origin>406164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1015" sha1="ccfuhq9mq9i8ua5ul7rtffxn5iiey77" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|ipakita ti datos ti pagilian&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Espania
| flag alias = Flag of Spain.svg
| flag alias-1506 = Flag of Cross of Burgundy.svg
| flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg
| flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg
| flag alias-1785 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
| flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg
| flag alias-1931 = Flag of Spain (1931 - 1939).svg
| flag alias-1938 = Flag of Spain (1938 - 1945).svg
| flag alias-1945 = Flag of Spain (1945–1977).svg
| flag alias-1977 = Flag of Spain (1977 - 1981).svg
| flag alias-civil = BandMercante1785.svg
| link alias-naval = Spanish Navy
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1506
| var2 = 1701
| var3 = 1748
| var4 = 1785
| var5 = 1873
| var6 = 1931
| var7 = 1938
| var8 = 1945
| var9 = 1977
| var10 = civil
| redir1 = ESP
| related1 = Republika ti Espania
| related2 = Estado ti Espania
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>ccfuhq9mq9i8ua5ul7rtffxn5iiey77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plantilia:Datos ti pagilian Suesia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>12067</id>
    <revision>
      <id>406167</id>
      <parentid>402071</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T14:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>133</id>
      </contributor>
      <comment>Sinukatan ti Naval_Ensign_of_Sweden.svg iti [[File:Naval_ensign_of_Sweden.svg]] (babaen ni [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] gapu ta: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]].).</comment>
      <origin>406167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="526" sha1="4tzmc05f4kmdnzu795z5o91q4lwbibz" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|ipakita ti datos ti pagilian&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Suesia
| flag alias = Flag of Sweden.svg
| flag alias-1562 = Flag of Sweden (1562–1650).svg
| border-1562 =
| flag alias-1844 = Swedish norwegian union flag.svg
| flag alias-naval = Naval ensign of Sweden.svg
| border-naval =
| link alias-naval = Swedish Navy
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1562
| var2 = 1844
| redir1 = SWE
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>4tzmc05f4kmdnzu795z5o91q4lwbibz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oksiheno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14060</id>
    <revision>
      <id>406172</id>
      <parentid>403058</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T17:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14943</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>406172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6756" sha1="h48s1ut3vddp01w8xa7k0i8d8gbmtgd" xml:space="preserve">{{Infobox oksiheno}}

Ti '''oksiheno''' ket isu ti [[kimiko nga elemento|elemento]] nga addaan iti [[atomiko a numero]] iti 8 ken nairepresenta babaen ti simbolo nga '''O'''. Ti naganna ket naala manipud iti [[Pagsasao a Griego|Griego]] a ramut a ὀξύς (oxys) (&quot;asido&quot;, literal a &quot;natadem&quot;, a mangitudo ti [[naalsem a nanam]] iti [[asido]]) ken ti -γενής (-genēs) (&quot;agpadpataud&quot;), gapu ta idi daytoy a nanaganan, addan ti biddut a kapanunutan nga amin nga asido ket makasapul ti oksiheno ti panakabukelda. Iti [[pagalagadan a temperatura ken presion]], ti dua nga atomo iti daytoy nga elemento ket [[kimiko a piansa|agpiansa]] tapno agporma ti dioksiheno, maysa daytoy a pusasaw nga asul, awan ti ayamuom, awan ti nanam a [[diatomiko a molekula|diatomiko]] nga [[alingasaw]] nga ti pormulana ket ti {{chem|O|2}}.

Ti oksiheno ket kameng iti [[chalcogen]] a [[Grupo (periodiko a lamisaan)|grupo]] idiay [[periodiko a lamisaan]] ken daytoy ket nakaro a [[Kimiko a panagreaktibo|reaktibo]] a [[saan a metal]] nga elemento nga  aggaggagana nga agporma kadagiti [[kumadua a kimiko|kumadua]] (a kas dagiti [[oksido]]) a gangani kadagiti amin a dadduma nga elemento. Ti oksiheno ket maysa a napigsa nga [[oksido nga ahente]] ken daytoy ket addaan iti maikadua a kangatuan ti [[elektronegatibidad]] kadagiti amin nga elemento (ti laeng [[pluor]] ti addaan iti nagatngato nga elektronegatibidad).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webelements.com/oxygen/electronegativity.html |title=WebElements Periodiko a Lamisaan dagiti Elemento &amp;#124; Oksíheno &amp;#124; Elektronegatibidad |publisher=Webelements.com |date= |accessdate=2011-11-07 |archive-date=2011-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104183809/http://www.webelements.com/oxygen/electronegativity.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Bababen ti masa, ti oksiheno ket isu ti [[Panakaaduan dagiti kimiko nga elemento|maikatlo a kaaduan]] nga elemento iti law-ang, kalpasan ti [[hidróheno]] ken [[helio]]&lt;ref name=&quot;NBB297&quot;&gt;[[#Reference-idEmsley2001|Emsley 2001]], p.297&lt;/ref&gt; ken ti [[Panakaaduan dagiti kimiko nga elemento (datos a panid)|kaaduan]] nga elemento babaen ti masa iti [[rabaw a natangken (heolohia)#Rabaw a natangken ti Daga|rabaw a natangken ti daga]], a makaaramid daytoy ti gangani a kagudua iti masa ti rabaw a natangken. Ti nawaya nga Panakaaduan dagiti kimiko nga elemento is too kimikalio unay a reaktibo iti Daga no awan ti [[potosintesis|photosintetiko]] nga aksion dagiti agbibiag nga organismo, nga agusar ti enerhia ti lawag ti init tapno agpataud ti elemental nga oksiheno nga agtaud ti danum. Ti elemental nga {{chem|O|2}} ket mangrugi laeng nga agpaadu idiay atmospera kalpasan ti ebolusionario a panagparang kadagitoy nga organismo, iti agarup idi a 2.5&amp;nbsp;a bilion a tawtawen.&lt;ref&gt;{{cite press release|title=NASA Research Indicates Oxygen on Earth 2.5 Billion Years ago|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2007/sep/HQ_07215_Timeline_of_Oxygen_on_Earth.html|publisher=[[NASA]]|date=2007-09-27|accessdate=2008-03-13|archive-date=2008-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080313063940/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2007/sep/HQ_07215_Timeline_of_Oxygen_on_Earth.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080313063940/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2007/sep/HQ_07215_Timeline_of_Oxygen_on_Earth.html |date=2008-03-13 }}&lt;/ref&gt; Ti diatomiko nga oksiheno nga alingasaw ket buklenna ti 20.8% iti tomo iti [[atmospera ti Daga|angin]].

Gapu ta buklenna ti kaaduan a masa iti danum, ti oksiheno ket buklenna ti kaaduan a masa kadagiti agbibiag nga aorganismo (kas pagarigan, agarup a dua pagkatlo ti masa ti bagi ti tao). Amin kadagiti kangrunaan a klase iti patakder ti molekula iti sibibiag nga organismo, a kas dagiti [[protina]], dagiti [[karbohidrato]], ken dagiti [[taba]],ket aglaonda ti oksiheno, a kas dagiti pay kangrunaan a [[kumadua nga inorganiko]] a mangbukel kadagiti kontsa ti ay-ayup, ngipen, ken tulang. Ti elemental nga oksiheno ket mapataud babaen ti [[sianobakteria]], [[algas]] ken mulmula, ken mausar dagitoy iti [[selular a panaglinget]] para iti amin a narikut a biag. Ti oksiheno ket makasabidong kadagiti [[anaerobio nga obligado]] nga organismo, a dagitoy ket ti kaaduan a porma dagiti [[Panakaitutubo a pakasaritaan iti biag|nasap a biag]] iti Daga aginggana ti {{chem|O|2}} ket nangrugi nga immadu iti atmospera. Ti maysa pay a porma ti ([[dagiti alotropo iti oksiheno|alotropo]]) iti oksiheno, [[osono]] ({{chem|O|3}}), ket tumulong dagitoy a mangsalaknib ti biospera manipud iti [[ultrabioleta a radiasion]] nga addaan iti nagato a kangato ti daga nga [[osono a rutap]], ngem daytoy ket rugitan iti asideg ti rabaw a daytoy ket produkto iti [[narugit nga asuk]]. Iti nagatngato pay a [[nababa nga orbita ti daga]] nga altitud nga atomiko nga oksiheno ket adu dagitoy idiay ken daytoy ket punganay pay iti [[panagrunot idiay limbang|panagrunot parakadagit pagluganan ti limbang]].&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2009-08-08|url=http://www.spenvis.oma.be/spenvis/help/background/atmosphere/erosion.html|title=Panagrunot ti atomiko a oksihena|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613121048/http://www.spenvis.oma.be/spenvis/help/background/atmosphere/erosion.html|archivedate=2007-06-13|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613121048/http://www.spenvis.oma.be/spenvis/help/background/atmosphere/erosion.html |date=2007-06-13 }}&lt;/ref&gt;

Ti oksiheno ket nawaya  a duktalan babaen ni [[Carl Wilhelm Scheele]], idiay [[Uppsala]], idi 1773 wenno nasapsapa pay, ken ni [[Joseph Priestley]] idiay [[Wiltshire]], idi 1774, ngem ni Priestley ket isu ti naikkan ti prioridad gapu ta ti obrana ket immuna a naipablaak. Ti nagan nga ''oksiheno'' ket naaramid idi 1777 bababen ni [[Antoine Lavoisier]],a dagiti panag-eksperimentona iti Oksiheno ket nakatulong a nagikkat ti panagtalek ti nalatak idi a [[plogiston a teoria]] iti [[panag-uram]] ken [[panag-runot]]. Ti [[Oksíheno#Pinataud ti industria|oksiheno ket pinataud ti industria]] babaen ti [[praksional nga alambike]] iti nalikido nga angin, ti panagusar dagiti [[seolita]] nga addaan iti [[presion nga agpallayog nga adsorsion|presion a panagsiklo]] tapno mapaadu ti oksiheno manipud iti agin, [[elektrolisis iti danum]] ken dadduma pay a pamuspusan. Dagiti us-usar ti oksiheno ket mairaman kadagiti panagtaud iti asero, dagiti plastik ken dagiti tela; [[propulsor ti kuitis]]; [[oksiheno aterapia]]; ken suporta ti biag kadgiti eroplano, dagiti submarino, [[panagbaniaga ti tao iti limbang|panagbaniaga ti limbang]] ken dagiti panagbatok ti adalem a danum.

