Wikimedia Incubator incubatorwiki https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Incubator:Main_Page MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Special Talk User User talk Incubator Incubator talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Translations Translations talk Event Event talk 4 2388 7225918 7219763 2026-06-25T15:56:12Z Icantthinkofausername12345 2690476 /* Restarted Wikipedias */ new section 7225918 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ <div style="text-align: center;">Note: Cross-wiki mass messages are posted to [[Incubator:Wikimedia news]]</div> :''<small>[[#toc|Jump to Table of Contents]]</small>'' {{Incubator:Community Portal/template}} {{Autoarchive resolved section | age = 3 | archive = 'Incubator:Community Portal/Archive/((year)) | show = yes | timeout = 31 }} __TOC__ == Page removal == What exactly are the admins trying to achieve by this new deletion drive? Has there been a change in objectives of Incubator? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 11:50, 24 May 2026 (UTC) :@[[User:Lee|Lee]] What deletion drive? Could you further explain? &mdash; [[User:Iohanen|<b>Garcez</b>]] ([[User talk:Iohanen|talk]]) 02:02, 5 June 2026 (UTC) ::I see that some of the redirects were deleted with the comment "Unnecessary redirect", without changing the pages that refer it. Furthermore a lot of empty categories were deleted that were created for future content. The first is a little worrying because I saw somewhere on the deletion guidelines that says should not happen. The second is acceptable for an active wiki; but for Incubator? Unless of cause the idea of having the Incubator has changed, I guess. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 02:16, 5 June 2026 (UTC) :::What's the problem with deleting empty categories? Categories are supposed to be for current content, not future content. [[User:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[User talk:Amire80|talk]]) 03:36, 5 June 2026 (UTC) == [[Wn/www]] == As known, [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|Wikinews is closed]]. Placing the notice that a new wiki will be created is separate code is no longer needed. So, I don’t think the notice is still needed to place here. [[Special:Contributions/&#126;2026-33835-37|&#126;2026-33835-37]] ([[User talk:&#126;2026-33835-37|talk]]) 13:33, 8 June 2026 (UTC) :I have [https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Template%3AOther-projects-footer&diff=7204467&oldid=4034521 removed Wikinews from the template]. ―[[User:Koavf|Justin (<span style="color:grey">ko'''a'''<span style="color:black">v</span>f</span>)]]<span style="color:red">❤[[User talk:Koavf|T]]☮[[Special:Contributions/Koavf|C]]☺[[Special:Emailuser/Koavf|M]]☯</span> 16:08, 8 June 2026 (UTC) == Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki == Hello community, The Wikimedia Foundation has provided [[wmf:Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|a single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish Wikipedias and other wikis and we will deploy to your wiki soon. Please [[m:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on [[m:Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|the talk page]]. –– [[User:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[User talk:STei (WMF)|talk]]) 17:35, 9 June 2026 (UTC) == June 2026 Wikimedia Café meetups regarding the English Wikipedia Editor Reflections project == <div class="border-box" style="background-color: var(--background-color-warning-subtle, #f8eaba); max-width: 875px; padding: 5px; border: 1px solid black; margin: 5px; color: var(--clr-dark)"> <div class="box" style="float:left; padding-top: 10px; padding-right: 10px; padding-left: 10px; padding-bottom: 10px;">[[File:Wikimedia Café logo in plain SVG format.svg|60px|alt=The logo for the Wikimedia Café]]</div> Hello! There will be two '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9 Wikimedia Café]''' discussion opportunities during the last weekend of June. Both sessions will focus on the [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Editor_reflections English Wikipedia Editor Reflections project]. The featured guest in the Café will be [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Clovermoss User:Clovermoss]. Participants may attend either or both sessions. #'''27 June 2026 15:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1782572400 timestamp converter]), at a time friendly to the Americas, Africa, and Europe #'''28 June 2026 03:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1782615600 timestamp converter]), at a time friendly to Asia and the Pacific Please see the Café page for more information, including [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9#How_to_attend_the_session how to register]! <br /> [[File:Buntstifte Eberhard Faber crop 64h.jpg|860px|alt=cropped image of colored pencils]]</div> [[User:Pine|Pine]] ([[User talk:Pine|talk]]) 03:58, 15 June 2026 (UTC) == What's the certain minimum activity level required to get a wikipedia language edition approved == Currently there are some work going on in the [[Wp/mrg]], I would like to know some more info about the requirements and suggestion on how to make the project successful. Thanks -- [[User:Abhinab Pegu|Abhinab Pegu]] ([[User talk:Abhinab Pegu|talk]]) 13:43, 21 June 2026 (UTC) :While Incubator hosts these projects and allows for some level of coordination, ultimately, decisions about a new wiki being approved are the [[:m:Language committee|language committee]], who have a [[:m:Requests for new languages|requests process]]. If you think that mrg.wp is mature enough and conforms to the [[:m:Language proposal policy|proposal policy]], then you can propose that it graduates from Incubator. ―[[User:Koavf|Justin (<span style="color:grey">ko'''a'''<span style="color:black">v</span>f</span>)]]<span style="color:red">❤[[User talk:Koavf|T]]☮[[Special:Contributions/Koavf|C]]☺[[Special:Emailuser/Koavf|M]]☯</span> 14:45, 21 June 2026 (UTC) == Restarted Wikipedias == I have restarted The Nauruan and Cree (Moose Cree) Wikipedias but i dont speak it so please if someone can atleast speak some basic versions of those languages can they please help. And i am going to do daily checks so that i should be able to catch vandals [[User:Icantthinkofausername12345|Icantthinkofausername12345]] ([[User talk:Icantthinkofausername12345|talk]]) 15:56, 25 June 2026 (UTC) 4pzcqq5komp3571rsfeld6bypsv3t5t 7226318 7225918 2026-06-26T06:00:50Z Amire80 370 /* Restarted Wikipedias */ Reply 7226318 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ <div style="text-align: center;">Note: Cross-wiki mass messages are posted to [[Incubator:Wikimedia news]]</div> :''<small>[[#toc|Jump to Table of Contents]]</small>'' {{Incubator:Community Portal/template}} {{Autoarchive resolved section | age = 3 | archive = 'Incubator:Community Portal/Archive/((year)) | show = yes | timeout = 31 }} __TOC__ == Page removal == What exactly are the admins trying to achieve by this new deletion drive? Has there been a change in objectives of Incubator? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 11:50, 24 May 2026 (UTC) :@[[User:Lee|Lee]] What deletion drive? Could you further explain? &mdash; [[User:Iohanen|<b>Garcez</b>]] ([[User talk:Iohanen|talk]]) 02:02, 5 June 2026 (UTC) ::I see that some of the redirects were deleted with the comment "Unnecessary redirect", without changing the pages that refer it. Furthermore a lot of empty categories were deleted that were created for future content. The first is a little worrying because I saw somewhere on the deletion guidelines that says should not happen. The second is acceptable for an active wiki; but for Incubator? Unless of cause the idea of having the Incubator has changed, I guess. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 02:16, 5 June 2026 (UTC) :::What's the problem with deleting empty categories? Categories are supposed to be for current content, not future content. [[User:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[User talk:Amire80|talk]]) 03:36, 5 June 2026 (UTC) == [[Wn/www]] == As known, [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|Wikinews is closed]]. Placing the notice that a new wiki will be created is separate code is no longer needed. So, I don’t think the notice is still needed to place here. [[Special:Contributions/&#126;2026-33835-37|&#126;2026-33835-37]] ([[User talk:&#126;2026-33835-37|talk]]) 13:33, 8 June 2026 (UTC) :I have [https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Template%3AOther-projects-footer&diff=7204467&oldid=4034521 removed Wikinews from the template]. ―[[User:Koavf|Justin (<span style="color:grey">ko'''a'''<span style="color:black">v</span>f</span>)]]<span style="color:red">❤[[User talk:Koavf|T]]☮[[Special:Contributions/Koavf|C]]☺[[Special:Emailuser/Koavf|M]]☯</span> 16:08, 8 June 2026 (UTC) == Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki == Hello community, The Wikimedia Foundation has provided [[wmf:Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|a single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish Wikipedias and other wikis and we will deploy to your wiki soon. Please [[m:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on [[m:Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|the talk page]]. –– [[User:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[User talk:STei (WMF)|talk]]) 17:35, 9 June 2026 (UTC) == June 2026 Wikimedia Café meetups regarding the English Wikipedia Editor Reflections project == <div class="border-box" style="background-color: var(--background-color-warning-subtle, #f8eaba); max-width: 875px; padding: 5px; border: 1px solid black; margin: 5px; color: var(--clr-dark)"> <div class="box" style="float:left; padding-top: 10px; padding-right: 10px; padding-left: 10px; padding-bottom: 10px;">[[File:Wikimedia Café logo in plain SVG format.svg|60px|alt=The logo for the Wikimedia Café]]</div> Hello! There will be two '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9 Wikimedia Café]''' discussion opportunities during the last weekend of June. Both sessions will focus on the [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Editor_reflections English Wikipedia Editor Reflections project]. The featured guest in the Café will be [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Clovermoss User:Clovermoss]. Participants may attend either or both sessions. #'''27 June 2026 15:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1782572400 timestamp converter]), at a time friendly to the Americas, Africa, and Europe #'''28 June 2026 03:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1782615600 timestamp converter]), at a time friendly to Asia and the Pacific Please see the Café page for more information, including [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9#How_to_attend_the_session how to register]! <br /> [[File:Buntstifte Eberhard Faber crop 64h.jpg|860px|alt=cropped image of colored pencils]]</div> [[User:Pine|Pine]] ([[User talk:Pine|talk]]) 03:58, 15 June 2026 (UTC) == What's the certain minimum activity level required to get a wikipedia language edition approved == Currently there are some work going on in the [[Wp/mrg]], I would like to know some more info about the requirements and suggestion on how to make the project successful. Thanks -- [[User:Abhinab Pegu|Abhinab Pegu]] ([[User talk:Abhinab Pegu|talk]]) 13:43, 21 June 2026 (UTC) :While Incubator hosts these projects and allows for some level of coordination, ultimately, decisions about a new wiki being approved are the [[:m:Language committee|language committee]], who have a [[:m:Requests for new languages|requests process]]. If you think that mrg.wp is mature enough and conforms to the [[:m:Language proposal policy|proposal policy]], then you can propose that it graduates from Incubator. ―[[User:Koavf|Justin (<span style="color:grey">ko'''a'''<span style="color:black">v</span>f</span>)]]<span style="color:red">❤[[User talk:Koavf|T]]☮[[Special:Contributions/Koavf|C]]☺[[Special:Emailuser/Koavf|M]]☯</span> 14:45, 21 June 2026 (UTC) == Restarted Wikipedias == I have restarted The Nauruan and Cree (Moose Cree) Wikipedias but i dont speak it so please if someone can atleast speak some basic versions of those languages can they please help. And i am going to do daily checks so that i should be able to catch vandals [[User:Icantthinkofausername12345|Icantthinkofausername12345]] ([[User talk:Icantthinkofausername12345|talk]]) 15:56, 25 June 2026 (UTC) :If you don't speak those languages, don't restart those Wikipedias. It's literally the first thing written in the [[Help:Manual|manual]]. [[User:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[User talk:Amire80|talk]]) 06:00, 26 June 2026 (UTC) rwljh0ps1tz6p0uqn4j6ovv1r901fel 4 2908 7226103 7198720 2026-06-25T20:14:13Z ~2026-36686-00 2690515 Temporary technical sandbox initialization 7226103 wikitext text/x-wiki Rimozione di contenuto di prova trasferito altrove == Biografia == Mari Merenda, il cui nome completo è Mariana Merenda, inizia il suo percorso musicale all'età di quattro anni quando comincia a studiare pianoforte, chitarra e canto.<ref name="unibescultural">[https://unibescultural.org.br/programacao/bate-papo-nos-bastidores-da-musica-mulheres-processos-e-producao-com-mari-merenda-e-mediacao-de-tabata-zeronian/«Nos Bastidores da Música: Mulheres, Processos e Produção, com Mari Merenda»], ''unibescultural'', URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2013, partecipa al segmento ''Jovens Talentos'' del ''Programa Raul Gil''.<ref name="Programa Raul Gil">[https://tv.sbt.com.br/programas/auditorio/raul-gil«Programa Raul Gil»], ''sbt tv'', 19 dicembre 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref><ref>[https://gamarevista.uol.com.br/pessoas/quem-estamos-seguindo/marimerenda/ «Mari Merenda»], ''Gama Revista'', 21 marzo 2022. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Durante la [[pandemia di COVID-19]], nel 2021, impara a suonare l'[[:en:Kashaka|asalato]], strumento a percussione di origine africana composto da due piccole zucche riempite di semi. All'età di 24 anni i video in cui canta e si esibisce con l'asalato diventano virali sui social media; la notorietà online le vale la partecipazione a un programma televisivo su [[TV Globo]] e al [[Rock in Rio]]. Nel dicembre 2023 si esibisce alla 35ª [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]].<ref>[https://bienal.org.br/en/agenda/varanda-bienal-mari-merenda/ «Varanda Bienal São Paulo– Mari Merenda»], ''Bienal de São Paulo'', 7 dicembre 2023. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2024 intraprende il suo primo tour europeo, toccando Portogallo, Spagna e Francia;<ref name="fundacionantonioperez">[https://fundacionantonioperez.com/la-fap-acoge-un-concierto-de-la-cantante-brasilena-mari-merenda/ «La FAP acoge un concierto de la cantante brasileña Mari Merenda»], ''Fundación Antonio Pérez'', 12 gennaio 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> le canzoni nate durante quel viaggio confluiscono nell'EP ''Reverbero'' (2025). Il tour viene riproposto l'anno successivo con l'inserimento di [[Berlino]] tra le tappe.<ref name="deutschlandbrasilien">[https://deutschland-brasilien.org/veranstaltung/berlin-konzert-gilsons/ «Berlin Konzert – Gilsons»], ''Deutschland-Brasilien'', 4 maggio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Collabora con il [[Pernambuco|pernambucano]] Pablo Moura, che valorizza la fisarmonica (sanfona) nella tradizione strumentale nordestina ([[baião]], [[forró]], [[frevo]]).<ref>[https://vejasp.abril.com.br/coluna/tudo-de-som/mari-merenda-show-casa-de-francisca-reverbero/ «Mari Merenda apresenta o EP ‘Reverbero’ na Casa de Francisca»], ''Veja São Paulo'', 1 agosto 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2025 si esibisce nei centri culturali del Comune di San Paolo,<ref name="sampanews">[https://sampanews.sp.gov.br/web/cultura/w/show-de-mari-merenda-%C3%BAltima-semana-do-2025-em-cena-e-especial-de-natal-confira-programa%C3%A7%C3%A3o-nos-espa%C3%A7os-culturais «Centro Cultural Show de Mari Merenda»], ''Sampa News'', 15 dicembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> al ''III Festival da Palavra'' di [[Curitiba]]<ref name="curitiba">[https://www.curitiba.pr.gov.br/noticias/ja-ouviu-o-som-de-um-asalato-mari-merenda-influenciadora-musical-apresenta-o-instrumento-em-show-no-festival-da-palavra/79333 «Já ouviu o som de um asalato? Mari Merenda apresenta o instrumento no Festival da Palavra»], ''Prefeitura de Curitiba'', 12 settembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> e le sue musiche vengono trasmesse da [[Rádio Senado]], la radio istituzionale del [[Senato federale del Brasile]].<ref>[https://www12.senado.leg.br/radio/1/somtemporaneo/2025/05/07/somtemporaneo-com-rei-lacoste-paige-victor-cali-mari-merenda-e-mais «Som Temporâneo con Mari Merenda»], ''Rádio Senado'', 19 febbraio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> == Stile musicale == La musica di Mari Merenda fonde la [[Música popular brasileira|Música popular brasileira]] contemporanea, il [[pop]] e l'[[rhythm and blues|R&B]] con ritmi brasiliani tradizionali come il [[forró]] e il [[coco (musica)|coco]], arricchiti da elementi di [[musica elettronica|musica elettronica]]. Nei suoi concerti suona dal vivo il pianoforte e l'asalato, costruendo arrangiamenti in tempo reale tramite [[Live looping|loop pedal]].<ref name="sampanews"/> == Metodo didattico == A scopo didattico, ha sviluppato un metodo di notazione musicale, tramite simboli che integrano tecnica e ritmo per lo studio e la pratica dell'asalato.<ref name="curitiba"/> == Discografia == === Album in studio === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Etichetta |- | 2022 || ''Crônica'' || Autoprodotto |} === Extended play === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2014 || ''Mari Merenda'' || Release digitale autoprodotta |- | 2025 || ''Reverbero'' || Autoprodotto |} === Singoli === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2022 || ''Feira De Mangaio'' || Collaborazione con The Kiffness |- | 2023 || ''Veneno'' || Collaborazione con SOFI TUKKER & Sophia Ardessore |- | 2025 || ''Fofocaiada'' || Collaborazione con Pablo Moura |- | 2025 || ''Bote no Lugar'' || Collaborazione con Guegué Medeiros |- |} == Note == <references /> == Voci correlate == * [[Rock in Rio]] * [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]] * [[Música popular brasileira]] * [[Forró]] * [[Frevo]] * [[Asalato]] == Collegamenti esterni == * [https://www.marimerenda.com Sito ufficiale] * [https://www.youtube.com/c/marimerenda Canale YouTube ufficiale] * [https://www.discogs.com/artist/14879124-Mari-Merenda Discogs] * [https://open.spotify.com/artist/07FaEsHIaVZAFFHvNElpbQ Spotify] [[Categoria:Cantanti brasiliani]] [[Categoria:Cantautori brasiliani]] [[Categoria:Polistrumentisti brasiliani]] [[Categoria:Nati nel 1998]] [[Categoria:Nati il 17 gennaio]] [[Categoria:Nati a San Paolo]] <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> tq31vtqsd2ixpwk9u2ldqii0kxfcquj 7226104 7226103 2026-06-25T20:15:23Z ~2026-36781-18 2690516 Temporary technical sandbox initialization 7226104 wikitext text/x-wiki Rimozione di contenuto di prova trasferito altrove == Biografia == Mari Merenda, il cui nome completo è Mariana Merenda, inizia il suo percorso musicale all'età di quattro anni quando comincia a studiare pianoforte, chitarra e canto.<ref name="unibescultural">[https://unibescultural.org.br/programacao/bate-papo-nos-bastidores-da-musica-mulheres-processos-e-producao-com-mari-merenda-e-mediacao-de-tabata-zeronian/«Nos Bastidores da Música: Mulheres, Processos e Produção, com Mari Merenda»], ''unibescultural'', URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2013, partecipa al segmento ''Jovens Talentos'' del ''Programa Raul Gil''.<ref name="Programa Raul Gil">[https://tv.sbt.com.br/programas/auditorio/raul-gil«Programa Raul Gil»], ''sbt tv'', 19 dicembre 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref><ref>[https://gamarevista.uol.com.br/pessoas/quem-estamos-seguindo/marimerenda/ «Mari Merenda»], ''Gama Revista'', 21 marzo 2022. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Durante la [[pandemia di COVID-19]], nel 2021, impara a suonare l'[[:en:Kashaka|asalato]], strumento a percussione di origine africana composto da due piccole zucche riempite di semi. All'età di 24 anni i video in cui canta e si esibisce con l'asalato diventano virali sui social media; la notorietà online le vale la partecipazione a un programma televisivo su [[TV Globo]] e al [[Rock in Rio]]. Nel dicembre 2023 si esibisce alla 35ª [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]].<ref>[https://bienal.org.br/en/agenda/varanda-bienal-mari-merenda/ «Varanda Bienal São Paulo– Mari Merenda»], ''Bienal de São Paulo'', 7 dicembre 2023. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2024 intraprende il suo primo tour europeo, toccando Portogallo, Spagna e Francia;<ref name="fundacionantonioperez">[https://fundacionantonioperez.com/la-fap-acoge-un-concierto-de-la-cantante-brasilena-mari-merenda/ «La FAP acoge un concierto de la cantante brasileña Mari Merenda»], ''Fundación Antonio Pérez'', 12 gennaio 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> le canzoni nate durante quel viaggio confluiscono nell'EP ''Reverbero'' (2025). Il tour viene riproposto l'anno successivo con l'inserimento di [[Berlino]] tra le tappe.<ref name="deutschlandbrasilien">[https://deutschland-brasilien.org/veranstaltung/berlin-konzert-gilsons/ «Berlin Konzert – Gilsons»], ''Deutschland-Brasilien'', 4 maggio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Collabora con il [[Pernambuco|pernambucano]] Pablo Moura, che valorizza la fisarmonica (sanfona) nella tradizione strumentale nordestina ([[baião]], [[forró]], [[frevo]]).<ref>[https://vejasp.abril.com.br/coluna/tudo-de-som/mari-merenda-show-casa-de-francisca-reverbero/ «Mari Merenda apresenta o EP ‘Reverbero’ na Casa de Francisca»], ''Veja São Paulo'', 1 agosto 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2025 si esibisce nei centri culturali del Comune di San Paolo,<ref name="sampanews">[https://sampanews.sp.gov.br/web/cultura/w/show-de-mari-merenda-%C3%BAltima-semana-do-2025-em-cena-e-especial-de-natal-confira-programa%C3%A7%C3%A3o-nos-espa%C3%A7os-culturais «Centro Cultural Show de Mari Merenda»], ''Sampa News'', 15 dicembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> al ''III Festival da Palavra'' di [[Curitiba]]<ref name="curitiba">[https://www.curitiba.pr.gov.br/noticias/ja-ouviu-o-som-de-um-asalato-mari-merenda-influenciadora-musical-apresenta-o-instrumento-em-show-no-festival-da-palavra/79333 «Já ouviu o som de um asalato? Mari Merenda apresenta o instrumento no Festival da Palavra»], ''Prefeitura de Curitiba'', 12 settembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> e le sue musiche vengono trasmesse da [[Rádio Senado]], la radio istituzionale del [[Senato federale del Brasile]].<ref>[https://www12.senado.leg.br/radio/1/somtemporaneo/2025/05/07/somtemporaneo-com-rei-lacoste-paige-victor-cali-mari-merenda-e-mais «Som Temporâneo con Mari Merenda»], ''Rádio Senado'', 19 febbraio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> == Stile musicale == La musica di Mari Merenda fonde la [[Música popular brasileira|Música popular brasileira]] contemporanea, il [[pop]] e l'[[rhythm and blues|R&B]] con ritmi brasiliani tradizionali come il [[forró]] e il [[coco (musica)|coco]], arricchiti da elementi di [[musica elettronica|musica elettronica]]. Nei suoi concerti suona dal vivo il pianoforte e l'asalato, costruendo arrangiamenti in tempo reale tramite [[Live looping|loop pedal]].<ref name="sampanews"/> == Metodo didattico == A scopo didattico, ha sviluppato un metodo di notazione musicale, tramite simboli che integrano tecnica e ritmo per lo studio e la pratica dell'asalato.<ref name="curitiba"/> == Discografia == === Album in studio === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Etichetta |- | 2022 || ''Crônica'' || Autoprodotto |} === Extended play === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2014 || ''Mari Merenda'' || Release digitale autoprodotta |- | 2025 || ''Reverbero'' || Autoprodotto |} === Singoli === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2022 || ''Feira De Mangaio'' || Collaborazione con The Kiffness |- | 2023 || ''Veneno'' || Collaborazione con SOFI TUKKER & Sophia Ardessore |- | 2025 || ''Fofocaiada'' || Collaborazione con Pablo Moura |- | 2025 || ''Bote no Lugar'' || Collaborazione con Guegué Medeiros |- |} == Note == <references /> == Voci correlate == * [[Rock in Rio]] * [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]] * [[Música popular brasileira]] * [[Forró]] * [[Frevo]] * [[Asalato]] == Collegamenti esterni == * [https://www.marimerenda.com Sito ufficiale] * [https://www.youtube.com/c/marimerenda Canale YouTube ufficiale] * [https://www.discogs.com/artist/14879124-Mari-Merenda Discogs] * [https://open.spotify.com/artist/07FaEsHIaVZAFFHvNElpbQ Spotify] [[Categoria:Cantanti brasiliani]] [[Categoria:Cantautori brasiliani]] [[Categoria:Polistrumentisti brasiliani]] [[Categoria:Nati nel 1998]] [[Categoria:Nati il 17 gennaio]] [[Categoria:Nati a San Paolo]] <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> f1avhh4rg4qnraj9oa01ueepzxunjhp 7226105 7226104 2026-06-25T20:16:23Z ~2026-36722-50 2690517 Temporary technical sandbox initialization 7226105 wikitext text/x-wiki Rimozione di contenuto di prova trasferito altrove == Biografia == Mari Merenda, il cui nome completo è Mariana Merenda, inizia il suo percorso musicale all'età di quattro anni quando comincia a studiare pianoforte, chitarra e canto.<ref name="unibescultural">[https://unibescultural.org.br/programacao/bate-papo-nos-bastidores-da-musica-mulheres-processos-e-producao-com-mari-merenda-e-mediacao-de-tabata-zeronian/«Nos Bastidores da Música: Mulheres, Processos e Produção, com Mari Merenda»], ''unibescultural'', URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2013, partecipa al segmento ''Jovens Talentos'' del ''Programa Raul Gil''.<ref name="Programa Raul Gil">[https://tv.sbt.com.br/programas/auditorio/raul-gil«Programa Raul Gil»], ''sbt tv'', 19 dicembre 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref><ref>[https://gamarevista.uol.com.br/pessoas/quem-estamos-seguindo/marimerenda/ «Mari Merenda»], ''Gama Revista'', 21 marzo 2022. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Durante la [[pandemia di COVID-19]], nel 2021, impara a suonare l'[[:en:Kashaka|asalato]], strumento a percussione di origine africana composto da due piccole zucche riempite di semi. All'età di 24 anni i video in cui canta e si esibisce con l'asalato diventano virali sui social media; la notorietà online le vale la partecipazione a un programma televisivo su [[TV Globo]] e al [[Rock in Rio]]. Nel dicembre 2023 si esibisce alla 35ª [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]].<ref>[https://bienal.org.br/en/agenda/varanda-bienal-mari-merenda/ «Varanda Bienal São Paulo– Mari Merenda»], ''Bienal de São Paulo'', 7 dicembre 2023. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2024 intraprende il suo primo tour europeo, toccando Portogallo, Spagna e Francia;<ref name="fundacionantonioperez">[https://fundacionantonioperez.com/la-fap-acoge-un-concierto-de-la-cantante-brasilena-mari-merenda/ «La FAP acoge un concierto de la cantante brasileña Mari Merenda»], ''Fundación Antonio Pérez'', 12 gennaio 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> le canzoni nate durante quel viaggio confluiscono nell'EP ''Reverbero'' (2025). Il tour viene riproposto l'anno successivo con l'inserimento di [[Berlino]] tra le tappe.<ref name="deutschlandbrasilien">[https://deutschland-brasilien.org/veranstaltung/berlin-konzert-gilsons/ «Berlin Konzert – Gilsons»], ''Deutschland-Brasilien'', 4 maggio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Collabora con il [[Pernambuco|pernambucano]] Pablo Moura, che valorizza la fisarmonica (sanfona) nella tradizione strumentale nordestina ([[baião]], [[forró]], [[frevo]]).<ref>[https://vejasp.abril.com.br/coluna/tudo-de-som/mari-merenda-show-casa-de-francisca-reverbero/ «Mari Merenda apresenta o EP ‘Reverbero’ na Casa de Francisca»], ''Veja São Paulo'', 1 agosto 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2025 si esibisce nei centri culturali del Comune di San Paolo,<ref name="sampanews">[https://sampanews.sp.gov.br/web/cultura/w/show-de-mari-merenda-%C3%BAltima-semana-do-2025-em-cena-e-especial-de-natal-confira-programa%C3%A7%C3%A3o-nos-espa%C3%A7os-culturais «Centro Cultural Show de Mari Merenda»], ''Sampa News'', 15 dicembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> al ''III Festival da Palavra'' di [[Curitiba]]<ref name="curitiba">[https://www.curitiba.pr.gov.br/noticias/ja-ouviu-o-som-de-um-asalato-mari-merenda-influenciadora-musical-apresenta-o-instrumento-em-show-no-festival-da-palavra/79333 «Já ouviu o som de um asalato? Mari Merenda apresenta o instrumento no Festival da Palavra»], ''Prefeitura de Curitiba'', 12 settembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> e le sue musiche vengono trasmesse da [[Rádio Senado]], la radio istituzionale del [[Senato federale del Brasile]].<ref>[https://www12.senado.leg.br/radio/1/somtemporaneo/2025/05/07/somtemporaneo-com-rei-lacoste-paige-victor-cali-mari-merenda-e-mais «Som Temporâneo con Mari Merenda»], ''Rádio Senado'', 19 febbraio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> == Stile musicale == La musica di Mari Merenda fonde la [[Música popular brasileira|Música popular brasileira]] contemporanea, il [[pop]] e l'[[rhythm and blues|R&B]] con ritmi brasiliani tradizionali come il [[forró]] e il [[coco (musica)|coco]], arricchiti da elementi di [[musica elettronica|musica elettronica]]. Nei suoi concerti suona dal vivo il pianoforte e l'asalato, costruendo arrangiamenti in tempo reale tramite [[Live looping|loop pedal]].<ref name="sampanews"/> == Metodo didattico == A scopo didattico, ha sviluppato un metodo di notazione musicale, tramite simboli che integrano tecnica e ritmo per lo studio e la pratica dell'asalato.<ref name="curitiba"/> == Discografia == === Album in studio === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Etichetta |- | 2022 || ''Crônica'' || Autoprodotto |} === Extended play === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2014 || ''Mari Merenda'' || Release digitale autoprodotta |- | 2025 || ''Reverbero'' || Autoprodotto |} === Singoli === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2022 || ''Feira De Mangaio'' || Collaborazione con The Kiffness |- | 2023 || ''Veneno'' || Collaborazione con SOFI TUKKER & Sophia Ardessore |- | 2025 || ''Fofocaiada'' || Collaborazione con Pablo Moura |- | 2025 || ''Bote no Lugar'' || Collaborazione con Guegué Medeiros |- |} == Note == <references /> == Voci correlate == * [[Rock in Rio]] * [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]] * [[Música popular brasileira]] * [[Forró]] * [[Frevo]] * [[Asalato]] == Collegamenti esterni == * [https://www.marimerenda.com Sito ufficiale] * [https://www.youtube.com/c/marimerenda Canale YouTube ufficiale] * [https://www.discogs.com/artist/14879124-Mari-Merenda Discogs] * [https://open.spotify.com/artist/07FaEsHIaVZAFFHvNElpbQ Spotify] [[Categoria:Cantanti brasiliani]] [[Categoria:Cantautori brasiliani]] [[Categoria:Polistrumentisti brasiliani]] [[Categoria:Nati nel 1998]] [[Categoria:Nati il 17 gennaio]] [[Categoria:Nati a San Paolo]] <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> 6h9757db51q2kyouxnrcp1q0uu1qnsw 7226107 7226105 2026-06-25T20:18:46Z ~2026-36920-78 2690518 temp 7226107 wikitext text/x-wiki Rimozione di contenuto di prova trasferito altrove == Biografia == Mari Merenda, il cui nome completo è Mariana Merenda, inizia il suo percorso musicale all'età di quattro anni quando comincia a studiare pianoforte, chitarra e canto.<ref name="unibescultural">[https://unibescultural.org.br/programacao/bate-papo-nos-bastidores-da-musica-mulheres-processos-e-producao-com-mari-merenda-e-mediacao-de-tabata-zeronian/«Nos Bastidores da Música: Mulheres, Processos e Produção, com Mari Merenda»], ''unibescultural'', URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2013, partecipa al segmento ''Jovens Talentos'' del ''Programa Raul Gil''.<ref name="Programa Raul Gil">[https://tv.sbt.com.br/programas/auditorio/raul-gil«Programa Raul Gil»], ''sbt tv'', 19 dicembre 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref><ref>[https://gamarevista.uol.com.br/pessoas/quem-estamos-seguindo/marimerenda/ «Mari Merenda»], ''Gama Revista'', 21 marzo 2022. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Durante la [[pandemia di COVID-19]], nel 2021, impara a suonare l'[[:en:Kashaka|asalato]], strumento a percussione di origine africana composto da due piccole zucche riempite di semi. All'età di 24 anni i video in cui canta e si esibisce con l'asalato diventano virali sui social media; la notorietà online le vale la partecipazione a un programma televisivo su [[TV Globo]] e al [[Rock in Rio]]. Nel dicembre 2023 si esibisce alla 35ª [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]].<ref>[https://bienal.org.br/en/agenda/varanda-bienal-mari-merenda/ «Varanda Bienal São Paulo– Mari Merenda»], ''Bienal de São Paulo'', 7 dicembre 2023. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2024 intraprende il suo primo tour europeo, toccando Portogallo, Spagna e Francia;<ref name="fundacionantonioperez">[https://fundacionantonioperez.com/la-fap-acoge-un-concierto-de-la-cantante-brasilena-mari-merenda/ «La FAP acoge un concierto de la cantante brasileña Mari Merenda»], ''Fundación Antonio Pérez'', 12 gennaio 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> le canzoni nate durante quel viaggio confluiscono nell'EP ''Reverbero'' (2025). Il tour viene riproposto l'anno successivo con l'inserimento di [[Berlino]] tra le tappe.<ref name="deutschlandbrasilien">[https://deutschland-brasilien.org/veranstaltung/berlin-konzert-gilsons/ «Berlin Konzert – Gilsons»], ''Deutschland-Brasilien'', 4 maggio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Collabora con il [[Pernambuco|pernambucano]] Pablo Moura, che valorizza la fisarmonica (sanfona) nella tradizione strumentale nordestina ([[baião]], [[forró]], [[frevo]]).<ref>[https://vejasp.abril.com.br/coluna/tudo-de-som/mari-merenda-show-casa-de-francisca-reverbero/ «Mari Merenda apresenta o EP ‘Reverbero’ na Casa de Francisca»], ''Veja São Paulo'', 1 agosto 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2025 si esibisce nei centri culturali del Comune di San Paolo,<ref name="sampanews">[https://sampanews.sp.gov.br/web/cultura/w/show-de-mari-merenda-%C3%BAltima-semana-do-2025-em-cena-e-especial-de-natal-confira-programa%C3%A7%C3%A3o-nos-espa%C3%A7os-culturais «Centro Cultural Show de Mari Merenda»], ''Sampa News'', 15 dicembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> al ''III Festival da Palavra'' di [[Curitiba]]<ref name="curitiba">[https://www.curitiba.pr.gov.br/noticias/ja-ouviu-o-som-de-um-asalato-mari-merenda-influenciadora-musical-apresenta-o-instrumento-em-show-no-festival-da-palavra/79333 «Já ouviu o som de um asalato? Mari Merenda apresenta o instrumento no Festival da Palavra»], ''Prefeitura de Curitiba'', 12 settembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> e le sue musiche vengono trasmesse da [[Rádio Senado]], la radio istituzionale del [[Senato federale del Brasile]].<ref>[https://www12.senado.leg.br/radio/1/somtemporaneo/2025/05/07/somtemporaneo-com-rei-lacoste-paige-victor-cali-mari-merenda-e-mais «Som Temporâneo con Mari Merenda»], ''Rádio Senado'', 19 febbraio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> == Stile musicale == La musica di Mari Merenda fonde la [[Música popular brasileira|Música popular brasileira]] contemporanea, il [[pop]] e l'[[rhythm and blues|R&B]] con ritmi brasiliani tradizionali come il [[forró]] e il [[coco (musica)|coco]], arricchiti da elementi di [[musica elettronica|musica elettronica]]. Nei suoi concerti suona dal vivo il pianoforte e l'asalato, costruendo arrangiamenti in tempo reale tramite [[Live looping|loop pedal]].<ref name="sampanews"/> == Metodo didattico == A scopo didattico, ha sviluppato un metodo di notazione musicale, tramite simboli che integrano tecnica e ritmo per lo studio e la pratica dell'asalato.<ref name="curitiba"/> == Discografia == === Album in studio === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Etichetta |- | 2022 || ''Crônica'' || Autoprodotto |} === Extended play === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2014 || ''Mari Merenda'' || Release digitale autoprodotta |- | 2025 || ''Reverbero'' || Autoprodotto |} === Singoli === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2022 || ''Feira De Mangaio'' || Collaborazione con The Kiffness |- | 2023 || ''Veneno'' || Collaborazione con SOFI TUKKER & Sophia Ardessore |- | 2025 || ''Fofocaiada'' || Collaborazione con Pablo Moura |- | 2025 || ''Bote no Lugar'' || Collaborazione con Guegué Medeiros |- |} == Note == <references /> == Voci correlate == * [[Rock in Rio]] * [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]] * [[Música popular brasileira]] * [[Forró]] * [[Frevo]] * [[Asalato]] == Collegamenti esterni == * [https://www.marimerenda.com Sito ufficiale] * [https://www.youtube.com/c/marimerenda Canale YouTube ufficiale] * [https://www.discogs.com/artist/14879124-Mari-Merenda Discogs] * [https://open.spotify.com/artist/07FaEsHIaVZAFFHvNElpbQ Spotify] [[Categoria:Cantanti brasiliani]] [[Categoria:Cantautori brasiliani]] [[Categoria:Polistrumentisti brasiliani]] [[Categoria:Nati nel 1998]] [[Categoria:Nati il 17 gennaio]] [[Categoria:Nati a San Paolo]] <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- temp --> tvj7y4y0khtze4x0lrh2xfvri4kskqu 7226108 7226107 2026-06-25T20:19:55Z ~2026-36837-69 2690520 Temporary technical sandbox initialization 7226108 wikitext text/x-wiki Rimozione di contenuto di prova trasferito altrove == Biografia == Mari Merenda, il cui nome completo è Mariana Merenda, inizia il suo percorso musicale all'età di quattro anni quando comincia a studiare pianoforte, chitarra e canto.<ref name="unibescultural">[https://unibescultural.org.br/programacao/bate-papo-nos-bastidores-da-musica-mulheres-processos-e-producao-com-mari-merenda-e-mediacao-de-tabata-zeronian/«Nos Bastidores da Música: Mulheres, Processos e Produção, com Mari Merenda»], ''unibescultural'', URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2013, partecipa al segmento ''Jovens Talentos'' del ''Programa Raul Gil''.<ref name="Programa Raul Gil">[https://tv.sbt.com.br/programas/auditorio/raul-gil«Programa Raul Gil»], ''sbt tv'', 19 dicembre 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref><ref>[https://gamarevista.uol.com.br/pessoas/quem-estamos-seguindo/marimerenda/ «Mari Merenda»], ''Gama Revista'', 21 marzo 2022. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Durante la [[pandemia di COVID-19]], nel 2021, impara a suonare l'[[:en:Kashaka|asalato]], strumento a percussione di origine africana composto da due piccole zucche riempite di semi. All'età di 24 anni i video in cui canta e si esibisce con l'asalato diventano virali sui social media; la notorietà online le vale la partecipazione a un programma televisivo su [[TV Globo]] e al [[Rock in Rio]]. Nel dicembre 2023 si esibisce alla 35ª [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]].<ref>[https://bienal.org.br/en/agenda/varanda-bienal-mari-merenda/ «Varanda Bienal São Paulo– Mari Merenda»], ''Bienal de São Paulo'', 7 dicembre 2023. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2024 intraprende il suo primo tour europeo, toccando Portogallo, Spagna e Francia;<ref name="fundacionantonioperez">[https://fundacionantonioperez.com/la-fap-acoge-un-concierto-de-la-cantante-brasilena-mari-merenda/ «La FAP acoge un concierto de la cantante brasileña Mari Merenda»], ''Fundación Antonio Pérez'', 12 gennaio 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> le canzoni nate durante quel viaggio confluiscono nell'EP ''Reverbero'' (2025). Il tour viene riproposto l'anno successivo con l'inserimento di [[Berlino]] tra le tappe.<ref name="deutschlandbrasilien">[https://deutschland-brasilien.org/veranstaltung/berlin-konzert-gilsons/ «Berlin Konzert – Gilsons»], ''Deutschland-Brasilien'', 4 maggio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Collabora con il [[Pernambuco|pernambucano]] Pablo Moura, che valorizza la fisarmonica (sanfona) nella tradizione strumentale nordestina ([[baião]], [[forró]], [[frevo]]).<ref>[https://vejasp.abril.com.br/coluna/tudo-de-som/mari-merenda-show-casa-de-francisca-reverbero/ «Mari Merenda apresenta o EP ‘Reverbero’ na Casa de Francisca»], ''Veja São Paulo'', 1 agosto 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2025 si esibisce nei centri culturali del Comune di San Paolo,<ref name="sampanews">[https://sampanews.sp.gov.br/web/cultura/w/show-de-mari-merenda-%C3%BAltima-semana-do-2025-em-cena-e-especial-de-natal-confira-programa%C3%A7%C3%A3o-nos-espa%C3%A7os-culturais «Centro Cultural Show de Mari Merenda»], ''Sampa News'', 15 dicembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> al ''III Festival da Palavra'' di [[Curitiba]]<ref name="curitiba">[https://www.curitiba.pr.gov.br/noticias/ja-ouviu-o-som-de-um-asalato-mari-merenda-influenciadora-musical-apresenta-o-instrumento-em-show-no-festival-da-palavra/79333 «Já ouviu o som de um asalato? Mari Merenda apresenta o instrumento no Festival da Palavra»], ''Prefeitura de Curitiba'', 12 settembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> e le sue musiche vengono trasmesse da [[Rádio Senado]], la radio istituzionale del [[Senato federale del Brasile]].<ref>[https://www12.senado.leg.br/radio/1/somtemporaneo/2025/05/07/somtemporaneo-com-rei-lacoste-paige-victor-cali-mari-merenda-e-mais «Som Temporâneo con Mari Merenda»], ''Rádio Senado'', 19 febbraio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> == Stile musicale == La musica di Mari Merenda fonde la [[Música popular brasileira|Música popular brasileira]] contemporanea, il [[pop]] e l'[[rhythm and blues|R&B]] con ritmi brasiliani tradizionali come il [[forró]] e il [[coco (musica)|coco]], arricchiti da elementi di [[musica elettronica|musica elettronica]]. Nei suoi concerti suona dal vivo il pianoforte e l'asalato, costruendo arrangiamenti in tempo reale tramite [[Live looping|loop pedal]].<ref name="sampanews"/> == Metodo didattico == A scopo didattico, ha sviluppato un metodo di notazione musicale, tramite simboli che integrano tecnica e ritmo per lo studio e la pratica dell'asalato.<ref name="curitiba"/> == Discografia == === Album in studio === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Etichetta |- | 2022 || ''Crônica'' || Autoprodotto |} === Extended play === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2014 || ''Mari Merenda'' || Release digitale autoprodotta |- | 2025 || ''Reverbero'' || Autoprodotto |} === Singoli === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2022 || ''Feira De Mangaio'' || Collaborazione con The Kiffness |- | 2023 || ''Veneno'' || Collaborazione con SOFI TUKKER & Sophia Ardessore |- | 2025 || ''Fofocaiada'' || Collaborazione con Pablo Moura |- | 2025 || ''Bote no Lugar'' || Collaborazione con Guegué Medeiros |- |} == Note == <references /> == Voci correlate == * [[Rock in Rio]] * [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]] * [[Música popular brasileira]] * [[Forró]] * [[Frevo]] * [[Asalato]] == Collegamenti esterni == * [https://www.marimerenda.com Sito ufficiale] * [https://www.youtube.com/c/marimerenda Canale YouTube ufficiale] * [https://www.discogs.com/artist/14879124-Mari-Merenda Discogs] * [https://open.spotify.com/artist/07FaEsHIaVZAFFHvNElpbQ Spotify] [[Categoria:Cantanti brasiliani]] [[Categoria:Cantautori brasiliani]] [[Categoria:Polistrumentisti brasiliani]] [[Categoria:Nati nel 1998]] [[Categoria:Nati il 17 gennaio]] [[Categoria:Nati a San Paolo]] <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- temp --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> 2ug56svjrp0xza1f5cdpt8tz3qmvey0 7226109 7226108 2026-06-25T20:20:13Z ~2026-36803-16 2690521 t 7226109 wikitext text/x-wiki Rimozione di contenuto di prova trasferito altrove == Biografia == Mari Merenda, il cui nome completo è Mariana Merenda, inizia il suo percorso musicale all'età di quattro anni quando comincia a studiare pianoforte, chitarra e canto.<ref name="unibescultural">[https://unibescultural.org.br/programacao/bate-papo-nos-bastidores-da-musica-mulheres-processos-e-producao-com-mari-merenda-e-mediacao-de-tabata-zeronian/«Nos Bastidores da Música: Mulheres, Processos e Produção, com Mari Merenda»], ''unibescultural'', URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2013, partecipa al segmento ''Jovens Talentos'' del ''Programa Raul Gil''.<ref name="Programa Raul Gil">[https://tv.sbt.com.br/programas/auditorio/raul-gil«Programa Raul Gil»], ''sbt tv'', 19 dicembre 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref><ref>[https://gamarevista.uol.com.br/pessoas/quem-estamos-seguindo/marimerenda/ «Mari Merenda»], ''Gama Revista'', 21 marzo 2022. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Durante la [[pandemia di COVID-19]], nel 2021, impara a suonare l'[[:en:Kashaka|asalato]], strumento a percussione di origine africana composto da due piccole zucche riempite di semi. All'età di 24 anni i video in cui canta e si esibisce con l'asalato diventano virali sui social media; la notorietà online le vale la partecipazione a un programma televisivo su [[TV Globo]] e al [[Rock in Rio]]. Nel dicembre 2023 si esibisce alla 35ª [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]].<ref>[https://bienal.org.br/en/agenda/varanda-bienal-mari-merenda/ «Varanda Bienal São Paulo– Mari Merenda»], ''Bienal de São Paulo'', 7 dicembre 2023. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2024 intraprende il suo primo tour europeo, toccando Portogallo, Spagna e Francia;<ref name="fundacionantonioperez">[https://fundacionantonioperez.com/la-fap-acoge-un-concierto-de-la-cantante-brasilena-mari-merenda/ «La FAP acoge un concierto de la cantante brasileña Mari Merenda»], ''Fundación Antonio Pérez'', 12 gennaio 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> le canzoni nate durante quel viaggio confluiscono nell'EP ''Reverbero'' (2025). Il tour viene riproposto l'anno successivo con l'inserimento di [[Berlino]] tra le tappe.<ref name="deutschlandbrasilien">[https://deutschland-brasilien.org/veranstaltung/berlin-konzert-gilsons/ «Berlin Konzert – Gilsons»], ''Deutschland-Brasilien'', 4 maggio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Collabora con il [[Pernambuco|pernambucano]] Pablo Moura, che valorizza la fisarmonica (sanfona) nella tradizione strumentale nordestina ([[baião]], [[forró]], [[frevo]]).<ref>[https://vejasp.abril.com.br/coluna/tudo-de-som/mari-merenda-show-casa-de-francisca-reverbero/ «Mari Merenda apresenta o EP ‘Reverbero’ na Casa de Francisca»], ''Veja São Paulo'', 1 agosto 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2025 si esibisce nei centri culturali del Comune di San Paolo,<ref name="sampanews">[https://sampanews.sp.gov.br/web/cultura/w/show-de-mari-merenda-%C3%BAltima-semana-do-2025-em-cena-e-especial-de-natal-confira-programa%C3%A7%C3%A3o-nos-espa%C3%A7os-culturais «Centro Cultural Show de Mari Merenda»], ''Sampa News'', 15 dicembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> al ''III Festival da Palavra'' di [[Curitiba]]<ref name="curitiba">[https://www.curitiba.pr.gov.br/noticias/ja-ouviu-o-som-de-um-asalato-mari-merenda-influenciadora-musical-apresenta-o-instrumento-em-show-no-festival-da-palavra/79333 «Já ouviu o som de um asalato? Mari Merenda apresenta o instrumento no Festival da Palavra»], ''Prefeitura de Curitiba'', 12 settembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> e le sue musiche vengono trasmesse da [[Rádio Senado]], la radio istituzionale del [[Senato federale del Brasile]].<ref>[https://www12.senado.leg.br/radio/1/somtemporaneo/2025/05/07/somtemporaneo-com-rei-lacoste-paige-victor-cali-mari-merenda-e-mais «Som Temporâneo con Mari Merenda»], ''Rádio Senado'', 19 febbraio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> == Stile musicale == La musica di Mari Merenda fonde la [[Música popular brasileira|Música popular brasileira]] contemporanea, il [[pop]] e l'[[rhythm and blues|R&B]] con ritmi brasiliani tradizionali come il [[forró]] e il [[coco (musica)|coco]], arricchiti da elementi di [[musica elettronica|musica elettronica]]. Nei suoi concerti suona dal vivo il pianoforte e l'asalato, costruendo arrangiamenti in tempo reale tramite [[Live looping|loop pedal]].<ref name="sampanews"/> == Metodo didattico == A scopo didattico, ha sviluppato un metodo di notazione musicale, tramite simboli che integrano tecnica e ritmo per lo studio e la pratica dell'asalato.<ref name="curitiba"/> == Discografia == === Album in studio === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Etichetta |- | 2022 || ''Crônica'' || Autoprodotto |} === Extended play === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2014 || ''Mari Merenda'' || Release digitale autoprodotta |- | 2025 || ''Reverbero'' || Autoprodotto |} === Singoli === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2022 || ''Feira De Mangaio'' || Collaborazione con The Kiffness |- | 2023 || ''Veneno'' || Collaborazione con SOFI TUKKER & Sophia Ardessore |- | 2025 || ''Fofocaiada'' || Collaborazione con Pablo Moura |- | 2025 || ''Bote no Lugar'' || Collaborazione con Guegué Medeiros |- |} == Note == <references /> == Voci correlate == * [[Rock in Rio]] * [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]] * [[Música popular brasileira]] * [[Forró]] * [[Frevo]] * [[Asalato]] == Collegamenti esterni == * [https://www.marimerenda.com Sito ufficiale] * [https://www.youtube.com/c/marimerenda Canale YouTube ufficiale] * [https://www.discogs.com/artist/14879124-Mari-Merenda Discogs] * [https://open.spotify.com/artist/07FaEsHIaVZAFFHvNElpbQ Spotify] [[Categoria:Cantanti brasiliani]] [[Categoria:Cantautori brasiliani]] [[Categoria:Polistrumentisti brasiliani]] [[Categoria:Nati nel 1998]] [[Categoria:Nati il 17 gennaio]] [[Categoria:Nati a San Paolo]] <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- temp --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- t --> sxc455qyt66jclu9m62mjoitxbosxc9 7226110 7226109 2026-06-25T20:20:33Z ~2026-36724-00 2690522 t 7226110 wikitext text/x-wiki Rimozione di contenuto di prova trasferito altrove == Biografia == Mari Merenda, il cui nome completo è Mariana Merenda, inizia il suo percorso musicale all'età di quattro anni quando comincia a studiare pianoforte, chitarra e canto.<ref name="unibescultural">[https://unibescultural.org.br/programacao/bate-papo-nos-bastidores-da-musica-mulheres-processos-e-producao-com-mari-merenda-e-mediacao-de-tabata-zeronian/«Nos Bastidores da Música: Mulheres, Processos e Produção, com Mari Merenda»], ''unibescultural'', URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2013, partecipa al segmento ''Jovens Talentos'' del ''Programa Raul Gil''.<ref name="Programa Raul Gil">[https://tv.sbt.com.br/programas/auditorio/raul-gil«Programa Raul Gil»], ''sbt tv'', 19 dicembre 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref><ref>[https://gamarevista.uol.com.br/pessoas/quem-estamos-seguindo/marimerenda/ «Mari Merenda»], ''Gama Revista'', 21 marzo 2022. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Durante la [[pandemia di COVID-19]], nel 2021, impara a suonare l'[[:en:Kashaka|asalato]], strumento a percussione di origine africana composto da due piccole zucche riempite di semi. All'età di 24 anni i video in cui canta e si esibisce con l'asalato diventano virali sui social media; la notorietà online le vale la partecipazione a un programma televisivo su [[TV Globo]] e al [[Rock in Rio]]. Nel dicembre 2023 si esibisce alla 35ª [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]].<ref>[https://bienal.org.br/en/agenda/varanda-bienal-mari-merenda/ «Varanda Bienal São Paulo– Mari Merenda»], ''Bienal de São Paulo'', 7 dicembre 2023. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2024 intraprende il suo primo tour europeo, toccando Portogallo, Spagna e Francia;<ref name="fundacionantonioperez">[https://fundacionantonioperez.com/la-fap-acoge-un-concierto-de-la-cantante-brasilena-mari-merenda/ «La FAP acoge un concierto de la cantante brasileña Mari Merenda»], ''Fundación Antonio Pérez'', 12 gennaio 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> le canzoni nate durante quel viaggio confluiscono nell'EP ''Reverbero'' (2025). Il tour viene riproposto l'anno successivo con l'inserimento di [[Berlino]] tra le tappe.<ref name="deutschlandbrasilien">[https://deutschland-brasilien.org/veranstaltung/berlin-konzert-gilsons/ «Berlin Konzert – Gilsons»], ''Deutschland-Brasilien'', 4 maggio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Collabora con il [[Pernambuco|pernambucano]] Pablo Moura, che valorizza la fisarmonica (sanfona) nella tradizione strumentale nordestina ([[baião]], [[forró]], [[frevo]]).<ref>[https://vejasp.abril.com.br/coluna/tudo-de-som/mari-merenda-show-casa-de-francisca-reverbero/ «Mari Merenda apresenta o EP ‘Reverbero’ na Casa de Francisca»], ''Veja São Paulo'', 1 agosto 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2025 si esibisce nei centri culturali del Comune di San Paolo,<ref name="sampanews">[https://sampanews.sp.gov.br/web/cultura/w/show-de-mari-merenda-%C3%BAltima-semana-do-2025-em-cena-e-especial-de-natal-confira-programa%C3%A7%C3%A3o-nos-espa%C3%A7os-culturais «Centro Cultural Show de Mari Merenda»], ''Sampa News'', 15 dicembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> al ''III Festival da Palavra'' di [[Curitiba]]<ref name="curitiba">[https://www.curitiba.pr.gov.br/noticias/ja-ouviu-o-som-de-um-asalato-mari-merenda-influenciadora-musical-apresenta-o-instrumento-em-show-no-festival-da-palavra/79333 «Já ouviu o som de um asalato? Mari Merenda apresenta o instrumento no Festival da Palavra»], ''Prefeitura de Curitiba'', 12 settembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> e le sue musiche vengono trasmesse da [[Rádio Senado]], la radio istituzionale del [[Senato federale del Brasile]].<ref>[https://www12.senado.leg.br/radio/1/somtemporaneo/2025/05/07/somtemporaneo-com-rei-lacoste-paige-victor-cali-mari-merenda-e-mais «Som Temporâneo con Mari Merenda»], ''Rádio Senado'', 19 febbraio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> == Stile musicale == La musica di Mari Merenda fonde la [[Música popular brasileira|Música popular brasileira]] contemporanea, il [[pop]] e l'[[rhythm and blues|R&B]] con ritmi brasiliani tradizionali come il [[forró]] e il [[coco (musica)|coco]], arricchiti da elementi di [[musica elettronica|musica elettronica]]. Nei suoi concerti suona dal vivo il pianoforte e l'asalato, costruendo arrangiamenti in tempo reale tramite [[Live looping|loop pedal]].<ref name="sampanews"/> == Metodo didattico == A scopo didattico, ha sviluppato un metodo di notazione musicale, tramite simboli che integrano tecnica e ritmo per lo studio e la pratica dell'asalato.<ref name="curitiba"/> == Discografia == === Album in studio === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Etichetta |- | 2022 || ''Crônica'' || Autoprodotto |} === Extended play === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2014 || ''Mari Merenda'' || Release digitale autoprodotta |- | 2025 || ''Reverbero'' || Autoprodotto |} === Singoli === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2022 || ''Feira De Mangaio'' || Collaborazione con The Kiffness |- | 2023 || ''Veneno'' || Collaborazione con SOFI TUKKER & Sophia Ardessore |- | 2025 || ''Fofocaiada'' || Collaborazione con Pablo Moura |- | 2025 || ''Bote no Lugar'' || Collaborazione con Guegué Medeiros |- |} == Note == <references /> == Voci correlate == * [[Rock in Rio]] * [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]] * [[Música popular brasileira]] * [[Forró]] * [[Frevo]] * [[Asalato]] == Collegamenti esterni == * [https://www.marimerenda.com Sito ufficiale] * [https://www.youtube.com/c/marimerenda Canale YouTube ufficiale] * [https://www.discogs.com/artist/14879124-Mari-Merenda Discogs] * [https://open.spotify.com/artist/07FaEsHIaVZAFFHvNElpbQ Spotify] [[Categoria:Cantanti brasiliani]] [[Categoria:Cantautori brasiliani]] [[Categoria:Polistrumentisti brasiliani]] [[Categoria:Nati nel 1998]] [[Categoria:Nati il 17 gennaio]] [[Categoria:Nati a San Paolo]] <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- temp --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- t --> <!-- t --> 0ryy974k8tsicrnpeaetsgqu7hcmhi4 7226111 7226110 2026-06-25T20:21:29Z ~2026-36867-71 2690523 Temporary technical sandbox initialization 7226111 wikitext text/x-wiki Rimozione di contenuto di prova trasferito altrove == Biografia == Mari Merenda, il cui nome completo è Mariana Merenda, inizia il suo percorso musicale all'età di quattro anni quando comincia a studiare pianoforte, chitarra e canto.<ref name="unibescultural">[https://unibescultural.org.br/programacao/bate-papo-nos-bastidores-da-musica-mulheres-processos-e-producao-com-mari-merenda-e-mediacao-de-tabata-zeronian/«Nos Bastidores da Música: Mulheres, Processos e Produção, com Mari Merenda»], ''unibescultural'', URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2013, partecipa al segmento ''Jovens Talentos'' del ''Programa Raul Gil''.<ref name="Programa Raul Gil">[https://tv.sbt.com.br/programas/auditorio/raul-gil«Programa Raul Gil»], ''sbt tv'', 19 dicembre 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref><ref>[https://gamarevista.uol.com.br/pessoas/quem-estamos-seguindo/marimerenda/ «Mari Merenda»], ''Gama Revista'', 21 marzo 2022. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Durante la [[pandemia di COVID-19]], nel 2021, impara a suonare l'[[:en:Kashaka|asalato]], strumento a percussione di origine africana composto da due piccole zucche riempite di semi. All'età di 24 anni i video in cui canta e si esibisce con l'asalato diventano virali sui social media; la notorietà online le vale la partecipazione a un programma televisivo su [[TV Globo]] e al [[Rock in Rio]]. Nel dicembre 2023 si esibisce alla 35ª [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]].<ref>[https://bienal.org.br/en/agenda/varanda-bienal-mari-merenda/ «Varanda Bienal São Paulo– Mari Merenda»], ''Bienal de São Paulo'', 7 dicembre 2023. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2024 intraprende il suo primo tour europeo, toccando Portogallo, Spagna e Francia;<ref name="fundacionantonioperez">[https://fundacionantonioperez.com/la-fap-acoge-un-concierto-de-la-cantante-brasilena-mari-merenda/ «La FAP acoge un concierto de la cantante brasileña Mari Merenda»], ''Fundación Antonio Pérez'', 12 gennaio 2024. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> le canzoni nate durante quel viaggio confluiscono nell'EP ''Reverbero'' (2025). Il tour viene riproposto l'anno successivo con l'inserimento di [[Berlino]] tra le tappe.<ref name="deutschlandbrasilien">[https://deutschland-brasilien.org/veranstaltung/berlin-konzert-gilsons/ «Berlin Konzert – Gilsons»], ''Deutschland-Brasilien'', 4 maggio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Collabora con il [[Pernambuco|pernambucano]] Pablo Moura, che valorizza la fisarmonica (sanfona) nella tradizione strumentale nordestina ([[baião]], [[forró]], [[frevo]]).<ref>[https://vejasp.abril.com.br/coluna/tudo-de-som/mari-merenda-show-casa-de-francisca-reverbero/ «Mari Merenda apresenta o EP ‘Reverbero’ na Casa de Francisca»], ''Veja São Paulo'', 1 agosto 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> Nel 2025 si esibisce nei centri culturali del Comune di San Paolo,<ref name="sampanews">[https://sampanews.sp.gov.br/web/cultura/w/show-de-mari-merenda-%C3%BAltima-semana-do-2025-em-cena-e-especial-de-natal-confira-programa%C3%A7%C3%A3o-nos-espa%C3%A7os-culturais «Centro Cultural Show de Mari Merenda»], ''Sampa News'', 15 dicembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> al ''III Festival da Palavra'' di [[Curitiba]]<ref name="curitiba">[https://www.curitiba.pr.gov.br/noticias/ja-ouviu-o-som-de-um-asalato-mari-merenda-influenciadora-musical-apresenta-o-instrumento-em-show-no-festival-da-palavra/79333 «Já ouviu o som de um asalato? Mari Merenda apresenta o instrumento no Festival da Palavra»], ''Prefeitura de Curitiba'', 12 settembre 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> e le sue musiche vengono trasmesse da [[Rádio Senado]], la radio istituzionale del [[Senato federale del Brasile]].<ref>[https://www12.senado.leg.br/radio/1/somtemporaneo/2025/05/07/somtemporaneo-com-rei-lacoste-paige-victor-cali-mari-merenda-e-mais «Som Temporâneo con Mari Merenda»], ''Rádio Senado'', 19 febbraio 2025. URL consultato il 4 maggio 2026.</ref> == Stile musicale == La musica di Mari Merenda fonde la [[Música popular brasileira|Música popular brasileira]] contemporanea, il [[pop]] e l'[[rhythm and blues|R&B]] con ritmi brasiliani tradizionali come il [[forró]] e il [[coco (musica)|coco]], arricchiti da elementi di [[musica elettronica|musica elettronica]]. Nei suoi concerti suona dal vivo il pianoforte e l'asalato, costruendo arrangiamenti in tempo reale tramite [[Live looping|loop pedal]].<ref name="sampanews"/> == Metodo didattico == A scopo didattico, ha sviluppato un metodo di notazione musicale, tramite simboli che integrano tecnica e ritmo per lo studio e la pratica dell'asalato.<ref name="curitiba"/> == Discografia == === Album in studio === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Etichetta |- | 2022 || ''Crônica'' || Autoprodotto |} === Extended play === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2014 || ''Mari Merenda'' || Release digitale autoprodotta |- | 2025 || ''Reverbero'' || Autoprodotto |} === Singoli === {| class="wikitable" |- ! Anno !! Titolo !! Note |- | 2022 || ''Feira De Mangaio'' || Collaborazione con The Kiffness |- | 2023 || ''Veneno'' || Collaborazione con SOFI TUKKER & Sophia Ardessore |- | 2025 || ''Fofocaiada'' || Collaborazione con Pablo Moura |- | 2025 || ''Bote no Lugar'' || Collaborazione con Guegué Medeiros |- |} == Note == <references /> == Voci correlate == * [[Rock in Rio]] * [[Bienal Internacional de Arte de São Paulo|Biennale di San Paolo]] * [[Música popular brasileira]] * [[Forró]] * [[Frevo]] * [[Asalato]] == Collegamenti esterni == * [https://www.marimerenda.com Sito ufficiale] * [https://www.youtube.com/c/marimerenda Canale YouTube ufficiale] * [https://www.discogs.com/artist/14879124-Mari-Merenda Discogs] * [https://open.spotify.com/artist/07FaEsHIaVZAFFHvNElpbQ Spotify] [[Categoria:Cantanti brasiliani]] [[Categoria:Cantautori brasiliani]] [[Categoria:Polistrumentisti brasiliani]] [[Categoria:Nati nel 1998]] [[Categoria:Nati il 17 gennaio]] [[Categoria:Nati a San Paolo]] <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- temp --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> <!-- t --> <!-- t --> <!-- Lifeval temporary technical sandbox initialization --> efudei4ki22m78epvicrsbcnv18qt67 7226373 7226111 2026-06-26T07:56:38Z MF-Warburg 585 Replaced content with "{{/Please do not edit this line}}" 7226373 wikitext text/x-wiki {{/Please do not edit this line}} tms3kmk1s9dg9fb3u1eubcjz91sh5ho 4 9468 7226194 7223043 2026-06-25T23:51:54Z NguoiDungKhongDinhDanh 2568625 /* Wp/mh/Blox Fruits */ new section 7226194 wikitext text/x-wiki {{Incubator:Administrators' noticeboard/top}} {{Autoarchive resolved section | age = 3 | archive = '((FULLPAGENAME))/Archive/((year))' | show = yes | timeout = 31 | overview=[[{{FULLPAGENAME}}/Archive|Archive]] }} == New "existing" language codes? == With all Wikinews editions being closed following [[:m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|the decision to close them]], and "Wn" no longer being able to make valid prefixes in Incubator, should languages that have their own Wikipedia, Wiktionary, Wikibooks, Wikiquote, and Wikivoyage, but did not have their own Wikinews, be marked as "existing" in [[Template:Test wiki/validcode]]? These languages are Bengali (bn), Hindi (hi), Indonesian (id), Turkish (tr), and Vietnamese (vi). [[User:Intolerable situation|Intolerable situation]] ([[User talk:Intolerable situation|talk]]) 22:56, 21 May 2026 (UTC) :@[[User:Intolerable situation|Intolerable situation]]: Good point. {{done}} [[User:Jon Harald Søby|Jon Harald Søby]] ([[User talk:Jon Harald Søby|talk]]) 15:40, 28 May 2026 (UTC) == North Korean standard Korean == Hello, I am interested in developing a Korean-language Wikivoyage test project written in North Korean standard Korean (Munhwaŏ). For this purpose, I attempted to create pages using the prefix "Wy/ko-kp/", but I received the following error message: "The page title you entered is invalid. It is likely missing a prefix or has an incorrect format." For example, pages such as "Wy/ko-kp" cannot be created. Could someone please clarify whether the language code "ko-kp" is supported in Wikivoyage Incubator? If not, what would be the appropriate way to create and organize a test project for North Korean standard Korean? Thank you for your help. [[User:은우0208|은우0208]] ([[User talk:은우0208|talk]]) 07:47, 13 June 2026 (UTC) :I don't think that this would be a viable project. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 09:00, 24 June 2026 (UTC) == [[Wp/mh/Blox Fruits]] == Please delete this page. It was created by a vandalism-only account which is likely to be a sockpuppet of the indefinitely-blocked [[Special:Contribs/~2026-36216-97|~2026-36216-97]]. It likely doesn't contain anything an Ebon speaker would consider usable. [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="skin-invert" style="color:black;font-family:Monotype Corsiva,sans-serif;font-size:110%;font-weight:normal;line-height:normal">NguoiDungKhongDinhDanh</span>]] 23:51, 25 June 2026 (UTC) p3gj277xtnji6jk7mvco9ksjkbm32d9 7226387 7226194 2026-06-26T08:03:29Z MF-Warburg 585 /* Wp/mh/Blox Fruits */ 7226387 wikitext text/x-wiki {{Incubator:Administrators' noticeboard/top}} {{Autoarchive resolved section | age = 3 | archive = '((FULLPAGENAME))/Archive/((year))' | show = yes | timeout = 31 | overview=[[{{FULLPAGENAME}}/Archive|Archive]] }} == New "existing" language codes? == With all Wikinews editions being closed following [[:m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|the decision to close them]], and "Wn" no longer being able to make valid prefixes in Incubator, should languages that have their own Wikipedia, Wiktionary, Wikibooks, Wikiquote, and Wikivoyage, but did not have their own Wikinews, be marked as "existing" in [[Template:Test wiki/validcode]]? These languages are Bengali (bn), Hindi (hi), Indonesian (id), Turkish (tr), and Vietnamese (vi). [[User:Intolerable situation|Intolerable situation]] ([[User talk:Intolerable situation|talk]]) 22:56, 21 May 2026 (UTC) :@[[User:Intolerable situation|Intolerable situation]]: Good point. {{done}} [[User:Jon Harald Søby|Jon Harald Søby]] ([[User talk:Jon Harald Søby|talk]]) 15:40, 28 May 2026 (UTC) == North Korean standard Korean == Hello, I am interested in developing a Korean-language Wikivoyage test project written in North Korean standard Korean (Munhwaŏ). For this purpose, I attempted to create pages using the prefix "Wy/ko-kp/", but I received the following error message: "The page title you entered is invalid. It is likely missing a prefix or has an incorrect format." For example, pages such as "Wy/ko-kp" cannot be created. Could someone please clarify whether the language code "ko-kp" is supported in Wikivoyage Incubator? If not, what would be the appropriate way to create and organize a test project for North Korean standard Korean? Thank you for your help. [[User:은우0208|은우0208]] ([[User talk:은우0208|talk]]) 07:47, 13 June 2026 (UTC) :I don't think that this would be a viable project. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 09:00, 24 June 2026 (UTC) == [[Wp/mh/Blox Fruits]] == Please delete this page. It was created by a vandalism-only account which is likely to be a sockpuppet of the indefinitely-blocked [[Special:Contribs/~2026-36216-97|~2026-36216-97]]. It likely doesn't contain anything an Ebon speaker would consider usable. [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="skin-invert" style="color:black;font-family:Monotype Corsiva,sans-serif;font-size:110%;font-weight:normal;line-height:normal">NguoiDungKhongDinhDanh</span>]] 23:51, 25 June 2026 (UTC) :Done. Thanks for watching. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 08:03, 26 June 2026 (UTC) 8bztyor15cylf271v9tlp9qj0b72aja 8 41900 7226385 7109092 2026-06-26T08:02:43Z MF-Warburg 585 alphabetical sorting; block "na" (misused by non-speakers) 7226385 wikitext text/x-wiki # That's a title blacklist # Every title that matches regex here are forbidden to create and edit # Use "#" for comments # Disallow creating of pages in (main), Template, Module and Category namespaces (and their talks) with title in incorrect form. # Lazy "langcode" checking for the beginning, however disallowing any suffixes but existing on [[Special:SiteMatrix]]. # Whitelist (applies to appropriate talk namespaces as well): # Template:Welcome and its translations # Pseudo-namespaces in the category namespace: Category:Users:, Category:Incubator:, Category:Help:, Category:Maintenance:, Category:Templates: # SHOULD BE REWRITTEN TO 1) Block langcodes with hyphens (all xy(z)-blabla except some valid ones) and 2) separate rule to block editing File namespace (?!(?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W[bnpqty]\/(?:[a-z]{2,3}|bat-smg|be-tarask|cbk-zam|fiu-vro|map-bms|nds-nl|roa-(?:rup|tara)|zh-(?:classical|min-nan|yue))(?:\/.+)?$|(?:(?:Help|Incubator|MediaWiki|Translations|User)(?: talk)?):.+|Template(?: talk)?:Welcome\/[a-z]{2,3}(?:(-[a-z]+){1,2})?$|Category(?: talk)?:(Users|Incubator|Help|Maintenance|Templates):.+$).* <casesensitive|errmsg=Titleblacklist-incorrect-title> # Disallow creating pages that start with a space or a colon (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W\w\/[a-z]{2,3}(-[a-z]+)*\/[\s:].* <errmsg=wminc-custom-tb-space-colon> # Invalid [[I:ISO 639|ISO 639]] codes or rejected projects: (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/pec.* <noedit> # "pec" is an invalid [[I:ISO 639]] language code. The correct code for [[w:Pecheneg language|Pecheneg]] is "xpc". So please replace "pec" by "xpc" in the page title. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W(?:p\/(?:bp|bzc|cc|dl|dv-mahl|dzu|fed|grk|gsc|hnl|plm|pt-riv|roa-abr|scm)|t\/x-Kadazandusun)\/.* <noedit> # This project has been deleted because of not having valid [[I:ISO 639]] language code. You can ask on [[I:AN]] for exported and archived XML dump of it though. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/mol?\/.* <noedit> # This test project has been deleted as it was meant to be written in [[:en:Moldovan language|Moldovan]], which however is only another name for the Romanian language. Please contribute to the Romanian Wikipedia at http://ro.wikipedia.org. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/amz.* <noedit> # "amz" is a language code belonging to Atampaya, an extinct language of Australia, and not to Tamazight. See [[Wp/ber]] (or [[Wp/shi]], [[Wp/tzm]], [[Wp/rif]]). (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wq\/arc.* <noedit> # Please contribute to [[Wq/syc]]. For any questions, ask on the [[I:Community Portal]]. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/kas.* <noedit> # Please contribute to Kashmiri Wikipedia at [[:ks:|ks.wikipedia.org]]. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/swg.* <noedit> # Please contribute to Swabian content on [[:als:|als.wikipedia.org]]. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/wae.* <noedit> # Please contribute to Walser content on [[:als:|als.wikipedia.org]]. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/qdp.* <noedit> # This prefix (Wp/qdp) is for testing purposes by admins only. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/yue.* <noedit> # This wiki exists at [[:zh-yue:|zh-yue.wikipedia.org]]. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wy\/hbs.* # This test-wiki can be found at [[Wy/sh]], please create any new pages there. # ISO 639-3 codes of projects that exist under an ISO 639-1 code (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/rus.* <noedit> # Russian Wikipedia can be found at [[:ru:]]. # Test-projects misused for "language revivals" (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W[bnpqty]\/ask.* <noedit> # If you would like to contribute in this language, please contact [[:m:Talk:Language committee|the Language Committee]] for help. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W[bnpqty]\/kir.* <noedit> # If you would like to contribute in this language, please contact [[:m:Talk:Language committee|the Language Committee]] for help. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W[bnpqty]\/na\/.* <noedit> # If you would like to contribute in this language, please contact [[:m:Talk:Language committee|the Language Committee]] for help. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W[bnpqty]\/sjt.* <noedit> # If you would like to contribute in this language, please contact [[:m:Talk:Language committee|the Language Committee]] for help. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W[bnpqty]\/sux.* <noedit> # If you would like to contribute in this language, please contact [[:m:Talk:Language committee|the Language Committee]] for help. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W[bnpqty]\/xas.* <noedit> # If you would like to contribute in the Kamassian language, please contact [[:m:Talk:Language committee|the Language Committee]] for help. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W[bnpqty]\/ykg.* <noedit> # If you would like to contribute in this language, please contact [[:m:Talk:Language committee|the Language Committee]] for help. (?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?W[bnpqty]\/yux.* <noedit> # If you would like to contribute in this language, please contact [[:m:Talk:Language committee|the Language Committee]] for help. # Montenegrin #(?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wp\/cnr.