== Dagiti nagibasaran ==
{{Reflist}}

{{Kompakto a periodiko a lamisaan}}
{{pungol-nangruna}}

[[Kategoria:Oksiheno]]
[[Kategoria:Dagiti kimiko nga elemento|Oksiheno]]</text>
      <sha1>h48s1ut3vddp01w8xa7k0i8d8gbmtgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baybay Timor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36418</id>
    <revision>
      <id>406169</id>
      <parentid>397110</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T16:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>133</id>
      </contributor>
      <comment>Sinukatan ti Timor_See.jpg iti [[File:Timor_Sea.jpg]] (babaen ni [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] gapu ta: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)).</comment>
      <origin>406169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4934" sha1="nt11th4m6xy3hb80l4dwcp1cpq0dlxd" xml:space="preserve">{{Infobox baybay
| name               = Baybay Timor
| image              = Tasiibun.jpg
| caption            = Ti Baybay timor idiay [[Vessoru]], [[Daya a Timor]]
| image_bathymetry   = Timor Sea.jpg
| caption_bathymetry = Mapa
| location           =
| coords             = {{coord|10|S|127|E|type:waterbody_dim:700km|display=inline,title}}
| type               = [[Baybay]]
| inflow             =
| outflow            =
| catchment          = [[Daya a Timor]], [[Australia]], [[Indonesia]]
| basin_countries    =
| length             =
| width              =
| area               = {{pagbaliwen|610000|km2|sqmi|abbr=on}}
| depth              = {{pagbaliwen|406|m|ft|abbr=on}}
| max-depth          = {{pagbaliwen|3200|m|ft|abbr=on}}
| volume             =
| residence_time     =
| temperature_high   =
| temperature_low    =
| salinity           =
| shore              =
| islands            = [[Is-isla Tiwi]], [[Is-isla Ashmore ken Cartier]]
| cities             = [[Darwin, Akin-amianan a Teritorio]]
| trenches           = [[Timor Trough]]
| benches            =
| frozen             =
}}

Ti '''Baybay Timor''' ({{lang-id|Laut Timor}}; {{lang-pt|Mar de Timor}}) ket ti saan unay a naadalem a baybay a bineddengan iti amianan babaen ti isla ti [[Timor]], iti daya babaen ti [[Baybay Arafura]], iti abagatan babaen it [[Australia]] ken iti laud babaen ti [[Taaw Indiano]].

Ti baybay ket aglaon kadagiti nadumaduma a raw-ang, dagiti natagtagitao nga isla ken dagiti adu a reserba ti [[hidrokarbon]]. Dagiti sangalubongan a suppiat ket rimsua kalpasan idi naduktalan ti reserba a nagresultaan iti panagpirma ti Tulag ti Baybay Timor.

Ti Baybay Timor ket nakapasamakan idi ti kadaksan a pannakaibuknay ti lana kadagiti napalabas a 25 a tawtawen idi 2009.&lt;ref name=&quot;mosfsp&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/business/montara-oil-spill-firm-seeks-permission-for-more-drills/story-e6frg8zx-1226046540339 |title=Montara oil spill firm seeks permission for more drills |author=Andrew Burrell |accessdate=22 Mayo 2011 |date=29 Abril 2011 |newspaper=The Australian |publisher=News Limited }}&lt;/ref&gt;

Mabalin dagiti immuna a nagtagtagitao iti Australia ket binallasiwda ti Baybay Timor manipud idiay Indonesia idi panawen ti ab-ababa a lessaad ti baybay.

== Heograpia ==
[[Papeles:Locatie Timorzee.PNG|thumb|left|Ti Baybay Timor ket mabirukan idiay akindaya a [[Taaw Indiano]]]]
Dagiti danum iti daya ket ammo a kas ti [[Baybay Arafura]]. Ti Baybay Timor ket kadennana ti tallo a dakkel a sumrekan ti danum iti amianian ti aplaya ti Australia, ti [[Golpo Joseph Bonaparte]], [[Golpo Beagle]] ken ti [[Golpo Van Diemen]]. Ti siudad ti Australia ti [[Darwin, Akin-amianan a Teritorio|Darwin]] ket isu laeng ti dakkel a siudad a kaariping ti baybay. Ti bassit nga ili ti [[Wyndham, Akinlaud nga Australia|Wyndham]] ket mabirukan iti laud nga ima ti [[Golpo Cambridge]], ti maysa a sumrekan ti Golpo Joseph Bonaparte.

Dagiti karayan a sumrek iti Baybay Timor manipud iti Akin-amianan a Teritorio ket mairaman ti [[Karayan Fish (Akin-amianan a Teritorio)|Karayan Fish]], [[Karayan King (Akin-amianan a Teritorio)|Karayan King]], [[Karayan Dry (Akin-amianan a Teritorio)|Karayan Dry]], [[Karayan Victoria (Akin-amianan a Teritorio)|Karayan Victoria]] ken ti [[Karkarayan Alligator]]. Dagiti karayan idiay rehion ti [[Kimberley (WAkinlaud nga Australia)|Kimberley]] nga agayus idiay Baybay Timor ket mairaman ti [[Karayan Ord]], [[Karayan Forrest]], [[Karayan Pentecost]] ken [[Karayan Durack]].

Ti baybay ket agarup a 480&amp;nbsp;km (300 iti kalawa, ken sumakop iti kalawa iti agarup a 610,000&amp;nbsp;km². (235,000&amp;nbsp;milia kuadrado). Ti kaadaleman a puntosna ket ti [[Kulluong Timor]] (nga adda met dagiti heolohista a mangikeddeng a daytoy ket ti abagatan-daya a pagpaatiddog ti [[Trinsera ti Java]], ngem dagitidadduma ket makitkitada a kas kasakbayan ti daga a kulluong iti &quot;kabambantayan&quot; ti Isla Timor), a mabirukan idiay akin-amianan a parte ti baybay, a makaabot iti kaadalem iti 3,300&amp;nbsp;m (10,800&amp;nbsp;ft). Ti nabati a paset ti baybay ket naab-ababaw, kaaduan daytoy ket agpakatengnga iti basbassit ngem 200&amp;nbsp;m (650&amp;nbsp;ft) iti kaadalem, gapu ta naisanglad iti labes ti [[Samang Sahul]], ti parte ti [[samang ti kontinente]] ti Australia.

== Dagiti nagibasaran ==
{{Reflist}}

== Dagiti akinruar a silpo ==
{{Commonscat-inline}}
* Khamsi, Kathryn (2005). [http://www.asiaquarterly.com/content/view/33/43/ &quot;Ti Nagbanagan ti Suppiat ti Baybay Timor?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504232257/http://www.asiaquarterly.com/content/view/33/43/ |date=2006-05-04 }}. ''Harvard Asia Quarterly'' '''9''' (1) 6-23.
* [http://www.etan.org/et2006/august/05/02etprot.htm Ti Daya a Timor ket protektibo iti industria ti lana ken gas]

{{Listaan dagiti baybay ti Indonesia}}
{{Listaan dagiti baybay}}
{{Kontrol ti autoridad}}

{{DEFAULTSORT:Timor, Baybay}}
[[Kategoria:Dagiti bagi ti danum ti Daya a Timor]]</text>
      <sha1>nt11th4m6xy3hb80l4dwcp1cpq0dlxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tabasco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54706</id>
    <revision>
      <id>406176</id>
      <parentid>345939</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T09:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14943</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>406176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2064" sha1="95yden5pbzpcnkeh6xfq04ioobq0qba" xml:space="preserve">{{Infobox lokasion
|zoom = 6
}}

Ti '''Tabasco''' ({{Audio-IPA|TabascoPronunciation.ogg|taˈβasko}}), opisial a ti '''Nawaya ken Naturay nga Estado ti Tabasco''' ({{lang-es|Estado Libre y Soberano de Tabasco}}), ket maysa kadagiti 31 nga estado, a no mairaman ti [[Siudad ti Mehiko|Pederal a Distrito]], ket mangbukel kadagiti [[Dagiti politikal a pannakabingbingay ti Mehiko|32 a Pederal nga Entidad]] ti [[Mehiko]]. Daytoy ket nabingbingay kadagiti [[Dagiti ili ti Tabasco|17 nga ili]] ken ti kapitolio a siudadna ket ti [[Villahermosa]]. Daytoy ket mabirukan idiay abagatan a daya ti pagilian ken beddengan daytoy babaen dagiti estado ti [[Campeche]] iti amianan a daya, ti [[Veracruz]] iti laud ken ti [[Chiapas]] iti abagatan, ken ti departamento ti [[Separtamento ti Petén|Petén]] ti [[Guatemala]] iti abagatan a daya. Daytoy ket addaan iti aplaya iti amianan iti [[Golpo ti Mehiko]]. Kaaduan ti estado ket naabongotan iti [[katuduan a bakir]] a maigiddiat kadagiti kaaduan a sabali a lugar idiay Mehiko, daytoy ket addaan iti adu a panagtutudo iti tinawen. Iti daytoy a rason, daytoy ket addaan pay kadagiti bassit a danaw, dagiti kalugnakan ken dagiti karayan. Ti estado ket suheto kadagiti nakaro a pasamak iti layus, ken ti naudi a napasamak let idi 2007, a naapektarann iti walopulo a porsiento iti estado. Ti estado ket ayamn pay ti [[La Venta]], ti nangruna a lugar ti sibilisasion ti [[Olmec]], a naikeddeng a ti taudan dagiti naud-udi a kultura ti [[Mesoamerika]]. Uray no daytoy ket agpatpataud kadagiti adu a kantidad iti lana ken masna a gas, nakaro pay laeng iti kinapanglaw.

== Dagiti nagibasaran ==
{{Reflist}}

== Dagiti akinruar a silpo ==
{{Commonscat-inline}}
{{Wikivoyage-inline}}
{{OSM relation|2556680}}
* {{iti sao|es}} [http://www.tabasco.gob.mx/  Gobierno ti Estado ti Tabasco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100421115633/http://www.tabasco.gob.mx/ |date=2010-04-21 }}

{{Dagiti estado ti Mehiko}}
{{Kontrol ti autoridad}}
{{Mehiko-heograpia-pungol}}

[[Kategoria:Dagiti estado ti Mehiko]]
[[Kategoria:Tabasco| ]]</text>
      <sha1>95yden5pbzpcnkeh6xfq04ioobq0qba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Medinilla speciosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59902</id>
    <revision>
      <id>406170</id>
      <parentid>363742</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T14:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14943</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>406170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="91ha0ws59oyq0h4ynwe6xrb7nzmr9hk" xml:space="preserve">{{speciesbox
|image = Melastomataceae - Medinilla speciosa-2.JPG
|image_caption = Dagiti berry ti ''Medinilla speciosa''
|genus = Medinilla
|species = speciosa
|authority = [[Reinw.]] ex [[Carl Ludwig Blume|Blume]]
|synonyms = * ''Medinilla speciosa'' var. ''genuina'' Hochr., Candollea
* ''Medinilla speciosa'' f. ''rubriflora'' Hochr., Candollea
* ''Medinilla speciosa'' var. ''minoriflora'' Hochr., Candollea
}}

Ti '''''Medinilla speciosa''''' ket  ti [[perenial]] nga [[epiphyta|epipititiko]] a [[mula]] iti henero ti [[Medinilla]], a maitagikua iti pamilia ti [[Melastomataceae]].

== Etimolohia ==
Naipanagan ti ''Medinilla'' ken ni José de Medinilla y Pineda, ti dati a gobernador ti [[Mauritius]] (dati nga ammo a kas Is-isla Mariana) idi 1820.&lt;ref name=gledhill&gt;Gledhill, David (2008). &quot;The Names of Plants&quot;. Cambridge University Press. {{ISBN|9780521866453}} (hardback), {{ISBN|9780521685535}} (paperback).  pp 253&lt;/ref&gt;

== Deskripsion ==
Makaabot iti katayag ti ''Medinilla speciosa'' iti {{pagbaliwen|45|-|60|cm}}. Daytoy a kankanayon a berde a bassit a mula ket addaan iti natarikayo a nasanga nga ungkay ken agsumbangir a naallid a bulbulong aginggana iti {{pagbaliwen|20|cm}} iti kaatiddog ken {{pagbaliwen|15|cm}} iti kaakaba, nga addaan kadagiti prominente nga urat. Dagiti napintas a bassit a [[sabong]] ket agmaris ti naraniag a derosas ken mapataudda kadagiti dakkel a [[panikula]] kadagiti pabitin a maralabbasit nga ungkay.  Ti panawen ti panagsabong ket manipud iti nasapa a kalgaw aginggana iti panagsusulbod. No malpasen nga agsabong iti agarup a makabulan makitanto ti raceme dagiti napintas a berry, no agsabongto manen ti mula. Dagitoy nga agtimbukel a bunga ket umunada a derosas ken morado-asul no maluom (isu ti nakaalaanna ti kadawyan a naganna iti ''Napintas nga Ub-ubas iti Asia''.

== Pannakaiwarwaras ==
Masna a mabirukan daytoy a mula iti [[Borneo]], [[Java]] ken [[Filipinas]]. Iti Borneo, mabirukan ti mula iti [[Nailian a Parke ti Kinabalu|Kinabalu]] iti Malaysia a parte ti isla.

== Habitat ==
Daytoy a sebbangan ket tipiko kadagiti bakir ti bantay ken kaykayatna dagiti nalinongan a lugar ken dagiti nadam-eg a daga, kadagiti kangato iti pagbaetan ti {{pagbaliwen|300|m}} ken {{pagbaliwen|750|m}} iti ngato ti pantar ti baybay.

== Dagiti ladawan ==
&lt;gallery&gt;
Papeles:Medinilla speciosa2.jpg|Ti mula nga ''Medinilla speciosa''
Papeles:Medinilla speciosa1.jpg|Sabsabong ti ''Medinilla speciosa''
Papeles:Melastomataceae - Medinilla speciosa.JPG|Sabsabong ken bulbulong ti ''Medinilla speciosa''
Papeles:Melastomataceae - Medinilla speciosa-1.JPG|Sabsabong ti ''Medinilla speciosa''
&lt;/gallery&gt;

== Dagiti nagibasaran ==
{{reflist}}

== Dagiti akinruar a silpo ==
{{wikispecies-inline}}
* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id414838/ Biolib] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190722210753/https://www.biolib.cz/en/taxon/id414838/ |date=2019-07-22 }}

{{Taxonbar|from=Q2439762}}
{{Melastomataceae-pungol}}

[[Kategoria:Medinilla|speciosa]]</text>
      <sha1>91ha0ws59oyq0h4ynwe6xrb7nzmr9hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Syzygium elegans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60216</id>
    <revision>
      <id>406175</id>
      <parentid>400239</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T08:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14943</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>406175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1290" sha1="s93thy5q8qj6awjfe5zcosvu4xmbvbp" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image = 
| image_caption = 
| genus = Syzygium
| species = elegans
| authority = (Brongn. &amp; Gris) J.W. Dawson&lt;ref&gt;[[John Dawson (botaniko)|J.W. Dawson]], Flore de la Nouvelle Calédonie et Dépendances 23: 82. 1999&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
* ''Caryophyllus elegans'' Brongn. &amp; Gris, 1865&lt;ref&gt;Brongn. &amp; Gris Bull. Soc. Bot. France 12: 184 1865&lt;/ref&gt;
* ''Jambosa elegans'' (Brongn. &amp; Gris) Nied.
| synonyms_ref = 
}}

Ti '''''Syzygium elegans''''' ket ti sebbangan dagiti [[agsabsabong a mula]] a maitagikua iti pamilia ti mirtus, [[Myrtaceae]]. Daytoy ket mabirukan iti Baro a Caledonia.

== Dagiti nagibasaran ==
{{Reflist}}

== Dagiti akinruar a silpo ==
* [http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-199541 ''Syzygium elegans''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190729194441/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-199541 |date=2019-07-29 }} iti Plant List
* [http://www.tropicos.org/Name/50197898 ''Syzygium elegans''] iti [[Tropicos]]
* [http://endemia.nc/flore/fiche4266 ''Syzygium elegans''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190729194446/http://endemia.nc/flore/fiche4266 |date=2019-07-29 }} iti endemia.nc (Pranses)

{{Taxonbar|from=Q15383676}}
{{Myrtales-pungol}}

[[Kategoria:Syzygium|elegans]]
[[Kategoria:Flora ti Baro a Caledonia]]</text>
      <sha1>s93thy5q8qj6awjfe5zcosvu4xmbvbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Aprika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76450</id>
    <revision>
      <id>406168</id>
      <parentid>405158</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T14:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>133</id>
      </contributor>
      <comment>Sinukatan ti Flag_of_Cape_Verde.svg iti [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (babaen ni [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] gapu ta: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3</comment>
      <origin>406168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50639" sha1="35rjcrrxggw5i7mdlazv5fwwwjstnip" xml:space="preserve">[[Papeles:Africa (orthographic projection).svg|right|200px]]

Dytoy ket maysa a '''listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Aprika'''. Mangiraman daytoy kadagiti napno a mabigbig nga estado, dagiti estado nga addaan iti limitado wenno sero a pannakabigbig, ken dagiti agkamkammatalek a teritorio kadagiti estado ti Aprika ken saan nga Aprika. Mangilista daytoy kadagiti 56 a [[naturay nga estado]] (54 kadagitoy ket dagiti estado a kameng ti [[Nagkaykaysa a Pagpagilian]]), dagiti dua a saan a naturay (agkamkammatalek) a teritorio dagiti saan nga estado ti Aprika, ken dagiti siam a sub-nasional a rehion dagiti naturay nga estado ti saan nga Aprika.

Ti [[Malta]] ken dagiti parte ti [[Pransia]], [[Italia]], [[Portugal]], ken [[Espania]] ket mabirukan iti kontinental a plato ti Aprika, sumagmamano ket as-asideg iti nagruna a daga ti Aprika ngem ti nangruna a daga ti Europa ngem, no maipapan iti politika, isuda ket sapasap a maikeddeng a Europeano babaen ti kombension. Ti [[Ehipto]], uray no sumakop iti [[Asia]] babaen ti [[Peninsula Sinai]], ket maikeddeng a kas maysa nga estado ti Aprika.

== Dagiti naturay nga estado ==
=== Dagiti mabigbig nga estado ===
{{Adu pay|Naturay nga estado}}