* <noedit> # Bavarian Wiktionary #(?:(?:Talk|(?:Category|Template|Module)(?: talk)?):)?Wt\/bar.* <noedit> # The Bavarian Wiktionary is located at Bavarian Wikipedia using Woat: namespace ("words" in Bavarian). Please contribute at <big>'''[[:bar:Woat:Start]]'''</big>. # Maintenance categories and their talkpages for keeping pages using unprefixed templates. # Just lazy "langcode" checking. Category(?: talk)?:(?:W[bnpqstvy]\/[a-z]{2,3}(-[^\/]+)?\/|Maintenance:)(?:Page|Article|Talk|Categorie|Category talk|Template(?: talk)?)s using unprefixed template.* <errmsg=Titleblacklist-using-unprefixed-template-categories> # .*index\.php.* # .User:Өөрд Хальмг * .User talk:Өөрд Хальмг * # Temporarily blacklist 'Wn/' until done from server side ^Wn\/.* <noedit|errmsg=titleblacklist-wikinews-closed> ^(Wn\/|[A-Za-z ]+:Wn\/.*) <noedit|errmsg=titleblacklist-wikinews-closed> rs7nvapemc04po79sjnov2zbw5bp128 4 42862 7225830 7223451 2026-06-25T15:01:42Z NZXNV1 2573290 /* 2026 */ Fix 7225830 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|I:SCL}} <div style="clear: right; float:right">__TOC__</div> This page lists all created content wikis since late 2006 and current open tasks for new wikis. It also coordinates the [[Incubator:Importing from Incubator|importing from Incubator to the new wikis]]. Note that real importing coordination has only been happening since the beginning of 2008. ''Italic'' lines are wikis that didn't have a test project on Incubator, but came from the [[oldwikisource:|Multilingual Wikisource]] or [[betawikiversity:|Wikiversity Beta]]. See '''[[Incubator:Site creation log/maps]]''' for a geographical view of new language editions per year. You can stay informed of new wikis by watching this page, by watching the [[phabricator:project/profile/2941/|Wiki-Setup project]] at the Wikimedia Phabricator, or by subscribing to the [[Mail:newprojects|newprojects]] mailing list. ==Statistics== Number of creations from Incubator, Multilingual Wikisource and BetaWikiversity per year.<!--The current total for 2026 includes abstract.wp. If it is removed from the list below, please also remove it from the stats in this section.--> <timeline> ImageSize = width:650 height:500 PlotArea = height:400 left:100 bottom:50 right:100 AlignBars = justify DateFormat = x.y Period = from:0 till:26 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify ScaleMajor = unit:year increment:1 start:0 PlotData= bar:% color:brightgreen width:18 fontsize:M mark:(line,white) align:left bar:next from:start till:3 text:"3" color:orange bar:2026 from:start till:7 text:"7" color:green bar:2025 from:start till:14 text:"14" bar:2024 from:start till:26 text:"26" color:green bar:2023 from:start till:22 text:"22" bar:2022 from:start till:12 text:"12" color:green bar:2021 from:start till:18 text:"18" bar:2020 from:start till:14 text:"14" color:green bar:2019 from:start till:10 text:"10" bar:2018 from:start till:13 text:"13" color:green bar:2017 from:start till:10 text:"10" bar:2016 from:start till:5 text:"5" color:green bar:2015 from:start till:3 text:"3" bar:2014 from:start till:4 text:"4" color:green bar:2013 from:start till:14 text:"14" bar:2012 from:start till:7 text:"7" color:green bar:2011 from:start till:12 text:"12" bar:2010 from:start till:14 text:"14" color:green bar:2009 from:start till:10 text:"10" bar:2008 from:start till:20 text:"20" color:green bar:2007 from:start till:12 text:"12" bar:2006 from:start till:17 text:"17" color:green </timeline> == Upcoming == This section lists wikis that have been approved by the [[meta:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee (Langcom)]], but are not yet created. You can "watch" the [[phabricator:project/profile/2941/|Wiki-Setup project]] on Phabricator to get notified of wiki creations and closures. <!--format: ([[phabricator:T12345|T12345]]) {{/upc|abc|wx}}--> <!--* ''none currently''--> * ([[phabricator:T429189|T429189]]) {{/upc|nyn|wp}} * ([[phabricator:T429921|T429921]]) {{/upc|bol|wp}} * ([[phabricator:T429922|T429922]]) {{/upc|min|wq}} ==2026== *'''23 June''' ** ([[phabricator:T429920|T429920]]) {{/l|isv|wp|Jon Harald Søby}} *'''18 June''' ** ([[phabricator:T428266|T428266]]) {{/l|mag|wp|TBD|not yet finished}} *'''18 March''' ** ([[phabricator:T411723|T411723]]) '''[[:w:abstract:|Abstract Wikipedia]]''' launches (see [[:m:Abstract Wikipedia]])<!--Not from here, but e.g. new ws and wv domains are listed here, so a new wp seems reasonable--> *'''6 March''' ** ([[phabricator:T414234|T414234]]) {{/l|kai|wp|Jon Harald Søby}} ** ([[phabricator:T415960|T415960]]) {{/l|ur|ws|Jon Harald Søby}} *'''29 January''' ** ([[phabricator:T413273|T413273]]) {{/l|ppl|wp|Jon Harald Søby|deleted}} *'''26 January''' ** ([[phabricator:T413283|T413283]]) {{/l|kaj|wp|Jon Harald Søby|deleted}} == 2025 == *'''26 November''' ** ([[phabricator:T404457|T404457]]) {{/l|tok|wp|Taavi}} (via XML dump) *'''28 October''' ** ([[phabricator:T408317|T408317]]) {{/l|min|ws|Jon Harald Søby}} ** ([[phabricator:T408318|T408318]]) {{/l|pcm|wq|Jon Harald Søby|deleted}} *'''18 September''' ** ([[phabricator:T404698|T404698]]) {{/l|ms|wq|MF-Warburg|deleted}} *'''20 August''' ** ([[phabricator:T402130|T402130]]) {{/l|bew|wt|Jon Harald Søby|deleted}} *'''11 August''' ** ([[phabricator:T399684|T399684]]) {{/l|zgh|wt|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T395452|T395452]]) {{/l|min|wb|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T392490|T392490]]) {{/l|rki|wp|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T391747|T391747]]) {{/l|mad|ws|Jon Harald Søby}} *'''7 August''' ** ([[phabricator:T388639|T388639]]) {{/l|tl|ws|Jon Harald Søby}} * '''24 April''' ** ([[phabricator:T390384|T390384]]) {{/l|nup|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''25 February''' ** ([[phabricator:T386441|T386441]]) {{/l|syl|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''19 February''' ** ([[phabricator:T386619|T386619]]) {{/l|sat|wt|Jon Harald Søby|deleted}} * '''30 January''' ** ([[phabricator:T385181|T385181]]) {{/l|knc|wp|Amire80|deleted}} == 2024 == * '''12 December''' ** ([[phabricator:T381377|T381377]]) {{/l|tig|wp|Amire80|deleted}} * '''2 December''' ** ([[phabricator:T380726|T380726]]) {{/l|id|wy|Jon Harald Søby|deleted}} * '''30 October''' ** ([[phabricator:T377919|T377919]]) {{/l|tcy|ws|Amire80}} ** ([[phabricator:T377922|T377922]]) {{/l|tcy|wt|Jon Harald Søby|deleted}} * '''14 October''' ** ([[phabricator:T374963|T374963]]) {{/l|rsk|wp|Amire80|deleted}} (part of the [[mw:Future of Language Incubation|Future of Language Incubation]] experiment) ** ([[phabricator:T375087|T375087]]) {{/l|nr|wp|Jon Harald Søby|deleted}} (part of WMF experiment) ** ([[phabricator:T375422|T375422]]) {{/l|tdd|wp|Sotiale|deleted}} (part of WMF experiment) ** ([[phabricator:T376332|T376332]]) {{/l|ann|wp|MF-Warburg|deleted}} (part of WMF experiment) ** ([[phabricator:T376568|T376568]]) {{/l|iba|wp|Jon Harald Søby|deleted}} (part of WMF experiment) ** ([[phabricator:T377084|T377084]]) {{/l|bcl|ws|MF-Warburg}} * '''24 September''' ** ([[phabricator:T375430|T375430]]) {{/l|shn|wn|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T375088|T375088]]) {{/l|gor|wq|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T363538|T363538]]) {{/l|mos|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T374813|T374813]]) {{/l|kge|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T374968|T374968]]) {{/l|mad|wt|Jon Harald Søby|deleted}} * '''6 August''' ** ([[phabricator:T371757|T371757]]) {{/l|bdr|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''25 July''' ** ([[phabricator:T370905|T370905]]) {{/l|cs|wy|MF-Warburg|deleted}} * '''21 June''' ** ([[phabricator:T368038|T368038]]) {{/l|btm|wp|Sotiale|deleted}} * '''28 May''' ** ([[phabricator:T365220|T365220]]) {{/l|dtp|wp|Sotiale|deleted}} * '''24 April''' ** ([[phabricator:T357866|T357866]]) {{/l|bew|wp|Sotiale|deleted}} ** ([[phabricator:T359757|T359757]]) {{/l|kus|wp|Sotiale|deleted}} ** ([[phabricator:T361085|T361085]]) {{/l|my|ws|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T361644|T361644]]) {{/l|igl|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T362135|T362135]]) {{/l|kaa|wt|Sotiale|deleted}} ** ([[phabricator:T363039|T363039]]) {{/l|ms|ws|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T363085|T363085]]) {{/l|ka|ws|Jon Harald Søby|deleted}} == 2023 == * '''6 November''' ** ([[phabricator:T350216|T350216]]) {{/l|zgh|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T350217|T350217]]) {{/l|bjn|wq|Sotiale|deleted}} ** ([[phabricator:T350218|T350218]]) {{/l|dga|wp|MF-Warburg|user2=Jon Harald Søby}} ** ([[phabricator:T350320|T350320]]) {{/l|bbc|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''3 October''' ** ([[phabricator:T347935|T347935]]) {{/l|fon|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''30 August''' ** ([[phabricator:T345166|T345166]]) {{/l|tly|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''16 August''' ** ([[phabricator:T343539|T343539]]) {{/l|su|ws|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T343540|T343540]]) {{/l|blk|wt|Sotiale|deleted}} * '''26 July''' ** ([[phabricator:T335216|T335216]]) {{/l|btm|wt|Jon Harald Søby|deleted}} * '''5 July''' ** ([[phabricator:T335969|T335969]]) {{/l|gpe|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''20 April''' ** ([[phabricator:T334394|T334394]]) {{/l|guw|wn|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T334730|T334730]]) {{/l|kcg|wt|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T335016|T335016]]) {{/l|fat|wp|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T333266|T333266]]) {{/l|kbd|wt|Jon Harald Søby|deleted}} * '''29 March''' ** ([[phabricator:T331831|T331831]]) {{/l|ckb|wt|Jon Harald Søby|user2=Sotiale|deleted}} * '''22 March''' ** ([[phabricator:T332115|T332115]]) {{/l|anp|wp|Sotiale|user2=Jon Harald Søby|deleted}} * '''27 February''' ** ([[phabricator:T321880|T321880]]) {{/l|guc|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T327813|T327813]]) {{/l|gur|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''4 January''' ** ([[phabricator:T321246|T321246]]) {{/l|as|wq|Sotiale|deleted}} ** ([[phabricator:T321247|T321247]]) {{/l|guw|wq|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T321248|T321248]]) {{/l|shn|wb|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T326137|T326137]]) {{/l|gor|wt|Jon Harald Søby|deleted}} == 2022 == * '''10 October''' ** ([[phabricator:T314635|T314635]]) {{/l|ig|wt|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T314636|T314636]]) {{/l|ig|wq|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T316453|T316453]]) {{/l|bcl|wq|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T317107|T317107]]) {{/l|tl|wq|Sotiale|deleted}} ** ([[phabricator:T319183|T319183]]) {{/l|bn|wq|Jon Harald Søby|deleted}} * '''17 August''' ** ([[phabricator:T310776|T310776]]) {{/l|pcm|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T309054|T309054]]) {{/l|guw|wt|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T312209|T312209]]) {{/l|bjn|wt|Sotiale|deleted}} * '''19 July''' ** ([[phabricator:T310777|T310777]]) {{/l|blk|wp|Sotiale|deleted}} * '''16 May''' ** ([[phabricator:T305279|T305279]]) {{/l|kcg|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''23 March''' ** ([[phabricator:T302797|T302797]]) {{/l|shn|wy|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T303727|T303727]]) {{/l|guw|wp|Jon Harald Søby|deleted}} == 2021 == * '''28 October''' ** ([[phabricator:T291390|T291390]]) {{/l|lmo|wt|Sotiale|deleted}} ** ([[phabricator:T292414|T292414]]) {{/l|ami|wp|Sotiale|deleted}} ** ([[phabricator:T292415|T292415]]) {{/l|pwn|wp|Sotiale|deleted}} * '''4 August''' ** ([[phabricator:T286241|T286241]]) {{/l|jv|ws|Sotiale}} * '''30 June''' ** ([[phabricator:T284450|T284450]]) {{/l|dag|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T284885|T284885]]) {{/l|shi|wp|Martin Urbanec|deleted}} ** ([[phabricator:T284389|T284389]]) {{/l|ban|ws|Sotiale}} * '''16 March''' ** ([[phabricator:T276125|T276125]]) {{/l|mnw|wt|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T276246|T276246]]) {{/l|trv|wp|Martin Urbanec|deleted}} ** ([[phabricator:T275803|T275803]]) {{/l|tay|wp|Martin Urbanec|deleted}} * '''22 February''' ** ([[phabricator:T271980|T271980]]) {{/l|alt|wp|Martin Urbanec|user2=Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T273457|T273457]]) {{/l|mni|wt|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T273456|T273456]]) {{/l|mni|wp|Martin Urbanec|user2=MF-Warburg|deleted}} * '''19 January''' ** ([[phabricator:T271260|T271260]]) {{/l|tr|wy|Jon Harald Søby|user2=Sotiale|deleted}} * '''11 January''' ** ([[phabricator:T270408|T270408]]) {{/l|nia|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T270409|T270409]]) {{/l|nia|wt|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T270274|T270274]]) {{/l|bcl|wt|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T270275|T270275]]) {{/l|diq|wt|Jon Harald Søby|deleted}} == 2020 == * '''15 December''' ** ([[phabricator:T269437|T269437]]) {{/l|mad|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T269431|T269431]]) {{/l|wa|ws|MF-Warburg}} ** ([[phabricator:T269426|T269426]]) {{/l|eo|wy|Jon Harald Søby|user2=MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T268410|T268410]]) {{/l|skr|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T268448|T268448]]) {{/l|skr|wt|Jon Harald Søby|deleted}} * '''19 October''' ** ([[phabricator:T264859|T264859]]) {{/l|smn|wp|Jon Harald Søby|user2=Sotiale|deleted}} * '''27 August''' ** ([[phabricator:T260320|T260320]]) {{/l|ja|wy|Jon Harald Søby|deleted}} * '''17 August''' ** ([[phabricator:T259432|T259432]]) {{/l|lld|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''29 July''' ** ([[phabricator:T257943|T257943]]) {{/l|avk|wp|Jon Harald Søby|user2=MF-Warburg|deleted}} * '''20 July''' ** ([[phabricator:T257674|T257674]]) {{/l|ary|wp|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T257672|T257672]]) {{/l|lij|ws|MF-Warburg}} * '''22 June''' ** ([[phabricator:T253029|T253029]]) {{/l|shn|wt|Jon Harald Søby|deleted}} * '''20 May''' ** ([[phabricator:T249506|T249506]]) {{/l|gom|wt|Jon Harald Søby|deleted}} ** ([[phabricator:T251371|T251371]]) {{/l|awa|wp|Jon Harald Søby|deleted}} == 2019 == * '''22 November''' ** [[phabricator:T238105|(T238105)]] {{/l|shy|wt|Jon Harald Søby|deleted}} ** [[phabricator:T238104|(T238104)]] {{/l|gcr|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''21 November''' ** [[phabricator:T236861|(T236861)]] {{/l|min|wt|Jon Harald Søby|deleted}} ** [[phabricator:T237369|(T237369)]] {{/l|szy|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''4 November''' ** [[phabricator:T235739|(T235739)]] {{/l|mnw|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''14 October''' ** [[phabricator:T234768|(T234768)]] {{/l|ban|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''26 September''' ** [[phabricator:T230359|(T230359)]] {{/l|nqo|wp|Jon Harald Søby|deleted}} * '''19 September''' ** [[phabricator:T218155|(T218155)]] {{/l|hi|ws|Jon Harald Søby}} * '''15 August''' ** [[phabricator:T210752|(T210752)]] {{/l|nap|ws|Jon Harald Søby}} * '''4 April''' ** [[phabricator:T212597|(T212597)]] {{/l|hyw|wp|MF-Warburg|deleted}} (most content was from hy.wikipedia) == 2018 == * '''14 November''' ** [[phabricator:T205546|(T205546)]] {{/l|yue|wt|MF-Warburg|deleted}} ** [[phabricator:T205710|(T205710)]] {{/l|li|wn|MF-Warburg|deleted}} ** [[phabricator:T206777|(T206777)]] {{/l|shn|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''2 August''' ** [[phabricator:T198400|(T198400)]] {{/l|sat|wp|MF-Warburg|deleted}} ** [[phabricator:T199577|(T199577)]] {{/l|zh|wv|MF-Warburg}} * '''8 June''' ** [[phabricator:T196360|(T196360)]] {{/l|sah|wq|MF-Warburg|deleted}} ** [[phabricator:T194879|(T194879)]] {{/l|pms|ws|MF-Warburg}} ** [[phabricator:T196357|(T196357)]] {{/l|bn|wy|MF-Warburg|deleted}} ** [[phabricator:T183706|(T183706)]] {{/l|ps|wy|MF-Warburg|deleted}} * '''18 April''' ** ([[phabricator:T184374|T184374]]) {{/l|inh|wp|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T189109|T189109]]) {{/l|gor|wp|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T183561|T183561]]) {{/l|lfn|wp|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T189465|T189465]]) {{/l|eu|ws|MF-Warburg}} == 2017 == * '''6 November''' ** ([[phabricator:T173643|T173643]]) {{/l|hif|wt|MF-Warburg|deleted}} * '''25 September''' ** ([[phabricator:T173013|T173013]]) {{/l|hi|wy|SPQRobin|deleted}} * '''21 August''' ** ([[phabricator:T173471|T173471]]) {{/l|ba|wb|MF-Warburg|deleted}} (wiki re-opened) * '''3 August''' ** ([[phabricator:T168765|T168765]]) {{/l|hi|wv|MF-Warburg}} * '''12 July''' ** ([[phabricator:T168518|T168518]]) {{/l|din|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''5 July''' ** ([[phabricator:T168764|T168764]]) {{/l|nl|wn|MF-Warburg|deleted|reopen=yes}} * '''23 June''' ** ([[phabricator:T160868|T160868]]) {{/l|kbp|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''14 June''' ** ([[phabricator:T167714|T167714]]) {{/l|atj|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''24 April''' ** ([[phabricator:T161529|T161529]]) {{/l|dty|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''14 April''' ** ([[phabricator:T149522|T149522]]) {{/l|pa|ws|MF-Warburg}} == 2016 == * '''1 December''' ** ([[phabricator:T151570|T151570]]) {{/l|fi|wy|MF-Warburg|deleted}} * '''7 October''' ** ([[phabricator:T146612|T146612]]) {{/l|olo|wp|SPQRobin|deleted}} * '''4 August''' ** ([[phabricator:T140898|T140898]]) {{/l|tcy|wp|SPQRobin|deleted}} * '''2 May''' ** ([[phabricator:T134017|T134017]]) {{/l|jam|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''11 February''' ** ([[phabricator:T125501|T125501]]) {{/l|ady|wp|MF-Warburg|deleted}} == 2015 == * '''22 July''' ** ([[phabricator:T106305|T106305]]) {{/l|azb|wp|SPQRobin|deleted}} * '''16 June''' ** ([[phabricator:T96468|T96468]]) {{/l|gom|wp|MF-Warburg|deleted}} ** ([[phabricator:T102026|T102026]]) {{/l|lrc|wp|MF-Warburg|deleted}} (closed and content deleted in 2021 following a [[m:Proposals for closing projects/Closure of Northern Luri Wikipedia|closing proposal]]) == 2014 == * '''6 November''' **([[bugzilla:72346|72346]]) {{/l|mai|wp|SPQRobin|deleted}} * '''20 October''' **([[bugzilla:71875|71875]]) {{/l|or|ws|MF-Warburg}} * '''2 October''' **([[bugzilla:71382|71382]]) {{/l|fa|wy|MF-Warburg|deleted}} * '''14 January''' **([[bugzilla:59077|59077]]) {{/l|zh|wy|SPQRobin|deleted}} == 2013 == * '''11 August''' **([[bugzilla:49328|49328]]) {{/l|tyv|wp|MF-Warburg|deleted}} **([[bugzilla:52034|52034]]) {{/l|vi|wy|MF-Warburg|deleted}} * '''16 May''' **([[bugzilla:48412|48412]]) {{/l|vec|wt|MF-Warburg|deleted}} **([[bugzilla:48413|48413]]) {{/l|el|wy|MF-Warburg|deleted}} * '''27 March''' **([[bugzilla:46416|46416]]) {{/l|he|wy|MF-Warburg|deleted}} **([[bugzilla:46417|46417]]) {{/l|uk|wy|MF-Warburg|deleted}} * '''6 February''' **([[bugzilla:43812|43812]]) {{/l|sa|wq|MF-Warburg|deleted}} **([[bugzilla:44413|44413]]) {{/l|ro|wy|MF-Warburg|deleted}} **([[bugzilla:44414|44414]]) {{/l|pl|wy|MF-Warburg|deleted}} **([[bugzilla:44460|44460]]) {{/l|ko|wv|MF-Warburg}} **([[bugzilla:44462|44462]]) {{/l|min|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''3 January''' **([[bugzilla:43129|43129]]) {{/l|as|ws|MF-Warburg}} **([[bugzilla:42933|42933]]) {{/l|es|wy|MF-Warburg|deleted}}; [[User:Vogone|Vogone]] and [[:de:User:Steinsplitter|Steinsplitter]] helped importing **([[bugzilla:42934|42934]]) {{/l|pt|wy|MF-Warburg|deleted}}; [[User:Mh7kJ|Mh7kJ]] helped importing == 2012 == * '''27 March''' **([[bugzilla:34223|34223]]) {{/l|lez|wp|SPQRobin|deleted}} **([[bugzilla:34351|34351]]) {{/l|be|ws|MF-Warburg}} **([[bugzilla:35138|35138]]) {{/l|gu|ws|MF-Warburg}} **([[bugzilla:35290|35290]]) {{/l|sl|wv|MF-Warburg}} * '''1 February''' **([[bugzilla:32510|32510]]) {{/l|vep|wp|MF-Warburg|deleted}} **([[bugzilla:32511|32511]]) {{/l|pnb|wt|SPQRobin|deleted}} **([[bugzilla:33907|33907]]) {{/l|mr|ws|MF-Warburg}} == 2011 == * '''29 October''' **([[bugzilla:30882|30882]]) {{/l|nso|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''28 September''' ** ([[bugzilla:31166|31166]]) {{/l|or|wt|SPQRobin|deleted}} (first to be re-opened) * '''12 July''' ** ([[bugzilla:29456|29456]]) {{/l|xmf|wp|Abigor|deleted}} ** ([[bugzilla:29796|29796]]) {{/l|ar|wv|Abigor|deleted}} * '''9 April''' ** ([[bugzilla:28139|28139]]) {{/l|el|wn|Hydriz|deleted}} * '''18 March''' ** ([[bugzilla:28022|28022]]) {{/l|sq|wn|SPQRobin|deleted}} ** ([[bugzilla:28003|28003]]) {{/l|kbd|wp|SPQRobin|deleted}} ** ([[bugzilla:27631|27631]]) {{/l|sa|ws|Shijualex}} ** ([[bugzilla:27557|27557]]) {{/l|sah|ws|Prince Kassad|done}} ** ([[bugzilla:27379|27379]]) {{/l|ltg|wp|SPQRobin|deleted}} ** ([[bugzilla:26136|26136]]) {{/l|eo|ws|Castelobranco}} * '''23 January''' ** ([[bugzilla:25924|25924]]) {{/l|rue|wp|SPQRobin|deleted}} == 2010 == * '''14 November''' ** ([[bugzilla:25904|25904]]) {{/l|sv|wv|Kaj|deleted}} * '''13 November''' ** ([[bugzilla:25871|25871]]) {{/l|pfl|wp|SPQRobin|deleted}} ** ([[bugzilla:25774|25774]]) {{/l|eo|wn|Arseny1992|deleted}} ** ([[bugzilla:25773|25773]]) {{/l|li|wb|MF-Warburg|deleted}} ** ([[bugzilla:25743|25743]]) {{/l|br|ws|MF-Warburg}} ** ([[bugzilla:25696|25696]]) {{/l|vec|ws|SPQRobin|done}} ** ([[bugzilla:25569|25569]]) {{/l|gag|wp|Arseny1992|deleted}} * '''17 October''' ** ([[bugzilla:25056|25056]]) {{/l|fa|wn|SPQRobin|deleted}} ** ([[bugzilla:25130|25130]]) {{/l|koi|wp|SPQRobin|deleted}} ** ([[bugzilla:25307|25307]]) {{/l|bjn|wp|Arseny1992|deleted}} ** ([[bugzilla:25544|25544]]) {{/l|mrj|wp|SPQRobin|deleted}} * '''19 August''' ** ([[bugzilla:24663|24663]]) {{/l|frr|wp|Abigor|deleted}} ** ([[bugzilla:24776|24776]]) {{/l|ko|wn|Abigor|deleted}} * '''19 March''' ** ([[bugzilla:22657|22657]]) {{/l|krc|wp|SPQRobin|deleted}} == 2009 == * '''24 December''' ([[bugzilla:21634|21634]]) ** {{/l|pcd|wp|Catrope|deleted}} * '''12 November''' <!-- ([[bugzilla:214??|]]) probably --> ** {{/l|ru|wv|VasilievVV}} * '''12 August''' ([[bugzilla:20181|20181]]) ** {{/l|ckb|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|pnb|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|mwl|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|ace|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|tr|wn|SPQRobin|deleted}} (closed in 2020 by decision of developers on Phabricator following a "local" request ([[phabricator:T247330]]), no import to Incubator requested) * '''9 July''' ([[bugzilla:19515|19515]]) ** {{/l|mhr|wp|MF-Warburg|deleted}} * '''6 April''' ([[bugzilla:16977|16977]]) ** {{/l|fi|wv|RobH}} * '''5 March''' (bug [[bugzilla:16955|16955]]) ** {{/l|pnt|wp|MF-Warburg|deleted}} == 2008 == * '''24 November''' (bug [[bugzilla:15013|15013]]) ** {{/l|arz|wp|SPQRobin|deleted}} * '''26 May''' (bugs [[bugzilla:13264|13264]], [[bugzilla:14252|14252]]) ** {{/l|cs|wn|Danny B.|deleted}} ** {{/l|hu|wn|MF-Warburg|deleted}} (was later closed and imported to Incubator again, [[Wn/hu]]) ** {{/l|ext|wp|MF-Warburg|deleted}} ** {{/l|gan|wp|Az1568|deleted}} ** {{/l|hif|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|kaa|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|mdf|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|myv|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|sah|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|srn|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|szl|wp|Wpedzich|deleted}} ** {{/l|li|ws|VasilievVV|deleted}} ** {{/l|cs|wv|Danny B.|deleted}} ** {{/l|ja|wv|VasilievVV|deleted}} ** {{/l|pt|wv|VasilievVV|deleted}} * '''12 January''' (bugs [[bugzilla:12502|12502]], [[bugzilla:12399|12399]], [[bugzilla:12181|12181]], [[bugzilla:12587|12587]]) ** {{/l|dsb|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|crh|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|stq|wp|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|el|wv|MF-Warburg|deleted}} == 2007 == * '''24 November''' (bugs [[bugzilla:11840|11840]], [[bugzilla:11949|11949]], [[bugzilla:11760|11760]], [[bugzilla:12017|12017]], [[bugzilla:12052|12052]]) ** {{/l|bcl|wp||copied|deleted}} ** {{/l|br|wq|SPQRobin|deleted}} ** {{/l|li|wq||copied|deleted}} ** {{/l|hy|ws|Teak}} ** {{/l|fi|wn|Pathoschild|deleted}} * '''25 September''' (bugs [[bugzilla:10907|10907]], [[bugzilla:11306|11306]]) ** {{/l|bn|ws|Bellayet}} ** {{/l|hsb|wt||copied|deleted}} * '''27 May''' (bug [[bugzilla:10041|10041]]) ** {{/l|hak|wp||copied|deleted}} * '''25 May''' (bug [[bugzilla:9883|9883]]) ** {{/l|it|wv|Wim b}} (from [[b:it:Wikiversità]]) * '''8 May''' (bug [[bugzilla:9831|9831]]) ** {{/l|ta|ws|கோபி|copied}} * '''6 May''' (bug [[bugzilla:9699|9699]]) ** {{/l|kab|wp||copied|deleted}} * '''27 March''' ** {{/l|be|wp||copied|deleted}} == 2006 == * '''30 September''' ** {{/l|bar|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|bpy|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|bxr|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|cdo|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|cbk-zam|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|cu|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|diq|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|eml|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|hsb|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|mzn|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|nov|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|new|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|pag|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|roa-tara|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|wuu|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|zea|wp|Incubator import|deleted}} ** {{/l|zh-classical|wp|Incubator import|deleted}} * '''2 June''' ** <span style="color:green;font-weight:bold;">Start of Wikimedia Incubator</span> [[Category:Incubator:(all)]] cpsxjgckhjx7dg4bclpfkf286xy4n3g 4 57997 7226243 7225692 2026-06-26T02:38:09Z Adleid 2690346 /* Simple Japanese */ 7226243 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{shortcut|I:RST|I:RfNP}} If you are unsure whether your language is valid to be hosted here or have its own subdomain, you can ask here for advice. {{/instructions}} <inputbox> type=commenttitle page=Incubator:Requests for starting a test break=no default=[[Wx/xyz|Langname Wikiproject]] preload=Incubator:Requests for starting a test/preload editintro=Incubator:Requests for starting a test/editintro buttonlabel=Add this request summary=Add this request </inputbox> __FORCETOC__ =Current requests= *Archives: [[/Archive 1|2008–2014]] • [[/Archive 2|2015–2018]] • [[/Archive 3|2019–2022]] • [[/Archive/2022|2022]] • [[/Archive/2023|2023]] • [[/Archive/2024|2024]] • [[/Archive/2025|2025]] Please use the link in the instructions above to add a new request. {{Autoarchive resolved section | age = 3 | archive = 'Incubator:Requests for starting a test/Archive/((year)) | show = yes | timeout = 31 }} <!--remove "{{none}}" when adding a request--> == [[Wt/test|Test Wiktionary]] == I was thinking to create the Test Wiktionary, that the URL is https://test.wiktionary.org == Request for creation of Náhuat Wiktionary (ppl) in Wikimedia Incubator == I am writing to formally request the opening and setup of the Náhuat Wiktionary (ISO 639-3: ppl). Our community has recently and successfully graduated from the Wikimedia Incubator with the launch of the Náhuat Wikipedia (ppl.wikipedia.org). We are now ready to expand our digital ecosystem by developing a comprehensive lexicographical database. We have a crucial community field trip and workshop scheduled for this Saturday, June 27, 2026. One of our main goals for this event is to inaugurate our lexicographical work, starting with Lingua Libre audio recordings and documenting the voices and vocabulary of our community's oldest elders. Our ultimate milestone is to build a structured dictionary of approximately 6,500 words. We understand that the final approval for a new subdomain (ppl.wiktionary.org) is a rigorous process that takes time. However, to ensure we can successfully hold our workshop and start editing this weekend, we kindly request your technical support to expedite the creation of the Náhuat Wiktionary test project within the Wikimedia Incubator. Having this incubator space ready by June 27 will allow our students and fluent speakers to begin entering data and contributing directly from day one. Thank you very much for your continuous support, guidance, and dedication to the digital preservation of Indigenous languages. Best regards, Héctor Josué Martínez Flores Coordinator, Náhuat Wikipedia (ppl) El Salvador --[[User:TimumachtikanNawat|TimumachtikanNawat]] ([[User talk:TimumachtikanNawat|talk]]) 16:08, 16 June 2026 (UTC) == [[Wp/ja|Simple Japanese]] == * Proposed project: Wikipedia * Language: [https://en.wikipedia.org/wiki/Japanese%20language Simple Japanese] * ISO 639 code: ja (A request for a code specific to this language has been submitted to SIL and is pending review.) * BCP 47 tag: ja-simple * Temporary main page: [[Wp/ja-simple/Main Page]] * Proposed Wikimedia project: https://simple.ja.wikipedia.org/ Similar to the [https://en.wikipedia.org/wiki/Simple_English_Wikipedia Simple English Wikipedia], I'd like to propose a Simple Japanese Wikipedia. This Wikipedia would serve to help those learning Japanese as a second language, children, and adults with learning disabilities. It could use [https://en.wikipedia.org/wiki/Easy_Japanese Easy Japanese] as a model for the language, similar to the Simple English Wikipedia, which uses [https://en.wikipedia.org/wiki/Basic_English Basic English]. It could also use the [https://en.wikipedia.org/wiki/Japanese-Language_Proficiency_Test JLPT] as a guide, likely targeting the N3 proficiency level. Given that the main Japanese Wikipedia ranks sixth for the most active contributors, with 1,507,170 articles at the time of writing, there is sufficient interest in the language to justify a Simple version. --[[User:Adleid|Adleid]] ([[User talk:Adleid|talk]]) 22:08, 24 June 2026 (UTC) akkxuf5qzjbh41feqzskp4er1hm1ygl 7226388 7226243 2026-06-26T08:04:01Z MF-Warburg 585 /* Test Wiktionary */ 7226388 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{shortcut|I:RST|I:RfNP}} If you are unsure whether your language is valid to be hosted here or have its own subdomain, you can ask here for advice. {{/instructions}} <inputbox> type=commenttitle page=Incubator:Requests for starting a test break=no default=[[Wx/xyz|Langname Wikiproject]] preload=Incubator:Requests for starting a test/preload editintro=Incubator:Requests for starting a test/editintro buttonlabel=Add this request summary=Add this request </inputbox> __FORCETOC__ =Current requests= *Archives: [[/Archive 1|2008–2014]] • [[/Archive 2|2015–2018]] • [[/Archive 3|2019–2022]] • [[/Archive/2022|2022]] • [[/Archive/2023|2023]] • [[/Archive/2024|2024]] • [[/Archive/2025|2025]] Please use the link in the instructions above to add a new request. {{Autoarchive resolved section | age = 3 | archive = 'Incubator:Requests for starting a test/Archive/((year)) | show = yes | timeout = 31 }} <!--remove "{{none}}" when adding a request--> == Request for creation of Náhuat Wiktionary (ppl) in Wikimedia Incubator == I am writing to formally request the opening and setup of the Náhuat Wiktionary (ISO 639-3: ppl). Our community has recently and successfully graduated from the Wikimedia Incubator with the launch of the Náhuat Wikipedia (ppl.wikipedia.org). We are now ready to expand our digital ecosystem by developing a comprehensive lexicographical database. We have a crucial community field trip and workshop scheduled for this Saturday, June 27, 2026. One of our main goals for this event is to inaugurate our lexicographical work, starting with Lingua Libre audio recordings and documenting the voices and vocabulary of our community's oldest elders. Our ultimate milestone is to build a structured dictionary of approximately 6,500 words. We understand that the final approval for a new subdomain (ppl.wiktionary.org) is a rigorous process that takes time. However, to ensure we can successfully hold our workshop and start editing this weekend, we kindly request your technical support to expedite the creation of the Náhuat Wiktionary test project within the Wikimedia Incubator. Having this incubator space ready by June 27 will allow our students and fluent speakers to begin entering data and contributing directly from day one. Thank you very much for your continuous support, guidance, and dedication to the digital preservation of Indigenous languages. Best regards, Héctor Josué Martínez Flores Coordinator, Náhuat Wikipedia (ppl) El Salvador --[[User:TimumachtikanNawat|TimumachtikanNawat]] ([[User talk:TimumachtikanNawat|talk]]) 16:08, 16 June 2026 (UTC) == [[Wp/ja|Simple Japanese]] == * Proposed project: Wikipedia * Language: [https://en.wikipedia.org/wiki/Japanese%20language Simple Japanese] * ISO 639 code: ja (A request for a code specific to this language has been submitted to SIL and is pending review.) * BCP 47 tag: ja-simple * Temporary main page: [[Wp/ja-simple/Main Page]] * Proposed Wikimedia project: https://simple.ja.wikipedia.org/ Similar to the [https://en.wikipedia.org/wiki/Simple_English_Wikipedia Simple English Wikipedia], I'd like to propose a Simple Japanese Wikipedia. This Wikipedia would serve to help those learning Japanese as a second language, children, and adults with learning disabilities. It could use [https://en.wikipedia.org/wiki/Easy_Japanese Easy Japanese] as a model for the language, similar to the Simple English Wikipedia, which uses [https://en.wikipedia.org/wiki/Basic_English Basic English]. It could also use the [https://en.wikipedia.org/wiki/Japanese-Language_Proficiency_Test JLPT] as a guide, likely targeting the N3 proficiency level. Given that the main Japanese Wikipedia ranks sixth for the most active contributors, with 1,507,170 articles at the time of writing, there is sufficient interest in the language to justify a Simple version. --[[User:Adleid|Adleid]] ([[User talk:Adleid|talk]]) 22:08, 24 June 2026 (UTC) hllfjncaavd8k6rw5xuo3swgnqap3lb 0 66480 7226184 7220045 2026-06-25T23:44:58Z NguoiDungKhongDinhDanh 2568625 Undid revision [[Special:Diff/7217086|7217086]] by [[Special:Contributions/~2026-35831-17|~2026-35831-17]] ([[User talk:~2026-35831-17|talk]]) 7226184 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ {| wikitable border="2" width="100%" |<center><big><big> Welcome to [[:en:Marshallese language|Marshallese]] Wikipedia. </big><br /> [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|thumb|right|250px|[[Wp/mh/Būḷeak Majõl|Būḷeak Majõl]].]] This series of pages is for a test-Wikipedia in the Kajin Majõl. Your Marshallese input here will be appreciated. The request for the creation of the Marshallese Wikipedia will be approved if and when there is sufficient article content. When it is approved, all content here would be moved to the actual Wikipedia. Because this is a test-wikipedia all articles here must begin with the format <nowiki>[[Wp/mh/Name of article]]</nowiki>. For example, an article about [[:en:Marshall Islands|Marshall Islands]] should be titled here as [[Wp/mh/Majõl|Majõl]]. If this project graduates from the Incubator, all links will be converted to a standard form like <nowiki>[[Majõl]]</nowiki>. ''Marshallese language speakers are encouraged to create as many top-quality articles as possible''. Laajrak in peij kein rej ñan juon test-Wikipedia ilo Kajin Majõl. Enaj emman am lelok in Marshallese ijin. Kajjitōk eo ñan kōmmane Marshallese Wikipedia enaj kōtlok elañe im ñe ewōr joñan melele ko. Ñe emoj an kōtlok, aolep men ko ijin renaj bōklok ñan Wikipedia eo emol. Kinke menin ej juon test-wikipedia aolep melele ko ijin rej aikuj jino kin format in <nowiki>[[Wp/mh/Name of article]]</nowiki>. N̄an waanjon̄ak, juon ennaan kōn [[:en:Marshall Islands|Marshall Islands]] ej aikuj in taitōl ijin āinwōt [[Wp/mh/Majõl|Majõl]]. Elañe jerbal in ej kadiwōjlok jen Incubator eo, aolep link ko renaj oktak ñan juon form eo ekkar einwot <nowiki>[[Majõl]]</nowiki>. ''Ri konono kajin Marshallese rej rōjan ir ñan kōmman elōn article ko remman tata''. <inputbox> type=create width=90 bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions default=Wp/mh/ </inputbox> </div> ''This template needs to be translated into Marshallese.'' <center> Now this Marshallese Wikipedia has '''{{Wp/mh/NUMBEROFARTICLES}}''' articles. <center>[[Special:PrefixIndex/Wp/mh/|Aolep peij]]<br /> <center>[[Special:PrefixIndex/Category:Wp/mh|Aolep kumi]]<br /> <center>'''Wp/mh Marshallese''' [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mh] {| |- | width="50%" valign="middle" | {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="5" <!----------------------------------------------> | width="10%" | [[File:Nuvola apps kcoloredit.svg|40px|center]] | width="90%" style="font-size: 95%; " | '''Kajin M̧ajeļ'''<br/> [[Wp/mh/Ri Majõl|Ri Majõl]]&nbsp;- [[Wp/mh/Kajin M̧ajeļ|Kajin M̧ajeļ]]&nbsp;- [[Wp/mh/M̧ajeļ|M̧ajeļ]]&nbsp;- [[Wp/mh/Nitijeļā|Nitijeļā]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> | [[File:Gnome-globe.svg|40px|center]] | style="font-size: 95%; border-top: 1px dashed #AAAAAA;" | '''Armej im belak ko belakier'''<br/> [[Wp/mh/Armej im belak ko belakier|Armej im belak ko belakier]]&nbsp;- [[Wp/mh/Iorob|Iorob]]&nbsp;- [[Wp/mh/Eija|Eija]]&nbsp;- [[Wp/mh/Amedka|Amedka]]&nbsp;- [[Wp/mh/Bajjipiik|Bajjipiik]]&nbsp;- [[Wp/mh/Abdika|Abdika]]&nbsp;- [[Wp/mh/Makūtkūt laḷ|Makūtkūt laḷ]]&nbsp;- [[Wp/mh/Boļkeno|Boļkeno]]&nbsp;- [[Wp/mh/Ibwij|Ibwij]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> | [[File:Nuvola apps bookcase.svg|40px|center]] | style="font-size: 95%; border-top: 1px dashed #AAAAAA;" | '''Kajin'''<br/> [[Wp/mh/Kajin Holen|Kajin Holen]]&nbsp;- [[Wp/mh/Kajin Buranij|Kajin Buranij]]&nbsp;- [[Wp/mh/Kajin Portugal|Kajin Portugal]]&nbsp;- [[Wp/mh/Kajin M̧ajel‌̧|Kajin M̧ajel‌̧]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> | [[File:P_religion_world.svg|40px|center]] | style="font-size: 95%; border-top: 1px dashed #AAAAAA;" | '''Tomak ilo kabun'''<br/> [[Wp/mh/Kūrjin|Kūrjin]]&nbsp;- [[Wp/mh/Mōjilim|Mōjilim]]&nbsp;- [[Wp/mh/Buddhism|Buddhism]] - [[Wp/mh/Animism|Animism]] - [[Wp/mh/Hinduism|Hinduism]] - [[Wp/mh/Ju|Ju]] <!----------------------------------------------> |} | width="50%" valign="top" | {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="5" |- <!----------------------------------------------> | width="10%" | [[File:Nuvola apps kalzium.svg|40px|center]] | width="90%" style="font-size: 95%;" | '''Āneo'''<br/> [[Wp/mh/Nawōdo|Nawōdo]]&nbsp;- [[Wp/mh/Kilbōt|Kilbōt]]&nbsp;- [[Wp/mh/Epejām|Epejām]]&nbsp;- [[Wp/mh/Wake Island|Wake Island]]&nbsp;- [[Wp/mh/Kuaṃ|Kuaṃ]]&nbsp;- [[Wp/mh/Aujtōrōlia|Aujtōrōlia]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> | [[File:Nuvola apps display.svg|40px|center]] | style="font-size: 95%; border-top: 1px dashed #AAAAAA; " | '''Menin mour'''<br/> [[Wp/mh/Kidu|Kidu]]&nbsp;- [[Wp/mh/Kuuj|Kuuj]]&nbsp;- [[Wp/mh/Ek|Ek]]&nbsp;- [[Wp/mh/Eļbōn|Eļbōn]]&nbsp;- [[Wp/mh/Laion|Laion]]&nbsp;- [[Wp/mh/Kamel|Kamel]]&nbsp;- [[Wp/mh/Bao|Bao]]&nbsp;- [[Wp/mh/Ṃañke|Ṃañke]]&nbsp;- [[Wp/mh/Jirāb|Jirāb]]&nbsp;- [[Wp/mh/Olip|Olip]]&nbsp;- [[Wp/mh/Taikõ|Taikõ]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> | [[File:Crystal Clear app kservices.png|40px|center]] | style="font-size: 95%; border-top: 1px dashed #AAAAAA;" | '''Kaḷōj'''<br/> [[Wp/mh/Kaḷōj|Kaḷōj]]&nbsp;- [[Wp/mh/Bwebwenato ko ad jen etto|Bwebwenato ko ad jen etto]]&nbsp;- [[Wp/mh/Kapeel ikijen lalin im lan|Kapeel ikijen lalin im lan]]&nbsp;- [[Wp/mh/Biology|Biology]]&nbsp;- [[Wp/mh/Injinia|Injinia]]&nbsp;- [[Wp/mh/Peejnej|Peejnej]]&nbsp;- [[Wp/mh/Men ko jej kojerbali nan kake ad aikuj|Men ko jej kojerbali nan kake ad aikuj]] <!----------------------------------------------> |- <!----------------------------------------------> | [[File:Nuvola apps atlantik.png|40px|center]] | style="font-size: 95%; border-top: 1px dashed #AAAAAA;" | '''Ikkure ko'''<br/> [[Wp/mh/Bọọḷ in pājkōt|Bọọḷ in pājkōt]]&nbsp;- [[Wp/mh/Tenij|Tenij]]&nbsp;- [[Wp/mh/Jōkar|Jōkar]]&nbsp;- [[Wp/mh/Weightlifting|Weightlifting]]&nbsp;- [[Wp/mh/Lippọṇ|Lippọṇ]]&nbsp;- [[Wp/mh/Iakiu|Iakiu]]&nbsp;- [[Wp/mh/Tutu|Tutu]]&nbsp;- [[Wp/mh/Bowling|Bowling]]&nbsp;- [[Wp/mh/Būtbọọḷ|Būtbọọḷ]] <!----------------------------------------------> |} |} ===Wikipedia Jijtō=== {| class="layout plainlinks" cellpadding="4" style="width:100%; margin:auto; text-align:left; background:transparent;" | style="text-align:center;" | <imagemap>File:Commons-logo.svg|31px default [[commons:|Commons]] desc none</imagemap> | style="width:33%;" | '''[https://commons.wikimedia.org/ Commons]'''<br />Free media repository | style="text-align:center;" | <imagemap>File:Wikinews-logo.svg|51px default [[n:|Wikinews]] desc none</imagemap> | style="width:33%;" | '''[https://en.wikinews.org/ Wikinews]'''<br />Free-content news | style="text-align:center;" | <imagemap>File:Wiktionary-logo-v2.svg|37px default [[wikt:|Wiktionary]] desc none</imagemap> | style="width:33%;" | '''[https://en.wiktionary.org/ Wiktionary]'''<br />Dictionary and thesaurus |- | style="text-align:center;" | <imagemap>File:Wikiquote-logo.svg|51px default [[q:|Wikiquote]] desc none</imagemap> | '''[https://en.wikiquote.org/ Wikiquote]'''<br />Collection of quotations | style="text-align:center;" | <imagemap>File:Wikibooks-logo-35px.png|35px default [[b:|Wikibooks]] desc none</imagemap> | '''[https://en.wikibooks.org/ Wikibooks]'''<br />Free textbooks and manuals | style="text-align:center;" | <imagemap>File:Wikisource-logo.svg|35px default [[s:|Wikisource]] desc none</imagemap> | '''[https://en.wikisource.org/ Wikisource]'''<br />Free-content library |- | style="text-align:center;" | <imagemap>File:Wikispecies-logo.svg|35px default [[wikispecies:|Wikispecies]] desc none</imagemap> | '''[https://species.wikimedia.org/ Wikispecies]'''<br />Directory of species | style="text-align:center;" | <imagemap>File:Wikiversity-logo.svg|41px default [[v:|Wikiversity]] desc none</imagemap> | '''[https://en.wikiversity.org/ Wikiversity]'''<br />Free learning materials and activities | style="text-align:center;" | <imagemap>File:Wikimedia Community Logo.svg|35px default [[m:|Meta-Wiki]] desc none</imagemap> | '''[https://meta.wikimedia.org/ Meta-Wiki]'''<br />Wikimedia project coordination |}<noinclude> </noinclude> [[Category:Wp/mh|*]] {{INTERWIKI|Q5296}} hbrqcllwg8tflp12q9odmfj20aogvrp 0 79809 7226250 7204700 2026-06-26T03:18:06Z 26agcp 2575807 7226250 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Argentina'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Argentina.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Argentina.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:Argentina (including claimed territories, orthographic projection).svg|300px]] |} [[File:Los Andes y Cerro Mercachas 2.jpg|thumb|307x307px|Los Andes]] [[File:Llao Llao Peninsula.jpg|thumb|306x306px|Patagonia]] '''''Argentina''''' (káastlan t'aan: ''República Argentina'') jump'éel nojoch lu'um yaan tu xnojol ''[[Wp/yua/América del Sur|América del Sur]]'' yéetel jump'éel ti' le ''países más'' nojocho'ob ti' le ''continenteo'''. U noj kaajil leti' ''[[Wp/yua/Buenos Aires|Buenos Aires]]'', yéetel u t'aan ''oficial'' leti' ''[[Wp/yua/Káastlan t'aan|español]]''. ''Argentina'' k'ajóolta'an tumen u ya'abtal jejeláas lu'umilo'ob ''naturales'', je'ex le wiitso'ob ''Andes'', le ''Pampas'', ''Patagonia'' yéetel le ''cataratas'' ti' ''Iguazú''. K'ajóolta'an xan tumen le ''baile [[Wp/yua/Tango|tango]]'', u ''producción agrícola'' yéetel ''ganadera'', yéetel u nojoch ''patrimonio cultural''. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ameerika]] {{INTERWIKI|Q414}} ra95axuqeepmzzmbphbxt85bw7zzfg9 10 79824 7226343 6757698 2026-06-26T07:22:35Z 26agcp 2575807 /* */ Corrijo ortografía 7226343 wikitext text/x-wiki <div style="top:-20px; overflow:hidden; position:relative;"> <div style="background:white; padding-left: 3em; padding-right: 3em; overflow: hidden; position: relative;"> <div style="position: absolute; width: 100%; overflow: hidden; margin-left: -3em; margin-right: -3em; margin-bottom: -110px;"> <div align=left style="margin-right: -200px; margin-top: -10px; margin-left: -40px; opacity: 0.075;">[[File:MAYA-g-log-cal-D20-Ajaw.svg|590px|link=|alt=]]</div> </div> <div style="height: 80px; margin: 0px; padding: 0px; position: relative;"> <!-- opoch --> <div style="float: left; width: 50%; min-width: 50%; padding-left: 20px; text-align:center; font-size: 250%; font-family: 'Linux Libertine', Georgia, Times, serif; line-height: 0.2em; -moz-font-feature-settings: 'ss05=1'; -moz-font-feature-settings: 'ss05'; -webkit-font-feature-settings: 'ss05'; -ms-font-feature-settings: 'ss05'; font-feature-settings: 'ss05';"> <span style="color:#333333;font-size:2.55rem;font-family:'Linux Libertine',Georgia, serif;font-variant:small-caps;line-height:100%; padding-top:4px;">Kʼuchech [[:Wp/yua/Wikipedia|Wikipeedya]]</span><br /><br /> <span style="color:#555555;font-size:1.4rem;font-family:'Linux Libertine',Georgia, serif;line-height:100%;">Le ensiklopeedya uti'al tuláakal.</span><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> <span style="color:#333333;font-variant:small-caps;font-size:1.6rem;font-family:'Linux Libertine',Georgia, serif;line-height:100%;">[[Wp/yua/Help:Maaya ts'íib|Bix k tsʼíib]]</span><br /> <span style="color:#333333;font-variant:small-caps;font-size:1.6rem;font-family:'Linux Libertine',Georgia, serif;line-height:100%;">[[Wp/yua/Wikipedia:Múuch’tsikbalo’|Muuchʼ Tsikbaloʼob]]</span> </div> <!-- yekkan --> <div align=right class="plainlinks" style="float:right; width: 30%; padding-top: 20px;padding-bottom:20px; font-size: 100%; text-align:center;"> <br /> <big>[[:Wp/yua/{{Wp/yua/CURRENTDAYNAMEI}}|{{Wp/yua/CURRENTDAYNAMEI}}]], [[:Wp/yua/{{CURRENTDAY}} tiʼ {{Wp/yua/CURRENTMONTHNAMEI}}|{{CURRENTDAY}} tiʼ {{Wp/yua/CURRENTMONTHNAMEI}}]] tiʼ [[:Wp/yua/{{CURRENTYEAR}}|{{CURRENTYEAR}}]]</big> {| style="width:100%;" | style="width:100%;vertical-align:middle;text-align:center;padding:15px;" class="hp-statistieken"| <span style="display:inline-block;text-align:center;"> '''<big>{{Wp/yua/NUMBEROFARTICLES}}</big>''' artiikulosoʼob<br/> '''<big>[[:Wp/yua/Maaya t'aan|tsʼíibtaʼan ich maaya]]</big><br/>''' </span> |} </div> </div> <div style="clear: both;"></div> </div> {{Wp/yua/Mayan}} {| style="margin:4px 0 0 0; background:none" | class="rad" padding="0" cellpadding="2" width="100%" style="background:#F1FAFF; border:2px solid #C6E4F2; padding:0.5em 1em 0.5em 1em; margin-top: 1em; -moz-border-radius:10px" | {| style="text-align: center; width: 100%; padding: 2px; vertical-align:top; |- | style="width: 100%; padding-top:2px; font-size:100%" | Koʼoneʼex beetik u páajtal u beetaʼal le Wikipeedyaʼ ich maaya. Táakpajkech u tiaʼal a tsʼíibtik artikulos ich maaya tiʼ le kúuchilaʼ. Utiaʼal u páajtal u beeytal le Wikipeedya ich Maayaoʼ kʼaʼabet u yaantal máaxoʼob ka tsʼíibnakoʼob wa u kʼexikoʼob artiikulos. Tuláakal le artiikulosoʼoboʼ kʼaʼabéet u káajal yéetel le ''formato'' <nowiki>[[:Wp/yua/U k'aaba' le artiikulo' taak a k'exik wa a beetik]]</nowiki>. Jeʼex le artiikuloʼ táan a wilik beóora, bey kʼaʼabéet u tsʼíibtaʼal u kʼaabaʼ: [[:Wp/yua/Maaya t'aan]]. (Loʼobaleʼ le ken jóokʼok tiʼ le enkubadooraoʼ bey kun tsʼíibtbil u kʼaabaʼ: <nowiki>[[yua:Maaya t'aan]]</nowiki>) <br> <center>''Yáax táanil tiʼ a beetik junpʼeel túumben artiikuloiʼ k xokik u poliikitkasi [[Wp/yua/Help:Maaya ts'íib|weyeʼ]]. Nib óolal tech''.</br> U páajtal xan a wilik le [[:es:Wikipedia:Lista de artículos que toda Wikipedia debería tener|u liistay le artiikulos kʼaʼabet u yaantal ichil tu laakal le wikipeedyaʼoʼ]] u tiaʼal a káajsik junpʼéel túumben artiikulo.</center> </br> <center> <inputbox> type=create preload=Template:Standard content for new page <!--default=Wp/yua/--> prefix={{ROOTPAGENAME}}/yua/ useve=true buttonlabel=Koʼox tsʼíibtik </inputbox> |} [[Category:Wp/yua]] rzq2dptwj9ridhharnqo6vurjrf3632 0 86407 7226096 5632064 2026-06-25T19:37:56Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226096 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Franciae''''<br>'''République française'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of France.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Armoiries république française.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:EU location FRA.png|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 65.073.482 |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Aj Noj Kaaj | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Paris|Paris]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Aj Jala'ach Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Emmanuel Macron|Emmanuel Macron]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | T'aan | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" |[[Wp/yua/Fráanses t'aan|Fráanses t'aan]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Taaki'n | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Euro|Euro]] |- |} '''''Francia''''' (fráanses t'aan: ''République française'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Europa|Europa]]. Xook yéetel 65.073.482 utia'al wíinik. Jump'éel ''nación'' yaan tu ''occidental Europa''. U c''apital''il leti' ''París'', yéetel u ''oficial'' t'aanil le ''francés''. Jump'éel ''república semipresidencial'' leti' yéetel jump'éel ti' le ''países más importantes'' tu ''Europa'' ti' ''cultura, ciencia'' yéetel ''economía. '''Francia''''' yaan ichil le ''Unión Europea'' yéetel yaan ti' leti' más tu 68 ''millones'' máako'ob ku kajtal te'elo'. Xan jach k'ajóolta'an tumen u ''patrimonio histórico'', u suku'unil hanalilo'ob yéetel ''monumentos famosos'' bey le ''Torre Eiffel''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Noj lu'umilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Europa]] [[Category:Wp/yua/Francia]] {{INTERWIKI|Q142}} qqk6yi5dst87pv0ihwpc04n6asgmqlg 7226097 7226096 2026-06-25T19:40:30Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7226097 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Franciae''''<br>'''République française'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of France.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Armoiries république française.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:EU location FRA.png|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 65.073.482 |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Aj Noj Kaaj | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Paris|Paris]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Aj Jala'ach Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Emmanuel Macron|Emmanuel Macron]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | T'aan | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" |[[Wp/yua/Fráanses t'aan|Fráanses t'aan]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Taaki'n | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Euro|Euro]] |- |} [[File:Paris Montage 2017.png|thumb|429x429px|Paris, ja'ab 2017]] '''''Francia''''' (fráanses t'aan: ''République française'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Europa|Europa]]. Xook yéetel 65.073.482 utia'al wíinik. Jump'éel ''nación'' yaan tu ''occidental Europa''. U c''apital''il leti' ''París'', yéetel u ''oficial'' t'aanil le ''francés''. Jump'éel ''república semipresidencial'' leti' yéetel jump'éel ti' le ''países más importantes'' tu ''Europa'' ti' ''cultura, ciencia'' yéetel ''economía. '''Francia''''' yaan ichil le ''Unión Europea'' yéetel yaan ti' leti' más tu 68 ''millones'' máako'ob ku kajtal te'elo'. Xan jach k'ajóolta'an tumen u ''patrimonio histórico'', u suku'unil hanalilo'ob yéetel ''monumentos famosos'' bey le ''Torre Eiffel''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Noj lu'umilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Europa]] [[Category:Wp/yua/Francia]] {{INTERWIKI|Q142}} qwuvudvxlfr7a6ynyw9zcu42mjflk4c 7226248 7226097 2026-06-26T02:59:32Z 26agcp 2575807 correcciones 7226248 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Francia'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of France.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Armoiries république française.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:EU location FRA.png|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Kajnáalilo’ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 69,082,000 (tu ja'abil 2026) |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Capital'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Paris|Paris]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Aj Jala'ach Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Emmanuel Macron|Emmanuel Macron]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | T'aan | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" |[[Wp/yua/Francés t'aan|''Francés'' t'aan]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Taak'in | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Euro|Euro]] |- |} [[File:Paris Montage 2017.png|thumb|429x429px|Paris, ja'ab 2017]] '''''Francia''''' (''francés'' t'aan: ''République française'') jump'éel ''nación'' yaan tu ''[[Wp/yua/Europa|Europa]] occidental''. U ''capital''il leti' ''[[Wp/yua/París|París]]'', yéetel u ''oficial'' t'aanil le ''[[Wp/yua/Francés t'aan|francés]]''. Jump'éel ''república semipresidencial'' leti' yéetel jump'éel ti' le ''países más importantes'' tu ''Europa'' ti' ''cultura, ciencia'' yéetel ''economía''. ''Francia'' yaan ichil le ''Unión Europea'' yéetel yaan ti' leti' más tu 68 ''millones'' máako'ob ku kajtal te'elo'. Xan jach k'ajóolta'an tumen u ''patrimonio histórico'', u suku'unil hanalilo'ob yéetel ''monumentos famosos'' bey le ''[[Wp/yua/Torre Eiffel|Torre Eiffel]]''. == Tu'ux ch'a'abij ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Noj lu'umilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Europa]] [[Category:Wp/yua/Francia]] {{INTERWIKI|Q142}} c21bg3g4426vnhqo2at0zs6wf62dn9v 0 91864 7226117 7220998 2026-06-25T20:37:30Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226117 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Galileo Galilei'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | |- | align=center colspan=2 | [[image:Galileo by leoni.jpg|200px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Nacimiento | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 15 ''febrero'', 1564 |- |} '''Galileo Galilei''' (* [[Wp/yua/Pisa|''Pisa'']]; 15 ''febrero'', 1564 -1642) ka'ach juntúul ''astrónomo'', ''físico'', ''matemático'', ''ingeniero'' yéetel ''filósofo'' ''italiano''. Ka kíimij ti' le 8 ti' ''enero'' ti' 1642 ti' [[Wp/yua/Arcetri|''Arcetri'']], [[Wp/yua/Italia|''Italia'']].<ref>Lo que deberíamos saber sobre Galileo https://www.unav.edu/web/ciencia-razon-y-fe/lo-que-deberiamos-saber-sobre-galileo</ref> K’ajóolta’al bey juntúul ti’ le jach k’áat chi’ibal ''científicos modernos''o’ob. Tu ma’alobkunsaj le ''telescopio'' yéetel tu beetaj u yila’al u páajtalil le ''universo'' ku binik tu yóok’ol k’iinil Copérnico. U meyajo’ob yóok’ol u taal yéetel u jéets’el le lu’um ku yáantik u k’exik le ''física''. Tumen u k’áat chi’ibal ''científico'', tu meentaj ''problemas'' yéetel le ''Inquisición''. Bejla’e’ k’ajóolta’an bey “u na’ata’alil le ''ciencia moderna''”. == Tu'ux ch'a'abij == <references /> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Wíiniko'ob]] {{INTERWIKI|Q307}} mrew11i63mr1q8bb292e1x73ozkwb8y 0 104392 7226095 5668718 2026-06-25T19:32:16Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226095 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Xóot Noj Lu'umil Florida'''<br>'''State of Florida'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Florida.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Seal of Florida.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:Map of USA FL.svg|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 109,955,400 (2005)<ref>INEGI [http://www.inegi.gob.mx/inegi/contenidos/espanol/acerca/inegi324.asp?c=324#tres Wíiniko'ob utia'al Méxikoo]</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Ich | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 1,964,375 [[Wp/yua/km²|km²]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Aj Noj Kaaj | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Tallahassee|Tallahassee]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Aj Jala'ach Wíinik | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | [[Wp/yua/Dean Barrow|Dean Barrow]] |- |} '''''Florida''''' (káastlan t'aan: ''State of Florida'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Nuupul Lu'umilo'ob Amérikaa|Nuupul Lu'umilo'ob Amérikaa]]. Xook yéetel 955.400 utia'al wíinik. Jump'éel ''estado'' yaan tu noj xamanil-láak' ''Amerika''. U ''capital''il leti' Tallahassee. Jach k'ajóolta'an tumen u nojoch ''costas'', u ''clima cálido'' yéetel ya'ab ''lugares turísticos''. '''''Florida''''' ts'o'ok u jo'oksik u bajil bey le ''estado'' 27 tu ''Unión Americana'' ti' 1845. Bejla'e' yaan ti' leti' más tu 23 ''millones'' máako'ob ku kajtal te'elo'. Xan jach k'ajóolta'an tumen u ''playas'', u lu'umilo'ob ja'ach k'áaxilo'ob yéetel ''ecosistemas especiales'' bey le ''Everglades''. == Referencias == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q812}} ehzn7bf1be7obw0bate3ha3cyiki76t 0 112451 7226113 5735008 2026-06-25T20:26:46Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226113 wikitext text/x-wiki [[File:Map-Francophone World.svg|thumb|upright=2|Fráanses t'aan]] '''Fráanses t'aan''' yéetel '''Fráansesil t'aan''' yaan junp'eel t'aan utia'al [[Wp/yua/Ewropa|Ewropa]] yéetel [[Wp/yua/Afrika|Afrika]]. Le t’aan francése’ jump’éel t’aan ''romance'' ku beetik tu ''latín''. Leti’ u t’aanil ''oficial'' ti’ ''Francia'' yéetel ti’ ya’ab kaajo’ob ti’ ''Europa, África, América'' yéetel ''Oceanía''. Ku ts’a’abal u ts’íibil yaan ''más'' ti' 300 ''millones'' máako’ob ku t’aanik, beey u jump’éel ti’ le t’aano’ob más k’ajóolta’ano’ob tu yóok’ol kaab. Le '''''francés''''' xan jach k’áat chi’ibal tu ''diplomacia internacional'' yéetel ku táakpajal ichil le ''Francofonía'', jump’éel múuch’ kaajo’ob ku ka’ansik yéetel ku binik u ''uso cultural''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/T'aano'ob]] {{INTERWIKI|Q150}} gccxx82q96k9n2wwzo1ful87d09lfnz 7226246 7226113 2026-06-26T02:57:01Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Fráanses t'aan]] to [[Wp/yua/Francés t'aan]] 7226113 wikitext text/x-wiki [[File:Map-Francophone World.svg|thumb|upright=2|Fráanses t'aan]] '''Fráanses t'aan''' yéetel '''Fráansesil t'aan''' yaan junp'eel t'aan utia'al [[Wp/yua/Ewropa|Ewropa]] yéetel [[Wp/yua/Afrika|Afrika]]. Le t’aan francése’ jump’éel t’aan ''romance'' ku beetik tu ''latín''. Leti’ u t’aanil ''oficial'' ti’ ''Francia'' yéetel ti’ ya’ab kaajo’ob ti’ ''Europa, África, América'' yéetel ''Oceanía''. Ku ts’a’abal u ts’íibil yaan ''más'' ti' 300 ''millones'' máako’ob ku t’aanik, beey u jump’éel ti’ le t’aano’ob más k’ajóolta’ano’ob tu yóok’ol kaab. Le '''''francés''''' xan jach k’áat chi’ibal tu ''diplomacia internacional'' yéetel ku táakpajal ichil le ''Francofonía'', jump’éel múuch’ kaajo’ob ku ka’ansik yéetel ku binik u ''uso cultural''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/T'aano'ob]] {{INTERWIKI|Q150}} gccxx82q96k9n2wwzo1ful87d09lfnz 7226249 7226246 2026-06-26T03:10:40Z 26agcp 2575807 agrego enlaces 7226249 wikitext text/x-wiki [[File:Map-Francophone World.svg|thumb|upright=1.5|Tu’ux ku t’a’anal le ''francéso’'']] Le t’aan '''''francése’''''' jump’éel t’aan ''romance'' ku beetik tu ''[[Wp/yua/Latín|latín]]''. Leti’ u t’aanil ''oficial'' ti’ ''[[Wp/yua/Francia|Francia]]'' yéetel ti’ ya’ab kaajo’ob ti’ ''[[Wp/yua/Europa|Europa]]'', ''[[Wp/yua/África|África]]'', ''[[Wp/yua/América|América]]'' yéetel ''[[Wp/yua/Oceanía|Oceanía]]''. Ku ts’a’abal u ts’íibil yaan ''más'' ti' 300 ''millones'' máako’ob ku t’aanik, beey u jump’éel ti’ le t’aano’ob más k’ajóolta’ano’ob tu yóok’ol kaab. Le '''''francés''''' xan jach k’áat chi’ibal tu ''diplomacia internacional'' yéetel ku táakpajal ichil le ''Francofonía'', jump’éel múuch’ kaajo’ob ku ka’ansik yéetel ku binik u ''uso cultural''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/T'aano'ob]] {{INTERWIKI|Q150}} 0ycxp8shw6u17d86m0g579rqth4w7t3 0 115902 7226118 5627644 2026-06-25T20:41:28Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226118 wikitext text/x-wiki '''Gambia''' jump’éel kaaj yaan tu oeste ''África'', ku bin tu yóok’ol le ja’ '''Gambia'''. Leti’ jump’éel ti’ le chan kaajo’ob ti’ África, yéetel u noj kaajalil leti’ Banjul. U ''economía'' ku p’áatal tu yóok’ol k’áaxil yéetel ''turismo''. Lesotoe’ jump’éel kaaj yaan tu sur ''África'', ts’íiboltik tumen Sudáfrica tu láayli’. U noj kaajalil leti’ Maseru yéetel jach k’ajóolta’an tumen u lu’umil ku jach nojoch ts’íimin (''montañas''). Ka’ap’éel kaajo’ob ku yaantal ya’ab ''cultura'' yéetel u ''historia'' ku beeta’al tumen le é''poca colonial''. {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Lesotooe''''<br>'''Republika e Shqipërisë'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Lesotho.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:LocationLesotho.svg|300px]] |} '''Lesotoo''' (sotoo t'aan: ''Republika e Shqipërisë'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Áfrikaa|Áfrikaa]]. Xook yéetel 65.073.482 utia'al wíinik. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Noj lu'umilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Áfrikaa]] {{INTERWIKI|Q1005}} op40fve9g66uxtnhmec04t3z2fg42vx 7226119 7226118 2026-06-25T20:49:26Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7226119 wikitext text/x-wiki [[File:Gambia - Sunset.jpg|thumb|Gambia]] '''Gambia''' jump’éel kaaj yaan tu oeste ''África'', ku bin tu yóok’ol le ja’ '''Gambia'''. Leti’ jump’éel ti’ le chan kaajo’ob ti’ África, yéetel u noj kaajalil leti’ Banjul. U ''economía'' ku p’áatal tu yóok’ol k’áaxil yéetel ''turismo''. Lesotoe’ jump’éel kaaj yaan tu sur ''África'', ts’íiboltik tumen Sudáfrica tu láayli’. U noj kaajalil leti’ Maseru yéetel jach k’ajóolta’an tumen u lu’umil ku jach nojoch ts’íimin (''montañas''). Ka’ap’éel kaajo’ob ku yaantal ya’ab ''cultura'' yéetel u ''historia'' ku beeta’al tumen le é''poca colonial''. {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Lesotooe''''<br>'''Republika e Shqipërisë'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Lesotho.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:LocationLesotho.svg|300px]] |} '''Lesotoo''' (sotoo t'aan: ''Republika e Shqipërisë'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Áfrikaa|Áfrikaa]]. Xook yéetel 65.073.482 utia'al wíinik. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Noj lu'umilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Áfrikaa]] {{INTERWIKI|Q1005}} 0yiq6qq23d8knecfu81jhh7lcn8lb26 0 116314 7226114 5614270 2026-06-25T20:30:11Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226114 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Gabon'''<br>'''Republique Gabonaise'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Gabon.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Gabon.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:LocationGabon.svg|300px]] |} '''''Gabon''''' (sotoo t'aan: ''Republique Gabonaise'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Áfrikaa|Áfrikaa]]. Xook yéetel 65.073.482 utia'al wíinik. Jump’éel kaaj yaan tu oeste ''África Central'', ku yáantik le ''ecuador''. U noj kaajalil leti’ ''Libreville'', yéetel u t’aanil oficial leti’ ''francés''. Yaan tu yóok’ol más tu 2 ''millones'' máako’ob ku kajtal te’elo’. Chan kaajalil ku k’uchul ya’ab k’áaxilo’ob ''tropical'' yéetel jach k’ajóolta’an tumen u ''biodiversidad'' yéetel ''parques nacionales''. '''''Gabon''''' xan ku p’áatal u ''economía'' tu yóok’ol ''petróleo'' yéetel u meyajil ''recursos naturales''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Noj lu'umilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Áfrikaa]] {{INTERWIKI|Q1000}} nka9rem018kt4ldppycnfi3vipmcd6c 7226132 7226114 2026-06-25T21:11:00Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Gabon]] to [[Wp/yua/Gabón]]: Misspelled title 7226114 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Gabon'''<br>'''Republique Gabonaise'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Gabon.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Gabon.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:LocationGabon.svg|300px]] |} '''''Gabon''''' (sotoo t'aan: ''Republique Gabonaise'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Áfrikaa|Áfrikaa]]. Xook yéetel 65.073.482 utia'al wíinik. Jump’éel kaaj yaan tu oeste ''África Central'', ku yáantik le ''ecuador''. U noj kaajalil leti’ ''Libreville'', yéetel u t’aanil oficial leti’ ''francés''. Yaan tu yóok’ol más tu 2 ''millones'' máako’ob ku kajtal te’elo’. Chan kaajalil ku k’uchul ya’ab k’áaxilo’ob ''tropical'' yéetel jach k’ajóolta’an tumen u ''biodiversidad'' yéetel ''parques nacionales''. '''''Gabon''''' xan ku p’áatal u ''economía'' tu yóok’ol ''petróleo'' yéetel u meyajil ''recursos naturales''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Noj lu'umilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Áfrikaa]] {{INTERWIKI|Q1000}} nka9rem018kt4ldppycnfi3vipmcd6c 0 116634 7226098 7220760 2026-06-25T19:45:20Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226098 wikitext text/x-wiki [[File:Villa close up.jpg|thumb|Villa close up]]'''José Doroteo Arango Arámbula'''e' (beyxan k'ajóolta'an yéetel u k'aaba' '''Francisco Villa''' wáa '''Pancho Villa''') (''San Juan del Río'', ''[[Wp/yua/Durango|Durango]]'', ''[[Wp/yua/México|México]]'', 5 ti' ''junio'', 1878 - ''Hidalgo del Parral'', ''[[Wp/yua/Chihuahua|Chihuahua]]'', 20 ti' ''junio'', 1923) juntúul meejikoil jo’olpóopil. Síij tu kaajil Victoria de Durango, ka’ache’ Durango, bejla’e’ ''La Rosilla'', tu ja’abil 1874. Kíimsa'ab tu kaajil ''Hidalgo del Parral'', ''Chihuahua'', tu ja'abil 1923. Táakpaj ti' "''Revolución Mexicana''" tu'ux u náajaltik tu ja'abil 1914 u Ba'atelil Ojinaga yéetel u Ba'atelil ''[[Wp/yua/Zacatecas|Zacatecas]]''.<ref>Pancho Villa https://www.biografiasyvidas.com/biografia/v/villa.htm</ref><ref>Pancho Villa, ícono de la cultura popular mexicana https://perspectivas.mx/especial-pancho-villa-icono-de-la-cultura-popular-mexicana/</ref> Juntúul tu'ux yaan u jach nojoch meyaj ichil le ''Revolución Mexicana''. Jach k'ajóolta'an tumen u jo'olpóopil le ''División del Norte'', jump'éel ti' le nojoch múuch' kuxtalo'ob ''militares revolucionarios''. U je'elo'ob ti' ba'atelo'ob ya'ab k'iino'ob tu yáantaj u p'éesik u múuk' le ''gobierno''o' ''Victoriano Huerta''. Bey xan, tu ts'áaj óol ti' ''educación'' yéetel ti' u xéexik lu'um ti' le lu'umilo'ob tu kanáantik. Bejla'e' u k'aaba' táan u páajtal bey juntúul ti' le máako'ob más k'ajóolta'ano'ob ti' u ''historia México'' tu ''siglo''il XX. == Tu'ux ch'a'abij == <references /> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Meejikoilo'ob]] {{INTERWIKI|Q192278}} 02n19fy83nheqos7ytxrzclz71prvkt 0 117802 7226076 7220747 2026-06-25T19:00:26Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226076 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Fráansiae''''<br>'''République française'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Finland.svg|border|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Armoiries république française.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:EU location FRA.png|300px]] |} == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Noj lu'umilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Europa]] {{INTERWIKI|Q33}}'''''Finlandia''''' jump'éel ''nación'' u yáanal ''Europa'' tu xamanil. U noj kaajalil yaan u k'aba' '''Helsinki,''' yéetel yaan bey 5.6 ''millones'' máako'ob ku kajtal te'elo'. Jump'éel ''república parlamentaria l''eti', ka'ach u t'aanilo'ob ''oficiales'' le ''finés'' yéetel le ''sueco''. '''''Finlandia''''' jach k'ajóoltan tumen u ya'abil ''lagunas'', k'áaxo'ob yéetel u jach utsil ''sistema'' ti' ''educación.'' asxj3i2hq3n97wok3d7kxdjnr0rmgfw 0 124083 7226261 6435357 2026-06-26T03:49:55Z トラネコマン 2597037 Aynuwikiとの同期 7226261 wikitext text/x-wiki [[File:Mount Tokachi 06.JPG|thumb|300px|Nupuri]] '''Nupuri''' anak sirka ta ri wa tanas wa an katuhu ne p ne. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Sir]] [[Category:Wp/ain/Nupuri|*]] {{INTERWIKI|Q8502}} ksuohvwq6onuii8yq8g6yrdcoq8pu9v 0 125806 7226341 7207434 2026-06-26T07:14:58Z 26agcp 2575807 7226341 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Chapab'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Chapab en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 2,555<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 310180001 |} '''Chapab''' (u k'áat u ya'ale ja' ch'a'a'ch ja') leti’ u noj kaajil le méek’tankaajil '''Chapab''' ti’ nojolil ''Yucatán''.<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> U k’aaba’ ku taal ti’ le t’aan ''maya'' yéetel ku ya’ala’al “k’áaxik le p’áatal k’aaxan kúuchil” wa “ka’a ts’áabal u kuxtal ti’ jump’éel kúuchil ku p’áatal mixmáak”, tumen le t’aano’ob chha (k’uch, k’aax wa suut) yéetel paab (p’áatal mixmáak). Le kaajo’ yaan tu yáax k’iino’ob, táanile’ u k’uchul le ''españoles''o’ob, yéetel tu k’iino’ob ''colonia'' p’áatal ichil le ''encomienda''o’. Bejla’e’, '''Chapab'''o’ ku kanáantik u suukilo’ob yéetel u maya miatsil. Ichil u jach k’ajóolta’an kúuchilo’ob yaan le Naj k’uj San Pedro Apóstol, le úuchben naj ''cura'' yéetel le ''hacienda'' Ycman. == Meyajo'ob == U kajtalilo’ob ku meyajtik tu pa’akal yéetel wakaxil, ka ku kanáantik u kuxtalil kaaj yéetel u yéetelil ''maya''. [[File:Church at Chapab, Yucatán, Mexico 2.jpg|thumb|Najil k'uj kaajil Chapab]] == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q5764629}} ihraecp9gpb3edk40rcaavi1mtmzfyc 0 140485 7226106 6558384 2026-06-25T20:16:57Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226106 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Frankfurt am Main'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:DEU Frankfurt am Main COA.svg|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg|300px]] |} '''Frankfurt am Main''' u k'aaba' junp'éel lu'umil ich kabaj [[Wp/yua/Alemania|Alemania]] yéetel u noj kabaj. Xook yéetel 3,255,944 utia'al wíiniko'ob. Jump'éel kaaj yaan tu lu'umil ''Alemania'', tu yóok'ol le ja' Main. Leti' junp'éel ti' le jach nojoch ''centro financiero'' ti' ''Europa'' yéetel yaan tu'ux ku yantal le ''Banco Central Europeo''. K'ajóolta'an xan tumen u ''aeropuerto internacional'' yéetel u ''zona'' ti' nojoch najo'ob. Le kaaj yaan u chan k'iinilo'ob u ''historia'' bey ''centro'' ti' ''comercio'' yéetel f''erias internacionales'', beey u k'áat chi'ibal tu yóok'ol kaab. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Kaajo'ob]] {{INTERWIKI|Q1794}} 2s47j5er1krkueiis1fza9ulomkcrhk 0 141928 7226099 7220822 2026-06-25T19:52:03Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226099 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Francisco de Montejo'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | |- | align=center colspan=2 | [[File:Monumento_a_los_Montejo.jpg|200px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Nacimiento'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | tu k’íinil 27 ti’ u winalil ''noviembre'' u ja’abil ti’ 1479 (47 ja’abilo'ob) |- |} '''Francisco de Montejo''' (síij tu kaajil ''Salamanca'', [[Wp/yua/España|Espaanyae]]' tu k’íinil 27 ti’ u winalil ''noviembre'' u ja’abil ti’ 1479 -1553) letie’ juntúul ''navegante'', takpaja’an ich u ''Navegación''. Juntúul ''conquistador'' yéetel ''explorador español''. Le máako'obo' tu jo'olpaj u ''conquista'' le ''península Yucatán'' tu ''siglo''il XVI. Tumen u jach ma'alob ''resistencia'' le máasewalo'ob mayao', le ''conquista''o' jach najtal ts'o'ok, ''casi'' ''veinte'' ja'ab. Le ''corona española'' ts'áaj ti' leti' u ''título adelantado'' ti' ''Yucatán'', ka tu múuch'kunsaj ya'ab ''expediciones'' ti' u k'aaxik u ''poder España'' tu lu'umil ''Yucatán''. U paalal, ''Francisco de Montejo “el Mozo”'', xan táakpaj ti' u ''fundacio''nil kaajalo'ob bey ''Ho''' yéetel Káampech. Bejla'e', u k'aaba' yaan u ''importancia'' tu ''historia colonial México'', ba'ale' xan yaan ya'ab tsikbal yóok'ol u ''efectos'' le ''conquista''o' ti' le máasewalo'ob ''maya''o'. ==Tu'ux ch'a'aba'an lela'== <references/> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Espaanyailo'ob]] {{INTERWIKI|Q387619}} 2vkiandzb1lymrmq58jiw6op5ucuu7b 7226102 7226099 2026-06-25T20:09:46Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7226102 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>Monumento a los Montejo (Francisco de Montejo El Mozo y El Adelantado</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | |- | align=center colspan=2 | [[File:Monumento_a_los_Montejo.jpg|200px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Nacimiento'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | tu k’íinil 27 ti’ u winalil ''noviembre'' u ja’abil ti’ 1479 (47 ja’abilo'ob) |- |} '''Francisco de Montejo''' (síij tu kaajil ''Salamanca'', [[Wp/yua/España|Espaanyae]]' tu k’íinil 27 ti’ u winalil ''noviembre'' u ja’abil ti’ 1479 -1553) letie’ juntúul ''navegante'', takpaja’an ich u ''Navegación''. Juntúul ''conquistador'' yéetel ''explorador español''. Le máako'obo' tu jo'olpaj u ''conquista'' le ''península Yucatán'' tu ''siglo''il XVI. Tumen u jach ma'alob ''resistencia'' le máasewalo'ob mayao', le ''conquista''o' jach najtal ts'o'ok, ''casi'' ''veinte'' ja'ab. Le ''corona española'' ts'áaj ti' leti' u ''título adelantado'' ti' ''Yucatán'', ka tu múuch'kunsaj ya'ab ''expediciones'' ti' u k'aaxik u ''poder España'' tu lu'umil ''Yucatán''. U paalal, ''Francisco de Montejo “el Mozo”'', xan táakpaj ti' u ''fundacio''nil kaajalo'ob bey ''Ho''' yéetel Káampech. Bejla'e', u k'aaba' yaan u ''importancia'' tu ''historia colonial México'', ba'ale' xan yaan ya'ab tsikbal yóok'ol u ''efectos'' le ''conquista''o' ti' le máasewalo'ob ''maya''o'. ==Tu'ux ch'a'aba'an lela'== <references/> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Espaanyailo'ob]] {{INTERWIKI|Q387619}} qotm25qp9lgcu5bxdlhvahpix77rpxj 0 141932 7226100 5636341 2026-06-25T20:01:01Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226100 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Francisco de Montejo'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | |- | align=center colspan=2 | |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Nacimiento | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | tu k’íinil 27 ti’ u winalil noviembre u ja’abil ti’ 1479 (47 ja’abilo'ob) |- |} '''Francisco de Montejo''', "el mozo" '''Chaanpal''' síij tu kaajil Sevilla, Espaanyae' (1508–1565), juntúul ''conquistador español'' ku páajtal u meyaj ti' ''conquista'' le ''península Yucatán''. Tu ja'abil 1540 tu ts'aaj u k'aba' San Francisco ti' Kaampech, yéetel tu ja'abil 1542 tu ts'áaj u yáax kaajal ''Mérida'' tu lu'umil T’Hó. Tu jo'olpaj ba'atelo'ob junto yéetel u ''familia'' ti' u k'aaxik u ''poder España'' tu lu'umil. U meyaj tu beetaj u kexik u yáanal ''colonial''il tu su'utk'iin ''México'' bejla'e'. ==Tu'ux ch'a'aba'an lela'== <references/> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Espaanyailo'ob]] {{INTERWIKI|Q2682937}} ds744iwzdzyfpr4z1wfly4zfjnyyb3z 7226101 7226100 2026-06-25T20:08:08Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7226101 wikitext text/x-wiki [[File:Catedral de Campeche (La Purísima Concepción) Estado de Campeche,México 04.jpg|thumb|Catedral ti' Kaampech (''La Purísima Concepción'')]] '''Francisco de Montejo''', "el mozo" '''Chaanpal''' síij tu kaajil Sevilla, Espaanyae' (1508–1565), juntúul ''conquistador español'' ku páajtal u meyaj ti' ''conquista'' le ''península Yucatán''. Tu ja'abil 1540 tu ts'aaj u k'aba' San Francisco ti' Kaampech, yéetel tu ja'abil 1542 tu ts'áaj u yáax kaajal ''Mérida'' tu lu'umil T’Hó. Tu jo'olpaj ba'atelo'ob junto yéetel u ''familia'' ti' u k'aaxik u ''poder España'' tu lu'umil. U meyaj tu beetaj u kexik u yáanal ''colonial''il tu su'utk'iin ''México'' bejla'e'. ==Tu'ux ch'a'aba'an lela'== <references/> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Espaanyailo'ob]] {{INTERWIKI|Q2682937}} ialcnesdh10jcxgx4fd10ybwe9f32lw 0 215000 7226091 5668716 2026-06-25T19:23:47Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226091 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Noj Kaaj Watemáala'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Escudo de Armas de la Ciudad de Guatemala.svg|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | |} '''''Flores''''' jump'éel kaajal yaan ti' jump'éel ''isla'' ichil le ''lago'' Petén Itzá, tu lu'umil Petén, Watemáala. Ti' úuchben k'iino'ob leti' u noj kaajalil le máasewalo'ob itzá, yéetel jump'éel tu'ux le ''españoles'' tu ts'o'ok u ''conquistas'' ti' 1697. Bejla'e', '''''Flores''''' jump'éel jach k'ajóolta'an l''ugar turístico'' yéetel le máaxo'ob ku binilo'ob tu láakalil Tikal. U béeyilo'ob, u ''historia'' yéetel u yichnal le ''lago'' ku beetik u jach utsil k'ajóoltal. '''Noj Kaaj Watemáala''' u k'aaba' junp'éel lu'umil ich kabaj [[Wp/yua/Watemáala|Watemáala]] yéetel u noj kabaj. Xook yéetel 3,255,944 utia'al wíiniko'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q679383}} r1o69zc7q50ur082p15y8w26ktez8ho 7226092 7226091 2026-06-25T19:27:58Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7226092 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Noj Kaaj Watemáala'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Escudo de Armas de la Ciudad de Guatemala.svg|125px]] |} |- | align=center colspan=2 | |} [[File:Flores Island.jpg|thumb|288x288px|Flores Island, Watemáala]] '''''Flores''''' jump'éel kaajal yaan ti' jump'éel ''isla'' ichil le ''lago'' Petén Itzá, tu lu'umil Petén, Watemáala. Ti' úuchben k'iino'ob leti' u noj kaajalil le máasewalo'ob itzá, yéetel jump'éel tu'ux le ''españoles'' tu ts'o'ok u ''conquistas'' ti' 1697. Bejla'e', '''''Flores''''' jump'éel jach k'ajóolta'an l''ugar turístico'' yéetel le máaxo'ob ku binilo'ob tu láakalil Tikal. U béeyilo'ob, u ''historia'' yéetel u yichnal le ''lago'' ku beetik u jach utsil k'ajóoltal. '''Noj Kaaj Watemáala''' u k'aaba' junp'éel lu'umil ich kabaj [[Wp/yua/Watemáala|Watemáala]] yéetel u noj kabaj. Xook yéetel 3,255,944 utia'al wíiniko'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q679383}} 8y4lnd0vbereglbivk98ki3xmo2zgsm 7226129 7226092 2026-06-25T21:07:56Z 26agcp 2575807 elimino contenido no relacionado 7226129 wikitext text/x-wiki [[File:Flores Island.jpg|thumb|288x288px|Flores Island, Watemáala]] '''''Flores''''' jump'éel kaajal yaan ti' jump'éel ''isla'' ichil le ''lago'' Petén Itzá, tu lu'umil [[Wp/yua/Petén|Petén]], [[Wp/yua/Watemáala|Watemáala]]. Ti' úuchben k'iino'ob leti' u noj kaajalil le máasewalo'ob [[Wp/yua/Itzá|itzá]], yéetel jump'éel tu'ux le ''españoles'' tu ts'o'ok u ''conquistas'' ti' 1697. Bejla'e', ''Flores'' jump'éel jach k'ajóolta'an ''lugar turístico'' yéetel le máaxo'ob ku binilo'ob tu láakalil [[Wp/yua/Tikal|Tikal]]. U béeyilo'ob, u ''historia'' yéetel u yichnal le ''lago'' ku beetik u jach utsil k'ajóoltal. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q679383}} 8bdzm4ayb49m4jepo2xcjampuaetmmk 2 350742 7225800 7206994 2026-06-25T14:37:25Z Tommy Kronkvist 42505 User statistics. 7225800 wikitext text/x-wiki {{#babel:sv|en-4|de-2|la-1}} I'm a registered Wikimedia user since March 29, 2005. Nowadays I mainly contribute to [[:species:User:Tommy Kronkvist|Wikispecies]] where I'm a bureaucrat and interface administrator.<small>^{(<span class="plainlinks">[https://species.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:ListUsers&limit=1&username=Tommy_Kronkvist verify]</span>)}</small> I'm also an administrator at [[WMSE:|Wikimedia Sweden]] (WMSE),<small>^{(<span class="plainlinks">[https://se.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Användare&limit=1&username=Tommy_Kronkvist verify]</span>)}</small> and Swedish <span class="plainlinks">[https://sv.wikivoyage.org/wiki/Huvudsida Wikivoyage]</span> (where I'm also an interface administrator).<small>^{(<span class="plainlinks">[https://sv.wikivoyage.org/w/index.php?title=Special:Användare&limit=1&username=Tommy+Kronkvist verify]</span>)}</small> So far I've made 395,100 edits to the Wikimedia community (per June 25, 2026). My global account information for all of Wikimedia [[:Special:CentralAuth/Tommy_Kronkvist|can be found here]], including edit statistics and confirmation of user-group rights for each specific Wikimedia sister project.<div style="clear:both;"> * My public PGP key can be found here: [[species:User:Tommy Kronkvist/PGP|19035D3D]].<br> * SHA-512 hash for my User committed Wikimedia identity:<br><small>a6edd6d2fdbf82621f0cda4e5525c71f8da9b5dfd308242c3c63365e998c32c5406b75448380903265a5403edffd1a0435b61ac943f3c65870db9250f8b884a9</small></div> si8soanedijxozan9slwxxg96n8o8gu 0 382574 7225891 907545 2026-06-25T15:40:00Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/yua/Uruwaay]] to [[Wp/yua/Uruguay]] 7225891 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Uruguay]] 49gz76nib5zuxn5pqbvif9cnjsxdjk8 0 520763 7226315 7208054 2026-06-26T05:44:01Z Sree1959 2594881 /* നഗരങ്ങൾ */ ചെറിയ തിരുത്ത് 7226315 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|TajMahal Banner.jpg|caption=Taj Mahal|origin=0,0}} '''ഇന്ത്യ''' അഥവാ '''''ഭാരതം''''' ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രമാണ് (ഔദ്യോഗികമായി ''ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്'') ({{Wy/ml/Lang|en|'''India'''}}), ([[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യസമുച്ചയം|ഹിന്ദി]]: '''भारत''' ''ഭാരത്''). [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹിയാണ്‌]] ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനം. ഇന്ത്യ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഏഴാമത്തെ രാജ്യവും, ഏറ്റവും അധികം ജനസംഖ്യയുള്ള രാജ്യവും, ഏറ്റവുമധികം ജനങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രവുമാണ്‌. രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കായി ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും, പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടലും, കിഴക്ക് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലുമുള്ള ഇന്ത്യയ്ക്ക് 7,517 കിലോമീറ്ററുകൾ (4,671 മൈലുകൾ) നീളം‌വരുന്ന തീരപ്രദേശമുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ കരപ്രദേശം പാകിസ്ഥാൻ, ബംഗ്ളാദേശ്‌,മ്യാൻമാർ, ചൈന, നേപ്പാൾ മുതലായ രാജ്യങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ദ്വീപുകളായ ശ്രീലങ്ക, മാലദ്വീപ്, ഇന്തോനേഷ്യ എന്നിവ സമീപത്തായും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of India.png | regionmaptext=ഇന്ത്യയുടെ പ്രദേശങ്ങളുടെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും ഭൂപടം | regionInteractiveMap=map1 | regionmapsize=350px | region1name=[[Wy/ml/ഹിമാലയൻ വടക്ക്|ഹിമാലയൻ വടക്ക്]] | region1color=#d5b66b | region1items=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region1description=പർവതങ്ങളും മനോഹരങ്ങളുമായ ഇവിടം സാഹസികത ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കും ആത്മീയത ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കും അനുയോജ്യമായ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവുമധികം ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളും മതപരമായ സ്ഥലങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] | region2color=#d5dc76 | region2items=[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]], [[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]], [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]], [[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]], [[Wy/ml/മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശ്]], [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]], [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | region2description=ഇന്ത്യയുടെ അപ്പക്കൂടയായ സമതലങ്ങൾ പുണ്യനദികളായ ഗംഗ, യമുന, അവയുടെ പോഷകനദികൾ എന്നിവയാൽ നനയ്ക്കപ്പെടുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ഡൽഹി, താജ്മഹൽ പ്രശസ്തി നേടിയ [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്ര]], [[Wy/ml/മഥുര|മഥുര]], [[Wy/ml/പ്രയാഗ്‌രാജ്|പ്രയാഗ്‌രാജ്]], [[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]], [[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബോധ് ഗയ]] എന്നീ പുണ്യനഗരങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയ നിരവധി സംഭവങ്ങൾ നടന്നത് ഈ പ്രദേശത്താണ്. | region3name=[[Wy/ml/പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യ|പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യ]] | region3color=#71b37b | region3items=[[Wy/ml/ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും|ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും]], [[Wy/ml/ഗോവ|ഗോവ]], [[Wy/ml/ഗുജറാത്ത്‌|ഗുജറാത്ത്‌]], [[Wy/ml/മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്ര]], [[Wy/ml/രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാൻ]] | region3description= വിശാലമായ താർ മരുഭൂമി; രാജസ്ഥാനിലെ വർണ്ണാഭമായ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, നഗരങ്ങൾ; രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ഊർജ്ജസ്വലവും വലുതുമായ [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] നഗരം; മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അജന്തയിലെയും എല്ലോറയിലെയും മനോഹരമായ പാറയിൽ കൊത്തിയ ഗുഹകൾ; പ്രാകൃത വനങ്ങൾ; ഗോവയിലെ അതിശയകരമായ ബീച്ചുകൾ; ഗുജറാത്തിലെ ഗിർ വനങ്ങളിലെ ഏഷ്യൻ സിംഹങ്ങൾ; [[Wy/ml/അഹമ്മദാബാദ്|അഹമ്മദാബാദ്]], [[Wy/ml/സൂറത്ത്|സൂറത്ത്]], [[Wy/ml/ജയ്പൂർ|ജയ്പൂർ]], [[Wy/ml/പൂനെ|പൂനെ]] എന്നീ അതിവേഗം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നഗരങ്ങൾ. | region4name=[[Wy/ml/ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യ]] | region4color=#b383b3 | region4items=[[Wy/ml/ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍|ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍]], [[Wy/ml/ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]], [[Wy/ml/കേരളം|കേരളം]], [[Wy/ml/ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപ്]], [[Wy/ml/പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരി]], [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്]], [[Wy/ml/തെലങ്കാന|തെലങ്കാന]] | region4description=പ്രശസ്തവും ചരിത്രപരവുമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങൾ, കായലുകൾ, ബീച്ചുകൾ, ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകൾ, [[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരു]], [[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]], [[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]] എന്നീ മൂന്ന് വലിയ നഗരങ്ങൾ, മറ്റ് ചെറിയ നഗരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] നഗരം കൊട്ടാരങ്ങൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് മൈസൂർ കൊട്ടാരത്തിന് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ (കിഴക്ക്) പടിഞ്ഞാറ് ലക്ഷദ്വീപ് എന്നീ ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ സൗകര്യാർത്ഥം ഈ പ്രദേശത്ത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, അവ പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്ത് നിന്ന് വളരെ അകലെയാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രത്യേക സവിശേഷതകളുമുണ്ട്. | region5name=[[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] | region5color=#4da9c4 | region5items=[[Wy/ml/ഛത്തീസ്ഗഡ്‌|ഛത്തീസ്ഗഡ്‌]], [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region5description=സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലാത്ത, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നവും ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന [[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]], [[Wy/ml/പുരി|പുരി]], [[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]], [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്നീ ക്ഷേത്ര നഗരങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിന്റെ സവിശേഷതകളാണ്. പർവതനിരകൾ മുതൽ തീരം വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം കാലാവസ്ഥയിൽ ആകർഷകമായ വ്യതിയാനങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലുതും സമ്പന്നവുമായ ഖനികൾ ഉള്ളതിനാൽ ഇന്ത്യയുടെ ധാതുക്കളുടെ കലവറ കൂടിയാണിത്. | region6name=[[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] | region6color=#d56d76 | region6items=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]], [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]], [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]], [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]], [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]], [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region6description=ദ്വീപസമൂഹവും താരതമ്യേന കനിവുള്ളതുമായ ഈ പ്രദേശം, സമൃദ്ധവും മനോഹരവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ, ഇന്തോ-മലയൻ ഗ്രൂപ്പിലെ തദ്ദേശീയ സസ്യജന്തുജാലങ്ങൾ, പ്രശസ്തമായ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ രാജ്യത്തിന്റെ ഗോത്രമൂലയാണ്. "ഏഴു സഹോദരികൾ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പോളോഗ്രൗണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏക ഫ്ലോട്ടിംഗ് ദേശീയ ഉദ്യാനം, ലോകത്തിലെ ഏക സ്ത്രീകൾ നടത്തുന്ന ചന്ത, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ടോപ്പിയറി പ്ലാന്റ്, ലോകത്തിലെ ഏക ഫ്ലോട്ടിംഗ് തടാകം എന്നിവ [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിൽ]] കാണാം. ആകർഷകമായ പരിസ്ഥിതി കാരണം മേഘാലയ സംസ്ഥാനത്തെ "ഇന്ത്യയുടെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. }} ===സംസ്ഥാനങ്ങൾ=== {{Wy/ml/Div col|colwidth=15em|rules=yes}} * [[Wy/ml/ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] * [[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] * [[Wy/ml/ഛത്തീസ്ഗഡ്‌|ഛത്തീസ്ഗഡ്‌]] * [[Wy/ml/ഗോവ|ഗോവ]] * [[Wy/ml/ഗുജറാത്ത്‌|ഗുജറാത്ത്‌]] * [[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]] * [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] * [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] * [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]] * [[Wy/ml/കേരളം|കേരളം]] * [[Wy/ml/മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശ്]] * [[Wy/ml/മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്ര]] * [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] * [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] * [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] * [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] * [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] * [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്‌]] * [[Wy/ml/രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാൻ]] * [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] * [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്]] * [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] * [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] * [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] * [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] {{Wy/ml/Div col end}} ===കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ:=== {{Wy/ml/Div col|colwidth=15em|rules=yes}} * [[Wy/ml/ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍|ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍]] * [[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]] * [[Wy/ml/ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും|ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും]] * [[Wy/ml/ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപ്]] * [[Wy/ml/ഡെൽഹി |ഡെൽഹി]] * [[Wy/ml/പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരി]] {{Wy/ml/Div col end}} ==നഗരങ്ങൾ== <!-- നഗരങ്ങളുടെയും മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പട്ടിക 9 ഇനങ്ങളിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ആദ്യം ഈ പേജിന്റെ സംവാദ പേജിൽ നിർദ്ദേശിച്ച മാറ്റങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുക. --> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ചില നഗരങ്ങൾ ഇവയാണ്. മറ്റ് നഗരങ്ങളെ അവയുടെ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങളിൽ കാണാം. [[File:Mumbai 03-2016 40 Bombay High Court.jpg|thumb|[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] വിക്ടോറിയൻ ഗോതിക് അത്ഭുതങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ കേന്ദ്രമാണ്.]] * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]|wikidata=Q1353}} – ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനവും വടക്കേ ഇന്ത്യയുടെ ഹൃദയഭാഗവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരു]]|wikidata=Q1355}} (''ബാംഗ്ലൂർ'') – ഒരുകാലത്ത് പെൻഷൻകാരുടെ ഉറക്കം കെടുത്തിയിരുന്ന മനോഹരമായ ഉദ്യാന നഗരം, ഇപ്പോൾ ഹൈടെക് കമ്പനികൾക്കും മുളച്ചുവരുന്ന പബ്ബുകൾക്കുമുള്ള ഒരു വിവരസാങ്കേതികവിദ്യാ കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]]|wikidata=Q1352}} (''മദ്രാസ്'') – ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പ്രധാന തുറമുഖം, സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം, ഇന്ത്യയുടെ ഓട്ടോമൊബൈൽ തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]]|wikidata=Q1361}} – മുത്തുകളുടെയും വജ്രങ്ങളുടെയും വ്യാപാരത്തിനും, ഇപ്പോൾ പ്രധാന നിർമ്മാണ, ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുള്ള ക്ലാസിക് ഇന്ത്യൻ അരി വിഭവമായ ബിരിയാണിക്കും പേരുകേട്ടതാണ് * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജയ്‌പൂർ|ജയ്‌പൂർ]]|wikidata=Q66485}} – മധ്യകാല വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദു രജപുത്ര സംസ്കാരത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന പ്രദർശനമായ പിങ്ക് സിറ്റി * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} (''കൽക്കട്ട'') – ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം, സന്തോഷത്തിന്റെ നഗരം എന്നറിയപ്പെടുന്നതും നിരവധി കൊളോണിയൽ കെട്ടിടങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനവുമാണ് * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]]|wikidata=Q1156}} (''ബോംബെ'') – ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനവും, ഒരിക്കലും ഉറങ്ങാത്ത നഗരവും, "ബോളിവുഡിന്റെ" ആസ്ഥാനവും, ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര വ്യവസായവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]|wikidata=Q83786}} – സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 2 കിലോമീറ്ററിലധികം ഉയരത്തിൽ ഹിമാലയത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]]|wikidata=Q79980}} (''ബനാറസ്'') – ഏറ്റവും പവിത്രമായ ഹിന്ദു നഗരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന തുടർച്ചയായ നഗരങ്ങളിലൊന്ന്. ==മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== <!--നഗരങ്ങളുടെയും മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പട്ടികയിൽ 9 ഇനങ്ങൾ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. ആദ്യം ഈ പേജിന്റെ സംവാദ പേജിൽ നിർദ്ദേശിച്ച മാറ്റങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുക.--> ഇന്ത്യയ്ക്ക് നിരവധി മികച്ച അതിരടയാളങ്ങളും മികച്ച സൗന്ദര്യമുള്ള മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ചിലത് ഇതാ. *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബോധ് ഗയ]]|wikidata=Q176767}} — മഹാബോധി ക്ഷേത്രം ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം, ബുദ്ധ ശാക്യമുനി ജ്ഞാനോദയം നേടിയ സ്ഥലമാണ് *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/അജന്ത|അജന്തയും]]|wikidata=Q184427}} {{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/എല്ലോറ|എല്ലോറയും]]|wikidata=Q189616}} — മനോഹരമായ പാറയിൽ കൊത്തിയ ഗുഹാ ആശ്രമങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും, ബുദ്ധമതക്കാർക്കും ജൈനന്മാർക്കും ഹിന്ദുക്കൾക്കും പുണ്യസ്ഥലം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/അമൃത്സർ#സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം|സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം]]|wikidata=Q180422}} — [[Wy/ml/അമൃത്സർ|അമൃത്സറിലെ]] സിഖ് പുണ്യസ്ഥലം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ഹംപി|ഹംപി]]|wikidata=Q26732}} — വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിശയകരമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ഖജുരാഹോ|ഖജുരാഹോ]]|wikidata=Q178948}} — ലൈംഗിക ശില്പങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട ക്ഷേത്ര സമുച്ചയങ്ങൾ *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]]|wikidata=Q749189}} — [[Wy/ml/യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക പട്ടിക|യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമായ]] കലിംഗ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഒരു അതുല്യ ഉദാഹരണമായ സൂര്യക്ഷേത്രം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/മധുരൈ#മീനാക്ഷി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം|മീനാക്ഷി ക്ഷേത്രം]]|wikidata=Q1424358}} — [[Wy/ml/മധുരൈ|മധുരൈയിലെ]] ഒരു മനോഹരമായ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ആഗ്ര#താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]]|wikidata=Q9141}} — ആധുനിക ലോകത്തിലെ ഏഴ് അത്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്രയിലെ]] അതുല്യമായ മാർബിൾ ശവകുടീരം. ഇവയും കാണുക: * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലെ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളും]]|wikidata=}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും]]|wikidata=Q1125269}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ മൃഗശാലകളും സസ്യോദ്യാനങ്ങളും|ഇന്ത്യൻ മൃഗശാലകളും സസ്യോദ്യാനങ്ങളും]]|wikidata=Q20892053}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ പ്രകൃതി അത്ഭുതങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ പ്രകൃതി അത്ഭുതങ്ങൾ]]|wikidata=Q28913858}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ]]|wikidata=Q109937464}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ]]|wikidata=Q58785581}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ]]|wikidata=Q1975374}} ==മനസ്സിലാക്കുക== {{Wy/ml/Quickbar|location=LocationIndia.png|capital=ന്യൂഡെൽഹി}} "അവിശ്വസനീയമായ ഇന്ത്യ", ദീർഘകാലമായി നിലനിൽക്കുന്നതും ഒരിക്കൽ കൃത്യവുമായ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര പ്രചാരണം പ്രഖ്യാപിച്ചു: ഇന്ത്യ നല്ലതും ചീത്തയുമായ എല്ലാ വിധത്തിലും മനസ്സിനെ സ്പർശിക്കുന്നതാണ്. സമ്പന്നമായ ആഡംബരങ്ങൾ മുതൽ ദുരിതങ്ങൾ വരെ, തിരക്കേറിയ നഗരങ്ങൾ മുതൽ ശാന്തമായ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ വരെ, ഇടതൂർന്ന [[Wy/ml/ഉഷ്ണമേഖലാ മഴക്കാടുകൾ|കാടുകൾ]], പവിഴപ്പുറ്റുകൾ മുതൽ വിജനമായ [[Wy/ml/മരുഭൂമി|മരുഭൂമികൾ]], ഉയരമുള്ള [[Wy/ml/പർവതം|പർവതങ്ങൾ]] വരെ, ഇന്ത്യയിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാം ഉണ്ട്. ഇത് ആളുകളിലേക്കും സംസ്‌കാരത്തിലേക്കും ഭാഷയിലേക്കും ഭക്ഷണത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു, ഇത് ചെറുതും വലുതുമായ രീതികളിൽ വന്യമായി വ്യത്യാസപ്പെടാം. വളരെ ലളിതമായ ഒരു ഉദാഹരണം പറഞ്ഞാൽ, [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] ഒരു ടാക്സി ഡ്രൈവർ ഒരു വാക്കുപോലും പറയാതെ അവരുടെ മീറ്റർ ഫ്ലാഗ് ഇടുകയും കൃത്യമായ മാറ്റം തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്യും, അതേസമയം [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]] നിങ്ങൾ ഡ്രൈവറോട് മീറ്റർ ഉപയോഗിക്കാൻ പറയുകയും നിങ്ങളുടെ മാറ്റം ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുകയും വേണം, മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിൽ ടാക്സി ഡ്രൈവർമാർക്ക് മീറ്ററുകൾ പോലുമില്ല, കുറഞ്ഞ ദൂരത്തിന് പോലും നിരക്ക് നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്, നിങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന തുക മാത്രം; നിങ്ങൾക്ക് സത്യസന്ധനായ ഒരു ഡ്രൈവറെ ലഭിച്ചാൽ, നിങ്ങൾ ഭാഗ്യവാനാണെന്ന് കരുതുക. ഇന്ത്യ മിക്ക കാര്യങ്ങളിലും അങ്ങേയറ്റം വ്യതിയാനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു, മികച്ചത് കണ്ടെത്താൻ ഒരാൾക്ക് ക്ഷമയും ഭാഗ്യവും ആവശ്യമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ഏതെങ്കിലും വശത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാം അറിയാമെന്ന് ഒരിക്കലും കരുതരുത്; എല്ലാ ദിവസവും തികച്ചും പുതിയ കാര്യങ്ങൾ കാണാൻ തയ്യാറാകുക. ചരിത്രത്തിലുടനീളം ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയ്ക്ക് വലിയ സ്വാധീനമുണ്ട്, [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ]] പല സംസ്കാരങ്ങളിലും ശക്തമായ ഇന്ത്യൻ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്. ബുദ്ധമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിലൂടെ ചില ഇന്ത്യൻ സ്വാധീനങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഏഷ്യ|കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ]] സംസ്കാരങ്ങളിലേക്കും കടന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. ===ചരിത്രം=== [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേക്ക്]] മനുഷ്യർ ആദ്യമായി കുടിയേറിയത് ബി.സി.ഇ. 70,000-ഓടെയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ ശിലായുഗ ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ചില പുരാവസ്തു സ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്. പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്ന് [[Wy/ml/മെഹർഗഡ്|മെഹർഗഡ്]] (പാകിസ്ഥാൻ) ആണ്, ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ കൃഷിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ തെളിവുകൾ ബി.സി.ഇ. 7000-ഓടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. '''[[Wy/ml/സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം]''' (ബിസി 3300-1300) ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ വെങ്കലയുഗ നാഗരികതകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു, അക്കാലത്ത് വളരെ പുരോഗമിച്ചിരുന്നു. അതിന്റെ ഉന്നതിയിൽ (ബിസി 2600-1900) ഇന്നത്തെ [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാന്റെ]] ഭൂരിഭാഗവും, വടക്കേ ഇന്ത്യയുടെയും കിഴക്കൻ [[Wy/ml/അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ]] ചില ഭാഗങ്ങളും ഇത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പാകിസ്ഥാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ട് പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങൾ [[Wy/ml/മോഹൻജൊ-ദാരോ|മോഹൻജൊ-ദാരോയും]] [[Wy/ml/ഹാരപ്പ|ഹാരപ്പയും]] ആണ്. ബി.സി. 2000-ന് ശേഷം, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്തുള്ള എവിടെയോ നിന്ന് ഇടയന്മാരായി സേവിച്ചിരുന്ന '''ആര്യന്മാർ''' ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് കുടിയേറി. ഏതാണ്ട് അതേ സമയത്ത്, ബന്ധപ്പെട്ട ഗ്രൂപ്പുകൾ [[Wy/ml/ഗ്രീസ്|ഗ്രീസ്]] (ഹെല്ലനിക് ഗ്രീക്കുകാർ മിനോവാൻമാരെ പുറത്താക്കി), അനറ്റോലിയ അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/തുർക്കി|തുർക്കി]] (ഹിറ്റൈറ്റുകൾ), [[Wy/ml/പേർഷ്യ|പേർഷ്യ]], മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവ ആക്രമിച്ചു. ഈ ഗോത്രങ്ങളെല്ലാം ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഷകൾ സംസാരിച്ചിരുന്നുവെന്നും വടക്കേ ഇന്ത്യ, യൂറോപ്പ്, മധ്യേഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന മിക്ക ഭാഷകളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ആധുനിക ഭാഷകൾ അവരിൽ നിന്നാണ് വന്നതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ അവരെയെല്ലാം ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷാ കുടുംബത്തിൽ തരംതിരിക്കുന്നു. '''വേദ കാലഘട്ടം''' ഏകദേശം ക്രി.മു. 1500-500 കാലഘട്ടത്തിലേതാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. '''[[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ]]''' ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും പുണ്യവുമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളായ ''വേദങ്ങൾ'' സമാഹരിക്കപ്പെട്ട കാലഘട്ടമാണിത്. അവ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയായ വേദ [[Wy/ml/സംസ്കൃത വാക്യസമുച്ചയം|സംസ്കൃതം]] ഭാഷയിലായിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് വളരെക്കുറച്ച് വിശദാംശങ്ങളും പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകളും മാത്രമേ ലഭ്യമായിട്ടുള്ളൂവെങ്കിലും, ആ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഹിന്ദുമതത്തിലെ പല ആചാരങ്ങളും രൂപപ്പെട്ടത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. [[File:Varanasikedarghat.JPG|thumb|240px|വാരണാസിയിൽ ഗംഗയിൽ കുളിക്കുന്ന ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകർ.]] വേദ സംസ്കാരം ഇന്നും ഇന്ത്യയെ സ്വാധീനിക്കുന്നത് ധാർമിക മതങ്ങളിലൂടെയാണ്. ഇന്നത്തെ ഹിന്ദുമതം വേദങ്ങളിലാണ് അതിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്തുന്നത്, എന്നാൽ '''ഉപനിഷത്തുകൾ''', '''പുരാണങ്ങൾ''', മഹാകാവ്യങ്ങൾ - '''രാമായണം''', '''മഹാഭാരതം''' എന്നിവ വരെയുള്ള സാഹിത്യങ്ങളും ഇതിനെ വളരെയധികം സ്വാധീനിക്കുന്നു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വേദങ്ങളിൽ നിലവിലുള്ള അറിവ് വികസിപ്പിക്കുകയും വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. മഹാഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി വായിക്കപ്പെടുന്ന കൃതികളിൽ ഒന്നാണ് ''ഭഗവദ് ഗീത'' എന്ന ഭാഗം. ഹിന്ദുമതത്തിലെ നാല് വേദങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത സംഗ്രഹമാണ് ഗീത എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണന്റെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതിനുശേഷം 18 അധ്യായങ്ങളിലായി 700 ശ്ലോകങ്ങളിലായി ഗീതയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് കാല (ക്ഷരബ്രഹ്മം) വിവരിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. [[Wy/ml/കുരുക്ഷേത്ര|കുരുക്ഷേത്രയിലെ]] ഒരു മഹായുദ്ധത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, നായകനായ അർജുനനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രഥചക്രവർത്തിയായ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു സംഭാഷണമാണിത്. ഇന്ന്, കുരുക്ഷേത്രം തീർത്ഥാടനത്തിനും വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഒരു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമാണ്. ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ, വിവിധ ദാർശനിക ചിന്താധാരകൾ വികസിച്ചു, ഹിന്ദുമതത്തെ വളരെയധികം സമ്പന്നമാക്കി. അവയിൽ മിക്കതും വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ചിലത്, അവയിൽ രണ്ടെണ്ണം '''[[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]]''', '''[[Wy/ml/ജൈനമതം|ജൈനമതം]]''' എന്നിവയായിരുന്നു, വേദങ്ങളുടെ ആധികാരികതയെ ചോദ്യം ചെയ്തു, ഇപ്പോൾ അവ പ്രത്യേക മതങ്ങളായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ===സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും=== ===ജനങ്ങൾ=== ===സംസ്കാരം=== ===അവധി ദിവസങ്ങൾ=== ===മതം=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===വായിക്കുക=== ===വിനോദം=== ==സംസാര ഭാഷ== ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== ===റയിൽ മാർഗ്ഗം=== ===റോഡ് മാർഗ്ഗം=== ===ജല മാർഗ്ഗം=== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== ==ചുറ്റിക്കാണുക== ===കോട്ടകൾ=== ===ഉദ്യാനങ്ങൾ=== ===ആത്മീയ കേന്ദ്രങ്ങൾ=== ==ചെയ്യുക== ===ശീതകാല കായിക വിനോദങ്ങൾ=== ===പ്രേക്ഷക കായിക വിനോദങ്ങൾ=== ===കളികളും വിനോദങ്ങളും=== ===സംഗീതം=== ===കലാ പ്രകടനങ്ങൾ=== ===സാംസ്കാരിക കലകൾ=== ===ഉത്സവങ്ങൾ=== ==വാങ്ങുക== ===നാണ്യം=== ===സ്വയംകൃത വിതരണ യന്ത്രം=== ===ബാങ്കുകൾ=== ===പണം=== ===ക്രെഡിറ്റ് കാർഡുകളും ഡെബിറ്റ് കാർഡുകളും=== ===വിപണന യന്ത്രങ്ങൾ=== ===ചിലവുകൾ=== ==കഴിക്കുക== ==കുടിക്കുക== ==ഉറങ്ങുക== ==പഠിക്കുക== ==ജോലി ചെയ്യുക== ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== ===വംശീയത=== ===കുറ്റകൃത്യം=== ===തട്ടിപ്പുകൾ=== ==ആരോഗ്യത്തോടെയിരിക്കുക== ==ബഹുമാനിക്കുക== ===മര്യാദകൾ=== ==ബന്ധപ്പെടുക== ==അടുത്ത യാത്ര== {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഏഷ്യ}} {{Wy/ml/Outlinecountry}} [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/Country articles]] {{INTERWIKI|Q668}} qqi6lfqtbggkspkad2vsieczbstcopv 7226316 7226315 2026-06-26T05:46:47Z Sree1959 2594881 /* പ്രദേശങ്ങൾ */ ചെറിയ തിരുത്തുകൾ 7226316 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|TajMahal Banner.jpg|caption=Taj Mahal|origin=0,0}} '''ഇന്ത്യ''' അഥവാ '''''ഭാരതം''''' ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രമാണ് (ഔദ്യോഗികമായി ''ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്'') ({{Wy/ml/Lang|en|'''India'''}}), ([[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യസമുച്ചയം|ഹിന്ദി]]: '''भारत''' ''ഭാരത്''). [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹിയാണ്‌]] ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനം. ഇന്ത്യ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഏഴാമത്തെ രാജ്യവും, ഏറ്റവും അധികം ജനസംഖ്യയുള്ള രാജ്യവും, ഏറ്റവുമധികം ജനങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രവുമാണ്‌. രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കായി ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും, പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടലും, കിഴക്ക് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലുമുള്ള ഇന്ത്യയ്ക്ക് 7,517 കിലോമീറ്ററുകൾ (4,671 മൈലുകൾ) നീളം‌വരുന്ന തീരപ്രദേശമുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ കരപ്രദേശം പാകിസ്ഥാൻ, ബംഗ്ളാദേശ്‌,മ്യാൻമാർ, ചൈന, നേപ്പാൾ മുതലായ രാജ്യങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ദ്വീപുകളായ ശ്രീലങ്ക, മാലദ്വീപ്, ഇന്തോനേഷ്യ എന്നിവ സമീപത്തായും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of India.png | regionmaptext=ഇന്ത്യയുടെ പ്രദേശങ്ങളുടെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും ഭൂപടം | regionInteractiveMap=map1 | regionmapsize=350px | region1name=[[Wy/ml/ഹിമാലയൻ വടക്ക്|ഹിമാലയൻ വടക്ക്]] | region1color=#d5b66b | region1items=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region1description=പർവതങ്ങളും മനോഹരങ്ങളുമായ ഇവിടം സാഹസികത ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കും ആത്മീയത ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കും അനുയോജ്യമായ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവുമധികം ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളും മതപരമായ സ്ഥലങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] | region2color=#d5dc76 | region2items=[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]], [[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]], [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]], [[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]], [[Wy/ml/മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശ്]], [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]], [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | region2description=ഇന്ത്യയുടെ അപ്പക്കൂടയായ സമതലങ്ങൾ പുണ്യനദികളായ ഗംഗ, യമുന, അവയുടെ പോഷകനദികൾ എന്നിവയാൽ നനയ്ക്കപ്പെടുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ഡൽഹി, താജ്മഹൽ പ്രശസ്തി നേടിയ [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്ര]], [[Wy/ml/മഥുര|മഥുര]], [[Wy/ml/പ്രയാഗ്‌രാജ്|പ്രയാഗ്‌രാജ്]], [[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]], [[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബോധ് ഗയ]] എന്നീ പുണ്യനഗരങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയ നിരവധി സംഭവങ്ങൾ നടന്നത് ഈ പ്രദേശത്താണ്. | region3name=[[Wy/ml/പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യ|പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യ]] | region3color=#71b37b | region3items=[[Wy/ml/ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും|ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും]], [[Wy/ml/ഗോവ|ഗോവ]], [[Wy/ml/ഗുജറാത്ത്‌|ഗുജറാത്ത്‌]], [[Wy/ml/മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്ര]], [[Wy/ml/രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാൻ]] | region3description= വിശാലമായ താർ മരുഭൂമി; രാജസ്ഥാനിലെ വർണ്ണാഭമായ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, നഗരങ്ങൾ; രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ഊർജ്ജസ്വലവും വലുതുമായ [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] നഗരം; മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അജന്തയിലെയും എല്ലോറയിലെയും മനോഹരമായ പാറയിൽ കൊത്തിയ ഗുഹകൾ; പ്രാകൃത വനങ്ങൾ; ഗോവയിലെ അതിശയകരമായ ബീച്ചുകൾ; ഗുജറാത്തിലെ ഗിർ വനങ്ങളിലെ ഏഷ്യൻ സിംഹങ്ങൾ; [[Wy/ml/അഹമ്മദാബാദ്|അഹമ്മദാബാദ്]], [[Wy/ml/സൂറത്ത്|സൂറത്ത്]], [[Wy/ml/ജയ്‌പൂർ|ജയ്‌പൂർ]], [[Wy/ml/പൂനെ|പൂനെ]] എന്നീ അതിവേഗം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നഗരങ്ങൾ. | region4name=[[Wy/ml/ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യ]] | region4color=#b383b3 | region4items=[[Wy/ml/ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍|ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍]], [[Wy/ml/ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]], [[Wy/ml/കേരളം|കേരളം]], [[Wy/ml/ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപ്]], [[Wy/ml/പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരി]], [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്]], [[Wy/ml/തെലങ്കാന|തെലങ്കാന]] | region4description=പ്രശസ്തവും ചരിത്രപരവുമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങൾ, കായലുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ, [[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരു]], [[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]], [[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]] എന്നീ മൂന്ന് വലിയ നഗരങ്ങൾ, മറ്റ് ചെറിയ നഗരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. [[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരു]] നഗരം കൊട്ടാരങ്ങൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് മൈസൂർ കൊട്ടാരത്തിന് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ (കിഴക്ക്) പടിഞ്ഞാറ് ലക്ഷദ്വീപ് എന്നീ ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ സൗകര്യാർത്ഥം ഈ പ്രദേശത്ത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, അവ പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്ത് നിന്ന് വളരെ അകലെയാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രത്യേക സവിശേഷതകളുമുണ്ട്. | region5name=[[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] | region5color=#4da9c4 | region5items=[[Wy/ml/ഛത്തീസ്ഗഡ്‌|ഛത്തീസ്ഗഡ്‌]], [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region5description=സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലാത്ത, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നവും ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന [[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]], [[Wy/ml/പുരി|പുരി]], [[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]], [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്നീ ക്ഷേത്ര നഗരങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിന്റെ സവിശേഷതകളാണ്. പർവതനിരകൾ മുതൽ തീരം വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം കാലാവസ്ഥയിൽ ആകർഷകമായ വ്യതിയാനങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലുതും സമ്പന്നവുമായ ഖനികൾ ഉള്ളതിനാൽ ഇന്ത്യയുടെ ധാതുക്കളുടെ കലവറ കൂടിയാണിത്. | region6name=[[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] | region6color=#d56d76 | region6items=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]], [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]], [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]], [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]], [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]], [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region6description=ദ്വീപസമൂഹവും താരതമ്യേന കനിവുള്ളതുമായ ഈ പ്രദേശം, സമൃദ്ധവും മനോഹരവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ, ഇന്തോ-മലയൻ ഗ്രൂപ്പിലെ തദ്ദേശീയ സസ്യജന്തുജാലങ്ങൾ, പ്രശസ്തമായ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ രാജ്യത്തിന്റെ ഗോത്രമൂലയാണ്. "ഏഴു സഹോദരികൾ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പോളോഗ്രൗണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏക ഫ്ലോട്ടിംഗ് ദേശീയ ഉദ്യാനം, ലോകത്തിലെ ഏക സ്ത്രീകൾ നടത്തുന്ന ചന്ത, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ടോപ്പിയറി പ്ലാന്റ്, ലോകത്തിലെ ഏക ഫ്ലോട്ടിംഗ് തടാകം എന്നിവ [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിൽ]] കാണാം. ആകർഷകമായ പരിസ്ഥിതി കാരണം മേഘാലയ സംസ്ഥാനത്തെ "ഇന്ത്യയുടെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. }} ===സംസ്ഥാനങ്ങൾ=== {{Wy/ml/Div col|colwidth=15em|rules=yes}} * [[Wy/ml/ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] * [[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] * [[Wy/ml/ഛത്തീസ്ഗഡ്‌|ഛത്തീസ്ഗഡ്‌]] * [[Wy/ml/ഗോവ|ഗോവ]] * [[Wy/ml/ഗുജറാത്ത്‌|ഗുജറാത്ത്‌]] * [[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]] * [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] * [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] * [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]] * [[Wy/ml/കേരളം|കേരളം]] * [[Wy/ml/മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശ്]] * [[Wy/ml/മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്ര]] * [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] * [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] * [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] * [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] * [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] * [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്‌]] * [[Wy/ml/രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാൻ]] * [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] * [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്]] * [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] * [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] * [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] * [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] {{Wy/ml/Div col end}} ===കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ:=== {{Wy/ml/Div col|colwidth=15em|rules=yes}} * [[Wy/ml/ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍|ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍]] * [[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]] * [[Wy/ml/ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും|ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും]] * [[Wy/ml/ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപ്]] * [[Wy/ml/ഡെൽഹി |ഡെൽഹി]] * [[Wy/ml/പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരി]] {{Wy/ml/Div col end}} ==നഗരങ്ങൾ== <!-- നഗരങ്ങളുടെയും മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പട്ടിക 9 ഇനങ്ങളിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ആദ്യം ഈ പേജിന്റെ സംവാദ പേജിൽ നിർദ്ദേശിച്ച മാറ്റങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുക. --> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ചില നഗരങ്ങൾ ഇവയാണ്. മറ്റ് നഗരങ്ങളെ അവയുടെ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങളിൽ കാണാം. [[File:Mumbai 03-2016 40 Bombay High Court.jpg|thumb|[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] വിക്ടോറിയൻ ഗോതിക് അത്ഭുതങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ കേന്ദ്രമാണ്.]] * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]|wikidata=Q1353}} – ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനവും വടക്കേ ഇന്ത്യയുടെ ഹൃദയഭാഗവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരു]]|wikidata=Q1355}} (''ബാംഗ്ലൂർ'') – ഒരുകാലത്ത് പെൻഷൻകാരുടെ ഉറക്കം കെടുത്തിയിരുന്ന മനോഹരമായ ഉദ്യാന നഗരം, ഇപ്പോൾ ഹൈടെക് കമ്പനികൾക്കും മുളച്ചുവരുന്ന പബ്ബുകൾക്കുമുള്ള ഒരു വിവരസാങ്കേതികവിദ്യാ കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]]|wikidata=Q1352}} (''മദ്രാസ്'') – ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പ്രധാന തുറമുഖം, സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം, ഇന്ത്യയുടെ ഓട്ടോമൊബൈൽ തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]]|wikidata=Q1361}} – മുത്തുകളുടെയും വജ്രങ്ങളുടെയും വ്യാപാരത്തിനും, ഇപ്പോൾ പ്രധാന നിർമ്മാണ, ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുള്ള ക്ലാസിക് ഇന്ത്യൻ അരി വിഭവമായ ബിരിയാണിക്കും പേരുകേട്ടതാണ് * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജയ്‌പൂർ|ജയ്‌പൂർ]]|wikidata=Q66485}} – മധ്യകാല വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദു രജപുത്ര സംസ്കാരത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന പ്രദർശനമായ പിങ്ക് സിറ്റി * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} (''കൽക്കട്ട'') – ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം, സന്തോഷത്തിന്റെ നഗരം എന്നറിയപ്പെടുന്നതും നിരവധി കൊളോണിയൽ കെട്ടിടങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനവുമാണ് * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]]|wikidata=Q1156}} (''ബോംബെ'') – ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനവും, ഒരിക്കലും ഉറങ്ങാത്ത നഗരവും, "ബോളിവുഡിന്റെ" ആസ്ഥാനവും, ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര വ്യവസായവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]|wikidata=Q83786}} – സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 2 കിലോമീറ്ററിലധികം ഉയരത്തിൽ ഹിമാലയത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]]|wikidata=Q79980}} (''ബനാറസ്'') – ഏറ്റവും പവിത്രമായ ഹിന്ദു നഗരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന തുടർച്ചയായ നഗരങ്ങളിലൊന്ന്. ==മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== <!--നഗരങ്ങളുടെയും മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പട്ടികയിൽ 9 ഇനങ്ങൾ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. ആദ്യം ഈ പേജിന്റെ സംവാദ പേജിൽ നിർദ്ദേശിച്ച മാറ്റങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുക.--> ഇന്ത്യയ്ക്ക് നിരവധി മികച്ച അതിരടയാളങ്ങളും മികച്ച സൗന്ദര്യമുള്ള മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ചിലത് ഇതാ. *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബോധ് ഗയ]]|wikidata=Q176767}} — മഹാബോധി ക്ഷേത്രം ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം, ബുദ്ധ ശാക്യമുനി ജ്ഞാനോദയം നേടിയ സ്ഥലമാണ് *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/അജന്ത|അജന്തയും]]|wikidata=Q184427}} {{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/എല്ലോറ|എല്ലോറയും]]|wikidata=Q189616}} — മനോഹരമായ പാറയിൽ കൊത്തിയ ഗുഹാ ആശ്രമങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും, ബുദ്ധമതക്കാർക്കും ജൈനന്മാർക്കും ഹിന്ദുക്കൾക്കും പുണ്യസ്ഥലം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/അമൃത്സർ#സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം|സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം]]|wikidata=Q180422}} — [[Wy/ml/അമൃത്സർ|അമൃത്സറിലെ]] സിഖ് പുണ്യസ്ഥലം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ഹംപി|ഹംപി]]|wikidata=Q26732}} — വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിശയകരമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ഖജുരാഹോ|ഖജുരാഹോ]]|wikidata=Q178948}} — ലൈംഗിക ശില്പങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട ക്ഷേത്ര സമുച്ചയങ്ങൾ *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]]|wikidata=Q749189}} — [[Wy/ml/യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക പട്ടിക|യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമായ]] കലിംഗ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഒരു അതുല്യ ഉദാഹരണമായ സൂര്യക്ഷേത്രം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/മധുരൈ#മീനാക്ഷി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം|മീനാക്ഷി ക്ഷേത്രം]]|wikidata=Q1424358}} — [[Wy/ml/മധുരൈ|മധുരൈയിലെ]] ഒരു മനോഹരമായ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ആഗ്ര#താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]]|wikidata=Q9141}} — ആധുനിക ലോകത്തിലെ ഏഴ് അത്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്രയിലെ]] അതുല്യമായ മാർബിൾ ശവകുടീരം. ഇവയും കാണുക: * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലെ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളും]]|wikidata=}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും]]|wikidata=Q1125269}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ മൃഗശാലകളും സസ്യോദ്യാനങ്ങളും|ഇന്ത്യൻ മൃഗശാലകളും സസ്യോദ്യാനങ്ങളും]]|wikidata=Q20892053}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ പ്രകൃതി അത്ഭുതങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ പ്രകൃതി അത്ഭുതങ്ങൾ]]|wikidata=Q28913858}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ]]|wikidata=Q109937464}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ]]|wikidata=Q58785581}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ]]|wikidata=Q1975374}} ==മനസ്സിലാക്കുക== {{Wy/ml/Quickbar|location=LocationIndia.png|capital=ന്യൂഡെൽഹി}} "അവിശ്വസനീയമായ ഇന്ത്യ", ദീർഘകാലമായി നിലനിൽക്കുന്നതും ഒരിക്കൽ കൃത്യവുമായ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര പ്രചാരണം പ്രഖ്യാപിച്ചു: ഇന്ത്യ നല്ലതും ചീത്തയുമായ എല്ലാ വിധത്തിലും മനസ്സിനെ സ്പർശിക്കുന്നതാണ്. സമ്പന്നമായ ആഡംബരങ്ങൾ മുതൽ ദുരിതങ്ങൾ വരെ, തിരക്കേറിയ നഗരങ്ങൾ മുതൽ ശാന്തമായ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ വരെ, ഇടതൂർന്ന [[Wy/ml/ഉഷ്ണമേഖലാ മഴക്കാടുകൾ|കാടുകൾ]], പവിഴപ്പുറ്റുകൾ മുതൽ വിജനമായ [[Wy/ml/മരുഭൂമി|മരുഭൂമികൾ]], ഉയരമുള്ള [[Wy/ml/പർവതം|പർവതങ്ങൾ]] വരെ, ഇന്ത്യയിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാം ഉണ്ട്. ഇത് ആളുകളിലേക്കും സംസ്‌കാരത്തിലേക്കും ഭാഷയിലേക്കും ഭക്ഷണത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു, ഇത് ചെറുതും വലുതുമായ രീതികളിൽ വന്യമായി വ്യത്യാസപ്പെടാം. വളരെ ലളിതമായ ഒരു ഉദാഹരണം പറഞ്ഞാൽ, [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] ഒരു ടാക്സി ഡ്രൈവർ ഒരു വാക്കുപോലും പറയാതെ അവരുടെ മീറ്റർ ഫ്ലാഗ് ഇടുകയും കൃത്യമായ മാറ്റം തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്യും, അതേസമയം [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]] നിങ്ങൾ ഡ്രൈവറോട് മീറ്റർ ഉപയോഗിക്കാൻ പറയുകയും നിങ്ങളുടെ മാറ്റം ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുകയും വേണം, മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിൽ ടാക്സി ഡ്രൈവർമാർക്ക് മീറ്ററുകൾ പോലുമില്ല, കുറഞ്ഞ ദൂരത്തിന് പോലും നിരക്ക് നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്, നിങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന തുക മാത്രം; നിങ്ങൾക്ക് സത്യസന്ധനായ ഒരു ഡ്രൈവറെ ലഭിച്ചാൽ, നിങ്ങൾ ഭാഗ്യവാനാണെന്ന് കരുതുക. ഇന്ത്യ മിക്ക കാര്യങ്ങളിലും അങ്ങേയറ്റം വ്യതിയാനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു, മികച്ചത് കണ്ടെത്താൻ ഒരാൾക്ക് ക്ഷമയും ഭാഗ്യവും ആവശ്യമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ഏതെങ്കിലും വശത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാം അറിയാമെന്ന് ഒരിക്കലും കരുതരുത്; എല്ലാ ദിവസവും തികച്ചും പുതിയ കാര്യങ്ങൾ കാണാൻ തയ്യാറാകുക. ചരിത്രത്തിലുടനീളം ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയ്ക്ക് വലിയ സ്വാധീനമുണ്ട്, [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ]] പല സംസ്കാരങ്ങളിലും ശക്തമായ ഇന്ത്യൻ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്. ബുദ്ധമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിലൂടെ ചില ഇന്ത്യൻ സ്വാധീനങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഏഷ്യ|കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ]] സംസ്കാരങ്ങളിലേക്കും കടന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. ===ചരിത്രം=== [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേക്ക്]] മനുഷ്യർ ആദ്യമായി കുടിയേറിയത് ബി.സി.ഇ. 70,000-ഓടെയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ ശിലായുഗ ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ചില പുരാവസ്തു സ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്. പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്ന് [[Wy/ml/മെഹർഗഡ്|മെഹർഗഡ്]] (പാകിസ്ഥാൻ) ആണ്, ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ കൃഷിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ തെളിവുകൾ ബി.സി.ഇ. 7000-ഓടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. '''[[Wy/ml/സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം]''' (ബിസി 3300-1300) ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ വെങ്കലയുഗ നാഗരികതകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു, അക്കാലത്ത് വളരെ പുരോഗമിച്ചിരുന്നു. അതിന്റെ ഉന്നതിയിൽ (ബിസി 2600-1900) ഇന്നത്തെ [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാന്റെ]] ഭൂരിഭാഗവും, വടക്കേ ഇന്ത്യയുടെയും കിഴക്കൻ [[Wy/ml/അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ]] ചില ഭാഗങ്ങളും ഇത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പാകിസ്ഥാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ട് പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങൾ [[Wy/ml/മോഹൻജൊ-ദാരോ|മോഹൻജൊ-ദാരോയും]] [[Wy/ml/ഹാരപ്പ|ഹാരപ്പയും]] ആണ്. ബി.സി. 2000-ന് ശേഷം, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്തുള്ള എവിടെയോ നിന്ന് ഇടയന്മാരായി സേവിച്ചിരുന്ന '''ആര്യന്മാർ''' ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് കുടിയേറി. ഏതാണ്ട് അതേ സമയത്ത്, ബന്ധപ്പെട്ട ഗ്രൂപ്പുകൾ [[Wy/ml/ഗ്രീസ്|ഗ്രീസ്]] (ഹെല്ലനിക് ഗ്രീക്കുകാർ മിനോവാൻമാരെ പുറത്താക്കി), അനറ്റോലിയ അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/തുർക്കി|തുർക്കി]] (ഹിറ്റൈറ്റുകൾ), [[Wy/ml/പേർഷ്യ|പേർഷ്യ]], മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവ ആക്രമിച്ചു. ഈ ഗോത്രങ്ങളെല്ലാം ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഷകൾ സംസാരിച്ചിരുന്നുവെന്നും വടക്കേ ഇന്ത്യ, യൂറോപ്പ്, മധ്യേഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന മിക്ക ഭാഷകളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ആധുനിക ഭാഷകൾ അവരിൽ നിന്നാണ് വന്നതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ അവരെയെല്ലാം ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷാ കുടുംബത്തിൽ തരംതിരിക്കുന്നു. '''വേദ കാലഘട്ടം''' ഏകദേശം ക്രി.മു. 1500-500 കാലഘട്ടത്തിലേതാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. '''[[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ]]''' ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും പുണ്യവുമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളായ ''വേദങ്ങൾ'' സമാഹരിക്കപ്പെട്ട കാലഘട്ടമാണിത്. അവ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയായ വേദ [[Wy/ml/സംസ്കൃത വാക്യസമുച്ചയം|സംസ്കൃതം]] ഭാഷയിലായിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് വളരെക്കുറച്ച് വിശദാംശങ്ങളും പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകളും മാത്രമേ ലഭ്യമായിട്ടുള്ളൂവെങ്കിലും, ആ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഹിന്ദുമതത്തിലെ പല ആചാരങ്ങളും രൂപപ്പെട്ടത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. [[File:Varanasikedarghat.JPG|thumb|240px|വാരണാസിയിൽ ഗംഗയിൽ കുളിക്കുന്ന ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകർ.]] വേദ സംസ്കാരം ഇന്നും ഇന്ത്യയെ സ്വാധീനിക്കുന്നത് ധാർമിക മതങ്ങളിലൂടെയാണ്. ഇന്നത്തെ ഹിന്ദുമതം വേദങ്ങളിലാണ് അതിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്തുന്നത്, എന്നാൽ '''ഉപനിഷത്തുകൾ''', '''പുരാണങ്ങൾ''', മഹാകാവ്യങ്ങൾ - '''രാമായണം''', '''മഹാഭാരതം''' എന്നിവ വരെയുള്ള സാഹിത്യങ്ങളും ഇതിനെ വളരെയധികം സ്വാധീനിക്കുന്നു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വേദങ്ങളിൽ നിലവിലുള്ള അറിവ് വികസിപ്പിക്കുകയും വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. മഹാഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി വായിക്കപ്പെടുന്ന കൃതികളിൽ ഒന്നാണ് ''ഭഗവദ് ഗീത'' എന്ന ഭാഗം. ഹിന്ദുമതത്തിലെ നാല് വേദങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത സംഗ്രഹമാണ് ഗീത എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണന്റെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതിനുശേഷം 18 അധ്യായങ്ങളിലായി 700 ശ്ലോകങ്ങളിലായി ഗീതയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് കാല (ക്ഷരബ്രഹ്മം) വിവരിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. [[Wy/ml/കുരുക്ഷേത്ര|കുരുക്ഷേത്രയിലെ]] ഒരു മഹായുദ്ധത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, നായകനായ അർജുനനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രഥചക്രവർത്തിയായ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു സംഭാഷണമാണിത്. ഇന്ന്, കുരുക്ഷേത്രം തീർത്ഥാടനത്തിനും വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഒരു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമാണ്. ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ, വിവിധ ദാർശനിക ചിന്താധാരകൾ വികസിച്ചു, ഹിന്ദുമതത്തെ വളരെയധികം സമ്പന്നമാക്കി. അവയിൽ മിക്കതും വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ചിലത്, അവയിൽ രണ്ടെണ്ണം '''[[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]]''', '''[[Wy/ml/ജൈനമതം|ജൈനമതം]]''' എന്നിവയായിരുന്നു, വേദങ്ങളുടെ ആധികാരികതയെ ചോദ്യം ചെയ്തു, ഇപ്പോൾ അവ പ്രത്യേക മതങ്ങളായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ===സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും=== ===ജനങ്ങൾ=== ===സംസ്കാരം=== ===അവധി ദിവസങ്ങൾ=== ===മതം=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===വായിക്കുക=== ===വിനോദം=== ==സംസാര ഭാഷ== ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== ===റയിൽ മാർഗ്ഗം=== ===റോഡ് മാർഗ്ഗം=== ===ജല മാർഗ്ഗം=== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== ==ചുറ്റിക്കാണുക== ===കോട്ടകൾ=== ===ഉദ്യാനങ്ങൾ=== ===ആത്മീയ കേന്ദ്രങ്ങൾ=== ==ചെയ്യുക== ===ശീതകാല കായിക വിനോദങ്ങൾ=== ===പ്രേക്ഷക കായിക വിനോദങ്ങൾ=== ===കളികളും വിനോദങ്ങളും=== ===സംഗീതം=== ===കലാ പ്രകടനങ്ങൾ=== ===സാംസ്കാരിക കലകൾ=== ===ഉത്സവങ്ങൾ=== ==വാങ്ങുക== ===നാണ്യം=== ===സ്വയംകൃത വിതരണ യന്ത്രം=== ===ബാങ്കുകൾ=== ===പണം=== ===ക്രെഡിറ്റ് കാർഡുകളും ഡെബിറ്റ് കാർഡുകളും=== ===വിപണന യന്ത്രങ്ങൾ=== ===ചിലവുകൾ=== ==കഴിക്കുക== ==കുടിക്കുക== ==ഉറങ്ങുക== ==പഠിക്കുക== ==ജോലി ചെയ്യുക== ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== ===വംശീയത=== ===കുറ്റകൃത്യം=== ===തട്ടിപ്പുകൾ=== ==ആരോഗ്യത്തോടെയിരിക്കുക== ==ബഹുമാനിക്കുക== ===മര്യാദകൾ=== ==ബന്ധപ്പെടുക== ==അടുത്ത യാത്ര== {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഏഷ്യ}} {{Wy/ml/Outlinecountry}} [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/Country articles]] {{INTERWIKI|Q668}} q2kkk4d3ffae8nz8lrk2wsenlickj1j 7226317 7226316 2026-06-26T05:49:52Z Sree1959 2594881 /* ചരിത്രം */ ചെറിയ തിരുത്തലുകൾ 7226317 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|TajMahal Banner.jpg|caption=Taj Mahal|origin=0,0}} '''ഇന്ത്യ''' അഥവാ '''''ഭാരതം''''' ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രമാണ് (ഔദ്യോഗികമായി ''ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്'') ({{Wy/ml/Lang|en|'''India'''}}), ([[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യസമുച്ചയം|ഹിന്ദി]]: '''भारत''' ''ഭാരത്''). [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹിയാണ്‌]] ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനം. ഇന്ത്യ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഏഴാമത്തെ രാജ്യവും, ഏറ്റവും അധികം ജനസംഖ്യയുള്ള രാജ്യവും, ഏറ്റവുമധികം ജനങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രവുമാണ്‌. രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കായി ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും, പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടലും, കിഴക്ക് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലുമുള്ള ഇന്ത്യയ്ക്ക് 7,517 കിലോമീറ്ററുകൾ (4,671 മൈലുകൾ) നീളം‌വരുന്ന തീരപ്രദേശമുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ കരപ്രദേശം പാകിസ്ഥാൻ, ബംഗ്ളാദേശ്‌,മ്യാൻമാർ, ചൈന, നേപ്പാൾ മുതലായ രാജ്യങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ദ്വീപുകളായ ശ്രീലങ്ക, മാലദ്വീപ്, ഇന്തോനേഷ്യ എന്നിവ സമീപത്തായും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of India.png | regionmaptext=ഇന്ത്യയുടെ പ്രദേശങ്ങളുടെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും ഭൂപടം | regionInteractiveMap=map1 | regionmapsize=350px | region1name=[[Wy/ml/ഹിമാലയൻ വടക്ക്|ഹിമാലയൻ വടക്ക്]] | region1color=#d5b66b | region1items=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region1description=പർവതങ്ങളും മനോഹരങ്ങളുമായ ഇവിടം സാഹസികത ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കും ആത്മീയത ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കും അനുയോജ്യമായ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവുമധികം ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളും മതപരമായ സ്ഥലങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] | region2color=#d5dc76 | region2items=[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]], [[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]], [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]], [[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]], [[Wy/ml/മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശ്]], [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]], [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | region2description=ഇന്ത്യയുടെ അപ്പക്കൂടയായ സമതലങ്ങൾ പുണ്യനദികളായ ഗംഗ, യമുന, അവയുടെ പോഷകനദികൾ എന്നിവയാൽ നനയ്ക്കപ്പെടുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ഡൽഹി, താജ്മഹൽ പ്രശസ്തി നേടിയ [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്ര]], [[Wy/ml/മഥുര|മഥുര]], [[Wy/ml/പ്രയാഗ്‌രാജ്|പ്രയാഗ്‌രാജ്]], [[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]], [[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബോധ് ഗയ]] എന്നീ പുണ്യനഗരങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയ നിരവധി സംഭവങ്ങൾ നടന്നത് ഈ പ്രദേശത്താണ്. | region3name=[[Wy/ml/പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യ|പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യ]] | region3color=#71b37b | region3items=[[Wy/ml/ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും|ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും]], [[Wy/ml/ഗോവ|ഗോവ]], [[Wy/ml/ഗുജറാത്ത്‌|ഗുജറാത്ത്‌]], [[Wy/ml/മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്ര]], [[Wy/ml/രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാൻ]] | region3description= വിശാലമായ താർ മരുഭൂമി; രാജസ്ഥാനിലെ വർണ്ണാഭമായ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, നഗരങ്ങൾ; രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ഊർജ്ജസ്വലവും വലുതുമായ [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] നഗരം; മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അജന്തയിലെയും എല്ലോറയിലെയും മനോഹരമായ പാറയിൽ കൊത്തിയ ഗുഹകൾ; പ്രാകൃത വനങ്ങൾ; ഗോവയിലെ അതിശയകരമായ ബീച്ചുകൾ; ഗുജറാത്തിലെ ഗിർ വനങ്ങളിലെ ഏഷ്യൻ സിംഹങ്ങൾ; [[Wy/ml/അഹമ്മദാബാദ്|അഹമ്മദാബാദ്]], [[Wy/ml/സൂറത്ത്|സൂറത്ത്]], [[Wy/ml/ജയ്‌പൂർ|ജയ്‌പൂർ]], [[Wy/ml/പൂനെ|പൂനെ]] എന്നീ അതിവേഗം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നഗരങ്ങൾ. | region4name=[[Wy/ml/ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യ]] | region4color=#b383b3 | region4items=[[Wy/ml/ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍|ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍]], [[Wy/ml/ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]], [[Wy/ml/കേരളം|കേരളം]], [[Wy/ml/ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപ്]], [[Wy/ml/പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരി]], [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്]], [[Wy/ml/തെലങ്കാന|തെലങ്കാന]] | region4description=പ്രശസ്തവും ചരിത്രപരവുമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങൾ, കായലുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ, [[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരു]], [[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]], [[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]] എന്നീ മൂന്ന് വലിയ നഗരങ്ങൾ, മറ്റ് ചെറിയ നഗരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. [[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരു]] നഗരം കൊട്ടാരങ്ങൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് മൈസൂർ കൊട്ടാരത്തിന് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ (കിഴക്ക്) പടിഞ്ഞാറ് ലക്ഷദ്വീപ് എന്നീ ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ സൗകര്യാർത്ഥം ഈ പ്രദേശത്ത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, അവ പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്ത് നിന്ന് വളരെ അകലെയാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രത്യേക സവിശേഷതകളുമുണ്ട്. | region5name=[[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] | region5color=#4da9c4 | region5items=[[Wy/ml/ഛത്തീസ്ഗഡ്‌|ഛത്തീസ്ഗഡ്‌]], [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region5description=സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലാത്ത, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നവും ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന [[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]], [[Wy/ml/പുരി|പുരി]], [[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]], [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്നീ ക്ഷേത്ര നഗരങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിന്റെ സവിശേഷതകളാണ്. പർവതനിരകൾ മുതൽ തീരം വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം കാലാവസ്ഥയിൽ ആകർഷകമായ വ്യതിയാനങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലുതും സമ്പന്നവുമായ ഖനികൾ ഉള്ളതിനാൽ ഇന്ത്യയുടെ ധാതുക്കളുടെ കലവറ കൂടിയാണിത്. | region6name=[[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] | region6color=#d56d76 | region6items=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]], [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]], [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]], [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]], [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]], [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region6description=ദ്വീപസമൂഹവും താരതമ്യേന കനിവുള്ളതുമായ ഈ പ്രദേശം, സമൃദ്ധവും മനോഹരവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ, ഇന്തോ-മലയൻ ഗ്രൂപ്പിലെ തദ്ദേശീയ സസ്യജന്തുജാലങ്ങൾ, പ്രശസ്തമായ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ രാജ്യത്തിന്റെ ഗോത്രമൂലയാണ്. "ഏഴു സഹോദരികൾ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പോളോഗ്രൗണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏക ഫ്ലോട്ടിംഗ് ദേശീയ ഉദ്യാനം, ലോകത്തിലെ ഏക സ്ത്രീകൾ നടത്തുന്ന ചന്ത, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ടോപ്പിയറി പ്ലാന്റ്, ലോകത്തിലെ ഏക ഫ്ലോട്ടിംഗ് തടാകം എന്നിവ [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിൽ]] കാണാം. ആകർഷകമായ പരിസ്ഥിതി കാരണം മേഘാലയ സംസ്ഥാനത്തെ "ഇന്ത്യയുടെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. }} ===സംസ്ഥാനങ്ങൾ=== {{Wy/ml/Div col|colwidth=15em|rules=yes}} * [[Wy/ml/ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] * [[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] * [[Wy/ml/ഛത്തീസ്ഗഡ്‌|ഛത്തീസ്ഗഡ്‌]] * [[Wy/ml/ഗോവ|ഗോവ]] * [[Wy/ml/ഗുജറാത്ത്‌|ഗുജറാത്ത്‌]] * [[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]] * [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] * [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] * [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]] * [[Wy/ml/കേരളം|കേരളം]] * [[Wy/ml/മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശ്]] * [[Wy/ml/മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്ര]] * [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] * [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] * [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] * [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] * [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] * [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്‌]] * [[Wy/ml/രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാൻ]] * [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] * [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്]] * [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] * [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] * [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] * [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] {{Wy/ml/Div col end}} ===കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ:=== {{Wy/ml/Div col|colwidth=15em|rules=yes}} * [[Wy/ml/ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍|ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍]] * [[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]] * [[Wy/ml/ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും|ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും]] * [[Wy/ml/ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപ്]] * [[Wy/ml/ഡെൽഹി |ഡെൽഹി]] * [[Wy/ml/പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരി]] {{Wy/ml/Div col end}} ==നഗരങ്ങൾ== <!-- നഗരങ്ങളുടെയും മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പട്ടിക 9 ഇനങ്ങളിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ആദ്യം ഈ പേജിന്റെ സംവാദ പേജിൽ നിർദ്ദേശിച്ച മാറ്റങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുക. --> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ചില നഗരങ്ങൾ ഇവയാണ്. മറ്റ് നഗരങ്ങളെ അവയുടെ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങളിൽ കാണാം. [[File:Mumbai 03-2016 40 Bombay High Court.jpg|thumb|[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] വിക്ടോറിയൻ ഗോതിക് അത്ഭുതങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ കേന്ദ്രമാണ്.]] * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]|wikidata=Q1353}} – ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനവും വടക്കേ ഇന്ത്യയുടെ ഹൃദയഭാഗവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരു]]|wikidata=Q1355}} (''ബാംഗ്ലൂർ'') – ഒരുകാലത്ത് പെൻഷൻകാരുടെ ഉറക്കം കെടുത്തിയിരുന്ന മനോഹരമായ ഉദ്യാന നഗരം, ഇപ്പോൾ ഹൈടെക് കമ്പനികൾക്കും മുളച്ചുവരുന്ന പബ്ബുകൾക്കുമുള്ള ഒരു വിവരസാങ്കേതികവിദ്യാ കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]]|wikidata=Q1352}} (''മദ്രാസ്'') – ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പ്രധാന തുറമുഖം, സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം, ഇന്ത്യയുടെ ഓട്ടോമൊബൈൽ തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]]|wikidata=Q1361}} – മുത്തുകളുടെയും വജ്രങ്ങളുടെയും വ്യാപാരത്തിനും, ഇപ്പോൾ പ്രധാന നിർമ്മാണ, ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുള്ള ക്ലാസിക് ഇന്ത്യൻ അരി വിഭവമായ ബിരിയാണിക്കും പേരുകേട്ടതാണ് * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജയ്‌പൂർ|ജയ്‌പൂർ]]|wikidata=Q66485}} – മധ്യകാല വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദു രജപുത്ര സംസ്കാരത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന പ്രദർശനമായ പിങ്ക് സിറ്റി * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} (''കൽക്കട്ട'') – ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം, സന്തോഷത്തിന്റെ നഗരം എന്നറിയപ്പെടുന്നതും നിരവധി കൊളോണിയൽ കെട്ടിടങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനവുമാണ് * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]]|wikidata=Q1156}} (''ബോംബെ'') – ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനവും, ഒരിക്കലും ഉറങ്ങാത്ത നഗരവും, "ബോളിവുഡിന്റെ" ആസ്ഥാനവും, ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര വ്യവസായവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]|wikidata=Q83786}} – സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 2 കിലോമീറ്ററിലധികം ഉയരത്തിൽ ഹിമാലയത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]]|wikidata=Q79980}} (''ബനാറസ്'') – ഏറ്റവും പവിത്രമായ ഹിന്ദു നഗരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന തുടർച്ചയായ നഗരങ്ങളിലൊന്ന്. ==മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== <!--നഗരങ്ങളുടെയും മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പട്ടികയിൽ 9 ഇനങ്ങൾ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. ആദ്യം ഈ പേജിന്റെ സംവാദ പേജിൽ നിർദ്ദേശിച്ച മാറ്റങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുക.--> ഇന്ത്യയ്ക്ക് നിരവധി മികച്ച അതിരടയാളങ്ങളും മികച്ച സൗന്ദര്യമുള്ള മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ചിലത് ഇതാ. *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബോധ് ഗയ]]|wikidata=Q176767}} — മഹാബോധി ക്ഷേത്രം ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം, ബുദ്ധ ശാക്യമുനി ജ്ഞാനോദയം നേടിയ സ്ഥലമാണ് *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/അജന്ത|അജന്തയും]]|wikidata=Q184427}} {{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/എല്ലോറ|എല്ലോറയും]]|wikidata=Q189616}} — മനോഹരമായ പാറയിൽ കൊത്തിയ ഗുഹാ ആശ്രമങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും, ബുദ്ധമതക്കാർക്കും ജൈനന്മാർക്കും ഹിന്ദുക്കൾക്കും പുണ്യസ്ഥലം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/അമൃത്സർ#സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം|സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം]]|wikidata=Q180422}} — [[Wy/ml/അമൃത്സർ|അമൃത്സറിലെ]] സിഖ് പുണ്യസ്ഥലം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ഹംപി|ഹംപി]]|wikidata=Q26732}} — വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിശയകരമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ഖജുരാഹോ|ഖജുരാഹോ]]|wikidata=Q178948}} — ലൈംഗിക ശില്പങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട ക്ഷേത്ര സമുച്ചയങ്ങൾ *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]]|wikidata=Q749189}} — [[Wy/ml/യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക പട്ടിക|യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമായ]] കലിംഗ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഒരു അതുല്യ ഉദാഹരണമായ സൂര്യക്ഷേത്രം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/മധുരൈ#മീനാക്ഷി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം|മീനാക്ഷി ക്ഷേത്രം]]|wikidata=Q1424358}} — [[Wy/ml/മധുരൈ|മധുരൈയിലെ]] ഒരു മനോഹരമായ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ആഗ്ര#താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]]|wikidata=Q9141}} — ആധുനിക ലോകത്തിലെ ഏഴ് അത്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്രയിലെ]] അതുല്യമായ മാർബിൾ ശവകുടീരം. ഇവയും കാണുക: * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലെ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളും]]|wikidata=}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും]]|wikidata=Q1125269}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ മൃഗശാലകളും സസ്യോദ്യാനങ്ങളും|ഇന്ത്യൻ മൃഗശാലകളും സസ്യോദ്യാനങ്ങളും]]|wikidata=Q20892053}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ പ്രകൃതി അത്ഭുതങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ പ്രകൃതി അത്ഭുതങ്ങൾ]]|wikidata=Q28913858}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ]]|wikidata=Q109937464}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ]]|wikidata=Q58785581}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ]]|wikidata=Q1975374}} ==മനസ്സിലാക്കുക== {{Wy/ml/Quickbar|location=LocationIndia.png|capital=ന്യൂഡെൽഹി}} "അവിശ്വസനീയമായ ഇന്ത്യ", ദീർഘകാലമായി നിലനിൽക്കുന്നതും ഒരിക്കൽ കൃത്യവുമായ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര പ്രചാരണം പ്രഖ്യാപിച്ചു: ഇന്ത്യ നല്ലതും ചീത്തയുമായ എല്ലാ വിധത്തിലും മനസ്സിനെ സ്പർശിക്കുന്നതാണ്. സമ്പന്നമായ ആഡംബരങ്ങൾ മുതൽ ദുരിതങ്ങൾ വരെ, തിരക്കേറിയ നഗരങ്ങൾ മുതൽ ശാന്തമായ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ വരെ, ഇടതൂർന്ന [[Wy/ml/ഉഷ്ണമേഖലാ മഴക്കാടുകൾ|കാടുകൾ]], പവിഴപ്പുറ്റുകൾ മുതൽ വിജനമായ [[Wy/ml/മരുഭൂമി|മരുഭൂമികൾ]], ഉയരമുള്ള [[Wy/ml/പർവതം|പർവതങ്ങൾ]] വരെ, ഇന്ത്യയിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാം ഉണ്ട്. ഇത് ആളുകളിലേക്കും സംസ്‌കാരത്തിലേക്കും ഭാഷയിലേക്കും ഭക്ഷണത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു, ഇത് ചെറുതും വലുതുമായ രീതികളിൽ വന്യമായി വ്യത്യാസപ്പെടാം. വളരെ ലളിതമായ ഒരു ഉദാഹരണം പറഞ്ഞാൽ, [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] ഒരു ടാക്സി ഡ്രൈവർ ഒരു വാക്കുപോലും പറയാതെ അവരുടെ മീറ്റർ ഫ്ലാഗ് ഇടുകയും കൃത്യമായ മാറ്റം തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്യും, അതേസമയം [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]] നിങ്ങൾ ഡ്രൈവറോട് മീറ്റർ ഉപയോഗിക്കാൻ പറയുകയും നിങ്ങളുടെ മാറ്റം ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുകയും വേണം, മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിൽ ടാക്സി ഡ്രൈവർമാർക്ക് മീറ്ററുകൾ പോലുമില്ല, കുറഞ്ഞ ദൂരത്തിന് പോലും നിരക്ക് നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്, നിങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന തുക മാത്രം; നിങ്ങൾക്ക് സത്യസന്ധനായ ഒരു ഡ്രൈവറെ ലഭിച്ചാൽ, നിങ്ങൾ ഭാഗ്യവാനാണെന്ന് കരുതുക. ഇന്ത്യ മിക്ക കാര്യങ്ങളിലും അങ്ങേയറ്റം വ്യതിയാനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു, മികച്ചത് കണ്ടെത്താൻ ഒരാൾക്ക് ക്ഷമയും ഭാഗ്യവും ആവശ്യമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ഏതെങ്കിലും വശത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാം അറിയാമെന്ന് ഒരിക്കലും കരുതരുത്; എല്ലാ ദിവസവും തികച്ചും പുതിയ കാര്യങ്ങൾ കാണാൻ തയ്യാറാകുക. ചരിത്രത്തിലുടനീളം ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയ്ക്ക് വലിയ സ്വാധീനമുണ്ട്, [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ]] പല സംസ്കാരങ്ങളിലും ശക്തമായ ഇന്ത്യൻ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്. ബുദ്ധമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിലൂടെ ചില ഇന്ത്യൻ സ്വാധീനങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഏഷ്യ|കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ]] സംസ്കാരങ്ങളിലേക്കും കടന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. ===ചരിത്രം=== [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേക്ക്]] മനുഷ്യർ ആദ്യമായി കുടിയേറിയത് ബി.സി.ഇ. 70,000-ഓടെയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ ശിലായുഗ ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ചില പുരാവസ്തു സ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്. പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്ന് [[Wy/ml/മെഹർഗഡ്|മെഹർഗഡ്]] (പാകിസ്ഥാൻ) ആണ്, ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ കൃഷിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ തെളിവുകൾ ബി.സി.ഇ. 7000-ഓടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. '''[[Wy/ml/സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം|സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം]]''' (ബി.സി. 3300-1300) ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ വെങ്കലയുഗ നാഗരികതകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു, അക്കാലത്ത് വളരെ പുരോഗമിച്ചിരുന്നു. അതിന്റെ ഉന്നതിയിൽ (ബി.സി. 2600-1900) ഇന്നത്തെ [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാന്റെ]] ഭൂരിഭാഗവും, വടക്കേ ഇന്ത്യയുടെയും കിഴക്കൻ [[Wy/ml/അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഘാനിസ്ഥാന്റെ]] ചില ഭാഗങ്ങളും ഇത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പാകിസ്ഥാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ട് പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങൾ [[Wy/ml/മോഹൻജൊ ദാരോ|മോഹൻജൊ ദാരോയും]] [[Wy/ml/ഹാരപ്പ|ഹാരപ്പയും]] ആണ്. ബി.സി. 