Dagiti sumaganad a 54 a napno a mabigbig nga estado ket kamengda amin ti [[Nagkaykaysa a Pagpagilian]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/en/members/ |title=Member States |publisher=United Nations |access-date=28 Hulio 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110207190946/http://www.un.org/en/members/ |archive-date=2011-02-07 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ken ti [[Kappon ti Aprika]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles |title=Member States |publisher=African Union |access-date=15 Hulio 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109054331/http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles |archive-date=9 Enero 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150109054331/http://www.au.int/en/member_states/countryprofiles |date=2015-01-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html |title=African Union Welcomes South Sudan as the 54th Member State of the Union |publisher=StarAfrica.com |date=27 Hulio 2011 |access-date=28 Hulio 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111223204621/http://www.starafrica.com/en/news/detail-news/view/african-union-welcomes-south-sudan-as-th-180441.html |archive-date=23 Disiembre 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://articles.latimes.com/2013/mar/25/world/la-fg-central-african-republic-20130326 |title=African Union suspends Central African Republic after coup |work=Los Angeles Times |date=25 Marso 2013 |access-date=14 Marso 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231071827/http://articles.latimes.com/2013/mar/25/world/la-fg-central-african-republic-20130326 |archive-date=2014-12-31 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldometers.info/world-population/africa-population/ |title=Africa Population (LIVE) |publisher=www.worldometers.info |access-date=31 Hulio 2019}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot; | Wagayway
! class=&quot;unsortable&quot; | Mapa
! Nagan iti Ilokano&lt;br /&gt;ken&lt;br /&gt;pormal a nagan&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;CIA Names&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |title=Field Listing :: Names |publisher=CIA |access-date=28 Hulio 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701201536/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |archive-date=2017-07-01 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181214125226/https://www.cia.gov/Library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |date=2018-12-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN Names&quot;&gt;{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |title=UNGEGN List of Country Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |year=2007 |access-date=28 Hulio 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144159/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |archive-date=2011-07-28 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot;&gt;{{cite web |url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 |title=List of countries, territories and currencies |publisher=Europa |date=9 Agosto 2011 |access-date=10 Agosto 2011 |archive-url=https://www.webcitation.org/6I93W113s?url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 |archive-date=2013-07-16 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
! Lokal a nagan/nagnagan&lt;br /&gt;ken&lt;br /&gt;pormal a nagan/nagnagan&lt;ref name=&quot;CIA Names&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UN Names&quot; /&gt;
! Kapitolio&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |title=Field Listing :: Capital |publisher=CIA |access-date=3 Agosto 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629164805/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |archive-date=2011-06-29 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122133244/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |date=2018-11-22 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN World Geographical Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |date=29 Hulio 2011 |access-date=3 Agosto 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110801231428/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |archive-date=2011-08-01 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
! Populasion ({{UN Population|Year}})&lt;br /&gt;{{UN Population|ref}}
! Kalawa{{Cref2|a}}{{Cref2|b}}&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Area&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |title=Field Listing :: Area |publisher=CIA |access-date=7 Agosto 2011 |archive-url=https://www.webcitation.org/69UpcaHtw?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |archive-date=2012-07-28 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |date=2014-01-31 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Papeles:Flag of Algeria.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Algeria|alt=Wagayway ti Arhelia]]
| [[Papeles:Location Algeria AU Africa.svg|150px]]
| [[Arhelia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika dagiti Tattao ti Arhelia
| {{lang-ar| — الجزائر&lt;br /&gt;الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية}}&lt;br /&gt;(''Al Jazāʼir — Al Jumhūriyyah al Jazāʾiriyyah ad Dimuqrāṭiyyah ash Shaʾbiyyah'')
| [[Arhel]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-ar|الجزائر}}&lt;br /&gt;(''Al Jazā’ir'')
| {{UN Population|Algeria}}
| {{sort|02381740|{{pagbaliwen|2381740|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Angola.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Angola]]
| [[Papeles:Location Angola AU Africa.svg|150px]]
| [[Angola]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Angola
| [[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Angola—República de Angola''
| [[Luanda]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Luanda''
| {{UN Population|Angola}}
| {{sort|01246700|{{pagbaliwen|1246700|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Benin.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Benin]]
| [[Papeles:Location Benin AU Africa.svg|150px]]
| [[Benin]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Benin
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Bénin—République du Bénin''
| [[Porto-Novo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Porto-Novo''
| {{UN Population|Benin}}
| {{sort|00112622|{{pagbaliwen|112622|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Botswana.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Botswana]]
| [[Papeles:Location Botswana AU Africa.svg|150px]]
| [[Botswana]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Botswana
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Botswana—Republic of Botswana&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Tswana|Tswana]]: ''Botswana—Lefatshe la Botswana''
| [[Gaborone]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Gaborone&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Tswana|Tswana]]: ''Gaborone''
| {{UN Population|Botswana}}
| {{sort|00581726|{{pagbaliwen|581726|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Burkina Faso.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Burkina Faso]]
| [[Papeles:Location Burkina Faso AU Africa.svg|150px]]
| [[Burkina Faso]]
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Burkina Faso''
| [[Ouagadougou]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Ouagadougou''
| {{UN Population|Burkina Faso}}
| {{sort|00274000|{{pagbaliwen|274000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Burundi.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Burundi]]
| [[Papeles:Location Burundi AU Africa.svg|150px]]
| [[Burundi]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Burundi
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Burundi—République du Burundi''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Kirundi|Kirundi]]: ''Burundi—Republika y'u Burundi''
| [[Gitega]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Gitega''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Kirundi|Kirundi]]: ''Gitega''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| {{UN Population|Burundi}}
| {{sort|00027830|{{pagbaliwen|27830|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Cameroon.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Kamerun]]
| [[Papeles:Location Cameroon AU Africa.svg|150px]]
| [[Cameroon]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Kamerun
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Cameroon—Republic of Cameroon&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Cameroun—République du Cameroun''
| [[Yaoundé]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Yaoundé&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Yaoundé''
| {{UN Population|Cameroon}}
| {{sort|00475442|{{pagbaliwen|475442|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} mairaman dagiti inadmistro ti Kamerun a parte ti [[Akin-abagatan a Kamerun]], a tinunton babaen ti Gunglo ti Tattao ti Akin-abagatan a Kamerun a kas Republika ti [[Ambazonia]]
|-
| [[Papeles:Flag of Cape Verde (10-17).svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Cabo Verde]]
| [[Papeles:Location Cape Verde AU Africa.svg|150px]]
| [[Cape Verde]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Cabo Verde
| [[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Cabo Verde—República de Cabo Verde''
| [[Praia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Praia''
| {{UN Population|Cabo Verde}}
| {{sort|00004033|{{pagbaliwen|4033|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of the Central African Republic.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Republika ti Tengnga nga Aprika]]
| [[Papeles:Location Central African Republic AU Africa.svg|150px]]
| [[Republika ti Tengnga nga Aprika]]
| [[Pagsasao a Sango|Sango]]: ''Ködörösêse tî Bêafrîka''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''République centrafricaine''
| [[Bangui]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Bangui''
| {{UN Population|Central African Republic}}
| {{sort|00622984|{{pagbaliwen|622984|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Chad.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Chad]]
| [[Papeles:Location Chad AU Africa.svg|150px]]
| [[Chad]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Chad
| {{lang-ar|جمهورية تشاد — تشاد}}&lt;br /&gt;(''Tshād—Jumhūriyyat Tshād'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Tchad—République du Tchad''
| [[N'Djamena]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-ar|نجامينا}} (''Nijāmīnā'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Ndjamena''
| {{UN Population|Chad}}
| {{sort|01284000|{{pagbaliwen|1284000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Comoros.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Komoros]]
| [[Papeles:Location Comoros AU Africa.svg|150px]]
| [[Komoros]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kappon ti Komoros
| {{lang-ar| — جزرالقمر&lt;br /&gt; جمهورية القمرالمتحدة }}&lt;br /&gt;(''Juzur al Qamar—Jumhūriyyat al Qamar al Muttaḥidah'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsao a Komoriano|Komoriano]]: ''Komori—Udzima wa''
''Komori''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Comores—Union des Comores''
| [[Moroni, Comoros|Moroni]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-ar|موروني}} (''Mūrūnī'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Moroni''
| {{UN Population|Comoros}}
| {{sort|00002235|{{pagbaliwen|2235|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Demokratiko a Republika ti Kongo]]
| [[Papeles:Location DR Congo AU Africa.svg|150px]]
| [[Demokratiko a Republika ti Kongo]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Ammo pay akas ''Kongo-Kinshasa'' ken dati a kas ''Zaire''.&lt;/ref&gt;
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''République démocratique du Congo''
| [[Kinshasa]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Kinshasa''
| {{UN Population|Democratic Republic of the Congo}}
| {{sort|02344858|{{pagbaliwen|2344858|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of the Republic of the Congo.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Republika ti Kongo]]
| [[Papeles:Location Republic of the Congo AU Africa.svg|150px]]
| [[Republika ti Kongo]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Ammo pay a kas ''Kongo-Brazzaville''.&lt;/ref&gt;
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''République du Congo''
| [[Brazzaville]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Brazzaville''
| {{UN Population|Congo}}
| {{sort|00342000|{{pagbaliwen|342000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Djibouti.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Djibouti]]
| [[Papeles:Location Djibouti AU Africa.svg|150px]]
| [[Djibouti]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Djibouti
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: جيبوتي — جمهورية جيبوتي&lt;br /&gt;(''Jibūti—Jumhūrīyat Jibūti'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Djibouti—République de Djibouti''
| [[Djibouti (siudad)|Siudad ti Djibouti]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: مدينة جيبوتي  (''Jibūti Madīna'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Ville de Djibouti''
| {{UN Population|Djibouti}}
| {{sort|00023200|{{pagbaliwen|23200|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Egypt.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Ehipto]]
| [[Papeles:Location Egypt AU Africa.svg|150px]]
| [[Ehipto]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Arabo a Republika ti Ehipto&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Sumagmamano a teritorio ket mabalin a masuppiatan a parte ti [[Asia]] wenno Aprika.&lt;/ref&gt;
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: مصر — جمهورية مصر العربية (''Miṣr—Jumhūrīyat Miṣr al ʿArabiyyah'')
| [[Cairo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: القاهرة (''al Qāhirah'')
| {{UN Population|Egypt}}
| {{sort|01001449|{{pagbaliwen|1001449|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Equatorial Guinea.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Ekuatorial a Guinea]]
| [[Papeles:Location Equatorial Guinea AU Africa.svg|150px]]
| [[Guinea Ekuatorial]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Guinea Ekuatorial
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Guinée équatoriale—République de Guinée équatoriale''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Guiné Equatorial—República da Guiné Equatorial''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Guinea Ecuatorial—República de Guinea Ecuatorial''
| [[Malabo]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Ti [[Oyala]] ket isunto ti masakbayan a kapitolio ti Guinea Ekuatorial; agdama a mabangbangon.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Malabo''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Malabo''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Malabo''
| {{UN Population|Equatorial Guinea}}
| {{sort|00028051|{{pagbaliwen|28051|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Eritrea.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Eritrea]]
| [[Papeles:Location Eritrea AU Africa.svg|150px]]
| [[Eritrea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Estado ti Eritrea
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: إرتريا — دولة إرتريا&lt;br /&gt;(''ʾIritriyā—Dawlat ʾIritriyā'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Eritrea—State of Eritrea&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Tigrinya|Tigrinya]]: ኤርትራ — ሃገረ ኤርትራ&lt;br /&gt;(''ʾErtra—Hagere ʾErtra'')
| [[Asmara]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: أسمرة (''ʾAsmara'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Tigrinya language|Tigrinya]]: ''ኣስመራ''&lt;br /&gt;(''Asmera'')
| {{UN Population|Eritrea}}
| {{sort|00117600|{{pagbaliwen|117600|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Eswatini.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Eswatini]]
| [[Papeles:Location Swaziland AU Africa.svg|150px]]
| [[Eswatini]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pagarian ti Eswatini
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Eswatini—Kingdom of Eswatini&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Swazi|Swazi]]: ''eSwatini—Umbuso weSwatini''
| [[Lobamba]] &lt;small&gt;(naarian ken lehislatibo)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Mbabane]] &lt;small&gt;(administratibo)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Lobamba, Mbabane &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Swazi|Swazi]]: Lobamba, ÉMbábáne
| {{UN Population|Eswatini}}
| {{sort|00017364|{{pagbaliwen|17364|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Ethiopia.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Etiopia]]
| [[Papeles:Location Ethiopia AU Africa.svg|150px]]
| [[Etiopia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pederal a Demoratiko a Republika ti Etiopia
| [[Pagsasao nga Amariko|Amariko]]: Iትዮጵያ — የIትዮጵያ ፈደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ&lt;br /&gt;(''Ītyōṗṗyā—Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dēmōkrāsīyāwī Rīpeblīk'')
| [[Addis Ababa]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Amariko|Amariko]]: ''አዲስ አበባ'' (''Addis Abäba'')
| {{UN Population|Ethiopia}}
| {{sort|01104300|{{pagbaliwen|1104300|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Gabon.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Gabon]]
| [[Papeles:Location Gabon AU Africa.svg|150px]]
| [[Gabon]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika a Gabones
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Gabon—République gabonaise''
| [[Libreville]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Libreville''
| {{UN Population|Gabon}}
| {{sort|00267668|{{pagbaliwen|267668|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of The Gambia.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Gambia]]
| [[Papeles:Location Gambia AU Africa.svg|150px]]
| [[Gambia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Gambia
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: The Gambia—Republic of the Gambia
| [[Banjul]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Banjul
| {{UN Population|Gambia}}
| {{sort|00010380|{{pagbaliwen|10380|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Ghana.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Ghana]]
| [[Papeles:Location Ghana AU Africa.svg|150px]]
| [[Ghana]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Ghana
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Ghana—Republic of Ghana
| [[Accra]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Accra
| {{UN Population|Ghana}}
| {{sort|00238534|{{pagbaliwen|238534|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Guinea.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Guinea]]
| [[Papeles:Location Guinea AU Africa.svg|150px]]
| [[Guinea]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Ammo pay a kas ''Guinea-Conakry'' tapno mailasin daytoy manipud iti kaarruba a [[Guinea-Bissau]].&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Guinea
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Guinée—République de Guinée''
| [[Conakry]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Conakry''
| {{UN Population|Guinea}}
| {{sort|00245857|{{pagbaliwen|245857|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Guinea-Bissau.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Guinea-Bissau]]
| [[Papeles:Location Guinea Bissau AU Africa.svg|150px]]
| [[Guinea-Bissau]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Guinea-Bissau
| [[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Guiné-Bissau—República da Guiné-Bissau''
| [[Bissau]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Bissau''
| {{UN Population|Guinea-Bissau}}
| {{sort|00036125|{{pagbaliwen|36125|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Côte d'Ivoire.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Côte d'Ivoire]]
| [[Papeles:Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg|150px]]
| [[Côte d'Ivoire]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Côte d'Ivoire
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Côte d'Ivoire—République de Côte d'Ivoire''
| [[Yamoussoukro]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Yamoussoukro''
| {{UN Population|Côte d'Ivoire}}
|{{sort|00322460|{{pagbaliwen|322460|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Kenya.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Kenya]]
| [[Papeles:Location Kenya AU Africa.svg|150px]]
| [[Kenya]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Kenya
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Kenya—Republic of Kenya&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Swahili|Swahili]]: ''Kenya—Jamhuri ya Kenya''
| [[Nairobi]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Nairobi&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Swahili|Swahili]]: ''Nairobi''
| {{UN Population|Kenya}}
| {{sort|00580367|{{pagbaliwen|580367|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Lesotho.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Lesotho]]
| [[Papeles:Location Lesotho AU Africa.svg|150px]]
| [[Lesotho]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pagarian ti Lesotho
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Lesotho—Kingdom of Lesotho&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Sotho|Sotho]]: ''Lesotho—Muso oa Lesotho''
| [[Maseru]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Maseru&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Sotho|Sotho]]: ''Maseru''
| {{UN Population|Lesotho}}
| {{sort|00030355|{{pagbaliwen|30355|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Liberia.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Liberia]]
| [[Papeles:Location Liberia AU Africa.svg|150px]]
| [[Liberia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Liberia
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Liberia—Republic of Liberia
| [[Monrovia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Monrovia
| {{UN Population|Liberia}}
| {{sort|00111369|{{pagbaliwen|111369|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Libya.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Libya]]
| [[Papeles:Location Libya AU Africa.svg|150px]]
| [[Libya]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Estado ti Libya
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: ليبيا (''Lībīyā'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Bereberes|Bereberes]]: ⵍⵉⴱⵢⴰ (''Libya'')
| [[Tripoli]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: طرابلس  &lt;small&gt;(''Ṭarābulus'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Bereberes|Bereberes]]: ⵟⵔⴰⴱⵍⴻⵙ (''Ṭrables'')&lt;/small&gt;
| {{UN Population|Libya}}
| {{sort|01759540|{{pagbaliwen|1759540|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Madagascar.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Madagascar]]
| [[Papeles:Location Madagascar AU Africa.svg|150px]]
| [[Madagascar]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Madagascar
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Madagascar—République de Madagascar&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;''[[Pagsasao a Malagasi|Malagasi]]'': Repoblikan'i Madagasikara''
| [[Antananarivo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Antananarivo''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Malagasi|Malagasi]]: ''Antananarivo''
| {{UN Population|Madagascar}}
| {{sort|00587041|{{pagbaliwen|587041|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Malawi.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Malawi]]
| [[Papeles:Location Malawi AU Africa.svg|150px]]
| [[Malawi]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Malawi
| [[Pagsasao a Chewa|Chichewa]]: ''Malaŵi—Dziko la Malaŵi''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ingles: Malawi—Republic of Malawi
| [[Lilongwe]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Chewa|Chichewa]]: ''Lilongwe''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Lilongwe
| {{UN Population|Malawi}}
| {{sort|00118484|{{pagbaliwen|118484|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Mali.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Mali]]
| [[Papeles:Location Mali AU Africa.svg|150px]]
| [[Mali]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Mali
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Mali—République du Mali''
| [[Bamako]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Bamako''
| {{UN Population|Mali}}
| {{sort|01240192|{{pagbaliwen|1240192|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Mauritania.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Mauritania]]
| [[Papeles:Location Mauritania AU Africa.svg|150px]]
| [[Mauritania]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Islamiko a Republika ti Mauritania
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: موريتانيا — &lt;br /&gt;الجمهورية الإسلامية الموريتانية&lt;br /&gt;(''Mūrītānīyyā&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;—Al Jumhūriyyah alʾIslāmiyyah al Mūrītānīyyah'')
| [[Nouakchott]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: نواكشوط (''Nuwākshūṭ'')
| {{UN Population|Mauritania}}
| {{sort|01030700|{{pagbaliwen|1030700|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Mauritius.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Maurisio]]
| [[Papeles:Location Mauritius AU Africa.svg|150px]]
| [[Maurisio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Maurisio
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Mauritius—Republic of Mauritius&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Maurice—République de Maurice''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Maurisiano a Kreol]] ''Moris—Repiblik Moris''
| [[Port Louis]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Port Louis&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Port-Louis''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Maurisiano a Kreol]]: ''Porlwi''
| {{UN Population|Mauritius}}
| {{sort|00002040|{{pagbaliwen|2040|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Morocco.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Morocco]]
| [[Papeles:Location Morocco AU Africa.svg|150px]]
| [[Morocco]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pagarian ti Morocco
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]] : المغرب — المملكة المغربية &lt;br /&gt;(''Al Maḡrib—Al Mamlakah al Maḡribiyyah'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Bereberes|Bereberes]]: ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ (''Tageldit n-Elmaġrib'')
| [[Rabat]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: الرباط (''ar-Ribaaṭ'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Bereberes|Bereberes]]: ⴰⵕⴱⴰⵟ (''Aṛbaṭ'')
| {{UN Population|Morocco}}
| {{sort|00446550|{{pagbaliwen|446550|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} saan amin a mairaman dagiti naisuppiatan a teritorio&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{pagbaliwen|710,850|km2|sqmi|0|abbr=on}} mairaman dagiti inadministro a parte ti Morocco ti [[Akinlaud a Sahara]], a tinunton bbaen ti [[Sanguanan a Polisario]] a kas ti [[Arabo a Demokratiko a Republika ti Sahrawi]]
|-
| [[Papeles:Flag of Mozambique.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Mozambique]]
| [[Papeles:Location Mozambique AU Africa.svg|150px]]
| [[Mozambique]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Mozambique
| [[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Moçambique—República de Moçambique''
| [[Maputo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Maputo''
| {{UN Population|Mozambique}}
| {{sort|00801590|{{pagbaliwen|801590|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Namibia.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Namibia]]
| [[Papeles:Location Namibia AU Africa.svg|150px]]
| [[Namibia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Namibia
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Namibia—Republic of Namibia
| [[Windhoek]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Windhoek
| {{UN Population|Namibia}}
| {{sort|00825418|{{pagbaliwen|825418|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Niger.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Niger]]
| [[Papeles:Location Niger AU Africa.svg|150px]]
| [[Niger]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Niger
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Niger—République du Niger''
| [[Niamey]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Niamey''
| {{UN Population|Niger}}
| {{sort|01267000|{{pagbaliwen|1267000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Nigeria.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Nigeria]]
| [[Papeles:Location Nigeria AU Africa.svg|150px]]
| [[Nigeria]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pederal a Republika ti Nigeria
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Nigeria—Federal Republic of Nigeria
| [[Abuja]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Abuja
| {{UN Population|Nigeria}}
| {{sort|00923768|{{pagbaliwen|923768|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Rwanda.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Rwanda]]
| [[Papeles:Location Rwanda AU Africa.svg|150px]]
| [[Rwanda]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Rwanda
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Rwanda—Republic of Rwanda&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Rwanda—République du Rwanda''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Kinyarwanda language|Kinyarwanda]] ''Rwanda—Repubulika y'u Rwanda''
| [[Kigali]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Kigali&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Kigali''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Kinyarwanda|Kinyarwanda]] ''Kigali''
| 12,374, 397
| {{sort|00026798|{{pagbaliwen|26798|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Santo Tomas ken Prinsipe]]
| [[Papeles:Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg|150px]]
| [[Santo Tomas ken Prinsipe]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Demokaratiko a Republika ti Santo Tomas ken Prinsipe
| [[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''São Tomé e Príncipe—República Democrática de São Tomé e Príncipe''
| [[São Tomé]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''São Tomé''
| {{UN Population|Sao Tome and Principe}}
| {{sort|00000964|{{pagbaliwen|964|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Senegal.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Senegal]]
| [[Papeles:Location Senegal AU Africa.svg|150px]]
| [[Senegal]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Senegal
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Sénégal—République du Sénégal''
| [[Dakar]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Dakar''
| {{UN Population|Senegal}}
| {{sort|00196723|{{pagbaliwen|196723|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Seychelles.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Seychelles]]
| [[Papeles:Location Seychelles AU Africa.svg|150px]]
| [[Seychelles]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Seychelles
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Seychelles—Republic of Seychelles&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Seychelles—République des Seychelles''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Seychellois a Kreol]]: ''Sesel— Repiblik Sesel''
| [[Victoria, Seychelles|Victoria]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Victoria&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Victoria''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Seychellois a Kreol]]: ''Victoria''
| {{UN Population|Seychelles}}
| {{sort|00000451|{{pagbaliwen|451|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Sierra Leone.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Sierra Leone]]
| [[Papeles:Location Sierra Leone AU Africa.svg|150px]]
| [[Sierra Leone]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Sierra Leone
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Sierra Leone—Republic of Sierra Leone
| [[Freetown]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Freetown
| {{UN Population|Sierra Leone}}
| {{sort|00071740|{{pagbaliwen|71740|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Somalia.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Somalia]]
| [[Papeles:Location Somalia AU Africa.svg|150px]]
| [[Somalia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pederal a Republika ti Somalia
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: الصومال — &lt;br /&gt; جمهورية الصومال الفيدرالية&lt;br /&gt;(''Aṣ Ṣūmāl—Jumhūriyyah aṣ Ṣūmāl al Fīdrāliyyah'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Somali|Somali]]: ''Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya''
| [[Mogadishu]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Somali|Somali]]: [[Muqdisho]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: مقديشو (''Maqadīshū'')
| {{UN Population|Somalia}}
| {{sort|00637657|{{pagbaliwen|637657|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of South Africa.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Abagatan nga Aprika]]
| [[Papeles:Location South Africa AU Africa.svg|150px]]
| [[Abagatan nga Aprika]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti South Africa
| [[Afrikaans]]: ''Suid-Afrika—Republiek van Suid-Afrika''&lt;br /&gt;
{{collapsible list
|titlestyle = background:transparent;text-align:left;padding-left:2.5em;font-size:85%;&lt;!--size of [show]/[hide] link--&gt;
|title = Dagiti 10 pay a dadduma a nagan
|[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: South Africa—Republic of South Africa&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Tsonga|Tsonga]]: ''Afrika Dzonga—Riphabliki ra Afrika Dzonga''&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Tswana|Tswana]]: ''Aforika Borwa—Rephaboliki ya Aforika Borwa''&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Akin-abagatan a Ndebele|Akin-abagatan a Ndebele]]: ''Sewula Afrika—iRiphabliki yeSewula Afrika''&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Akin-amianan a Sotho|Akin-amianan a Sotho]]: ''Afrika-Borwa—Repabliki ya Afrika-Borwa''&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Sotho|(Akin-abagatan) Sotho]]: ''Afrika Borwa—Rephaboliki ya Afrika Borwa''&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Swazi|Swati]]: ''Ningizimu Afrika—iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Xhosa|Xhosa]]: ''uMzantsi Afrika—iRiphabliki yomZantsi Afrika''&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Venda|Venda]]: ''Afurika Tshipembe—Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Zulu|Zulu]]: ''Ningizimu Afrika—iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika'' }}
| [[Bloemfontein]] &lt;small&gt;(judicial)&lt;/small&gt;,&lt;br /&gt; [[Cape Town]] &lt;small&gt;(legislatibo)&lt;/small&gt;,&lt;br /&gt; ken [[Pretoria]] &lt;small&gt;(ehekutibo)&lt;/small&gt;
| {{UN Population|South Africa}}
| {{sort|01221037|{{pagbaliwen|1221037|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of South Sudan.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Abagtaan a Sudan]]
| [[Papeles:Location South Sudan AU Africa.svg|150px]]
| [[Abagatan a Sudan]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Abagatan a Sudan
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: South Sudan—Republic of South Sudan
| [[Juba]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ingles: Juba
| {{UN Population|South Sudan}}
| {{sort|00644329|{{pagbaliwen|644329|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Sudan.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Sudan]]
| [[Papeles:Location Sudan AU Africa.svg|150px]]
| [[Sudan]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Sudan
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: السودان — جمهورية السودان&lt;br /&gt;(''As Sūdān—Jumhūriyyah as Sūdān'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Republic of the Sudan
| [[Khartoum]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: ''الخرطوم'' (''Al Kharṭūm'')
| {{UN Population|Sudan}}
| {{sort|01861484|{{pagbaliwen|1861484|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Tanzania.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Tanzania]]
| [[Papeles:Location Tanzania AU Africa.svg|150px]]
| [[Tanzania]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ngkaykaysa a Republika ti Tanzania
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Tanzania—United Republic of Tanzania&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Swahili|Swahili]]: ''Tanzania—Jamhuri ya Muungano wa Tanzania''
| [[Dodoma]] (opisial)&lt;br /&gt;[[Dar es Salaam]] ([[tugaw ti gobierno]])&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Dodoma&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Swahili|Swahili]]: ''Dodoma''
| 56,313,438
| {{sort|00945203|{{pagbaliwen|945203|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Togo (3-2).svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Togo]]
| [[Papeles:Location Togo AU Africa.svg|150px]]
| [[Togo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Prepublika ti Togoles
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Togo—République Togolaise''
| [[Lomé]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Lomé''
| {{UN Population|Togo}}
| {{sort|00056785|{{pagbaliwen|56785|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Tunisia.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Tunisia]]
| [[Papeles:Location Tunisia AU Africa.svg|150px]]
| [[Tunisia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika a Tunisiano
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: تونس — الجمهورية التونسية &lt;br /&gt;(''Tūnis—Al Jumhūriyyah at Tūnisīyyah'')
| [[Tunis]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: تونس (''Tūnis'')&lt;/
| {{UN Population|Tunisia}}
| {{sort|00163610|{{pagbaliwen|163610|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Uganda.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Uganda]]
| [[Papeles:Location Uganda AU Africa.svg|150px]]
| [[Uganda]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Uganda
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Uganda—Republic of Uganda&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Swahili|Swahili]]: ''Uganda—Jamhuri ya Uganda''
| [[Kampala]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Kampala&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Swahili|Swahili]]: ''Kampala''
| {{UN Population|Uganda}}
| {{sort|00236040|{{pagbaliwen|236040|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Zambia.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Zambia]]
| [[Papeles:Location Zambia AU Africa.svg|150px]]
| [[Zambia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Zambia
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Zambia—Republic of Zambia
| [[Lusaka]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Lusaka
| {{UN Population|Zambia}}
| {{sort|00752614|{{pagbaliwen|752614|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Zimbabwe.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Zimbabwe]]
| [[Papeles:Location Zimbabwe AU Africa.svg|150px]]
| [[Zimbabwe]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Zimbabwe
| [[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Zimbabwe—Republic of Zimbabwe
| [[Harare]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Ingles|Ingles]]: Harare
| {{UN Population|Zimbabwe}}
| {{sort|00390757|{{pagbaliwen|390757|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|}