2000-ന് ശേഷം, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്തുള്ള എവിടെയോ നിന്ന് ഇടയന്മാരായി സേവിച്ചിരുന്ന '''ആര്യന്മാർ''' ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് കുടിയേറി. ഏതാണ്ട് അതേ സമയത്ത്, ബന്ധപ്പെട്ട ഗ്രൂപ്പുകൾ [[Wy/ml/ഗ്രീസ്|ഗ്രീസ്]] (ഹെല്ലനിക് ഗ്രീക്കുകാർ മിനോവാൻമാരെ പുറത്താക്കി), അനറ്റോലിയ അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/തുർക്കി|തുർക്കി]] (ഹിറ്റൈറ്റുകൾ), [[Wy/ml/പേർഷ്യ|പേർഷ്യ]], മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവ ആക്രമിച്ചു. ഈ ഗോത്രങ്ങളെല്ലാം ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഷകൾ സംസാരിച്ചിരുന്നുവെന്നും വടക്കേ ഇന്ത്യ, യൂറോപ്പ്, മധ്യേഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന മിക്ക ഭാഷകളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ആധുനിക ഭാഷകൾ അവരിൽ നിന്നാണ് വന്നതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ അവരെയെല്ലാം ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷാ കുടുംബത്തിൽ തരംതിരിക്കുന്നു. '''വേദ കാലഘട്ടം''' ഏകദേശം ക്രി.മു. 1500-500 കാലഘട്ടത്തിലേതാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. '''[[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ]]''' ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും പുണ്യവുമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളായ ''വേദങ്ങൾ'' സമാഹരിക്കപ്പെട്ട കാലഘട്ടമാണിത്. അവ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയായ വേദ [[Wy/ml/സംസ്കൃത വാക്യസമുച്ചയം|സംസ്കൃതം]] ഭാഷയിലായിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് വളരെക്കുറച്ച് വിശദാംശങ്ങളും പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകളും മാത്രമേ ലഭ്യമായിട്ടുള്ളൂവെങ്കിലും, ആ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഹിന്ദുമതത്തിലെ പല ആചാരങ്ങളും രൂപപ്പെട്ടത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. [[File:Varanasikedarghat.JPG|thumb|240px|വാരണാസിയിൽ ഗംഗയിൽ കുളിക്കുന്ന ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകർ.]] വേദ സംസ്കാരം ഇന്നും ഇന്ത്യയെ സ്വാധീനിക്കുന്നത് ധാർമിക മതങ്ങളിലൂടെയാണ്. ഇന്നത്തെ ഹിന്ദുമതം വേദങ്ങളിലാണ് അതിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്തുന്നത്, എന്നാൽ '''ഉപനിഷത്തുകൾ''', '''പുരാണങ്ങൾ''', മഹാകാവ്യങ്ങൾ - '''രാമായണം''', '''മഹാഭാരതം''' എന്നിവ വരെയുള്ള സാഹിത്യങ്ങളും ഇതിനെ വളരെയധികം സ്വാധീനിക്കുന്നു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വേദങ്ങളിൽ നിലവിലുള്ള അറിവ് വികസിപ്പിക്കുകയും വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. മഹാഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി വായിക്കപ്പെടുന്ന കൃതികളിൽ ഒന്നാണ് ''ഭഗവദ് ഗീത'' എന്ന ഭാഗം. ഹിന്ദുമതത്തിലെ നാല് വേദങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത സംഗ്രഹമാണ് ഗീത എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണന്റെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതിനുശേഷം 18 അധ്യായങ്ങളിലായി 700 ശ്ലോകങ്ങളിലായി ഗീതയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് കാല (ക്ഷരബ്രഹ്മം) വിവരിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. [[Wy/ml/കുരുക്ഷേത്ര|കുരുക്ഷേത്രയിലെ]] ഒരു മഹായുദ്ധത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, നായകനായ അർജുനനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രഥചക്രവർത്തിയായ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു സംഭാഷണമാണിത്. ഇന്ന്, കുരുക്ഷേത്രം തീർത്ഥാടനത്തിനും വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഒരു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമാണ്. ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ, വിവിധ ദാർശനിക ചിന്താധാരകൾ വികസിച്ചു, ഹിന്ദുമതത്തെ വളരെയധികം സമ്പന്നമാക്കി. അവയിൽ മിക്കതും വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ചിലത്, അവയിൽ രണ്ടെണ്ണം '''[[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]]''', '''[[Wy/ml/ജൈനമതം|ജൈനമതം]]''' എന്നിവയായിരുന്നു, വേദങ്ങളുടെ ആധികാരികതയെ ചോദ്യം ചെയ്തു, ഇപ്പോൾ അവ പ്രത്യേക മതങ്ങളായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ===സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും=== ===ജനങ്ങൾ=== ===സംസ്കാരം=== ===അവധി ദിവസങ്ങൾ=== ===മതം=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===വായിക്കുക=== ===വിനോദം=== ==സംസാര ഭാഷ== ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== ===റയിൽ മാർഗ്ഗം=== ===റോഡ് മാർഗ്ഗം=== ===ജല മാർഗ്ഗം=== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== ==ചുറ്റിക്കാണുക== ===കോട്ടകൾ=== ===ഉദ്യാനങ്ങൾ=== ===ആത്മീയ കേന്ദ്രങ്ങൾ=== ==ചെയ്യുക== ===ശീതകാല കായിക വിനോദങ്ങൾ=== ===പ്രേക്ഷക കായിക വിനോദങ്ങൾ=== ===കളികളും വിനോദങ്ങളും=== ===സംഗീതം=== ===കലാ പ്രകടനങ്ങൾ=== ===സാംസ്കാരിക കലകൾ=== ===ഉത്സവങ്ങൾ=== ==വാങ്ങുക== ===നാണ്യം=== ===സ്വയംകൃത വിതരണ യന്ത്രം=== ===ബാങ്കുകൾ=== ===പണം=== ===ക്രെഡിറ്റ് കാർഡുകളും ഡെബിറ്റ് കാർഡുകളും=== ===വിപണന യന്ത്രങ്ങൾ=== ===ചിലവുകൾ=== ==കഴിക്കുക== ==കുടിക്കുക== ==ഉറങ്ങുക== ==പഠിക്കുക== ==ജോലി ചെയ്യുക== ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== ===വംശീയത=== ===കുറ്റകൃത്യം=== ===തട്ടിപ്പുകൾ=== ==ആരോഗ്യത്തോടെയിരിക്കുക== ==ബഹുമാനിക്കുക== ===മര്യാദകൾ=== ==ബന്ധപ്പെടുക== ==അടുത്ത യാത്ര== {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഏഷ്യ}} {{Wy/ml/Outlinecountry}} [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/Country articles]] {{INTERWIKI|Q668}} 8gmbh6tma496qf110dgwl07z44dz2eq 7226336 7226317 2026-06-26T07:06:40Z Sree1959 2594881 ചെറിയ തോതിൽ മാറ്റി 7226336 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|TajMahal Banner.jpg|caption=Taj Mahal|origin=0,0}} '''ഇന്ത്യ''' അഥവാ '''''ഭാരതം''''' ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഒരു വലിയ രാഷ്ട്രമാണ് (ഔദ്യോഗികമായി ''ഇന്ത്യൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്'') ({{Wy/ml/Lang|en|'''India'''}}), ([[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യസമുച്ചയം|ഹിന്ദി]]: '''भारत''' ''ഭാരത്''). [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹിയാണ്‌]] ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനം. ഇന്ത്യ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഏഴാമത്തെ രാജ്യവും, ഏറ്റവും അധികം ജനസംഖ്യയുള്ള രാജ്യവും, ഏറ്റവുമധികം ജനങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രവുമാണ്‌. രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കായി ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും, പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടലും, കിഴക്ക് ബംഗാൾ ഉൾക്കടലുമുള്ള ഇന്ത്യയ്ക്ക് 7,517 കിലോമീറ്ററുകൾ (4,671 മൈലുകൾ) നീളം‌വരുന്ന തീരപ്രദേശമുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ കരപ്രദേശം പാകിസ്ഥാൻ, ബംഗ്ളാദേശ്‌,മ്യാൻമാർ, ചൈന, നേപ്പാൾ മുതലായ രാജ്യങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ദ്വീപുകളായ ശ്രീലങ്ക, മാലദ്വീപ്, ഇന്തോനേഷ്യ എന്നിവ സമീപത്തായും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of India.png | regionmaptext=ഇന്ത്യയുടെ പ്രദേശങ്ങളുടെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും ഭൂപടം | regionInteractiveMap=map1 | regionmapsize=350px | region1name=[[Wy/ml/ഹിമാലയൻ വടക്ക്|ഹിമാലയൻ വടക്ക്]] | region1color=#d5b66b | region1items=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region1description=പർവതങ്ങളും മനോഹരങ്ങളുമായ ഇവിടം സാഹസികത ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കും ആത്മീയത ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കും അനുയോജ്യമായ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവുമധികം ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളും മതപരമായ സ്ഥലങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] | region2color=#d5dc76 | region2items=[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]], [[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]], [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]], [[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]], [[Wy/ml/മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശ്]], [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]], [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | region2description=ഇന്ത്യയുടെ അപ്പക്കൂടയായ സമതലങ്ങൾ പുണ്യനദികളായ ഗംഗ, യമുന, അവയുടെ പോഷകനദികൾ എന്നിവയാൽ നനയ്ക്കപ്പെടുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ഡൽഹി, താജ്മഹൽ പ്രശസ്തി നേടിയ [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്ര]], [[Wy/ml/മഥുര|മഥുര]], [[Wy/ml/പ്രയാഗ്‌രാജ്|പ്രയാഗ്‌രാജ്]], [[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]], [[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബോധ് ഗയ]] എന്നീ പുണ്യനഗരങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയ നിരവധി സംഭവങ്ങൾ നടന്നത് ഈ പ്രദേശത്താണ്. | region3name=[[Wy/ml/പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യ|പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യ]] | region3color=#71b37b | region3items=[[Wy/ml/ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും|ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും]], [[Wy/ml/ഗോവ|ഗോവ]], [[Wy/ml/ഗുജറാത്ത്‌|ഗുജറാത്ത്‌]], [[Wy/ml/മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്ര]], [[Wy/ml/രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാൻ]] | region3description= വിശാലമായ താർ മരുഭൂമി; രാജസ്ഥാനിലെ വർണ്ണാഭമായ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, നഗരങ്ങൾ; രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ഊർജ്ജസ്വലവും വലുതുമായ [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] നഗരം; മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അജന്തയിലെയും എല്ലോറയിലെയും മനോഹരമായ പാറയിൽ കൊത്തിയ ഗുഹകൾ; പ്രാകൃത വനങ്ങൾ; ഗോവയിലെ അതിശയകരമായ ബീച്ചുകൾ; ഗുജറാത്തിലെ ഗിർ വനങ്ങളിലെ ഏഷ്യൻ സിംഹങ്ങൾ; [[Wy/ml/അഹമ്മദാബാദ്|അഹമ്മദാബാദ്]], [[Wy/ml/സൂറത്ത്|സൂറത്ത്]], [[Wy/ml/ജയ്‌പൂർ|ജയ്‌പൂർ]], [[Wy/ml/പൂനെ|പൂനെ]] എന്നീ അതിവേഗം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നഗരങ്ങൾ. | region4name=[[Wy/ml/ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യ]] | region4color=#b383b3 | region4items=[[Wy/ml/ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍|ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍]], [[Wy/ml/ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]], [[Wy/ml/കേരളം|കേരളം]], [[Wy/ml/ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപ്]], [[Wy/ml/പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരി]], [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്]], [[Wy/ml/തെലങ്കാന|തെലങ്കാന]] | region4description=പ്രശസ്തവും ചരിത്രപരവുമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങൾ, കായലുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ, [[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരു]], [[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]], [[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]] എന്നീ മൂന്ന് വലിയ നഗരങ്ങൾ, മറ്റ് ചെറിയ നഗരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. [[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരു]] നഗരം കൊട്ടാരങ്ങൾക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് മൈസൂർ കൊട്ടാരത്തിന് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ (കിഴക്ക്) പടിഞ്ഞാറ് ലക്ഷദ്വീപ് എന്നീ ദ്വീപസമൂഹങ്ങൾ സൗകര്യാർത്ഥം ഈ പ്രദേശത്ത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, അവ പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്ത് നിന്ന് വളരെ അകലെയാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രത്യേക സവിശേഷതകളുമുണ്ട്. | region5name=[[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] | region5color=#4da9c4 | region5items=[[Wy/ml/ഛത്തീസ്ഗഡ്‌|ഛത്തീസ്ഗഡ്‌]], [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region5description=സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലാത്ത, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നവും ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന [[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]], [[Wy/ml/പുരി|പുരി]], [[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]], [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്നീ ക്ഷേത്ര നഗരങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിന്റെ സവിശേഷതകളാണ്. പർവതനിരകൾ മുതൽ തീരം വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം കാലാവസ്ഥയിൽ ആകർഷകമായ വ്യതിയാനങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലുതും സമ്പന്നവുമായ ഖനികൾ ഉള്ളതിനാൽ ഇന്ത്യയുടെ ധാതുക്കളുടെ കലവറ കൂടിയാണിത്. | region6name=[[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] | region6color=#d56d76 | region6items=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]], [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]], [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]], [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]], [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]], [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region6description=ദ്വീപസമൂഹവും താരതമ്യേന കനിവുള്ളതുമായ ഈ പ്രദേശം, സമൃദ്ധവും മനോഹരവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ, ഇന്തോ-മലയൻ ഗ്രൂപ്പിലെ തദ്ദേശീയ സസ്യജന്തുജാലങ്ങൾ, പ്രശസ്തമായ തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ രാജ്യത്തിന്റെ ഗോത്രമൂലയാണ്. "ഏഴു സഹോദരികൾ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പോളോഗ്രൗണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏക ഫ്ലോട്ടിംഗ് ദേശീയ ഉദ്യാനം, ലോകത്തിലെ ഏക സ്ത്രീകൾ നടത്തുന്ന ചന്ത, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ടോപ്പിയറി പ്ലാന്റ്, ലോകത്തിലെ ഏക ഫ്ലോട്ടിംഗ് തടാകം എന്നിവ [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂരിൽ]] കാണാം. ആകർഷകമായ പരിസ്ഥിതി കാരണം മേഘാലയ സംസ്ഥാനത്തെ "ഇന്ത്യയുടെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. }} ===സംസ്ഥാനങ്ങൾ=== {{Wy/ml/Div col|colwidth=15em|rules=yes}} * [[Wy/ml/ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] * [[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] * [[Wy/ml/ഛത്തീസ്ഗഡ്‌|ഛത്തീസ്ഗഡ്‌]] * [[Wy/ml/ഗോവ|ഗോവ]] * [[Wy/ml/ഗുജറാത്ത്‌|ഗുജറാത്ത്‌]] * [[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]] * [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] * [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] * [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] * [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]] * [[Wy/ml/കേരളം|കേരളം]] * [[Wy/ml/മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശ്]] * [[Wy/ml/മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്ര]] * [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] * [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] * [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] * [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] * [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] * [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്‌]] * [[Wy/ml/രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാൻ]] * [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] * [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്]] * [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] * [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] * [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] * [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] {{Wy/ml/Div col end}} ===കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ:=== {{Wy/ml/Div col|colwidth=15em|rules=yes}} * [[Wy/ml/ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍|ആന്തമാന്‍ നിക്കോബാര്‍ ദ്വീപുകള്‍]] * [[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]] * [[Wy/ml/ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും|ദാദ്രയും നഗർ ഹവേലിയും, ദമണും ദീവയും]] * [[Wy/ml/ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപ്]] * [[Wy/ml/ഡെൽഹി |ഡെൽഹി]] * [[Wy/ml/പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരി]] {{Wy/ml/Div col end}} ==നഗരങ്ങൾ== <!-- നഗരങ്ങളുടെയും മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പട്ടിക 9 ഇനങ്ങളിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ആദ്യം ഈ പേജിന്റെ സംവാദ പേജിൽ നിർദ്ദേശിച്ച മാറ്റങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുക. --> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ചില നഗരങ്ങൾ ഇവയാണ്. മറ്റ് നഗരങ്ങളെ അവയുടെ പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങളിൽ കാണാം. [[File:Mumbai 03-2016 40 Bombay High Court.jpg|thumb|[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] വിക്ടോറിയൻ ഗോതിക് അത്ഭുതങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ കേന്ദ്രമാണ്.]] * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]|wikidata=Q1353}} – ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനവും വടക്കേ ഇന്ത്യയുടെ ഹൃദയഭാഗവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരു]]|wikidata=Q1355}} (''ബാംഗ്ലൂർ'') – ഒരുകാലത്ത് പെൻഷൻകാരുടെ ഉറക്കം കെടുത്തിയിരുന്ന മനോഹരമായ ഉദ്യാന നഗരം, ഇപ്പോൾ ഹൈടെക് കമ്പനികൾക്കും മുളച്ചുവരുന്ന പബ്ബുകൾക്കുമുള്ള ഒരു വിവരസാങ്കേതികവിദ്യാ കേന്ദ്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]]|wikidata=Q1352}} (''മദ്രാസ്'') – ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പ്രധാന തുറമുഖം, സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം, ഇന്ത്യയുടെ ഓട്ടോമൊബൈൽ തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]]|wikidata=Q1361}} – മുത്തുകളുടെയും വജ്രങ്ങളുടെയും വ്യാപാരത്തിനും, ഇപ്പോൾ പ്രധാന നിർമ്മാണ, ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുള്ള ക്ലാസിക് ഇന്ത്യൻ അരി വിഭവമായ ബിരിയാണിക്കും പേരുകേട്ടതാണ് * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജയ്‌പൂർ|ജയ്‌പൂർ]]|wikidata=Q66485}} – മധ്യകാല വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഹിന്ദു രജപുത്ര സംസ്കാരത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന പ്രദർശനമായ പിങ്ക് സിറ്റി * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} (''കൽക്കട്ട'') – ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം, സന്തോഷത്തിന്റെ നഗരം എന്നറിയപ്പെടുന്നതും നിരവധി കൊളോണിയൽ കെട്ടിടങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനവുമാണ് * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]]|wikidata=Q1156}} (''ബോംബെ'') – ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനവും, ഒരിക്കലും ഉറങ്ങാത്ത നഗരവും, "ബോളിവുഡിന്റെ" ആസ്ഥാനവും, ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര വ്യവസായവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]|wikidata=Q83786}} – സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 2 കിലോമീറ്ററിലധികം ഉയരത്തിൽ ഹിമാലയത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]]|wikidata=Q79980}} (''ബനാറസ്'') – ഏറ്റവും പവിത്രമായ ഹിന്ദു നഗരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന തുടർച്ചയായ നഗരങ്ങളിലൊന്ന്. ==മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== <!--നഗരങ്ങളുടെയും മറ്റ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളുടെയും പട്ടികയിൽ 9 ഇനങ്ങൾ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. ആദ്യം ഈ പേജിന്റെ സംവാദ പേജിൽ നിർദ്ദേശിച്ച മാറ്റങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുക.--> ഇന്ത്യയ്ക്ക് നിരവധി മികച്ച അതിരടയാളങ്ങളും മികച്ച സൗന്ദര്യമുള്ള മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ചിലത് ഇതാ. *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബോധ് ഗയ]]|wikidata=Q176767}} — മഹാബോധി ക്ഷേത്രം ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രധാന ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം, ബുദ്ധ ശാക്യമുനി ജ്ഞാനോദയം നേടിയ സ്ഥലമാണ് *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/അജന്ത|അജന്തയും]]|wikidata=Q184427}} {{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/എല്ലോറ|എല്ലോറയും]]|wikidata=Q189616}} — മനോഹരമായ പാറയിൽ കൊത്തിയ ഗുഹാ ആശ്രമങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും, ബുദ്ധമതക്കാർക്കും ജൈനന്മാർക്കും ഹിന്ദുക്കൾക്കും പുണ്യസ്ഥലം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/അമൃത്സർ#സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം|സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം]]|wikidata=Q180422}} — [[Wy/ml/അമൃത്സർ|അമൃത്സറിലെ]] സിഖ് പുണ്യസ്ഥലം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ഹംപി|ഹംപി]]|wikidata=Q26732}} — വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അതിശയകരമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ഖജുരാഹോ|ഖജുരാഹോ]]|wikidata=Q178948}} — ലൈംഗിക ശില്പങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട ക്ഷേത്ര സമുച്ചയങ്ങൾ *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]]|wikidata=Q749189}} — [[Wy/ml/യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക പട്ടിക|യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമായ]] കലിംഗ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഒരു അതുല്യ ഉദാഹരണമായ സൂര്യക്ഷേത്രം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/മധുരൈ#മീനാക്ഷി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം|മീനാക്ഷി ക്ഷേത്രം]]|wikidata=Q1424358}} — [[Wy/ml/മധുരൈ|മധുരൈയിലെ]] ഒരു മനോഹരമായ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രം *{{Wy/ml/Marker|type=vicinity|name=[[Wy/ml/ആഗ്ര#താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]]|wikidata=Q9141}} — ആധുനിക ലോകത്തിലെ ഏഴ് അത്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്രയിലെ]] അതുല്യമായ മാർബിൾ ശവകുടീരം. ഇവയും കാണുക: * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലെ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളും]]|wikidata=}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും]]|wikidata=Q1125269}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ മൃഗശാലകളും സസ്യോദ്യാനങ്ങളും|ഇന്ത്യൻ മൃഗശാലകളും സസ്യോദ്യാനങ്ങളും]]|wikidata=Q20892053}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ പ്രകൃതി അത്ഭുതങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ പ്രകൃതി അത്ഭുതങ്ങൾ]]|wikidata=Q28913858}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ]]|wikidata=Q109937464}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ മലമ്പ്രദേശങ്ങൾ]]|wikidata=Q58785581}} * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ|ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ]]|wikidata=Q1975374}} ==മനസ്സിലാക്കുക== {{Wy/ml/Quickbar|location=LocationIndia.png|capital=ന്യൂഡെൽഹി}} "അവിശ്വസനീയമായ ഇന്ത്യ", ദീർഘകാലമായി നിലനിൽക്കുന്നതും ഒരിക്കൽ കൃത്യവുമായ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര പ്രചാരണം പ്രഖ്യാപിച്ചു: ഇന്ത്യ നല്ലതും ചീത്തയുമായ എല്ലാ വിധത്തിലും മനസ്സിനെ സ്പർശിക്കുന്നതാണ്. സമ്പന്നമായ ആഡംബരങ്ങൾ മുതൽ ദുരിതങ്ങൾ വരെ, തിരക്കേറിയ നഗരങ്ങൾ മുതൽ ശാന്തമായ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ വരെ, ഇടതൂർന്ന [[Wy/ml/ഉഷ്ണമേഖലാ മഴക്കാടുകൾ|കാടുകൾ]], പവിഴപ്പുറ്റുകൾ മുതൽ വിജനമായ [[Wy/ml/മരുഭൂമി|മരുഭൂമികൾ]], ഉയരമുള്ള [[Wy/ml/പർവതം|പർവതങ്ങൾ]] വരെ, ഇന്ത്യയിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാം ഉണ്ട്. ഇത് ആളുകളിലേക്കും സംസ്‌കാരത്തിലേക്കും ഭാഷയിലേക്കും ഭക്ഷണത്തിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു, ഇത് ചെറുതും വലുതുമായ രീതികളിൽ വന്യമായി വ്യത്യാസപ്പെടാം. വളരെ ലളിതമായ ഒരു ഉദാഹരണം പറഞ്ഞാൽ, [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]] ഒരു ടാക്സി ഡ്രൈവർ ഒരു വാക്കുപോലും പറയാതെ അവരുടെ മീറ്റർ ഫ്ലാഗ് ഇടുകയും കൃത്യമായ മാറ്റം തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്യും, അതേസമയം [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]] നിങ്ങൾ ഡ്രൈവറോട് മീറ്റർ ഉപയോഗിക്കാൻ പറയുകയും നിങ്ങളുടെ മാറ്റം ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുകയും വേണം, മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിൽ ടാക്സി ഡ്രൈവർമാർക്ക് മീറ്ററുകൾ പോലുമില്ല, കുറഞ്ഞ ദൂരത്തിന് പോലും നിരക്ക് നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്, നിങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുന്ന തുക മാത്രം; നിങ്ങൾക്ക് സത്യസന്ധനായ ഒരു ഡ്രൈവറെ ലഭിച്ചാൽ, നിങ്ങൾ ഭാഗ്യവാനാണെന്ന് കരുതുക. ഇന്ത്യ മിക്ക കാര്യങ്ങളിലും അങ്ങേയറ്റം വ്യതിയാനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു, മികച്ചത് കണ്ടെത്താൻ ഒരാൾക്ക് ക്ഷമയും ഭാഗ്യവും ആവശ്യമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ഏതെങ്കിലും വശത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാം അറിയാമെന്ന് ഒരിക്കലും കരുതരുത്; എല്ലാ ദിവസവും തികച്ചും പുതിയ കാര്യങ്ങൾ കാണാൻ തയ്യാറാകുക. ചരിത്രത്തിലുടനീളം ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയ്ക്ക് വലിയ സ്വാധീനമുണ്ട്, [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ]] പല സംസ്കാരങ്ങളിലും ശക്തമായ ഇന്ത്യൻ സ്വാധീനം പ്രകടമാണ്. ബുദ്ധമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിലൂടെ ചില ഇന്ത്യൻ സ്വാധീനങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഏഷ്യ|കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ]] സംസ്കാരങ്ങളിലേക്കും കടന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. ===ചരിത്രം=== [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേക്ക്]] മനുഷ്യർ ആദ്യമായി കുടിയേറിയത് ബി.സി.ഇ. 70,000-ഓടെയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ ശിലായുഗ ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ചില പുരാവസ്തു സ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്. പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്ന് [[Wy/ml/മെഹർഗഡ്|മെഹർഗഡ്]] (പാകിസ്ഥാൻ) ആണ്, ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ കൃഷിയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ തെളിവുകൾ ബി.സി.ഇ. 7000-ഓടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. '''[[Wy/ml/സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം|സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം]]''' (ബി.സി. 3300-1300) ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ വെങ്കലയുഗ നാഗരികതകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു, അക്കാലത്ത് വളരെ പുരോഗമിച്ചിരുന്നു. അതിന്റെ ഉന്നതിയിൽ (ബി.സി. 2600-1900) ഇന്നത്തെ [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാന്റെ]] ഭൂരിഭാഗവും, വടക്കേ ഇന്ത്യയുടെയും കിഴക്കൻ [[Wy/ml/അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഘാനിസ്ഥാന്റെ]] ചില ഭാഗങ്ങളും ഇത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പാകിസ്ഥാനിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ട് പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങൾ [[Wy/ml/മോഹൻജൊ ദാരോ|മോഹൻജൊ ദാരോയും]] [[Wy/ml/ഹാരപ്പ|ഹാരപ്പയും]] ആണ്. ബി.സി. 2000-ന് ശേഷം, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്തുള്ള എവിടെയോ നിന്ന് ഇടയന്മാരായി സേവിച്ചിരുന്ന '''ആര്യന്മാർ''' ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് കുടിയേറി. ഏതാണ്ട് അതേ സമയത്ത്, ബന്ധപ്പെട്ട ഗ്രൂപ്പുകൾ [[Wy/ml/ഗ്രീസ്|ഗ്രീസ്]] (ഹെല്ലനിക് ഗ്രീക്കുകാർ മിനോവാൻമാരെ പുറത്താക്കി), അനറ്റോലിയ അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/തുർക്കി|തുർക്കി]] (ഹിറ്റൈറ്റുകൾ), [[Wy/ml/പേർഷ്യ|പേർഷ്യ]], മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവ ആക്രമിച്ചു. ഈ ഗോത്രങ്ങളെല്ലാം ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഷകൾ സംസാരിച്ചിരുന്നുവെന്നും വടക്കേ ഇന്ത്യ, യൂറോപ്പ്, മധ്യേഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്ന മിക്ക ഭാഷകളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ആധുനിക ഭാഷകൾ അവരിൽ നിന്നാണ് വന്നതെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞർ അവരെയെല്ലാം ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷാ കുടുംബത്തിൽ തരംതിരിക്കുന്നു. '''വേദ കാലഘട്ടം''' ഏകദേശം ക്രി.മു. 1500-500 കാലഘട്ടത്തിലേതാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. '''[[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ]]''' ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും പുണ്യവുമായ ഗ്രന്ഥങ്ങളായ ''വേദങ്ങൾ'' സമാഹരിക്കപ്പെട്ട കാലഘട്ടമാണിത്. അവ ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയായ വേദ [[Wy/ml/സംസ്കൃത വാക്യസമുച്ചയം|സംസ്കൃതം]] ഭാഷയിലായിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് വളരെക്കുറച്ച് വിശദാംശങ്ങളും പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകളും മാത്രമേ ലഭ്യമായിട്ടുള്ളൂവെങ്കിലും, ആ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഹിന്ദുമതത്തിലെ പല ആചാരങ്ങളും രൂപപ്പെട്ടത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. [[File:Varanasikedarghat.JPG|thumb|240px|വാരണാസിയിൽ ഗംഗയിൽ കുളിക്കുന്ന ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകർ.]] വേദ സംസ്കാരം ഇന്നും ഇന്ത്യയെ സ്വാധീനിക്കുന്നത് ധാർമിക മതങ്ങളിലൂടെയാണ്. ഇന്നത്തെ ഹിന്ദുമതം വേദങ്ങളിലാണ് അതിന്റെ വേരുകൾ കണ്ടെത്തുന്നത്, എന്നാൽ '''ഉപനിഷത്തുകൾ''', '''പുരാണങ്ങൾ''', മഹാകാവ്യങ്ങൾ - '''രാമായണം''', '''മഹാഭാരതം''' എന്നിവ വരെയുള്ള സാഹിത്യങ്ങളും ഇതിനെ വളരെയധികം സ്വാധീനിക്കുന്നു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ വേദങ്ങളിൽ നിലവിലുള്ള അറിവ് വികസിപ്പിക്കുകയും വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. മഹാഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും വ്യാപകമായി വായിക്കപ്പെടുന്ന കൃതികളിൽ ഒന്നാണ് ''ഭഗവദ് ഗീത'' എന്ന ഭാഗം. ഹിന്ദുമതത്തിലെ നാല് വേദങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത സംഗ്രഹമാണ് ഗീത എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണന്റെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതിനുശേഷം 18 അധ്യായങ്ങളിലായി 700 ശ്ലോകങ്ങളിലായി ഗീതയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് കാല (ക്ഷരബ്രഹ്മം) വിവരിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. [[Wy/ml/കുരുക്ഷേത്ര|കുരുക്ഷേത്രയിലെ]] ഒരു മഹായുദ്ധത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, നായകനായ അർജുനനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രഥചക്രവർത്തിയായ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു സംഭാഷണമാണിത്. ഇന്ന്, കുരുക്ഷേത്രം തീർത്ഥാടനത്തിനും വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഒരു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമാണ്. ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ, വിവിധ ദാർശനിക ചിന്താധാരകൾ വികസിച്ചു, ഹിന്ദുമതത്തെ വളരെയധികം സമ്പന്നമാക്കി. അവയിൽ മിക്കതും വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ചിലത്, അവയിൽ രണ്ടെണ്ണം '''[[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]]''', '''[[Wy/ml/ജൈനമതം|ജൈനമതം]]''' എന്നിവയായിരുന്നു, വേദങ്ങളുടെ ആധികാരികതയെ ചോദ്യം ചെയ്തു, ഇപ്പോൾ അവ പ്രത്യേക മതങ്ങളായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ===സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും=== ===ജനങ്ങൾ=== ===സംസ്കാരം=== ===അവധി ദിവസങ്ങൾ=== ===മതം=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===വായിക്കുക=== ===വിനോദം=== ==സംസാര ഭാഷ== ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== ===റയിൽ മാർഗ്ഗം=== ===റോഡ് മാർഗ്ഗം=== ===ജല മാർഗ്ഗം=== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== ==ചുറ്റിക്കാണുക== ===കോട്ടകൾ=== ===ഉദ്യാനങ്ങൾ=== ===ആത്മീയ കേന്ദ്രങ്ങൾ=== ==ചെയ്യുക== ===ശീതകാല കായിക വിനോദങ്ങൾ=== ===പ്രേക്ഷക കായിക വിനോദങ്ങൾ=== ===കളികളും വിനോദങ്ങളും=== ===സംഗീതം=== ===കലാ പ്രകടനങ്ങൾ=== ===സാംസ്കാരിക കലകൾ=== ===ഉത്സവങ്ങൾ=== ==വാങ്ങുക== ===നാണ്യം=== ===സ്വയംകൃത വിതരണ യന്ത്രം=== ===ബാങ്കുകൾ=== ===പണം=== ===ക്രെഡിറ്റ് കാർഡുകളും ഡെബിറ്റ് കാർഡുകളും=== ===വിപണന യന്ത്രങ്ങൾ=== ===ചിലവുകൾ=== ==കഴിക്കുക== ==കുടിക്കുക== ==ഉറങ്ങുക== ==പഠിക്കുക== ==ജോലി ചെയ്യുക== ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== ===വംശീയത=== ===കുറ്റകൃത്യം=== ===തട്ടിപ്പുകൾ=== ==ആരോഗ്യത്തോടെയിരിക്കുക== ==ബഹുമാനിക്കുക== ===മര്യാദകൾ=== ==ബന്ധപ്പെടുക== ==അടുത്ത യാത്ര== {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ദക്ഷിണേഷ്യ}} {{Wy/ml/Outlinecountry}} [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/Country articles]] {{INTERWIKI|Q668}} h4xf5s6gs1kxui09mibcwme65ax949c 0 547983 7226452 7147647 2026-06-26T10:29:06Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malibcong, Abra]] to [[Wp/hil/Malibcong]] 7147647 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator abra malibcong.png|right|250px]] Ang '''Malibcong''' ika-lima nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Abra|Abra]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 283.17 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang bugtong nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 4,167. Ang zip code sini 2820. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Abra]] {{INTERWIKI|Q29069}} igh74e92j0j28mlgp5liwzi4qn1smm8 0 548035 7226365 7147627 2026-06-26T07:51:54Z Iampjanz 2677910 pag-update sang sensus 7226365 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator aklan makato.png|right|250px]] Ang '''Makato''' ika-apat nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Aklan|Aklan]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 64.6 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang bugtong nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 30,650. Ang zip code sini 5611. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Aklan]] {{INTERWIKI|Q626873}} k6qi32tw0q6yjfr54l3tlhmcosxw43u 7226366 7226365 2026-06-26T07:52:32Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Makato, Aklan]] to [[Wp/hil/Makato]] 7226365 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator aklan makato.png|right|250px]] Ang '''Makato''' ika-apat nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Aklan|Aklan]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 64.6 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang bugtong nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 30,650. Ang zip code sini 5611. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Aklan]] {{INTERWIKI|Q626873}} k6qi32tw0q6yjfr54l3tlhmcosxw43u 0 548036 7226455 7147645 2026-06-26T10:30:33Z Iampjanz 2677910 update 2024 census 7226455 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator aklan malay.png|right|250px]] Ang '''Malay''' una nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Aklan|Aklan]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 66.01 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang bugtong nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 64,723. Ang zip code sini 5608. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Aklan]] {{INTERWIKI|Q626905}} mk6nipmar7y9k5jgpe6d7o0fe8nuktx 0 607929 7226334 7211951 2026-06-26T07:05:16Z Shagil Muzhappilangad 2519906 /* ചുറ്റിക്കാണാന്‍ */ 7226334 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thalasserry twel2k21 (5) (cropped).jpg}} കേരളത്തിലെ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ് '''തലശ്ശേരി'''. കണ്ണൂർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനത്തുനിന്നും 21 കി.മീ തെക്കായാണ് തലശ്ശേരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ക്രിക്കറ്റിന്റെയും സർക്കസിന്റെയും കേക്കിന്റെയും നഗരമായാണ് തലശ്ശേരി അറിയപ്പെടുന്നത്. തലശ്ശേരി മുൻസിപ്പൽ ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനത്ത് (തലശ്ശേരി സ്റ്റേഡിയം) ആദ്യമായി ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചുതുടങ്ങിയത് 1800-കളുടെ ആദ്യത്തിലാണ്. കേണൽ ആർതർ വെല്ലസ്ലിയാണ് മലബാർ പ്രദേശത്തും തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിലും ക്രിക്കറ്റ് കൊണ്ടുവന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബേക്കറി ആയ മമ്പള്ളി ബേക്കറി മമ്പള്ളി റോയൽ ബിസ്ക്കട്ട് ഫാക്ട്ടറിയെന്നപേരിൽ 1880-ൽ തലശ്ശേരിയിലാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്മസ് കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയത് ഇവിടെയാണ്. തലശ്ശേരി കുരുമുളക് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ്. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 66 (പഴയ ദേശീയ പാത 17) തലശ്ശേരിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. കോഴിക്കോട് 67 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ്. തലശ്ശേരി-കൂർഗ് റോഡ്(തലശ്ശേരി-കൂട്ടുപുഴ സംസ്ഥാനപാത) 319 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ബെംഗളൂരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== തലശ്ശേരി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും നിർത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ ആണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== ===സസ്യാഹാരം=== കേരളീയ രീതിയിലുള്ള എല്ലാ സസ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ===മാംസാഹാരം=== തലശ്ശേരി ദം ബിരിയാണി ആണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. കല്ലുമ്മക്കായ പോലുള്ള കടൽ മത്സ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭ്യമാണ്. ചൈനീസ്, അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങൾ തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ ലഭിക്കും. ===പഴങ്ങള്‍=== തലശ്ശേരി മാർക്കറ്റ് എല്ലാത്തരം പഴങ്ങളും ലഭിക്കുന്ന മാർക്കറ്റാണ്. ===പാനീയങ്ങൾ=== തെങ്ങിൻ കള്ള് നിർമ്മാണം (കള്ള് ചെത്ത്) ഉള്ളതിനാൽ ധാരാളം കള്ള് ഷോപ്പുകൾ ഉണ്ട്. <!-- ചരിത്രം സമയമേഖല ഭൂപ്രകൃതി കാലാവസ്ഥ സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം കലകള്‍ സാമ്പത്തികം വസ്ത്രധാരണരീതി മറ്റ് പേരുകൾ താമസം ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ സസ്യാഹാരം മാംസാഹാരം തലശ്ശേരി ബിരിയാണി പഴങ്ങള്‍ ഭക്ഷണശാലകള്‍ ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ ബസ് ഓട്ടോറിക്ഷ ടാക്സി സ്വകാര്യ വാഹനം സൈക്കിൾ --> ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == ===തലശ്ശേരി കോട്ട=== [[File:Thalassery fort.JPG|left|thumb|തലശ്ശേരി കോട്ടയുടെ കവാടം]] തലശ്ശേരിയിൽ, അറബിക്കടലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് തലശ്ശേരി കോട്ട. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി മലബാർ തീരത്ത് തങ്ങളുടെ സൈനിക ശക്തി പ്രബലമാക്കുന്നതിനായി 1708-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. ===ഓവർബറിസ് ഫോളി=== [[File:Thalassery Overburys Folly View1.jpg|right|thumb|ഓവർബറിസ് ഫോളി]] ജില്ലാ കോടതിയുടെ അടുത്തായി ഒരു പാർക്കിനോടുചേർന്ന് ഒരു കുന്നിനു മുകളിലാണ് ഫോളി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സബ് കളക്ടറുടെ കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ഫോളി താഴെ പാറകളിലേക്ക് ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നു. ഈ നിർമിതിയുടെ നിർമാതാവായ ഇ.എൻ. ഓവർബറിയുടെ പേരിലാണ് ഫോളി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷുകാരനായ ഇ.എൻ. ഓവർബറി തലശ്ശേരിയിൽ 1870-കളിൽ ജില്ലാ കോടതിയിലെ ജഡ്ജിയായി ജോലി നോക്കിയിരുന്നു. 1879-ൽ ഓവർബറി മലമുകളിൽ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതം കെട്ടുവാൻ ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അത് പൂർത്തിയാക്കുവാനാ‍യില്ല. പിന്നീട് ഈ സ്ഥലം "ഓവർബറിസ് ഫോളി" എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ഫോളി അറബിക്കടലിലേക്ക് മനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ച ഒരുക്കുന്നു. ഇന്ന് ഓവർബറിസ് ഫോളി പുനരുദ്ധരിച്ച് മോടിപിടിപ്പിച്ച് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സങ്കേതമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. തദ്ദേശവാസികൾ വൈകുന്നേരങ്ങളിലെ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതമായി ഈ സ്ഥലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. അടുത്തകാലത്തായി കടലിനോടുചേർന്ന് ഒരു തുറസ്സായ കോഫി കടയും തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ===തലശ്ശേരി കടൽപ്പാലം=== തലശ്ശേരി മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കടൽപ്പാലം വലിയ കെടുപാടുകൾ കൂടാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ==അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍== ===ധർമ്മടം തുരുത്ത്=== [[File:ധർമടം തുരുത്ത്.jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി അറബിക്കടലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 2 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് ധർമ്മടം തുരുത്ത്. ===മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്=== [[File:Muzhappilangad Drive-in Beach 2.jpg|thumb|മുഴപ്പിലങ്ങാട് കടലത്തീരം]] കേരള തീരത്തുള്ള ഒരായൊരു ഡ്രൈവ്-ഇന്‍ ബീച്ച് (തീരത്ത് മണലില്‍ കൂടി വാഹനമോടിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്ന) ആണ് മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്. 5 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടൽത്തീരം ഉറച്ച മണൽതിട്ട ആയതിനാലാണ് വാഹനം ഓടിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ദേശീയ പാത 66 -ല്‍ കണ്ണൂർ ഭാഗത്ത് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്ററോളം സഞ്ചരിച്ചാല്‍ ഇവിടെക്കെത്താം. ==മ്യൂസിയം== ===തെയ്യം മ്യൂസിയും=== അണ്ടലൂർ കാവിനോട് ചേർന്ന് തെയ്യം മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. ഉത്തരമലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പകർന്നു നൽകുവാനായി 2018 ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെ സഹായത്തോടുകൂടി ആരംഭിച്ചു. അണ്ടലൂർക്കാവിൻറെ പെരുമയും തനിമയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ തെയ്യം അനുഷ്ഠാന-വ്യാഖ്യാന കേന്ദ്രം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പരമ്പരാഗത വാസ്തുശിൽപ്പ മാതൃകയിലാണ് ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം. വിവിധ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തീർഥാടകർക്കും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും ഇവിടെ ലഭ്യമാകും. പ്രധാനമായും തെയ്യങ്ങളുടെ വേഷഭൂഷാദികളും മുഖത്തെഴുത്ത് പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന മാതൃകകളും ആണ് ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ ഒരു ഫോട്ടോ ഗാലറിയും ഇവിടെ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ===ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ്=== ധർമ്മടത്തിനു അടുത്തായി 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇല്ലിക്കുന്നിലാണ് ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ദേശീയപാതയ്ക്ക് അരികിലാണ് ഈ ഭവനം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ബംഗ്ലാവിൽ പ്രശസ്ത ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ നിഘണ്ടുവിന്റെ കർത്താവുമായ ഹെർമ്മൻ ഗുണ്ടർട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ മ്യൂസിയം ആണ്. <!-- പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ ആരാധനാലയങ്ങള്‍ ഉത്സവങ്ങള്‍ വാഹനങ്ങള്‍ വാങ്ങുവാന്‍ ആശുപത്രികള്‍ അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ പോലീസ് മറ്റുള്ളവ ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ ഫോണ്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റ് മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ --> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q367354}} fg50j7ua2lowzvgimwpjw5zeym8a38t 7226340 7226334 2026-06-26T07:14:40Z Shagil Muzhappilangad 2519906 /* ചുറ്റിക്കാണാന്‍ */ 7226340 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thalasserry twel2k21 (5) (cropped).jpg}} കേരളത്തിലെ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ് '''തലശ്ശേരി'''. കണ്ണൂർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനത്തുനിന്നും 21 കി.മീ തെക്കായാണ് തലശ്ശേരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ക്രിക്കറ്റിന്റെയും സർക്കസിന്റെയും കേക്കിന്റെയും നഗരമായാണ് തലശ്ശേരി അറിയപ്പെടുന്നത്. തലശ്ശേരി മുൻസിപ്പൽ ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനത്ത് (തലശ്ശേരി സ്റ്റേഡിയം) ആദ്യമായി ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചുതുടങ്ങിയത് 1800-കളുടെ ആദ്യത്തിലാണ്. കേണൽ ആർതർ വെല്ലസ്ലിയാണ് മലബാർ പ്രദേശത്തും തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിലും ക്രിക്കറ്റ് കൊണ്ടുവന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബേക്കറി ആയ മമ്പള്ളി ബേക്കറി മമ്പള്ളി റോയൽ ബിസ്ക്കട്ട് ഫാക്ട്ടറിയെന്നപേരിൽ 1880-ൽ തലശ്ശേരിയിലാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്മസ് കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയത് ഇവിടെയാണ്. തലശ്ശേരി കുരുമുളക് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ്. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 66 (പഴയ ദേശീയ പാത 17) തലശ്ശേരിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. കോഴിക്കോട് 67 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ്. തലശ്ശേരി-കൂർഗ് റോഡ്(തലശ്ശേരി-കൂട്ടുപുഴ സംസ്ഥാനപാത) 319 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ബെംഗളൂരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== തലശ്ശേരി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും നിർത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ ആണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== ===സസ്യാഹാരം=== കേരളീയ രീതിയിലുള്ള എല്ലാ സസ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ===മാംസാഹാരം=== തലശ്ശേരി ദം ബിരിയാണി ആണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. കല്ലുമ്മക്കായ പോലുള്ള കടൽ മത്സ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭ്യമാണ്. ചൈനീസ്, അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങൾ തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ ലഭിക്കും. ===പഴങ്ങള്‍=== തലശ്ശേരി മാർക്കറ്റ് എല്ലാത്തരം പഴങ്ങളും ലഭിക്കുന്ന മാർക്കറ്റാണ്. ===പാനീയങ്ങൾ=== തെങ്ങിൻ കള്ള് നിർമ്മാണം (കള്ള് ചെത്ത്) ഉള്ളതിനാൽ ധാരാളം കള്ള് ഷോപ്പുകൾ ഉണ്ട്. <!-- ചരിത്രം സമയമേഖല ഭൂപ്രകൃതി കാലാവസ്ഥ സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം കലകള്‍ സാമ്പത്തികം വസ്ത്രധാരണരീതി മറ്റ് പേരുകൾ താമസം ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ സസ്യാഹാരം മാംസാഹാരം തലശ്ശേരി ബിരിയാണി പഴങ്ങള്‍ ഭക്ഷണശാലകള്‍ ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ ബസ് ഓട്ടോറിക്ഷ ടാക്സി സ്വകാര്യ വാഹനം സൈക്കിൾ --> ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == ===തലശ്ശേരി കോട്ട=== [[File:Thalassery fort.JPG|left|thumb|തലശ്ശേരി കോട്ടയുടെ കവാടം]] തലശ്ശേരിയിൽ, അറബിക്കടലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് തലശ്ശേരി കോട്ട. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി മലബാർ തീരത്ത് തങ്ങളുടെ സൈനിക ശക്തി പ്രബലമാക്കുന്നതിനായി 1708-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. ===ഓവർബറിസ് ഫോളി=== ജില്ലാ കോടതിയുടെ അടുത്തായി ഒരു പാർക്കിനോടുചേർന്ന് ഒരു കുന്നിനു മുകളിലാണ് ഫോളി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സബ് കളക്ടറുടെ കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ഫോളി താഴെ പാറകളിലേക്ക് ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നു. ഈ നിർമിതിയുടെ നിർമാതാവായ ഇ.എൻ. ഓവർബറിയുടെ പേരിലാണ് ഫോളി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷുകാരനായ ഇ.എൻ. ഓവർബറി തലശ്ശേരിയിൽ 1870-കളിൽ ജില്ലാ കോടതിയിലെ ജഡ്ജിയായി ജോലി നോക്കിയിരുന്നു. 1879-ൽ ഓവർബറി മലമുകളിൽ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതം കെട്ടുവാൻ ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അത് പൂർത്തിയാക്കുവാനാ‍യില്ല. പിന്നീട് ഈ സ്ഥലം "ഓവർബറിസ് ഫോളി" എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ഫോളി അറബിക്കടലിലേക്ക് മനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ച ഒരുക്കുന്നു. ഇന്ന് ഓവർബറിസ് ഫോളി പുനരുദ്ധരിച്ച് മോടിപിടിപ്പിച്ച് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സങ്കേതമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. തദ്ദേശവാസികൾ വൈകുന്നേരങ്ങളിലെ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതമായി ഈ സ്ഥലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. അടുത്തകാലത്തായി കടലിനോടുചേർന്ന് ഒരു തുറസ്സായ കോഫി കടയും തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ===തലശ്ശേരി കടൽപ്പാലം=== തലശ്ശേരി മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കടൽപ്പാലം വലിയ കെടുപാടുകൾ കൂടാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കടൽപ്പാലാത്തോട് ചേർന്ന് തീരത്ത് കല്ലുപ്പാകിയതും അലങ്കാര വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമായ നടപ്പാത നൈറ്റ്‌ ലൈഫ് (അർദ്ധരാത്രി വരെ സജീവമായ തെരുവ്) അനുഭവം നൽകുന്നു. ===തലശ്ശേരി ബീച്ച്=== മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ചെറിയൊരു ബീച്ച് ഉണ്ട്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കടൽപ്പാലവും ബീച്ചും മാർക്കറ്റും ചേർന്ന് നല്ലൊരു കാഴ്ചയാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ==അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍== ===ധർമ്മടം തുരുത്ത്=== [[File:ധർമടം തുരുത്ത്.jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി അറബിക്കടലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 2 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് ധർമ്മടം തുരുത്ത്. ===മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്=== [[File:Muzhappilangad Drive-in Beach 2.jpg|thumb|മുഴപ്പിലങ്ങാട് കടലത്തീരം]] കേരള തീരത്തുള്ള ഒരായൊരു ഡ്രൈവ്-ഇന്‍ ബീച്ച് (തീരത്ത് മണലില്‍ കൂടി വാഹനമോടിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്ന) ആണ് മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്. 5 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടൽത്തീരം ഉറച്ച മണൽതിട്ട ആയതിനാലാണ് വാഹനം ഓടിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ദേശീയ പാത 66 -ല്‍ കണ്ണൂർ ഭാഗത്ത് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്ററോളം സഞ്ചരിച്ചാല്‍ ഇവിടെക്കെത്താം. ==മ്യൂസിയം== ===തെയ്യം മ്യൂസിയും=== അണ്ടലൂർ കാവിനോട് ചേർന്ന് തെയ്യം മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. ഉത്തരമലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പകർന്നു നൽകുവാനായി 2018 ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെ സഹായത്തോടുകൂടി ആരംഭിച്ചു. അണ്ടലൂർക്കാവിൻറെ പെരുമയും തനിമയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ തെയ്യം അനുഷ്ഠാന-വ്യാഖ്യാന കേന്ദ്രം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പരമ്പരാഗത വാസ്തുശിൽപ്പ മാതൃകയിലാണ് ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം. വിവിധ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തീർഥാടകർക്കും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും ഇവിടെ ലഭ്യമാകും. പ്രധാനമായും തെയ്യങ്ങളുടെ വേഷഭൂഷാദികളും മുഖത്തെഴുത്ത് പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന മാതൃകകളും ആണ് ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ ഒരു ഫോട്ടോ ഗാലറിയും ഇവിടെ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ===ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ്=== ധർമ്മടത്തിനു അടുത്തായി 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇല്ലിക്കുന്നിലാണ് ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ദേശീയപാതയ്ക്ക് അരികിലാണ് ഈ ഭവനം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ബംഗ്ലാവിൽ പ്രശസ്ത ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ നിഘണ്ടുവിന്റെ കർത്താവുമായ ഹെർമ്മൻ ഗുണ്ടർട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ മ്യൂസിയം ആണ്. <!-- പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ ആരാധനാലയങ്ങള്‍ ഉത്സവങ്ങള്‍ വാഹനങ്ങള്‍ വാങ്ങുവാന്‍ ആശുപത്രികള്‍ അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ പോലീസ് മറ്റുള്ളവ ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ ഫോണ്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റ് മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ --> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q367354}} pkrdigewb5dbt0cchpg4fk1w265htdk 7226342 7226340 2026-06-26T07:20:08Z Shagil Muzhappilangad 2519906 /* മാംസാഹാരം */ 7226342 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thalasserry twel2k21 (5) (cropped).jpg}} കേരളത്തിലെ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ് '''തലശ്ശേരി'''. കണ്ണൂർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനത്തുനിന്നും 21 കി.മീ തെക്കായാണ് തലശ്ശേരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ക്രിക്കറ്റിന്റെയും സർക്കസിന്റെയും കേക്കിന്റെയും നഗരമായാണ് തലശ്ശേരി അറിയപ്പെടുന്നത്. തലശ്ശേരി മുൻസിപ്പൽ ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനത്ത് (തലശ്ശേരി സ്റ്റേഡിയം) ആദ്യമായി ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചുതുടങ്ങിയത് 1800-കളുടെ ആദ്യത്തിലാണ്. കേണൽ ആർതർ വെല്ലസ്ലിയാണ് മലബാർ പ്രദേശത്തും തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിലും ക്രിക്കറ്റ് കൊണ്ടുവന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബേക്കറി ആയ മമ്പള്ളി ബേക്കറി മമ്പള്ളി റോയൽ ബിസ്ക്കട്ട് ഫാക്ട്ടറിയെന്നപേരിൽ 1880-ൽ തലശ്ശേരിയിലാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്മസ് കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയത് ഇവിടെയാണ്. തലശ്ശേരി കുരുമുളക് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ്. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 66 (പഴയ ദേശീയ പാത 17) തലശ്ശേരിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. കോഴിക്കോട് 67 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ്. തലശ്ശേരി-കൂർഗ് റോഡ്(തലശ്ശേരി-കൂട്ടുപുഴ സംസ്ഥാനപാത) 319 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ബെംഗളൂരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== തലശ്ശേരി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും നിർത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ ആണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== ===സസ്യാഹാരം=== കേരളീയ രീതിയിലുള്ള എല്ലാ സസ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ===മാംസാഹാരം=== ലഗോൺ ചിക്കൻ ഉപയോഗിച്ചുള്ള തലശ്ശേരി ദം ബിരിയാണി ആണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. നാടൻ മീൻകറിയും സാമ്പാറും കടൽ വിഭവങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മലബാർ ഊൺ ലഭിക്കുന്ന പതിറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. കല്ലുമ്മക്കായ പോലുള്ള കടൽ മത്സ്യ വിഭവങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള മലബാർ സ്പെഷ്യൽ സ്നാക്സുകളും ലഭ്യമാണ്. ചൈനീസ്, അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങൾ തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ ലഭിക്കും. മട്ടൻ, ബീഫ് എന്നിവയും സുലഭമാണ്. ===പഴങ്ങള്‍=== തലശ്ശേരി മാർക്കറ്റ് എല്ലാത്തരം പഴങ്ങളും ലഭിക്കുന്ന മാർക്കറ്റാണ്. ===പാനീയങ്ങൾ=== തെങ്ങിൻ കള്ള് നിർമ്മാണം (കള്ള് ചെത്ത്) ഉള്ളതിനാൽ ധാരാളം കള്ള് ഷോപ്പുകൾ ഉണ്ട്. <!-- ചരിത്രം സമയമേഖല ഭൂപ്രകൃതി കാലാവസ്ഥ സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം കലകള്‍ സാമ്പത്തികം വസ്ത്രധാരണരീതി മറ്റ് പേരുകൾ താമസം ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ സസ്യാഹാരം മാംസാഹാരം തലശ്ശേരി ബിരിയാണി പഴങ്ങള്‍ ഭക്ഷണശാലകള്‍ ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ ബസ് ഓട്ടോറിക്ഷ ടാക്സി സ്വകാര്യ വാഹനം സൈക്കിൾ --> ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == ===തലശ്ശേരി കോട്ട=== [[File:Thalassery fort.JPG|left|thumb|തലശ്ശേരി കോട്ടയുടെ കവാടം]] തലശ്ശേരിയിൽ, അറബിക്കടലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് തലശ്ശേരി കോട്ട. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി മലബാർ തീരത്ത് തങ്ങളുടെ സൈനിക ശക്തി പ്രബലമാക്കുന്നതിനായി 1708-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. ===ഓവർബറിസ് ഫോളി=== ജില്ലാ കോടതിയുടെ അടുത്തായി ഒരു പാർക്കിനോടുചേർന്ന് ഒരു കുന്നിനു മുകളിലാണ് ഫോളി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സബ് കളക്ടറുടെ കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ഫോളി താഴെ പാറകളിലേക്ക് ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നു. ഈ നിർമിതിയുടെ നിർമാതാവായ ഇ.എൻ. ഓവർബറിയുടെ പേരിലാണ് ഫോളി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷുകാരനായ ഇ.എൻ. ഓവർബറി തലശ്ശേരിയിൽ 1870-കളിൽ ജില്ലാ കോടതിയിലെ ജഡ്ജിയായി ജോലി നോക്കിയിരുന്നു. 1879-ൽ ഓവർബറി മലമുകളിൽ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതം കെട്ടുവാൻ ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അത് പൂർത്തിയാക്കുവാനാ‍യില്ല. പിന്നീട് ഈ സ്ഥലം "ഓവർബറിസ് ഫോളി" എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ഫോളി അറബിക്കടലിലേക്ക് മനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ച ഒരുക്കുന്നു. ഇന്ന് ഓവർബറിസ് ഫോളി പുനരുദ്ധരിച്ച് മോടിപിടിപ്പിച്ച് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സങ്കേതമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. തദ്ദേശവാസികൾ വൈകുന്നേരങ്ങളിലെ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതമായി ഈ സ്ഥലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. അടുത്തകാലത്തായി കടലിനോടുചേർന്ന് ഒരു തുറസ്സായ കോഫി കടയും തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ===തലശ്ശേരി കടൽപ്പാലം=== തലശ്ശേരി മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കടൽപ്പാലം വലിയ കെടുപാടുകൾ കൂടാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കടൽപ്പാലാത്തോട് ചേർന്ന് തീരത്ത് കല്ലുപ്പാകിയതും അലങ്കാര വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമായ നടപ്പാത നൈറ്റ്‌ ലൈഫ് (അർദ്ധരാത്രി വരെ സജീവമായ തെരുവ്) അനുഭവം നൽകുന്നു. ===തലശ്ശേരി ബീച്ച്=== മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ചെറിയൊരു ബീച്ച് ഉണ്ട്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കടൽപ്പാലവും ബീച്ചും മാർക്കറ്റും ചേർന്ന് നല്ലൊരു കാഴ്ചയാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ==അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍== ===ധർമ്മടം തുരുത്ത്=== [[File:ധർമടം തുരുത്ത്.jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി അറബിക്കടലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 2 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് ധർമ്മടം തുരുത്ത്. ===മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്=== [[File:Muzhappilangad Drive-in Beach 2.jpg|thumb|മുഴപ്പിലങ്ങാട് കടലത്തീരം]] കേരള തീരത്തുള്ള ഒരായൊരു ഡ്രൈവ്-ഇന്‍ ബീച്ച് (തീരത്ത് മണലില്‍ കൂടി വാഹനമോടിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്ന) ആണ് മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്. 5 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടൽത്തീരം ഉറച്ച മണൽതിട്ട ആയതിനാലാണ് വാഹനം ഓടിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ദേശീയ പാത 66 -ല്‍ കണ്ണൂർ ഭാഗത്ത് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്ററോളം സഞ്ചരിച്ചാല്‍ ഇവിടെക്കെത്താം. ==മ്യൂസിയം== ===തെയ്യം മ്യൂസിയും=== അണ്ടലൂർ കാവിനോട് ചേർന്ന് തെയ്യം മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. ഉത്തരമലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പകർന്നു നൽകുവാനായി 2018 ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെ സഹായത്തോടുകൂടി ആരംഭിച്ചു. അണ്ടലൂർക്കാവിൻറെ പെരുമയും തനിമയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ തെയ്യം അനുഷ്ഠാന-വ്യാഖ്യാന കേന്ദ്രം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പരമ്പരാഗത വാസ്തുശിൽപ്പ മാതൃകയിലാണ് ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം. വിവിധ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തീർഥാടകർക്കും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും ഇവിടെ ലഭ്യമാകും. പ്രധാനമായും തെയ്യങ്ങളുടെ വേഷഭൂഷാദികളും മുഖത്തെഴുത്ത് പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന മാതൃകകളും ആണ് ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ ഒരു ഫോട്ടോ ഗാലറിയും ഇവിടെ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ===ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ്=== ധർമ്മടത്തിനു അടുത്തായി 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇല്ലിക്കുന്നിലാണ് ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ദേശീയപാതയ്ക്ക് അരികിലാണ് ഈ ഭവനം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ബംഗ്ലാവിൽ പ്രശസ്ത ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ നിഘണ്ടുവിന്റെ കർത്താവുമായ ഹെർമ്മൻ ഗുണ്ടർട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ മ്യൂസിയം ആണ്. <!-- പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ ആരാധനാലയങ്ങള്‍ ഉത്സവങ്ങള്‍ വാഹനങ്ങള്‍ വാങ്ങുവാന്‍ ആശുപത്രികള്‍ അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ പോലീസ് മറ്റുള്ളവ ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ ഫോണ്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റ് മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ --> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q367354}} qr0ee026il8pp7zt5c1yb06mrkxd7dw 7226351 7226342 2026-06-26T07:30:57Z Shagil Muzhappilangad 2519906 /* ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ */ 7226351 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thalasserry twel2k21 (5) (cropped).jpg}} കേരളത്തിലെ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ് '''തലശ്ശേരി'''. കണ്ണൂർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനത്തുനിന്നും 21 കി.മീ തെക്കായാണ് തലശ്ശേരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ക്രിക്കറ്റിന്റെയും സർക്കസിന്റെയും കേക്കിന്റെയും നഗരമായാണ് തലശ്ശേരി അറിയപ്പെടുന്നത്. തലശ്ശേരി മുൻസിപ്പൽ ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനത്ത് (തലശ്ശേരി സ്റ്റേഡിയം) ആദ്യമായി ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചുതുടങ്ങിയത് 1800-കളുടെ ആദ്യത്തിലാണ്. കേണൽ ആർതർ വെല്ലസ്ലിയാണ് മലബാർ പ്രദേശത്തും തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിലും ക്രിക്കറ്റ് കൊണ്ടുവന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബേക്കറി ആയ മമ്പള്ളി ബേക്കറി മമ്പള്ളി റോയൽ ബിസ്ക്കട്ട് ഫാക്ട്ടറിയെന്നപേരിൽ 1880-ൽ തലശ്ശേരിയിലാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്മസ് കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയത് ഇവിടെയാണ്. തലശ്ശേരി കുരുമുളക് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ്. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 66 (പഴയ ദേശീയ പാത 17) തലശ്ശേരിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. കോഴിക്കോട് 67 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ്. തലശ്ശേരി-കൂർഗ് റോഡ്(തലശ്ശേരി-കൂട്ടുപുഴ സംസ്ഥാനപാത) 319 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ബെംഗളൂരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== തലശ്ശേരി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും നിർത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ ആണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== ===സസ്യാഹാരം=== കേരളീയ രീതിയിലുള്ള എല്ലാ സസ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ===മാംസാഹാരം=== ലഗോൺ ചിക്കൻ ഉപയോഗിച്ചുള്ള തലശ്ശേരി ദം ബിരിയാണി ആണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. നാടൻ മീൻകറിയും സാമ്പാറും കടൽ വിഭവങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മലബാർ ഊൺ ലഭിക്കുന്ന പതിറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. കല്ലുമ്മക്കായ പോലുള്ള കടൽ മത്സ്യ വിഭവങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള മലബാർ സ്പെഷ്യൽ സ്നാക്സുകളും ലഭ്യമാണ്. ചൈനീസ്, അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങൾ തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ ലഭിക്കും. മട്ടൻ, ബീഫ് എന്നിവയും സുലഭമാണ്. ===പഴങ്ങള്‍=== തലശ്ശേരി മാർക്കറ്റ് എല്ലാത്തരം പഴങ്ങളും ലഭിക്കുന്ന മാർക്കറ്റാണ്. ===പാനീയങ്ങൾ=== തെങ്ങിൻ കള്ള് നിർമ്മാണം (കള്ള് ചെത്ത്) ഉള്ളതിനാൽ ധാരാളം കള്ള് ഷോപ്പുകൾ ഉണ്ട്. ശുദ്ധമായ തെങ്ങിൻ കള്ള് ലഭിക്കും. തലശ്ശേരി കോക്ടയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. === മധുരപലഹാരങ്ങൾ === കേക്കുകളുടെ നാടാണ് തലശ്ശേരി. ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് ആദ്യമായി കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയ മാമ്പള്ളി ബേക്കറി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മലബാറിലെ പ്രസിദ്ധമായ ജയഭാരതി ബേക്കറി, MRA തുടങ്ങി നിരവധി ബേക്കറികൾ തലശ്ശേരിയിൽ കാണാം. മലബാറിലെ സ്പെഷ്യൽ ആയ കിണ്ണത്തപ്പം, കോഴിക്കോടൻ ഹൽവ, കപ്പകൊണ്ടുള്ള കോഴിക്കാൽ, അരിക്കടുക്ക (കല്ലുമ്മക്കായായും അരിപ്പൊടിയും ചേർത്ത് എണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുന്ന ഒരു വിഭവം), ഉന്നക്കായ (ഏത്തപ്പഴം പുഴുങ്ങി അകത്തു മധുരം നിറച്ച ഒരു പലഹാരം) തുടങ്ങിയവ സുലഭമാണ്. <!-- ചരിത്രം സമയമേഖല ഭൂപ്രകൃതി കാലാവസ്ഥ സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം കലകള്‍ സാമ്പത്തികം വസ്ത്രധാരണരീതി മറ്റ് പേരുകൾ താമസം ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ സസ്യാഹാരം മാംസാഹാരം തലശ്ശേരി ബിരിയാണി പഴങ്ങള്‍ ഭക്ഷണശാലകള്‍ ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ ബസ് ഓട്ടോറിക്ഷ ടാക്സി സ്വകാര്യ വാഹനം സൈക്കിൾ --> ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == ===തലശ്ശേരി കോട്ട=== [[File:Thalassery fort.JPG|left|thumb|തലശ്ശേരി കോട്ടയുടെ കവാടം]] തലശ്ശേരിയിൽ, അറബിക്കടലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് തലശ്ശേരി കോട്ട. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി മലബാർ തീരത്ത് തങ്ങളുടെ സൈനിക ശക്തി പ്രബലമാക്കുന്നതിനായി 1708-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. ===ഓവർബറിസ് ഫോളി=== ജില്ലാ കോടതിയുടെ അടുത്തായി ഒരു പാർക്കിനോടുചേർന്ന് ഒരു കുന്നിനു മുകളിലാണ് ഫോളി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സബ് കളക്ടറുടെ കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ഫോളി താഴെ പാറകളിലേക്ക് ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നു. ഈ നിർമിതിയുടെ നിർമാതാവായ ഇ.എൻ. ഓവർബറിയുടെ പേരിലാണ് ഫോളി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷുകാരനായ ഇ.എൻ. ഓവർബറി തലശ്ശേരിയിൽ 1870-കളിൽ ജില്ലാ കോടതിയിലെ ജഡ്ജിയായി ജോലി നോക്കിയിരുന്നു. 1879-ൽ ഓവർബറി മലമുകളിൽ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതം കെട്ടുവാൻ ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അത് പൂർത്തിയാക്കുവാനാ‍യില്ല. പിന്നീട് ഈ സ്ഥലം "ഓവർബറിസ് ഫോളി" എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ഫോളി അറബിക്കടലിലേക്ക് മനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ച ഒരുക്കുന്നു. ഇന്ന് ഓവർബറിസ് ഫോളി പുനരുദ്ധരിച്ച് മോടിപിടിപ്പിച്ച് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സങ്കേതമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. തദ്ദേശവാസികൾ വൈകുന്നേരങ്ങളിലെ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതമായി ഈ സ്ഥലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. അടുത്തകാലത്തായി കടലിനോടുചേർന്ന് ഒരു തുറസ്സായ കോഫി കടയും തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ===തലശ്ശേരി കടൽപ്പാലം=== തലശ്ശേരി മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കടൽപ്പാലം വലിയ കെടുപാടുകൾ കൂടാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കടൽപ്പാലാത്തോട് ചേർന്ന് തീരത്ത് കല്ലുപ്പാകിയതും അലങ്കാര വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമായ നടപ്പാത നൈറ്റ്‌ ലൈഫ് (അർദ്ധരാത്രി വരെ സജീവമായ തെരുവ്) അനുഭവം നൽകുന്നു. ===തലശ്ശേരി ബീച്ച്=== മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ചെറിയൊരു ബീച്ച് ഉണ്ട്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കടൽപ്പാലവും ബീച്ചും മാർക്കറ്റും ചേർന്ന് നല്ലൊരു കാഴ്ചയാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ==അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍== ===ധർമ്മടം തുരുത്ത്=== [[File:ധർമടം തുരുത്ത്.jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി അറബിക്കടലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 2 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് ധർമ്മടം തുരുത്ത്. ===മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്=== [[File:Muzhappilangad Drive-in Beach 2.jpg|thumb|മുഴപ്പിലങ്ങാട് കടലത്തീരം]] കേരള തീരത്തുള്ള ഒരായൊരു ഡ്രൈവ്-ഇന്‍ ബീച്ച് (തീരത്ത് മണലില്‍ കൂടി വാഹനമോടിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്ന) ആണ് മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്. 5 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടൽത്തീരം ഉറച്ച മണൽതിട്ട ആയതിനാലാണ് വാഹനം ഓടിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ദേശീയ പാത 66 -ല്‍ കണ്ണൂർ ഭാഗത്ത് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്ററോളം സഞ്ചരിച്ചാല്‍ ഇവിടെക്കെത്താം. ==മ്യൂസിയം== ===തെയ്യം മ്യൂസിയും=== അണ്ടലൂർ കാവിനോട് ചേർന്ന് തെയ്യം മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. ഉത്തരമലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പകർന്നു നൽകുവാനായി 2018 ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെ സഹായത്തോടുകൂടി ആരംഭിച്ചു. അണ്ടലൂർക്കാവിൻറെ പെരുമയും തനിമയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ തെയ്യം അനുഷ്ഠാന-വ്യാഖ്യാന കേന്ദ്രം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പരമ്പരാഗത വാസ്തുശിൽപ്പ മാതൃകയിലാണ് ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം. വിവിധ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തീർഥാടകർക്കും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും ഇവിടെ ലഭ്യമാകും. പ്രധാനമായും തെയ്യങ്ങളുടെ വേഷഭൂഷാദികളും മുഖത്തെഴുത്ത് പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന മാതൃകകളും ആണ് ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ ഒരു ഫോട്ടോ ഗാലറിയും ഇവിടെ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ===ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ്=== ധർമ്മടത്തിനു അടുത്തായി 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇല്ലിക്കുന്നിലാണ് ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ദേശീയപാതയ്ക്ക് അരികിലാണ് ഈ ഭവനം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ബംഗ്ലാവിൽ പ്രശസ്ത ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ നിഘണ്ടുവിന്റെ കർത്താവുമായ ഹെർമ്മൻ ഗുണ്ടർട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ മ്യൂസിയം ആണ്. <!-- പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ ആരാധനാലയങ്ങള്‍ ഉത്സവങ്ങള്‍ വാഹനങ്ങള്‍ വാങ്ങുവാന്‍ ആശുപത്രികള്‍ അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ പോലീസ് മറ്റുള്ളവ ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ ഫോണ്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റ് മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ --> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q367354}} sbk52x5e88ju6qf5mspo70tjdk465kc 7226356 7226351 2026-06-26T07:34:42Z Shagil Muzhappilangad 2519906 /* ചുറ്റിക്കാണാന്‍ */ 7226356 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thalasserry twel2k21 (5) (cropped).jpg}} കേരളത്തിലെ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ് '''തലശ്ശേരി'''. കണ്ണൂർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനത്തുനിന്നും 21 കി.മീ തെക്കായാണ് തലശ്ശേരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ക്രിക്കറ്റിന്റെയും സർക്കസിന്റെയും കേക്കിന്റെയും നഗരമായാണ് തലശ്ശേരി അറിയപ്പെടുന്നത്. തലശ്ശേരി മുൻസിപ്പൽ ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനത്ത് (തലശ്ശേരി സ്റ്റേഡിയം) ആദ്യമായി ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചുതുടങ്ങിയത് 1800-കളുടെ ആദ്യത്തിലാണ്. കേണൽ ആർതർ വെല്ലസ്ലിയാണ് മലബാർ പ്രദേശത്തും തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിലും ക്രിക്കറ്റ് കൊണ്ടുവന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബേക്കറി ആയ മമ്പള്ളി ബേക്കറി മമ്പള്ളി റോയൽ ബിസ്ക്കട്ട് ഫാക്ട്ടറിയെന്നപേരിൽ 1880-ൽ തലശ്ശേരിയിലാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്മസ് കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയത് ഇവിടെയാണ്. തലശ്ശേരി കുരുമുളക് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ്. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 66 (പഴയ ദേശീയ പാത 17) തലശ്ശേരിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. കോഴിക്കോട് 67 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ്. തലശ്ശേരി-കൂർഗ് റോഡ്(തലശ്ശേരി-കൂട്ടുപുഴ സംസ്ഥാനപാത) 319 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ബെംഗളൂരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== തലശ്ശേരി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും നിർത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ ആണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== ===സസ്യാഹാരം=== കേരളീയ രീതിയിലുള്ള എല്ലാ സസ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ===മാംസാഹാരം=== ലഗോൺ ചിക്കൻ ഉപയോഗിച്ചുള്ള തലശ്ശേരി ദം ബിരിയാണി ആണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. നാടൻ മീൻകറിയും സാമ്പാറും കടൽ വിഭവങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മലബാർ ഊൺ ലഭിക്കുന്ന പതിറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. കല്ലുമ്മക്കായ പോലുള്ള കടൽ മത്സ്യ വിഭവങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള മലബാർ സ്പെഷ്യൽ സ്നാക്സുകളും ലഭ്യമാണ്. ചൈനീസ്, അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങൾ തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ ലഭിക്കും. മട്ടൻ, ബീഫ് എന്നിവയും സുലഭമാണ്. ===പഴങ്ങള്‍=== തലശ്ശേരി മാർക്കറ്റ് എല്ലാത്തരം പഴങ്ങളും ലഭിക്കുന്ന മാർക്കറ്റാണ്. ===പാനീയങ്ങൾ=== തെങ്ങിൻ കള്ള് നിർമ്മാണം (കള്ള് ചെത്ത്) ഉള്ളതിനാൽ ധാരാളം കള്ള് ഷോപ്പുകൾ ഉണ്ട്. ശുദ്ധമായ തെങ്ങിൻ കള്ള് ലഭിക്കും. തലശ്ശേരി കോക്ടയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. === മധുരപലഹാരങ്ങൾ === കേക്കുകളുടെ നാടാണ് തലശ്ശേരി. ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് ആദ്യമായി കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയ മാമ്പള്ളി ബേക്കറി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മലബാറിലെ പ്രസിദ്ധമായ ജയഭാരതി ബേക്കറി, MRA തുടങ്ങി നിരവധി ബേക്കറികൾ തലശ്ശേരിയിൽ കാണാം. മലബാറിലെ സ്പെഷ്യൽ ആയ കിണ്ണത്തപ്പം, കോഴിക്കോടൻ ഹൽവ, കപ്പകൊണ്ടുള്ള കോഴിക്കാൽ, അരിക്കടുക്ക (കല്ലുമ്മക്കായായും അരിപ്പൊടിയും ചേർത്ത് എണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുന്ന ഒരു വിഭവം), ഉന്നക്കായ (ഏത്തപ്പഴം പുഴുങ്ങി അകത്തു മധുരം നിറച്ച ഒരു പലഹാരം) തുടങ്ങിയവ സുലഭമാണ്. <!-- ചരിത്രം സമയമേഖല ഭൂപ്രകൃതി കാലാവസ്ഥ സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം കലകള്‍ സാമ്പത്തികം വസ്ത്രധാരണരീതി മറ്റ് പേരുകൾ താമസം ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ സസ്യാഹാരം മാംസാഹാരം തലശ്ശേരി ബിരിയാണി പഴങ്ങള്‍ ഭക്ഷണശാലകള്‍ ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ ബസ് ഓട്ടോറിക്ഷ ടാക്സി സ്വകാര്യ വാഹനം സൈക്കിൾ --> ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == ===തലശ്ശേരി കോട്ട=== [[File:Thalassery fort.JPG|left|thumb|തലശ്ശേരി കോട്ടയുടെ കവാടം]] തലശ്ശേരിയിൽ, അറബിക്കടലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് തലശ്ശേരി കോട്ട. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി മലബാർ തീരത്ത് തങ്ങളുടെ സൈനിക ശക്തി പ്രബലമാക്കുന്നതിനായി 1708-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. ===ഓവർബറിസ് ഫോളി=== ജില്ലാ കോടതിയുടെ അടുത്തായി ഒരു പാർക്കിനോടുചേർന്ന് ഒരു കുന്നിനു മുകളിലാണ് ഫോളി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സബ് കളക്ടറുടെ കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ഫോളി താഴെ പാറകളിലേക്ക് ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നു. ഈ നിർമിതിയുടെ നിർമാതാവായ ഇ.എൻ. ഓവർബറിയുടെ പേരിലാണ് ഫോളി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷുകാരനായ ഇ.എൻ. ഓവർബറി തലശ്ശേരിയിൽ 1870-കളിൽ ജില്ലാ കോടതിയിലെ ജഡ്ജിയായി ജോലി നോക്കിയിരുന്നു. 1879-ൽ ഓവർബറി മലമുകളിൽ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതം കെട്ടുവാൻ ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അത് പൂർത്തിയാക്കുവാനാ‍യില്ല. പിന്നീട് ഈ സ്ഥലം "ഓവർബറിസ് ഫോളി" എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ഫോളി അറബിക്കടലിലേക്ക് മനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ച ഒരുക്കുന്നു. ഇന്ന് ഓവർബറിസ് ഫോളി പുനരുദ്ധരിച്ച് മോടിപിടിപ്പിച്ച് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സങ്കേതമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. തദ്ദേശവാസികൾ വൈകുന്നേരങ്ങളിലെ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതമായി ഈ സ്ഥലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. അടുത്തകാലത്തായി കടലിനോടുചേർന്ന് ഒരു തുറസ്സായ കോഫി കടയും തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ===തലശ്ശേരി കടൽപ്പാലം=== തലശ്ശേരി മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കടൽപ്പാലം വലിയ കെടുപാടുകൾ കൂടാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കടൽപ്പാലാത്തോട് ചേർന്ന് തീരത്ത് കല്ലുപ്പാകിയതും അലങ്കാര വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമായ നടപ്പാത നൈറ്റ്‌ ലൈഫ് (അർദ്ധരാത്രി വരെ സജീവമായ തെരുവ്) അനുഭവം നൽകുന്നു. ===തലശ്ശേരി ബീച്ച്=== മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ചെറിയൊരു ബീച്ച് ഉണ്ട്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കടൽപ്പാലവും ബീച്ചും മാർക്കറ്റും ചേർന്ന് നല്ലൊരു കാഴ്ചയാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ===ആരാധനാലയങ്ങൾ=== മുസ്ലിങ്ങളുടെയും ഹിന്ദുക്കളുടെയും കൃസ്ത്യാനികളുടെയും ചരിത്രപ്രധാനമായ നിരവധി ആരാധനാലയങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലമാണ് തലശ്ശേരി. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള കൃസ്ത്യൻ പള്ളികളും സെമിത്തേരികളും മുസ്ലിം പള്ളികളും നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. ==അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍== ===ധർമ്മടം തുരുത്ത്=== [[File:ധർമടം തുരുത്ത്.jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി അറബിക്കടലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 2 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് ധർമ്മടം തുരുത്ത്. ===മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്=== [[File:Muzhappilangad Drive-in Beach 2.jpg|thumb|മുഴപ്പിലങ്ങാട് കടലത്തീരം]] കേരള തീരത്തുള്ള ഒരായൊരു ഡ്രൈവ്-ഇന്‍ ബീച്ച് (തീരത്ത് മണലില്‍ കൂടി വാഹനമോടിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്ന) ആണ് മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്. 5 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടൽത്തീരം ഉറച്ച മണൽതിട്ട ആയതിനാലാണ് വാഹനം ഓടിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ദേശീയ പാത 66 -ല്‍ കണ്ണൂർ ഭാഗത്ത് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്ററോളം സഞ്ചരിച്ചാല്‍ ഇവിടെക്കെത്താം. ==മ്യൂസിയം== ===തെയ്യം മ്യൂസിയും=== അണ്ടലൂർ കാവിനോട് ചേർന്ന് തെയ്യം മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. ഉത്തരമലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പകർന്നു നൽകുവാനായി 2018 ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെ സഹായത്തോടുകൂടി ആരംഭിച്ചു. അണ്ടലൂർക്കാവിൻറെ പെരുമയും തനിമയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ തെയ്യം അനുഷ്ഠാന-വ്യാഖ്യാന കേന്ദ്രം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പരമ്പരാഗത വാസ്തുശിൽപ്പ മാതൃകയിലാണ് ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം. വിവിധ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തീർഥാടകർക്കും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും ഇവിടെ ലഭ്യമാകും. പ്രധാനമായും തെയ്യങ്ങളുടെ വേഷഭൂഷാദികളും മുഖത്തെഴുത്ത് പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന മാതൃകകളും ആണ് ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ ഒരു ഫോട്ടോ ഗാലറിയും ഇവിടെ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ===ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ്=== ധർമ്മടത്തിനു അടുത്തായി 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇല്ലിക്കുന്നിലാണ് ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ദേശീയപാതയ്ക്ക് അരികിലാണ് ഈ ഭവനം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ബംഗ്ലാവിൽ പ്രശസ്ത ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ നിഘണ്ടുവിന്റെ കർത്താവുമായ ഹെർമ്മൻ ഗുണ്ടർട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ മ്യൂസിയം ആണ്. <!-- പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ ആരാധനാലയങ്ങള്‍ ഉത്സവങ്ങള്‍ വാഹനങ്ങള്‍ വാങ്ങുവാന്‍ ആശുപത്രികള്‍ അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ പോലീസ് മറ്റുള്ളവ ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ ഫോണ്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റ് മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ --> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q367354}} fmk5eew6mwi8dh10mrccgnozzpqtdwf 7226364 7226356 2026-06-26T07:43:59Z Shagil Muzhappilangad 2519906 /* മാംസാഹാരം */ 7226364 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thalasserry twel2k21 (5) (cropped).jpg}} കേരളത്തിലെ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ് '''തലശ്ശേരി'''. കണ്ണൂർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനത്തുനിന്നും 21 കി.മീ തെക്കായാണ് തലശ്ശേരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ക്രിക്കറ്റിന്റെയും സർക്കസിന്റെയും കേക്കിന്റെയും നഗരമായാണ് തലശ്ശേരി അറിയപ്പെടുന്നത്. തലശ്ശേരി മുൻസിപ്പൽ ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനത്ത് (തലശ്ശേരി സ്റ്റേഡിയം) ആദ്യമായി ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചുതുടങ്ങിയത് 1800-കളുടെ ആദ്യത്തിലാണ്. കേണൽ ആർതർ വെല്ലസ്ലിയാണ് മലബാർ പ്രദേശത്തും തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിലും ക്രിക്കറ്റ് കൊണ്ടുവന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബേക്കറി ആയ മമ്പള്ളി ബേക്കറി മമ്പള്ളി റോയൽ ബിസ്ക്കട്ട് ഫാക്ട്ടറിയെന്നപേരിൽ 1880-ൽ തലശ്ശേരിയിലാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്മസ് കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയത് ഇവിടെയാണ്. തലശ്ശേരി കുരുമുളക് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ്. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 66 (പഴയ ദേശീയ പാത 17) തലശ്ശേരിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. കോഴിക്കോട് 67 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ്. തലശ്ശേരി-കൂർഗ് റോഡ്(തലശ്ശേരി-കൂട്ടുപുഴ സംസ്ഥാനപാത) 319 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ബെംഗളൂരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== തലശ്ശേരി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും നിർത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ ആണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== ===സസ്യാഹാരം=== കേരളീയ രീതിയിലുള്ള എല്ലാ സസ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ===മാംസാഹാരം=== കൈമ അരിയും ലഗോൺ ചിക്കനും ഉപയോഗിച്ചുള്ള തലശ്ശേരി ദം ബിരിയാണി ആണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. നാടൻ മീൻകറിയും സാമ്പാറും കടൽ വിഭവങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മലബാർ ഊൺ ലഭിക്കുന്ന പതിറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. കല്ലുമ്മക്കായ പോലുള്ള കടൽ മത്സ്യ വിഭവങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള മലബാർ സ്പെഷ്യൽ സ്നാക്സുകളും ലഭ്യമാണ്. ചൈനീസ്, അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങൾ തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ ലഭിക്കും. മട്ടൻ, ബീഫ് എന്നിവയും സുലഭമാണ്. ===പഴങ്ങള്‍=== തലശ്ശേരി മാർക്കറ്റ് എല്ലാത്തരം പഴങ്ങളും ലഭിക്കുന്ന മാർക്കറ്റാണ്. ===പാനീയങ്ങൾ=== തെങ്ങിൻ കള്ള് നിർമ്മാണം (കള്ള് ചെത്ത്) ഉള്ളതിനാൽ ധാരാളം കള്ള് ഷോപ്പുകൾ ഉണ്ട്. ശുദ്ധമായ തെങ്ങിൻ കള്ള് ലഭിക്കും. തലശ്ശേരി കോക്ടയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. === മധുരപലഹാരങ്ങൾ === കേക്കുകളുടെ നാടാണ് തലശ്ശേരി. ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് ആദ്യമായി കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയ മാമ്പള്ളി ബേക്കറി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മലബാറിലെ പ്രസിദ്ധമായ ജയഭാരതി ബേക്കറി, MRA തുടങ്ങി നിരവധി ബേക്കറികൾ തലശ്ശേരിയിൽ കാണാം. മലബാറിലെ സ്പെഷ്യൽ ആയ കിണ്ണത്തപ്പം, കോഴിക്കോടൻ ഹൽവ, കപ്പകൊണ്ടുള്ള കോഴിക്കാൽ, അരിക്കടുക്ക (കല്ലുമ്മക്കായായും അരിപ്പൊടിയും ചേർത്ത് എണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുന്ന ഒരു വിഭവം), ഉന്നക്കായ (ഏത്തപ്പഴം പുഴുങ്ങി അകത്തു മധുരം നിറച്ച ഒരു പലഹാരം) തുടങ്ങിയവ സുലഭമാണ്. <!-- ചരിത്രം സമയമേഖല ഭൂപ്രകൃതി കാലാവസ്ഥ സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം കലകള്‍ സാമ്പത്തികം വസ്ത്രധാരണരീതി മറ്റ് പേരുകൾ താമസം ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ സസ്യാഹാരം മാംസാഹാരം തലശ്ശേരി ബിരിയാണി പഴങ്ങള്‍ ഭക്ഷണശാലകള്‍ ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ ബസ് ഓട്ടോറിക്ഷ ടാക്സി സ്വകാര്യ വാഹനം സൈക്കിൾ --> ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == ===തലശ്ശേരി കോട്ട=== [[File:Thalassery fort.JPG|left|thumb|തലശ്ശേരി കോട്ടയുടെ കവാടം]] തലശ്ശേരിയിൽ, അറബിക്കടലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് തലശ്ശേരി കോട്ട. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി മലബാർ തീരത്ത് തങ്ങളുടെ സൈനിക ശക്തി പ്രബലമാക്കുന്നതിനായി 1708-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. ===ഓവർബറിസ് ഫോളി=== ജില്ലാ കോടതിയുടെ അടുത്തായി ഒരു പാർക്കിനോടുചേർന്ന് ഒരു കുന്നിനു മുകളിലാണ് ഫോളി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സബ് കളക്ടറുടെ കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ഫോളി താഴെ പാറകളിലേക്ക് ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നു. ഈ നിർമിതിയുടെ നിർമാതാവായ ഇ.എൻ. ഓവർബറിയുടെ പേരിലാണ് ഫോളി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷുകാരനായ ഇ.എൻ. ഓവർബറി തലശ്ശേരിയിൽ 1870-കളിൽ ജില്ലാ കോടതിയിലെ ജഡ്ജിയായി ജോലി നോക്കിയിരുന്നു. 1879-ൽ ഓവർബറി മലമുകളിൽ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതം കെട്ടുവാൻ ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അത് പൂർത്തിയാക്കുവാനാ‍യില്ല. പിന്നീട് ഈ സ്ഥലം "ഓവർബറിസ് ഫോളി" എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ഫോളി അറബിക്കടലിലേക്ക് മനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ച ഒരുക്കുന്നു. ഇന്ന് ഓവർബറിസ് ഫോളി പുനരുദ്ധരിച്ച് മോടിപിടിപ്പിച്ച് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സങ്കേതമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. തദ്ദേശവാസികൾ വൈകുന്നേരങ്ങളിലെ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതമായി ഈ സ്ഥലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. അടുത്തകാലത്തായി കടലിനോടുചേർന്ന് ഒരു തുറസ്സായ കോഫി കടയും തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ===തലശ്ശേരി കടൽപ്പാലം=== തലശ്ശേരി മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കടൽപ്പാലം വലിയ കെടുപാടുകൾ കൂടാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കടൽപ്പാലാത്തോട് ചേർന്ന് തീരത്ത് കല്ലുപ്പാകിയതും അലങ്കാര വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമായ നടപ്പാത നൈറ്റ്‌ ലൈഫ് (അർദ്ധരാത്രി വരെ സജീവമായ തെരുവ്) അനുഭവം നൽകുന്നു. ===തലശ്ശേരി ബീച്ച്=== മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ചെറിയൊരു ബീച്ച് ഉണ്ട്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കടൽപ്പാലവും ബീച്ചും മാർക്കറ്റും ചേർന്ന് നല്ലൊരു കാഴ്ചയാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ===ആരാധനാലയങ്ങൾ=== മുസ്ലിങ്ങളുടെയും ഹിന്ദുക്കളുടെയും കൃസ്ത്യാനികളുടെയും ചരിത്രപ്രധാനമായ നിരവധി ആരാധനാലയങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലമാണ് തലശ്ശേരി. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള കൃസ്ത്യൻ പള്ളികളും സെമിത്തേരികളും മുസ്ലിം പള്ളികളും നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. ==അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍== ===ധർമ്മടം തുരുത്ത്=== [[File:ധർമടം തുരുത്ത്.jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി അറബിക്കടലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 2 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് ധർമ്മടം തുരുത്ത്. ===മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്=== [[File:Muzhappilangad Drive-in Beach 2.jpg|thumb|മുഴപ്പിലങ്ങാട് കടലത്തീരം]] കേരള തീരത്തുള്ള ഒരായൊരു ഡ്രൈവ്-ഇന്‍ ബീച്ച് (തീരത്ത് മണലില്‍ കൂടി വാഹനമോടിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്ന) ആണ് മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്. 5 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടൽത്തീരം ഉറച്ച മണൽതിട്ട ആയതിനാലാണ് വാഹനം ഓടിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ദേശീയ പാത 66 -ല്‍ കണ്ണൂർ ഭാഗത്ത് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്ററോളം സഞ്ചരിച്ചാല്‍ ഇവിടെക്കെത്താം. ==മ്യൂസിയം== ===തെയ്യം മ്യൂസിയും=== അണ്ടലൂർ കാവിനോട് ചേർന്ന് തെയ്യം മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. ഉത്തരമലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പകർന്നു നൽകുവാനായി 2018 ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെ സഹായത്തോടുകൂടി ആരംഭിച്ചു. അണ്ടലൂർക്കാവിൻറെ പെരുമയും തനിമയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ തെയ്യം അനുഷ്ഠാന-വ്യാഖ്യാന കേന്ദ്രം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പരമ്പരാഗത വാസ്തുശിൽപ്പ മാതൃകയിലാണ് ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം. വിവിധ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തീർഥാടകർക്കും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും ഇവിടെ ലഭ്യമാകും. പ്രധാനമായും തെയ്യങ്ങളുടെ വേഷഭൂഷാദികളും മുഖത്തെഴുത്ത് പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന മാതൃകകളും ആണ് ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ ഒരു ഫോട്ടോ ഗാലറിയും ഇവിടെ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ===ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ്=== ധർമ്മടത്തിനു അടുത്തായി 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇല്ലിക്കുന്നിലാണ് ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ദേശീയപാതയ്ക്ക് അരികിലാണ് ഈ ഭവനം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ബംഗ്ലാവിൽ പ്രശസ്ത ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ നിഘണ്ടുവിന്റെ കർത്താവുമായ ഹെർമ്മൻ ഗുണ്ടർട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ മ്യൂസിയം ആണ്. <!-- പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ ആരാധനാലയങ്ങള്‍ ഉത്സവങ്ങള്‍ വാഹനങ്ങള്‍ വാങ്ങുവാന്‍ ആശുപത്രികള്‍ അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ പോലീസ് മറ്റുള്ളവ ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ ഫോണ്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റ് മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ --> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q367354}} 22r5w2y7q82y3i7rjl3g0l19ju9m42z 7226368 7226364 2026-06-26T07:53:10Z Shagil Muzhappilangad 2519906 /* ആരാധനാലയങ്ങൾ */ 7226368 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thalasserry twel2k21 (5) (cropped).jpg}} കേരളത്തിലെ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ് '''തലശ്ശേരി'''. കണ്ണൂർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനത്തുനിന്നും 21 കി.മീ തെക്കായാണ് തലശ്ശേരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ക്രിക്കറ്റിന്റെയും സർക്കസിന്റെയും കേക്കിന്റെയും നഗരമായാണ് തലശ്ശേരി അറിയപ്പെടുന്നത്. തലശ്ശേരി മുൻസിപ്പൽ ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനത്ത് (തലശ്ശേരി സ്റ്റേഡിയം) ആദ്യമായി ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചുതുടങ്ങിയത് 1800-കളുടെ ആദ്യത്തിലാണ്. കേണൽ ആർതർ വെല്ലസ്ലിയാണ് മലബാർ പ്രദേശത്തും തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിലും ക്രിക്കറ്റ് കൊണ്ടുവന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബേക്കറി ആയ മമ്പള്ളി ബേക്കറി മമ്പള്ളി റോയൽ ബിസ്ക്കട്ട് ഫാക്ട്ടറിയെന്നപേരിൽ 1880-ൽ തലശ്ശേരിയിലാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്മസ് കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയത് ഇവിടെയാണ്. തലശ്ശേരി കുരുമുളക് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ്. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 66 (പഴയ ദേശീയ പാത 17) തലശ്ശേരിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. കോഴിക്കോട് 67 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ്. തലശ്ശേരി-കൂർഗ് റോഡ്(തലശ്ശേരി-കൂട്ടുപുഴ സംസ്ഥാനപാത) 319 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ബെംഗളൂരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== തലശ്ശേരി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും നിർത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ ആണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== ===സസ്യാഹാരം=== കേരളീയ രീതിയിലുള്ള എല്ലാ സസ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ===മാംസാഹാരം=== കൈമ അരിയും ലഗോൺ ചിക്കനും ഉപയോഗിച്ചുള്ള തലശ്ശേരി ദം ബിരിയാണി ആണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. നാടൻ മീൻകറിയും സാമ്പാറും കടൽ വിഭവങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മലബാർ ഊൺ ലഭിക്കുന്ന പതിറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. കല്ലുമ്മക്കായ പോലുള്ള കടൽ മത്സ്യ വിഭവങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള മലബാർ സ്പെഷ്യൽ സ്നാക്സുകളും ലഭ്യമാണ്. ചൈനീസ്, അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങൾ തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ ലഭിക്കും. മട്ടൻ, ബീഫ് എന്നിവയും സുലഭമാണ്. ===പഴങ്ങള്‍=== തലശ്ശേരി മാർക്കറ്റ് എല്ലാത്തരം പഴങ്ങളും ലഭിക്കുന്ന മാർക്കറ്റാണ്. ===പാനീയങ്ങൾ=== തെങ്ങിൻ കള്ള് നിർമ്മാണം (കള്ള് ചെത്ത്) ഉള്ളതിനാൽ ധാരാളം കള്ള് ഷോപ്പുകൾ ഉണ്ട്. ശുദ്ധമായ തെങ്ങിൻ കള്ള് ലഭിക്കും. തലശ്ശേരി കോക്ടയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. === മധുരപലഹാരങ്ങൾ === കേക്കുകളുടെ നാടാണ് തലശ്ശേരി. ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് ആദ്യമായി കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയ മാമ്പള്ളി ബേക്കറി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മലബാറിലെ പ്രസിദ്ധമായ ജയഭാരതി ബേക്കറി, MRA തുടങ്ങി നിരവധി ബേക്കറികൾ തലശ്ശേരിയിൽ കാണാം. മലബാറിലെ സ്പെഷ്യൽ ആയ കിണ്ണത്തപ്പം, കോഴിക്കോടൻ ഹൽവ, കപ്പകൊണ്ടുള്ള കോഴിക്കാൽ, അരിക്കടുക്ക (കല്ലുമ്മക്കായായും അരിപ്പൊടിയും ചേർത്ത് എണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുന്ന ഒരു വിഭവം), ഉന്നക്കായ (ഏത്തപ്പഴം പുഴുങ്ങി അകത്തു മധുരം നിറച്ച ഒരു പലഹാരം) തുടങ്ങിയവ സുലഭമാണ്. <!-- ചരിത്രം സമയമേഖല ഭൂപ്രകൃതി കാലാവസ്ഥ സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം കലകള്‍ സാമ്പത്തികം വസ്ത്രധാരണരീതി മറ്റ് പേരുകൾ താമസം ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ സസ്യാഹാരം മാംസാഹാരം തലശ്ശേരി ബിരിയാണി പഴങ്ങള്‍ ഭക്ഷണശാലകള്‍ ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ ബസ് ഓട്ടോറിക്ഷ ടാക്സി സ്വകാര്യ വാഹനം സൈക്കിൾ --> ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == ===തലശ്ശേരി കോട്ട=== [[File:Thalassery fort.JPG|left|thumb|തലശ്ശേരി കോട്ടയുടെ കവാടം]] തലശ്ശേരിയിൽ, അറബിക്കടലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് തലശ്ശേരി കോട്ട. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി മലബാർ തീരത്ത് തങ്ങളുടെ സൈനിക ശക്തി പ്രബലമാക്കുന്നതിനായി 1708-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. ===ഓവർബറിസ് ഫോളി=== ജില്ലാ കോടതിയുടെ അടുത്തായി ഒരു പാർക്കിനോടുചേർന്ന് ഒരു കുന്നിനു മുകളിലാണ് ഫോളി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സബ് കളക്ടറുടെ കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ഫോളി താഴെ പാറകളിലേക്ക് ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നു. ഈ നിർമിതിയുടെ നിർമാതാവായ ഇ.എൻ. ഓവർബറിയുടെ പേരിലാണ് ഫോളി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷുകാരനായ ഇ.എൻ. ഓവർബറി തലശ്ശേരിയിൽ 1870-കളിൽ ജില്ലാ കോടതിയിലെ ജഡ്ജിയായി ജോലി നോക്കിയിരുന്നു. 1879-ൽ ഓവർബറി മലമുകളിൽ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതം കെട്ടുവാൻ ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അത് പൂർത്തിയാക്കുവാനാ‍യില്ല. പിന്നീട് ഈ സ്ഥലം "ഓവർബറിസ് ഫോളി" എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ഫോളി അറബിക്കടലിലേക്ക് മനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ച ഒരുക്കുന്നു. ഇന്ന് ഓവർബറിസ് ഫോളി പുനരുദ്ധരിച്ച് മോടിപിടിപ്പിച്ച് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സങ്കേതമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. തദ്ദേശവാസികൾ വൈകുന്നേരങ്ങളിലെ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതമായി ഈ സ്ഥലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. അടുത്തകാലത്തായി കടലിനോടുചേർന്ന് ഒരു തുറസ്സായ കോഫി കടയും തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ===തലശ്ശേരി കടൽപ്പാലം=== തലശ്ശേരി മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കടൽപ്പാലം വലിയ കെടുപാടുകൾ കൂടാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കടൽപ്പാലാത്തോട് ചേർന്ന് തീരത്ത് കല്ലുപ്പാകിയതും അലങ്കാര വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമായ നടപ്പാത നൈറ്റ്‌ ലൈഫ് (അർദ്ധരാത്രി വരെ സജീവമായ തെരുവ്) അനുഭവം നൽകുന്നു. ===തലശ്ശേരി ബീച്ച്=== മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ചെറിയൊരു ബീച്ച് ഉണ്ട്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കടൽപ്പാലവും ബീച്ചും മാർക്കറ്റും ചേർന്ന് നല്ലൊരു കാഴ്ചയാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ===ആരാധനാലയങ്ങൾ=== മുസ്ലിങ്ങളുടെയും ഹിന്ദുക്കളുടെയും കൃസ്ത്യാനികളുടെയും ചരിത്രപ്രധാനമായ നിരവധി ആരാധനാലയങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലമാണ് തലശ്ശേരി. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള കൃസ്ത്യൻ പള്ളികളും സെമിത്തേരികളും മുസ്ലിം പള്ളികളും നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. 200 വർഷം പഴക്കമുള്ള മുസ്ലിം ആരാധനാലയമായ ഓടത്തിൽ പള്ളി പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീനാരായണ ഗുരു പ്രതിഷ്ഠ ചെയ്ത തലശ്ശേരി ജഗദ്‌നാഥ ക്ഷേത്രവും ഇവിടുത്തെ ഉത്സവവും ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം. തിരുവാങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ ശ്രീരാമ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ്. യൂറോപ്യൻ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കോളണിയൽ കാലത്തെ ചർച്ചുകളും കത്തീഡലുകളും നഗരത്തിൽ കാണാം. നിരവധി ബ്രിട്ടീഷ് പ്രമുഖരെ ഉൾപ്പെടെ അടക്കം ചെയ്ത സെമിത്തേരി തലശ്ശേരി കടപ്പുറത്തുണ്ട്. ==അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍== ===ധർമ്മടം തുരുത്ത്=== [[File:ധർമടം തുരുത്ത്.jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി അറബിക്കടലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 2 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് ധർമ്മടം തുരുത്ത്. ===മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്=== [[File:Muzhappilangad Drive-in Beach 2.jpg|thumb|മുഴപ്പിലങ്ങാട് കടലത്തീരം]] കേരള തീരത്തുള്ള ഒരായൊരു ഡ്രൈവ്-ഇന്‍ ബീച്ച് (തീരത്ത് മണലില്‍ കൂടി വാഹനമോടിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്ന) ആണ് മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്. 5 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടൽത്തീരം ഉറച്ച മണൽതിട്ട ആയതിനാലാണ് വാഹനം ഓടിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ദേശീയ പാത 66 -ല്‍ കണ്ണൂർ ഭാഗത്ത് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്ററോളം സഞ്ചരിച്ചാല്‍ ഇവിടെക്കെത്താം. ==മ്യൂസിയം== ===തെയ്യം മ്യൂസിയും=== അണ്ടലൂർ കാവിനോട് ചേർന്ന് തെയ്യം മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. ഉത്തരമലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പകർന്നു നൽകുവാനായി 2018 ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെ സഹായത്തോടുകൂടി ആരംഭിച്ചു. അണ്ടലൂർക്കാവിൻറെ പെരുമയും തനിമയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ തെയ്യം അനുഷ്ഠാന-വ്യാഖ്യാന കേന്ദ്രം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പരമ്പരാഗത വാസ്തുശിൽപ്പ മാതൃകയിലാണ് ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം. വിവിധ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തീർഥാടകർക്കും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും ഇവിടെ ലഭ്യമാകും. പ്രധാനമായും തെയ്യങ്ങളുടെ വേഷഭൂഷാദികളും മുഖത്തെഴുത്ത് പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന മാതൃകകളും ആണ് ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ ഒരു ഫോട്ടോ ഗാലറിയും ഇവിടെ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ===ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ്=== ധർമ്മടത്തിനു അടുത്തായി 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇല്ലിക്കുന്നിലാണ് ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ദേശീയപാതയ്ക്ക് അരികിലാണ് ഈ ഭവനം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ബംഗ്ലാവിൽ പ്രശസ്ത ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ നിഘണ്ടുവിന്റെ കർത്താവുമായ ഹെർമ്മൻ ഗുണ്ടർട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ മ്യൂസിയം ആണ്. <!-- പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ ആരാധനാലയങ്ങള്‍ ഉത്സവങ്ങള്‍ വാഹനങ്ങള്‍ വാങ്ങുവാന്‍ ആശുപത്രികള്‍ അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ പോലീസ് മറ്റുള്ളവ ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ ഫോണ്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റ് മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ --> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q367354}} 2bffx81d4hmbt61yxe7nl0e9kwd2rg2 7226369 7226368 2026-06-26T07:54:03Z Shagil Muzhappilangad 2519906 /* ആരാധനാലയങ്ങൾ */ 7226369 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Thalasserry twel2k21 (5) (cropped).jpg}} കേരളത്തിലെ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ് '''തലശ്ശേരി'''. കണ്ണൂർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനത്തുനിന്നും 21 കി.മീ തെക്കായാണ് തലശ്ശേരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ക്രിക്കറ്റിന്റെയും സർക്കസിന്റെയും കേക്കിന്റെയും നഗരമായാണ് തലശ്ശേരി അറിയപ്പെടുന്നത്. തലശ്ശേരി മുൻസിപ്പൽ ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനത്ത് (തലശ്ശേരി സ്റ്റേഡിയം) ആദ്യമായി ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചുതുടങ്ങിയത് 1800-കളുടെ ആദ്യത്തിലാണ്. കേണൽ ആർതർ വെല്ലസ്ലിയാണ് മലബാർ പ്രദേശത്തും തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിലും ക്രിക്കറ്റ് കൊണ്ടുവന്നത്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബേക്കറി ആയ മമ്പള്ളി ബേക്കറി മമ്പള്ളി റോയൽ ബിസ്ക്കട്ട് ഫാക്ട്ടറിയെന്നപേരിൽ 1880-ൽ തലശ്ശേരിയിലാണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്മസ് കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയത് ഇവിടെയാണ്. തലശ്ശേരി കുരുമുളക് ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ്. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 66 (പഴയ ദേശീയ പാത 17) തലശ്ശേരിയിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. കോഴിക്കോട് 67 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണ്. തലശ്ശേരി-കൂർഗ് റോഡ്(തലശ്ശേരി-കൂട്ടുപുഴ സംസ്ഥാനപാത) 319 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ബെംഗളൂരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== തലശ്ശേരി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും നിർത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ ആണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== ===സസ്യാഹാരം=== കേരളീയ രീതിയിലുള്ള എല്ലാ സസ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ===മാംസാഹാരം=== കൈമ അരിയും ലഗോൺ ചിക്കനും ഉപയോഗിച്ചുള്ള തലശ്ശേരി ദം ബിരിയാണി ആണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. നാടൻ മീൻകറിയും സാമ്പാറും കടൽ വിഭവങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മലബാർ ഊൺ ലഭിക്കുന്ന പതിറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. കല്ലുമ്മക്കായ പോലുള്ള കടൽ മത്സ്യ വിഭവങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള മലബാർ സ്പെഷ്യൽ സ്നാക്സുകളും ലഭ്യമാണ്. ചൈനീസ്, അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങൾ തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ ലഭിക്കും. മട്ടൻ, ബീഫ് എന്നിവയും സുലഭമാണ്. ===പഴങ്ങള്‍=== തലശ്ശേരി മാർക്കറ്റ് എല്ലാത്തരം പഴങ്ങളും ലഭിക്കുന്ന മാർക്കറ്റാണ്. ===പാനീയങ്ങൾ=== തെങ്ങിൻ കള്ള് നിർമ്മാണം (കള്ള് ചെത്ത്) ഉള്ളതിനാൽ ധാരാളം കള്ള് ഷോപ്പുകൾ ഉണ്ട്. ശുദ്ധമായ തെങ്ങിൻ കള്ള് ലഭിക്കും. തലശ്ശേരി കോക്ടയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. === മധുരപലഹാരങ്ങൾ === കേക്കുകളുടെ നാടാണ് തലശ്ശേരി. ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് ആദ്യമായി കേക്ക് ഉണ്ടാക്കിയ മാമ്പള്ളി ബേക്കറി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മലബാറിലെ പ്രസിദ്ധമായ ജയഭാരതി ബേക്കറി, MRA തുടങ്ങി നിരവധി ബേക്കറികൾ തലശ്ശേരിയിൽ കാണാം. മലബാറിലെ സ്പെഷ്യൽ ആയ കിണ്ണത്തപ്പം, കോഴിക്കോടൻ ഹൽവ, കപ്പകൊണ്ടുള്ള കോഴിക്കാൽ, അരിക്കടുക്ക (കല്ലുമ്മക്കായായും അരിപ്പൊടിയും ചേർത്ത് എണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുന്ന ഒരു വിഭവം), ഉന്നക്കായ (ഏത്തപ്പഴം പുഴുങ്ങി അകത്തു മധുരം നിറച്ച ഒരു പലഹാരം) തുടങ്ങിയവ സുലഭമാണ്. <!-- ചരിത്രം സമയമേഖല ഭൂപ്രകൃതി കാലാവസ്ഥ സംസ്കാരം രാഷ്ട്രീയം കലകള്‍ സാമ്പത്തികം വസ്ത്രധാരണരീതി മറ്റ് പേരുകൾ താമസം ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ സസ്യാഹാരം മാംസാഹാരം തലശ്ശേരി ബിരിയാണി പഴങ്ങള്‍ ഭക്ഷണശാലകള്‍ ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ ബസ് ഓട്ടോറിക്ഷ ടാക്സി സ്വകാര്യ വാഹനം സൈക്കിൾ --> ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == ===തലശ്ശേരി കോട്ട=== [[File:Thalassery fort.JPG|left|thumb|തലശ്ശേരി കോട്ടയുടെ കവാടം]] തലശ്ശേരിയിൽ, അറബിക്കടലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു കോട്ടയാണ് തലശ്ശേരി കോട്ട. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി മലബാർ തീരത്ത് തങ്ങളുടെ സൈനിക ശക്തി പ്രബലമാക്കുന്നതിനായി 1708-ൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ കോട്ട. ===ഓവർബറിസ് ഫോളി=== ജില്ലാ കോടതിയുടെ അടുത്തായി ഒരു പാർക്കിനോടുചേർന്ന് ഒരു കുന്നിനു മുകളിലാണ് ഫോളി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സബ് കളക്ടറുടെ കെട്ടിടത്തിൽ നിന്ന് ഫോളി താഴെ പാറകളിലേക്ക് ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്നു. ഈ നിർമിതിയുടെ നിർമാതാവായ ഇ.എൻ. ഓവർബറിയുടെ പേരിലാണ് ഫോളി അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷുകാരനായ ഇ.എൻ. ഓവർബറി തലശ്ശേരിയിൽ 1870-കളിൽ ജില്ലാ കോടതിയിലെ ജഡ്ജിയായി ജോലി നോക്കിയിരുന്നു. 1879-ൽ ഓവർബറി മലമുകളിൽ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതം കെട്ടുവാൻ ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അത് പൂർത്തിയാക്കുവാനാ‍യില്ല. പിന്നീട് ഈ സ്ഥലം "ഓവർബറിസ് ഫോളി" എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ഫോളി അറബിക്കടലിലേക്ക് മനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ച ഒരുക്കുന്നു. ഇന്ന് ഓവർബറിസ് ഫോളി പുനരുദ്ധരിച്ച് മോടിപിടിപ്പിച്ച് ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സങ്കേതമായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. തദ്ദേശവാസികൾ വൈകുന്നേരങ്ങളിലെ ഒരു വിശ്രമസങ്കേതമായി ഈ സ്ഥലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. അടുത്തകാലത്തായി കടലിനോടുചേർന്ന് ഒരു തുറസ്സായ കോഫി കടയും തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ===തലശ്ശേരി കടൽപ്പാലം=== തലശ്ശേരി മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കടൽപ്പാലം വലിയ കെടുപാടുകൾ കൂടാതെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കടൽപ്പാലാത്തോട് ചേർന്ന് തീരത്ത് കല്ലുപ്പാകിയതും അലങ്കാര വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമായ നടപ്പാത നൈറ്റ്‌ ലൈഫ് (അർദ്ധരാത്രി വരെ സജീവമായ തെരുവ്) അനുഭവം നൽകുന്നു. ===തലശ്ശേരി ബീച്ച്=== മത്സ്യ മാർക്കറ്റിനോട് ചേർന്ന് ചെറിയൊരു ബീച്ച് ഉണ്ട്. വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ കടൽപ്പാലവും ബീച്ചും മാർക്കറ്റും ചേർന്ന് നല്ലൊരു കാഴ്ചയാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ===ആരാധനാലയങ്ങൾ=== മുസ്ലിങ്ങളുടെയും ഹിന്ദുക്കളുടെയും കൃസ്ത്യാനികളുടെയും ചരിത്രപ്രധാനമായ നിരവധി ആരാധനാലയങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലമാണ് തലശ്ശേരി. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള കൃസ്ത്യൻ പള്ളികളും സെമിത്തേരികളും മുസ്ലിം പള്ളികളും നഗരത്തിൽ ഉണ്ട്. 200 വർഷം പഴക്കമുള്ള മുസ്ലിം ആരാധനാലയമായ ഓടത്തിൽ പള്ളി പ്രസിദ്ധമാണ്. ശ്രീനാരായണ ഗുരു പ്രതിഷ്ഠ ചെയ്ത തലശ്ശേരി ജഗദ്‌നാഥ ക്ഷേത്രവും ഇവിടുത്തെ ഉത്സവവും ആണ് മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം. തിരുവാങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ ശ്രീരാമ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ്. യൂറോപ്യൻ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കോളണിയൽ കാലത്തെ ചർച്ചുകളും കത്തീഡ്രലുകളും നഗരത്തിൽ കാണാം. നിരവധി ബ്രിട്ടീഷ് പ്രമുഖരെ ഉൾപ്പെടെ അടക്കം ചെയ്ത സെമിത്തേരി തലശ്ശേരി കടപ്പുറത്തുണ്ട്. ==അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍== ===ധർമ്മടം തുരുത്ത്=== [[File:ധർമടം തുരുത്ത്.jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി അറബിക്കടലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 2 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് ധർമ്മടം തുരുത്ത്. ===മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്=== [[File:Muzhappilangad Drive-in Beach 2.jpg|thumb|മുഴപ്പിലങ്ങാട് കടലത്തീരം]] കേരള തീരത്തുള്ള ഒരായൊരു ഡ്രൈവ്-ഇന്‍ ബീച്ച് (തീരത്ത് മണലില്‍ കൂടി വാഹനമോടിക്കാന്‍ സാധിക്കുന്ന) ആണ് മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ച്. 5 കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യം വരുന്ന കടൽത്തീരം ഉറച്ച മണൽതിട്ട ആയതിനാലാണ് വാഹനം ഓടിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ദേശീയ പാത 66 -ല്‍ കണ്ണൂർ ഭാഗത്ത് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്ററോളം സഞ്ചരിച്ചാല്‍ ഇവിടെക്കെത്താം. ==മ്യൂസിയം== ===തെയ്യം മ്യൂസിയും=== അണ്ടലൂർ കാവിനോട് ചേർന്ന് തെയ്യം മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. ഉത്തരമലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പകർന്നു നൽകുവാനായി 2018 ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെ സഹായത്തോടുകൂടി ആരംഭിച്ചു. അണ്ടലൂർക്കാവിൻറെ പെരുമയും തനിമയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ തെയ്യം അനുഷ്ഠാന-വ്യാഖ്യാന കേന്ദ്രം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പരമ്പരാഗത വാസ്തുശിൽപ്പ മാതൃകയിലാണ് ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം. വിവിധ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തീർഥാടകർക്കും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും ഇവിടെ ലഭ്യമാകും. പ്രധാനമായും തെയ്യങ്ങളുടെ വേഷഭൂഷാദികളും മുഖത്തെഴുത്ത് പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന മാതൃകകളും ആണ് ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ ഒരു ഫോട്ടോ ഗാലറിയും ഇവിടെ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ===ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ്=== ധർമ്മടത്തിനു അടുത്തായി 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇല്ലിക്കുന്നിലാണ് ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ദേശീയപാതയ്ക്ക് അരികിലാണ് ഈ ഭവനം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ബംഗ്ലാവിൽ പ്രശസ്ത ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ നിഘണ്ടുവിന്റെ കർത്താവുമായ ഹെർമ്മൻ ഗുണ്ടർട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ മ്യൂസിയം ആണ്. <!-- പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ ആരാധനാലയങ്ങള്‍ ഉത്സവങ്ങള്‍ വാഹനങ്ങള്‍ വാങ്ങുവാന്‍ ആശുപത്രികള്‍ അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ പോലീസ് മറ്റുള്ളവ ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ ഫോണ്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റ് മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ --> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q367354}} e8isw2uufuzfg0z9hrqes86m8xb35hc 0 627855 7226193 7220047 2026-06-25T23:48:39Z NguoiDungKhongDinhDanh 2568625 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-36216-97|~2026-36216-97]] ([[User talk:~2026-36216-97|talk]]) to last revision by [[User:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] 6774343 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="wp/grc/Portal.css" /> <div id="pylh_2019_kefalida"> <div id="pylh_2019_kordela"> <div id="pylh_2019_bloc-titlos"> <h2>Χαίρετε οἱ ἐν τῇ [[Wp/grc/Οὐικιπαιδεία|Οὐικιπαιδείᾳ]] ἐλθόντες,</h2> <p>τῇ ἐλευθέρᾳ ἐγκυκλίῳ παιδείᾳ ἑλληνιστί.</p> </div> <div style="text-align: center; font-size: 95%;">Πλείω τῶν {{Wp/grc/NUMBEROFARTICLES}} ἐγγραφῶν </div> </div> </div> <!-- Ἐξαίρετος Ἐγγραφή --> <div id="pylh_2019_periexomeno" style="flex-grow:2;"><div class="pylh-aristera"> <!-- Επιλεγμένο λήμμα της ημέρας --> <div class="pylh_2019_plaisio"> <h2>Ἐξαίρετος Ἐγγραφή</h2> {{Wp/grc/Ἐξαίρετος Ἐγγραφή}} </div> <!-- Θεματικὸς Κατάλογος --> <div class="pylh_2019_plaisio"> <h2>Θεματικὸς Κατάλογος</h2> {| style="width:100%; font-size:105%; text-align:left;" ![[File:Nuvola apps kcoloredit.svg|frameless|50x50px]] |[[:Category:Wp/grc/Πολιτισμός|Πολιτισμὸς καὶ Τέχναι]] |- ![[File:Nuvola apps kalzium.svg|frameless|50x50px]] |[[:Category:Wp/grc/Φυσικαὶ Ἐπιστῆμαι|Μαθηματικὴ καὶ Φυσικαὶ Ἐπιστῆμαι]] |- ![[File:Nuvola apps edu phi.svg|frameless|50x50px]] |[[:Category:Wp/grc/Κοινωνικαὶ Ἐπιστῆμαι|Φιλοσοφία καὶ Κοινωνικαὶ Ἐπιστῆμαι]] |- ![[File:Gnome-globe.svg|frameless|48x48px]] |[[:Category:Wp/grc/Γεωγραφία|Γεωγραφία]] |- |[[File:Nuvola apps bookcase.svg|frameless|50x50px]] |[[:Category:Wp/grc/Ἱστορία|Ἱστορία]] |- |[[File:Nuvola apps kuser.svg|frameless|50x50px]] |[[:Category:Wp/grc/Οὐικιπαιδεία|Οὐικιπαιδεία]] |} </div> </div> <!-- --> <div class="pylh-dexia" style="flex-grow:2;"> <!-- Οὐκιπαιδεία --> <div class="pylh_2019_plaisio infomain"> <h2>Οὐικιπαιδεία</h2> Ἡ Οὐικιπαιδεία (Wikipedia) ἔργον πολύγλωσσον, διαδυκτιακόν τε καὶ κοινωνικόν, ὃ γράφεται ὑφ᾿ οὑτινοσοῦν βουλομένου μὲν εἰδότος δέ. Στοχάζεται παροχῆς ἐλευθέρας, τοῦ ὄντος γνώσεως δυναμένης ἀφ' ὅτου ὁρᾶσθαι. Οἱ τῆς Οὐικιπαιδείας μεταγραφεῖς ἐθέλοντές εἰσι ἐργάζοντες καὶ ὁμολογοῦντες, ἄνευ ἡγεμόνος, μόχθῳ πρὸς ἓν κοινὸν ἔργον. <br><div style="text-align: center; font-size: 95%;">[[Wp/grc/Οὐικιπαιδεία:Ἀγορά|Ἀγορά]] &bull; [[Wp/grc/Οὐικιπαιδεία:Πολλάκις αἰτηθέντα|Συχναὶ ἐρωτήσεις]] &bull; [[Wp/grc/Οὐικιπαιδεία:Ἀμμοδόχος|Ἀμμοδόχος]] &bull; [[Special:NewPages|Νέαι δέλτοι]] &bull; [[Wp/grc/Οὐικιπαιδεία:Γέροντες|Γέροντες]] &bull; [[Wp/grc/Οὐικιπαιδεία:Παραβίασις Πνευματικῶν Δικαιωμάτων|Πνευματικὰ δικαιώματα]]</div> </div> <!-- Πῶς εἰσφέρειν; --> <div class="pylh_2019_plaisio infomain"> <h2>Πῶς εἰσφέρειν;</h2> Βοηθεῖτε τῇ Οὐικιπαιδείᾳ εἰσφέροντες τὴν ὑμετέραν συμβολὴν ὅπως ἂν ἡ ἐγκύκλιος παιδεία προκόπτῃ. * Ἐὰν ἐγγραφήν τινα εὑρίσκητε ἐνδεήν, προσέχοντες τὸν νοῦν, ταύτην ἀπεργάζεσθε. * Ἐὰν καλῶς εἰδῆτε πρᾶγμα τι, ἄρχεσθε καινῆς ἐγγραφῆς. * Τὸ μεταγλωττίζειν ἐγγραφήν τινα ἐξ ἄλλης γλώσσης ἐπιτρεπτόν ἐστι. <inputbox> type=create width=50 preload=Template:Wp/grc default=Wp/grc/ buttonlabel=νέας ἐγγραφῆς ἄρχεσθαι </inputbox><br><div style="text-align: center; font-size: 95%;">[[Wp/grc/Οὐικιπαιδεία:Βοήθεια|Βοήθεια]] &bull; [[Wp/grc/Οὐικιπαιδεία:Αἰτηθεῖσαι ἐγγραφαί|Αἰτηθεῖσαι ἐγγραφαί]] </div> </div> </div> </div> {{Wp/grc/Ἀδελφὰ_Ἐγχειρήματα}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ __HIDDENCAT__ {{INTERWIKI|Q5296}} [[Category:Wp/grc|!]] 9xth22wqyre23v5pg2eui8kqsi1gc0c 0 634439 7226116 7220983 2026-06-25T20:32:54Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7226116 wikitext text/x-wiki [[File:Busto de Gabriel Vicente Gahona "Picheta" en Mérida, Yucatán 01.jpg|thumb|Gabriel Vicente Gahona "Picheta".]] '''Gabriel Vicente Gahona''' ('''Picheta''') ([[Wp/yua/Jo', Yúukatan|Jo']], [[Wp/yua/Yucatán|''Yucatán'']], 20 ti' ''enero'' tu ja’abil 1828 - 1 ti' ''marzo'' tu ja'abil 1899). Juntúul máak aj boon, tu beetaj cha’ano’ob utia’al mejen paalal. Síij tu kaajil ''Mérida'', ''Yucatán'' tu ja’abil 1828. Letie’ ti’ kiim tu kajil tu’ux siijil, juntúul máak jach k’ajolta’abil, yéetel u pat k’áabal ''Picheta''. Gabriel Gahona Tuduri, u nojchil k’atun ti le ''mercante española'', letie’ ts’o’ok u beel yéetel juntúul x''yucateca'' u k’aaba’e’ Salomé Pasos Ceballos, letio’obe’ chen juntúul u paalilo’ob yanchajij, tu k’íinilo’ob le ''independencia'' ti’ ''Yucatán''. Letie’ juntúul máak jach k’ajolta’abil l yo’olal u meyajo’ob, le yáax ba’alo’ob tu beetaj tu lu’umil ''Yucatán'' je’ex bix poolbil meyajo’ob, tu ja’abilo’ob 1830, tu yoksubaj ichil ''política'', yo’olal u jach séeb k’ajolta’al u meyaj, bey yo’olal u taasik u yutsil ti’, tu k’íinilo’ob ka uch le ba’atelil tu k’áabataj [[Wp/yua/Guerra de Castas|''Guerra de Castas'']], uch tu lu’umil ''Yucatan'' beyxan [[Wp/yua/México|''México'']], ichil le ba’atelilo’ takpaj xan ''mendistas'' yéetel ''barbachanistas'', letio’ob ts’o’ok le ba’atelil ti’ ''Yucatán'' tak [[Wp/yua/Kaampech|''Campeche'']]. Tu ja’abil 1881 Vicente Gahona tu béetajubaj u jala’achil tu kajil ''Merida'', tu k’íinilo’ob u jala’achil xan Teodosio Canto. [[Wp/yua/Eduardo Urzaiz Rodríguez|Eduardo Urzaiz Rodríguez]] tu ts’áaj k’ajoltbil oxp’éel u ts’iibo’ob ''Picheta''. Utia’al u ''enciclopedia'' ''Yucatán'', Jaime Erosa Diaz tu yoksaj u láak tumben ts’íibo’ob tu ja’abil 1998, le ts’íibta’ab tumen Michael Antochiw Kolpa ts’a’aj k’ajoltbil u tia’al u lu’umil ''Yucatán''. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Yukatanilo'ob]] {{INTERWIKI|Q5477750}} gy661r3vgdpohgkp0w7cr2hlsf91qbp 0 1313477 7226370 7147630 2026-06-26T07:54:46Z Iampjanz 2677910 pag-update sang sensus 7226370 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator cotabato makilala.png|right|250px]] Ang '''Makilala''' una nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Cotabato|Cotabato]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 343.57 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang ika-duha nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 88,522. Ang zip code sini 9401. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Cotabato]] {{INTERWIKI|Q315244}} mb0h5kn0tix8yazc1kptk47yhiclgud 7226371 7226370 2026-06-26T07:55:00Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Makilala, Cotabato]] to [[Wp/hil/Makilala]] 7226370 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator cotabato makilala.png|right|250px]] Ang '''Makilala''' una nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Cotabato|Cotabato]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 343.57 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang ika-duha nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 88,522. Ang zip code sini 9401. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Cotabato]] {{INTERWIKI|Q315244}} mb0h5kn0tix8yazc1kptk47yhiclgud 0 1313500 7226426 7147635 2026-06-26T10:16:36Z Iampjanz 2677910 pag-update sang sensus 7226426 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator davao del sur malalag.png|right|250px]] Ang '''Malalag''' ika-duha nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Davao del Sur|Davao del Sur]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 186.12 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang ika-duha nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 40,280. Ang zip code sini 8010. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Davao del Sur]] {{INTERWIKI|Q314885}} d80wx1m28wk2it64sbiorxkcifj5pl7 7226427 7226426 2026-06-26T10:16:59Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malalag, Davao del Sur]] to [[Wp/hil/Malalag]] 7226426 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator davao del sur malalag.png|right|250px]] Ang '''Malalag''' ika-duha nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Davao del Sur|Davao del Sur]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 186.12 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang ika-duha nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 40,280. Ang zip code sini 8010. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Davao del Sur]] {{INTERWIKI|Q314885}} d80wx1m28wk2it64sbiorxkcifj5pl7 0 1314112 7226374 7147633 2026-06-26T07:56:45Z Iampjanz 2677910 pag-update sang sensus 7226374 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator lanao del sur malabang.png|right|250px]] Ang '''Malabang''' ika-tatlo nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Lanao del Sur|Lanao del Sur]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 198.1 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang ika-duha nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 58,377. Ang zip code sini 9300. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Lanao del Sur]] {{INTERWIKI|Q273970}} 018oi9k32di74ebbe1egf20lekj4wf3 7226375 7226374 2026-06-26T07:57:10Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malabang, Lanao del Sur]] to [[Wp/hil/Malabang]] 7226374 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator lanao del sur malabang.png|right|250px]] Ang '''Malabang''' ika-tatlo nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Lanao del Sur|Lanao del Sur]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 198.1 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang ika-duha nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 58,377. Ang zip code sini 9300. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Lanao del Sur]] {{INTERWIKI|Q273970}} 018oi9k32di74ebbe1egf20lekj4wf3 0 1321796 7226445 7147642 2026-06-26T10:24:57Z Iampjanz 2677910 pag-update sang sensus 7226445 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator pangasinan malasiqui.png|right|250px]] Ang '''Malasiqui''' una nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Pangasinan|Pangasinan]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 131.37 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang ika-tatlo nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 144,344. Ang zip code sini 2421. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Pangasinan]] {{INTERWIKI|Q41985}} lbfn8vh7r0eg4gnpoutbjx0zut7whte 7226446 7226445 2026-06-26T10:25:16Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malasiqui, Pangasinan]] to [[Wp/hil/Malasiqui]] 7226445 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator pangasinan malasiqui.png|right|250px]] Ang '''Malasiqui''' una nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Pangasinan|Pangasinan]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 131.37 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang ika-tatlo nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 144,344. Ang zip code sini 2421. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Pangasinan]] {{INTERWIKI|Q41985}} lbfn8vh7r0eg4gnpoutbjx0zut7whte 0 1322185 7226439 7147641 2026-06-26T10:22:11Z Iampjanz 2677910 pag-update sang sensus 7226439 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator sarangani malapatan.png|right|250px]] Ang '''Malapatan''' una nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Sarangani|Sarangani]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 609.28 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang bugtong nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 82,577. Ang zip code sini 9516. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Sarangani]] {{INTERWIKI|Q174457}} aha0up3u98bc1qhhfye1zlqxavyc7vi 7226440 7226439 2026-06-26T10:22:30Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malapatan, Sarangani]] to [[Wp/hil/Malapatan]] 7226439 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator sarangani malapatan.png|right|250px]] Ang '''Malapatan''' una nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Sarangani|Sarangani]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 609.28 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang bugtong nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 82,577. Ang zip code sini 9516. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Sarangani]] {{INTERWIKI|Q174457}} aha0up3u98bc1qhhfye1zlqxavyc7vi 0 1324074 7226429 7147637 2026-06-26T10:18:50Z Iampjanz 2677910 pag-update sang sensus 7226429 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator zamboanga sibugay malangas.png|right|250px]] Ang '''Malangas''' ika-anum nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Zamboanga Sibugay|Zamboanga Sibugay]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 235.53 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang una nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 33,194. Ang zip code sini 7038. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Zamboanga Sibugay]] {{INTERWIKI|Q131906}} kals0accgv3cxtiq03q0fs5obpfvobc 7226430 7226429 2026-06-26T10:19:13Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malangas, Zamboanga Sibugay]] to [[Wp/hil/Malangas]] 7226429 wikitext text/x-wiki [[File:Ph locator zamboanga sibugay malangas.png|right|250px]] Ang '''Malangas''' ika-anum nga klase sang munisipalidad nga makita sa probinsya sang [[Wp/hil/Zamboanga Sibugay|Zamboanga Sibugay]], [[Wp/hil/Pilipinas|Pilipinas]]. May 235.53 kilometro kwadrado ini nga kalaparon kag ini kabahin sang una nga distrito kongresyonal. Base sa 2024 census, ini may populasyon nga 33,194. Ang zip code sini 7038. [[Category:Wp/hil]] [[Category:Wp/hil/Municipalidad sang Zamboanga Sibugay]] {{INTERWIKI|Q131906}} kals0accgv3cxtiq03q0fs5obpfvobc 0 1920387 7225887 6908778 2026-06-25T15:39:30Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/sty/Цемкетора]] to [[Wp/sty/Цимкетора]] 7225887 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/sty/Цимкетора]] 6e5bida018sfbcud9aok8gnkz8hkmvy 0 1944590 7225884 6908776 2026-06-25T15:39:10Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/sty/Цемкетора]] to [[Wp/sty/Цимкетора]] 7225884 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/sty/Цимкетора]] 6e5bida018sfbcud9aok8gnkz8hkmvy 0 2642259 7226077 5645572 2026-06-25T19:05:00Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226077 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Milano'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="120px" | [[File:CoA Città di Milano.svg|120px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Milano skyline.jpg|300px]] |} '''Firenze''' (''Florencia'') jump'éel noj kaajal ti' ''Italia'', yaan tu lu'umil T''oscana''. Jach k'ajóolta'an tumen leti' u yáax k'áat chi'ibal le ''Renacimiento''. U ''centro históric''o ts'o'ok u yéeytal bey ''Patrimonio Mundial'' tumen ''UNESCO'', tumen yaan te' ya'ab ''monumentos, iglesias, palacios'' yéetel máaxo'ob ts'íibta'an ''obras'' ti' ''arte'' tu beetajo'ob u páajtalil ''Europa''. Ti' le ''monumentos más'' k'ajóolta'ano'ob yaan le ''Catedral Santa Maria del Fiore'' yéetel le ''Ponte Vecchio''. '''Roma''' u k'aaba' junp'éel lu'umil ich kabaj [[Wp/yua/Italia|Italia]] yéetel u noj kabaj. Xook yéetel 3,255,944 utia'al wíiniko'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Kaajo'ob]] {{INTERWIKI|Q2044}} 4xw2habs3gd0d238rrjan2vhy4eggfb 7226085 7226077 2026-06-25T19:10:19Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7226085 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Milano'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="120px" | [[File:CoA Città di Milano.svg|120px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Milano skyline.jpg|300px]] |} [[File:Fireworks over Ponte Vecchio.JPG|thumb|304x304px|Ponte Vecchio]] '''Firenze''' (''Florencia'') jump'éel noj kaajal ti' ''Italia'', yaan tu lu'umil T''oscana''. Jach k'ajóolta'an tumen leti' u yáax k'áat chi'ibal le ''Renacimiento''. U ''centro históric''o ts'o'ok u yéeytal bey ''Patrimonio Mundial'' tumen ''UNESCO'', tumen yaan te' ya'ab ''monumentos, iglesias, palacios'' yéetel máaxo'ob ts'íibta'an ''obras'' ti' ''arte'' tu beetajo'ob u páajtalil ''Europa''. Ti' le ''monumentos más'' k'ajóolta'ano'ob yaan le ''Catedral Santa Maria del Fiore'' yéetel le ''Ponte Vecchio''. '''Roma''' u k'aaba' junp'éel lu'umil ich kabaj [[Wp/yua/Italia|Italia]] yéetel u noj kabaj. Xook yéetel 3,255,944 utia'al wíiniko'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Kaajo'ob]] {{INTERWIKI|Q2044}} 7h74gpxv39ya9xzpoxsj54p1cferlew 7226125 7226085 2026-06-25T21:00:33Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Firenze]] to [[Wp/yua/Florencia]] 7226085 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Milano'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="120px" | [[File:CoA Città di Milano.svg|120px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Milano skyline.jpg|300px]] |} [[File:Fireworks over Ponte Vecchio.JPG|thumb|304x304px|Ponte Vecchio]] '''Firenze''' (''Florencia'') jump'éel noj kaajal ti' ''Italia'', yaan tu lu'umil T''oscana''. Jach k'ajóolta'an tumen leti' u yáax k'áat chi'ibal le ''Renacimiento''. U ''centro históric''o ts'o'ok u yéeytal bey ''Patrimonio Mundial'' tumen ''UNESCO'', tumen yaan te' ya'ab ''monumentos, iglesias, palacios'' yéetel máaxo'ob ts'íibta'an ''obras'' ti' ''arte'' tu beetajo'ob u páajtalil ''Europa''. Ti' le ''monumentos más'' k'ajóolta'ano'ob yaan le ''Catedral Santa Maria del Fiore'' yéetel le ''Ponte Vecchio''. '''Roma''' u k'aaba' junp'éel lu'umil ich kabaj [[Wp/yua/Italia|Italia]] yéetel u noj kabaj. Xook yéetel 3,255,944 utia'al wíiniko'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Kaajo'ob]] {{INTERWIKI|Q2044}} 7h74gpxv39ya9xzpoxsj54p1cferlew 7226127 7226125 2026-06-25T21:05:03Z 26agcp 2575807 elimino contenido sin relación con Florencia 7226127 wikitext text/x-wiki [[File:Fireworks over Ponte Vecchio.JPG|thumb|304x304px|Ponte Vecchio]] '''Florencia''' (''italiano'' t'aane': ''Firenze'') jump'éel noj kaajal ti' ''[[Wp/yua/Italia|Italia]]'', yaan tu lu'umil ''[[Wp/yua/Toscana|Toscana]]''. Jach k'ajóolta'an tumen leti' u yáax k'áat chi'ibal le ''Renacimiento''. U ''centro histórico'' ts'o'ok u yéeytal bey ''Patrimonio Mundial'' tumen ''UNESCO'', tumen yaan te' ya'ab ''monumentos, iglesias, palacios'' yéetel máaxo'ob ts'íibta'an ''obras'' ti' ''arte'' tu beetajo'ob u páajtalil ''[[Wp/yua/Europa|Europa]]''. Ti' le ''monumentos más'' k'ajóolta'ano'ob yaan le ''Catedral Santa Maria del Fiore'' yéetel le ''Ponte Vecchio''. == Tu'ux ch'a'abij == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Kaajo'ob]] {{INTERWIKI|Q2044}} iya5r362utggb37d8nsevpjm7pfqobv 0 2875744 7225882 6908773 2026-06-25T15:38:50Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/sty/Цемкетора]] to [[Wp/sty/Цимкетора]] 7225882 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/sty/Цимкетора]] 6e5bida018sfbcud9aok8gnkz8hkmvy 0 2919863 7225885 6908777 2026-06-25T15:39:20Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/sty/Цемкетора]] to [[Wp/sty/Цимкетора]] 7225885 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/sty/Цимкетора]] 6e5bida018sfbcud9aok8gnkz8hkmvy 3 2930392 7225895 6209090 2026-06-25T15:40:40Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:Navorski]] to [[User talk:Logograph.95]] 7225895 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Logograph.95]] docn277aey9kfdzdsakgdqxjm17grcz 4 2969803 7226177 7221679 2026-06-25T23:16:31Z ~2026-36425-52 2690013 /* Wt/grc */ 7226177 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|[[I:RFD]]|archivelink=Incubator:Requests for deletions/Archive}} __NEWSECTIONLINK__ This page is for nominating '''test wikis''' for deletion, or for nominating '''pages related to the maintenance of the Incubator''' for deletion. Requests for '''un'''deletion can also be made here. To request the deletion of '''individual pages in a specific test wiki''', please use the relevant talk pages where the editors of the test wiki are most active (such as the talk page of the test wiki's Main Page). Pages that should be speedily deleted should be tagged with {{tl|delete}} '''with a proper reason'''. It is typically not necessary to request that pages in a test wiki be deleted after the project has been given its own subdomain (e.g., <code>aa.wikipedia.org</code>), since such deletions are part of the normal workflow when creating new wikis. Eventually all pages in the test wiki will be deleted, leaving behind only the [[Incubator:Policy/Test wiki info page|info page]]. For the deletion policy, see [[Incubator:Deletion policy]]. {{Autoarchive resolved section | age = 1 | archive = 'Incubator:Requests for deletions/Archive/((year)) | show = yes }} == [[Wt/grc]] == As suggested by the [[m:Requests for new languages/Wiktionary Ancient Greek|rejected request]], and even agreed by a "keeper" of [[#Wp/grc]] above, there's blatantly no reason for having a Wiktionary in Historical language such as in Ancient Greek. For writting definitions of Ancient Greek words, the existing Wiktionaries e.g. [[wikt:el:|Greek Wiktionary]] are already hard on doing so. I would hence prefer to merge these contents into el.wiktionary. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 08:25, 12 July 2025 (UTC) :Just to be clear, I did not say that "there's blatantly no reason for having a Wiktionary in an historical language such as Ancient Greek". I don't agree on that point! What I've actually said is that I don't see reasons to preserve this draft of a Wiktionary, because the lemmas are too few and, above all, almost exclusively (80%?) written in Modern Greek. Probably, it is a draft by someone who wanted to translate them in Classical Greek but never had the time to do so. Since this Wiktionary is also inactive, and since there is no probability at all that this person will ever continue what he barely started, I don't find particular reasons to keep this very rough draft of a project alive. If someone wanted to restart an Ancient Greek Wiktionary, he could start it anew: having this draft or not would make very little difference! :On the other hand, having a real Ancient Greek Wiktionary would be useful: who could say that monolingual dictionaries are of no use for students of foreign languages? Nobody could say that! Therefore, a functional Ancient Greek Wiktionary would be very useful for the ca. 1 million students of Ancient Greek around the globe. Unfortunately, no scholar is currently willing to write such a monolingual dictionary for free. [[User:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[User talk:Anaxicrates|talk]]) 13:16, 18 July 2025 (UTC) {{Oppose}}. It's a good historical record. Others may be interested in it later.[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:06, 25 August 2025 (UTC) :@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] A good historical record? At least one former active user [[m:Special:Contributions/Leonardo José Raimundo|Leonardo José Raimundo]] is nowadays [[m:Requests for comment/Global ban for Leonardo José Raimundo|global banned]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 01:17, 25 August 2025 (UTC) ::For me it's not an argument. The project may be cleaned if necessary, but not deleted. [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:57, 25 August 2025 (UTC) *'''Delete''', {{ping|Andrijko Z.}} Are you really sure that you can speak such a historical language instead of a living language? From your record of contributions, I really really and really can't see anything as "good", all of your historical records are only promoting your bad properties instead of "good"s. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:23, 31 March 2026 (UTC) *:Please stick back to constructive arguments. @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]] please pay attention to the tone of this user. Thank you! [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 23:10, 31 March 2026 (UTC) *::@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] You don't really need to ping MF-W or other administrators, since the user who made bad tone is just you, not me. [[Special:Contributions/&#126;2026-20750-41|&#126;2026-20750-41]] ([[User talk:&#126;2026-20750-41|talk]]) 14:10, 4 April 2026 (UTC) *'''Delete, per above''' If someone only wants a bedroom to place their own so-called "record"s, it's better to do so on their own home bedroom, not here. This is the Incubator site to test new projects, it's not a recording website, nor as an online bedroom. --[[Special:Contributions/&#126;2026-36425-52|&#126;2026-36425-52]] ([[User talk:&#126;2026-36425-52|talk]]) 23:16, 25 June 2026 (UTC) == [[Wp/atv]] == See [[Incubator:Administrators%27_noticeboard#Wp/atv_existence]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 21:19, 14 November 2025 (UTC) == Multiple projects == ;[[Wy/wal]], [[Wy/zu]], [[Wy/mg]], [[Wy/aa]], [[Wy/zyj]], [[Wy/udm]], [[Wy/wym]], [[Wy/jbo]] These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:25, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wq/so]], [[Wq/blk]], [[Wq/dtp]], [[Wq/aa]], [[Wq/zgh]], [[Wq/tcy]], [[Wq/se]], [[Wq/ary]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:30, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wb/ab]], [[Wb/ain]], [[Wb/bhi]], [[Wb/bug]], [[Wb/mos]], [[Wb/rw]], [[Wb/sn]], [[Wb/tum]], [[Wb/ddo]], [[Wb/lki]], [[Wb/wal]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:35, 8 January 2026 (UTC) ; [[wn/ace]], [[wn/ain]], [[wn/am]], [[wn/gl]], [[wn/ady]], [[wn/ceb]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:40, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wp/mki]], [[Wp/beu]], [[Wp/com]], [[Wp/lrl]], [[Wp/mhp]], [[Wp/bgx]], [[Wp/enx]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:46, 8 January 2026 (UTC) :For what?... [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 18:38, 11 February 2026 (UTC) ::For being inactive, not having any content (or very few) and just taking up space. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 23:16, 11 February 2026 (UTC) :::"Placeholder" projects have always existed on Incubator and are not a problem by themselves. Info pages with "tocreate" status (like Wp/com) also should not be deleted. If a Main Page properly written in the languages invites people to contribute, there is no problem. If there are additional problems, like the sole Main Page is not actually written in the language itself, or the language is dead/invalid, please elaborate. For example, I did just deleted Wb/tum because its Main Page was very broken with a lot of missing templates. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 00:11, 12 February 2026 (UTC) ::::There is really no problem aside from that it has no content, so if you say that they are just placeholder than they should be fine. Thanks for telling me. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:35, 12 February 2026 (UTC) ::::But also, these projects have never been active since creation. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:36, 12 February 2026 (UTC) *'''Delete''' Placeholder-only "projects" are nonsense of nonsense, gibberish of gibberish, trolls of trolls, and especially, damn of damn. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:24, 31 March 2026 (UTC) :Also Wb/ary Wy/acm Wt/acm [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 08:45, 8 April 2026 (UTC) == [[Wp/ase]] == Pains me to say this but this project is unlikely to ever go anywhere. It has had no activity since 2020 besides spam. Most Deaf folks in the US, for cultural reasons, use English, and the SignWriting community is not very large. [[Special:Contributions/&#126;2026-10410-48|&#126;2026-10410-48]] ([[User talk:&#126;2026-10410-48|talk]]) 22:57, 16 February 2026 (UTC) :And is it just me or are there not even really characters to represent sign language? They don't show up for me at least. [[Special:Contributions/&#126;2026-12914-86|&#126;2026-12914-86]] ([[User talk:&#126;2026-12914-86|talk]]) 15:42, 27 February 2026 (UTC) ::There is a gadget you need to activate. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:31, 2 March 2026 (UTC) ::I do not support the request for deletion. This content is readable to fluent ASL users with knowledge of signwriting (speaking as one myself). the characters do represent signed langauge [[User:Kachow03|Kachow03]] ([[User talk:Kachow03|talk]]) 07:32, 17 June 2026 (UTC) :@[[User:Yair rand|Yair rand]]: What's the technical status of this project? I thought it was just waiting for MediaWiki to [[phab:T11436|properly support vertical text]] or for VisualEditor to have better support for SignWriting? Have you had any contact with [[User:ValSutton|ValSutton]] lately about this project? [[User:Mxn|Minh <span style="font-variant: small-caps;">Nguyễn</span>]]&nbsp;^{[[User talk:Mxn|<span style="display: inline-block;">&#x1f4ac;</span>]]} 21:13, 19 March 2026 (UTC) :This project has faltered in the past due to a lack of technical investment, but actually I think its potential has gone way up since 2020. If AI works for speech recognition in audio, it's likely to work decently for sign recognition in video as well; this would be an easy way to bypass SignWriting's traditional problem of having to learn a whole new writing system. [[User:Pharos|Pharos]] ([[User talk:Pharos|talk]]) 19:54, 23 March 2026 (UTC) == Wikinews test projects == As of March 30, 2026, [[meta:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Wikinews has been shut down]]. Therefore, none of the Wikinews test projects on the Incubator will ever go anywhere. They should therefore either be deleted or the content should be archived elsewhere. [[User:DraconicDark|DraconicDark]] ([[User talk:DraconicDark|talk]]) 17:17, 31 March 2026 (UTC) :Please note that existing Wikinews tests are now [technically] in read only mode (or restricted to administrators), and creating new tests is also restricted. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 20:13, 1 April 2026 (UTC) :I'd suggest to announce this question via top of these test projects' portal pages e.g. [[Wn/cdo]] via that tag. [[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:51, 4 April 2026 (UTC) ::Done, there’ll now be a notice on every Wikinews tests info page. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 09:37, 4 April 2026 (UTC) I am told that the Board considers making a decision about this and is in consultation about possible place to put this content, so let's wait for that. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 13:20, 7 April 2026 (UTC) :And, for the record, what to do with [[m:Requests_for_new_languages#Wikinews|RFL requests for Wikinewses]] (which many of them are marked eligible)? [[Special:Contributions/&#126;2026-22152-29|&#126;2026-22152-29]] ([[User talk:&#126;2026-22152-29|talk]]) 01:22, 10 April 2026 (UTC) ::If no users oppose, then I'd love to merge the above "Wn/kk, Wn/sah/ Wn/tt" section and another section below as L3 sections under this thread since we are discussing all Wikinews test projects here. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 01:46, 18 April 2026 (UTC) :Manually pinging @[[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] for [[Wn/vi]] due to talk page semi-protected. --[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 00:32, 19 April 2026 (UTC) ::I have no further comments on [[Wn/vi]]. This project just needs to archive and read-only like other cases. [[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] ([[User talk:Nvdtn19|{{int:talkpagelinktext}}]]) 05:39, 19 April 2026 (UTC) As one of the main contributors and maintainers of [[Wn/cdo]], I was caught completely off guard and deeply shocked by this news. Reading [[#Wn/ms|the statement below from the Wn/ms community]] truly resonated with me. Over the years, volunteer reporters for Wn/cdo have actively gathered and edited news, gone on field assignments, and connected with locals to take photos and write articles—covering everything from major international events to grassroots local news in [[:w:en:Fuzhou|Hokchew]], [[:w:en:Matsu_Islands|Matsu]] and Malaysia [[:w:en:Fuzhou people|Hokchew community]]. Wikireporters even volunteered for field assignments in other cities, such as Shanghai, to cover local exhibitions. We were dedicated to ensuring that the Wikinews in our mother tongue was not merely a translation of dominant, high-resource languages, but instead possessed its own unique character. Wn/cdo is a project that has grown alongside the personal capabilities of its editors and maintainers. It is profoundly regrettable to hear this news today. The editors of Wn/cdo are currently discussing where to go from here. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:28, 19 April 2026 (UTC) :Hello Davidzdh, :I'm Victoria, the WMF Board of Trustees member responsible for the Wikinews -related discussions. I'm truly sorry that this news has come so unexpectedly. The wider Wikimedia Movement was discussing the possible future of the Wikinews projects for a while, and the consensus was that the existing projects did not leave up to the expectations while using the limited resources. But I understand that the bulk of discussions was happening in other places (mostly on Meta) and many people were not aware of them. :It’s clear from your message how much care, effort, and personal commitment has gone into building and sustaining Wn/cdo over the years. The work of your community is deeply meaningful. It’s especially difficult when something that has grown so organically and with such dedication faces an uncertain future. I can assure you that all you've done wouldn't be lost as it will be accessible in the read mode and can be copied. :I regret that this situation has come as a shock, and that it has affected contributors who have invested so much into the project.I understand that you and your fellow editors are now considering next steps. I sincerely hope that, whatever direction you choose, the strength and cohesion of your community will carry forward. [[User:Victoria|Victoria]] ([[User talk:Victoria|talk]]) 09:53, 21 April 2026 (UTC) :: Hi [[User:Davidzdh|Davidzdh]], what is the most recent work on [[Wn/cdo/Wikinews:Main Page|wn:cdo]]? Just making sure nothing is lost. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::Interesting, all the newsletters shown on their mainpage were created 8 years ago, so where are their recent news? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 06:26, 22 April 2026 (UTC) :::Hi @[[User:Sj|Sj]], all works from [[Wn/cdo]] are [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Wn/cdo/ here], in addition, their category pages, templates, and modules cannot be seen on the above summary page; they can be found at: :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo%2F&namespace=1 <code>Talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Category:Wn/cdo/ <code>Category:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=template%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>template:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=module%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>module:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo&namespace=829 <code>module_talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::I have provided a detailed summary of the page distribution and the community’s migration plan below [[#Wn/cdo]]. Thank you for your attention! [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:41, 25 April 2026 (UTC) :::To provide some additional context regarding the main page, which might confuse those unfamiliar with the project: :::Mindong has long had two mainstream writing systems: one using Chinese characters and the other using [[:en:Bàng-uâ-cê|Latin alphabets]]. For nearly thirty years in the online Mindong community, the debate over which script to use has been a controversial topic that has, to some extent, torn the community apart. Under the Mindong Wikipedia's village pump, Help namespace, and Wikipedia namespace, you will find extensive records of fierce arguments between both sides, as well as essays written by their respective supporters defending their stances. This controversy is not limited to Wikimedia projects; you can find even more of it in other Min language web forums and online chat rooms. :::Therefore, in order to resolve this dispute and unite the community—at least within Wikimedia projects—we want the project's official pages to feature both Chinese characters and Romanization side-by-side (合璧, hăk-bék), with one script on the left half and the other on the right. Moreover, the content on both sides is essentially identical; if read aloud, they produce exactly the same sound, only the written text differs. This imposes high demands on the content—they cannot be written independently of one another, but must be coordinated to ensure both sides say the exact same thing. :::Additionally, our view of the main page is that it serves as a showcase of the project volunteers' reporting and editing standards. Because of this, it is not simply the latest news that gets posted on the main page. Instead, we feature reports where volunteers actually did fieldwork, visited the sites, and took news photos to write lengthy, detailed articles. Furthermore, all articles featured on the main page are audio news reports, meaning an audio file read aloud by a human voice without any mispronunciations or verbal errors is attached alongside the transcript. Some even go a step further and are presented as full video news report programs that we have produced. :::Naturally, requiring both high-quality reporting and strict consistency between the Chinese character and Latin alphabet versions makes maintaining updates on the main page objectively difficult. Our intent for the main page is to give people an understanding of the editorial style and quality standards of this incubator project as much as possible, so we do not aggressively push for rapid updates there. However, this does not mean there are no newer news articles within the project. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:29, 25 April 2026 (UTC) ::Hello Victoria, ::Thank you for your clarification. I appreciate the assurance that, the content "wouldn't be lost." I believe this is extremely important because it directly affects the volunteers' trust in Wikimedia. Many newsletters from Mindong Wikinews have been cited and linked on social media via their URLs. Regardless of the final outcome, keeping these URLs accessible means that the past efforts of the Mindong language community will have a chance to be remembered. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:41, 25 April 2026 (UTC) :[[Wn/tr/Ekrem İmamoğlu 13. cumhurbaşkanı seçildi]] is a spam page [[Special:Contributions/&#126;2026-25348-62|&#126;2026-25348-62]] ([[User talk:&#126;2026-25348-62|talk]]) 17:10, 25 April 2026 (UTC) ::+1, that should really fit the speedy deletion criteria. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:59, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], [[Wn/tt]] === These projects are already on Russian Wikinews [[Special:Contributions/151.135.197.56|151.135.197.56]] 13:47, 4 January 2025 (UTC) :Tend to '''support deletion''' of Wn/kk per the [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh|rejected RFL]], which as only having little substubs before RFL rejection, there are merely no benefit for having a separate kk.wikinews. Eventually, it currently has '''[[Special:PrefixIndex/Wn/kk/|no pages]]'''. (Someone would say that there's [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh 2|second open RFL]], but its creator Bauka0625 didn't create anything except their own user page here) :The later two were discussed [[Incubator:Requests_for_deletions/Archive/3#Wikinews_projects_in_languages_of_the_Russian_Federation|in 2019]] which result no consensus, of which Tatar Wikinews has its [[m:Requests for new languages/Wikinews Tatar|RFL verified as eligible]], I'm not sure whether there's really benefit for second trial of RFD em. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 00:35, 5 January 2025 (UTC) : {{Support}} I support the deletion of the projects as per the request. Besides that, these projects have never been active in the incubator since their creation.--[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[User talk:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|talk]]) 08:15, 5 January 2025 (UTC) ::@[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] The last Tatar one may be a sensitive question as, again, its RFL is verified as eligible, I contacted a user who voted keep in that 2019 DR, that has several contributions to [[Wq/tt]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 10:24, 8 January 2025 (UTC) : "Delete" (in scare quotes because no use of the MediaWiki deletion functionality is involved here - the page will really be replaced with a pointer) [[wn/kk]] as empty. Delete [[wn/sah]], which only contains a main page and no other content. Inclined to delete [[wn/tt]], which only contains a Main Page and one news article from 2020, as well, but not as strongly convinced. In any case these can be recreated if there's a movement to develop the project outside of Russian Wikinews. : Once these are deleted, we need to decide what to do with the domain names https://kk.wikinews.org, https://sah.wikinews.org, https://tt.wikinews.org. :: Inclined to redirect https://tt.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B3%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D1%82, https://sah.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9, but redirect https://kk.wikinews.org to https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8:%D0%9C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C (the project page explaining Russian Wikinews' multilingual initiative) since there isn't even a Kazakh Main Page. Although even the first two are very dead. And for all three domains redirect https://tt.wikinews.org/wiki/foo -> https://ru.wikinews.org/wiki/Foo. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 20:03, 12 January 2025 (UTC) ::@[[User:Pppery|Pppery]] I think for 3rd one, once we indeed gain consensus to delete, we might need to discuss with langcom members on whether its RFL's eligible status should be revoked. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 03:42, 13 January 2025 (UTC) ::: The project should remain in-theory eligible. I'm effectively saying to do a [[w:WP:Soft deletion|soft delete]] - delete the nearly-empty test currently there without prejudice against a new movement for starting a test if one forms. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 03:43, 13 January 2025 (UTC) ::::@[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]]: As you're most likely supporting to keep such "tocreate portal pages", do you have time on Pppery's suggestions above? [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 04:57, 12 July 2025 (UTC) ::::Anyway, it looks like the member who marked Tatar Wikinews request eligible [[m:User_talk:Jon_Harald_Søby#Consider_cancelling_eligibility_of_Wikinews_Tatar?|doesn't agree]] to re-consider it should be revoked or not. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 05:01, 12 July 2025 (UTC) :::::If they are already present on Wn/ru, then at least, they should link to their respective pages on ru.wikinews. --[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]] ([[User talk:Ooswesthoesbes|talk]]) 06:17, 12 July 2025 (UTC) ::::::Looks like the nominator already did so. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 07:53, 12 July 2025 (UTC) *'''Delete''' Per [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|board decision]], they are already failed, and should go to 3rd platform for further contributing. --[[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:46, 4 April 2026 (UTC) *:{{Oppose}} Soft-closure and archive. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:32, 9 May 2026 (UTC) *::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] The entire projects were created on other wikis, why archive here? Make discussion branches? That's really hassle for citing. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:54, 12 May 2026 (UTC) *:::Why not keep with soft redirections? But, yes, I'm not really opposite it, however should let the local community speak up maybe other russian contributors as well. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:50, 12 May 2026 (UTC) :{{Oppose}} all of the above. You should first ask one of the ru-Wikinews users (as me) to move these 4 pages. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:49, 19 April 2026 (UTC) I have moved all useful Tatar and Kazakh content along with Yakut mainpage, and I'm asking the Incubator administrators to help me complete the migration: # Delete all content of [[Wn/tt]] and [[Wn/kk]] # Move all of the templates with redirects (~30) in [[Wn/sah]] <u>with prefixes, under their current names</u> to Russian Wikinews. I can't do it myself, because importing to Wikinews from Incubator is not allowed, local sysops cannot import pages from Incubator. In the edit description, would be good to specify the contributors who created the template and the CC-BY-SA license (because Russian Wikinews use CC-BY-2.5). # Place stubs from [[User:Таёжный лес/news]] on [[Wn/evn]] (another one language version hosted in ruWN), [[Wn/kk]], [[Wn/tt]], [[Wn/sah]] respectively. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 11:30, 19 April 2026 (UTC) :@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ruwikinews, as well as other Wikinews with official subdomains, are being discussed on [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|future migration targets]], so I don't know why 3rd is still needed. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 02:30, 20 April 2026 (UTC) ::Right, along with other Wikinews, including projects in Incubator. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 03:44, 20 April 2026 (UTC) :::Just note: Wn/evn is now deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-36425-52|&#126;2026-36425-52]] ([[User talk:&#126;2026-36425-52|talk]]) 04:50, 23 June 2026 (UTC) === Empty Wikinews test projects === These Wikinews test projects contain no pages or only main pages: [[Wn/ady]], [[Wn/ain]], [[Wn/arz]], [[Wn/bew]], [[Wn/bgn]], [[Wn/brh]], [[Wn/ccp]], [[Wn/ceb]], [[Wn/cnh]], [[Wn/ctg]], [[Wn/cy]], [[Wn/ddo]], [[Wn/dlg]], [[Wn/dtp]], [[Wn/dv]], [[Wn/dz]], [[Wn/ee]], [[Wn/ff]], [[Wn/fur]], [[Wn/ga]], [[Wn/gag]], [[Wn/gd]], [[Wn/gl]], [[Wn/gu]], [[Wn/hif]], [[Wn/hnd]], [[Wn/ie]], [[Wn/jax]], [[Wn/jbo]], [[Wn/jje]], [[Wn/kbd]], [[Wn/kip]], [[Wn/kjh]], [[Wn/kk]], [[Wn/kl]], [[Wn/km]], [[Wn/kn]], [[Wn/ks]], [[Wn/ku]], [[Wn/ky]], [[Wn/lg]], [[Wn/lo]], [[Wn/min]], [[Wn/mn]], [[Wn/mnw]], [[Wn/mr]], [[Wn/mrh]], [[Wn/my]], [[Wn/nrm]], [[Wn/nv]], [[Wn/oc]], [[Wn/om]], [[Wn/os]], [[Wn/pcm]], [[Wn/phr]], [[Wn/rw]], [[Wn/sah]], [[Wn/sco]], [[Wn/so]], [[Wn/tly]], [[Wn/trv]], [[Wn/ts]], [[Wn/tt]], [[Wn/tum]], [[Wn/tw]], [[Wn/vec]], [[Wn/wal]], [[Wn/yi]], [[Wn/zu]] [[Special:Contributions/&#126;2026-21280-06|&#126;2026-21280-06]] ([[User talk:&#126;2026-21280-06|talk]]) 09:25, 7 April 2026 (UTC) :False about Wn/tt. I don't see any problem with a test project having at least one page written in a language, even if it's just a mainpage. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 04:21, 8 April 2026 (UTC) ::@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] This is already being discussed on the section above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:06, 18 April 2026 (UTC) :Probably [[Wn/als]], [[Wn/ang]], [[Wn/ba]] and [[Wn/bar]] can also be ditto opinions. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:10, 18 April 2026 (UTC) ::als, ba, and bar document where the corresponding projects are, and ang puts up a deletion notice. I don't see why we should delete them. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:49, 29 April 2026 (UTC) :::@[[User:魔琴|魔琴]] Where are benefits to keep such semi-redirect to closed projects? Those "projects" are having no pages useful, deletion of them should potentially be feel free and without prejudice, as like how we are plugging power sockets. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 15:02, 7 May 2026 (UTC) ::::Redirects are cheap. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 15:05, 7 May 2026 (UTC) :::::@[[User:魔琴|魔琴]] That will only result unnecessary discussion branches which can really stuck citation purposes, that said, [[w:Don't be a jerk|no need to leave such redirects to jerk pages]]/ [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:55, 12 May 2026 (UTC) ::Just soft close those pages, its not hard. It's nothing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:52, 12 May 2026 (UTC) * {{oppose}} all requests above. Cause this doesn’t even matter if the consensus reach to keep or delete, as the board already decided to close the project. If the board ask us delete all tests, we'll delete them.🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 01:57, 19 April 2026 (UTC) *:bew and ks are already deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 22:58, 22 April 2026 (UTC) :Suggest to '''delete''' those with entirely no subpages, e.g. [[Wn/my]], these can be feel free to go without prejudice. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 04:00, 19 April 2026 (UTC) :{{Oppose}} [[Wn/nrm]] because of special code. {{Oppose}} [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], and [[Wn/tt]] because we may need to mention [[:n:ru:Викиновости:Multilingualism|Russosphere Multilingual Wikinews project]] on their portals. --[[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:52, 29 April 2026 (UTC) ::@[[User:魔琴|魔琴]] Russian Wikinews is currently discussing the target of migration, see details [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|here]]. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 17:09, 1 May 2026 (UTC) * {{oppose}} First, we clearly need redirects etc.; e.g. if the Incubator cannot have interested contributors taking a look, then there's no way forward for the whole site, might consider a soft closure as well(no lol). Second, this actually brings no real benefit. Third, a soft closure decision points to soft closure, also the history of Wikimedia movement sites is not a have or not have. Wikinews(pages) have already been soft-closed now, and anyway that is a done deal. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 14:23, 8 May 2026 (UTC) === [[Wn/ms]] === I need clarification regarding the closure of Malay Wikinews. Will administrators on Wikimedia Incubator mass-delete all the pages associated with Malay Wikinews, given that there are currently a total of 1162 pages (including categories, templates, talk pages, and redirects) based on [https://meta.toolforge.org/catanalysis/index.php?cat=0&title=Wn/ms&wiki=incubatorwiki the statistics on this page]? Or will the community be given the option to move/archive these pages elsewhere (such as Miraheze, or maybe one of the Malay Wikimedia projects with new namespace, or perhaps separate toolforge project)? [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:08, 19 April 2026 (UTC) :I will tag active Malay Wikinews contributors such as @[[User:Stress 043|Stress 043]], @[[User:26 Ramadan|26 Ramadan]], @[[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], @[[User:Izington|Izington]], @[[User:Rulwarih|Rulwarih]], @[[User:Jeluang Terluang|Jeluang Terluang]], @[[User:SNN95|SNN95]], @[[User:Zazamental|Zazamental]], @[[User:Wiki Farazi|Wiki Farazi]], @[[User:Adikhebat|Adikhebat]], @[[User:Tofeiku|Tofeiku]], @[[User:Song GK|Song GK]], @[[User:Ceball1923|Ceball1923]], @[[User:Niduzzi|Niduzzi]] regarding this. They have the right to know where their contributions would go, and worst comes to worst, send their final goodbye to their content. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:13, 19 April 2026 (UTC) ::Actually, with the exception of blocked users e.g. Zazamental (and some who are inactive for at least 2 years), I already posted noticement on their talk pages this morning. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:20, 19 April 2026 (UTC) :As someone who has been very hopeful and working a lot on the release of Malay Wikinews since 2020, it is definitely upsetting to see the years of work wasted, especially with the recent creation of the news header template and all the work that the Malaysian community put for more original reports on the ground that also helped to contribute to other projects such as Wikipedia and Wikimedia Commons. I would suggest that even if Wikinews is no longer supported, the local communities on incubator should have the autonomy to continue running their own Wikinews (and any other projects if they also get shut down) afterwards on Incubator as it barely costs anything for the Foundation to support. :The initiatives taken by the Malaysian community such as to get the media pass to be the first to report on the iPhone 17 launch and have pictures uploaded to commons cannot be ignored. Even other news occassionally refers to the Malay Wikinews for their report, such as when the new Kamus Dewan Perdana website was announced, where the Malay tech news [https://amanz.my/2025541529 directly cited Wikinews' original report] of the announcement from Dewan Bahasa. :If local communities are able to bring Wikinews to greater heights, nobody should be able to stop them. At least let us operate our projects on the Incubator even if it will never make it to its full stage, it's better than shutting it down entirely. [[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]] ([[User talk:EmpAhmadK|talk]]) 06:33, 19 April 2026 (UTC) :: Hello [[user:Hakimi97|Hakimi97]] and [[user:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], I don't believe any pages will be deleted, at most made read-only. Existing URLs should continue to work. There are also community plans to [[m:Migration of Wikinews and future hosts|migrate Wikinews to a new host]] which could include interested active incubator languages. (You may want to comment there.) So no work to date should be wasted. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::I don't think that it is possible for Malay Wikinews to be moved together with those established language editions of Wikinews, given that the Malay Wikinews has not even graduated from the Incubator before the closure of the Wikinews being announced. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 20:15, 21 April 2026 (UTC) :::@[[User:Sj|Sj]] Maybe [[Wn/tr]] has really benefits for losing instead of archiving due to its totally spam subpages. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:01, 12 May 2026 (UTC) ::First, I believe that Malay Wikinews will absolutely not be deleted; another key aspect of soft closure is proper preservation. Second, you are welcome to continue following future developments related to Wikinews and participate in related discussions, perhaps join back in again! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:30, 9 May 2026 (UTC) :Sorry for being inactive for quite some time. When I first came across Malay Wikinews back in 2024, it had roughly 300 articles. Seeing that number grow to over 600 today is a significant achievement, especially given the very small number of active contributors. :Realistically, awareness of Wikinews is quite low, and even fewer people know about the Malay edition. For this reason, the Board's decision to close the project is understandable, and I accept the archival of the Malay site. However, I completely empathize with the contributors who might feel frustrated by this decision. They invested a great deal of time and effort into producing original reporting and photography, and their disappointment is completely valid. :Ultimately, life goes on, and the broader Wikimedia movement will continue to move forward. Free knowledge truly comes with a hefty price. [[User:Stress 043|Stress 043]] ([[User talk:Stress 043|talk]]) 15:45, 24 May 2026 (UTC) ::That being said, many communities are still going, and we welcome you to join us moving forward or stopping together. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 23:00, 24 May 2026 (UTC) === [[Wn/cdo]] === Following the recent news regarding the Wikinews closures, the Mindong (cdo) community has discussed our next steps. With the explicit support of our local administrators, we plan to migrate our Wikinews test project to the Mindong Wikipedia (cdo.wikipedia.org) and continue operating it there as a dedicated sub-project. To ensure that the years of hard work by our contributors are preserved and that proper attribution is maintained, we need to perform a full import. Therefore, I am requesting a complete dump—including full edit histories—for all pages under the Wn/cdo/ prefix. For context, our community has already prepared the necessary namespace mapping plan for the target wiki: {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Report:xxx |- | Talk:Wn/cdo/xxx || Report_talk:xxx |- | Wn/cdo/Help:xxx || Help:xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN:xxx |- | Talk:Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN_talk:xxx |- | Category:Wn/cdo/xxx || Category:Wn/cdo/xxx |- | Template:Wn/cdo/xxx || Template:Wn/cdo/xxx |- | Module:Wn/cdo/xxx || Module:Wn/cdo/xxx |- | Module_talk:Wn/cdo/xxx || Module_talk:Wn/cdo/xxx |} Could an administrator or someone with the necessary access please assist us in generating this export? --[[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:30, 25 April 2026 (UTC) :You need to file a request at [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=wikimedia-site-requests phabricator] for those namespace creation. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 05:46, 25 April 2026 (UTC) ::Thank you for the information. Do we need the Phabricator request for the namespaces to be approved and implemented first, or can the data dump and import happen in parallel? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:44, 25 April 2026 (UTC) ::[[phab:T424413]] has been created. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 07:11, 25 April 2026 (UTC) :Really support this constructive decision by the local community. Keep it up! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:31, 9 May 2026 (UTC) I would recommend not creating new namespaces (that makes archiving and discovery much harder, especially for a small number of pages) unless necessary. You can more easily map this as follows, with no new namespaces needed. Also it's better for the official page title to be a full "wikinews" rather than an abbreviation "WN" again for searchability and readability. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 12:59, 28 April 2026 (UTC) {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Project:Reports/xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || Project:Wikinews/xxx |} :Thank you for your constructive suggestion. :From my understanding, requesting and creating new namespaces is actually a separate matter from importing the news articles and their edit histories from the Incubator. (I also pointed this out during our internal discussions within the local community, and the local Wikipedia administrator agrees with this as well.) :For the import process itself, I think using the target paths you suggested works perfectly. As for creating new namespaces, it might take a very long time due to technical or other reasons, or it might not even be implemented at all. However, this will not affect the continued operation of the local community's news project. :How should we move forward with the export and import process? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:11, 25 May 2026 (UTC) === Archive all === It should be based on full archival as the standard. Since the closure component of the soft-close has already been applied to the various Incubator sites, its archival component should also be applied here. and For Incubator versions with communities by the way, they have always been part of the global Wikinews community, and they are also welcome to take part in future contributions and discussions. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 13:47, 8 May 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think empty ones e.g. [[Wn/my]] should also be "archived", since there are eventually no projects under this prefix, such empty "projects" should feel free to be deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:51, 12 May 2026 (UTC) ::The main thing is, deleting a one page doesn't do any good, and since it's already been soft-closed, the process isn't exactly fair. And since there's no negative impact anyway, I guess it's fine to just keep it. But, not really impact much thing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:43, 12 May 2026 (UTC) :::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] But keeping such "null project"s, on the other hand, can really mislead users to consider starting them even after 4 May, to which those are no longer allowed to active in any circumstances, that will only cause unnecessary unprotect requests which are also unfair for the administrators. Due to really existing negative impact in the near future, I suggest that we can exclude such empty ones from archival by early-bird deletion, that's the correct way with no hurts, not keeping, this way is really hurting future new users. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:14, 13 May 2026 (UTC) ::::I understand your concerns, but they are unnecessary. Enough explanation is enough. If you think like that, then all soft shutdown sites would have this problem, which is impossible. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 11:04, 13 May 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] Anyway, I suggest that we can exclude one from your archival proposal: Turkish ([[Wn/tr]]) as someone else pointed above, there are really nothing but spam pages under Wn/tr prefix. Presumably, that's already a scandal of Incubator. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:52, 12 May 2026 (UTC) ::Yeah If there truly is an extremely exceptional incubator version that cannot be resolved through cleanup and has a significant negative impact, then of course it is open to discuss, I won't be opposite. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:39, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/tr]] === Since someone pointed above, I suggest that even we are considering to archive all Wikinews test projects without deletion, but this Turkish one should really be excluded from archival, and should consider '''deleting all pages''', and with explaination to '''direct to either tr.wikipedia or Miraheze/Fandom...''' for future news contributions, due to '''full of spam-only pages, include the mainpage'''. --'''[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:24, 13 May 2026 (UTC)''' == [[Wy/ssh]] == not in shihhi arabic [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 07:36, 11 May 2026 (UTC) :Seems already deleted, close? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:00, 12 May 2026 (UTC) == [[Wb/ary]], [[Wp/ars]], [[Wt/acm]], [[Wy/acm]], [[Wp/ayl]], [[Wq/ary]], [[Wp/afb]] == one page wiki test projects [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 12:10, 12 May 2026 (UTC) :Notifyed two users that were active on some of above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:07, 13 May 2026 (UTC) :Wp/afb has multiple pages. [[User:JJUPLOADS22|JJUPLOADS22]] ([[User talk:JJUPLOADS22|talk]]) 19:01, 31 May 2026 (UTC) fqtkxd6irfaeprcamondpgmj74dt7ew 7226377 7226177 2026-06-26T07:57:17Z MF-Warburg 585 Undid revision [[Special:Diff/7226177|7226177]] by [[Special:Contributions/~2026-36425-52|~2026-36425-52]] ([[User talk:~2026-36425-52|talk]]) unconstructive comment 7226377 wikitext text/x-wiki {{Shortcut|[[I:RFD]]|archivelink=Incubator:Requests for deletions/Archive}} __NEWSECTIONLINK__ This page is for nominating '''test wikis''' for deletion, or for nominating '''pages related to the maintenance of the Incubator''' for deletion. Requests for '''un'''deletion can also be made here. To request the deletion of '''individual pages in a specific test wiki''', please use the relevant talk pages where the editors of the test wiki are most active (such as the talk page of the test wiki's Main Page). Pages that should be speedily deleted should be tagged with {{tl|delete}} '''with a proper reason'''. It is typically not necessary to request that pages in a test wiki be deleted after the project has been given its own subdomain (e.g., <code>aa.wikipedia.org</code>), since such deletions are part of the normal workflow when creating new wikis. Eventually all pages in the test wiki will be deleted, leaving behind only the [[Incubator:Policy/Test wiki info page|info page]]. For the deletion policy, see [[Incubator:Deletion policy]]. {{Autoarchive resolved section | age = 1 | archive = 'Incubator:Requests for deletions/Archive/((year)) | show = yes }} == [[Wt/grc]] == As suggested by the [[m:Requests for new languages/Wiktionary Ancient Greek|rejected request]], and even agreed by a "keeper" of [[#Wp/grc]] above, there's blatantly no reason for having a Wiktionary in Historical language such as in Ancient Greek. For writting definitions of Ancient Greek words, the existing Wiktionaries e.g. [[wikt:el:|Greek Wiktionary]] are already hard on doing so. I would hence prefer to merge these contents into el.wiktionary. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 08:25, 12 July 2025 (UTC) :Just to be clear, I did not say that "there's blatantly no reason for having a Wiktionary in an historical language such as Ancient Greek". I don't agree on that point! What I've actually said is that I don't see reasons to preserve this draft of a Wiktionary, because the lemmas are too few and, above all, almost exclusively (80%?) written in Modern Greek. Probably, it is a draft by someone who wanted to translate them in Classical Greek but never had the time to do so. Since this Wiktionary is also inactive, and since there is no probability at all that this person will ever continue what he barely started, I don't find particular reasons to keep this very rough draft of a project alive. If someone wanted to restart an Ancient Greek Wiktionary, he could start it anew: having this draft or not would make very little difference! :On the other hand, having a real Ancient Greek Wiktionary would be useful: who could say that monolingual dictionaries are of no use for students of foreign languages? Nobody could say that! Therefore, a functional Ancient Greek Wiktionary would be very useful for the ca. 1 million students of Ancient Greek around the globe. Unfortunately, no scholar is currently willing to write such a monolingual dictionary for free. [[User:Anaxicrates|Anaxicrates]] ([[User talk:Anaxicrates|talk]]) 13:16, 18 July 2025 (UTC) {{Oppose}}. It's a good historical record. Others may be interested in it later.[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:06, 25 August 2025 (UTC) :@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] A good historical record? At least one former active user [[m:Special:Contributions/Leonardo José Raimundo|Leonardo José Raimundo]] is nowadays [[m:Requests for comment/Global ban for Leonardo José Raimundo|global banned]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 01:17, 25 August 2025 (UTC) ::For me it's not an argument. The project may be cleaned if necessary, but not deleted. [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 01:57, 25 August 2025 (UTC) *'''Delete''', {{ping|Andrijko Z.}} Are you really sure that you can speak such a historical language instead of a living language? From your record of contributions, I really really and really can't see anything as "good", all of your historical records are only promoting your bad properties instead of "good"s. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:23, 31 March 2026 (UTC) *:Please stick back to constructive arguments. @[[User:MF-Warburg|MF-Warburg]] please pay attention to the tone of this user. Thank you! [[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] ([[User talk:Andrijko Z.|talk]]) 23:10, 31 March 2026 (UTC) *::@[[User:Andrijko Z.|Andrijko Z.]] You don't really need to ping MF-W or other administrators, since the user who made bad tone is just you, not me. [[Special:Contributions/&#126;2026-20750-41|&#126;2026-20750-41]] ([[User talk:&#126;2026-20750-41|talk]]) 14:10, 4 April 2026 (UTC) == [[Wp/atv]] == See [[Incubator:Administrators%27_noticeboard#Wp/atv_existence]]. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 21:19, 14 November 2025 (UTC) == Multiple projects == ;[[Wy/wal]], [[Wy/zu]], [[Wy/mg]], [[Wy/aa]], [[Wy/zyj]], [[Wy/udm]], [[Wy/wym]], [[Wy/jbo]] These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:25, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wq/so]], [[Wq/blk]], [[Wq/dtp]], [[Wq/aa]], [[Wq/zgh]], [[Wq/tcy]], [[Wq/se]], [[Wq/ary]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:30, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wb/ab]], [[Wb/ain]], [[Wb/bhi]], [[Wb/bug]], [[Wb/mos]], [[Wb/rw]], [[Wb/sn]], [[Wb/tum]], [[Wb/ddo]], [[Wb/lki]], [[Wb/wal]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:35, 8 January 2026 (UTC) ; [[wn/ace]], [[wn/ain]], [[wn/am]], [[wn/gl]], [[wn/ady]], [[wn/ceb]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:40, 8 January 2026 (UTC) ; [[Wp/mki]], [[Wp/beu]], [[Wp/com]], [[Wp/lrl]], [[Wp/mhp]], [[Wp/bgx]], [[Wp/enx]] Again, These projects only have one page, usually the main page, and have never been active since creation. They should be deleted. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 02:46, 8 January 2026 (UTC) :For what?... [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 18:38, 11 February 2026 (UTC) ::For being inactive, not having any content (or very few) and just taking up space. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 23:16, 11 February 2026 (UTC) :::"Placeholder" projects have always existed on Incubator and are not a problem by themselves. Info pages with "tocreate" status (like Wp/com) also should not be deleted. If a Main Page properly written in the languages invites people to contribute, there is no problem. If there are additional problems, like the sole Main Page is not actually written in the language itself, or the language is dead/invalid, please elaborate. For example, I did just deleted Wb/tum because its Main Page was very broken with a lot of missing templates. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 00:11, 12 February 2026 (UTC) ::::There is really no problem aside from that it has no content, so if you say that they are just placeholder than they should be fine. Thanks for telling me. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:35, 12 February 2026 (UTC) ::::But also, these projects have never been active since creation. [[User:Breck0530|Breck0530]] ([[User talk:Breck0530|talk]]) 00:36, 12 February 2026 (UTC) *'''Delete''' Placeholder-only "projects" are nonsense of nonsense, gibberish of gibberish, trolls of trolls, and especially, damn of damn. --[[Special:Contributions/&#126;2026-19854-51|&#126;2026-19854-51]] ([[User talk:&#126;2026-19854-51|talk]]) 06:24, 31 March 2026 (UTC) :Also Wb/ary Wy/acm Wt/acm [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 08:45, 8 April 2026 (UTC) == [[Wp/ase]] == Pains me to say this but this project is unlikely to ever go anywhere. It has had no activity since 2020 besides spam. Most Deaf folks in the US, for cultural reasons, use English, and the SignWriting community is not very large. [[Special:Contributions/&#126;2026-10410-48|&#126;2026-10410-48]] ([[User talk:&#126;2026-10410-48|talk]]) 22:57, 16 February 2026 (UTC) :And is it just me or are there not even really characters to represent sign language? They don't show up for me at least. [[Special:Contributions/&#126;2026-12914-86|&#126;2026-12914-86]] ([[User talk:&#126;2026-12914-86|talk]]) 15:42, 27 February 2026 (UTC) ::There is a gadget you need to activate. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 15:31, 2 March 2026 (UTC) ::I do not support the request for deletion. This content is readable to fluent ASL users with knowledge of signwriting (speaking as one myself). the characters do represent signed langauge [[User:Kachow03|Kachow03]] ([[User talk:Kachow03|talk]]) 07:32, 17 June 2026 (UTC) :@[[User:Yair rand|Yair rand]]: What's the technical status of this project? I thought it was just waiting for MediaWiki to [[phab:T11436|properly support vertical text]] or for VisualEditor to have better support for SignWriting? Have you had any contact with [[User:ValSutton|ValSutton]] lately about this project? [[User:Mxn|Minh <span style="font-variant: small-caps;">Nguyễn</span>]]&nbsp;^{[[User talk:Mxn|<span style="display: inline-block;">&#x1f4ac;</span>]]} 21:13, 19 March 2026 (UTC) :This project has faltered in the past due to a lack of technical investment, but actually I think its potential has gone way up since 2020. If AI works for speech recognition in audio, it's likely to work decently for sign recognition in video as well; this would be an easy way to bypass SignWriting's traditional problem of having to learn a whole new writing system. [[User:Pharos|Pharos]] ([[User talk:Pharos|talk]]) 19:54, 23 March 2026 (UTC) == Wikinews test projects == As of March 30, 2026, [[meta:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Wikinews has been shut down]]. Therefore, none of the Wikinews test projects on the Incubator will ever go anywhere. They should therefore either be deleted or the content should be archived elsewhere. [[User:DraconicDark|DraconicDark]] ([[User talk:DraconicDark|talk]]) 17:17, 31 March 2026 (UTC) :Please note that existing Wikinews tests are now [technically] in read only mode (or restricted to administrators), and creating new tests is also restricted. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 20:13, 1 April 2026 (UTC) :I'd suggest to announce this question via top of these test projects' portal pages e.g. [[Wn/cdo]] via that tag. [[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:51, 4 April 2026 (UTC) ::Done, there’ll now be a notice on every Wikinews tests info page. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 09:37, 4 April 2026 (UTC) I am told that the Board considers making a decision about this and is in consultation about possible place to put this content, so let's wait for that. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 13:20, 7 April 2026 (UTC) :And, for the record, what to do with [[m:Requests_for_new_languages#Wikinews|RFL requests for Wikinewses]] (which many of them are marked eligible)? [[Special:Contributions/&#126;2026-22152-29|&#126;2026-22152-29]] ([[User talk:&#126;2026-22152-29|talk]]) 01:22, 10 April 2026 (UTC) ::If no users oppose, then I'd love to merge the above "Wn/kk, Wn/sah/ Wn/tt" section and another section below as L3 sections under this thread since we are discussing all Wikinews test projects here. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 01:46, 18 April 2026 (UTC) :Manually pinging @[[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] for [[Wn/vi]] due to talk page semi-protected. --[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 00:32, 19 April 2026 (UTC) ::I have no further comments on [[Wn/vi]]. This project just needs to archive and read-only like other cases. [[User:Nvdtn19|Nvdtn19]] ([[User talk:Nvdtn19|{{int:talkpagelinktext}}]]) 05:39, 19 April 2026 (UTC) As one of the main contributors and maintainers of [[Wn/cdo]], I was caught completely off guard and deeply shocked by this news. Reading [[#Wn/ms|the statement below from the Wn/ms community]] truly resonated with me. Over the years, volunteer reporters for Wn/cdo have actively gathered and edited news, gone on field assignments, and connected with locals to take photos and write articles—covering everything from major international events to grassroots local news in [[:w:en:Fuzhou|Hokchew]], [[:w:en:Matsu_Islands|Matsu]] and Malaysia [[:w:en:Fuzhou people|Hokchew community]]. Wikireporters even volunteered for field assignments in other cities, such as Shanghai, to cover local exhibitions. We were dedicated to ensuring that the Wikinews in our mother tongue was not merely a translation of dominant, high-resource languages, but instead possessed its own unique character. Wn/cdo is a project that has grown alongside the personal capabilities of its editors and maintainers. It is profoundly regrettable to hear this news today. The editors of Wn/cdo are currently discussing where to go from here. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:28, 19 April 2026 (UTC) :Hello Davidzdh, :I'm Victoria, the WMF Board of Trustees member responsible for the Wikinews -related discussions. I'm truly sorry that this news has come so unexpectedly. The wider Wikimedia Movement was discussing the possible future of the Wikinews projects for a while, and the consensus was that the existing projects did not leave up to the expectations while using the limited resources. But I understand that the bulk of discussions was happening in other places (mostly on Meta) and many people were not aware of them. :It’s clear from your message how much care, effort, and personal commitment has gone into building and sustaining Wn/cdo over the years. The work of your community is deeply meaningful. It’s especially difficult when something that has grown so organically and with such dedication faces an uncertain future. I can assure you that all you've done wouldn't be lost as it will be accessible in the read mode and can be copied. :I regret that this situation has come as a shock, and that it has affected contributors who have invested so much into the project.I understand that you and your fellow editors are now considering next steps. I sincerely hope that, whatever direction you choose, the strength and cohesion of your community will carry forward. [[User:Victoria|Victoria]] ([[User talk:Victoria|talk]]) 09:53, 21 April 2026 (UTC) :: Hi [[User:Davidzdh|Davidzdh]], what is the most recent work on [[Wn/cdo/Wikinews:Main Page|wn:cdo]]? Just making sure nothing is lost. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::Interesting, all the newsletters shown on their mainpage were created 8 years ago, so where are their recent news? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 06:26, 22 April 2026 (UTC) :::Hi @[[User:Sj|Sj]], all works from [[Wn/cdo]] are [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Wn/cdo/ here], in addition, their category pages, templates, and modules cannot be seen on the above summary page; they can be found at: :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo%2F&namespace=1 <code>Talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/Category:Wn/cdo/ <code>Category:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=template%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>template:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=module%3AWn%2Fcdo%2F&namespace=0 <code>module:Wn/cdo/xxx</code>] :::* [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex?prefix=Wn%2Fcdo&namespace=829 <code>module_talk:Wn/cdo/xxx</code>] :::I have provided a detailed summary of the page distribution and the community’s migration plan below [[#Wn/cdo]]. Thank you for your attention! [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:41, 25 April 2026 (UTC) :::To provide some additional context regarding the main page, which might confuse those unfamiliar with the project: :::Mindong has long had two mainstream writing systems: one using Chinese characters and the other using [[:en:Bàng-uâ-cê|Latin alphabets]]. For nearly thirty years in the online Mindong community, the debate over which script to use has been a controversial topic that has, to some extent, torn the community apart. Under the Mindong Wikipedia's village pump, Help namespace, and Wikipedia namespace, you will find extensive records of fierce arguments between both sides, as well as essays written by their respective supporters defending their stances. This controversy is not limited to Wikimedia projects; you can find even more of it in other Min language web forums and online chat rooms. :::Therefore, in order to resolve this dispute and unite the community—at least within Wikimedia projects—we want the project's official pages to feature both Chinese characters and Romanization side-by-side (合璧, hăk-bék), with one script on the left half and the other on the right. Moreover, the content on both sides is essentially identical; if read aloud, they produce exactly the same sound, only the written text differs. This imposes high demands on the content—they cannot be written independently of one another, but must be coordinated to ensure both sides say the exact same thing. :::Additionally, our view of the main page is that it serves as a showcase of the project volunteers' reporting and editing standards. Because of this, it is not simply the latest news that gets posted on the main page. Instead, we feature reports where volunteers actually did fieldwork, visited the sites, and took news photos to write lengthy, detailed articles. Furthermore, all articles featured on the main page are audio news reports, meaning an audio file read aloud by a human voice without any mispronunciations or verbal errors is attached alongside the transcript. Some even go a step further and are presented as full video news report programs that we have produced. :::Naturally, requiring both high-quality reporting and strict consistency between the Chinese character and Latin alphabet versions makes maintaining updates on the main page objectively difficult. Our intent for the main page is to give people an understanding of the editorial style and quality standards of this incubator project as much as possible, so we do not aggressively push for rapid updates there. However, this does not mean there are no newer news articles within the project. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:29, 25 April 2026 (UTC) ::Hello Victoria, ::Thank you for your clarification. I appreciate the assurance that, the content "wouldn't be lost." I believe this is extremely important because it directly affects the volunteers' trust in Wikimedia. Many newsletters from Mindong Wikinews have been cited and linked on social media via their URLs. Regardless of the final outcome, keeping these URLs accessible means that the past efforts of the Mindong language community will have a chance to be remembered. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:41, 25 April 2026 (UTC) :[[Wn/tr/Ekrem İmamoğlu 13. cumhurbaşkanı seçildi]] is a spam page [[Special:Contributions/&#126;2026-25348-62|&#126;2026-25348-62]] ([[User talk:&#126;2026-25348-62|talk]]) 17:10, 25 April 2026 (UTC) ::+1, that should really fit the speedy deletion criteria. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:59, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], [[Wn/tt]] === These projects are already on Russian Wikinews [[Special:Contributions/151.135.197.56|151.135.197.56]] 13:47, 4 January 2025 (UTC) :Tend to '''support deletion''' of Wn/kk per the [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh|rejected RFL]], which as only having little substubs before RFL rejection, there are merely no benefit for having a separate kk.wikinews. Eventually, it currently has '''[[Special:PrefixIndex/Wn/kk/|no pages]]'''. (Someone would say that there's [[m:Requests for new languages/Wikinews Kazakh 2|second open RFL]], but its creator Bauka0625 didn't create anything except their own user page here) :The later two were discussed [[Incubator:Requests_for_deletions/Archive/3#Wikinews_projects_in_languages_of_the_Russian_Federation|in 2019]] which result no consensus, of which Tatar Wikinews has its [[m:Requests for new languages/Wikinews Tatar|RFL verified as eligible]], I'm not sure whether there's really benefit for second trial of RFD em. --[[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 00:35, 5 January 2025 (UTC) : {{Support}} I support the deletion of the projects as per the request. Besides that, these projects have never been active in the incubator since their creation.--[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[User talk:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|talk]]) 08:15, 5 January 2025 (UTC) ::@[[User:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] The last Tatar one may be a sensitive question as, again, its RFL is verified as eligible, I contacted a user who voted keep in that 2019 DR, that has several contributions to [[Wq/tt]]. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 10:24, 8 January 2025 (UTC) : "Delete" (in scare quotes because no use of the MediaWiki deletion functionality is involved here - the page will really be replaced with a pointer) [[wn/kk]] as empty. Delete [[wn/sah]], which only contains a main page and no other content. Inclined to delete [[wn/tt]], which only contains a Main Page and one news article from 2020, as well, but not as strongly convinced. In any case these can be recreated if there's a movement to develop the project outside of Russian Wikinews. : Once these are deleted, we need to decide what to do with the domain names https://kk.wikinews.org, https://sah.wikinews.org, https://tt.wikinews.org. :: Inclined to redirect https://tt.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D0%B3%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D1%82, https://sah.wikinews.org -> https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%A1%D2%AF%D1%80%D2%AF%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D1%80%D1%8D%D0%B9, but redirect https://kk.wikinews.org to https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8:%D0%9C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C (the project page explaining Russian Wikinews' multilingual initiative) since there isn't even a Kazakh Main Page. Although even the first two are very dead. And for all three domains redirect https://tt.wikinews.org/wiki/foo -> https://ru.wikinews.org/wiki/Foo. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 20:03, 12 January 2025 (UTC) ::@[[User:Pppery|Pppery]] I think for 3rd one, once we indeed gain consensus to delete, we might need to discuss with langcom members on whether its RFL's eligible status should be revoked. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 03:42, 13 January 2025 (UTC) ::: The project should remain in-theory eligible. I'm effectively saying to do a [[w:WP:Soft deletion|soft delete]] - delete the nearly-empty test currently there without prejudice against a new movement for starting a test if one forms. [[User:Pppery|Pppery]] ([[User talk:Pppery|talk]]) 03:43, 13 January 2025 (UTC) ::::@[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]]: As you're most likely supporting to keep such "tocreate portal pages", do you have time on Pppery's suggestions above? [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 04:57, 12 July 2025 (UTC) ::::Anyway, it looks like the member who marked Tatar Wikinews request eligible [[m:User_talk:Jon_Harald_Søby#Consider_cancelling_eligibility_of_Wikinews_Tatar?|doesn't agree]] to re-consider it should be revoked or not. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 05:01, 12 July 2025 (UTC) :::::If they are already present on Wn/ru, then at least, they should link to their respective pages on ru.wikinews. --[[User:Ooswesthoesbes|OWTB]] ([[User talk:Ooswesthoesbes|talk]]) 06:17, 12 July 2025 (UTC) ::::::Looks like the nominator already did so. [[User:Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 07:53, 12 July 2025 (UTC) *'''Delete''' Per [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|board decision]], they are already failed, and should go to 3rd platform for further contributing. --[[Special:Contributions/&#126;2026-20743-13|&#126;2026-20743-13]] ([[User talk:&#126;2026-20743-13|talk]]) 07:46, 4 April 2026 (UTC) *:{{Oppose}} Soft-closure and archive. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:32, 9 May 2026 (UTC) *::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] The entire projects were created on other wikis, why archive here? Make discussion branches? That's really hassle for citing. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:54, 12 May 2026 (UTC) *:::Why not keep with soft redirections? But, yes, I'm not really opposite it, however should let the local community speak up maybe other russian contributors as well. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:50, 12 May 2026 (UTC) :{{Oppose}} all of the above. You should first ask one of the ru-Wikinews users (as me) to move these 4 pages. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 05:49, 19 April 2026 (UTC) I have moved all useful Tatar and Kazakh content along with Yakut mainpage, and I'm asking the Incubator administrators to help me complete the migration: # Delete all content of [[Wn/tt]] and [[Wn/kk]] # Move all of the templates with redirects (~30) in [[Wn/sah]] <u>with prefixes, under their current names</u> to Russian Wikinews. I can't do it myself, because importing to Wikinews from Incubator is not allowed, local sysops cannot import pages from Incubator. In the edit description, would be good to specify the contributors who created the template and the CC-BY-SA license (because Russian Wikinews use CC-BY-2.5). # Place stubs from [[User:Таёжный лес/news]] on [[Wn/evn]] (another one language version hosted in ruWN), [[Wn/kk]], [[Wn/tt]], [[Wn/sah]] respectively. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 11:30, 19 April 2026 (UTC) :@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ruwikinews, as well as other Wikinews with official subdomains, are being discussed on [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|future migration targets]], so I don't know why 3rd is still needed. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 02:30, 20 April 2026 (UTC) ::Right, along with other Wikinews, including projects in Incubator. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 03:44, 20 April 2026 (UTC) :::Just note: Wn/evn is now deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-36425-52|&#126;2026-36425-52]] ([[User talk:&#126;2026-36425-52|talk]]) 04:50, 23 June 2026 (UTC) === Empty Wikinews test projects === These Wikinews test projects contain no pages or only main pages: [[Wn/ady]], [[Wn/ain]], [[Wn/arz]], [[Wn/bew]], [[Wn/bgn]], [[Wn/brh]], [[Wn/ccp]], [[Wn/ceb]], [[Wn/cnh]], [[Wn/ctg]], [[Wn/cy]], [[Wn/ddo]], [[Wn/dlg]], [[Wn/dtp]], [[Wn/dv]], [[Wn/dz]], [[Wn/ee]], [[Wn/ff]], [[Wn/fur]], [[Wn/ga]], [[Wn/gag]], [[Wn/gd]], [[Wn/gl]], [[Wn/gu]], [[Wn/hif]], [[Wn/hnd]], [[Wn/ie]], [[Wn/jax]], [[Wn/jbo]], [[Wn/jje]], [[Wn/kbd]], [[Wn/kip]], [[Wn/kjh]], [[Wn/kk]], [[Wn/kl]], [[Wn/km]], [[Wn/kn]], [[Wn/ks]], [[Wn/ku]], [[Wn/ky]], [[Wn/lg]], [[Wn/lo]], [[Wn/min]], [[Wn/mn]], [[Wn/mnw]], [[Wn/mr]], [[Wn/mrh]], [[Wn/my]], [[Wn/nrm]], [[Wn/nv]], [[Wn/oc]], [[Wn/om]], [[Wn/os]], [[Wn/pcm]], [[Wn/phr]], [[Wn/rw]], [[Wn/sah]], [[Wn/sco]], [[Wn/so]], [[Wn/tly]], [[Wn/trv]], [[Wn/ts]], [[Wn/tt]], [[Wn/tum]], [[Wn/tw]], [[Wn/vec]], [[Wn/wal]], [[Wn/yi]], [[Wn/zu]] [[Special:Contributions/&#126;2026-21280-06|&#126;2026-21280-06]] ([[User talk:&#126;2026-21280-06|talk]]) 09:25, 7 April 2026 (UTC) :False about Wn/tt. I don't see any problem with a test project having at least one page written in a language, even if it's just a mainpage. [[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] ([[User talk:Таёжный лес|talk]]) 04:21, 8 April 2026 (UTC) ::@[[User:Таёжный лес|Таёжный лес]] This is already being discussed on the section above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:06, 18 April 2026 (UTC) :Probably [[Wn/als]], [[Wn/ang]], [[Wn/ba]] and [[Wn/bar]] can also be ditto opinions. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 23:10, 18 April 2026 (UTC) ::als, ba, and bar document where the corresponding projects are, and ang puts up a deletion notice. I don't see why we should delete them. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:49, 29 April 2026 (UTC) :::@[[User:魔琴|魔琴]] Where are benefits to keep such semi-redirect to closed projects? Those "projects" are having no pages useful, deletion of them should potentially be feel free and without prejudice, as like how we are plugging power sockets. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 15:02, 7 May 2026 (UTC) ::::Redirects are cheap. [[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 15:05, 7 May 2026 (UTC) :::::@[[User:魔琴|魔琴]] That will only result unnecessary discussion branches which can really stuck citation purposes, that said, [[w:Don't be a jerk|no need to leave such redirects to jerk pages]]/ [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:55, 12 May 2026 (UTC) ::Just soft close those pages, its not hard. It's nothing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:52, 12 May 2026 (UTC) * {{oppose}} all requests above. Cause this doesn’t even matter if the consensus reach to keep or delete, as the board already decided to close the project. If the board ask us delete all tests, we'll delete them.🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 01:57, 19 April 2026 (UTC) *:bew and ks are already deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 22:58, 22 April 2026 (UTC) :Suggest to '''delete''' those with entirely no subpages, e.g. [[Wn/my]], these can be feel free to go without prejudice. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 04:00, 19 April 2026 (UTC) :{{Oppose}} [[Wn/nrm]] because of special code. {{Oppose}} [[Wn/kk]], [[Wn/sah]], and [[Wn/tt]] because we may need to mention [[:n:ru:Викиновости:Multilingualism|Russosphere Multilingual Wikinews project]] on their portals. --[[User:魔琴|魔琴]] ([[User talk:魔琴|talk]]) 21:52, 29 April 2026 (UTC) ::@[[User:魔琴|魔琴]] Russian Wikinews is currently discussing the target of migration, see details [[m:Migration_of_Wikinews_and_future_hosts#Russian_Wikinews|here]]. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 17:09, 1 May 2026 (UTC) * {{oppose}} First, we clearly need redirects etc.; e.g. if the Incubator cannot have interested contributors taking a look, then there's no way forward for the whole site, might consider a soft closure as well(no lol). Second, this actually brings no real benefit. Third, a soft closure decision points to soft closure, also the history of Wikimedia movement sites is not a have or not have. Wikinews(pages) have already been soft-closed now, and anyway that is a done deal. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 14:23, 8 May 2026 (UTC) === [[Wn/ms]] === I need clarification regarding the closure of Malay Wikinews. Will administrators on Wikimedia Incubator mass-delete all the pages associated with Malay Wikinews, given that there are currently a total of 1162 pages (including categories, templates, talk pages, and redirects) based on [https://meta.toolforge.org/catanalysis/index.php?cat=0&title=Wn/ms&wiki=incubatorwiki the statistics on this page]? Or will the community be given the option to move/archive these pages elsewhere (such as Miraheze, or maybe one of the Malay Wikimedia projects with new namespace, or perhaps separate toolforge project)? [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:08, 19 April 2026 (UTC) :I will tag active Malay Wikinews contributors such as @[[User:Stress 043|Stress 043]], @[[User:26 Ramadan|26 Ramadan]], @[[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], @[[User:Izington|Izington]], @[[User:Rulwarih|Rulwarih]], @[[User:Jeluang Terluang|Jeluang Terluang]], @[[User:SNN95|SNN95]], @[[User:Zazamental|Zazamental]], @[[User:Wiki Farazi|Wiki Farazi]], @[[User:Adikhebat|Adikhebat]], @[[User:Tofeiku|Tofeiku]], @[[User:Song GK|Song GK]], @[[User:Ceball1923|Ceball1923]], @[[User:Niduzzi|Niduzzi]] regarding this. They have the right to know where their contributions would go, and worst comes to worst, send their final goodbye to their content. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 05:13, 19 April 2026 (UTC) ::Actually, with the exception of blocked users e.g. Zazamental (and some who are inactive for at least 2 years), I already posted noticement on their talk pages this morning. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:20, 19 April 2026 (UTC) :As someone who has been very hopeful and working a lot on the release of Malay Wikinews since 2020, it is definitely upsetting to see the years of work wasted, especially with the recent creation of the news header template and all the work that the Malaysian community put for more original reports on the ground that also helped to contribute to other projects such as Wikipedia and Wikimedia Commons. I would suggest that even if Wikinews is no longer supported, the local communities on incubator should have the autonomy to continue running their own Wikinews (and any other projects if they also get shut down) afterwards on Incubator as it barely costs anything for the Foundation to support. :The initiatives taken by the Malaysian community such as to get the media pass to be the first to report on the iPhone 17 launch and have pictures uploaded to commons cannot be ignored. Even other news occassionally refers to the Malay Wikinews for their report, such as when the new Kamus Dewan Perdana website was announced, where the Malay tech news [https://amanz.my/2025541529 directly cited Wikinews' original report] of the announcement from Dewan Bahasa. :If local communities are able to bring Wikinews to greater heights, nobody should be able to stop them. At least let us operate our projects on the Incubator even if it will never make it to its full stage, it's better than shutting it down entirely. [[User:EmpAhmadK|EmpAhmadK]] ([[User talk:EmpAhmadK|talk]]) 06:33, 19 April 2026 (UTC) :: Hello [[user:Hakimi97|Hakimi97]] and [[user:EmpAhmadK|EmpAhmadK]], I don't believe any pages will be deleted, at most made read-only. Existing URLs should continue to work. There are also community plans to [[m:Migration of Wikinews and future hosts|migrate Wikinews to a new host]] which could include interested active incubator languages. (You may want to comment there.) So no work to date should be wasted. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 19:50, 21 April 2026 (UTC) :::I don't think that it is possible for Malay Wikinews to be moved together with those established language editions of Wikinews, given that the Malay Wikinews has not even graduated from the Incubator before the closure of the Wikinews being announced. [[User:Hakimi97|Hakimi97]] ([[User talk:Hakimi97|talk]]) 20:15, 21 April 2026 (UTC) :::@[[User:Sj|Sj]] Maybe [[Wn/tr]] has really benefits for losing instead of archiving due to its totally spam subpages. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:01, 12 May 2026 (UTC) ::First, I believe that Malay Wikinews will absolutely not be deleted; another key aspect of soft closure is proper preservation. Second, you are welcome to continue following future developments related to Wikinews and participate in related discussions, perhaps join back in again! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:30, 9 May 2026 (UTC) :Sorry for being inactive for quite some time. When I first came across Malay Wikinews back in 2024, it had roughly 300 articles. Seeing that number grow to over 600 today is a significant achievement, especially given the very small number of active contributors. :Realistically, awareness of Wikinews is quite low, and even fewer people know about the Malay edition. For this reason, the Board's decision to close the project is understandable, and I accept the archival of the Malay site. However, I completely empathize with the contributors who might feel frustrated by this decision. They invested a great deal of time and effort into producing original reporting and photography, and their disappointment is completely valid. :Ultimately, life goes on, and the broader Wikimedia movement will continue to move forward. Free knowledge truly comes with a hefty price. [[User:Stress 043|Stress 043]] ([[User talk:Stress 043|talk]]) 15:45, 24 May 2026 (UTC) ::That being said, many communities are still going, and we welcome you to join us moving forward or stopping together. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 23:00, 24 May 2026 (UTC) === [[Wn/cdo]] === Following the recent news regarding the Wikinews closures, the Mindong (cdo) community has discussed our next steps. With the explicit support of our local administrators, we plan to migrate our Wikinews test project to the Mindong Wikipedia (cdo.wikipedia.org) and continue operating it there as a dedicated sub-project. To ensure that the years of hard work by our contributors are preserved and that proper attribution is maintained, we need to perform a full import. Therefore, I am requesting a complete dump—including full edit histories—for all pages under the Wn/cdo/ prefix. For context, our community has already prepared the necessary namespace mapping plan for the target wiki: {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Report:xxx |- | Talk:Wn/cdo/xxx || Report_talk:xxx |- | Wn/cdo/Help:xxx || Help:xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN:xxx |- | Talk:Wn/cdo/Wikinews:xxx || WN_talk:xxx |- | Category:Wn/cdo/xxx || Category:Wn/cdo/xxx |- | Template:Wn/cdo/xxx || Template:Wn/cdo/xxx |- | Module:Wn/cdo/xxx || Module:Wn/cdo/xxx |- | Module_talk:Wn/cdo/xxx || Module_talk:Wn/cdo/xxx |} Could an administrator or someone with the necessary access please assist us in generating this export? --[[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 05:30, 25 April 2026 (UTC) :You need to file a request at [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=wikimedia-site-requests phabricator] for those namespace creation. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 05:46, 25 April 2026 (UTC) ::Thank you for the information. Do we need the Phabricator request for the namespaces to be approved and implemented first, or can the data dump and import happen in parallel? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 06:44, 25 April 2026 (UTC) ::[[phab:T424413]] has been created. [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 07:11, 25 April 2026 (UTC) :Really support this constructive decision by the local community. Keep it up! ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 00:31, 9 May 2026 (UTC) I would recommend not creating new namespaces (that makes archiving and discovery much harder, especially for a small number of pages) unless necessary. You can more easily map this as follows, with no new namespaces needed. Also it's better for the official page title to be a full "wikinews" rather than an abbreviation "WN" again for searchability and readability. [[User:Sj|Sj]] ([[User talk:Sj|talk]]) 12:59, 28 April 2026 (UTC) {| class="wikitable" ! Incubator Path !! Target path on cdo.wikipedia |- | Wn/cdo/xxx || Project:Reports/xxx |- | Wn/cdo/Wikinews:xxx || Project:Wikinews/xxx |} :Thank you for your constructive suggestion. :From my understanding, requesting and creating new namespaces is actually a separate matter from importing the news articles and their edit histories from the Incubator. (I also pointed this out during our internal discussions within the local community, and the local Wikipedia administrator agrees with this as well.) :For the import process itself, I think using the target paths you suggested works perfectly. As for creating new namespaces, it might take a very long time due to technical or other reasons, or it might not even be implemented at all. However, this will not affect the continued operation of the local community's news project. :How should we move forward with the export and import process? [[User:Davidzdh|Davidzdh]] ([[User talk:Davidzdh|talk]]) 09:11, 25 May 2026 (UTC) === Archive all === It should be based on full archival as the standard. Since the closure component of the soft-close has already been applied to the various Incubator sites, its archival component should also be applied here. and For Incubator versions with communities by the way, they have always been part of the global Wikinews community, and they are also welcome to take part in future contributions and discussions. ~ [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 13:47, 8 May 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] I don't think empty ones e.g. [[Wn/my]] should also be "archived", since there are eventually no projects under this prefix, such empty "projects" should feel free to be deleted. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:51, 12 May 2026 (UTC) ::The main thing is, deleting a one page doesn't do any good, and since it's already been soft-closed, the process isn't exactly fair. And since there's no negative impact anyway, I guess it's fine to just keep it. But, not really impact much thing [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:43, 12 May 2026 (UTC) :::@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] But keeping such "null project"s, on the other hand, can really mislead users to consider starting them even after 4 May, to which those are no longer allowed to active in any circumstances, that will only cause unnecessary unprotect requests which are also unfair for the administrators. Due to really existing negative impact in the near future, I suggest that we can exclude such empty ones from archival by early-bird deletion, that's the correct way with no hurts, not keeping, this way is really hurting future new users. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:14, 13 May 2026 (UTC) ::::I understand your concerns, but they are unnecessary. Enough explanation is enough. If you think like that, then all soft shutdown sites would have this problem, which is impossible. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 11:04, 13 May 2026 (UTC) :@[[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] Anyway, I suggest that we can exclude one from your archival proposal: Turkish ([[Wn/tr]]) as someone else pointed above, there are really nothing but spam pages under Wn/tr prefix. Presumably, that's already a scandal of Incubator. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:52, 12 May 2026 (UTC) ::Yeah If there truly is an extremely exceptional incubator version that cannot be resolved through cleanup and has a significant negative impact, then of course it is open to discuss, I won't be opposite. [[User:Sheminghui.WU|Sheminghui.WU]] ([[User talk:Sheminghui.WU|talk]]) 12:39, 12 May 2026 (UTC) === [[Wn/tr]] === Since someone pointed above, I suggest that even we are considering to archive all Wikinews test projects without deletion, but this Turkish one should really be excluded from archival, and should consider '''deleting all pages''', and with explaination to '''direct to either tr.wikipedia or Miraheze/Fandom...''' for future news contributions, due to '''full of spam-only pages, include the mainpage'''. --'''[[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 11:24, 13 May 2026 (UTC)''' == [[Wy/ssh]] == not in shihhi arabic [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 07:36, 11 May 2026 (UTC) :Seems already deleted, close? [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 12:00, 12 May 2026 (UTC) == [[Wb/ary]], [[Wp/ars]], [[Wt/acm]], [[Wy/acm]], [[Wp/ayl]], [[Wq/ary]], [[Wp/afb]] == one page wiki test projects [[User:Almajidy|<b style="background:#3e67b3;color:#FFF;border:4pxsolid #3e67b3;border-radius:25px;padding:3px 10px;font:20px 'Brush Script MT';">'''Almajidy'''</b>]]<b style="font-size:7px;">【Talk】</b> 12:10, 12 May 2026 (UTC) :Notifyed two users that were active on some of above. [[Special:Contributions/&#126;2026-23926-28|&#126;2026-23926-28]] ([[User talk:&#126;2026-23926-28|talk]]) 05:07, 13 May 2026 (UTC) :Wp/afb has multiple pages. [[User:JJUPLOADS22|JJUPLOADS22]] ([[User talk:JJUPLOADS22|talk]]) 19:01, 31 May 2026 (UTC) nrn80uzi1o6jn3lx0g9g5dykuez29hx 0 2991641 7225888 5818511 2026-06-25T15:39:40Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/yua/Ajts'íib]] to [[Wp/yua/Jts'íib]] 7225888 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Jts'íib]] jlkfeni0qhni7h8b8vawbckabduxlt7 3 3017355 7226093 5528420 2026-06-25T19:31:36Z Ontzak 24865 Ontzak moved page [[User talk:Lily1Q84]] to [[User talk:Catulux]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Lily1Q84|Lily1Q84]]" to "[[Special:CentralAuth/Catulux|Catulux]]" 4415587 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 22:35, 25 October 2018 (UTC) tsdz0scjm6wk1juqgl3cm38u9dldlj8 0 3034581 7226144 5289807 2026-06-25T21:37:49Z Tirawari 1306056 7226144 wikitext text/x-wiki [[File:Starry Sky (24967639435).jpg|thumb|kura najamutuata]] kura [[Category:Wp/wba]] jygj2nwv6hqx3hncrjcmsejggdoztbc 3 3042479 7225894 6209089 2026-06-25T15:40:30Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:Navorski]] to [[User talk:Logograph.95]] 7225894 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Logograph.95]] docn277aey9kfdzdsakgdqxjm17grcz 3 3044453 7225899 6209092 2026-06-25T15:41:10Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:Navorski]] to [[User talk:Logograph.95]] 7225899 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Logograph.95]] docn277aey9kfdzdsakgdqxjm17grcz 3 3075636 7225896 4834103 2026-06-25T15:40:50Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:Devi 4340]] to [[User talk:Sygrayem]] 7225896 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Sygrayem]] lizhby9md3chr5fz1048b2uybhn1vlp 3 3167444 7225893 4832986 2026-06-25T15:40:20Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:Devi 4340]] to [[User talk:Sygrayem]] 7225893 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Sygrayem]] lizhby9md3chr5fz1048b2uybhn1vlp 3 3212564 7226228 4999675 2026-06-26T01:02:50Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Fandi89]] to [[User talk:ArtificialHumanity]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Fandi89|Fandi89]]" to "[[Special:CentralAuth/ArtificialHumanity|ArtificialHumanity]]" 4999675 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 02:24, 31 December 2020 (UTC) 9kvmbbq4hui3kfo90hhw47woh0p389y 2 3252522 7226079 7219644 2026-06-25T19:06:56Z PFSV-UY 2568169 7226079 wikitext text/x-wiki Hola, mi nombre es Pablo, y me gusta editar páginas. [[File:Sonnenuntergang-Bodensee.jpg|thumb|392x392px|La foto que elijo, por el mes de Julio, 2021]] Hi, my name is Pablo, and I like edit pages. == Plantillas Árabe egipcio == * Abaza الاباظيه * Abkhaz الابخازيه * Abinomn ابينومن * Acehnese الآتشيهيه * Adyghe الاديغيه * Afar العفاريه * Afrikaans الأفريكانس * Ainu الآينويه * Akan الاكانيه * Albanian البانى * Algerian Arabic الدارجه الجزائريه * Amharic امهرى * Ancient Greek يونانى قديم * Arabic عربى * Aragonese الاراغونيه * Armenian الارمنلى * Assamese الآساميه * Asturian الاستوريه * Avar الاواريه * Azerbaijani الاذرى * Baluchi بلوتشى * Bambara البمبريه * Bashkir باشقير * Basque/Euskera الباسكى * Belarussian بيلاروسى * Bengali بنجالى * Bislama البسلامى * Breton البريتانيه * Bulgarian بلجارى * Burmese بورمى * Catalan كاتالانى * Cebuano سيبونى * Central Atlas Tamazight الأمازيغية وسط الأطلس * Chamorro تشامورويه * Chechen شيشانيه * Cherokee شيروكى * Chichewa الشيشيوا * Chinese ** Cantonese الكانتونى ** Gan جان ** Hakka هاكا ** Mandarin الماندارينى ** Wu الوو ** Xiang خيانج * Choctaw الشوكتو * Chukchi تشوكشى * Chuvash تشوفاش * Coptic قبطى * Cornish الكورنيه * Corsican الكورسيكيه * Crimean Tatar كريمتتارى * Cypriot Arabic لهجه عربى قبرص * Czech تشيكى * Danish دنماركى * Dhivehi الديفهيه * Dutch نيديرلاندى * Dzongkha دزونجخا * Egyptian المصريه القديمه * Egyptian Arabic مصرى * English: انجليزى * Erzya الارزيا * Esperanto اسبرانتو * Estonian استونى * Etruscan اترسكانيه * Ewe الايوى * Extremaduran اكستريمادوران * Faroese فاروى * Fijian بالفيچى * Fiji Hindi بالفيجي هندى * Finnish فنلاندى * Franco-Provençal بروفنساليه فرنسيه * French فرنساوى * Gagauz الغاغاوزيه * Galician جاليجو * Georgian چورچى * German المانى * Gilaki جيلاكى * Greek يونانى * Greenlandic الغرينلانديه * Griko جريكو * Guarani جوارانى * Gujarati الكجراتيه * Gulf Arabic لهجات خليجيه * Haitian Creole الكريوليه الهايتيه * Hausa الهوسيه * Hawaiian هاوائيه * Hebrew عبرى * Hijazi Arabic اللهجة الحجازيه * Hiligaynon هيليغاينون * Hindi هندى * Hopi هوبى * Hungarian المجرى * Icelandic ايسلاندى * Igbo الايجبو * Inari Sami سامى الاناريه * Indonesian الاندونيسيه * Ingush الانغوشيه * Interlingue انترلينج * Iraqi Arabic لهجه عراقيه * Irish ايرلاندى * Italian طاليانى * Japanese اليابانى * Javanese الجاويه * Juba Arabic جوبا عربى * Kabardian القبردينيه * Kalmyk الكالميك * Kannada الكناديه * Karachay-Balkar القراشاى بلقار * Karakalpak القرقلباغيه * Karelian الكاريليه * Kashmiri كشميرى * Kashubian الكاشوبيه * Kazakh قازاقيه * Khakas الخاكاسيه * Khmer كامبودى * Klingon كلينغونية * Komi-Permyak كومى بيرمياك * Komi-Zyrian الكوميه * Korean كورى * Kumyk كوموكيه * Kurdish كوردى ** Kurmanji (Northern Kurdish) الكورمانچى *** (الكورمانچى) كوردى ** Sorani (Central Kurdish) السورانى *** (السورانى) كوردى ** Southern Kurdish *** (الجنوبيه) كوردى * Kven كفين * Kyrgyz كيرجيزى * Ladino اسبانيه يهوديه * Lak لاك * Lao لاو * Latgalian اللاتغاليه * Latin لاتينى * Latvian لاتفى * Lezgi ليزغينيه * Ligurian الليغوريه * Limburgish الليمبورغيه * Lithuanian ليتوانى * Lombard اللومبارديه * Low German الالمانيه الدنيا * Luxembourgish اللوكسمبورغيه * Macedonian المقدونيه * Madurese بالالمادريز * Malagasi الملغاشيه * Malay ملايوى * Malayalam الماليالام * Maltés مالطى * Manchu مانشو * Manx مانكسى * Maori الماوريه * Mapuche مابودونجون * Marathi مراتى * Marshallese بالمارشالى * Mazanderani طبری * Middle Persian بهلوى * Mingrelian المنغرليه * Moksha الموكشا * Mon المون * Morrocan Arabic المغربيه الحديثه * Mozarabic المستعربيه * Nahuatl ناواتل * Nanai ناناى * Navajo نافاهو * Neapolitan النابوليه * Nepal النيباليه * Newar النيواريه * Norman النورمنديه * Northern Sami سامى الشماليه * Norwegian النرويجى ** Bokmål الريسمال *** Norwegian Bokmål (الريسمال) النرويجى ** Nynorsk اللاندسمال *** Norwegian Nynorsk (اللاندسمال) النرويجى * Occitan قسطانيه * Odia الاوريا * Omani Arabic لهجه عمان * Ossetian الاوسيتيه * Ottoman Turkish العثمانلى * Pashto پاشتو * Persian فارسى * Piedmontese بيدمونتيه * Polish بولاندى * Portuguese الپورتوجالى * Punjabi بنجابى * Romagnol رومانيولو * Romanian رومانى * Romansch الرومانشيه * Russian روسى * Rwandan كينيارواندا * Samoan السامويه * Samogitian سيموجيشن * Sanskrit سانسكريتى * Sassarese الساساريه * Scots اسكتلاندى * Scottish Gaelic الغيليه الاسكتلنديه * Serbo-Croatian صربى- كرواتى ** Cirilic: حروف كيريلى *** <nowiki>{{صربى- كرواتى (حروف كيريلى)}}</nowiki> ** Latin: الفابيت اللاتينى *** <nowiki>{{صربى- كرواتى (الفابيت اللاتينى)}}</nowiki> * Shona الشونا * Sicilian الصقليه * Silesian سيليسى * Sindhi السندى * Sinhalese سنهالى * Slovak سلوڤاكى * Slovene سلوڤينى * Somali الصوماليه * Southern Min مين نان * Southern Sami سامى الجنوبيه * Spanish اسبانى * Swabian المانيه سوابيه * Swahili سواحيلى * Swedish سويدى * Tagalog تاجالوج * Tajik تاچيكى * Tamil التاميليه * Tatar تتارى * Tausug تاوسوج * Telugu تلوجو * Thai تاى * Tibetan تيبيتى * Toki Pona توكِي بونا * Tulu تولو * Tunisian Arabic لهجه تونسيه * Turkish توركى * Turkmen تركمانيه * Udmurt الادمورتيه * Ukrainian اوكرانى * Urdu: اوردو * Uyghur الاويغوريه * Uzbek اوزبيكى * Venetian الفينيسيه * Vietnamese ڤييتنامى * Votic الفوتيه * Wallon والون * Waray-Waray الواراى الواراى * Welsh ويلزى * West Frisian بالفريزى غربى * Wolof الولوفيه * Xhosa الكوسيه * Yakuta الياقوتيه * Yiddish ييديش * Yoruba اليوروبيه * Zazaki زازاكي * Zulu الزولويه ?action=purge == Orígenes == === الأصل === * من العربي:نَارٌ (del árabe) * من الپورتوجالى:português (del portugués) == Tipos == صفه - Adjectives اسم - Nouns حال ضمير - Pronouns فعل - Verbs عباره - Phrase مؤنث - Fem. مزكر - Masc. === لغات تانية === {{trans-top}} * عربى: ذنب {{trans-mid}} *انجليزى: [[guilt]] {{trans-bottom}} == Categories == [[Wt/arz/ويكشينارى:English words]] * [[User:PFSV-UY/Romance languages]] * [[User:PFSV-UY/Arabic languages]] * [[User:PFSV-UY/Wiktionaries with the most articles]] {| class='wikitable sortable autonumber mw-datatable' align='center' cellpadding='3' rules='all' style='border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse: collapse; text-align: right;' |+ TOP idiomas por número entradas ! ! Name (arabic) ! Name (english) ! # |- |[[File:Nuvola Polish flag.svg|25px]] |[[:Category:et/arz/بولاندى|بولاندى]] |Polish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بولاندى|R}} |- |[[File:Nuvola Galician flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/جاليجو|جاليجو]] |Galician |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/جاليجو|R}} |- |[[File:Nuvola Spain flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اسبانى|اسبانى]] |Spanish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اسبانى|R}} |- |[[File:Nuvola Arabic language flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/عربى|عربى]] |Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/عربى|R}} |- |[[File:Nuvola Asturian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاستوريه|الاستوريه]] |Asturian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاستوريه|R}} |- |[[File:Nuvola Catalonia flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كاتالانى|كاتالانى]] |Catalan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كاتالانى|R}} |- |[[File:Nuvola Egyptian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/مصرى|مصرى]] |Egyptian Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/مصرى|R}} |- |[[File:Nuvola English language flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/انجليزى|انجليزى]] |English |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/انجليزى|R}} |- |[[File:Nuvola Esperanto flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اسبرانتو|اسبرانتو]] |Esperanto |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اسبرانتو|R}} |- |[[File:Nuvola France flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/فرنساوى|فرنساوى]] |French |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/فرنساوى|R}} |- |[[File:Nuvola German flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المانى|المانى]] |German |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المانى|R}} |- |[[File:Nuvola Israeli flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/عبرى|عبرى]] |Hebrew |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/عبرى|R}} |- |[[File:Nuvola Italy flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/طاليانى|طاليانى]] |Italian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/طاليانى|R}} |- |[[File:Nuvola Maltese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/مالطى|مالطى]] |Maltese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/مالطى|R}} |- |[[File:Nuvola Iranian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/فارسى|فارسى]] |Persian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/فارسى|R}} |- |[[File:Portuguese language.png|25px]] |[[:Category:wt/arz/الپورتوجالى|الپورتوجالى]] |Portuguese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الپورتوجالى|R}} |- |[[File:Nuvola Romanian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/رومانى|رومانى]] |Romanian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/رومانى|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/روسى|روسى]] |Russian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/روسى|R}} |- |[[File:Nuvola Turkish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/توركى|توركى]] |Turkish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/توركى|R}} |- |[[File:Nuvola Pakistani flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اوردو|اوردو]] |Urdu |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اوردو|R}} |- |[[File:Nuvola Ukrainian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اوكرانى|اوكرانى]] |Ukrainian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اوكرانى|R}} |- |[[File:Nuvola Japan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الآينويه|الآينويه]] |Ainu |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الآينويه|R}} |- |[[File:Nuvola Albanian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/البانى|البانى]] |Albanian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/البانى|R}} |- |[[File:Nuvola Catalonia flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاراغونيه|الاراغونيه]] |Aragonese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاراغونيه|R}} |- |[[File:Nuvola Azerbaijan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاذرى|الاذرى]] |Azerbaijani |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاذرى|R}} |- |[[File:Nuvola Occitanian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/قسطانيه|قسطانيه]] |Occitan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/قسطانيه|R}} |- |[[File:Nuvola Belarussian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بيلاروسى|بيلاروسى]] |Belarussian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بيلاروسى|R}} |- |[[File:Nuvola Bulgarian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بلجارى|بلجارى]] |Bulgarian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بلجارى|R}} |- |[[File:Nuvola Danish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/دنماركى|دنماركى]] |Danish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/دنماركى|R}} |- |[[File:Nuvola South African flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الأفريكانس|الأفريكانس]] |Afrikaans |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الأفريكانس|R}} |- |[[File:Nuvola Dutch flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/نيديرلاندى|نيديرلاندى]] |Dutch |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/نيديرلاندى|R}} |- |[[File:Nuvola Faroese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/فاروى|فاروى]] |Faroese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/فاروى|R}} |- |[[File:Nuvola Icelandic flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ايسلاندى|ايسلاندى]] |Icelandic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ايسلاندى|R}} |- |[[File:Nuvola Estonian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/استونى|استونى]] |Estonian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/استونى|R}} |- |[[File:Nuvola Finnish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/فنلاندى|فنلاندى]] |Finnish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/فنلاندى|R}} |- |[[File:Nuvola Greenland flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الغرينلانديه|الغرينلانديه]] |Greenlandic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الغرينلانديه|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/هندى|هندى]] |Hindi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/هندى|R}} |- |[[File:Nuvola Armenian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الارمنلى|الارمنلى]] |Armenian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الارمنلى|R}} |- |[[File:Nuvola Czech flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تشيكى|تشيكى]] |Czech |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تشيكى|R}} |- |[[File:Nuvola Moroccan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المغربيه الحديثه|المغربيه الحديثه]] |Morrocan Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المغربيه الحديثه|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/مراتى|مراتى]] |Marathi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/مراتى|R}} |- |[[File:Nuvola Hungary flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المجرى|المجرى]] |Hungarian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المجرى|R}} |- |[[File:Nuvola Irish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ايرلاندى|ايرلاندى]] |Irish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ايرلاندى|R}} |- |[[File:Nuvola Japan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اليابانى|اليابانى]] |Japanese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اليابانى|R}} |- |[[File:Nuvola Korean flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كورى|كورى]] |Korean |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كورى|R}} |- |[[File:Nuvola Luxemburgish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اللوكسمبورغيه|اللوكسمبورغيه]] |Luxembourgish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اللوكسمبورغيه|R}} |- |[[File:Nuvola Macedonian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المقدونيه|المقدونيه]] |Macedonian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المقدونيه|R}} |- |[[File:Nuvola Egyptian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المصريه القديمه|المصريه القديمه]] |Egyptian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المصريه القديمه|R}} |- |[[File:Nuvola Greek flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/يونانى|يونانى]] |Greek |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/يونانى|R}} |- |[[File:Nuvola Vatican flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لاتينى|لاتينى]] |Latin |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لاتينى|R}} |- |[[File:Nuvola Latvian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لاتفى|لاتفى]] |Latvian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لاتفى|R}} |- |[[File:Nuvola Kazakh flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/قازاقيه|قازاقيه]] |Kazakh |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/قازاقيه|R}} |- |[[File:Nuvola Kyrgyz flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كيرجيزى|كيرجيزى]] |Kyrgyz |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كيرجيزى|R}} |- |[[File:Nuvola Georgian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/چورچى|چورچى]] |Georgian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/چورچى|R}} |- |[[File:Nuvola Lithuanian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ليتوانى|ليتوانى]] |Lithuanian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ليتوانى|R}} |- |[[File:Nuvola Guaranyan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/جوارانى|جوارانى]] |Guarani |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/جوارانى|R}} |- |[[File:Nuvola Scottish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الغيليه الاسكتلنديه|الغيليه الاسكتلنديه]] |Scottish Gaelic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الغيليه الاسكتلنديه|R}} |- |[[File:Nuvola Kurdistan.