=== Dagiti estado nga addaan iti limitado wenno awan iti sangalubongan a pannakabigbig ===
&lt;!--{{Adu pay|Listaan dagiti estado nga addaan iti limitado a pannakabigbig}}--&gt;
Dagiti sumaganad a dua nga entidad ket bukodda nga inrangarang a naturayda nga estado ken agtengngelda kadagiti sumagmamano a teritorio ngem addaan iti limitado wenno awan pannakabigbig manipud kadagiti sabali nga estado. Awan kadagitoy nga entidad ket estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ngem ti [[Arabo a Demokratiko a Republika ti Sahrawi]] ket maysa a kameng ti Kappon ti Aprika.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot; | Wagayway
! class=&quot;unsortable&quot; | Mapa
! Ababa a nagan iti Ilokano&lt;br /&gt;ken&lt;br /&gt;pormal a nagan
! Kasasaad
! Lokal nga ababa a nagan/nagnagan&lt;br /&gt;ken&lt;br /&gt;pormal a nagan/nagnagan
! Kapitolio
! Populasion
! Kalawa
|-
| [[Papeles:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Arabo a Demokratiko a Republika ti Sahrawi]]
| [[Papeles:Location Western Sahara AU Africa.svg|150px]]
| [[Arabo a Demokratiko a Republika ti Sahrawi]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Sakupenna ti parte ti teritorio ti [[Akinlaud a Sahara]], suppiaten babaen ti Morocco.&lt;/ref&gt;
| Tinunton babaen ti [[Morocco]] a kas dagiti bukodna nga [[Akin-abagatan a Probprobinsia|akin-abagatan unay a probinsia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bigbigen babaen ti [[Kappon ti Aprika]] ken dagiti [[Internasional panagbigbig ti Arabo a Demokratiko a Republika ti Sahrawic|39 a kameng ti UN]] a kas ti representatibo a gobierno ti [[Akinlaud a Sahara]]
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]:&lt;br /&gt; الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية&lt;br /&gt;(''Al Jumhūrīyah al ‘Arabīyah aṣ Ṣaḥrāwīyah ad Dīmuqrāṭīyah'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''República Árabe Saharaui Democrática''
| [[El Aaiún]] (nairangarang)&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Agdama a babaen ti administrasion ti Morocco. Ti [[Tifariti]] ket ti pudno a temporario a kapitolio, ngem ti [[Tindouf]] a mabirukan iti [[Arhelia]] ket isu ti lugar dagiti sumagmamano a pasilidad ti gobierno ken militar.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: العيون (''AlʿUyūn'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''El Aaiún''
| 582,478
| {{sort|267405|{{pagbaliwen|267405|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[Papeles:Flag of Somaliland.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Somalilandia]]
| [[Papeles:Location Somaliland AU Africa.svg|150px]]
| [[Somalilandia]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republika ti Somalilandia&lt;ref name=&quot;SomalilandConstitution&quot;&gt;Nausar ti nagan iti [http://www.somalilandlaw.com/Somaliland_Constitution/body_somaliland_constitution.htm#Heading The Batay-linteg ti Republika ti Somalilandia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924103731/http://www.somalilandlaw.com/Somaliland_Constitution/body_somaliland_constitution.htm#Heading |date=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hassig&quot;&gt;Susan M. Hassig, Zawiah Abdul Latif, ''Somalia'', (Marshall Cavendish: 2007), p.10.&lt;/ref&gt;
| Ti estado ket tenglen babaen ti [[Somalia]]&lt;ref name=&quot;Tukpmorttsep&quot;&gt;{{cite web |title=The Transitional Federal Charter of the Somali Republic |publisher=University of Pretoria |date=1 Pebrero 2004 |url=http://www.chr.up.ac.za/hr_docs/countries/docs/charterfeb04.pdf |access-date=2 Pebrero 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218004011/http://www.chr.up.ac.za/hr_docs/countries/docs/charterfeb04.pdf |archive-date=Disiembre 18, 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215171406/http://www.chr.up.ac.za/hr_docs/countries/docs/charterfeb04.pdf |date=2010-02-15 }} &quot;The Somali Republic shall have the following boundaries. (a) North; Gulf of Aden. (b) North West; Djibouti. (c) West; Ethiopia. (d) South south-west; Kenya. (e) East; Indian Ocean.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Saan a bigbigen ti ania man a kameng ti UN &lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;Lacey, Marc (5 Hunio 2006). [https://www.nytimes.com/2006/06/05/world/africa/05somaliland.html The Signs Say Somaliland, but the World Says Somalia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110627215844/http://www.nytimes.com/2006/06/05/world/africa/05somaliland.html |date=2011-06-27 }}. ''The New York Times''. Retrieved 2010-05-25.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/webcast/pdfs/unia991.pdf |title=UN in Action: Reforming Somaliland's Judiciary |access-date=2012-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121075522/http://www.un.org/webcast/pdfs/unia991.pdf |archive-date=2012-01-21 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: أرض الصومال&lt;br /&gt; — جمهورية أرض الصومال&lt;br /&gt;(''Arḍ aṣ Ṣūmāl—Jumhūrīyat Arḍ aṣ Ṣūmāl'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Somali|Somali]]: ''Jamhuuriyadda Somaliland''
| [[Hargeisa]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: هرجيسا (''Harjaysā'')&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Somali|Somali]]: ''Hargeysa''
| 4,000,000
| {{sort|176120|{{pagbaliwen|176120|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|}

== Dagiti konstituente a parte dagiti saan nga Aprikano nga estado ==
{{Adu pay|Teritorio}}

Dagiti 10 a politikal nga entidad iti daytoy a listaan ket dagiti konstituente a parte dagiti saan nga Aprikano nga estado.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-ka
! class=&quot;unsortable&quot; | Wagayway
! class=&quot;unsortable&quot; | Mapa
! Ababa a nagan iti Ilokano&lt;br /&gt;ken&lt;br /&gt;pormal a nagan
!Agturay a bileg
! Kasasaad&lt;ref name=&quot;Field Listing :: Dependency Status&quot; /&gt;
! Lokal nga ababa a nagan/nagnagan&lt;br /&gt;ken&lt;br /&gt;pormal a nagan/nagnagan
! Kapitolio
! Populasion
! Kalawa&lt;ref name=&quot;Area&quot; /&gt;
|-
| [[Papeles:Flag of the Canary Islands.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Is-sial Canaria]]
| [[Papeles:Location Canary Islands Africa.svg|150px]]
| [[Is-isla Canaria]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Autonomo a Rehion ti Is-isla Canaria
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flagcountry|Spain}}
| [[Dagiti autonomo a komunidad ti Espania|Autonomo a komunidad]] ti [[Espania]]
| [[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Islas Canarias''
| [[Santa Cruz de Tenerife|Santa Cruz]] ken [[Las Palmas de Gran Canaria|Las Palmas]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www2.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/principios_generales.html |title=Estatuto de Autonomía de Canarias en la Página Web Oficial del Gobierno de Canarias |publisher=.gobiernodecanarias.org |access-date=2010-09-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120074726/http://www2.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/principios_generales.html |archive-date=2011-01-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120074726/http://www2.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/principios_generales.html |date=2011-01-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Santa Cruz de Tenerife'' ken ''Las Palmas de Gran Canaria''
| 2,207,225
| {{pagbaliwen|7447|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[Papeles:Flag Ceuta.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Ceuta]]
| [[Papeles:Ceuta-melilla.png|150px]]
| [[Ceuta]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Autonomo a Siudad ti Ceuta
| [[Dagiti autonomo a siudad ti Espania#Dagiti autonomo a siudad|Autonomo a siudad]] ti [[Espania]]
| [[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Ceuta—Ciudad autónoma de Ceuta''
| Ceuta&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Ceuta''
| 84,843
| {{pagbaliwen|28|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[Papeles:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Akin-abagatan ken Antartiko a Dagdaga ti Pransia]]
| [[Papeles:TAAF-fr.png|150px]]
| [[Akin-abagatan ken Anatartika a Dagdaga ti Pransia]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Dagiti laeng [[Naiwarwaris nga Is-isla iti Taaw Indiano|Îles Éparses]] ti maikeddeng aparte ti kontinente ti Aprika. Dagiti nabati nga uppat a distrito ket mabirukan iti ruar ti kontinental a sabanas iti [[Listaan dagiti isla iti Taaw Indiano|Taaw Indiano]] wenno [[Dagiti tunton ti teritorio iti Antartika|Antartika]].&lt;/ref&gt;
|{{flagcountry|France}}
| [[Ballasiw-taaw a teritorio (Pransia)|Ballasiw-taaw a teritorio]] ti [[Pransia]]
|[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: {{lang|fr|Terres australes et antarctiques françaises}}
| [[Saint-Pierre, Réunion|Saint Pierre]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Ti nagruna nga estasion iti Îles Éparses ket adda iti [[Isla Tromelin|Tromelin]]. Dagiti kuartel iti hepe ti distrito, nupay kasta, daytoy ket adda iti [[Saint-Pierre, Réunion|Saint Pierre]], iti [[Réunion]].&lt;/ref&gt;
| Awan ti permanente a populasion&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/french-southern-and-antarctic-lands/|title=French Southern and Antarctic Lands|access-date=5 Oktubre 2014|archive-date=2023-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306110756/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/french-southern-and-antarctic-lands/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| {{pagbaliwen|38.60|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[Papeles:Flag of Madeira.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Madeira]]
| [[Papeles:Location Madeira Africa.svg|150px]]
| [[Madeira]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Autonomo a Rehion ti Madeira
|{{flagcountry|Portugal}}
| [[Dagiti autonomo a Rehion ti Portugal|Autonomo a Rehion]] ti [[Portugal]]
| [[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Madeira—Região Autónoma da Madeira''
| [[Funchal]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Portuges|Portuges]]: ''Funchal''
| 267,785
| {{pagbaliwen|828|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[Papeles:Flag of France.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Mayotte]]
| [[Papeles:Location Mayotte Africa.svg|150px]]
| [[Mayotte]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Rehion ti Mayotte
|{{flagcountry|France}}
| [[Ballasiw-taaw a departamento ken rehion|Ballasiw-taaw]] ken konstituente a parte ti [[Maikalima a Republika ti Pransia|Republika ti Pransia]]
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Mayotte—Région Mayotte''
| [[Dzaoudzi]] (official)&lt;br /&gt;[[Mamoudzou]] (tugaw ti prepekto ken departamento ti konseho)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Mamoudzou''
| 266,380
| {{pagbaliwen|374|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[Papeles:Flag of Melilla.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Melilla]]
| [[Papeles:Ceuta-melilla.png|150px]]
| [[Melilla]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Autonomo a Siudad ti Melilla
|{{flagcountry|Spain}}
| [[Dagiti autonomo a komunidad ti Espania#Dagiti autonomo a siudad|Autonomo a siudad]] ti [[Espania]]
| [[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Melilla—Ciudad autónoma de Melilla''
| Melilla&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Melilla''
| 84,714
| {{pagbaliwen|20|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[Papeles:Flag of Italy.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Italia]]
| [[Papeles:Pelagie Islands map.png|150px]]
| [[Is-isla Pelagie]]
|{{flagcountry|Italy}}
| [[Purpuro]] ti [[Italia]]
| [[Pagsasao nga Italiano|Italiano]]: ''Isole Pelagie''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Siciliano|Siciliano]]: ''Ìsuli Pilaggî''
| [[Lampedusa e Linosa]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Heograpiko a parte ti purpuro ([[Lampedusa]] ken [[Lampione]]) maitagikua iti kontinete ti Aprika; iti politik aken administratibo, maipan dagiti isla iti kaunegan ti [[Probinsia ti Agrigento]] iti [[Sicilia]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Italiano|Italiano]]: ''Lampedusa e Linosa''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Siciliano|Siciliano]]: ''Lampidusa e Linusa''
| 6,304
| {{pagbaliwen|21.4|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[Papeles:Flag of Spain.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Espania]]
| [[Papeles:Mapa del sur de España neutral.png|150px]]
| [[Plazas de soberanía]]
|{{flagcountry|Spain}}
| Ballasiw-taaw a teritorio ti [[Espania]]
| [[Pagsasao nga Espaniol|Espaniol]]: ''Plazas de soberanía''
| N/A
| 74
| 0.59 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (0.23 sq mi)
|-
| [[Papeles:Flag of France.svg|100px|border|link=Wagayway ti Réunion]]
| [[Papeles:Location Réunion Africa.svg|150px]]
| [[Réunion|Reunion]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Rehion ti Reunion
|{{flagcountry|France}}
| [[Ballasiw-taaw a departamento ken rehion|Ballasiw-taaw a rehion]] ken konstituente a parte ti [[Maikalima a Republika ti Pransia|Republika ti Pransia]]
| [[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Réunion—Région Réunion''
| [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao a Pranses|Pranses]]: ''Saint-Denis''
| 889,918
| {{pagbaliwen|2512|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[Papeles:Flag of Yemen.svg|centre|100px|border|link=Wagayway ti Yemen]]
| [[Papeles:Socotra Archipelago.PNG|150px]]
| [[Gobernorato ti Socotra|Purpuro ti Socotra]]
|{{flagcountry|Yemen}}
| [[Dagiti gobernorato ti Yemen|Gobernorato]] ti [[Yemen]]
| [[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: أرخبيل سقطرى &lt;br /&gt;(''ʾArḫabīl Suquṭrā'')&lt;br /&gt;
| [[Hadibu]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Pagsasao nga Arabiko|Arabiko]]: اديبو (''Ḥādībū'')
| 60,550
| {{pagbaliwen|3974.64|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|}