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/(السورانى) كوردى|(السورانى) كوردى]] |Central Kurdish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/(السورانى) كوردى|R}} |- |[[File:Nuvola Kurdistan.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/(الكورمانچى) كوردى|(الكورمانچى) كوردى]] |Northern Kurdish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/(الكورمانچى) كوردى|R}} |- |[[File:Nuvola Chinese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/مانشو|مانشو]] |Manchu |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/مانشو|R}} |- |[[File:Nuvola Slovakian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سلوڤاكى|سلوڤاكى]] |Slovak |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سلوڤاكى|R}} |- |[[File:Nuvola Slovenian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سلوڤينى|سلوڤينى]] |Slovene |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سلوڤينى|R}} |- |[[File:Nuvola Swedish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سويدى|سويدى]] |Swedish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سويدى|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/التاميليه|التاميليه]] |Tamil |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/التاميليه|R}} |- | [[File:Toki pona.svg|20px]] |[[:Category:wt/arz/توكِي بونا|توكِي بونا]] |Toki Pona |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/توكِي بونا|R}} |- |[[File:Nuvola Malaysian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ملايوى|ملايوى]] |Malay |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ملايوى|R}} |- |[[File:Nuvola Indonesian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاندونيسيه|الاندونيسيه]] |Indonesian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاندونيسيه|R}} |- |[[File:Nuvola Corsica flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكورسيكيه|الكورسيكيه]] |Corsican |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكورسيكيه|R}} |- |[[File:Nuvola Sicily flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الصقليه|الصقليه]] |Sicilian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الصقليه|R}} |- |[[File:Nuvola Nepal flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/النيباليه|النيباليه]] |Nepali |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/النيباليه|R}} |- |[[File:Nuvola Uzbek flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اوزبيكى|اوزبيكى]] |Uzbek |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اوزبيكى|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تلوجو|تلوجو]] |Telugu |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تلوجو|R}} |- |[[File:Nuvola Serbo-Croatian flag.png|25px]] |[[:Category:wt/arz/صربى- كرواتى|صربى- كرواتى]] |Serbo-Croatian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/صربى- كرواتى|R}} |- |[[File:Nuvola Norwegian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/(الريسمال) النرويجى|(الريسمال) النرويجى]] |Norwegian Bokmål |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/(الريسمال) النرويجى|R}} |- |[[File:Nuvola Norwegian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/(اللاندسمال) النرويجى|(اللاندسمال) النرويجى]] |Norwegian Nynorsk |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/(اللاندسمال) النرويجى|R}} |- |[[File:Nuvola Philippines flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سيبونى|سيبونى]] |Cebuano |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سيبونى|R}} |- |[[File:Nuvola Philippines flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تاجالوج|تاجالوج]] |Tagalog |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تاجالوج|R}} |- |[[File:Nuvola Tajik flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تاچيكى|تاچيكى]] |Tajik |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تاچيكى|R}} |- |[[File:Nuvola Thai flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تاى|تاى]] |Thai |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تاى|R}} |- |[[File:Nuvola Turkmen flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تركمانيه|تركمانيه]] |Turkmen |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تركمانيه|R}} |- |[[File:Nuvola Vietnamese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ڤييتنامى|ڤييتنامى]] |Vietnamese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ڤييتنامى|R}} |- |[[File:Nuvola Saudi flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اللهجة الحجازيه|اللهجة الحجازيه]] |Hijazi Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اللهجة الحجازيه|R}} |- |[[File:Nuvola Hong Kong flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكانتونى|الكانتونى]] |Cantonese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكانتونى|R}} |- |[[File:Nuvola Chinese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/جان|جان]] |Gan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/جان|R}} |- |[[File:Nuvola Chinese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/هاكا|هاكا]] |Hakka |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/هاكا|R}} |- |[[File:Nuvola Chinese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الماندارينى|الماندارينى]] |Mandarin |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الماندارينى|R}} |- |[[File:Nuvola Chinese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الوو|الوو]] |Wuu |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الوو|R}} |- |[[File:Nuvola Chinese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/خيانج|خيانج]] |Xiang |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/خيانج|R}} |- |[[File:Nuvola Mongolian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/مونجولى|مونجولى]] |Mongolian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/مونجولى|R}} |- |[[File:Nuvola Crimea flag.png|25px]] |[[:Category:wt/arz/كريمتتارى|كريمتتارى]] |Crimean Tatar |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كريمتتارى|R}} |- |[[File:Nuvola Chinese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تيبيتى|تيبيتى]] |Tibetan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تيبيتى|R}} |- |[[File:Nuvola Laotian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لاو|لاو]] |Lao |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لاو|R}} |- |[[File:Nuvola Abkhazia flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الابخازيه|الابخازيه]] |Abkhaz |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الابخازيه|R}} |- |[[File:Text-ett-avil.png|23px]] |[[:Category:wt/arz/اترسكانيه|اترسكانيه]] |Etruscan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اترسكانيه|R}} |- |[[File:Nuvola Burmese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بورمى|بورمى]] |Burmese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بورمى|R}} |- |[[File:Nuvola Frisian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بالفريزى غربى|بالفريزى غربى]] |West Frisian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بالفريزى غربى|R}} |- |[[File:Nuvola Basque Country flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الباسكى|الباسكى]] |Basque/Euskera |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الباسكى|R}} |- |[[File:Nuvola Greek flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/يونانى قديم|يونانى قديم]] |Ancient Greek |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/يونانى قديم|R}} |- | <big><big>'''אָ'''</big></big> |[[:Category:wt/arz/ييديش|ييديش]] |Yiddish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ييديش|R}} |- |[[File:Nuvola Chile flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/مابودونجون|مابودونجون]] |Mapuche |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/مابودونجون|R}} |- |[[File:Nuvola Chuvashia flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تشوفاش|تشوفاش]] |Chuvash |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تشوفاش|R}} |- |[[File:Nuvola Ethiopian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/امهرى|امهرى]] |Amharic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/امهرى|R}} |- |[[File:Nuvola Algerian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الدارجه الجزائريه|الدارجه الجزائريه]] |Algerian Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الدارجه الجزائريه|R}} |- |[[File:Nuvola Arpitan language flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بروفنساليه فرنسيه|بروفنساليه فرنسيه]] |Franco-Provençal |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بروفنساليه فرنسيه|R}} |- |[[File:Nuvola Brittany flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/البريتانيه|البريتانيه]] |Breton |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/البريتانيه|R}} |- |[[File:Nuvola Egyptian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/قبطى|قبطى]] |Coptic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/قبطى|R}} |- |[[File:Nuvola Cornish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكورنيه|الكورنيه]] |Cornish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكورنيه|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكجراتيه|الكجراتيه]] |Gujarati |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكجراتيه|R}} |- |[[File:Nuvola Spain flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اكستريمادوران|اكستريمادوران]] |Extremaduran |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اكستريمادوران|R}} |- |[[File:Nuvola Pakistani flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بلوتشى|بلوتشى]] |Baluchi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بلوتشى|R}} |- |[[File:Nuvola Kingon flag.png|25px]] |[[:Category:wt/arz/كلينغونية|كلينغونية]] |Klingon |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كلينغونية|R}} |- |[[File:Nuvola Iraqi flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لهجه عراقيه|لهجه عراقيه]] |Iraqi Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لهجه عراقيه|R}} |- |[[File:Nuvola Philippines flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/هيليغاينون|هيليغاينون]] |Hiligaynon |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/هيليغاينون|R}} |- |[[File:Nuvola Haitian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكريوليه الهايتيه|الكريوليه الهايتيه]] |Haitian Creole |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكريوليه الهايتيه|R}} |- |[[File:Nuvola Swiss flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الرومانشيه|الرومانشيه]] |Romansch |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الرومانشيه|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الماليالام|الماليالام]] |Malayalam |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الماليالام|R}} |- |[[File:Nuvola Madagascar flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الملغاشيه|الملغاشيه]] |Malagasy |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الملغاشيه|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سانسكريتى|سانسكريتى]] |Sanskrit |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سانسكريتى|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكناديه|الكناديه]] |Kannada |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكناديه|R}} |- |[[File:Nuvola Cambodia flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كامبودى|كامبودى]] |Khmer |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كامبودى|R}} |- |[[File:Nuvola Somalian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الصوماليه|الصوماليه]] |Somali |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الصوماليه|R}} |- |[[File:Nuvola Welsh flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ويلزى|ويلزى]] |Welsh |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ويلزى|R}} |- |[[File:Nuvola New Zealand flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الماوريه|الماوريه]] |Maori |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الماوريه|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الموكشا|الموكشا]] |Moksha |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الموكشا|R}} |- |[[File:Nuvola Maldivian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الديفهيه|الديفهيه]] |Dhivehi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الديفهيه|R}} |- |[[File:Nuvola Italy flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الفينيسيه|الفينيسيه]] |Venetian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الفينيسيه|R}} |- |[[File:Nuvola Karelian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكاريليه|الكاريليه]] |Karelian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكاريليه|R}} |- |[[File:Nuvola Isle of Man flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/مانكسى|مانكسى]] |Manx |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/مانكسى|R}} |- |[[File:Nuvola Italy flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/رومانيولو|رومانيولو]] |Romagnol |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/رومانيولو|R}} |- |[[File:Nuvola Sri Lankan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سنهالى|سنهالى]] |Sinhalese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سنهالى|R}} |- |[[File:Nuvola Tatar flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تتارى|تتارى]] |Tatar |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تتارى|R}} |- |[[File:Nuvola Bashkortostan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/باشقير|باشقير]] |Bashkir |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/باشقير|R}} |- |[[File:Nuvola Georgian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المنغرليه|المنغرليه]] |Mingrelian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المنغرليه|R}} |- |[[File:Nuvola Indonesian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الجاويه|الجاويه]] |Javanese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الجاويه|R}} |- |[[File:Nuvola Walloon flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/والون|والون]] |Walloon |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/والون|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الآساميه|الآساميه]] |Assamese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الآساميه|R}} |- |[[File:Nuvola Hawaiian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/هاوائيه|هاوائيه]] |Hawaiian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/هاوائيه|R}} |- |[[File:Nuvola Tunisian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لهجه تونسيه|لهجه تونسيه]] |Tunisian Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لهجه تونسيه|R}} |- |[[File:Nuvola Andalusian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المستعربيه|المستعربيه]] |Mozarabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المستعربيه|R}} |- |[[File:Nuvola South African flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الزولويه|الزولويه]] |Zulu |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الزولويه|R}} |- |[[File:Nuvola South African flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكوسيه|الكوسيه]] |Xhosa |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكوسيه|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاواريه|الاواريه]] |Avar |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاواريه|R}} |- |[[File:Nuvola Moroccan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الأمازيغية وسط الأطلس|الأمازيغية وسط الأطلس]] |Central Atlas Tamazight |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الأمازيغية وسط الأطلس|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تولو|تولو]] |Tulu |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تولو|R}} |- |[[File:Nuvola Vanuatu flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/البسلامى|البسلامى]] |Bislama |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/البسلامى|R}} |- |[[File:Nuvola Karachay Cherkessia flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاباظيه|الاباظيه]] |Abaza |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاباظيه|R}} |- |[[File:Nuvola Buthanese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/دزونجخا|دزونجخا]] |Dzongkha |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/دزونجخا|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الفوتيه|الفوتيه]] |Votic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الفوتيه|R}} |- |[[File:Nuvola Indonesian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بالالمادريز|بالالمادريز]] |Madurese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بالالمادريز|R}} |- |[[File:Nuvola Italy flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/النابوليه|النابوليه]] |Neapolitan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/النابوليه|R}} |- |[[File:Nuvola Iranian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/طبری|طبری]] |Mazanderani |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/طبری|R}} |- |[[File:Nuvola Oman flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لهجه عمان|لهجه عمان]] |Omani Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لهجه عمان|R}} |- |[[File:Nuvola Cypriot flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لهجه عربى قبرص|لهجه عربى قبرص]] |Cypriot Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لهجه عربى قبرص|R}} |- |[[File:Nuvola Iranian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/جيلاكى|جيلاكى]] |Gilaki |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/جيلاكى|R}} |- |[[File:Nuvola Chinese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/مين نان|مين نان]] |Southern Min |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/مين نان|R}} |- |[[File:Nuvola Uzbek flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/القرقلباغيه|القرقلباغيه]] |Karakalpak |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/القرقلباغيه|R}} |- |[[File:Nuvola U.S. flag, alternative.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/نافاهو|نافاهو]] |Navajo |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/نافاهو|R}} |- |[[File:Nuvola Zeeland flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الزيلنديه|الزيلنديه]] |Zealandic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الزيلنديه|R}} |- |[[File:Nuvola Scottish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اسكتلاندى|اسكتلاندى]] |Scots |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اسكتلاندى|R}} |- |[[File:Nuvola Lombardy flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اللومبارديه|اللومبارديه]] |Lombard |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اللومبارديه|R}} |- |[[File:Nuvola Udmurtia flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الادمورتيه|الادمورتيه]] |Udmurt |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الادمورتيه|R}} |- |[[File:Nuvola Indonesian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الآتشيهيه|الآتشيهيه]] |Acehnese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الآتشيهيه|R}} |- |[[File:Nuvola Nigerian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الايجبو|الايجبو]] |Igbo |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الايجبو|R}} |- |[[File:Nuvola Fijian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بالفيچى|بالفيچى]] |Fijian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بالفيچى|R}} |- |[[File:Nuvola Fijian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بالفيجي هندى|بالفيجي هندى]] |Fiji Hindi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بالفيجي هندى|R}} |- |[[File:Nuvola Philippines flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تاوسوج|تاوسوج]] |Tausug |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تاوسوج|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاديغيه|الاديغيه]] |Adyghe |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاديغيه|R}} |- |[[File:Nuvola South Sudan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/جوبا عربى|جوبا عربى]] |Juba Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/جوبا عربى|R}} |- |[[File:Nuvola Bangladeshi flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بنجالى|بنجالى]] |Bengali |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بنجالى|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/شيشانيه|شيشانيه]] |Chechen |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/شيشانيه|R}} |- |[[File:Nuvola Mali flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/البمبريه|البمبريه]] |Bambara |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/البمبريه|R}} |- |[[File:Nuvola Israeli flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اسبانيه يهوديه|اسبانيه يهوديه]] |Ladino |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اسبانيه يهوديه|R}} |- |[[File:Nuvola Guam flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تشامورويه|تشامورويه]] |Chamorro |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تشامورويه|R}} |- |[[File:Nuvola Oklahoma flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/شيروكى|شيروكى]] |Cherokee |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/شيروكى|R}} |- |[[File:Nuvola U.S. flag, alternative.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الشوكتو|الشوكتو]] |Choctaw |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الشوكتو|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تشوكشى|تشوكشى]] |Chukchi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تشوكشى|R}} |- |[[File:Nuvola Dutch flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الليمبورغيه|الليمبورغيه]] |Limburgish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الليمبورغيه|R}} |- |[[File:Nuvola Mexico flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ناواتل|ناواتل]] |Nahuatl |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ناواتل|R}} |- |[[File:Nuvola Philippines flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الواراى الواراى|الواراى الواراى]] |Waray-Waray |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الواراى الواراى|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الارزيا|الارزيا]] |Erzya |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الارزيا|R}} |- |[[File:Nuvola Nigeran flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الهوسيه|الهوسيه]] |Hausa |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الهوسيه|R}} |- |[[File:Nuvola U.S. flag, alternative.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/هوبى|هوبى]] |Hopi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/هوبى|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الانغوشيه|الانغوشيه]] |Ingush |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الانغوشيه|R}} |- |[[File:Nuvola Kabardino-Balkaria flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/القبردينيه|القبردينيه]] |Kabardian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/القبردينيه|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكالميك|الكالميك]] |Kalmyk |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكالميك|R}} |- |[[File:Nuvola Karachay Cherkessia flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/القراشاى بلقار|القراشاى بلقار]] |Karachay-Balkar |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/القراشاى بلقار|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كوموكيه|كوموكيه]] |Kumyk |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كوموكيه|R}} |- |[[File:Nuvola Polish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكاشوبيه|الكاشوبيه]] |Kashubian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكاشوبيه|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الخاكاسيه|الخاكاسيه]] |Khakas |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الخاكاسيه|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كومى بيرمياك|كومى بيرمياك]] |Komi-Permyak |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كومى بيرمياك|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الكوميه|الكوميه]] |Komi-Zyrian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الكوميه|R}} |- |[[File:Nuvola Norwegian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كفين|كفين]] |Kven |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كفين|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لاك|لاك]] |Lak |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لاك|R}} |- |[[File:Nuvola Latvian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اللاتغاليه|اللاتغاليه]] |Latgalian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اللاتغاليه|R}} |- |[[File:Nuvola Dagestanian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ليزغينيه|ليزغينيه]] |Lezgi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ليزغينيه|R}} |- |[[File:Nuvola Liguria flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الليغوريه|الليغوريه]] |Ligurian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الليغوريه|R}} |- |[[File:Nuvola German flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الالمانيه الدنيا|الالمانيه الدنيا]] |Low German |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الالمانيه الدنيا|R}} |- |[[File:Nuvola Marshall Islands flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بالمارشالى|بالمارشالى]] |Marshallese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بالمارشالى|R}} |- |[[File:Nuvola Iranian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بهلوى|بهلوى]] |Middle Persian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بهلوى|R}} |- |[[File:Nuvola Myanmar flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المون|المون]] |Mon |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المون|R}} |- |[[File:Nuvola Afghan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/پاشتو|پاشتو]] |Pashto |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/پاشتو|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ناناى|ناناى]] |Nanai |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ناناى|R}} |- |[[File:Nuvola Nepal flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/النيواريه|النيواريه]] |Newar |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/النيواريه|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاوريا|الاوريا]] |Odia |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاوريا|R}} |- |[[File:Nuvola South Ossetian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاوسيتيه|الاوسيتيه]] |Ossetian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاوسيتيه|R}} |- |[[File:Nuvola Turkish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/العثمانلى|العثمانلى]] |Ottoman Turkish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/العثمانلى|R}} |- |[[File:Nuvola Piedmont flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بيدمونتيه|بيدمونتيه]] |Piedmontese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بيدمونتيه|R}} |- |[[File:Nuvola Pakistani flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/بنجابى|بنجابى]] |Punjabi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/بنجابى|R}} |- |[[File:Nuvola Norwegian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سامى الجنوبيه|سامى الجنوبيه]] |Southern Sami |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سامى الجنوبيه|R}} |- |[[File:Nuvola Norwegian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سامى الشماليه|سامى الشماليه]] |Northern Sami |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سامى الشماليه|R}} |- |[[File:Nuvola Finnish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سامى الاناريه|سامى الاناريه]] |Inari Sami |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سامى الاناريه|R}} |- |[[File:Nuvola Samoa flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/السامويه|السامويه]] |Samoan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/السامويه|R}} |- |[[File:Nuvola Lithuanian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سيموجيشن|سيموجيشن]] |Samogitian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سيموجيشن|R}} |- |[[File:Nuvola Zimbabwean flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الشونا|الشونا]] |Shona |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الشونا|R}} |- |[[File:Nuvola Polish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سيليسى|سيليسى]] |Silesian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سيليسى|R}} |- |[[File:Nuvola Pakistani flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/السندى|السندى]] |Sindhi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/السندى|R}} |- |[[File:Nuvola German flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المانيه سوابيه|المانيه سوابيه]] |Swabian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المانيه سوابيه|R}} |- |[[File:Nuvola Tanzanian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سواحيلى|سواحيلى]] |Swahili |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سواحيلى|R}} |- |[[File:Nuvola Turkish flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/زازاكي|زازاكي]] |Zazaki |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/زازاكي|R}} |- |[[File:Nuvola Nigerian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اليوروبيه|اليوروبيه]] |Yoruba |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اليوروبيه|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الياقوتيه|الياقوتيه]] |Yakut |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الياقوتيه|R}} |- |[[File:Nuvola Senegalese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الولوفيه|الولوفيه]] |Wolof |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الولوفيه|R}} |- |[[File:Nuvola Rwandan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كينيارواندا|كينيارواندا]] |Rwandan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كينيارواندا|R}} |- |[[File:Unde yelb.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/انترلينج|انترلينج]] |Interlingue |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/انترلينج|R}} |- |[[File:Nuvola Togolese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الايوى|الايوى]] |Ewe |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الايوى|R}} |- |[[File:Nuvola Indonesian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/ابينومن|ابينومن]] |Abinomn |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/ابينومن|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كشميرى|كشميرى]] |Kashmiri |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كشميرى|R}} |- |[[File:Nuvola Uyghur flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاويغوريه|الاويغوريه]] |Uyghur |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاويغوريه|R}} |- |[[File:Nuvola Ethiopian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/العفاريه|العفاريه]] |Afar |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/العفاريه|R}} |- |[[File:Nuvola Moldovan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الغاغاوزيه|الغاغاوزيه]] |Gagauz |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الغاغاوزيه|R}} |- |[[File:Nuvola Italy flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/جريكو|جريكو]] |Griko |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/جريكو|R}} |- |[[File:Nuvola Italy flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الساساريه|الساساريه]] |Sassarese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الساساريه|R}} |- |[[File:Nuvola Ghanaian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاكانيه|الاكانيه]] |Akan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاكانيه|R}} |- |[[File:Nuvola Jersey flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/النورمنديه|النورمنديه]] |Norman |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/النورمنديه|R}} |- |[[File:Nuvola Malawian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الشيشيوا|الشيشيوا]] |Chichewa |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الشيشيوا|R}} |- |[[File:Nuvola UAE flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لهجه خليجيه|لهجه خليجيه]] |Gulf Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لهجه خليجيه|R}} |- |[[File:Nuvola Egyptian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/السيويه|السيويه]] |Siwi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/السيويه|R}} |- |[[File:Nuvola Moroccan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الأمازيغية الريفية|الأمازيغية الريفية]] |Tarifit |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الأمازيغية الريفية|R}} |- |[[File:Nuvola Chinese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سالار|سالار]] |Salar |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سالار|R}} |- |[[File:Aramaic written using Syriac letters (ܐܪܡܝܐ).svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاراميه|الاراميه]] |Aramaic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاراميه|R}} |- |[[File:Nuvola Saudi flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/نجدى|نجدى]] |Najdi Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/نجدى|R}} |- |[[File:Nuvola Sudanese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لهجه سودانيه|لهجه سودانيه]] |Sudanese Arabic |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لهجه سودانيه|R}} |- |[[File:Nuvola Ugandan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الأتشولية|الأتشولية]] |Acholi |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الأتشولية|R}} |- |[[File:Nuvola Ethiopian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/جعزى|جعزى]] |Ge'ez |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/جعزى|R}} |- |[[File:Nuvola Ethiopian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/الاورومويه|الاورومويه]] |Oromo |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/الاورومويه|R}} |- |[[File:Nuvola Italy flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اوسكى|اوسكى]] |Oscan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اوسكى|R}} |- |[[File:Nuvola Botswana flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/التسوانيه|التسوانيه]] |Tswana/Setswana |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/التسوانيه|R}} |- |[[File:Nuvola Indonesian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/السونديه|السونديه]] |Sundanese |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/السونديه|R}} |- |[[File:Nuvola Thai flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تايلانديه شماليه|تايلانديه شماليه]] |Northern Thai |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تايلانديه شماليه|R}} |- |[[File:Nuvola Ethiopian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تيجرينى|تيجرينى]] |Tigriña |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تيجرينى|R}} |- |[[File:Nuvola Tonga flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/التونغيه|التونغيه]] |Tongan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/التونغيه|R}} |- |[[File:Nuvola Italy flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/اومبرى|اومبرى]] |Umbrian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اومبرى|R}} |- |[[File:Nuvola Kurdistan.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/(الجنوبيه) كوردى|(الجنوبيه) كوردى]] |Southern Kurdish |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/(الجنوبيه) كوردى|R}} |- |[[File:Nuvola Canada flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/كرى|كرى]] |Cree |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/كرى|R}} |- |[[File:Nuvola Greek flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/يونانى ميكينيه|يونانى ميكينيه]] |Mycenaean Greek |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/يونانى ميكينيه|R}} |- |[[File:Nuvola Alaska flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/انوبيات|انوبيات]] |Iñupiaq |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/انوبيات|R}} |- |[[File:Nuvola Georgian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لازيه|لازيه]] |Laz |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لازيه|R}} |- |[[File:Nuvola Democratic Republic of the Congo flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لينغالا|لينغالا]] |Lingala |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لينغالا|R}} |- |[[File:Nuvola Ugandan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/لوغاندا|لوغاندا]] |Luganda |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/لوغاندا|R}} |- |[[File:Nuvola Indian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/المايثيليه|المايثيليه]] |Maithili |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/المايثيليه|R}} |- |[[File:Nuvola Mexico flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/سيرى|سيرى]] |Seri |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/سيرى|R}} |- |[[File:Nuvola French Polynesian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/التاهيتيه|التاهيتيه]] |Tahitian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/التاهيتيه|R}} |- |[[File:Nuvola Moroccan flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/تشلحيت|تشلحيت]] |Tashelhit |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/تشلحيت|R}} |- |[[File:Nuvola East Timorese flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/التيتوميه|التيتوميه]] |Tetum |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/التيتوميه|R}} |- |[[File:Nuvola Russian flag.svg|25px]] |[[:Category:wt/arz/التوفان|التوفان]] |Tuvan |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/التوفان|R}} |- |𒌝 |[[:Category:wt/arz/اكديه|اكديه]] |Akkadian |{{PAGESINCATEGORY:wt/arz/اكديه|R}} |} nfy63zpnuk2c1g9nwg2mxfnmqb2ftt9 0 3298786 7226411 7223738 2026-06-26T08:58:26Z Philip J 2048368 Undo revision by Eunice256 7226411 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Orubaju Rukuru}} [[Category:Wp/nyn]] 9pkjpy3q1vbbvi11ct6pwt5vteow0u8 0 3330446 7226245 6994117 2026-06-26T02:46:24Z BrassSnail 2575496 7226245 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <!-- アイヌ語版のウィキペディアへようこそ --> <div id="mp_header" class="wikiglob" style="border:1px solid #a7d7f9; overflow: hidden; margin: 0.5em 0; padding: 0.5em; -moz-border-radius: 0.8em; -webkit-border-radius: 0.8em; border-radius:0.8em;"> {| width="100%" | <div style="float: left; margin: -2.25em 0em 0em -2.5em; overflow: visible;">[[File:Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png|200px|link=]]</div> <div style="padding-left:220px;"> <div style="font-size:190%;">'''Iránkarapte!'''</div> <div style="font-size:130%;">Pírka hi ne Áynu iták Úykipenciya or un eci⹀árki na!</div> <div style="font-size:80%; padding-top:10px;"> <span lang="ja">[[:ja:アイヌ語|アイヌ語]]版ウィキペディアへようこそ！</span><br> <span lang="ru">Добро пожаловать в [[:ru:Айнский язык|айнскую]] Википедию!</span><br> <span lang="en">Welcome to [[:en:Ainu language|Ainu]] Wikipedia!</span><br> <span lang="ko">[[:ko:아이누어|아이누어]]판 위키백과에 오신 것을 환영합니다!</span> </div> | width="30%" style="padding-left:1em;" | <div style="float: left; vertical-align: top; margin-right: 1em;"> * [[Talk:Wp/ain/Uykipenciya Mosem|Ukoramkor⹀an cik tanpe oputuye wa en⹀kore]]<br /><small><span lang="ja">議論は上のリンクをクリックしてください。</span><br /><span lang="en">For discussion, click the above link.</span></small> * [[Wp/ain/Wikipedia:Ikasuy|ikasuy | イカスィ | икасуй]] * [[Wp/ain/Wikipedia:Repunkur itak ye kur kasuy kanpiso|Repunkur itak ye kur a⹀kasuy kanpiso]]<br /><small><span lang="ja" dir="ltr">非アイヌ語話者への助け</span><br><span lang="ru" dir="ltr">Справка для не говорящих на айну</span><br><span lang="en" dir="ltr">Help for non-Ainu speakers</span></small> </div> |} </div> {| role="presentation" id="mp-upper" style="border-spacing: 0px;" | style="width:55%; padding: 0 0.35em 0.35em 0; vertical-align:top;"| <!-- ---------------------------------- --> <div style="border:1px solid #c2dfff; padding:3px; margin-bottom:5px;"><div style="text-align:left; position:relative; margin-top:-5px; top:5px"> [[File:Bluebg.png|link=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:HSArchive Green.svg|38px|link=]]</div> <div style="position:absolute; left:52px; top:2px;">'''Mosem'''</div> <div clear="all" style="margin:1em; padding-right:6px; overflow:auto;"> <!-- ---------------------------------- --> <div align=center> {| class="wikitable" | '''<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Yaunmosir (Nippon):</span>''' '''<span><span lang="ain-Latn" dir="ltr">{{Wp/ain/CURRENTYEAR-JST}}(reywa {{Wp/ain/CURRENTGENGOYEAR-JST}})pa {{Wp/ain/CURRENTMONTHNUMBER-JST}}cup {{Wp/ain/CURRENTDAY-JST}}to</span></span>''' '''<span lang="ain-Latn" dir="ltr">{{Wp/ain/CURRENTTIME-JST}}</span>''' | '''<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Yankemosiri/Karapto:</span>''' '''<span><span lang="ain-Latn" dir="ltr">{{Wp/ain/CURRENTYEAR-SAKT}}pa {{Wp/ain/CURRENTMONTHNUMBER-SAKT}}cux ({{Wp/ain/CURRENTMONTHNAME-SAKT-LTN}}) {{Wp/ain/CURRENTDAY-SAKT}}to</span></span>''' '''<span lang="ain-Latn" dir="ltr">{{Wp/ain/CURRENTTIME-SAKT}}</span>''' |} Tán kanpiso Áynu itak ''ayay''-Uykipenciya ne ruwe ne. Tané teta '''{{Wp/ain/NUMBEROFARTICLES}}''' kánpiso oká ruwe ne. Tán kanpisos ''ayáy''-Uykipenciya ne kusú, kánpiso poró serke anak kánpiso rehe or wa a⹀nuyé a⹀oasi eásirki ruwe ne. Iíkosama yakun, áynu utar a⹀enúye yakun “áynu” ka somo ne no, [[Wp/ain/Aynu|Áynu]] ne ruwe ne. (si-Uykipenciya ne yakun [[Wp/ain/Aynu|Áynu]] sekor a⹀nuye nánkor.) <hr /> Iránkarapte. Tán uske anak Áynu Itak ''ayáy'' Uykipenciya sikánpiso ne ruwe ne. Tane, a⹀kar aynu itak Uykipenciya kanpiso anak '''{{Wp/ain/NUMBEROFARTICLES}}''' p/e oka. </div> <!-- ---------------------------------- --> </div> </div> </div> <!-- ---------------------------------- --> <!-- ---------------------------------- --> <div style="border:1px solid #c2dfff; padding:3px; margin-bottom:5px;"><div style="text-align:left; position:relative; margin-top:-5px; top:5px"> [[File:Bluebg.png|link=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:HS search.svg|38px|link=]]</div> <div style="position:absolute; left:52px; top:2px;">'''Kampiso/itaksay hunara'''</div> <div clear="all" style="margin:1em; padding-right:6px; overflow:auto;"> <!-- ---------------------------------- --> {| align=center |- | <inputbox> type=search2 width=28 break=no preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions prefix=Wp/ain/ <!-- buttonlabel=kampiso kor rehe a⹀hunara searchbuttonlabel=a⹀hunara --> buttonlabel=hunara </inputbox> |- | <inputbox> type=create width=30 preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions prefix=Wp/ain/ buttonlabel=kar break=no </inputbox> |} <!-- ---------------------------------- --> </div> </div> </div> <!-- ---------------------------------- --> <!-- ---------------------------------- --> <div style="border:1px solid #c2dfff; padding:3px; margin-bottom:5px;"><div style="text-align:left; position:relative; margin-top:-5px; top:5px"> [[File:Bluebg.png|link=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:Wikimedia-logo-circle.svg|38px|link=]]</div> <div style="position:absolute; left:52px; top:2px;">'''Iriwakne ''sanniyo'' p'''</div> <div clear="all" style="margin:1em; padding-right:6px; overflow:auto;"> <!-- ---------------------------------- --> {| |<span lang="ain-Latn" dir="ltr">[[File:Wiktionary-logo.svg|35x35px|]]</span> |'''[[Wt/ain/Wiksonarī sem|<span lang="ain-Latn" dir="ltr"><span lang="ain-latn" dir="ltr">Uykicinumkekanpi (Wiksonarī)</span></span>]]''' |[[File:Wikisource-logo.svg|35x35px]] |[[oldwikisource:Main_Page/Aynu_itak|'''ウィキソースアイヌ語版''']] |[[File:Wikiquote-logo.svg|35x35px]] |<span lang="ain-latn" dir="ltr">[[Wq/ain|'''Uyki’ikor’itak''']]</span> |- |[[File:Wikibooks-logo.svg|35x35px]] |<span lang="ain-latn" dir="ltr">[[Wb/ain|'''Uikiepakasnukanpisos''']]</span> |[[File:Wikinews-logo.svg|35x35px]] |<span lang="ain-latn" dir="ltr">[[Wn/ain|'''Uikiasirhawas (Uikiasur)''']]</span> |[[File:Wikiversity-logo.svg|35x35px]] | |- |[[File:Wikispecies-logo.svg|35x35px]] | |[[File:Commons-logo.svg|35x35px]] | |[[File:Wikimedia-logo.svg|35x35px]] | |- |[[File:Wikidata-logo.svg|44x44px]] | |[[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|24x24px]] |<span lang="ain-latn" dir="ltr">[[Wy/ain|'''Uykieapkas (Wikiwoyancu)''']]</span> |[[File:Incubator-logo.svg|41x41px]] |[[Incubator:Main Page|<span lang="ain-Latn" dir="ltr"><span lang="ain-latn" dir="ltr">'''Cikap’uariyarpe'''</span></span>]] |} <!-- ---------------------------------- --> </div> </div> </div> <!-- ---------------------------------- --> | style="width=45%; padding: 0 0 0.5em 0; vertical-align:top;"| <!-- ---------------------------------- --> <div style="border:1px solid #c2dfff; padding:3px; margin-bottom:5px;"><div style="text-align:left; position:relative; margin-top:-5px; top:5px"> [[File:Bluebg.png|link=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:HS Article for Improvement.svg|38px|link=]]</div> <div style="position:absolute; left:52px; top:2px;">'''[[Wp/ain/Aynu itak mosir ikiri a=kar wa ay=nukarep|Ainu itak mosir rehe ―― respa=an ro!]]'''</div> <div clear="all" style="margin:1em; padding-right:6px; overflow:auto;"> <!-- ---------------------------------- --> [[File:AinuGroup.JPG|thumb|200px|<span lang="ain-Latn" dir="ltr">1902 pa aynu utar, ''anokaukpe(?)''.</span>]] <span lang="ja">アイヌ語地名の一覧。これはページ数を増やす作戦の第一弾です。</span> <span lang="ru">Список топонимов айнов. Это первый проект по увеличению количества страниц.</span> <span lang="en">A list of Ainu place names. This is the first project to increase the number of pages.</span> *[[Wp/ain/Yaunmosir|<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Yaunmosir</span>]] *<span lang="ain-Latn" dir="ltr">[[Wp/ain/Yankemosir|Yankemosir]], [[Wp/ain/Karapto|Karapto]]</span> *[[Wp/ain/Poromosir|<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Poromosir</span>]] *[[Wp/ain/Samormosir|<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Samormosir</span>]] *[[Wp/ain/Ota Or Nay|<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Ota or Nay</span>]] ===<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Uykipenciya ka ta oka kanpiso</span>=== * [[Wp/ain/Aynu|<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Aynu</span>]] * [[Wp/ain/Aynu itak|<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Aynu itak</span>]] * [[Wp/ain/Cise|<span lang="ain-Latn" dir="ltr">Cise</span>]] '''[[:Category:Wp/ain/Pon pe|→ <span lang="ain-Latn" dir="ltr">pon pe</span> | <span lang="ja">スタブ(書きかけ)ページ</span> | <span lang="ru">страница-заглушка</span> | <span lang="en">stub page</span>]]''' <!-- ---------------------------------- --> </div> </div> </div> <!-- ---------------------------------- --> <!-- ---------------------------------- --> <div style="border:1px solid #c2dfff; padding:3px; margin-bottom:5px;"><div style="text-align:left; position:relative; margin-top:-5px; top:5px"> [[File:Bluebg.png|link=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:W-circle.svg|38px|link=]]</div> <div style="position:absolute; left:52px; top:2px;">'''Sinnay itak Uykipenciya'''</div> <div clear="all" style="margin:1em; padding-right:6px; overflow:auto;"> <!-- ---------------------------------- --> <span lang="ain-Latn" dir="ltr">"Itak" somo nuye wa an. (Sisam itak → Sisam)</span> <div style="font-size: 95%; padding-left: 0.1em"> {{Wp/ain/Div col|colwidth=25em}} : '''[[:ja:|<span lang="ja">日本語</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Sísam)</span> : '''[[:ru:|<span lang="ru">Русский</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Nuca/Húresisam/Rusaunkur/Ruski<!-- Ruskiitak -->)</span> : '''[[:zh:|<span lang="zh">中文</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Tuymasantankur)</span> : '''[[:en:|<span lang="en">English</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Inkirisunkur/Ankuru)</span> : '''[[:ko:|<span lang="ko">조선말/한국어</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Kawren<!-- Hangukitak -->)</span> : '''[[:fr:|<span lang="fr">Français</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Furansuunkur)</span> : '''[[:de:|<span lang="de">Deutsch</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Doitcuunkur<!-- Doitcuunkuritak -->/Keruman)</span> : '''[[:es:|<span lang="es">Español</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Espaniaunkur)</span> : '''[[Wp/oaa/Да̄ји страница|<span lang="oaa">Уилта кэсэни</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Orokko<!-- Orokko itak-->)</span> : '''[[Wp/niv/Main Page|<span lang="niv">Нивхгу диф</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Nikupun/Sumerenkur)</span> : '''[[Wp/itl/Main Page|<span lang="itl">итэнмэн</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(''“Itenimen”kur'')</span> : '''[[Wp/ale/Main Page|<span lang="ale">Unangam Tunuu/Унáҥам Тунý</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(''“Unangan”kur'')</span> : '''[[Wp/ckt/Main Page|<span lang="ckt">ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(''“Cukci”kur''<!-- Cukcikuritak -->)</span> : '''[[Wp/ude/Боӈго хауя э̄ни|<span lang="ude">Удиэ кэйэни</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(''“Udege”unkur'')</span> : '''[[Wp/gld/Main Page|<span lang="gld">На̄най хэсэдиэни</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(''“Korudekke”'')</span> : '''[[Wp/ulc/Main Page|<span lang="ulc">Нāн̕и хэсэни</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Santankur)</span> : '''[[Wp/ryu/Main Page|<span lang="ryu">沖縄口</span>]]''' <span lang="ain-Latn" dir="ltr">(Okinawaunkur)</span> {{Wp/ain/Div col end}} </div> '''[[meta:List of Wikipedias|→ <span lang="ain-Latn" dir="ltr">Itak opitta</span>]]''' <!-- ---------------------------------- --> </div> </div> </div> </div> <!-- ---------------------------------- --> |} [[Category:Wp/ain]] {{INTERWIKI|Q5296}} tcmubmt5ma87k04pkjgdlqpln915kmw 0 3336022 7226112 7220877 2026-06-25T20:21:58Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226112 wikitext text/x-wiki [[File:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 3.jpg|thumb|Frida Kahlo tu ja’abil 1932.]] '''Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón''' (''Coyoacán'', [[Wp/yua/Noj Kaajil México|Noj Kaajil ''México'']], 6 ti’ ''julio'' tu ja’abil 1907 - Noj Kaajil ''México'', 13 ti’ julio ti’ 1954), k’ajóolta’an beey '''Frida Kahlo''', juntúul mexicoil ix boon.<ref>Acta de defunción de Frida Kahlo, https://archive.org/details/acta-de-defuncion-de-frida-kahlo</ref> Kahloe’ síij tu kaajil [[Wp/yua/Coyoacán|''Coyoacán'']], tu chúumukil u Noj Kaajil ''México''. U yuume’ alemanil aj ch’a’a oochel Guillermo Kahlo, yéetel u na’e’ xmexicoil Matilde Calderón. Juntúul ix boon ''mexicana'' jach k’ajóolta’an tu yóok’ol kaab tumen u ts’íibil self-portraito’ob yéetel u ''estilo'' ku ts’aik tu yóok’ol ''arte popular mexicano'' yéetel ''surrealismo''. U kuxtal tu yaantal ya’ab k’a’abet k’aasilo’ob tu k’iinil u chan paalal, tumen jump’éel nojoch ''accidente'' tu chan óok’inil, leti’e’ tu beetaj u múuk’ u meyaj. Kahlo tu ts’íibtaj u i''dentidad'', u k’aasilo’ob kuxtal yéetel u k’áat chi’ibal, yéetel u ''cultura mexicana''. Ts’o’ok u máansik u wíinik Diego Rivera, yéetel u najil ti’ Coyoacán, k’ajóolta’an bey ''La Casa Azul'', bejla’e’ ''museum'' ku kanáantik u kuxtal yéetel u meyaj. == U boono'ob == * ''Autorretrato con mono'' (1938) * ''Lo que el agua me dio'' (1938) * ''Las dos Fridas'' (1939) * ''Autorretrato con collar de espinas y colibrí'' (1940) * ''El abrazo de amor de El universo, la tierra (México), Yo, Diego y el señor Xólotl'' (1949) * ''La columna rota'' (1944) <gallery> File:La Columna Rota, Frida Kahlo, Museo Dolores Olmedo.jpg|''La Columna Rota, Frida Kahlo, Museo Dolores Olmedo'' File:Frida Kahlo Self-portrait with monkey 1938.jpg|''Autorretrato con un mono, Frida Kahlo'' File:Autorretrato con Changuito, Frida, Museo Dolores Olmedo.jpg|''Autorretrato con Changuito, Frida Kahlo, Museo Dolores Olmedo'' File:Viva la Vida, Frida Kahlo, Museo Frida.webp|''Viva la Vida, Frida Kahlo, Museo Frida'' </gallery>[[File:Museo Frida Kahlo.JPG|thumb|U najil tu’ux kuxlaj Kahlo, k’ajóolta’an beey "la Casa Azul", bejla’e’ Museo Frida Kahlo.]] [[File:Diego Rivera and Frida Kahlo.jpg|thumb|Frida Kahlo yéetel u yíicham [[Wp/yua/Diego Rivera|Diego Rivera]].]] == Tu'ux u taal == <references /> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Meejikoilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Ko'olelo'ob]] {{INTERWIKI|Q5588}} gzin08lq9zrs5ke47re011fobg38jlm 7226122 7226112 2026-06-25T20:54:27Z 26agcp 2575807 correcciones de escritura 7226122 wikitext text/x-wiki [[File:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo 3.jpg|thumb|Frida Kahlo tu ja’abil 1932.]] '''Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón''' (''Coyoacán'', [[Wp/yua/Noj Kaajil México|Noj Kaajil ''México'']], 6 ti’ ''julio'' tu ja’abil 1907 - Noj Kaajil ''México'', 13 ti’ julio ti’ 1954), k’ajóolta’an beey '''Frida Kahlo''', juntúul mexicoil ix boon.<ref>Acta de defunción de Frida Kahlo, https://archive.org/details/acta-de-defuncion-de-frida-kahlo</ref> Kahloe’ síij tu kaajil [[Wp/yua/Coyoacán|''Coyoacán'']], tu chúumukil u Noj Kaajil ''México''. U yuume’ alemanil aj ch’a’a oochel Guillermo Kahlo, yéetel u na’e’ xmexicoil Matilde Calderón. Juntúul ix boon ''mexicana'' jach k’ajóolta’an tu yóok’ol kaab tumen u ts’íibil ''autorretrato''’ob yéetel u ''estilo'' ku ts’aik tu yóok’ol ''arte popular mexicano'' yéetel ''surrealismo''. U kuxtal tu yaantal ya’ab k’a’abet k’aasilo’ob tu k’iinil u chan paalal, tumen jump’éel nojoch ''accidente'' tu chan óok’inil, leti’e’ tu beetaj u múuk’ u meyaj. Kahlo tu ts’íibtaj u i''dentidad'', u k’aasilo’ob kuxtal yéetel u k’áat chi’ibal, yéetel u ''cultura mexicana''. Ts’o’ok u máansik u wíinik Diego Rivera, yéetel u najil ti’ Coyoacán, k’ajóolta’an bey ''La Casa Azul'', bejla’e’ ''museo'' ku kanáantik u kuxtal yéetel u meyaj. == U boono'ob == * ''Autorretrato con mono'' (1938) * ''Lo que el agua me dio'' (1938) * ''Las dos Fridas'' (1939) * ''Autorretrato con collar de espinas y colibrí'' (1940) * ''El abrazo de amor de El universo, la tierra (México), Yo, Diego y el señor Xólotl'' (1949) * ''La columna rota'' (1944) <gallery> File:La Columna Rota, Frida Kahlo, Museo Dolores Olmedo.jpg|''La Columna Rota, Frida Kahlo, Museo Dolores Olmedo'' File:Frida Kahlo Self-portrait with monkey 1938.jpg|''Autorretrato con un mono, Frida Kahlo'' File:Autorretrato con Changuito, Frida, Museo Dolores Olmedo.jpg|''Autorretrato con Changuito, Frida Kahlo, Museo Dolores Olmedo'' File:Viva la Vida, Frida Kahlo, Museo Frida.webp|''Viva la Vida, Frida Kahlo, Museo Frida'' </gallery>[[File:Museo Frida Kahlo.JPG|thumb|U najil tu’ux kuxlaj Kahlo, k’ajóolta’an beey "la Casa Azul", bejla’e’ Museo Frida Kahlo.]] [[File:Diego Rivera and Frida Kahlo.jpg|thumb|Frida Kahlo yéetel u yíicham [[Wp/yua/Diego Rivera|Diego Rivera]].]] == Tu'ux u taal == <references /> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Meejikoilo'ob]] [[Category:Wp/yua/Ko'olelo'ob]] {{INTERWIKI|Q5588}} rbhb5ehozxekrci1bpyhmjr5kwaj42c 0 3379042 7226090 7220753 2026-06-25T19:20:06Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226090 wikitext text/x-wiki [[File:MX MR DIVERSAS FORMAS DE AMAR FLOR (49536976371).jpg|thumb|Flor Amargo tu noj kaajil ''México'' (2020)]] '''Emma Mayte Carballo Hernández''' (síij ''Asunción'' ''Nochixtlán'', [[Wp/yua/Oaxaca|''Oaxaca'']], 25 ti’ ''febrero'' tu ja’abil 1986), maas k’ajóolta’an bey '''Flor Amargo'''e’, juntúul ''meejiko''il máax ku k’aay, ku ts’íibtik k’aayo’ob yéetel ku paxik [[Wp/yua/Piano|''piano'']]. K’ajóolta’an tumen suuk u beetik paax tu bejilo’ob u [[Wp/yua/Noj Kaajil México|noj kaajil ''México'']].<ref>Amarelo, Inés. «[https://www.latimes.com/espanol/entretenimiento/articulo/2020-06-30/flor-amargo-llena-de-musica-la-pandemia-mexicana Flor Amargo llena de música la pandemia mexicana]». ''Los Angeles Times''. 30 ti’ junio tu ja’abil 2020.</ref> U [[Wp/yua/Paax|paax]]<nowiki/>e’ ku xa’ak’tik u juumilo’ob ''pop, cumbia, piano'' yéetel ''música folclórica''. Ka'ansaj ''piano'' ti' ''Conservatorio Nacional'' ti' ''Música'', yéetel xan ts'o'ok u ka'ansaj ''psicología'' ti' ''UNAM''. Jach k'ajóolta'an tumen u meyaj ''musical'' ti' k'íiwiko'ob yéetel ''espacios públicos''. U paax ku t'aanal bey “''catartic pop''”, yéetel leti' ts'o'ok u yáantaj u k'ajóoltal le paax ti' ya'ab máako'ob. == Tu’ux ch’a’aba’an lela’ == <references /> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Meejikoilo'ob]] [[Category:Wp/yua/U páaxnáalo'obo' Meejiko]] {{INTERWIKI|Q84429493}} 69rafgw07w4eclolwp9nv042j6yc722 0 3401955 7225889 5817985 2026-06-25T15:39:50Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/yua/Ajts'íib]] to [[Wp/yua/Jts'íib]] 7225889 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Jts'íib]] jlkfeni0qhni7h8b8vawbckabduxlt7 0 3402699 7225913 7222949 2026-06-25T15:51:00Z Retkhaberi 2609544 /* ဂေါင်း */ 7225913 wikitext text/x-wiki ==ဂ== *[[Wt/rki/ဂဂွေး|ဂဂွေး]] *[[Wt/rki/ဂဃနဏ|ဂဃနဏ]] *[[Wt/rki/ဂငယ်|ဂငယ်]] *[[Wt/rki/ဂဏန်း|ဂဏန်း]] *[[Wt/rki/ဂဏန်းပေါ်|ဂဏန်းပေါ်]] *[[Wt/rki/ဂတိ|ဂတိ]] *[[Wt/rki/ဂဒူ|ဂဒူ]] *[[Wt/rki/ဂဒူပွဲ|ဂဒူပွဲ]] *[[Wt/rki/ဂဒူထိုး|ဂဒူထိုး]] *[[Wt/rki/ဂနာမငြိမ်|ဂနာမငြိမ်]] *[[Wt/rki/ဂနိုင်|ဂနိုင်]] *[[Wt/rki/ဂနန်း|ဂနန်း]] *[[Wt/rki/ဂမူးရှုးထိုး|ဂမူးရှုးထိုး]] *[[Wt/rki/ဂယက်|ဂယက်]] *[[Wt/rki/ဂယက်ကြောင်း|ဂယက်ကြောင်း]] *[[Wt/rki/ဂယက်ရိုက်|ဂယက်ရိုက်]] *[[Wt/rki/ဂယိုင်သီး|ဂယိုင်သီး]] *[[Wt/rki/ဂရု|ဂရု]] *[[Wt/rki/ဂရုစိုက်|ဂရုစိုက်]] *[[Wt/rki/ဂရုဓမ္မ|ဂရုဓမ္မ]] *[[Wt/rki/ဂရုပြု|ဂရုပြု]] *[[Wt/rki/ဂရုမထူ|ဂရုမထူ]] *[[Wt/rki/ဂရော်သျှေဂရွီသျှေ|ဂရော်သျှေဂရွီသျှေ]] *[[Wt/rki/ဂရော်ဂရော်|ဂရော်ဂရော်]] *[[Wt/rki/ဂရော်ဂရွီ|ဂရော်ဂရွီ]] *[[Wt/rki/ဂရက်|ဂရက်]] *[[Wt/rki/ဂရင်သီး|ဂရင်သီး]] *[[Wt/rki/ဂရောက်ဂရက်|ဂရောက်ဂရက်]] *[[Wt/rki/ဂရောင်|ဂရောင်]] *[[Wt/rki/ဂရောင်ခြည်|ဂရောင်ခြည်]] *[[Wt/rki/ဂရောင်းဂရက်|ဂရောင်းဂရက်]] *[[Wt/rki/ဂရုတ်ဂရက်|ဂရုတ်ဂရက်]] *[[Wt/rki/ဂရုန်းဂရင်း|ဂရုန်းဂရင်း]] *[[Wt/rki/ဂရွီ|ဂရွီ]] *[[Wt/rki/ဂရွီကျိုင်|ဂရွီကျိုင်]] *[[Wt/rki/ဂရွီသျှေဂရော်သျှေ|ဂရွီသျှေဂရော်သျှေ]] *[[Wt/rki/ဂရွီဂရာ|ဂရွီဂရာ]] *[[Wt/rki/ဂရွီဂရော်သျှေ|ဂရွီဂရော်သျှေ]] *[[Wt/rki/ဂရွတ်|ဂရွတ်]] *[[Wt/rki/ဂရွန်း|ဂရွန်း]] *[[Wt/rki/ဂလီလုံး|ဂလီလုံး]] *[[Wt/rki/ဂလီသီး|ဂလီသီး]] *[[Wt/rki/ဂလက်ဂချောင်|ဂလက်ဂချောင်]] *[[Wt/rki/ဂလုပ်|ဂလုပ်]] *[[Wt/rki/ဂလန့်|ဂလန့်]] *[[Wt/rki/ဂလန့်ထိုး|ဂလန့်ထိုး]] *[[Wt/rki/ဂလန်း|ဂလန်း]] *[[Wt/rki/ဂလုံ|ဂလုံ]] *[[Wt/rki/ဂလွီလုံး|ဂလွီလုံး]] *[[Wt/rki/ဂလွီသီး|ဂလွီသီး]] *[[Wt/rki/ဂဝံရုပ်|ဂဝံရုပ်]] *[[Wt/rki/ဂဟစာ|ဂဟစာ]] *[[Wt/rki/ဂဟစာကောင်း|ဂဟစာကောင်း]] *[[Wt/rki/ဂဟေ|ဂဟေ]] *[[Wt/rki/ဂဟေစပ်|ဂဟေစပ်]] *[[Wt/rki/ဂဟေဆော်|ဂဟေဆော်]] *[[Wt/rki/ဂဠုန်ဆားချက်|ဂဠုန်ဆားချက်]] *[[Wt/rki/ဂဠန်တောင်|ဂဠန်တောင်]] ==ဂါ== *[[Wt/rki/ဂါ|ဂါ]] *[[Wt/rki/ဂါက|ဂါက]] *[[Wt/rki/ဂါကကျ|ဂါကကျ]] *[[Wt/rki/ဂါစောင်း|ဂါစောင်း]] *[[Wt/rki/ဂါထာ|ဂါထာ]] *[[Wt/rki/ဂါဒါ|ဂါဒါ]] *[[Wt/rki/ဂါဒါကျ|ဂါဒါကျ]] *[[Wt/rki/ဂါဒါရည်|ဂါဒါရည်]] *[[Wt/rki/ဂါပိ|ဂါပိ]] *[[Wt/rki/ဂါပိကျ|ဂါပိကျ]] *[[Wt/rki/ဂါပိမ|ဂါပိမ]] *[[Wt/rki/ဂါပုချ|ဂါပုချ]] *[[Wt/rki/ဂါဗိ|ဂါဗိ]] *[[Wt/rki/ဂါဗိမ|ဂါဗိမ]] *[[Wt/rki/ဂါရဝပြု|ဂါရဝပြု]] *[[Wt/rki/ဂါရာ|ဂါရာ]] *[[Wt/rki/ဂါရီ|ဂါရီ]] *[[Wt/rki/ဂါလံ|ဂါလံ]] *[[Wt/rki/ဂါလံဖျား|ဂါလံဖျား]] ==ဂီတ== *[[Wt/rki/ဂီတ|ဂီတ]] *[[Wt/rki/ဂီလာန|ဂီလာန]] *[[Wt/rki/ဂီးဂီး|ဂီးဂီး]] ==ဂု== *[[Wt/rki/ဂုကေဂု|ဂုကေဂု]] *[[Wt/rki/ဂုဆိုကေဂု|ဂုဆိုကေဂု]] *[[Wt/rki/ဂုန|ဂုန]] *[[Wt/rki/ဂုနိ|ဂုနိ]] *[[Wt/rki/ဂုပိုင်|ဂုပိုင်]] *[[Wt/rki/ဂုပိုင်ဆိုကေ|ဂုပိုင်ဆိုကေ]] *[[Wt/rki/ဂုပိုင်ရာဆိုကေ|ဂုပိုင်ရာဆိုကေ]] *[[Wt/rki/ဂုပြီးမှ|ဂုပြီးမှ]] *[[Wt/rki/ဂုမြင်ဂုပျောက်|ဂုမြင်ဂုပျောက်]] *[[Wt/rki/ဂုမြင်ညပျောက်|ဂုမြင်ညပျောက်]] *[[Wt/rki/ဂုလုပ်ဂုစား|ဂုလုပ်ဂုစား]] *[[Wt/rki/ဂုသိ|ဂုသိ]] *[[Wt/rki/ဂုသံခါ|ဂုသံခါ]] *[[Wt/rki/ဂုသံတစ်ခွန်းဂုတစ်ခွန်း|ဂုသံတစ်ခွန်းဂုတစ်ခွန်း]] *[[Wt/rki/ဂုသံတစ်မျိုးဂုတစ်မျိုး|ဂုသံတစ်မျိုးဂုတစ်မျိုး]] ==ဂူ== *[[Wt/rki/ဂူ|ဂူ]] *[[Wt/rki/ဂူတာ|ဂူတာ]] *[[Wt/rki/ဂူတာခြောက်|ဂူတာခြောက်]] *[[Wt/rki/ဂူတာလိုက်|ဂူတာလိုက်]] *[[Wt/rki/ဂူရာ|ဂူရာ]] *[[Wt/rki/ဂူရာကျိုင်|ဂူရာကျိုင်]] *[[Wt/rki/ဂူရာတပ်|ဂူရာတပ်]] *[[Wt/rki/ဂူရိဂူရာ|ဂူရိဂူရာ]] *[[Wt/rki/ဂူရိဂူရာသျှေ|ဂူရိဂူရာသျှေ]] *[[Wt/rki/ဂူလီသီး|ဂူလီသီး]] *[[Wt/rki/ဂူသျှိ|ဂူသျှိ]] *[[Wt/rki/ဂူသျှိဂူတာ|ဂူသျှိဂူတာ]] ==ဂေ== *[[Wt/rki/ဂေဟာ|ဂေဟာ]] ==ဂဲ== *[[Wt/rki/ဂဲမ|ဂဲမ]] ==ဂေါ== *[[Wt/rki/ဂေါပက|ဂေါပက]] *[[Wt/rki/ဂေါယာ|ဂေါယာ]] *[[Wt/rki/ဂေါရာ|ဂေါရာ]] *[[Wt/rki/ဂေါရာပြန်|ဂေါရာပြန်]] *[[Wt/rki/ဂေါရားမနီ|ဂေါရားမနီ]] *[[Wt/rki/ဂေါရိဂေါရာ|ဂေါရိဂေါရာ]] *[[Wt/rki/ဂေါရိဂေါရော|ဂေါရိဂေါရော]] *[[Wt/rki/ဂေါရီ|ဂေါရီ]] *[[Wt/rki/ဂေါရီကျူး|ဂေါရီကျူး]] *[[Wt/rki/ဂေါရော|ဂေါရော]] *[[Wt/rki/ဂေါရောပြန်|ဂေါရောပြန်]] *[[Wt/rki/ဂေါလုပ်|ဂေါလုပ်]] ==ဂေါ်== *[[Wt/rki/ဂေါ်တူ|ဂေါ်တူ]] *[[Wt/rki/ဂေါ်တူဘင်ဂါ|ဂေါ်တူဘင်ဂါ]] *[[Wt/rki/ဂေါ်တော်ပလ္လင်|ဂေါ်တော်ပလ္လင်]] *[[Wt/rki/ဂေါ်ယံသီး|ဂေါ်ယံသီး]] *[[Wt/rki/ဂေါ်ရာ|ဂေါ်ရာ]] *[[Wt/rki/ဂေါ်ရိဂေါ်ရာ|ဂေါ်ရိဂေါ်ရာ]] *[[Wt/rki/ဂေါ်သဇင်|ဂေါ်သဇင်]] ==ဂင်== *[[Wt/rki/ဂင်္ဂါ|ဂင်္ဂါ]] *[[Wt/rki/ဂင်စီး|ဂင်စီး]] *[[Wt/rki/ဂင်ဇာ|ဂင်ဇာ]] *[[Wt/rki/ဂင်ဇာရိုင်း|ဂင်ဇာရိုင်း]] *[[Wt/rki/ဂင်ဇီ|ဂင်ဇီ]] *[[Wt/rki/ဂင်ဇီပါရာ|ဂင်ဇီပါရာ]] *[[Wt/rki/ဂင်တိုက်|ဂင်တိုက်]] *[[Wt/rki/ဂင်ဒိုက်ဒုံး|ဂင်ဒိုက်ဒုံး]] ==ဂိုက်== *[[Wt/rki/ဂိုက်|ဂိုက်]] *[[Wt/rki/ဂိုက်ဆင်|ဂိုက်ဆင်]] *[[Wt/rki/ဂိုက်တောင်|ဂိုက်တောင်]] *[[Wt/rki/ဂိုက်ထုတ်|ဂိုက်ထုတ်]] *[[Wt/rki/ဂိုက်လုပ်|ဂိုက်လုပ်]] *[[Wt/rki/ဂိုက်သျှင်|ဂိုက်သျှင်]] ==ဂိုင်== *[[Wt/rki/ဂိုင်|ဂိုင်]] *[[Wt/rki/ဂိုင်ကျ|ဂိုင်ကျ]] *[[Wt/rki/ဂိုင်ညာ|ဂိုင်ညာ]] *[[Wt/rki/ဂိုင်းရွှ|ဂိုင်းရွှ]] ==ဂိုဏ်း== *[[Wt/rki/ဂိုဏ်း|ဂိုဏ်း]] *[[Wt/rki/ဂိုဏ်းကျောက်|ဂိုဏ်းကျောက်]] *[[Wt/rki/ဂိုဏ်းကွဲ|ဂိုဏ်းကွဲ]] *[[Wt/rki/ဂိုဏ်းချုပ်|ဂိုဏ်းချုပ်]] *[[Wt/rki/ဂိုဏ်းခွဲ|ဂိုဏ်းခွဲ]] *[[Wt/rki/ဂိုဏ်းဆရာ|ဂိုဏ်းဆရာ]] *[[Wt/rki/ဂိုဏ်းတူ|ဂိုဏ်းတူ]] *[[Wt/rki/ဂိုဏ်းထောက်|ဂိုဏ်းထောက်]] *[[Wt/rki/ဂိုဏ်းသင့်|ဂိုဏ်းသင့်]] *[[Wt/rki/ဂိုဏ်းအုပ်|ဂိုဏ်းအုပ်]] ==ဂေါက်== *[[Wt/rki/ဂေါက်|ဂေါက်]] *[[Wt/rki/ဂေါက်ကနဲ|ဂေါက်ကနဲ]] *[[Wt/rki/ဂေါက်ရသျှေ|ဂေါက်ရသျှေ]] ==ဂေါင်== *[[Wt/rki/ဂေါင်|ဂေါင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်ခေါက်|ဂေါင်ခေါက်]] ==ဂေါင်း== *[[Wt/rki/ဂေါင်း|ဂေါင်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းကိုက်|ဂေါင်းကိုက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းကိုင်|ဂေါင်းကိုင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းကောင်း|ဂေါင်းကောင်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းကပ်သီး|ဂေါင်းကပ်သီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းကျင်း|ဂေါင်းကျင်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းကြီး|ဂေါင်းကြီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းကြီးနပန်းကြီး|ဂေါင်းကြီးနပန်းကြီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းခါ|ဂေါင်းခါ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းခု|ဂေါင်းခု]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းခဲ|ဂေါင်းခဲ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းခေါက်|ဂေါင်းခေါက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းခေါက်တမ်း|ဂေါင်းခေါက်တမ်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းခေါက်ယူ|ဂေါင်းခေါက်ယူ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းချ|ဂေါင်းချ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းချင်းခိုက်|ဂေါင်းချင်းခိုက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းချင်းဆိုင်|ဂေါင်းချင်းဆိုင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းချင်းတိုက်|ဂေါင်းချင်းတိုက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းချင်းပူး|ဂေါင်းချင်းပူး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းချင်းရိုက်|ဂေါင်းချင်းရိုက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းချုပ်|ဂေါင်းချုပ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းခွံ|ဂေါင်းခွံ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းချွန်း|ဂေါင်းချွန်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းစိ|ဂေါင်းစိ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းစီး|ဂေါင်းစီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းစီးဦးကိုင်|ဂေါင်းစီးဦးကိုင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းစဉ်|ဂေါင်းစဉ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းစွပ်|ဂေါင်းစွပ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဆီး|ဂေါင်းဆီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဆောင်|ဂေါင်းဆောင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဆောင်း|ဂေါင်းဆောင်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဆတ်|ဂေါင်းဆတ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဆုံးနပြုံး|ဂေါင်းဆုံးနပြုံး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းညီး|ဂေါင်းညီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းညိတ်|ဂေါင်းညိတ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတိ|ဂေါင်းတိ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတည်ခံ|ဂေါင်းတည်ခံ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတည်ပုဒ်|ဂေါင်းတည်ပုဒ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတင်|ဂေါင်းတင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတိုက်|ဂေါင်းတိုက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတိုက်ခြီတိုက်|ဂေါင်းတိုက်ခြီတိုက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတိုင်း|ဂေါင်းတိုင်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတောက်|ဂေါင်းတောက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတောင့်|ဂေါင်းတောင့်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတပ်|ဂေါင်းတပ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတုတ်|ဂေါင်းတုတ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းတုံး|ဂေါင်းတုံး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းထောင်|ဂေါင်းထောင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းနားပန်း|ဂေါင်းနားပန်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းနပန်းကြီး|ဂေါင်းနပန်းကြီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းနောက်|ဂေါင်းနောက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပူး|ဂေါင်းပူး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပူးရှိဆိုင်|ဂေါင်းပူးရှိဆိုင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပေါင်း|ဂေါင်းပေါင်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပေါင်းစလွန်|ဂေါင်းပေါင်းစလွန်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပေါင်းစလွန်ထူ|ဂေါင်းပေါင်းစလွန်ထူ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပေါင်းစွန်|ဂေါင်းပေါင်းစွန်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပြူ|ဂေါင်းပြူ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပြောင်|ဂေါင်းပြောင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပြတ်|ဂေါင်းပြတ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းပွ|ဂေါင်းပွ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဖယ်|ဂေါင်းဖယ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဖြီး|ဂေါင်းဖြီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဖြူ|ဂေါင်းဖြူ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဖြူပိုး|ဂေါင်းဖြူပိုး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဖြတ်|ဂေါင်းဖြတ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဖြတ်ကစပ်တမ်း|ဂေါင်းဖြတ်ကစပ်တမ်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဖြတ်စွာဖြတ်|ဂေါင်းဖြတ်စွာဖြတ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းမာ|ဂေါင်းမာ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းမူး|ဂေါင်းမူး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းယှင်း|ဂေါင်းယှင်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းယှောင်|ဂေါင်းယှောင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းယှုပ်|ဂေါင်းယှုပ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းရင်း|ဂေါင်းရင်း]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းရိုင်|ဂေါင်းရိုင်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းရိတ်|ဂေါင်းရိတ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းရွက်ဈီးသည်|ဂေါင်းရွက်ဈီးသည်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းလီး|ဂေါင်းလီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းလျော်|ဂေါင်းလျော်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းလှုပ်စွာလှုပ်|ဂေါင်းလှုပ်စွာလှုပ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဝင်ကိုယ်သာ|ဂေါင်းဝင်ကိုယ်သာ]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းဝှက်|ဂေါင်းဝှက်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းအီး|ဂေါင်းအီး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းအုပ်|ဂေါင်းအုပ်]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းအုံး|ဂေါင်းအုံး]] *[[Wt/rki/ဂေါင်းအုံးစွပ်|ဂေါင်းအုံးစွပ်]] ==ဂတ်== *[[Wt/rki/ဂတ်ဂတ်|ဂတ်ဂတ်]] *[[Wt/rki/ဂတ်ဂတ်မသျှေ|ဂတ်ဂတ်မသျှေ]] *[[Wt/rki/ဂတ်ပီ|ဂတ်ပီ]] *[[Wt/rki/ဂတ်ပီမ|ဂတ်ပီမ]] *[[Wt/rki/ဂါတ်|ဂါတ်]] ==ဂုတ်== *[[Wt/rki/ဂုတ်ကျ|ဂုတ်ကျ]] ==ဂန်== *[[Wt/rki/ဂန်ကန်|ဂန်ကန်]] *[[Wt/rki/ဂန်တကောက်နွယ်|ဂန်တကောက်နွယ်]] *[[Wt/rki/ဂန်တီနွယ်|ဂန်တီနွယ်]] *[[Wt/rki/ဂန်တု|ဂန်တု]] *[[Wt/rki/ဂန္တဓူရ|ဂန္တဓူရ]] *[[Wt/rki/ဂန္ထဝင်|ဂန္ထဝင်]] *[[Wt/rki/ဂန္ဓကုဋီ|ဂန္ဓကုဋီ]] *[[Wt/rki/ဂန္ဓမာဒယော|ဂန္ဓမာဒယော]] *[[Wt/rki/ဂန္ဓမူ|ဂန္ဓမူ]] *[[Wt/rki/ဂန္ဓမူလိုက်|ဂန္ဓမူလိုက်]] *[[Wt/rki/ဂန္ဓါရုံ|ဂန္ဓါရုံ]] *[[Wt/rki/ဂန့်ဂလာ|ဂန့်ဂလာ]] *[[Wt/rki/ဂန့်ဂေါ်|ဂန့်ဂေါ်]] *[[Wt/rki/ဂန့်ဒရယ်|ဂန့်ဒရယ်]] *[[Wt/rki/ဂန့်ဒရံ|ဂန့်ဒရံ]] *[[Wt/rki/ဂန်း|ဂန်း]] *[[Wt/rki/ဂန်းဒူး|ဂန်းဒူး]] ==ဂုံတလိုင်း== *[[Wt/rki/ဂုံမာ|ဂုံမာ]] *[[Wt/rki/ဂုံး|ဂုံး]] *[[Wt/rki/ဂုံးကာ|ဂုံးကာ]] *[[Wt/rki/ဂုံးဂါ|ဂုံးဂါ]] *[[Wt/rki/ဂုံးစောက်|ဂုံးစောက်]] *[[Wt/rki/ဂုံးဇရက်|ဂုံးဇရက်]] *[[Wt/rki/ဂုံးပေါက်|ဂုံးပေါက်]] *[[Wt/rki/ဂုံးဖြူသျှေ|ဂုံးဖြူသျှေ]] *[[Wt/rki/ဂုံးသွားကြဲ|ဂုံးသွားကြဲ]] *[[Wt/rki/ဂုန်းမ|ဂုန်းမ]] ==ဂုဏ်== *[[Wt/rki/ဂုဏ်ခံ|ဂုဏ်ခံ]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ငယ်|ဂုဏ်ငယ်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ဆိုင်ဂုဏ်ပြိုင်|ဂုဏ်ဆိုင်ဂုဏ်ပြိုင်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ညံ့|ဂုဏ်ညံ့]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်တော်|ဂုဏ်တော်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်တက်|ဂုဏ်တက်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်တင်|ဂုဏ်တင်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ထူး|ဂုဏ်ထူး]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ထူးဆောင်|ဂုဏ်ထူးဆောင်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ထုတ်|ဂုဏ်ထုတ်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ပဒြပ်|ဂုဏ်ပဒြပ်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ပကာသန|ဂုဏ်ပကာသန]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ပုဒ်|ဂုဏ်ပုဒ်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ပျက်|ဂုဏ်ပျက်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ပြု|ဂုဏ်ပြု]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ပြိုင်|ဂုဏ်ပြိုင်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ဖေါ်|ဂုဏ်ဖေါ်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်မြောက်|ဂုဏ်မြောက်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ယူ|ဂုဏ်ယူ]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်ရည်|ဂုဏ်ရည်]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်သရေ|ဂုဏ်သရေ]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်သေး|ဂုဏ်သေး]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်သိက္ခာ|ဂုဏ်သိက္ခာ]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်သန်း|ဂုဏ်သန်း]] *[[Wt/rki/ဂုဏ်သိရ်|ဂုဏ်သိရ်]] ==ဂိုကြီး== *[[Wt/rki/ဂိုဂိုကြီး|ဂိုဂိုကြီး]] *[[Wt/rki/ဂိုလတ်|ဂိုလတ်]] *[[Wt/rki/ဂိုလံသီး|ဂိုလံသီး]] *[[Wt/rki/ဂိုသျှေ|ဂိုသျှေ]] *[[Wt/rki/ဂို့ဂြင်ဂြင်|ဂို့ဂြင်ဂြင်]] ==ဂိုး== *[[Wt/rki/ဂိုးဂို|ဂိုးဂို]] *[[Wt/rki/ဂိုးဂိုကြီး|ဂိုးဂိုကြီး]] *[[Wt/rki/ဂိုးဂိုလတ်|ဂိုးဂိုလတ်]] *[[Wt/rki/ဂိုးဂိုသျှေ|ဂိုးဂိုသျှေ]] *[[Wt/rki/ဂိုးရင်သီး|ဂိုးရင်သီး]] ==ဂျ== *[[Wt/rki/ဂျပိုး|ဂျပိုး]] *[[Wt/rki/ဂျလာတည်|ဂျလာတည်]] *[[Wt/rki/ဂျလောင်းဂျလာ|ဂျလောင်းဂျလာ]] *[[Wt/rki/ဂျာပု|ဂျာပု]] *[[Wt/rki/ဂျာပုသျှေ|ဂျာပုသျှေ]] *[[Wt/rki/ဂျာပို|ဂျာပို]] *[[Wt/rki/ဂျာမနီပင်|ဂျာမနီပင်]] *[[Wt/rki/ဂျာဝ|ဂျာဝ]] *[[Wt/rki/ဂျာဝန်းဂျာဝိုင်း|ဂျာဝန်းဂျာဝိုင်း]] ==ဂျီ== *[[Wt/rki/ဂျီကိုင်|ဂျီကိုင်]] *[[Wt/rki/ဂျီကျ|ဂျီကျ]] *[[Wt/rki/ဂျီပြန်|ဂျီပြန်]] *[[Wt/rki/ဂျီရ|ဂျီရ]] *[[Wt/rki/ဂျီရသျှေ|ဂျီရသျှေ]] *[[Wt/rki/ဂျီဝိဂျီဝါ|ဂျီဝိဂျီဝါ]] *[[Wt/rki/ဂျီသဝါ|ဂျီသဝါ]] *[[Wt/rki/ဂျီသုံး|ဂျီသုံး]] ==ဂျီး== *[[Wt/rki/ဂျီးကပ်|ဂျီးကပ်]] *[[Wt/rki/ဂျီးတိုး|ဂျီးတိုး]] *[[Wt/rki/ဂျီးထူ|ဂျီးထူ]] *[[Wt/rki/ဂျီးများ|ဂျီးများ]] *[[Wt/rki/ဂျူကာ|ဂျူကာ]] *[[Wt/rki/ဂျူကာသရောင်|ဂျူကာသရောင်]] ==ဂျူး== *[[Wt/rki/ဂျူးတိုက်|ဂျူးတိုက်]] *[[Wt/rki/ဂျောဂျီ|ဂျောဂျီ]] *[[Wt/rki/ဂျော်ဂျီ|ဂျော်ဂျီ]] *[[Wt/rki/ဂျော်သရောင်|ဂျော်သရောင်]] ==ဂျက်== *[[Wt/rki/ဂျက်ကောင်း|ဂျက်ကောင်း]] *[[Wt/rki/ဂျက်ကျ|ဂျက်ကျ]] *[[Wt/rki/ဂျက်ပေါ်|ဂျက်ပေါ်]] *[[Wt/rki/ဂျက်ကျပက်ကျ|ဂျက်ကျပက်ကျ]] *[[Wt/rki/ဂျက်ကျလက်ကျ|ဂျက်ကျလက်ကျ]] *[[Wt/rki/ဂျက်ကွက်|ဂျက်ကွက်]] *[[Wt/rki/ဂျက်ချောင်း|ဂျက်ချောင်း]] *[[Wt/rki/ဂျက်ပေါ်|ဂျက်ပေါ်]] *[[Wt/rki/ဂျက်ပိုင်|ဂျက်ပိုင်]] *[[Wt/rki/ဂျက်ရှာ|ဂျက်ရှာ]] *[[Wt/rki/ဂျက်သလုံးပက်ကျိ|ဂျက်သလုံးပက်ကျိ]] *[[Wt/rki/ဂျက်သလုံးပင်|ဂျက်သလုံးပင်]] ==ဂျင်== *[[Wt/rki/ဂျင်ပင်|ဂျင်ပင်]] *[[Wt/rki/ဂျင်ရွေး|ဂျင်ရွေး]] *[[Wt/rki/ဂျင်လည်|ဂျင်လည်]] *[[Wt/rki/ဂျင်လိတ်|ဂျင်လိတ်]] *[[Wt/rki/ဂျင်လွှာ|ဂျင်လွှာ]] *[[Wt/rki/ဂျင်သပေါက်|ဂျင်သပေါက်]] *[[Wt/rki/ဂျင်သားကြယ်|ဂျင်သားကြယ်]] ==ဂျစ်== *[[Wt/rki/ဂျစ်စပါး|ဂျစ်စပါး]] ==ဂျိုင်== *[[Wt/rki/ဂျိုင်ကြား|ဂျိုင်ကြား]] *[[Wt/rki/ဂျိုင်ဝှမ်း|ဂျိုင်ဝှမ်း]] ==ဂျိုင့်== *[[Wt/rki/ဂျိုင့်ခွက်|ဂျိုင့်ခွက်]] *[[Wt/rki/ဂျိုင့်တုံ|ဂျိုင့်တုံ]] *[[Wt/rki/ဂျိုင့်ဝှမ်း|ဂျိုင့်ဝှမ်း]] *[[Wt/rki/ဂျိုင့်အံ|ဂျိုင့်အံ]] ==ဂျိုင်း== *[[Wt/rki/ဂျိုင်းဝှမ်း|ဂျိုင်းဝှမ်း]] ==ဂျောက်== *[[Wt/rki/ဂျောက်ကျ|ဂျောက်ကျ]] *[[Wt/rki/ဂျောက်ကနဲ|ဂျောက်ကနဲ]] *[[Wt/rki/ဂျောက်ဂျက်|ဂျောက်ဂျက်]] *[[Wt/rki/ဂျောက်ဂျောက်ခတ်|ဂျောက်ဂျောက်ခတ်]] *[[Wt/rki/ဂျောက်ဂျက်သတ်|ဂျောက်ဂျက်သတ်]] *[[Wt/rki/ဂျောက်ဂျောက်|ဂျောက်ဂျောက်]] *[[Wt/rki/ဂျောက်တွင်း|ဂျောက်တွင်း]] *[[Wt/rki/ဂျောက်တွန်း|ဂျောက်တွန်း]] *[[Wt/rki/ဂျောက်ပျော့ပျော့|ဂျောက်ပျော့ပျော့]] *[[Wt/rki/ဂျောက်ပျောင်း|ဂျောက်ပျောင်း]] ==ဂျောင်== *[[Wt/rki/ဂျောင်ကုပ်|ဂျောင်ကုပ်]] *[[Wt/rki/ဂျောင်ကျ|ဂျောင်ကျ]] *[[Wt/rki/ဂျောင်ကြား|ဂျောင်ကြား]] *[[Wt/rki/ဂျောင်ကြီဂျောင်ကြား|ဂျောင်ကြီဂျောင်ကြား]] *[[Wt/rki/ဂျောင်ဂျိဂျောင်ဂျင်|ဂျောင်ဂျိဂျောင်ဂျင်]] *[[Wt/rki/ဂျောင်ဂျင်|ဂျောင်ဂျင်]] *[[Wt/rki/ဂျောင်ဂျင်ခတ်|ဂျောင်ဂျင်ခတ်]] *[[Wt/rki/ဂျောင်ဂျင်သတ်|ဂျောင်ဂျင်သတ်]] ==ဂျပ်== *[[Wt/rki/ဂျပ်ဆွဲ|ဂျပ်ဆွဲ]] *[[Wt/rki/ဂျပ်တံ|ဂျပ်တံ]] *[[Wt/rki/ဂျပ်တုံ|ဂျပ်တုံ]] *[[Wt/rki/ဂျပ်အံ|ဂျပ်အံ]] ==ဂျိတ်== *[[Wt/rki/ဂျိတ်ကေ|ဂျိတ်ကေ]] *[[Wt/rki/ဂျိတ်စပါး|ဂျိတ်စပါး]] *[[Wt/rki/ဂျိတ်ဂျွတ်|ဂျိတ်ဂျွတ်]] *[[Wt/rki/ဂျိတ်ဂျွတ်သီး|ဂျိတ်ဂျွတ်သီး]] ==ဂျုတ်== *[[Wt/rki/ဂျုတ်ကနဲ|ဂျုတ်ကနဲ]] *[[Wt/rki/ဂျူတ်ဂျက်|ဂျူတ်ဂျက်]] *[[Wt/rki/ဂျုတ်ကန်လန်|ဂျုတ်ကန်လန်]] ==ဂျိန်း== *[[Wt/rki/ဂျိန်းဘာသာ|ဂျိန်းဘာသာ]] *[[Wt/rki/ဂျိမ်း|ဂျိမ်း]] *[[Wt/rki/ဂျိမ်းဂျိမ်း|ဂျိမ်းဂျိမ်း]] *[[Wt/rki/ဂျုန်း|ဂျုန်း]] *[[Wt/rki/ဂျုန်းကနဲ|ဂျုန်းကနဲ]] *[[Wt/rki/ဂျို|ဂျို]] *[[Wt/rki/ဂျိုတာကစပ်တမ်း|ဂျိုတာကစပ်တမ်း]] *[[Wt/rki/ဂျိုး|ဂျိုး]] *[[Wt/rki/ဂျိုးဂျိုးဂျိမ်းဂျိမ်း|ဂျိုးဂျိုးဂျိမ်းဂျိမ်း]] *[[Wt/rki/ဂျိုးတိုက်|ဂျိုးတိုက်]] ==ဂြ== *[[Wt/rki/ဂြဟဇာ|ဂြဟဇာ]] *[[Wt/rki/ဂြဟဇာကောင်း|ဂြဟဇာကောင်း]] *[[Wt/rki/ဂြဟဇာပွင့်|ဂြဟဇာပွင့်]] ==ဂြာ== *[[Wt/rki/ဂြာမ|ဂြာမ]] *[[Wt/rki/ဂြာအိုကျ|ဂြာအိုကျ]] *[[Wt/rki/ဂြာအိုကျမ|ဂြာအိုကျမ]] ==ဂြေနှော== *[[Wt/rki/ဂြေရော|ဂြေရော]] *[[Wt/rki/ဂြေသီ|ဂြေသီ]] *[[Wt/rki/ဂြေသီမော|ဂြေသီမော]] *[[Wt/rki/ဂြေသီ-သီ|ဂြေသီ-သီ]] ==ဂြေး== *[[Wt/rki/ဂြေးဂြေး|ဂြေးဂြေး]] *[[Wt/rki/ဂြေးမ|ဂြေးမ]] ==ဂြော်== *[[Wt/rki/ဂြော်ဂြော်|ဂြော်ဂြော်]] ==ဂြက်== *[[Wt/rki/ဂြက်ကနဲ|ဂြက်ကနဲ]] ==ဂြင်== *[[Wt/rki/ဂြင်ဂြင်|ဂြင်ဂြင်]] *[[Wt/rki/ဂြင်တိုက်|ဂြင်တိုက်]] *[[Wt/rki/ဂြင့်ခရားသီး|ဂြင့်ခရားသီး]] *[[Wt/rki/ဂြင့်ခါးသီး|ဂြင့်ခါးသီး]] ==ဂြင်း== *[[Wt/rki/ဂြင်းကပ်|ဂြင်းကပ်]] *[[Wt/rki/ဂြင်းကပ်မ|ဂြင်းကပ်မ]] ==ဂြစ်== *[[Wt/rki/ဂြစ်သျှေ|ဂြစ်သျှေ]] ==ဂြောက်== ==ဂြောင်း== *[[Wt/rki/ဂြောင်းကနဲ|ဂြောင်းကနဲ]] *[[Wt/rki/ဂြောင်းတောင်းဂြောင်း|ဂြောင်းတောင်းဂြောင်း]] ==ဂြတ်== *[[Wt/rki/ဂြုတ်|ဂြုတ်]] *[[Wt/rki/ဂြုတ်ကျောက်|ဂြုတ်ကျောက်]] *[[Wt/rki/ဂြုတ်ဂြုတ်|ဂြုတ်ဂြုတ်]] *[[Wt/rki/ဂြုတ်ဂြုတ်ဂြက်ဂြက်|ဂြုတ်ဂြုတ်ဂြက်ဂြက်]] *[[Wt/rki/ဂြုတ်တက်|ဂြုတ်တက်]] *[[Wt/rki/ဂြုတ်တံ|ဂြုတ်တံ]] *[[Wt/rki/ဂြုတ်တံချိုး|ဂြုတ်တံချိုး]] *[[Wt/rki/ဂြုတ်ထိုး|ဂြုတ်ထိုး]] ==ဂြန်း== *[[Wt/rki/ဂြန်းတိုက်|ဂြန်းတိုက်]] ==ဂြမ်း== *[[Wt/rki/ဂြမ်းကွဲ|ဂြမ်းကွဲ]] *[[Wt/rki/ဂြမ်းချီး|ဂြမ်းချီး]] *[[Wt/rki/ဂြမ်းစိ.