== Agkamkammatalek a teritorio ti maysa a naturay nga estado ==
{{Adu pay|Agkamkammatalek a teritorio}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | Wagayway
! class=&quot;unsortable&quot; | Mapa
! Ababa a nagan iti Ilokano&lt;br /&gt;ken&lt;br /&gt;pormal a nagan
!Agturay a bileg
! Kasasaad&lt;ref name=&quot;Field Listing :: Dependency Status&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html |title=Field Listing :: Dependency Status |publisher=CIA |access-date=8 Agosto 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629164914/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html |archive-date=2011-06-29 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106014648/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html |date=2018-11-06 }}&lt;/ref&gt;
! Lokal nga ababa a nagan&lt;br /&gt;ken&lt;br /&gt;pormal a nagan
! Kapitolio
! Populsion
! Kalawa&lt;ref name=&quot;Area&quot; /&gt;
|-
| [[Papeles:Flag of the United Kingdom.svg|centre|100px|border|link=Union Jack]]
| [[Papeles:Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha in United Kingdom.svg|150px]]
| [[Santa Elena, Asunsion ken Tristan ti Acuna]]
|{{flagcountry|United Kingdom}}
| [[Dagiti ballasiw-taaw a teritorio ti Britaniko|Ballasiw-taaw a teritorio ti Britaniko]]
| Ingles: Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha
| [[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]]
| 5,633
| {{pagbaliwen|420|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|}

== Dagiti nota ==
{{Reflist|group=n}}

== Dagiti nagibasaran ==
{{Reflist|30em}}

{{Listaan dagiti naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio babaen ti kontinente}}
{{Dagiti pagilian ti Aprika}}

{{DEFAULTSORT:Naturay nga estado ken agkamkammatalek a teritorio iti Aprika, Listaan dagiti}}
[[Kategoria:Dagiti pagilian idiay Aprika|*]]
[[Kategoria:Dagiti listaan ti pagpagilian babaen ti kontinente|Aprika]]
[[Kategoria:Aprika]]</text>
      <sha1>35rjcrrxggw5i7mdlazv5fwwwjstnip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sianto Sikawa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81764</id>
    <revision>
      <id>406174</id>
      <parentid>405546</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T06:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>14943</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>406174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5572" sha1="rd0mmu9d6ajkupj0yk9mwcbzwa5h9lg" xml:space="preserve">{{short description|Kenyano a modelo ken negosiante}}
{{Infobox person
| name        = Sianto Marley Sikawa
| image       =
| image_size  =  
| caption     = 
| birth_date  = {{Birth year and age|1990}}
| birth_place = [[Narok]], [[Kenya]]
| death_date  = 
| death_place = 
| alma_mater  = [[Unibersidad ti Daystar]]&lt;br/&gt;{{small|([[Komunikasion|Bachelor of Arts iti Komunikasion, Elektronika a Media &amp; Relasion ti Publiko]])}}&lt;br/&gt;[[Estados Unidos nga Internasional nga Unibersidad nga Aprika]]&lt;br /&gt;{{small|([[Internasional a relasion|Master ti Arte iti Internasional a Relasion]])}}
| trabaho = [[Turismo|Koordinador ti Turismo]], [[model ti moda]] &amp; [[pilantropo]] 
| years_active              = 2011-agdama
| citizenship               = Kenyan
| known_for                 = 
| honorific_prefix          =  
| title                     = Katulongan a direktor, Turismo ken Atap nga Ayup para iti [[Kondado ti Narok]] 
| spouse                    = 
}}

Ni '''Marley Sianto Sikawa''' (naipasngay c. 1990) ket maysa a propesional iti komunikasion ken panaglako ti Kenya, a nagserbi a kas maysa a koordinador ti panaglako ti turismo. Isu ket agdama a katulongan a direktor ti Turismo ken Atap nga Ayup [[Kondado ti Narok]], maysa kadagiti 47 nga administratibo [[Kondado ti Kenya|Kondado ti Kenya]].&lt;ref name=&quot;1R&quot;&gt;{{cite web |url=https://cdn.nation.co.ke/pdfs/Top40under40Women2018.pdf |title=Top 40 Under 40 Women In Kenya, 2018 |date=September 2018 |access-date=7 November 2018 |newspaper=[[Business Daily Africa]] |author=Business Daily Staff |location=Nairobi |archive-date=29 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929080021/https://cdn.nation.co.ke/pdfs/Top40under40Women2018.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Nasapa a biag ken edukasion==
Ni Sikawa ket naipasngay idiay [[Narok]], idiay [[Kondado ti Narok]], agarup a {{convert|144|km|0}}, babaen ti kalsada, iti laud ti [[Nairobi]], ti kapitolio a siudad ti Kenya.&lt;ref name=&quot;2R&quot;&gt;{{google maps| url=https://www.google.com/maps/dir/Nairobi,+Kenya/Narok,+Kenya/@-1.1412039,35.7919208,9z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x182f1172d84d49a7:0xf7cf0254b297924c!2m2!1d36.8219462!2d-1.2920659!1m5!1m1!1s0x182c0301de8b0645:0x226cac4459fc8e39!2m2!1d35.8770642!2d-1.0875428!3e0 |title=Road Distance Between Nairobi, Kenya And Narok, Kenya |access-date=5 September 2022}}&lt;/ref&gt; Masansan nga umakar ti pamiliana ken dimmakkel idiay Narok, [[Maasai Mara]], Sekenani ken Loita.&lt;ref name=&quot;1R&quot;/&gt;

Kalpasan ti panagadalna iti Siana Boarding Primary School iti lokal idiay [[Maasai Mara]], isu ket nagadal idiay Moi Siongiroi Girls’ Secondary School idiay [[Bomet County]]. Isu ket kalpasanna ket naadmitiran idiay [[Unibersidad ti Daystar]], idiay Nairobi, nga isu ket nagturpos iti [[Bachelor of Arts]] iti [[Komunikasion|Komunikasion, Elektronika a Media &amp; Relasion ti Publiko]] a degree. Isu ket kalpasanna ket nagpalista idiay [[Estados Unidos nga Internasional nga Unibersidad ti Aprika]], idiay pay idiay Nairobi, nga isu ket nagturpos ti [[Master of Arts]] iti [[Internasional a relasion|Internasional a Relasion]].&lt;ref name=&quot;1R&quot;/&gt;

==Karera==
Manipud idi Nobiembre 2014, ni Sikawa ket agtartrabaho idi babaen ti gobierno ti Kondado ti Narok a kas ti koordinador ti panaglako ti turismo. Isu ket agdama a katulongan a direktor ti Turismo ken Atap nga Ayup.

Isu ket aktibo pay iti komunidadna, a sadiay ket timmulong kadagiti lokal a babbai a makagun-od ti koriente ti init babaen ti Naretoi Ang’, maysa a [[non profit organization]] a mangpatpataray kadagiti proyekto ti Solar para iti Manyatta iti komunidad kadagiti banag ti konserbasion ti atap nga ayup iti komunidad, panagpreserba ti kultura babaen ti dokumentasion ken edukasion ti komunidad iti salun-at ken panagsilpo ti isponsor ti pagadalan.

Isu ket kameng ti board ti Sacred Nature Initiative (SNI) babaen da Jonathan ken Angela Scott.

Isu pay ket maysa a social media influencer kadagiti banag ti panagbiahe, kultura ken isports. Isu ket adda iti social media team para iti Aligned Alliance team babaen ni Rhonda Vetere, ti estratehiko a manedyer para iti Uzani Weightlifting, nga impasdek babaen ti Kenyan Olympic weightlifter [[Webstar Lukose]].&lt;ref name=&quot;1R&quot;/&gt;

==Pamilia==
Ina ni Sikawa iti maysa nga anak a babai.&lt;ref name=&quot;3R&quot;/&gt;

==Dagiti dadduma pay a konsiderasion==
Idi Septiembre 2018, ''[[Business Daily Africa]]'', ti maysa nga inaldaw a pagiwarnak ti Kenya, ket nanginagan kenni Sikawa kadagiti &quot;Top 40 Under 40 Women in Kenya idi 2018&quot;. Iti napalabas, nangabak ni Sianto iti Miss Narok Beauty Pageant.&lt;ref name=&quot;1R&quot;/&gt;

Idi 2015, iti edad a 24 a tawen isu ket nakoronaan a kas Miss Tourism Narok County ken Miss Tourism Kenya. Isu ket nagna iti catwalk idi 2015 [[New York Fashion Week]], a nagmodelo kadagiti koleksion ti Primavera/Kalgaw 2015 babaen ti Tamil International fashion house.&lt;ref name=&quot;3R&quot;&gt;{{cite web|date=24 September 2018 | url=https://www.nation.co.ke/lifestyle/zukqa/Sianto-Sikawa-strutting-her-stuff-with-catwalk-giants/498272-2883870-vxjl3a/index.html |title=From Narok to New York: Sianto Sikawa strutting her stuff with catwalk giants |newspaper=[[Daily Nation]] |access-date=1 March 2019 |last=Sharon Treza Okoth | first=and Cherotich Tanui |location=Nairobi}}&lt;/ref&gt;

==Dagiti Reperensia==
{{reflist}}

==Dagiti silpo iti ruar==
* {{LinkedIn page|in/marley-sianto-sikawa-b2140249}}
* [https://www.huffingtonpost.com/entry/kenya-solar-power_us_562673bce4b0bce3470258bc The Solar Entrepreneurs Emerging From Rural Kenya’s Cellphone Revolution]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Sikawa, Sianto}}</text>
      <sha1>rd0mmu9d6ajkupj0yk9mwcbzwa5h9lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Dap-ayan/Teknikal/Damdamag 2026-Hulio</title>
    <ns>4</ns>
    <id>81870</id>
    <revision>
      <id>406162</id>
      <parentid>406149</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T05:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>6184</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-30 */ baro a seksion</comment>
      <origin>406162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12596" sha1="cejdm0ju81bpqpzj7knaxeuijrl25z9" xml:space="preserve">== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:55, 6 Hulio 2026 (UTC)
&lt;!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:STei (WMF)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16:10, 13 Hulio 2026 (UTC)
&lt;!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:STei (WMF)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 05:45, 21 Hulio 2026 (UTC)
&lt;!-- Mensahe nga inpatulod babaen ni Agar-aramat:STei (WMF)@metawiki a nagusar iti listaan ti https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 --&gt;</text>
      <sha1>cejdm0ju81bpqpzj7knaxeuijrl25z9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>