|ဂြမ်းစိ.]] *[[Wt/rki/ဂြမ်းတုတ်|ဂြမ်းတုတ်]] *[[Wt/rki/ဂြမ်းမ|ဂြမ်းမ]] *[[Wt/rki/ဂြမ်းဂြမ်း|ဂြမ်းဂြမ်း]] ==ဂြုံနှီဟင်း== *[[Wt/rki/ဂြုန်းဂြုန်း|ဂြုန်းဂြုန်း]] ==ဂြို== *[[Wt/rki/ဂြိုကား|ဂြိုကား]] *[[Wt/rki/ဂြိုကျိုး|ဂြိုကျိုး]] *[[Wt/rki/ဂြိုကျိုးနားရွက်ပဲ့|ဂြိုကျိုးနားရွက်ပဲ့]] *[[Wt/rki/ဂြိုစောင်း|ဂြိုစောင်း]] *[[Wt/rki/ဂြိုတည်လဲ|ဂြိုတည်လဲ]] *[[Wt/rki/ဂြိုထင်|ဂြိုထင်]] *[[Wt/rki/ဂြိုထောင်|ဂြိုထောင်]] *[[Wt/rki/ဂြိုပက်ကား|ဂြိုပက်ကား]] *[[Wt/rki/ဂြိုပြဲ|ဂြိုပြဲ]] *[[Wt/rki/ဂြိုလဲထောင်|ဂြိုလဲထောင်]] *[[Wt/rki/ဂြိုဝန်း|ဂြိုဝန်း]] *[[Wt/rki/ဂြိုသွီး|ဂြိုသွီး]] ==ဂြိုး== *[[Wt/rki/ဂြိုးကပ်|ဂြိုးကပ်]] *[[Wt/rki/ဂြိုးဂြိုးဂြမ်းဂြမ်း|ဂြိုးဂြိုးဂြမ်းဂြမ်း]] *[[Wt/rki/ဂြိုးညှင်း|ဂြိုးညှင်း]] *[[Wt/rki/ဂြိုးသိမ်း|ဂြိုးသိမ်း]] ==ဂြိုဟ်ကောင်== *[[Wt/rki/ဂြိုဟ်ကောင်း|ဂြိုဟ်ကောင်း]] *[[Wt/rki/ဂြိုဟ်စာ|ဂြိုဟ်စာ]] *[[Wt/rki/ဂြိုဟ်စီး|ဂြိုဟ်စီး]] *[[Wt/rki/ဂြိုဟ်ဆိုး|ဂြိုဟ်ဆိုး]] *[[Wt/rki/ဂြိုဟ်ပျောက်နံပျောက်|ဂြိုဟ်ပျောက်နံပျောက်]] *[[Wt/rki/ဂြိုဟ်မွှီ|ဂြိုဟ်မွှီ]] *[[Wt/rki/ဂြိုဟ်ရောက်|ဂြိုဟ်ရောက်]] *[[Wt/rki/ဂြိုဟ်ဝင်|ဂြိုဟ်ဝင်]] *[[Wt/rki/ဂြိုဟ်သက်|ဂြိုဟ်သက်]] ==ဂွ== *[[Wt/rki/ဂွကျ|ဂွကျ]] *[[Wt/rki/ဂွချ|ဂွချ]] *[[Wt/rki/ဂွတီဂွတိုက်|ဂွတီဂွတိုက်]] *[[Wt/rki/ဂွတင်|ဂွတင်]] *[[Wt/rki/ဂွတိုက်|ဂွတိုက်]] *[[Wt/rki/ဂွတိုက်ကျ|ဂွတိုက်ကျ]] *[[Wt/rki/ဂွတို|ဂွတို]] *[[Wt/rki/ဂွိ|ဂွိ]] ==ဂွိလုပ်== ==ဂွေ== *[[Wt/rki/ဂွေထိုး|ဂွေထိုး]] *[[Wt/rki/ဂွေထိုးလဲ|ဂွေထိုးလဲ]] ==ဂွက်== *[[Wt/rki/ဂွက်ပေါ်|ဂွက်ပေါ်]] ==ဂွင်== *[[Wt/rki/ဂွင်ကျ|ဂွင်ကျ]] *[[Wt/rki/ဂွင်ချင်း|ဂွင်ချင်း]] *[[Wt/rki/ဂွင်ချင်းနီ|ဂွင်ချင်းနီ]] *[[Wt/rki/ဂွင်ချင်းသီ|ဂွင်ချင်းသီ]] *[[Wt/rki/ဂွင်တိုင်း|ဂွင်တိုင်း]] *[[Wt/rki/ဂွင်နှောင်|ဂွင်နှောင်]] *[[Wt/rki/ဂွင်ရာ|ဂွင်ရာ]] *[[Wt/rki/ဂွင်း|ဂွင်း]] *[[Wt/rki/ဂွင်းကျွတ်|ဂွင်းကျွတ်]] *[[Wt/rki/ဂွင်းလုံးကျွတ်|ဂွင်းလုံးကျွတ်]] ==ဂွမ်း== *[[Wt/rki/ဂွမ်းစောင်|ဂွမ်းစောင်]] *[[Wt/rki/ဂွမ်းဆွ|ဂွမ်းဆွ]] *[[Wt/rki/ဂွမ်းထည်|ဂွမ်းထည်]] *[[Wt/rki/ဂွမ်းထိုးအင်္ကျီ|ဂွမ်းထိုးအင်္ကျီ]] *[[Wt/rki/ဂွမ်းဖတ်|ဂွမ်းဖတ်]] ==ဂျွတ်== *[[Wt/rki/ဂျွတ်နာ|ဂျွတ်နာ]] *[[Wt/rki/ဂျွတ်လာ|ဂျွတ်လာ]] *[[Wt/rki/ဂျွတ်လိဂျွတ်လာ|ဂျွတ်လိဂျွတ်လာ]] *[[Wt/rki/ဂျွတ်လှီ|ဂျွတ်လှီ]] ==ဂျွမ်းစိုက်== *[[Wt/rki/ဂျွမ်းဆောက်|ဂျွမ်းဆောက်]] *[[Wt/rki/ဂျွမ်းဆိုက်|ဂျွမ်းဆိုက်]] *[[Wt/rki/ဂျွမ်းထိုး|ဂျွမ်းထိုး]] *[[Wt/rki/ဂျွမ်းပစ်|ဂျွမ်းပစ်]] *[[Wt/rki/ဂျွမ်းပိုက်|ဂျွမ်းပိုက်]] *[[Wt/rki/ဂျွမ်းပြန်|ဂျွမ်းပြန်]] ==ဂြွတ်ကနဲ== *[[Wt/rki/ဂြွတ်ဂြွတ်ကျိုး|ဂြွတ်ဂြွတ်ကျိုး]] *[[Wt/rki/ဂြွတ်ဂြွတ်ချိုး|ဂြွတ်ဂြွတ်ချိုး]] *[[Wt/rki/ဂြွတ်ဂြွတ်လှုပ်|ဂြွတ်ဂြွတ်လှုပ်]] *[[Wt/rki/ဂြွတ်ဂြွတ်အို|ဂြွတ်ဂြွတ်အို]] *[[Wt/rki/ဂြွတ်တီဂြွတ်တက်|ဂြွတ်တီဂြွတ်တက်]] *[[Wt/rki/ဂြွတ်တီဂြွတ်တိုက်|ဂြွတ်တီဂြွတ်တိုက်]] *[[Wt/rki/ဂြွတ်တိုက်|ဂြွတ်တိုက်]] *[[Wt/rki/ဂြွတ်တိုက်ဂြွတ်တိုက်|ဂြွတ်တိုက်ဂြွတ်တိုက်]] *[[Wt/rki/ဂြွတ်လှီ|ဂြွတ်လှီ]] ==ဂြွန်းကနဲ== *[[Wt/rki/ဂြွန်းဂြွန်း|ဂြွန်းဂြွန်း]] *[[Wt/rki/ဂြွန်းဂြွန်းလဲ|ဂြွန်းဂြွန်းလဲ]] *[[Wt/rki/ဂြွန်းထိုးလဲ|ဂြွန်းထိုးလဲ]] ==ဂြွမ်းနုပ်== *[[Wt/rki/ဂြွမ်းပေါ|ဂြွမ်းပေါ]] *[[Wt/rki/ဂြွမ်းပြိန်း|ဂြွမ်းပြိန်း]] *[[Wt/rki/ဂြွမ်းပြုတ်ထ|ဂြွမ်းပြုတ်ထ]] *[[Wt/rki/ဂြွမ်းပြုန်း|ဂြွမ်းပြုန်း]] *[[Wt/rki/ဂြွမ်းပွေ|ဂြွမ်းပွေ]] [[Category:Wt/rki]] [[Category:Wt/rki/Arakan Alphabet]] tq7jpp47yazzhkdr19hb0dp3lp2uaep 0 3402817 7226493 7225697 2026-06-26T11:44:39Z အောင်သန်းလှ 2629904 /* မြို */ 7226493 wikitext text/x-wiki ==မ== *[[Wt/rki/မက|မက]] *[[Wt/rki/မကလီ|မကလီ]] *[[Wt/rki/မကသိ|မကသိ]] *[[Wt/rki/မကာကွယ်ဘဲ|မကာကွယ်ဘဲ]] *[[Wt/rki/မကာဒယော|မကာဒယော]] *[[Wt/rki/မကာဖူး|မကာဖူး]] *[[Wt/rki/မကာသနီ|မကာသနီ]] *[[Wt/rki/မကူလီ|မကူလီ]] *[[Wt/rki/မကင်းတရား|မကင်းတရား]] *[[Wt/rki/မကင်းရာမကင်းကြောင်း|မကင်းရာမကင်းကြောင်း]] *[[Wt/rki/မကောက်|မကောက်]] *[[Wt/rki/မကောင်းကတတ်|မကောင်းကတတ်]] *[[Wt/rki/မကောင်းစွာ|မကောင်းစွာ]] *[[Wt/rki/မကောင်းစွာကောင်းစွာ|မကောင်းစွာကောင်းစွာ]] *[[Wt/rki/မကောင်းစွာမ|မကောင်းစွာမ]] *[[Wt/rki/မကောင်းစွာသျှေ|မကောင်းစွာသျှေ]] *[[Wt/rki/မကောင်းဆိုးဝါး|မကောင်းဆိုးဝါး]] *[[Wt/rki/မကောင်းတရိ|မကောင်းတရိ]] *[[Wt/rki/မကောင်းတကောင်း|မကောင်းတကောင်း]] *[[Wt/rki/မကောင်းတရောင်း|မကောင်းတရောင်း]] *[[Wt/rki/မကောင်းမကန်း|မကောင်းမကန်း]] *[[Wt/rki/မကောင်းမှု|မကောင်းမှု]] *[[Wt/rki/မကိုဋ်|မကိုဋ်]] *[[Wt/rki/မကန်|မကန်]] *[[Wt/rki/မကန်တကန်|မကန်တကန်]] *[[Wt/rki/မကန်တန်တန်|မကန်တန်တန်]] *[[Wt/rki/မကန်မလွန်|မကန်မလွန်]] *[[Wt/rki/မကန်မဝှန်|မကန်မဝှန်]] *[[Wt/rki/မကိုယ|မကိုယ]] *[[Wt/rki/မကိုးမကန့်|မကိုးမကန့်]] *[[Wt/rki/မကိုးအပ်သည့်သုံးပါး|မကိုးအပ်သည့်သုံးပါး]] *[[Wt/rki/မကျီ|မကျီ]] *[[Wt/rki/မကျီတကျီ|မကျီတကျီ]] *[[Wt/rki/မကျော်အပ်သည့်သုံးပါး|မကျော်အပ်သည့်သုံးပါး]] *[[Wt/rki/မကျိုင်|မကျိုင်]] *[[Wt/rki/မကျိုင်းမမာ|မကျိုင်းမမာ]] *[[Wt/rki/မကျိုင်းမါ|မကျိုင်းမါ]] *[[Wt/rki/မကျန်|မကျန်]] *[[Wt/rki/မကြာခဏ|မကြာခဏ]] *[[Wt/rki/မကြာမကြာ|မကြာမကြာ]] *[[Wt/rki/မကြာမနှောင်း|မကြာမနှောင်း]] *[[Wt/rki/မကြားကောင်းမနာသာကောင်း|မကြားကောင်းမနာသာကောင်း]] *[[Wt/rki/မကြားတကြား|မကြားတကြား]] *[[Wt/rki/မကြားတကွန်|မကြားတကွန်]] *[[Wt/rki/မကြဲမသိပ်|မကြဲမသိပ်]] *[[Wt/rki/မကြည့်မလှ|မကြည့်မလှ]] *[[Wt/rki/မကြံအပ်မကြံစည်ရာ|မကြံအပ်မကြံစည်ရာ]] *[[Wt/rki/မကွာဖူး|မကွာဖူး]] *[[Wt/rki/မကွာစိ|မကွာစိ]] *[[Wt/rki/မခ|မခ]] *[[Wt/rki/မခစပ်|မခစပ်]] *[[Wt/rki/မခေါက်တလောက်|မခေါက်တလောက်]] *[[Wt/rki/မခေါင်း|မခေါင်း]] *[[Wt/rki/မခုပ်|မခုပ်]] *[[Wt/rki/မခံချိ|မခံချိ]] *[[Wt/rki/မခံချိမခံသာ|မခံချိမခံသာ]] *[[Wt/rki/မခံချင်|မခံချင်]] *[[Wt/rki/မခံ့တရံ့|မခံ့တရံ့]] *[[Wt/rki/မခုံ|မခုံ]] *[[Wt/rki/မခုံမင်|မခုံမင်]] *[[Wt/rki/မခို့တရို့|မခို့တရို့]] *[[Wt/rki/မချိ|မချိ]] *[[Wt/rki/မချိကြွီကွဲ|မချိကြွီကွဲ]] *[[Wt/rki/မချိစာ|မချိစာ]] *[[Wt/rki/မချိဆင်းရဲ|မချိဆင်းရဲ]] *[[Wt/rki/မချိတချီ|မချိတချီ]] *[[Wt/rki/မချိတရီ.|မချိတရီ.]] *[[Wt/rki/မချိမခံ့|မချိမခံ့]] *[[Wt/rki/မချိမနာ|မချိမနာ]] *[[Wt/rki/မချိမမာ|မချိမမာ]] *[[Wt/rki/မချီးရ|မချီးရ]] *[[Wt/rki/မချမ်းမသာ|မချမ်းမသာ]] *[[Wt/rki/မချိုမချဉ်|မချိုမချဉ်]] *[[Wt/rki/မခြီ|မခြီ]] *[[Wt/rki/မခြီမငံ|မခြီမငံ]] *[[Wt/rki/မခြူခြာ|မခြူခြာ]] *[[Wt/rki/မခွာ|မခွာ]] *[[Wt/rki/မခွာပေါက်|မခွာပေါက်]] *[[Wt/rki/မချွတ်|မချွတ်]] *[[Wt/rki/မငိုက်တငိုက်|မငိုက်တငိုက်]] *[[Wt/rki/မစာညှာ|မစာညှာ]] *[[Wt/rki/မစားကျီ|မစားကျီ]] *[[Wt/rki/မစားစာဖြစ်စားစာဖြစ်|မစားစာဖြစ်စားစာဖြစ်]] *[[Wt/rki/မစားတကွန်|မစားတကွန်]] *[[Wt/rki/မစားရတတ်|မစားရတတ်]] *[[Wt/rki/မစားရတတ်စားရတတ်|မစားရတတ်စားရတတ်]] *[[Wt/rki/မစိတစိ|မစိတစိ]] *[[Wt/rki/မစီးမစစ်|မစီးမစစ်]] *[[Wt/rki/မစီးမစပ်|မစီးမစပ်]] *[[Wt/rki/မစဲမရဲ|မစဲမရဲ]] *[[Wt/rki/မစင်|မစင်]] *[[Wt/rki/မစိုက်မစာ|မစိုက်မစာ]] *[[Wt/rki/မစပ်ကရာ|မစပ်ကရာ]] *[[Wt/rki/မစပ်ကာစပ်ကာ|မစပ်ကာစပ်ကာ]] *[[Wt/rki/မစပ်တငတ်|မစပ်တငတ်]] *[[Wt/rki/မစပ်မစာ|မစပ်မစာ]] *[[Wt/rki/မစို့ကရို့|မစို့ကရို့]] *[[Wt/rki/မစွမ်းပြင်း|မစွမ်းပြင်း]] *[[Wt/rki/မဆာညှာ|မဆာညှာ]] *[[Wt/rki/မဆီမဆိုင်|မဆီမဆိုင်]] *[[Wt/rki/မဆူးတရဲ|မဆူးတရဲ]] *[[Wt/rki/မဆက်|မဆက်]] *[[Wt/rki/မဆိုင်ကရိုင်|မဆိုင်ကရိုင်]] *[[Wt/rki/မဆိုင်းမတွ|မဆိုင်းမတွ]] *[[Wt/rki/မဆုတ်မဆိုင်း|မဆုတ်မဆိုင်း]] *[[Wt/rki/မဆုတ်မနစ်|မဆုတ်မနစ်]] *[[Wt/rki/မဆန်သာ|မဆန်သာ]] *[[Wt/rki/မဆံ့တငံ့|မဆံ့တငံ့]] *[[Wt/rki/မဆံ့တရံ့|မဆံ့တရံ့]] *[[Wt/rki/မဆိုစကောင်းဆိုစကောင်း|မဆိုစကောင်းဆိုစကောင်း]] *[[Wt/rki/မဆိုစလောက်|မဆိုစလောက်]] *[[Wt/rki/မဆိုနှိုင်|မဆိုနှိုင်]] *[[Wt/rki/မဆွ|မဆွ]] *[[Wt/rki/မဇာ|မဇာ]] *[[Wt/rki/မဇောင်|မဇောင်]] *[[Wt/rki/မညီး|မညီး]] *[[Wt/rki/မညင်းဆီ|မညင်းဆီ]] *[[Wt/rki/မညင်းပြောက်|မညင်းပြောက်]] *[[Wt/rki/မညင်းရုပ်|မညင်းရုပ်]] *[[Wt/rki/မညင်းသျှေ|မညင်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မညှင်းစိရောင်|မညှင်းစိရောင်]] *[[Wt/rki/မညှင်းပင်|မညှင်းပင်]] *[[Wt/rki/မညှိုးပန်း|မညှိုးပန်း]] *[[Wt/rki/မဏိ|မဏိ]] *[[Wt/rki/မဏိတော်|မဏိတော်]] *[[Wt/rki/မဏိဦးစွန်|မဏိဦးစွန်]] *[[Wt/rki/မဏိဦးစွန်းဆရာတော်|မဏိဦးစွန်းဆရာတော်]] *[[Wt/rki/မတကဘတ်|မတကဘတ်]] *[[Wt/rki/မတရစ်|မတရစ်]] *[[Wt/rki/မတားသာ|မတားသာ]] *[[Wt/rki/မတီးမမြည်|မတီးမမြည်]] *[[Wt/rki/မတူးမချစ်|မတူးမချစ်]] *[[Wt/rki/မတဲဝါး|မတဲဝါး]] *[[Wt/rki/မတော်|မတော်]] *[[Wt/rki/မတော်ကရော်|မတော်ကရော်]] *[[Wt/rki/မတော်ကေ|မတော်ကေ]] *[[Wt/rki/မတော်တဆ|မတော်တဆ]] *[[Wt/rki/မတော်မတရား|မတော်မတရား]] *[[Wt/rki/မတော်မတန်|မတော်မတန်]] *[[Wt/rki/မတော်လို့|မတော်လို့]] *[[Wt/rki/မတင်မကျ|မတင်မကျ]] *[[Wt/rki/မတောက်ခလောက်|မတောက်ခလောက်]] *[[Wt/rki/မတတ်ကာတတ်ကာ|မတတ်ကာတတ်ကာ]] *[[Wt/rki/မတတ်တတ်|မတတ်တတ်]] *[[Wt/rki/မတတ်သာဆုံး|မတတ်သာဆုံး]] *[[Wt/rki/မတတ်သာလို့သာ|မတတ်သာလို့သာ]] *[[Wt/rki/မတံ|မတံ]] *[[Wt/rki/မတန်|မတန်]] *[[Wt/rki/မတန်စွာတန်စွာ|မတန်စွာတန်စွာ]] *[[Wt/rki/မတန်တဆ|မတန်တဆ]] *[[Wt/rki/မတန်တတန်|မတန်တတန်]] *[[Wt/rki/မတန်မကန်|မတန်မကန်]] *[[Wt/rki/မတန်မဆ|မတန်မဆ]] *[[Wt/rki/မတန်မလွန်|မတန်မလွန်]] *[[Wt/rki/မတန့်တန်း|မတန့်တန်း]] *[[Wt/rki/မတမ်း|မတမ်း]] *[[Wt/rki/မတမ်းကတိမ်း|မတမ်းကတိမ်း]] *[[Wt/rki/မတုံ့မယုံ့|မတုံ့မယုံ့]] *[[Wt/rki/မတုံး|မတုံး]] *[[Wt/rki/မတုံးဖြူ|မတုံးဖြူ]] *[[Wt/rki/မတိုးတွန့်|မတိုးတွန့်]] *[[Wt/rki/မထမထိုင်|မထမထိုင်]] *[[Wt/rki/မထိချင်ထိချင်|မထိချင်ထိချင်]] *[[Wt/rki/မထိတထိ|မထိတထိ]] *[[Wt/rki/မထိမခိုက်|မထိမခိုက်]] *[[Wt/rki/မထိယောင်ယောင်ထိယောင်ယောင်|မထိယောင်ယောင်ထိယောင်ယောင်]] *[[Wt/rki/မထီကလော|မထီကလော]] *[[Wt/rki/မထီကလောထီကလော|မထီကလောထီကလော]] *[[Wt/rki/မထီလေးစား|မထီလေးစား]] *[[Wt/rki/မထော်ကရော်|မထော်ကရော်]] *[[Wt/rki/မထောင့်|မထောင့်]] *[[Wt/rki/မထောင်းတာ|မထောင်းတာ]] *[[Wt/rki/မဒိမ်း|မဒိမ်း]] *[[Wt/rki/မနရာမနထောင်|မနရာမနထောင်]] *[[Wt/rki/မနာခံ|မနာခံ]] *[[Wt/rki/မနာလို|မနာလို]] *[[Wt/rki/မနားတမ်း|မနားတမ်း]] *[[Wt/rki/မနားမနီ|မနားမနီ]] *[[Wt/rki/မနားယေ့|မနားယေ့]] *[[Wt/rki/မနိကြာရှည်|မနိကြာရှည်]] *[[Wt/rki/မနိတာရှည်|မနိတာရှည်]] *[[Wt/rki/မနီတတ်မထိုင်တတ်|မနီတတ်မထိုင်တတ်]] *[[Wt/rki/မနီးမဝီး|မနီးမဝီး]] *[[Wt/rki/မနည်း|မနည်း]] *[[Wt/rki/မနော်ဟာရီထီး|မနော်ဟာရီထီး]] *[[Wt/rki/မနူးမနပ်|မနူးမနပ်]] *[[Wt/rki/မနက်ထ|မနက်ထ]] *[[Wt/rki/မနက်ဖြန်|မနက်ဖြန်]] *[[Wt/rki/မနိုင်တနိုင်|မနိုင်တနိုင်]] *[[Wt/rki/မနိုင်မနင်း|မနိုင်မနင်း]] *[[Wt/rki/မနပ်|မနပ်]] *[[Wt/rki/မနပ်ခြင်းဆိုး|မနပ်ခြင်းဆိုး]] *[[Wt/rki/မနပ်စွာ|မနပ်စွာ]] *[[Wt/rki/မနပ်ယောင်ယောင်နပ်ယောင်ယောင်|မနပ်ယောင်ယောင်နပ်ယောင်ယောင်]] *[[Wt/rki/မနံ|မနံ]] *[[Wt/rki/မနံစွာ|မနံစွာ]] *[[Wt/rki/မနမ်းခါ|မနမ်းခါ]] *[[Wt/rki/မနှုန်းကေ့|မနှုန်းကေ့]] *[[Wt/rki/မနှုန်းသာ|မနှုန်းသာ]] *[[Wt/rki/မပါးမနပ်|မပါးမနပ်]] *[[Wt/rki/မပီတချက်ပီတချက်|မပီတချက်ပီတချက်]] *[[Wt/rki/မပီတပီ|မပီတပီ]] *[[Wt/rki/မပို့မစို့|မပို့မစို့]] *[[Wt/rki/မပြီကလာပြီကလာ|မပြီကလာပြီကလာ]] *[[Wt/rki/မပြီတော့တွပြီးတော့တွ|မပြီတော့တွပြီးတော့တွ]] *[[Wt/rki/မပြောစလောက်|မပြောစလောက်]] *[[Wt/rki/မပြောပလောက်|မပြောပလောက်]] *[[Wt/rki/မပြတ်ခရီး|မပြတ်ခရီး]] *[[Wt/rki/မပြတ်ဆီ|မပြတ်ဆီ]] *[[Wt/rki/မပြန်ခရီး|မပြန်ခရီး]] *[[Wt/rki/မပြန်သီး|မပြန်သီး]] *[[Wt/rki/မပြတ်တပြတ်|မပြတ်တပြတ်]] *[[Wt/rki/မပွမပါး|မပွမပါး]] *[[Wt/rki/မပွင့်တပွင့်|မပွင့်တပွင့်]] *[[Wt/rki/မဖီး|မဖီး]] *[[Wt/rki/မဖီးမ|မဖီးမ]] *[[Wt/rki/မဖိတ်မစဉ်|မဖိတ်မစဉ်]] *[[Wt/rki/မဖိတ်မယို|မဖိတ်မယို]] *[[Wt/rki/မဖြစ်စွာရာ|မဖြစ်စွာရာ]] *[[Wt/rki/မရဏ|မရဏ]] *[[Wt/rki/မဖွယ်မရာ|မဖွယ်မရာ]] *[[Wt/rki/မမ|မမ]] *[[Wt/rki/မမကိုယ်|မမကိုယ်]] *[[Wt/rki/မမကြီး|မမကြီး]] *[[Wt/rki/မမကြမ်း|မမကြမ်း]] *[[Wt/rki/မမချေ|မမချေ]] *[[Wt/rki/မမချိုင်|မမချိုင်]] *[[Wt/rki/မမဆန်ခါ|မမဆန်ခါ]] *[[Wt/rki/မမဉာဏ်|မမဉာဏ်]] *[[Wt/rki/မမတွက်|မမတွက်]] *[[Wt/rki/မမပျက်|မမပျက်]] *[[Wt/rki/မမဖေါ်|မမဖေါ်]] *[[Wt/rki/မမပိုင်|မမပိုင်]] *[[Wt/rki/မမမှု|မမမှု]] *[[Wt/rki/မမလယာ|မမလယာ]] *[[Wt/rki/မမဝတ်|မမဝတ်]] *[[Wt/rki/မမသျှေ|မမသျှေ]] *[[Wt/rki/မမာ|မမာ]] *[[Wt/rki/မမာကွန်ပြု|မမာကွန်ပြု]] *[[Wt/rki/မမာမဆာ|မမာမဆာ]] *[[Wt/rki/မမိမမော|မမိမမော]] *[[Wt/rki/မမီကန့်လန့်|မမီကန့်လန့်]] *[[Wt/rki/မမီတမီ|မမီတမီ]] *[[Wt/rki/မမူ|မမူ]] *[[Wt/rki/မမေးအပ်ရာသုံးပါး|မမေးအပ်ရာသုံးပါး]] *[[Wt/rki/အမြဲတမြဲ|အမြဲတမြဲ]] *[[Wt/rki/မမြင်ကွန်|မမြင်ကွန်]] *[[Wt/rki/မမြင်စပ်ဖူးမြင်စပ်ဖူး|မမြင်စပ်ဖူးမြင်စပ်ဖူး]] *[[Wt/rki/မမြုပ်တမြုပ်|မမြုပ်တမြုပ်]] *[[Wt/rki/မမြန်းစမ်း|မမြန်းစမ်း]] *[[Wt/rki/မမြန်းမစမ်း|မမြန်းမစမ်း]] *[[Wt/rki/မမြိန်|မမြိန်]] *[[Wt/rki/မမွတ်|မမွတ်]] *[[Wt/rki/မမွတ်စက်စက်|မမွတ်စက်စက်]] *[[Wt/rki/မမွန်|မမွန်]] *[[Wt/rki/မမွန်းရာတွိရေ|မမွန်းရာတွိရေ]] *[[Wt/rki/မမှု|မမှု]] *[[Wt/rki/မမှုစလောက်|မမှုစလောက်]] *[[Wt/rki/မမှောင့်လာကေ့|မမှောင့်လာကေ့]] *[[Wt/rki/မမျှရာမမျှထောင်|မမျှရာမမျှထောင်]] *[[Wt/rki/မမျှသောင်းထောင်|မမျှသောင်းထောင်]] *[[Wt/rki/မယား|မယား]] *[[Wt/rki/မယားကြီး|မယားကြီး]] *[[Wt/rki/မယားဂေါင်းစား|မယားဂေါင်းစား]] *[[Wt/rki/မယားငယ်|မယားငယ်]] *[[Wt/rki/မယားငန်းလိုက်|မယားငန်းလိုက်]] *[[Wt/rki/မယားစုံလင်စုံ|မယားစုံလင်စုံ]] *[[Wt/rki/မယားညီအည်းမ|မယားညီအည်းမ]] *[[Wt/rki/မယားတရူး|မယားတရူး]] *[[Wt/rki/မယားနီစပ်|မယားနီစပ်]] *[[Wt/rki/မယားနှောင်း|မယားနှောင်း]] *[[Wt/rki/မယားပါ|မယားပါ]] *[[Wt/rki/မယားပြု|မယားပြု]] *[[Wt/rki/မယားပိန်းပြောင်|မယားပိန်းပြောင်]] *[[Wt/rki/မယားလယာ|မယားလယာ]] *[[Wt/rki/မယားလယားကြည့်|မယားလယားကြည့်]] *[[Wt/rki/မယားလယာဆို|မယားလယာဆို]] *[[Wt/rki/မယားလာယာမိန်း|မယားလာယာမိန်း]] *[[Wt/rki/မယားသီလင်စား|မယားသီလင်စား]] *[[Wt/rki/မယူမ|မယူမ]] *[[Wt/rki/မယူသျှင်မ|မယူသျှင်မ]] *[[Wt/rki/မယောင်မဝါ|မယောင်မဝါ]] *[[Wt/rki/မယုတ်မလွန်|မယုတ်မလွန်]] *[[Wt/rki/မယုံချင်ယုံချင်|မယုံချင်ယုံချင်]] *[[Wt/rki/မယုံတစ်ဝက်ယုံတစ်ဝက်|မယုံတစ်ဝက်ယုံတစ်ဝက်]] *[[Wt/rki/မယုံမနာ|မယုံမနာ]] *[[Wt/rki/မယုံသင်္ကာ|မယုံသင်္ကာ]] *[[Wt/rki/မယုံ့မတုံ့|မယုံ့မတုံ့]] *[[Wt/rki/မယှူနိုင်မယှိုက်နိုင်|မယှူနိုင်မယှိုက်နိုင်]] *[[Wt/rki/မရကေမနီ|မရကေမနီ]] *[[Wt/rki/မရစွာရာ|မရစွာရာ]] *[[Wt/rki/မရဏ|မရဏ]] *[[Wt/rki/မရနန့်အရ|မရနန့်အရ]] *[[Wt/rki/မရပါယာ|မရပါယာ]] *[[Wt/rki/မရမက|မရမက]] *[[Wt/rki/မရမနီ|မရမနီ]] *[[Wt/rki/မရမာ|မရမာ]] *[[Wt/rki/မရမာကြီး|မရမာကြီး]] *[[Wt/rki/မရရာ|မရရာ]] *[[Wt/rki/မရာ|မရာ]] *[[Wt/rki/မရာမဖွယ်|မရာမဖွယ်]] *[[Wt/rki/မရာမအပ်|မရာမအပ်]] *[[Wt/rki/မရီး|မရီး]] *[[Wt/rki/မရီးနန့်မတ်|မရီးနန့်မတ်]] *[[Wt/rki/မရဲမဝံ့|မရဲမဝံ့]] *[[Wt/rki/မရည်မလည်|မရည်မလည်]] *[[Wt/rki/မရိပ်မိ|မရိပ်မိ]] *[[Wt/rki/မရုန်းသာမရွံ့သာ|မရုန်းသာမရွံ့သာ]] *[[Wt/rki/မရိုမသေမဟောက်ပါဒေ|မရိုမသေမဟောက်ပါဒေ]] *[[Wt/rki/မရိုး|မရိုး]] *[[Wt/rki/မရိုးပေါက်ပေါက်|မရိုးပေါက်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မရိုးမသား|မရိုးမသား]] *[[Wt/rki/မရိုးသား|မရိုးသား]] *[[Wt/rki/မရွီး|မရွီး]] *[[Wt/rki/မရွတ်|မရွတ်]] *[[Wt/rki/မရွတ်လိမ်လှီကား|မရွတ်လိမ်လှီကား]] *[[Wt/rki/မရွိတ်|မရွိတ်]] *[[Wt/rki/မရွိတ်ချောင်း|မရွိတ်ချောင်း]] *[[Wt/rki/မရှား|မရှား]] *[[Wt/rki/မရှီးမနှောင်း|မရှီးမနှောင်း]] *[[Wt/rki/မလား|မလား]] *[[Wt/rki/မလေးပွား|မလေးပွား]] *[[Wt/rki/မလေးမခန့်|မလေးမခန့်]] *[[Wt/rki/မလစ်ရ|မလစ်ရ]] *[[Wt/rki/မလောက်တလောက်|မလောက်တလောက်]] *[[Wt/rki/မလောက်မင|မလောက်မင]] *[[Wt/rki/မလောက်မလေး|မလောက်မလေး]] *[[Wt/rki/မလပ်|မလပ်]] *[[Wt/rki/မလိမ်စွတ်ကေ|မလိမ်စွတ်ကေ]] *[[Wt/rki/မလိမ်မတွတ်|မလိမ်မတွတ်]] *[[Wt/rki/မလိမ်မမာ|မလိမ်မမာ]] *[[Wt/rki/မလိမ့်တပတ်|မလိမ့်တပတ်]] *[[Wt/rki/မလုံ|မလုံ]] *[[Wt/rki/မလုံတလုံ|မလုံတလုံ]] *[[Wt/rki/မလိုတကွန်|မလိုတကွန်]] *[[Wt/rki/မလိုမုန်းတင်း|မလိုမုန်းတင်း]] *[[Wt/rki/မလိုအတင်း|မလိုအတင်း]] *[[Wt/rki/မလိုအပ်လိုအပ်|မလိုအပ်လိုအပ်]] *[[Wt/rki/မလွလှာကေ့|မလွလှာကေ့]] *[[Wt/rki/မလွှဲစသော|မလွှဲစသော]] *[[Wt/rki/မလွဲဧကန်|မလွဲဧကန်]] *[[Wt/rki/မလွယ်ပေါက်|မလွယ်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မလွန်မကျွံ|မလွန်မကျွံ]] *[[Wt/rki/မလွန်းပျက်|မလွန်းပျက်]] *[[Wt/rki/မလှ|မလှ]] *[[Wt/rki/မလှတလှ|မလှတလှ]] *[[Wt/rki/မလှမက|မလှမက]] *[[Wt/rki/မလှမပ|မလှမပ]] *[[Wt/rki/မလှမ်းတကမ်း|မလှမ်းတကမ်း]] *[[Wt/rki/မလွှဲသာမယှောင်သာ|မလွှဲသာမယှောင်သာ]] *[[Wt/rki/မဝတဝ|မဝတဝ]] *[[Wt/rki/မဝတ်ရတတ်ဝတ်ရတတ်|မဝတ်ရတတ်ဝတ်ရတတ်]] *[[Wt/rki/မဝံ့စား|မဝံ့စား]] *[[Wt/rki/မဝံ့တရဲ|မဝံ့တရဲ]] *[[Wt/rki/မဝံ့တဝံ့|မဝံ့တဝံ့]] *[[Wt/rki/မသကာကေ|မသကာကေ]] *[[Wt/rki/မသထာ|မသထာ]] *[[Wt/rki/မသထာချင်|မသထာချင်]] *[[Wt/rki/မသထာသထာ|မသထာသထာ]] *[[Wt/rki/မသမ|မသမ]] *[[Wt/rki/မသမာ|မသမာ]] *[[Wt/rki/မသရေကေ့|မသရေကေ့]] *[[Wt/rki/မသာ|မသာ]] *[[Wt/rki/မသာချ|မသာချ]] *[[Wt/rki/မသာထောင်း|မသာထောင်း]] *[[Wt/rki/မသာမအီ|မသာမအီ]] *[[Wt/rki/မသာလေပါသိ|မသာလေပါသိ]] *[[Wt/rki/မသားနား|မသားနား]] *[[Wt/rki/မသိကိုးကွန်|မသိကိုးကွန်]] *[[Wt/rki/မသိဆိုးရွား|မသိဆိုးရွား]] *[[Wt/rki/မသိတကွန်|မသိတကွန်]] *[[Wt/rki/မသိမသာ|မသိမသာ]] *[[Wt/rki/မသိလိုက်မသိပါ|မသိလိုက်မသိပါ]] *[[Wt/rki/မသိသာ|မသိသာ]] *[[Wt/rki/မသီကောင်းမပျောက်ကောင်း|မသီကောင်းမပျောက်ကောင်း]] *[[Wt/rki/မသီတသီ|မသီတသီ]] *[[Wt/rki/မသီမရှင်တန်းကြီးတင်|မသီမရှင်တန်းကြီးတင်]] *[[Wt/rki/မသီရှင်စာ|မသီရှင်စာ]] *[[Wt/rki/မသူတရှု|မသူတရှု]] *[[Wt/rki/မသော်တရော်|မသော်တရော်]] *[[Wt/rki/မသက်သာ|မသက်သာ]] *[[Wt/rki/မသင်္ကာ|မသင်္ကာ]] *[[Wt/rki/မသိတ်|မသိတ်]] *[[Wt/rki/မသံတိုက်|မသံတိုက်]] *[[Wt/rki/မသံထိ|မသံထိ]] *[[Wt/rki/မသန္ဒီ|မသန္ဒီ]] *[[Wt/rki/မသုန်|မသုန်]] *[[Wt/rki/မသုကုန်|မသုကုန်]] *[[Wt/rki/မသုန်ပွဲ|မသုန်ပွဲ]] *[[Wt/rki/မသုန်ဦး|မသုန်ဦး]] *[[Wt/rki/မသိုးထမင်းမသိုးဟင်း|မသိုးထမင်းမသိုးဟင်း]] *[[Wt/rki/မသိုးမသန့်|မသိုးမသန့်]] *[[Wt/rki/မသိုးသင်္ကန်း|မသိုးသင်္ကန်း]] *[[Wt/rki/မသွ|မသွ]] *[[Wt/rki/မဟာကာ|မဟာကာ]] *[[Wt/rki/မဟာကျိန်|မဟာကျိန်]] *[[Wt/rki/မဟာဂီရိ|မဟာဂီရိ]] *[[Wt/rki/မဟာဆီမဟာနွယ်|မဟာဆီမဟာနွယ်]] *[[Wt/rki/မဟာဆန်|မဟာဆန်]] *[[Wt/rki/မဟာဇိန်|မဟာဇိန်]] *[[Wt/rki/မဟောထေရ်|မဟောထေရ်]] *[[Wt/rki/မဟာဒိန်|မဟာဒိန်]] *[[Wt/rki/မဟာနွယ်|မဟာနွယ်]] *[[Wt/rki/မဟာပညာကျော်|မဟာပညာကျော်]] *[[Wt/rki/မဟာဗေါဓိ|မဟာဗေါဓိ]] *[[Wt/rki/မဟာမိတ်|မဟာမိတ်]] *[[Wt/rki/မဟာရ|မဟာရ]] *[[Wt/rki/မဟာရကပ်စီး|မဟာရကပ်စီး]] *[[Wt/rki/မဟာရံ|မဟာရံ]] *[[Wt/rki/မဟာရန်|မဟာရန်]] *[[Wt/rki/မဟာလှေကား|မဟာလှေကား]] *[[Wt/rki/မဟာဝင်|မဟာဝင်]] *[[Wt/rki/မဟာသာဝက|မဟာသာဝက]] *[[Wt/rki/မဟာသမ္မတ|မဟာသမ္မတ]] *[[Wt/rki/မဟားမဟပ်|မဟားမဟပ်]] *[[Wt/rki/မဟိကာဟိကာ|မဟိကာဟိကာ]] *[[Wt/rki/မဟိစာဖြစ်ဟိစာဖြစ်|မဟိစာဖြစ်ဟိစာဖြစ်]] *[[Wt/rki/မဟိဆင်းရဲ|မဟိဆင်းရဲ]] *[[Wt/rki/မဟိတဟိ|မဟိတဟိ]] *[[Wt/rki/မဟိနွမ်းပါး|မဟိနွမ်းပါး]] *[[Wt/rki/မဟိမက|မဟိမက]] *[[Wt/rki/မဟိမယှား|မဟိမယှား]] *[[Wt/rki/မဟီ|မဟီ]] *[[Wt/rki/မဟူရ|မဟူရ]] *[[Wt/rki/မဟူရာကျောက်|မဟူရာကျောက်]] *[[Wt/rki/မဟော်ရာပြိန်း|မဟော်ရာပြိန်း]] *[[Wt/rki/မဟောက်ကာဟောက်ကာ|မဟောက်ကာဟောက်ကာ]] *[[Wt/rki/မဟောက်ကေ|မဟောက်ကေ]] *[[Wt/rki/မဟောက်စကားရာ|မဟောက်စကားရာ]] *[[Wt/rki/မဟောက်စွာဟောက်စွာ|မဟောက်စွာဟောက်စွာ]] *[[Wt/rki/မဟောက်တကွန်|မဟောက်တကွန်]] *[[Wt/rki/မဟောက်မဟတ်|မဟောက်မဟတ်]] *[[Wt/rki/မဟပ်|မဟပ်]] *[[Wt/rki/မဟပ်တရပ်|မဟပ်တရပ်]] *[[Wt/rki/မဟပ်မစပ်|မဟပ်မစပ်]] *[[Wt/rki/မအား|မအား]] *[[Wt/rki/မအားမခုံ|မအားမခုံ]] *[[Wt/rki/မအားရာ|မအားရာ]] *[[Wt/rki/မအီ|မအီ]] *[[Wt/rki/မအီတအီ|မအီတအီ]] *[[Wt/rki/မအီမသာ|မအီမသာ]] *[[Wt/rki/မအီးမချိုင်း|မအီးမချိုင်း]] *[[Wt/rki/မအီးမလည်|မအီးမလည်]] *[[Wt/rki/မအောင်နွယ်|မအောင်နွယ်]] *[[Wt/rki/မအပ်မစပ်|မအပ်မစပ်]] *[[Wt/rki/မအပ်မရာ|မအပ်မရာ]] *[[Wt/rki/မအိပ်မနီ|မအိပ်မနီ]] *[[Wt/rki/မအိပ်ယောင်ယောင်အိပ်ယောင်ယောင်|မအိပ်ယောင်ယောင်အိပ်ယောင်ယောင်]] *[[Wt/rki/မအို့လိုလိုအို့လိုလို|မအို့လိုလိုအို့လိုလို]] *[[Wt/rki/မအို့လိုအို့လို|မအို့လိုအို့လို]] ==မာ== *[[Wt/rki/မာကာ|မာကာ]] *[[Wt/rki/မာကျော|မာကျော]] *[[Wt/rki/မာကျောက်|မာကျောက်]] *[[Wt/rki/မာကြောကြော|မာကြောကြော]] *[[Wt/rki/မာခေါက်ခေါက်|မာခေါက်ခေါက်]] *[[Wt/rki/မာဂရီနတ်စင်တိုင်|မာဂရီနတ်စင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မာစီ|မာစီ]] *[[Wt/rki/မာဆာ|မာဆာ]] *[[Wt/rki/မာဆတ်တောက်|မာဆတ်တောက်]] *[[Wt/rki/မာဇရီ|မာဇရီ]] *[[Wt/rki/မာဇူသီး|မာဇူသီး]] *[[Wt/rki/မာတူ|မာတူ]] *[[Wt/rki/မာတူကြီး|မာတူကြီး]] *[[Wt/rki/မတောက်တောက်|မတောက်တောက်]] *[[Wt/rki/မာဒရာ|မာဒရာ]] *[[Wt/rki/မာဒင်|မာဒင်]] *[[Wt/rki/မာဒင်ခွင်|မာဒင်ခွင်]] *[[Wt/rki/မာနကောင်း|မာနကောင်း]] *[[Wt/rki/မာပါစီ|မာပါစီ]] *[[Wt/rki/မာပါစီသာပါစီ|မာပါစီသာပါစီ]] *[[Wt/rki/မာပါယင့်လား|မာပါယင့်လား]] *[[Wt/rki/မာမာ|မာမာ]] *[[Wt/rki/မာမာကြီး|မာမာကြီး]] *[[Wt/rki/မာမာဆာဆာ|မာမာဆာဆာ]] *[[Wt/rki/မာမူး|မာမူး]] *[[Wt/rki/မာမင်း|မာမင်း]] *[[Wt/rki/မာယာ|မာယာ]] *[[Wt/rki/မာယင့်လား|မာယင့်လား]] *[[Wt/rki/မာရကာ|မာရကာ]] *[[Wt/rki/မာရကာတုံး|မာရကာတုံး]] *[[Wt/rki/မာရကျိန်ပိတ်|မာရကျိန်ပိတ်]] *[[Wt/rki/မာရဘင်|မာရဘင်]] *[[Wt/rki/မာရေကျောရေ|မာရေကျောရေ]] *[[Wt/rki/မာလကာချော|မာလကာချော]] *[[Wt/rki/မာလဖုန်ဒယော|မာလဖုန်ဒယော]] *[[Wt/rki/မာလာ|မာလာ]] *[[Wt/rki/မာလာခွက်|မာလာခွက်]] *[[Wt/rki/မာလာခွံ|မာလာခွံ]] *[[Wt/rki/မာလာပြန်|မာလာပြန်]] *[[Wt/rki/မာလိန်|မာလိန်]] *[[Wt/rki/မာလိန်မှူး|မာလိန်မှူး]] *[[Wt/rki/မာသာ|မာသာ]] *[[Wt/rki/မာသီး|မာသီး]] ==မား== *[[Wt/rki/မားခွက်|မားခွက်]] *[[Wt/rki/မားနာ|မားနာ]] *[[Wt/rki/မားမား|မားမား]] *[[Wt/rki/မားမားကြီး|မားမားကြီး]] *[[Wt/rki/မားမားကြီးရပ်|မားမားကြီးရပ်]] ==မိ== *[[Wt/rki/မိကောင်းဖကောင်း|မိကောင်းဖကောင်း]] *[[Wt/rki/မိကောင်းဖခင်|မိကောင်းဖခင်]] *[[Wt/rki/မိကောင်းဖသား|မိကောင်းဖသား]] *[[Wt/rki/မိကျောင်း|မိကျောင်း]] *[[Wt/rki/မိကျောင်းနွယ်|မိကျောင်းနွယ်]] *[[Wt/rki/မိကြီးဖဂြီး|မိကြီးဖဂြီး]] *[[Wt/rki/မိခင်|မိခင်]] *[[Wt/rki/မိခိုက်ဖခိုက်|မိခိုက်ဖခိုက်]] *[[Wt/rki/မိစုံဖအုပ်|မိစုံဖအုပ်]] *[[Wt/rki/မိစဉ်ဖလိုက်|မိစဉ်ဖလိုက်]] *[[Wt/rki/မိစဉ်ဖလာ|မိစဉ်ဖလာ]] *[[Wt/rki/မိညောင်|မိညောင်]] *[[Wt/rki/မိညို|မိညို]] *[[Wt/rki/မိတရစ်ဖတရစ်|မိတရစ်ဖတရစ်]] *[[Wt/rki/မိတိုင်ဖတိုင်|မိတိုင်ဖတိုင်]] *[[Wt/rki/မိထွီး|မိထွီး]] *[[Wt/rki/မိဖ|မိဖ]] *[[Wt/rki/မိဖမဟိ|မိဖမဟိ]] *[[Wt/rki/မိဖမောင်ဖွား|မိဖမောင်ဖွား]] *[[Wt/rki/မိဖုရား|မိဖုရား]] *[[Wt/rki/မိဖက်မဖက်|မိဖက်မဖက်]] *[[Wt/rki/မိဖြား|မိဖြား]] *[[Wt/rki/မိမ|မိမ]] *[[Wt/rki/မိမစစ်ဖမစစ်|မိမစစ်ဖမစစ်]] *[[Wt/rki/မိမတိသာ|မိမတိသာ]] *[[Wt/rki/မိမဟိဖမဟိ|မိမဟိဖမဟိ]] *[[Wt/rki/မိမသနံ|မိမသနံ]] *[[Wt/rki/မိမိ|မိမိ]] *[[Wt/rki/မိမိမောမော|မိမိမောမော]] *[[Wt/rki/မိမိယွယွ|မိမိယွယွ]] *[[Wt/rki/မိမူး|မိမူး]] *[[Wt/rki/မိမော|မိမော]] *[[Wt/rki/မိမောသီသတ်|မိမောသီသတ်]] *[[Wt/rki/မိမွီးတိုင်းဖမွီးတိုင်း|မိမွီးတိုင်းဖမွီးတိုင်း]] *[[Wt/rki/မိယောင်ဖယောင်|မိယောင်ဖယောင်]] *[[Wt/rki/မိယောင်ယွယောင်|မိယောင်ယွယောင်]] *[[Wt/rki/မိယွ|မိယွ]] *[[Wt/rki/မိရင်းဖရင်း|မိရင်းဖရင်း]] *[[Wt/rki/မိရိုးဖလာ|မိရိုးဖလာ]] *[[Wt/rki/မိလက္ခူ|မိလက္ခူ]] *[[Wt/rki/မိလိုက်ဖပါ|မိလိုက်ဖပါ]] *[[Wt/rki/မိသားစု|မိသားစု]] *[[Wt/rki/မိသားဖသား|မိသားဖသား]] *[[Wt/rki/မိသက်ဖသက်|မိသက်ဖသက်]] *[[Wt/rki/မိဟန်ယွဟန်|မိဟန်ယွဟန်]] *[[Wt/rki/မီ|မီ]] *[[Wt/rki/မီတာ|မီတာ]] *[[Wt/rki/မီတား|မီတား]] ==မီး== *[[Wt/rki/မီးကာ|မီးကာ]] *[[Wt/rki/မီးကာဂမုန်း|မီးကာဂမုန်း]] *[[Wt/rki/မီးကင်|မီးကင်]] *[[Wt/rki/မီးကင်ထင်း|မီးကင်ထင်း]] *[[Wt/rki/မီးကင်းသတ်|မီးကင်းသတ်]] *[[Wt/rki/မီးကိုက်|မီးကိုက်]] *[[Wt/rki/မီးကိုက်တိုက်|မီးကိုက်တိုက်]] *[[Wt/rki/မီးကုန်|မီးကုန်]] *[[Wt/rki/မီးကုန်ယမ်းကုန်|မီးကုန်ယမ်းကုန်]] *[[Wt/rki/မီးကျော်|မီးကျော်]] *[[Wt/rki/မီးကျည်|မီးကျည်]] *[[Wt/rki/မီးကျည်တန်|မီးကျည်တန်]] *[[Wt/rki/မီးကျည့်|မီးကျည့်]] *[[Wt/rki/မီးကျည့်ခဲ|မီးကျည့်ခဲ]] *[[Wt/rki/မီးကျည့်ပြာဖုံး|မီးကျည့်ပြာဖုံး]] *[[Wt/rki/မီးကျောက်တန်|မီးကျောက်တန်]] *[[Wt/rki/မီးကျောင်း|မီးကျောင်း]] *[[Wt/rki/မီးကျောင်းရီတရံ|မီးကျောင်းရီတရံ]] *[[Wt/rki/မီးကျောင်းလှီ|မီးကျောင်းလှီ]] *[[Wt/rki/မီးကြုတ်|မီးကြုတ်]] *[[Wt/rki/မီးကြုတ်စာ|မီးကြုတ်စာ]] *[[Wt/rki/မီးကြုတ်တံ|မီးကြုတ်တံ]] *[[Wt/rki/မီးခတ်သံ|မီးခတ်သံ]] *[[Wt/rki/မီးခတ်အိတ်|မီးခတ်အိတ်]] *[[Wt/rki/မီးခိုးကြွက်လယောက်|မီးခိုးကြွက်လယောက်]] *[[Wt/rki/မီးခိုးတိတ်|မီးခိုးတိတ်]] *[[Wt/rki/မီးခိုးမဆုံးမိုးမဆုံး|မီးခိုးမဆုံးမိုးမဆုံး]] *[[Wt/rki/မီးခိုးရောင်|မီးခိုးရောင်]] *[[Wt/rki/မီးခြုတ်|မီးခြုတ်]] *[[Wt/rki/မီးခွက်|မီးခွက်]] *[[Wt/rki/မီးငူ|မီးငူ]] *[[Wt/rki/မီးငူရိုး|မီးငူရိုး]] *[[Wt/rki/မီးငုတ်တိုင်|မီးငုတ်တိုင်]] *[[Wt/rki/မီးစ|မီးစ]] *[[Wt/rki/မီးစရဖုတ်|မီးစရဖုတ်]] *[[Wt/rki/မီးစာ|မီးစာ]] *[[Wt/rki/မီးစာကုန်ဆီကုန်|မီးစာကုန်ဆီကုန်]] *[[Wt/rki/မီးစာ|မီးစာ]] *[[Wt/rki/မီးစောင့်|မီးစောင့်]] *[[Wt/rki/မီးစောင့်မီးနီ|မီးစောင့်မီးနီ]] *[[Wt/rki/မီးစွဲ|မီးစွဲ]] *[[Wt/rki/မီးစွယ်|မီးစွယ်]] *[[Wt/rki/မီးဆီတိုင်|မီးဆီတိုင်]] *[[Wt/rki/မီးဆစ်|မီးဆစ်]] *[[Wt/rki/မီးဆွဲ|မီးဆွဲ]] *[[Wt/rki/မီးညည့်|မီးညည့်]] *[[Wt/rki/မီးတင်|မီးတင်]] *[[Wt/rki/မီးတစ်ဘက်ရီတစ်ဘက်|မီးတစ်ဘက်ရီတစ်ဘက်]] *[[Wt/rki/မီးတိုက်|မီးတိုက်]] *[[Wt/rki/မီးတိုက်ဖင်ထိုး|မီးတိုက်ဖင်ထိုး]] *[[Wt/rki/မီးတိုင်|မီးတိုင်]] *[[Wt/rki/မီးတောက်|မီးတောက်]] *[[Wt/rki/မီးတောက်မီးလှယံ|မီးတောက်မီးလှယံ]] *[[Wt/rki/မီးတောင်|မီးတောင်]] *[[Wt/rki/မီးတွင်း|မီးတွင်း]] *[[Wt/rki/မီးထည့်|မီးထည့်]] *[[Wt/rki/မီးထိုး|မီးထိုး]] *[[Wt/rki/မီးထိုးဖင်ဆွ|မီးထိုးဖင်ဆွ]] *[[Wt/rki/မီးထွက်|မီးထွက်]] *[[Wt/rki/မီးထွန်း|မီးထွန်း]] *[[Wt/rki/မီးထွန်းချိန်|မီးထွန်းချိန်]] *[[Wt/rki/မီးထွန်းပွဲ|မီးထွန်းပွဲ]] *[[Wt/rki/မီးပူ|မီးပူ]] *[[Wt/rki/မီးနီမ|မီးနီမ]] *[[Wt/rki/မီးပေါက်|မီးပေါက်]] *[[Wt/rki/မီးပေါက်ပေါက်|မီးပေါက်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မီးပန်း|မီးပန်း]] *[[Wt/rki/မီးပုတ်|မီးပုတ်]] *[[Wt/rki/မီးပုံကြာသွပ်အိုးပွဲ|မီးပုံကြာသွပ်အိုးပွဲ]] *[[Wt/rki/မီးပြတိုက်|မီးပြတိုက်]] *[[Wt/rki/မီးပွား|မီးပွား]] *[[Wt/rki/မီးပွင့်|မီးပွင့်]] *[[Wt/rki/မီးပွတ်ကျည်|မီးပွတ်ကျည်]] *[[Wt/rki/မီးပွတ်ခုံ|မီးပွတ်ခုံ]] *[[Wt/rki/မီးဖေါ်|မီးဖေါ်]] *[[Wt/rki/မီးဖေါင်|မီးဖေါင်]] *[[Wt/rki/မီးဖိုခွင်|မီးဖိုခွင်]] *[[Wt/rki/မီးမသီရိမခန်း|မီးမသီရိမခန်း]] *[[Wt/rki/မီးမြင်းမိုပွဲ|မီးမြင်းမိုပွဲ]] *[[Wt/rki/မီးယမ်းဖေါက်|မီးယမ်းဖေါက်]] *[[Wt/rki/မီးယှူးသန့်စင်|မီးယှူးသန့်စင်]] *[[Wt/rki/မီးယှို့|မီးယှို့]] *[[Wt/rki/မီးရပ်|မီးရပ်]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ကျိုး|မီးရပ်ကျိုး]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ကွက်|မီးရပ်ကွက်]] *[[Wt/rki/မီးရပ်နာ|မီးရပ်နာ]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ပိန်မီးရပ်ခြောက်|မီးရပ်ပိန်မီးရပ်ခြောက်]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ဖုတ်မစင်|မီးရပ်ဖုတ်မစင်]] *[[Wt/rki/မီးရပ်မျက်စိ|မီးရပ်မျက်စိ]] *[[Wt/rki/မီးရပ်ဝမ်း|မီးရပ်ဝမ်း]] *[[Wt/rki/မီးရပ်သည်မ|မီးရပ်သည်မ]] *[[Wt/rki/မီးရပ်သွီးပျက်|မီးရပ်သွီးပျက်]] *[[Wt/rki/မီးရှူး|မီးရှူး]] *[[Wt/rki/မီးရှူးစည်း|မီးရှူးစည်း]] *[[Wt/rki/မီးလောင်|မီးလောင်]] *[[Wt/rki/မီးလောင်ငုတ်တို|မီးလောင်ငုတ်တို]] *[[Wt/rki/မီးလောင်တိုက်|မီးလောင်တိုက်]] *[[Wt/rki/မီးလောင်တိုက်သွင်း|မီးလောင်တိုက်သွင်း]] *[[Wt/rki/မီးလောင်နာ|မီးလောင်နာ]] *[[Wt/rki/မီးလောင်ပြင်|မီးလောင်ပြင်]] *[[Wt/rki/မီးလောင်ရာလောင်စာပစ်|မီးလောင်ရာလောင်စာပစ်]] *[[Wt/rki/မီးလွန်|မီးလွန်]] *[[Wt/rki/မီးဝင်|မီးဝင်]] *[[Wt/rki/မီးဝင်မီးထွက်|မီးဝင်မီးထွက်]] *[[Wt/rki/မီးသီး|မီးသီး]] *[[Wt/rki/မီးသီးထင်းသီး|မီးသီးထင်းသီး]] *[[Wt/rki/မီးသင်္ဂြိုဟ်|မီးသင်္ဂြိုဟ်]] *[[Wt/rki/မီးသတ်|မီးသတ်]] *[[Wt/rki/မီးသွီး|မီးသွီး]] *[[Wt/rki/မီးအိမ်|မီးအိမ်]] *[[Wt/rki/မီးအိမ်ပျံ|မီးအိမ်ပျံ]] *[[Wt/rki/မီးအုံး|မီးအုံး]] ==မုချ== *[[Wt/rki/မုစရိ|မုစရိ]] *[[Wt/rki/မုဆိုး|မုဆိုး]] *[[Wt/rki/မုဆိုးကျား|မုဆိုးကျား]] *[[Wt/rki/မုဆိုးဘို|မုဆိုးဘို]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမ|မုဆိုးမ]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမချဉ်ပေါင်|မုဆိုးမချဉ်ပေါင်]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမခွီး|မုဆိုးမခွီး]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမပိုး|မုဆိုးမပိုး]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမမြက်|မုဆိုးမမြက်]] *[[Wt/rki/မုဆိုးမအပ်|မုဆိုးမအပ်]] *[[Wt/rki/မုဒိမ်း|မုဒိမ်း]] *[[Wt/rki/မုဒိမ်းစည်|မုဒိမ်းစည်]] *[[Wt/rki/မုဒိင်္ဂဗျူဟာ|မုဒိင်္ဂဗျူဟာ]] *[[Wt/rki/မုရင်းတိုင်|မုရင်းတိုင်]] *[[Wt/rki/မုရိုးပေါက်ပေါက်|မုရိုးပေါက်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မုရိုးပြောင်း|မုရိုးပြောင်း]] *[[Wt/rki/မုရွာကြီးပင်|မုရွာကြီးပင်]] *[[Wt/rki/မုလေးဖွား|မုလေးဖွား]] *[[Wt/rki/မုသလမန်|မုသလမန်]] ==မူ== *[[Wt/rki/မူကုပ်ကုပ်|မူကုပ်ကုပ်]] *[[Wt/rki/မူကြမ်း|မူကြမ်း]] *[[Wt/rki/မူကွဲ|မူကွဲ]] *[[Wt/rki/မူချ|မူချ]] *[[Wt/rki/မူခွဲ|မူခွဲ]] *[[Wt/rki/မူထား|မူထား]] *[[Wt/rki/မူပိုင်|မူပိုင်]] *[[Wt/rki/မူပျက်|မူပျက်]] *[[Wt/rki/မူပြောင်း|မူပြောင်း]] *[[Wt/rki/မူမတူ|မူမတူ]] *[[Wt/rki/မူမမှန်|မူမမှန်]] *[[Wt/rki/မူမှန်|မူမှန်]] *[[Wt/rki/မူမလှ|မူမလှ]] *[[Wt/rki/မူယာသွယ်|မူယာသွယ်]] *[[Wt/rki/မူယောယော|မူယောယော]] *[[Wt/rki/မူရင်း|မူရင်း]] *[[Wt/rki/မူရင်းလစာ|မူရင်းလစာ]] *[[Wt/rki/မူလ|မူလ]] *[[Wt/rki/မူလကြမ်း|မူလကြမ်း]] *[[Wt/rki/မူလဆွီး|မူလဆွီး]] *[[Wt/rki/မူလပျက်|မူလပျက်]] *[[Wt/rki/မူလဘူတ|မူလဘူတ]] *[[Wt/rki/မူလမတူ|မူလမတူ]] *[[Wt/rki/မူလမမှန်|မူလမမှန်]] *[[Wt/rki/မူလာဥ|မူလာဥ]] *[[Wt/rki/မူလီ|မူလီ]] *[[Wt/rki/မူသီ|မူသီ]] *[[Wt/rki/မူသီကိန်းကျ|မူသီကိန်းကျ]] *[[Wt/rki/မူဟင်း|မူဟင်း]] *[[Wt/rki/မူး|မူး]] *[[Wt/rki/မူးတူးမေ့တေ့|မူးတူးမေ့တေ့]] *[[Wt/rki/မူးတူးမှိုင်တိုင်|မူးတူးမှိုင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မူးမှိုင်|မူးမှိုင်]] *[[Wt/rki/မူးဝီ|မူးဝီ]] ==မေ== *[[Wt/rki/မေဇာ|မေဇာ]] *[[Wt/rki/မေပြုထိုင်|မေပြုထိုင်]] *[[Wt/rki/မေမေ|မေမေ]] *[[Wt/rki/မေမွှီးသျှင်|မေမွှီးသျှင်]] *[[Wt/rki/မေရု|မေရု]] *[[Wt/rki/မေးနာ|မေးနာ]] *[[Wt/rki/မေးမေ|မေးမေ]] ==မဲ== *[[Wt/rki/မဲကောက်|မဲကောက်]] *[[Wt/rki/မဲကျ|မဲကျ]] *[[Wt/rki/မဲကျီ|မဲကျီ]] *[[Wt/rki/မဲခေါက်ခေါက်|မဲခေါက်ခေါက်]] *[[Wt/rki/မဲချ|မဲချ]] *[[Wt/rki/မဲဆွယ်|မဲဆွယ်]] *[[Wt/rki/မဲတက်|မဲတက်]] *[[Wt/rki/မဲတက်ပင်|မဲတက်ပင်]] *[[Wt/rki/မဲတုတ်|မဲတုတ်]] *[[Wt/rki/မဲတုတ်ကျာ|မဲတုတ်ကျာ]] *[[Wt/rki/မဲတုတ်တုတ်|မဲတုတ်တုတ်]] *[[Wt/rki/မဲတုံး|မဲတုံး]] *[[Wt/rki/မဲနာ|မဲနာ]] *[[Wt/rki/မဲနက်ကေ|မဲနက်ကေ]] *[[Wt/rki/မဲနိုင်|မဲနိုင်]] *[[Wt/rki/မဲနှိုက်|မဲနှိုက်]] *[[Wt/rki/မဲပေါက်|မဲပေါက်]] *[[Wt/rki/မဲပုပ်|မဲပုပ်]] *[[Wt/rki/မဲပုပ်ပုပ်|မဲပုပ်ပုပ်]] *[[Wt/rki/မဲပုံး|မဲပုံး]] *[[Wt/rki/မဲမဲခေါက်ခေါက်|မဲမဲခေါက်ခေါက်]] *[[Wt/rki/မဲမဲတုံးတုံး|မဲမဲတုံးတုံး]] *[[Wt/rki/မဲမဲပုပ်ပုပ်|မဲမဲပုပ်ပုပ်]] *[[Wt/rki/မဲမဲမှောင်မှောင်|မဲမဲမှောင်မှောင်]] *[[Wt/rki/မဲမဲသမ်းသမ်း|မဲမဲသမ်းသမ်း]] *[[Wt/rki/မဲရွန်းသီး|မဲရွန်းသီး]] ==မည်== *[[Wt/rki/မည်ကာမတ္တ|မည်ကာမတ္တ]] *[[Wt/rki/မည်ညို|မည်ညို]] *[[Wt/rki/မည်မည်ရရ|မည်မည်ရရ]] *[[Wt/rki/မည်သူကိုမျ|မည်သူကိုမျ]] *[[Wt/rki/မည်သူမည်ဝါမည်နံသာ|မည်သူမည်ဝါမည်နံသာ]] *[[Wt/rki/မည်သို့မည်ပုံ|မည်သို့မည်ပုံ]] *[[Wt/rki/မည့်|မည့်]] *[[Wt/rki/မည်း|မည်း]] *[[Wt/rki/မည်းတား|မည်းတား]] *[[Wt/rki/မည်းတက်ခံ|မည်းတက်ခံ]] *[[Wt/rki/မည်းနက်|မည်းနက်]] *[[Wt/rki/မည်းနက်ကေ|မည်းနက်ကေ]] *[[Wt/rki/မည်းမည်းခေါက်ခေါက်|မည်းမည်းခေါက်ခေါက်]] *[[Wt/rki/မည်းမည်းခြောက်ခြောက်|မည်းမည်းခြောက်ခြောက်]] *[[Wt/rki/မည်းမည်းပုပ်ပုပ်|မည်းမည်းပုပ်ပုပ်]] *[[Wt/rki/မည်းမျှင်|မည်းမျှင်]] *[[Wt/rki/မည်းသား|မည်းသား]] *[[Wt/rki/မည်းသားတက်|မည်းသားတက်]] *[[Wt/rki/မည်းသားတက်ဆီ|မည်းသားတက်ဆီ]] *[[Wt/rki/မည်းသားလိုက်|မည်းသားလိုက်]] *[[Wt/rki/မည်းအိုး|မည်းအိုး]] ==မယ်တော်== *[[Wt/rki/မယ်တော်ပျံ|မယ်တော်ပျံ]] *[[Wt/rki/မယ်တော်ပြန်ကြည့်|မယ်တော်ပြန်ကြည့်]] *[[Wt/rki/မယ်နောက်ဆွဲ|မယ်နောက်ဆွဲ]] *[[Wt/rki/မယ်မွှီးသျှင်|မယ်မွှီးသျှင်]] ==မော== *[[Wt/rki/မေကျာ|မေကျာ]] *[[Wt/rki/မောဇလိပ်|မောဇလိပ်]] *[[Wt/rki/မောတာ|မောတာ]] *[[Wt/rki/မောတိမောတာ|မောတိမောတာ]] *[[Wt/rki/မောမောလန်လန်|မောမောလန်လန်]] *[[Wt/rki/မောလာ|မောလာ]] *[[Wt/rki/မောလိပ်|မောလိပ်]] *[[Wt/rki/မောလိပ်အစို့|မောလိပ်အစို့]] *[[Wt/rki/မောလန်|မောလန်]] *[[Wt/rki/မောသီ|မောသီ]] *[[Wt/rki/မောသီမောသတ်|မောသီမောသတ်]] *[[Wt/rki/မော့|မော့]] ==မော်== *[[Wt/rki/မော်ကွန်း|မော်ကွန်း]] *[[Wt/rki/မော်ကွန်းတင်|မော်ကွန်းတင်]] *[[Wt/rki/မော်ကွန်းတိုင်|မော်ကွန်းတိုင်]] *[[Wt/rki/မော်ကွန်းထိန်း|မော်ကွန်းထိန်း]] *[[Wt/rki/မော်ကွန်းဝင်|မော်ကွန်းဝင်]] *[[Wt/rki/မော်ကြား|မော်ကြား]] *[[Wt/rki/မော်စွန်း|မော်စွန်း]] *[[Wt/rki/မော်တော်ဂါရီ|မော်တော်ဂါရီ]] *[[Wt/rki/မော်တော်ဘုတ်|မော်တော်ဘုတ်]] *[[Wt/rki/မော်ရာ|မော်ရာ]] *[[Wt/rki/မော်လဗီ|မော်လဗီ]] *[[Wt/rki/မော်လိပ်|မော်လိပ်]] ==မက်== *[[Wt/rki/မက္ကလာ|မက္ကလာ]] *[[Wt/rki/မက္ကလာပျား|မက္ကလာပျား]] *[[Wt/rki/မက္ကလာပြန့်စင်|မက္ကလာပြန့်စင်]] *[[Wt/rki/မက္ကလာရိုင်ရိုင်|မက္ကလာရိုင်ရိုင်]] *[[Wt/rki/မက်မော|မက်မော]] *[[Wt/rki/မက်လုံးတိုက်|မက်လုံးတိုက်]] *[[Wt/rki/မက်သား|မက်သား]] *[[Wt/rki/မက်သံတိုက်|မက်သံတိုက်]] ==မင်== *[[Wt/rki/မင်ကူးစက္ကူ|မင်ကူးစက္ကူ]] *[[Wt/rki/မင်ကြောင်|မင်ကြောင်]] *[[Wt/rki/မင်ခံစက္ကူ|မင်ခံစက္ကူ]] *[[Wt/rki/မင်ထိုး|မင်ထိုး]] *[[Wt/rki/မင်ဒရာဇီအုန်းသီး|မင်ဒရာဇီအုန်းသီး]] *[[Wt/rki/မင်ဗူး|မင်ဗူး]] *[[Wt/rki/မင်မင်|မင်မင်]] *[[Wt/rki/မင်သတ်စက္ကူ|မင်သတ်စက္ကူ]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာစကား|မင်္ဂလာစကား]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာဆောင်|မင်္ဂလာဆောင်]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာဆွမ်း|မင်္ဂလာဆွမ်း]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာတရား|မင်္ဂလာတရား]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာတုံး|မင်္ဂလာတုံး]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာနိ|မင်္ဂလာနိ]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာဟိ|မင်္ဂလာဟိ]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာအခါ|မင်္ဂလာအခါ]] *[[Wt/rki/မင်္ဂလာဦး|မင်္ဂလာဦး]] *[[Wt/rki/မင်ဒရာဇီ|မင်ဒရာဇီ]] ==မင်း== *[[Wt/rki/မင်းကပ်စိုးကပ်|မင်းကပ်စိုးကပ်]] *[[Wt/rki/မင်းကိုယ်လုပ်|မင်းကိုယ်လုပ်]] *[[Wt/rki/မင်းကျေး|မင်းကျေး]] *[[Wt/rki/မင်းကျေးသီးအပိ|မင်းကျေးသီးအပိ]] *[[Wt/rki/မင်းကျင့်တရား|မင်းကျင့်တရား]] *[[Wt/rki/မင်းကျိုးသီးအပိ|မင်းကျိုးသီးအပိ]] *[[Wt/rki/မင်းကြီး|မင်းကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းကြမ်း|မင်းကြမ်း]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်|မင်းကျွန်]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်ကြီး|မင်းကျွန်ကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်ကြီးမ|မင်းကျွန်ကြီးမ]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်ပျို|မင်းကျွန်ပျို]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်ပျိုမ|မင်းကျွန်ပျိုမ]] *[[Wt/rki/မင်းကျွန်မ|မင်းကျွန်မ]] *[[Wt/rki/မင်းခယောကျ်ား|မင်းခယောကျ်ား]] *[[Wt/rki/မင်းခမ်းမင်းနား|မင်းခမ်းမင်းနား]] *[[Wt/rki/မင်းချင်း|မင်းချင်း]] *[[Wt/rki/မင်းစာ|မင်းစာ]] *[[Wt/rki/မင်းစီ|မင်းစီ]] *[[Wt/rki/မင်းစံကြီး|မင်းစံကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းစိုးတစ်ခွင်|မင်းစိုးတစ်ခွင်]] *[[Wt/rki/မင်းစိုးရာဇာ|မင်းစိုးရာဇာ]] *[[Wt/rki/မင်းစဉ်မင်းဆက်|မင်းစဉ်မင်းဆက်]] *[[Wt/rki/မင်းဆက်|မင်းဆက်]] *[[Wt/rki/မင်းတာကျီ|မင်းတာကျီ]] *[[Wt/rki/မင်းတိုင်ပင်|မင်းတိုင်ပင်]] *[[Wt/rki/မင်းတိုင်ပင်အမတ်လေးပါး|မင်းတိုင်ပင်အမတ်လေးပါး]] *[[Wt/rki/မင်းထိုက်စိုးထိုက်|မင်းထိုက်စိုးထိုက်]] *[[Wt/rki/မင်းနီပေါင်း|မင်းနီပေါင်း]] *[[Wt/rki/မင်းပါးရောက်|မင်းပါးရောက်]] *[[Wt/rki/မင်းပေါက်စိုးရောက်|မင်းပေါက်စိုးရောက်]] *[[Wt/rki/မင်းပိုင်စိုးအုပ်|မင်းပိုင်စိုးအုပ်]] *[[Wt/rki/မင်းပျိုမင်းနု|မင်းပျိုမင်းနု]] *[[Wt/rki/မင်းပြိုင်|မင်းပြိုင်]] *[[Wt/rki/မင်းပြစ်မင်းဒဏ်|မင်းပြစ်မင်းဒဏ်]] *[[Wt/rki/မင်းပြစ်မင်းဒဏ်သင့်|မင်းပြစ်မင်းဒဏ်သင့်]] *[[Wt/rki/မင်းပွဲစိုးပွဲ|မင်းပွဲစိုးပွဲ]] *[[Wt/rki/မင်းဖီးမင်းဒဏ်|မင်းဖီးမင်းဒဏ်]] *[[Wt/rki/မင်းဖြစ်စိုးဖြစ်|မင်းဖြစ်စိုးဖြစ်]] *[[Wt/rki/မင်းဘေး|မင်းဘေး]] *[[Wt/rki/မင်းမ|မင်းမ]] *[[Wt/rki/မင်းမူ|မင်းမူ]] *[[Wt/rki/မင်းမဲ့တိုင်းပြည်|မင်းမဲ့တိုင်းပြည်]] *[[Wt/rki/မင်းမင်း|မင်းမင်း]] *[[Wt/rki/မင်းမင်းကြီး|မင်းမင်းကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းမိန့်|မင်းမိန့်]] *[[Wt/rki/မင်းမျိုးမင်းနွယ်|မင်းမျိုးမင်းနွယ်]] *[[Wt/rki/မင်းမြှောက်တန်ဆာ|မင်းမြှောက်တန်ဆာ]] *[[Wt/rki/မင်းမှု|မင်းမှု]] *[[Wt/rki/မင်းမှုထမ်းပညာ|မင်းမှုထမ်းပညာ]] *[[Wt/rki/မင်းမှုရာထမ်း|မင်းမှုရာထမ်း]] *[[Wt/rki/မင်းမျှောင်|မင်းမျှောင်]] *[[Wt/rki/မင်းမျှောင်စိုးမျှောင်|မင်းမျှောင်စိုးမျှောင်]] *[[Wt/rki/မင်းယောင်စိုးယောင်|မင်းယောင်စိုးယောင်]] *[[Wt/rki/မင်းရေကျယ်|မင်းရေကျယ်]] *[[Wt/rki/မင်းရေးမင်းရာ|မင်းရေးမင်းရာ]] *[[Wt/rki/မင်းလယာ|မင်းလယာ]] *[[Wt/rki/မင်းလားငါလား|မင်းလားငါလား]] *[[Wt/rki/မင်းလူမွန်|မင်းလူမွန်]] *[[Wt/rki/မင်းလတ်|မင်းလတ်]] *[[Wt/rki/မင်းလမ်း|မင်းလမ်း]] *[[Wt/rki/မင်းလွင်ဖြူ|မင်းလွင်ဖြူ]] *[[Wt/rki/မင်းသမီး|မင်းသမီး]] *[[Wt/rki/မင်းသား|မင်းသား]] *[[Wt/rki/မင်းသားကြီး|မင်းသားကြီး]] *[[Wt/rki/မင်းသိစိုးသိ|မင်းသိစိုးသိ]] *[[Wt/rki/မင်းသံလီသံ|မင်းသံလီသံ]] *[[Wt/rki/မင်းသမ္မာ|မင်းသမ္မာ]] *[[Wt/rki/မင်းသုံးစိုးသုံး|မင်းသုံးစိုးသုံး]] ==မိုက်== *[[Wt/rki/မိုက်ကန်း|မိုက်ကန်း]] *[[Wt/rki/မိုက်ကန်းကြီး|မိုက်ကန်းကြီး]] *[[Wt/rki/မိုက်ခဲ|မိုက်ခဲ]] *[[Wt/rki/မိုက်စဆုံး|မိုက်စဆုံး]] *[[Wt/rki/မိုက်စိတ်ဝင်|မိုက်စိတ်ဝင်]] *[[Wt/rki/မိုက်တုံးကြီး|မိုက်တုံးကြီး]] *[[Wt/rki/မိုက်ထုတ်ကြီး|မိုက်ထုတ်ကြီး]] *[[Wt/rki/မိုက်မဲ|မိုက်မဲ]] *[[Wt/rki/မိုက်မိုက်စမ်းစမ်း|မိုက်မိုက်စမ်းစမ်း]] *[[Wt/rki/မိုက်မိုက်တီတီ|မိုက်မိုက်တီတီ]] *[[Wt/rki/မိုက်မိုက်တိမ်တိမ်|မိုက်မိုက်တိမ်တိမ်]] *[[Wt/rki/မိုက်မှား|မိုက်မှား]] *[[Wt/rki/မိုက်မှောင်|မိုက်မှောင်]] *[[Wt/rki/မိုက်ရှုး|မိုက်ရှုး]] *[[Wt/rki/မိုက်ရဲဆန်ဆန်|မိုက်ရဲဆန်ဆန်]] *[[Wt/rki/မိုက်ရိုင်း|မိုက်ရိုင်း]] *[[Wt/rki/မိုင်းစရီ|မိုင်းစရီ]] ==မဉ္ဇူ== *[[Wt/rki/မဉ္ဇူသကာ|မဉ္ဇူသကာ]] *[[Wt/rki/မောက်|မောက်]] *[[Wt/rki/မောဂ်|မောဂ်]] *[[Wt/rki/မောက္ကတူး|မောက္ကတူး]] *[[Wt/rki/မောက္ကလာကျီထိုး|မောက္ကလာကျီထိုး]] *[[Wt/rki/မောက်ကာဖူး|မောက်ကာဖူး]] *[[Wt/rki/မောက်ခရောက်|မောက်ခရောက်]] *[[Wt/rki/မောက်ခေါင်|မောက်ခေါင်]] *[[Wt/rki/မောက်ချ|မောက်ချ]] *[[Wt/rki/မောက်တော်|မောက်တော်]] *[[Wt/rki/မောက်တော်ထီး|မောက်တော်ထီး]] *[[Wt/rki/မောက်တင်|မောက်တင်]] *[[Wt/rki/မောက်တောင်|မောက်တောင်]] *[[Wt/rki/မောက်ထောင့်ဖီလာ|မောက်ထောင့်ဖီလာ]] *[[Wt/rki/မောက်ထုတ်|မောက်ထုတ်]] *[[Wt/rki/မောက်ဖြတ်|မောက်ဖြတ်]] *[[Wt/rki/မောက်မာ|မောက်မာ]] *[[Wt/rki/မောက်မောက်မာမာ|မောက်မောက်မာမာ]] ==မောင်== *[[Wt/rki/မောင်ကြီ|မောင်ကြီ]] *[[Wt/rki/မောင်ဇာ|မောင်ဇာ]] *[[Wt/rki/မောင်ညို|မောင်ညို]] *[[Wt/rki/မောင်တော်တမ်းအလွမ်းပြေ|မောင်တော်တမ်းအလွမ်းပြေ]] *[[Wt/rki/မောင်နန့်မေ|မောင်နန့်မေ]] *[[Wt/rki/မောင်နှမ|မောင်နှမ]] *[[Wt/rki/မောင်ဖွား|မောင်ဖွား]] *[[Wt/rki/မောင်မေတူစုံ|မောင်မေတူစုံ]] *[[Wt/rki/မောင်မောင်|မောင်မောင်]] *[[Wt/rki/မောင်မွှီးသီး|မောင်မွှီးသီး]] *[[Wt/rki/မောင်ယေ|မောင်ယေ]] *[[Wt/rki/မောင်ယေဘုယေ|မောင်ယေဘုယေ]] *[[Wt/rki/မောင်သျှေ|မောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မောင်သျှေဘုသျှေ|မောင်သျှေဘုသျှေ]] *[[Wt/rki/မောင်သျှင်|မောင်သျှင်]] *[[Wt/rki/မောင်သျှင်ဘင်းထမ်း|မောင်သျှင်ဘင်းထမ်း]] *[[Wt/rki/မောင်သျှင်လောင်း|မောင်သျှင်လောင်း]] *[[Wt/rki/မောင်သျှင်သျှေ|မောင်သျှင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မောင့်ထောင့်ဖီလာ|မောင့်ထောင့်ဖီလာ]] *[[Wt/rki/မောင့်မောင့်မာမာ|မောင့်မောင့်မာမာ]] ==မောင်း== *[[Wt/rki/မောင်းကာ|မောင်းကာ]] *[[Wt/rki/မောင်းကျောက်တံ|မောင်းကျောက်တံ]] *[[Wt/rki/မောင်းကြောငုပ်|မောင်းကြောငုပ်]] *[[Wt/rki/မောင်းကွတ်|မောင်းကွတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းခတ်|မောင်းခတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းချဒါး|မောင်းချဒါး]] *[[Wt/rki/မောင်းခွက်|မောင်းခွက်]] *[[Wt/rki/မောင်းညှပ်|မောင်းညှပ်]] *[[Wt/rki/မောင်းတလင်း|မောင်းတလင်း]] *[[Wt/rki/မောင်းတဟီးဟီး|မောင်းတဟီးဟီး]] *[[Wt/rki/မောင်းတီး|မောင်းတီး]] *[[Wt/rki/မောင်းတင်|မောင်းတင်]] *[[Wt/rki/မောင်းတုံး|မောင်းတုံး]] *[[Wt/rki/မောင်းထိမောင်းထောင်|မောင်းထိမောင်းထောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းထောင်|မောင်းထောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းထောင်း|မောင်းထောင်း]] *[[Wt/rki/မောင်းထုတ်|မောင်းထုတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းနင်း|မောင်းနင်း]] *[[Wt/rki/မောင်းနင်းကောင်|မောင်းနင်းကောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းနင်းမ|မောင်းနင်းမ]] *[[Wt/rki/မောင်းပိုင်း(အင်္ကျီ)|မောင်းပိုင်း(အင်္ကျီ)]] *[[Wt/rki/မောင်းပြတ်|မောင်းပြတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းပြုတ်|မောင်းပြုတ်]] *[[Wt/rki/မောင်းပုန်|မောင်းပုန်]] *[[Wt/rki/မောင်းပြန်|မောင်းပြန်]] *[[Wt/rki/မောင်းဖျား|မောင်းဖျား]] *[[Wt/rki/မောင်းမ|မောင်းမ]] *[[Wt/rki/မောင်းမမိဿံ|မောင်းမမိဿံ]] *[[Wt/rki/မောင်းမောင်|မောင်းမောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းမောင်သျှေ|မောင်းမောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မောင်းမောင်းထောင်|မောင်းမောင်းထောင်]] *[[Wt/rki/မောင်းယပ်|မောင်းယပ်]] *[[Wt/rki/မောင်းယပ်ချ|မောင်းယပ်ချ]] *[[Wt/rki/မောင်းယပ်ဆွဲ|မောင်းယပ်ဆွဲ]] *[[Wt/rki/မောင်းရင်း|မောင်းရင်း]] *[[Wt/rki/မောင်းလည်|မောင်းလည်]] *[[Wt/rki/မောင်းလှုပ်|မောင်းလှုပ်]] ==မတ်== *[[Wt/rki/မတ်စိ|မတ်စိ]] *[[Wt/rki/မတ်တော်|မတ်တော်]] *[[Wt/rki/မတ်တော်မောင်|မတ်တော်မောင်]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်|မတ်တတ်]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်ဆင်ဒယော|မတ်တတ်ဆင်ဒယော]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်ဆိုင်|မတ်တတ်ဆိုင်]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်နီ|မတ်တတ်နီ]] *[[Wt/rki/မတ်တတ်မှိုင်|မတ်တတ်မှိုင်]] *[[Wt/rki/မတ်နန့်မရီး|မတ်နန့်မရီး]] *[[Wt/rki/မတ်မောင်|မတ်မောင်]] *[[Wt/rki/မတ်မတ်|မတ်မတ်]] *[[Wt/rki/မတ်မတ်မားမား|မတ်မတ်မားမား]] ==မိတ်== *[[Wt/rki/မိတ်ကြိုး|မိတ်ကြိုး]] *[[Wt/rki/မိတ်ကျွမ်း|မိတ်ကျွမ်း]] *[[Wt/rki/မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်]] *[[Wt/rki/မိတ်ဆုံ|မိတ်ဆုံ]] *[[Wt/rki/မိတ်ဆွီ|မိတ်ဆွီ]] *[[Wt/rki/မိတ်ဆွီဖြစ်|မိတ်ဆွီဖြစ်]] *[[Wt/rki/မိတ်တင်|မိတ်တင်]] *[[Wt/rki/မိတ်ပျက်|မိတ်ပျက်]] *[[Wt/rki/မိတ်ဖက်|မိတ်ဖက်]] *[[Wt/rki/မိတ်ပေါင်းဆွီပေါင်း|မိတ်ပေါင်းဆွီပေါင်း]] *[[Wt/rki/မိတ်ဖြစ်ဆွီဖြစ်|မိတ်ဖြစ်ဆွီဖြစ်]] *[[Wt/rki/မိတ်ဖွဲ့|မိတ်ဖွဲ့]] *[[Wt/rki/မိတ်ရင်းဆွီရင်း|မိတ်ရင်းဆွီရင်း]] ==မေတ္တာ== *[[Wt/rki/မေတ္တာစာ|မေတ္တာစာ]] *[[Wt/rki/မေတ္တာတော်ရိ|မေတ္တာတော်ရိ]] *[[Wt/rki/မေတ္တာတုံး|မေတ္တာတုံး]] *[[Wt/rki/မေတ္တာထား|မေတ္တာထား]] *[[Wt/rki/မေတ္တာပို့|မေတ္တာပို့]] *[[Wt/rki/မေတ္တာပျက်|မေတ္တာပျက်]] *[[Wt/rki/မေတ္တာမျှ|မေတ္တာမျှ]] *[[Wt/rki/မေတ္တာရပ်|မေတ္တာရပ်]] *[[Wt/rki/မေတ္တာလက်ဆောင်|မေတ္တာလက်ဆောင်]] *[[Wt/rki/မေတ္တာသက်|မေတ္တာသက်]] *[[Wt/rki/မေတ္တာဟိ|မေတ္တာဟိ]] ==မုတ်== *[[Wt/rki/မုတ်ကာဖူး|မုတ်ကာဖူး]] *[[Wt/rki/မုတ်ကာသနီ|မုတ်ကာသနီ]] *[[Wt/rki/မုတ်ကောင်|မုတ်ကောင်]] *[[Wt/rki/မုတ်ကြီး|မုတ်ကြီး]] *[[Wt/rki/မုတ်ကြီးနာ|မုတ်ကြီးနာ]] *[[Wt/rki/မုတ်ဆီး|မုတ်ဆီး]] *[[Wt/rki/မုတ်ဆွီးကြောင်နီ|မုတ်ဆွီးကြောင်နီ]] *[[Wt/rki/မုတ်ဆိတ်ညှပ်|မုတ်ဆိတ်ညှပ်]] *[[Wt/rki/မုတ်ဆိတ်ပျားတွဲ|မုတ်ဆိတ်ပျားတွဲ]] *[[Wt/rki/မုတ်ပုတီး|မုတ်ပုတီး]] *[[Wt/rki/မုတ်ရောင်|မုတ်ရောင်]] ==မံ== *[[Wt/rki/မံသ|မံသ]] *[[Wt/rki/မန္တန်|မန္တန်]] *[[Wt/rki/မန္တတ်မင်း|မန္တတ်မင်း]] ==မန်း== *[[Wt/rki/မန်းစရီ|မန်းစရီ]] *[[Wt/rki/မန်းမှုတ်|မန်းမှုတ်]] *[[Wt/rki/မန္တရား|မန္တရား]] ==မာန်== *[[Wt/rki/မာန်ကဲ|မာန်ကဲ]] *[[Wt/rki/မာန်ကျ|မာန်ကျ]] *[[Wt/rki/မာန်ခလို|မာန်ခလို]] *[[Wt/rki/မာန်ချ|မာန်ချ]] *[[Wt/rki/မာန်စွယ်|မာန်စွယ်]] *[[Wt/rki/မာန်စွယ်ကျိုး|မာန်စွယ်ကျိုး]] *[[Wt/rki/မာန်ဆန်|မာန်ဆန်]] *[[Wt/rki/မာန်ဆန်ပါ|မာန်ဆန်ပါ]] *[[Wt/rki/မာန်တက်|မာန်တက်]] *[[Wt/rki/မာန်ထောင်|မာန်ထောင်]] *[[Wt/rki/မာန်ဒေါသ|မာန်ဒေါသ]] *[[Wt/rki/မာန်နန့်ဆန်နန့်|မာန်နန့်ဆန်နန့်]] *[[Wt/rki/မာန်ပါ|မာန်ပါ]] *[[Wt/rki/မာန်ပါဆန်ပါ|မာန်ပါဆန်ပါ]] *[[Wt/rki/မာန်ပေါက်|မာန်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မာန်အောင်နွယ်|မာန်အောင်နွယ်]] *[[Wt/rki/မာရ်|မာရ်]] *[[Wt/rki/မာရ်နတ်|မာရ်နတ်]] ==မိန့်== *[[Wt/rki/မိန့်ကြား|မိန့်ကြား]] *[[Wt/rki/မိန့်ချွေ|မိန့်ချွေ]] *[[Wt/rki/မိန့်ဆို|မိန့်ဆို]] *[[Wt/rki/မိန့်မှာ|မိန့်မှာ]] *[[Wt/rki/မိန့်မြွက်|မိန့်မြွက်]] *[[Wt/rki/မိန်း|မိန်း]] *[[Wt/rki/မိန်းကြီး|မိန်းကြီး]] *[[Wt/rki/မိန်းခွန်း|မိန်းခွန်း]] *[[Wt/rki/မိန်းစစ်|မိန်းစစ်]] *[[Wt/rki/မိန်းတစ်ခွန်းပြောတစ်ခွန်း|မိန်းတစ်ခွန်းပြောတစ်ခွန်း]] *[[Wt/rki/မိန်းထူးခေါ်ကြား|မိန်းထူးခေါ်ကြား]] *[[Wt/rki/မိန်းထူးခေါ်ပြော|မိန်းထူးခေါ်ပြော]] *[[Wt/rki/မိန်းမစို့|မိန်းမစို့]] *[[Wt/rki/မိန်းမလွင်|မိန်းမလွင်]] *[[Wt/rki/မိန်းမော|မိန်းမော]] *[[Wt/rki/မိန်းမောသီသတ်|မိန်းမောသီသတ်]] ==မုံ== *[[Wt/rki/မုံကင်း|မုံကင်း]] *[[Wt/rki/မုံတံ|မုံတံ]] *[[Wt/rki/မုံဖူးဆင်|မုံဖူးဆင်]] *[[Wt/rki/မုံ့|မုံ့]] *[[Wt/rki/မုန်|မုန်]] *[[Wt/rki/မုန်စိကလောင်|မုန်စိကလောင်]] *[[Wt/rki/မုန်စိကလောင်သျှေ|မုန်စိကလောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မုန်စိကေ|မုန်စိကေ]] *[[Wt/rki/မုန်စိကေသျှေ|မုန်စိကေသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန်စီစီ|မုန်စီစီ]] *[[Wt/rki/မုန်စဲ|မုန်စဲ]] *[[Wt/rki/မုန်စိတ်ကေသျှေ|မုန်စိတ်ကေသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန်ညင်း|မုန်ညင်း]] *[[Wt/rki/မုန်ညင်းဆီ|မုန်ညင်းဆီ]] *[[Wt/rki/မုန်ညင်းပြောက်|မုန်ညင်းပြောက်]] *[[Wt/rki/မုန်တီမုန်တား|မုန်တီမုန်တား]] *[[Wt/rki/မုန်တိုင်း|မုန်တိုင်း]] *[[Wt/rki/မုန်တိုင်းပင်|မုန်တိုင်းပင်]] *[[Wt/rki/မုန်မှီမုန်မော|မုန်မှီမုန်မော]] *[[Wt/rki/မုန်မှီမုန်မွှား|မုန်မှီမုန်မွှား]] *[[Wt/rki/မုန်လာ|မုန်လာ]] *[[Wt/rki/မုန်လာဥ|မုန်လာဥ]] *[[Wt/rki/မုန့်|မုန့်]] *[[Wt/rki/မုန့်ကလောင်သျှေ|မုန့်ကလောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်ကလွေပဲ|မုန့်ကလွေပဲ]] *[[Wt/rki/မုန့်ကျွဲသည်း|မုန့်ကျွဲသည်း]] *[[Wt/rki/မုန့်ကြွက်ကျစ်|မုန့်ကြွက်ကျစ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ကြွပ်|မုန့်ကြွပ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ချို|မုန့်ချို]] *[[Wt/rki/မုန့်ခြောက်ချေ|မုန့်ခြောက်ချေ]] *[[Wt/rki/မုန့်စားဖေသာ|မုန့်စားဖေသာ]] *[[Wt/rki/မုန့်စားပဲစား|မုန့်စားပဲစား]] *[[Wt/rki/မုန့်စိကေသျှေ|မုန့်စိကေသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်စိသျှေ|မုန့်စိသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်ဆီကျော်|မုန့်ဆီကျော်]] *[[Wt/rki/မုန့်ဆောင်း|မုန့်ဆောင်း]] *[[Wt/rki/မုန့်ညက်|မုန့်ညက်]] *[[Wt/rki/မုန့်တီ|မုန့်တီ]] *[[Wt/rki/မုန့်တီဖက်|မုန့်တီဖက်]] *[[Wt/rki/မုန့်ထပ်|မုန့်ထပ်]] *[[Wt/rki/မုန့်နှစ်|မုန့်နှစ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ပဲ|မုန့်ပဲ]] *[[Wt/rki/မုန့်ပဲပိုင်စရာ|မုန့်ပဲပိုင်စရာ]] *[[Wt/rki/မုန့်ပဲပဉ္စရာ|မုန့်ပဲပဉ္စရာ]] *[[Wt/rki/မုန့်ပေါင်း|မုန့်ပေါင်း]] *[[Wt/rki/မုန့်ဖက်ထုပ်|မုန့်ဖက်ထုပ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ဖက်|မုန့်ဖက်]] *[[Wt/rki/မုန့်ဗိုင်းလိပ်|မုန့်ဗိုင်းလိပ်]] *[[Wt/rki/မုန့်ဗိုင်းတောင့်|မုန့်ဗိုင်းတောင့်]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်ကြီ|မုန့်မုန့်ကြီ]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်ညက်ညက်|မုန့်မုန့်ညက်ညက်]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်တွာ|မုန့်မုန့်တွာ]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်မာမာ|မုန့်မုန့်မာမာ]] *[[Wt/rki/မုန့်မုန့်သျှေ|မုန့်မုန့်သျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်လုံး|မုန့်လုံး]] *[[Wt/rki/မုန့်လုံးသျှေ|မုန့်လုံးသျှေ]] *[[Wt/rki/မုန့်သန်း|မုန့်သန်း]] *[[Wt/rki/မုန့်သျှေ|မုန့်သျှေ]] *[[Wt/rki/မုန်း|မုန်း]] *[[Wt/rki/မုန်းစာ|မုန်းစာ]] *[[Wt/rki/မုန်းစာခံ|မုန်းစာခံ]] *[[Wt/rki/မုန်းစာရုပ်|မုန်းစာရုပ်]] *[[Wt/rki/မုန်းစာအိုး|မုန်းစာအိုး]] *[[Wt/rki/မုန်းဆီးပစ်|မုန်းဆီးပစ်]] *[[Wt/rki/မုန်းဆီးဖေါ်|မုန်းဆီးဖေါ်]] *[[Wt/rki/မုန်းတီးမုန်းတား|မုန်းတီးမုန်းတား]] *[[Wt/rki/မုန်းတီး|မုန်းတီး]] *[[Wt/rki/မုန်းတူးမှိုင်တိုင်|မုန်းတူးမှိုင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မုန်းတိုင်း|မုန်းတိုင်း]] *[[Wt/rki/မုန်းတိုင်းပင်|မုန်းတိုင်းပင်]] *[[Wt/rki/မုန်းဝီ|မုန်းဝီ]] ==မို== *[[Wt/rki/မို့|မို့]] *[[Wt/rki/မို့မောက်|မို့မောက်]] *[[Wt/rki/မိုး|မိုး]] *[[Wt/rki/မိုးကျောက်|မိုးကျောက်]] *[[Wt/rki/မိုးကြဲကြဲလင်း|မိုးကြဲကြဲလင်း]] *[[Wt/rki/မိုးကြောသား|မိုးကြောသား]] *[[Wt/rki/မိုးကြိုး|မိုးကြိုး]] *[[Wt/rki/မိုးကြိုးလက်ကောက်|မိုးကြိုးလက်ကောက်]] *[[Wt/rki/မိုးချုပ်|မိုးချုပ်]] *[[Wt/rki/မိုးချုပ်နီဝင်|မိုးချုပ်နီဝင်]] *[[Wt/rki/မိုးစရီငှက်|မိုးစရီငှက်]] *[[Wt/rki/မိုးစရီပန်း|မိုးစရီပန်း]] *[[Wt/rki/မိုးစီပန်း|မိုးစီပန်း]] *[[Wt/rki/မိုးတကုတ်|မိုးတကုတ်]] *[[Wt/rki/မိုးထ|မိုးထ]] *[[Wt/rki/မိုးထယံ|မိုးထယံ]] *[[Wt/rki/မိုးနှီး|မိုးနှီး]] *[[Wt/rki/မိုးပေါ်ကျ|မိုးပေါ်ကျ]] *[[Wt/rki/မိုးပန်း|မိုးပန်း]] *[[Wt/rki/မိုးမမြင်သား|မိုးမမြင်သား]] *[[Wt/rki/မိုးမှန်ပင်|မိုးမှန်ပင်]] *[[Wt/rki/မိုးယပ်|မိုးယပ်]] *[[Wt/rki/မိုးရောင်ဝီ|မိုးရောင်ဝီ]] *[[Wt/rki/မိုးလင်း|မိုးလင်း]] *[[Wt/rki/မိုးသားဘက်|မိုးသားဘက်]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်|မိုးသောက်]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်ကြယ်|မိုးသောက်ကြယ်]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်ထ|မိုးသောက်ထ]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်ယံ|မိုးသောက်ယံ]] *[[Wt/rki/မိုးသောက်ရောင်|မိုးသောက်ရောင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်း|မိုဃ်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကာ|မိုဃ်းကာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကာအင်္ကျီ|မိုဃ်းကာအင်္ကျီ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကောင်း|မိုဃ်းကောင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကောင်းလယ်|မိုဃ်းကောင်းလယ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကုန်|မိုဃ်းကုန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျ|မိုဃ်းကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျနာ|မိုဃ်းကျနာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျူး|မိုဃ်းကျူး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျောက်|မိုဃ်းကျောက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကျိန်း|မိုဃ်းကျိန်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြီး|မိုဃ်းကြီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြီးပေါက်ကျ|မိုဃ်းကြီးပေါက်ကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြီးလီကြီး|မိုဃ်းကြီးလီကြီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိမ်း|မိုဃ်းကြိမ်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုး|မိုဃ်းကြိုး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးစက်ဝိုင်း|မိုဃ်းကြိုးစက်ဝိုင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးပစ်|မိုဃ်းကြိုးပစ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးပစ်စိ|မိုဃ်းကြိုးပစ်စိ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးပေါက်ဆိန်|မိုဃ်းကြိုးပေါက်ဆိန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းကြိုးသွား|မိုဃ်းကြိုးသွား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခါရီသောက်|မိုဃ်းခါရီသောက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခေါ်|မိုဃ်းခေါ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခေါင်|မိုဃ်းခေါင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခေါင်ရီယှား|မိုဃ်းခေါင်ရီယှား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခို|မိုဃ်းခို]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းခြိမ်း|မိုဃ်းခြိမ်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစီ|မိုဃ်းစီ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစီစီ|မိုဃ်းစီစီ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစဲ|မိုဃ်းစဲ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစဲလီသာ|မိုဃ်းစဲလီသာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းစွတ်|မိုဃ်းစွတ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဆင်|မိုဃ်းဆင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတပြက်နီတပြက်|မိုဃ်းတပြက်နီတပြက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတဲ|မိုဃ်းတဲ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတိတ်|မိုဃ်းတိတ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတိမ်|မိုဃ်းတိမ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတိမ်တိုက်|မိုဃ်းတိမ်တိုက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတိမ်ယံ|မိုဃ်းတိမ်ယံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းတွင်း|မိုဃ်းတွင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းထင်း|မိုဃ်းထင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းထန်|မိုဃ်းထန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းထိုး|မိုဃ်းထိုး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းနှင်း|မိုဃ်းနှင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းနှောင်း|မိုဃ်းနှောင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပါး|မိုဃ်းပါး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပေါ်|မိုဃ်းပေါ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပေါ်ကျ|မိုဃ်းပေါ်ကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပေါက်|မိုဃ်းပေါက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပန်း|မိုဃ်းပန်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပျံ|မိုဃ်းပျံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပြတ်|မိုဃ်းပြတ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပွဲ|မိုဃ်းပွဲ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းပွင့်|မိုဃ်းပွင့်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဖျက်|မိုဃ်းဖျက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဖျင်းရီဖျင်း|မိုဃ်းဖျင်းရီဖျင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဖြူ|မိုဃ်းဖြူ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမဆုံးမြီမဆုံး|မိုဃ်းမဆုံးမြီမဆုံး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမမြင်လီမမြင်|မိုဃ်းမမြင်လီမမြင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမမြင်သား|မိုဃ်းမမြင်သား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမိ|မိုဃ်းမိ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမျက်နှာ|မိုဃ်းမျက်နှာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှိုင်း|မိုဃ်းမှိုင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှောင်ကျ|မိုဃ်းမှောင်ကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှန်|မိုဃ်းမှန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှုန်|မိုဃ်းမှုန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမှုန်မိုဃ်းမွှား|မိုဃ်းမှုန်မိုဃ်းမွှား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမျှော်|မိုဃ်းမျှော်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမျှော်သီး|မိုဃ်းမျှော်သီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းမွှား|မိုဃ်းမွှား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းယံ|မိုဃ်းယံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းရီ|မိုဃ်းရီ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းရီခံ|မိုဃ်းရီခံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းရိပ်|မိုဃ်းရိပ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းရွာလီရွာ|မိုဃ်းရွာလီရွာ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလ|မိုဃ်းလ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလီဝသ|မိုဃ်းလီဝသ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလယ်|မိုဃ်းလယ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလတ်|မိုဃ်းလတ်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းလုံလီလုံ|မိုဃ်းလုံလီလုံ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဝ|မိုဃ်းဝ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသား|မိုဃ်းသား]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသားကျူး|မိုဃ်းသားကျူး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသားဆင်|မိုဃ်းသားဆင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသားလီသားကျူး|မိုဃ်းသားလီသားကျူး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီး|မိုဃ်းသီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီးကျ|မိုဃ်းသီးကျ]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီးပေါက်|မိုဃ်းသီးပေါက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီးမိုဃ်းပေါက်|မိုဃ်းသီးမိုဃ်းပေါက်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသီးလုံး|မိုဃ်းသီးလုံး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသံကျူး|မိုဃ်းသံကျူး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသံလီသန်|မိုဃ်းသံလီသန်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသက်လီဆင်|မိုဃ်းသက်လီဆင်]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းသက်လီပြင်း|မိုဃ်းသက်လီပြင်း]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းအီး|မိုဃ်းအီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းအီးလီအီး|မိုဃ်းအီးလီအီး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းအုံး|မိုဃ်းအုံး]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဥတု|မိုဃ်းဥတု]] *[[Wt/rki/မိုဃ်းဦးကျ|မိုဃ်းဦးကျ]] ==မျ== *[[Wt/rki/မျနီ|မျနီ]] *[[Wt/rki/မျာ|မျာ]] *[[Wt/rki/မျာကြီးသမား|မျာကြီးသမား]] *[[Wt/rki/မျာစီ|မျာစီ]] *[[Wt/rki/မျာစီခံ|မျာစီခံ]] *[[Wt/rki/မျာနီ|မျာနီ]] ==များ== *[[Wt/rki/များပြား|များပြား]] *[[Wt/rki/များမကြာခင်|များမကြာခင်]] *[[Wt/rki/များစွာထက်များ|များစွာထက်များ]] *[[Wt/rki/များမြောင်|များမြောင်]] *[[Wt/rki/များသာထက်များ|များသာထက်များ]] *[[Wt/rki/များသောအားဖြင့်|များသောအားဖြင့်]] ==မျော== *[[Wt/rki/မျောတိုင်|မျောတိုင်]] *[[Wt/rki/မျောမျော|မျောမျော]] *[[Wt/rki/မျောဝါး|မျောဝါး]] *[[Wt/rki/မျောသစ်|မျောသစ်]] *[[Wt/rki/မျော့|မျော့]] *[[Wt/rki/မျော့မျော့|မျော့မျော့]] ==မျက်== *[[Wt/rki/မျက်ကဲပြ|မျက်ကဲပြ]] *[[Wt/rki/မျက်ကန်း|မျက်ကန်း]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောတည့်|မျက်ကြောတည့်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောတင်း|မျက်ကြောတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောပြတ်|မျက်ကြောပြတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောမတည့်|မျက်ကြောမတည့်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောမသင့်|မျက်ကြောမသင့်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောသီ|မျက်ကြောသီ]] *[[Wt/rki/မျက်ကြောင်|မျက်ကြောင်]] *[[Wt/rki/မျက်ကြုက်|မျက်ကြုက်]] *[[Wt/rki/မျက်ကွယ်|မျက်ကွယ်]] *[[Wt/rki/မျက်ကွယ်ထား|မျက်ကွယ်ထား]] *[[Wt/rki/မျက်ကွင်း|မျက်ကွင်း]] *[[Wt/rki/မျက်ခမ်း|မျက်ခမ်း]] *[[Wt/rki/မျက်ခမ်းစပ်|မျက်ခမ်းစပ်]] *[[Wt/rki/မျက်ခမ်းလှုပ်|မျက်ခမ်းလှုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်ခုံးမွီး|မျက်ခုံးမွီး]] *[[Wt/rki/မျက်ချီး|မျက်ချီး]] *[[Wt/rki/မျက်ချီးခြူ|မျက်ချီးခြူ]] *[[Wt/rki/မျက်ချီးစား|မျက်ချီးစား]] *[[Wt/rki/မျက်ချီးစပ်|မျက်ချီးစပ်]] *[[Wt/rki/မျက်ချီးလောက်|မျက်ချီးလောက်]] *[[Wt/rki/မျက်ချစ်|မျက်ချစ်]] *[[Wt/rki/မျက်ချစ်ဆင်|မျက်ချစ်ဆင်]] *[[Wt/rki/မျက်ချောင်ကျ|မျက်ချောင်ကျ]] *[[Wt/rki/မျက်ချင်းဆိုင်|မျက်ချင်းဆိုင်]] *[[Wt/rki/မျက်ချို|မျက်ချို]] *[[Wt/rki/မျက်ချိုသွီး|မျက်ချိုသွီး]] *[[Wt/rki/မျက်ခြည်ပြတ်|မျက်ခြည်ပြတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ခွက်|မျက်ခွက်]] *[[Wt/rki/မျက်ခွက်စမ်းဘရာ|မျက်ခွက်စမ်းဘရာ]] *[[Wt/rki/မျက်ခွက်ဆိုင်|မျက်ခွက်ဆိုင်]] *[[Wt/rki/မျက်ခွက်မျက်နှာ|မျက်ခွက်မျက်နှာ]] *[[Wt/rki/မျက်ခွံ|မျက်ခွံ]] *[[Wt/rki/မျက်ငြိုးစူး|မျက်ငြိုးစူး]] *[[Wt/rki/မျက်ငြိုးတပ်|မျက်ငြိုးတပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စပြ|မျက်စပြ]] *[[Wt/rki/မျက်စဆင်|မျက်စဆင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိ|မျက်စိ]] *[[Wt/rki/မျက်စိကစပ်|မျက်စိကစပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကျ|မျက်စိကျ]] *[[Wt/rki/မျက်စိကျယ်နားကျယ်|မျက်စိကျယ်နားကျယ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြီးနားကြီး|မျက်စိကြီးနားကြီး]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြည့်|မျက်စိကြည့်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြက်တက်|မျက်စိကြက်တက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြောင်|မျက်စိကြောင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိကြိမ်း|မျက်စိကြိမ်း]] *[[Wt/rki/မျက်စိကွယ်ရာနားကွယ်ရာ|မျက်စိကွယ်ရာနားကွယ်ရာ]] *[[Wt/rki/မျက်စိခတ်|မျက်စိခတ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိစူး|မျက်စိစူး]] *[[Wt/rki/မျက်စိစွန်|မျက်စိစွန်]] *[[Wt/rki/မျက်စိတခတ်|မျက်စိတခတ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိတမြင်|မျက်စိတမြင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိတနှိပ်|မျက်စိတနှိပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိတသီ|မျက်စိတသီ]] *[[Wt/rki/မျက်စိနောက်|မျက်စိနောက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိနှိပ်|မျက်စိနှိပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိနှိပ်လှယာထုတ်|မျက်စိနှိပ်လှယာထုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိပျက်မျက်နှာပျက်|မျက်စိပျက်မျက်နှာပျက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိပြာ|မျက်စိပြာ]] *[[Wt/rki/မျက်စိပွင့်|မျက်စိပွင့်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမကောင်းမျက်ဆန်မကောင်း|မျက်စိမကောင်းမျက်ဆန်မကောင်း]] *[[Wt/rki/မျက်စိမနှိပ်ခင်|မျက်စိမနှိပ်ခင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမလှမျက်နှာမလှ|မျက်စိမလှမျက်နှာမလှ]] *[[Wt/rki/မျက်စိမျက်ဆန်|မျက်စိမျက်ဆန်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမျက်နှာပျက်|မျက်စိမျက်နှာပျက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမြင်နားမြင်|မျက်စိမြင်နားမြင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမွဲ|မျက်စိမွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်စိမျောင်|မျက်စိမျောင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိမှန်း|မျက်စိမှန်း]] *[[Wt/rki/မျက်စိယဉ်|မျက်စိယဉ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိယှုပ်|မျက်စိယှုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိရဲရဲ|မျက်စိရဲရဲ]] *[[Wt/rki/မျက်စိရိုင်း|မျက်စိရိုင်း]] *[[Wt/rki/မျက်စိရှာ|မျက်စိရှာ]] *[[Wt/rki/မျက်စိရှက်|မျက်စိရှက်]] *[[Wt/rki/မျက်စိရှင်|မျက်စိရှင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိရှင်နားရှင်|မျက်စိရှင်နားရှင်]] *[[Wt/rki/မျက်စိလည်လမ်းမှား|မျက်စိလည်လမ်းမှား]] *[[Wt/rki/မျက်စိလွဲ|မျက်စိလွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်စိလူသျှေ|မျက်စိလူသျှေ]] *[[Wt/rki/မျက်စိလူသျှေနားလူသျှေ|မျက်စိလူသျှေနားလူသျှေ]] *[[Wt/rki/မျက်စိသီသုတ်|မျက်စိသီသုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်စိအထင်လွဲ|မျက်စိအထင်လွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်စိအီးနားအီး|မျက်စိအီးနားအီး]] *[[Wt/rki/မျက်စောင်းထိုး|မျက်စောင်းထိုး]] *[[Wt/rki/မျက်စဉ်းဆီး|မျက်စဉ်းဆီး]] *[[Wt/rki/မျက်ဆံကျယ်|မျက်ဆံကျယ်]] *[[Wt/rki/မျက်ဆံပြူး|မျက်ဆံပြူး]] *[[Wt/rki/မျက်ဆံသီသုတ်|မျက်ဆံသီသုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ဆံဆောက်|မျက်ဆံဆောက်]] *[[Wt/rki/မျက်တောင်|မျက်တောင်]] *[[Wt/rki/မျက်တောင်ခတ်|မျက်တောင်ခတ်]] *[[Wt/rki/မျက်တွင်း|မျက်တွင်း]] *[[Wt/rki/မျက်တွင်းကျ|မျက်တွင်းကျ]] *[[Wt/rki/မျက်တွင်းချောင်|မျက်တွင်းချောင်]] *[[Wt/rki/မျက်ထုတ်|မျက်ထုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရစ်|မျက်နှာရစ်]] *[[Wt/rki/မျက်နက်လုံး|မျက်နက်လုံး]] *[[Wt/rki/မျက်နက်ဝန်း|မျက်နက်ဝန်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာ|မျက်နှာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာကောင်းရ|မျက်နှာကောင်းရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာကြီး|မျက်နှာကြီး]] *[[Wt/rki/မျက်နှာကြီးမျက်နှာငယ်|မျက်နှာကြီးမျက်နှာငယ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာကြည့်|မျက်နှာကြည့်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာချ|မျက်နှာချ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာချီးလာပုပ်|မျက်နှာချီးလာပုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာခွက်|မျက်နှာခွက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာငယ်|မျက်နှာငယ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစာ|မျက်နှာစာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစူပုပ်|မျက်နှာစူပုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစမ်းဘရာ|မျက်နှာစမ်းဘရာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစိမ်း|မျက်နှာစိမ်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစိမ်းကီစိမ်းကော|မျက်နှာစိမ်းကီစိမ်းကော]] *[[Wt/rki/မျက်နှာစုံညီ|မျက်နှာစုံညီ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာတင်း|မျက်နှာတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာထား|မျက်နှာထား]] *[[Wt/rki/မျက်နှာထားမကောင်း|မျက်နှာထားမကောင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာထောက်|မျက်နှာထောက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာနာ|မျက်နှာနာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာနောက်လွှဲဗစ်|မျက်နှာနောက်လွှဲဗစ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပီး|မျက်နှာပီး]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဖက်|မျက်နှာဖက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပူ|မျက်နှာပူ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပုပ်မသိ|မျက်နှာပုပ်မသိ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပုပ်မသီမျက်နှာရီတင်းတင်း|မျက်နှာပုပ်မသီမျက်နှာရီတင်းတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပုတ်သတ်|မျက်နှာပုတ်သတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပန်းပွင့်|မျက်နှာပန်းပွင့်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပန်းလှ|မျက်နှာပန်းလှ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပျက်|မျက်နှာပျက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြ|မျက်နှာပြ]] *[[Wt/rki/မျက်နှပြု|မျက်နှပြု]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြင်း|မျက်နှာပြင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြောင်|မျက်နှာပြောင်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြောင်တိုက်|မျက်နှာပြောင်တိုက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပြုံပြဲပြံပြဲ|မျက်နှာပြုံပြဲပြံပြဲ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပွင့်|မျက်နှာပွင့်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာပွင့်လင်း|မျက်နှာပွင့်လင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဖုံပြာ|မျက်နှာဖုံပြာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဖျက်|မျက်နှာဖျက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဖြူ|မျက်နှာဖြူ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမကောင်း|မျက်နှာမကောင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမထားတတ်|မျက်နှာမထားတတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမထောက်|မျက်နှာမထောက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမနာ|မျက်နှာမနာ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမရ|မျက်နှာမရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမသိ|မျက်နှာမသိ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမည်း|မျက်နှာမည်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာများ|မျက်နှာများ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမြင်|မျက်နှာမြင်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာမွဲ|မျက်နှာမွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရ|မျက်နှာရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရခံ|မျက်နှာရခံ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရစွာရ|မျက်နှာရစွာရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရီဆွတ်|မျက်နှာရီဆွတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရီတင်း|မျက်နှာရီတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရီတင်းတင်း|မျက်နှာရီတင်းတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရှုး|မျက်နှာရှုး]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရွီးစ|မျက်နှာရွီးစ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရှုပ်|မျက်နှာရှုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာရှုတ်တုတ်|မျက်နှာရှုတ်တုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလေသိုး|မျက်နှာလေသိုး]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလိုက်|မျက်နှာလိုက်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလုပ်|မျက်နှာလုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလိုမျက်နှာရ|မျက်နှာလိုမျက်နှာရ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာလွှဲ|မျက်နှာလွှဲ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသိ|မျက်နှာသိ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသိချင်း|မျက်နှာသိချင်း]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသီ|မျက်နှာသီ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသစ်|မျက်နှာသစ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာသုန်|မျက်နှာသုန်]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဟိ|မျက်နှာဟိ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာဟိရာဟင်းဖက်ပါ|မျက်နှာဟိရာဟင်းဖက်ပါ]] *[[Wt/rki/မျက်နှာအိုးမှောက်သုတ်|မျက်နှာအိုးမှောက်သုတ်]] *[[Wt/rki/မျက်နှိမ့်ချ|မျက်နှိမ့်ချ]] *[[Wt/rki/မျက်ပါး|မျက်ပါး]] *[[Wt/rki/မျက်ပေါက်|မျက်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မျက်ပျဉ်း|မျက်ပျဉ်း]] *[[Wt/rki/မျက်ဖျော်|မျက်ဖျော်]] *[[Wt/rki/မျက်ဖြူဆိုက်|မျက်ဖြူဆိုက်]] *[[Wt/rki/မျက်ဖြူဆောက်|မျက်ဖြူဆောက်]] *[[Wt/rki/မျက်ဖြူပြန်|မျက်ဖြူပြန်]] *[[Wt/rki/မျက်မုန်းကျိုး|မျက်မုန်းကျိုး]] *[[Wt/rki/မျက်မြင်တုံး|မျက်မြင်တုံး]] *[[Wt/rki/မျက်မြင်ဒိဌ|မျက်မြင်ဒိဌ]] *[[Wt/rki/မျက်မြင်သက်သီ|မျက်မြင်သက်သီ]] *[[Wt/rki/မျက်မွီးတဆုံး|မျက်မွီးတဆုံး]] *[[Wt/rki/မျက်မွီးလိမ်ပျား|မျက်မွီးလိမ်ပျား]] *[[Wt/rki/မျက်မှောက်|မျက်မှောက်]] *[[Wt/rki/မျက်မှောက်ကာလ|မျက်မှောက်ကာလ]] *[[Wt/rki/မျက်မှောက်ကုပ်|မျက်မှောက်ကုပ်]] *[[Wt/rki/မျက်မှောင်တန်း|မျက်မှောင်တန်း]] *[[Wt/rki/မျက်မှုန်တန်း|မျက်မှုန်တန်း]] *[[Wt/rki/မျက်မှန်|မျက်မှန်]] *[[Wt/rki/မျက်ယမ်း|မျက်ယမ်း]] *[[Wt/rki/မျက်ယမ်းကောင်း|မျက်ယမ်းကောင်း]] *[[Wt/rki/မျက်ယမ်းဆ|မျက်ယမ်းဆ]] *[[Wt/rki/မျက်ရီတင်း|မျက်ရီတင်း]] *[[Wt/rki/မျက်ရဲသတ္တိ|မျက်ရဲသတ္တိ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်|မျက်ရည်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ကျ|မျက်ရည်ကျ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ခံ|မျက်ရည်ခံ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ဇာ|မျက်ရည်ဇာ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်စု|မျက်ရည်စု]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်စက်လက်|မျက်ရည်စက်လက်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်စို|မျက်ရည်စို]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်နန့်မျက်ခွက်|မျက်ရည်နန့်မျက်ခွက်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ပါးရည်|မျက်ရည်ပါးရည်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ရွဲ|မျက်ရည်ရွဲ]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်လည်|မျက်ရည်လည်]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်ဟိန်း|မျက်ရည်ဟိန်း]] *[[Wt/rki/မျက်ရည်အိုင်|မျက်ရည်အိုင်]] *[[Wt/rki/မျက်ရစ်|မျက်ရစ်]] *[[Wt/rki/မျက်ရစ်ဝန်း|မျက်ရစ်ဝန်း]] *[[Wt/rki/မျက်ရိပ်ကဲခတ်|မျက်ရိပ်ကဲခတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ရိပ်ပြ|မျက်ရိပ်ပြ]] *[[Wt/rki/မျက်ရိပ်မျက်ကဲ|မျက်ရိပ်မျက်ကဲ]] *[[Wt/rki/မျက်ရိပ်မျက်ခြေ|မျက်ရိပ်မျက်ခြေ]] *[[Wt/rki/မျက်ရှုဆင်|မျက်ရှုဆင်]] *[[Wt/rki/မျက်ရှင်|မျက်ရှင်]] *[[Wt/rki/မျက်လုံးအိမ်|မျက်လုံးအိမ်]] *[[Wt/rki/မျက်လွှာ|မျက်လွှာ]] *[[Wt/rki/မျက်လွှာချ|မျက်လွှာချ]] *[[Wt/rki/မျက်လွှပစ်|မျက်လွှပစ်]] *[[Wt/rki/မျက်ဝါး|မျက်ဝါး]] *[[Wt/rki/မျက်ဝီ|မျက်ဝီ]] *[[Wt/rki/မျက်ဝတ်|မျက်ဝတ်]] *[[Wt/rki/မျက်ဝန်း|မျက်ဝန်း]] *[[Wt/rki/မျက်သား|မျက်သား]] *[[Wt/rki/မျက်သို့|မျက်သို့]] ==မျိုး== *[[Wt/rki/မျိုင်း|မျိုင်း]] ==မျဉ်း== *[[Wt/rki/မျဉ်းကြောင်း|မျဉ်းကြောင်း]] *[[Wt/rki/မျဉ်းကြိုး|မျဉ်းကြိုး]] *[[Wt/rki/မျဉ်းစေါက်|မျဉ်းစေါက်]] *[[Wt/rki/မျဉ်းဆွဲ|မျဉ်းဆွဲ]] *[[Wt/rki/မျဉ်းတံ|မျဉ်းတံ]] *[[Wt/rki/မျဉ်းတန်း|မျဉ်းတန်း]] *[[Wt/rki/မျဉ်းပြိုင်|မျဉ်းပြိုင်]] *[[Wt/rki/မျဉ်းမျဉ်း|မျဉ်းမျဉ်း]] *[[Wt/rki/မျဉ်းမျဉ်းသျှေ|မျဉ်းမျဉ်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မျဉ်းရိုး|မျဉ်းရိုး]] *[[Wt/rki/မျဉ်းလုံး|မျဉ်းလုံး]] *[[Wt/rki/မျဉ်းသား|မျဉ်းသား]] *[[Wt/rki/မျဉ်းသတ်|မျဉ်းသတ်]] ==မျောက်== *[[Wt/rki/မျောက်ကုလားမ|မျောက်ကုလားမ]] *[[Wt/rki/မျောက်ကြိမ်|မျောက်ကြိမ်]] *[[Wt/rki/မျောက်ကြိုး|မျောက်ကြိုး]] *[[Wt/rki/မျောက်ခြောက်|မျောက်ခြောက်]] *[[Wt/rki/မျောက်ငို|မျောက်ငို]] *[[Wt/rki/မျောက်ငိုက်|မျောက်ငိုက်]] *[[Wt/rki/မျောက်စပါး|မျောက်စပါး]] *[[Wt/rki/မျောက်တောင်း|မျောက်တောင်း]] *[[Wt/rki/မျောက်ထိုင်|မျောက်ထိုင်]] *[[Wt/rki/မျောက်ထိုင်ထိုင်|မျောက်ထိုင်ထိုင်]] *[[Wt/rki/မျောက်ဒိုး|မျောက်ဒိုး]] *[[Wt/rki/မျောက်ဒိုးလက်|မျောက်ဒိုးလက်]] *[[Wt/rki/မျောက်နှောင်|မျောက်နှောင်]] *[[Wt/rki/မျောက်ပန်းလှည့်|မျောက်ပန်းလှည့်]] *[[Wt/rki/မျောက်ပန်းလှန်|မျောက်ပန်းလှန်]] *[[Wt/rki/မျောက်မ|မျောက်မ]] *[[Wt/rki/မျောက်များ|မျောက်များ]] *[[Wt/rki/မျောက်မျီမျောက်မျောက်|မျောက်မျီမျောက်မျောက်]] *[[Wt/rki/မျောက်ရီခတ်|မျောက်ရီခတ်]] *[[Wt/rki/မျောက်ရီခွ|မျောက်ရီခွ]] *[[Wt/rki/မျောက်ရီငန်|မျောက်ရီငန်]] *[[Wt/rki/မျောက်ရီမျောက်ရုပ်|မျောက်ရီမျောက်ရုပ်]] *[[Wt/rki/မျောက်ရုပ်|မျောက်ရုပ်]] *[[Wt/rki/မျောက်လက်|မျောက်လက်]] *[[Wt/rki/မျောက်လှုပ်ပင်|မျောက်လှုပ်ပင်]] *[[Wt/rki/မျောက်လက္ခဏာ|မျောက်လက္ခဏာ]] *[[Wt/rki/မျောက်သခွား|မျောက်သခွား]] *[[Wt/rki/မျောက်သား|မျောက်သား]] ==မျိတ်== *[[Wt/rki/မျိတ်နီရေ|မျိတ်နီရေ]] *[[Wt/rki/မျို|မျို]] *[[Wt/rki/မျိုသိပ်|မျိုသိပ်]] ==မျိုး== *[[Wt/rki/မျိုးကပ်|မျိုးကပ်]] *[[Wt/rki/မျိုးကြဲ|မျိုးကြဲ]] *[[Wt/rki/မျိုးကွဲ|မျိုးကွဲ]] *[[Wt/rki/မျိုးချ|မျိုးချ]] *[[Wt/rki/မျိုးချစ်စိတ်|မျိုးချစ်စိတ်]] *[[Wt/rki/မျိုးခြား|မျိုးခြား]] *[[Wt/rki/မျိုးငဆွိင|မျိုးငဆွိင]] *[[Wt/rki/မျိုးစိ|မျိုးစိ]] *[[Wt/rki/မျိုးစိချ|မျိုးစိချ]] *[[Wt/rki/မျိုးစပ်|မျိုးစပ်]] *[[Wt/rki/မျိုးဆက်|မျိုးဆက်]] *[[Wt/rki/မျိုးဆွီ|မျိုးဆွီ]] *[[Wt/rki/မျိုးတူနွယ်တူ|မျိုးတူနွယ်တူ]] *[[Wt/rki/မျိုးနွယ်|မျိုးနွယ်]] *[[Wt/rki/မျိုးနွယ်ဆက်|မျိုးနွယ်ဆက်]] *[[Wt/rki/မျိုးနွယ်ရိုး|မျိုးနွယ်ရိုး]] *[[Wt/rki/မျိုးနွယ်အလိုက်|မျိုးနွယ်အလိုက်]] *[[Wt/rki/မျိုးပြတ်|မျိုးပြတ်]] *[[Wt/rki/မျိုးပြတ်ဆွီပြတ်|မျိုးပြတ်ဆွီပြတ်]] *[[Wt/rki/မျိုးပွား|မျိုးပွား]] *[[Wt/rki/မျိုးဖျက်|မျိုးဖျက်]] *[[Wt/rki/မျိုးယုတ်မသား|မျိုးယုတ်မသား]] *[[Wt/rki/မျိုးရိုး|မျိုးရိုး]] *[[Wt/rki/မျိုးရိုးအလိုက်|မျိုးရိုးအလိုက်]] *[[Wt/rki/မျိုးသုဉ်း|မျိုးသုဉ်း]] ==မြ== *[[Wt/rki/မြဂျီဝါ|မြဂျီဝါ]] *[[Wt/rki/မြမြ|မြမြ]] *[[Wt/rki/မြဝါ|မြဝါ]] ==မြာ== *[[Wt/rki/မြာတိုင်|မြာတိုင်]] *[[Wt/rki/မြာပင်|မြာပင်]] *[[Wt/rki/မြား|မြား]] *[[Wt/rki/မြားတက်မ|မြားတက်မ]] *[[Wt/rki/မြားပြ|မြားပြ]] *[[Wt/rki/မြားဝါး|မြားဝါး]] ==မြီ== *[[Wt/rki/မြီကတုတ်|မြီကတုတ်]] *[[Wt/rki/မြီကိုင်|မြီကိုင်]] *[[Wt/rki/မြီကပ်ပင်|မြီကပ်ပင်]] *[[Wt/rki/မြီကုပ်|မြီကုပ်]] *[[Wt/rki/မြီကျဟာ|မြီကျဟာ]] *[[Wt/rki/မြီကျီအာ|မြီကျီအာ]] *[[Wt/rki/မြီကျီ|မြီကျီ]] *[[Wt/rki/မြီကျက်|မြီကျက်]] *[[Wt/rki/မြီကျိုင်|မြီကျိုင်]] *[[Wt/rki/မြီကျစ်|မြီကျစ်]] *[[Wt/rki/မြီကျိတ်|မြီကျိတ်]] *[[Wt/rki/မြီကြီး|မြီကြီး]] *[[Wt/rki/မြီကြီးလက်ခတ်မလွှဲ|မြီကြီးလက်ခတ်မလွှဲ]] *[[Wt/rki/မြီကြောရှုပ်|မြီကြောရှုပ်]] *[[Wt/rki/မြီကြမ်း|မြီကြမ်း]] *[[Wt/rki/မြီကွက်|မြီကွက်]] *[[Wt/rki/မြီခေါင်|မြီခေါင်]] *[[Wt/rki/မြီခေါင်ခေါင်|မြီခေါင်ခေါင်]] *[[Wt/rki/မြီခေါင်းပျား|မြီခေါင်းပျား]] *[[Wt/rki/မြီချ|မြီချ]] *[[Wt/rki/မြီချီး|မြီချီး]] *[[Wt/rki/မြီခွီး|မြီခွီး]] *[[Wt/rki/မြီခွန်|မြီခွန်]] *[[Wt/rki/မြီငှား|မြီငှား]] *[[Wt/rki/မြီစံကား|မြီစံကား]] *[[Wt/rki/မြီစာ|မြီစာ]] *[[Wt/rki/မြီစာကျွေး|မြီစာကျွေး]] *[[Wt/rki/မြီစား|မြီစား]] *[[Wt/rki/မြီစိုက်တလား|မြီစိုက်တလား]] *[[Wt/rki/မြီစိုင်ခဲ|မြီစိုင်ခဲ]] *[[Wt/rki/မြီစိမ်း|မြီစိမ်း]] *[[Wt/rki/မြီဆီမြီနှစ်|မြီဆီမြီနှစ်]] *[[Wt/rki/မြီဆွီး|မြီဆွီး]] *[[Wt/rki/မြီညက်|မြီညက်]] *[[Wt/rki/မြီထု|မြီထု]] *[[Wt/rki/မြီထည်|မြီထည်]] *[[Wt/rki/မြီနီရာ|မြီနီရာ]] *[[Wt/rki/မြီနင်းခွာထောင်|မြီနင်းခွာထောင်]] *[[Wt/rki/မြီပေါ်|မြီပေါ်]] *[[Wt/rki/မြီပေါ်ဆား|မြီပေါ်ဆား]] *[[Wt/rki/မြီပိုင်|မြီပိုင်]] *[[Wt/rki/မြီပိုင်သျှင်|မြီပိုင်သျှင်]] *[[Wt/rki/မြီပုံ|မြီပုံ]] *[[Wt/rki/မြီပုံခရမ်း|မြီပုံခရမ်း]] *[[Wt/rki/မြီပြုထိုင်|မြီပြုထိုင်]] *[[Wt/rki/မြီပြင်|မြီပြင်]] *[[Wt/rki/မြီပြန့်|မြီပြန့်]] *[[Wt/rki/မြီမျက်နှာပြင်|မြီမျက်နှာပြင်]] *[[Wt/rki/မြီမှုန့်|မြီမှုန့်]] *[[Wt/rki/မြီယာ|မြီယာ]] *[[Wt/rki/မြီရိုင်း|မြီရိုင်း]] *[[Wt/rki/မြီရုပ်မြီရေ|မြီရုပ်မြီရေ]] *[[Wt/rki/မြီရှည်သီး|မြီရှည်သီး]] *[[Wt/rki/မြီလပ်|မြီလပ်]] *[[Wt/rki/မြီလွတ်|မြီလွတ်]] *[[Wt/rki/မြီလှယိုးမိုဃ်းပျံ|မြီလှယိုးမိုဃ်းပျံ]] *[[Wt/rki/မြီလုမြီချင်|မြီလုမြီချင်]] *[[Wt/rki/မြီလှန်|မြီလှန်]] *[[Wt/rki/မြီလွှာ|မြီလွှာ]] *[[Wt/rki/မြီဝင်|မြီဝင်]] *[[Wt/rki/မြီဝပ်မငှက်|မြီဝပ်မငှက်]] *[[Wt/rki/မြီဝယ်မကျ|မြီဝယ်မကျ]] *[[Wt/rki/မြီသား|မြီသား]] *[[Wt/rki/မြီသားပေါက်ဆား|မြီသားပေါက်ဆား]] *[[Wt/rki/မြီသီ|မြီသီ]] *[[Wt/rki/မြီသစ်|မြီသစ်]] *[[Wt/rki/မြီသျှင်|မြီသျှင်]] *[[Wt/rki/မြီအောက်|မြီအောက်]] *[[Wt/rki/မြီအိုး|မြီအိုး]] *[[Wt/rki/မြီဩဇာ|မြီဩဇာ]] *[[Wt/rki/မြီး|မြီး]] *[[Wt/rki/မြီးချောင်း|မြီးချောင်း]] *[[Wt/rki/မြီးတုံး|မြီးတုံး]] *[[Wt/rki/မြီးတုံးဖြူ|မြီးတုံးဖြူ]] ==မြူ== *[[Wt/rki/မြူခိုး|မြူခိုး]] *[[Wt/rki/မြူတော|မြူတော]] *[[Wt/rki/မြူပြင်|မြူပြင်]] *[[Wt/rki/မြူး|မြူး]] ==မြဲ== *[[Wt/rki/မြဲခိုင်|မြဲခိုင်]] *[[Wt/rki/မြဲမြံ|မြဲမြံ]] ==မြည်== *[[Wt/rki/မြည်ညို|မြည်ညို]] *[[Wt/rki/မြည်တမ်း|မြည်တမ်း]] *[[Wt/rki/မြည်ဟီး|မြည်ဟီး]] *[[Wt/rki/မြည့်|မြည့်]] *[[Wt/rki/မြည်း|မြည်း]] ==မြောဝါး== *[[Wt/rki/မြော်|မြော်]] *[[Wt/rki/မြော်မြင်|မြော်မြင်]] ==မြက်== *[[Wt/rki/မြက်ကနှူး|မြက်ကနှူး]] *[[Wt/rki/မြက်ခရင်း|မြက်ခရင်း]] *[[Wt/rki/မြက်ခင်းပြင်|မြက်ခင်းပြင်]] *[[Wt/rki/မြက်ချီး|မြက်ချီး]] *[[Wt/rki/မြက်ချီးတင်|မြက်ချီးတင်]] *[[Wt/rki/မြက်ချီးနင်း|မြက်ချီးနင်း]] *[[Wt/rki/မြက်ချီးဖတ်|မြက်ချီးဖတ်]] *[[Wt/rki/မြက်ချီးဖတ်ရွီး|မြက်ချီးဖတ်ရွီး]] *[[Wt/rki/မြက်ချပ်|မြက်ချပ်]] *[[Wt/rki/မြက်ခွက်ဒါး|မြက်ခွက်ဒါး]] *[[Wt/rki/မြက်ဆံထုံး|မြက်ဆံထုံး]] *[[Wt/rki/မြက်ထိုး|မြက်ထိုး]] *[[Wt/rki/မြက်ပုတ်|မြက်ပုတ်]] *[[Wt/rki/မြက်ဖတ်|မြက်ဖတ်]] *[[Wt/rki/မြက်ဖတ်နင်း|မြက်ဖတ်နင်း]] *[[Wt/rki/မြက်ဖတ်ရွီး|မြက်ဖတ်ရွီး]] *[[Wt/rki/မြက်မုန်ညင်း|မြက်မုန်ညင်း]] *[[Wt/rki/မြက်မြက်|မြက်မြက်]] *[[Wt/rki/မြက်မြောက်ဥ|မြက်မြောက်ဥ]] *[[Wt/rki/မြက်ရင်းမှို|မြက်ရင်းမှို]] *[[Wt/rki/မြက်လုံးသျှေ|မြက်လုံးသျှေ]] ==မြင်== *[[Wt/rki/မြင်ကရာထင်ကရာ|မြင်ကရာထင်ကရာ]] *[[Wt/rki/မြင်ကန်း|မြင်ကန်း]] *[[Wt/rki/မြင်ခါတိက|မြင်ခါတိက]] *[[Wt/rki/မြင်ခန့်မြင်ရ|မြင်ခန့်မြင်ရ]] *[[Wt/rki/မြင်တရဲရဲ|မြင်တရဲရဲ]] *[[Wt/rki/မြင်တိုင်းသိတိုင်း|မြင်တိုင်းသိတိုင်း]] *[[Wt/rki/မြင်ပါခလိုက်|မြင်ပါခလိုက်]] *[[Wt/rki/မြင်ပျင်းကတ်|မြင်ပျင်းကတ်]] *[[Wt/rki/မြင်မြင်သမျှ|မြင်မြင်သမျှ]] *[[Wt/rki/မြင်ရကတ်|မြင်ရကတ်]] *[[Wt/rki/မြင်သလောက်|မြင်သလောက်]] *[[Wt/rki/မြင်သား|မြင်သား]] *[[Wt/rki/မြင့်|မြင့်]] *[[Wt/rki/မြင့်ကာ|မြင့်ကာ]] *[[Wt/rki/မြင့်ကာသတ်|မြင့်ကာသတ်]] *[[Wt/rki/မြင့်ခေါင်|မြင့်ခေါင်]] *[[Wt/rki/မြင့်စောက်|မြင့်စောက်]] *[[Wt/rki/မြင့်မြတ်|မြင့်မြတ်]] ==မြင်း== *[[Wt/rki/မြင်းကန်း|မြင်းကန်း]] *[[Wt/rki/မြင်းခင်း|မြင်းခင်း]] *[[Wt/rki/မြင်းခင်းပွဲတော်|မြင်းခင်းပွဲတော်]] *[[Wt/rki/မြင်းခြီခွာ|မြင်းခြီခွာ]] *[[Wt/rki/မြင်းဂါးရီ|မြင်းဂါးရီ]] *[[Wt/rki/မြင်းဇားပဲဇိ|မြင်းဇားပဲဇိ]] *[[Wt/rki/မြင်းတောင်း|မြင်းတောင်း]] *[[Wt/rki/မြင်းပျို|မြင်းပျို]] *[[Wt/rki/မြင်းပွဲ|မြင်းပွဲ]] *[[Wt/rki/မြင်းမတုံး|မြင်းမတုံး]] *[[Wt/rki/မြင်းမိုရ်|မြင်းမိုရ်]] *[[Wt/rki/မြင်းမိုရ်တောင်|မြင်းမိုရ်တောင်]] *[[Wt/rki/မြင်းလမ်း|မြင်းလမ်း]] *[[Wt/rki/မြင်းသရိုက်နာ|မြင်းသရိုက်နာ]] ==မြစ်== *[[Wt/rki/မြစ်ကူးချောင်းကူး|မြစ်ကူးချောင်းကူး]] *[[Wt/rki/မြစ်ကမ်းပါး|မြစ်ကမ်းပါး]] *[[Wt/rki/မြစ်ကြားမြီ|မြစ်ကြားမြီ]] *[[Wt/rki/မြစ်ကြော|မြစ်ကြော]] *[[Wt/rki/မြစ်ခုံ|မြစ်ခုံ]] *[[Wt/rki/မြစ်ချင်းပြီး|မြစ်ချင်းပြီး]] *[[Wt/rki/မြစ်ခွဲ|မြစ်ခွဲ]] *[[Wt/rki/မြစ်ဆုတ်နာ|မြစ်ဆုတ်နာ]] *[[Wt/rki/မြစ်ဆိပ်|မြစ်ဆိပ်]] *[[Wt/rki/မြစ်ဆုံ|မြစ်ဆုံ]] *[[Wt/rki/မြစ်ညာ|မြစ်ညာ]] *[[Wt/rki/မြစ်ညီနောင်|မြစ်ညီနောင်]] *[[Wt/rki/မြစ်ထာ|မြစ်ထာ]] *[[Wt/rki/မြစ်နား|မြစ်နား]] *[[Wt/rki/မြစ်နံယောင်|မြစ်နံယောင်]] *[[Wt/rki/မြစ်ပြင်|မြစ်ပြင်]] *[[Wt/rki/မြစ်ပြင်ဖြူ|မြစ်ပြင်ဖြူ]] *[[Wt/rki/မြစ်ဖြတ်ဆီး|မြစ်ဖြတ်ဆီး]] *[[Wt/rki/မြစ်ဖွား|မြစ်ဖွား]] *[[Wt/rki/မြစ်ဗူးဝါး|မြစ်ဗူးဝါး]] *[[Wt/rki/မြစ်မ|မြစ်မ]] *[[Wt/rki/မြစ်မရမ်းပေါက်လီ|မြစ်မရမ်းပေါက်လီ]] *[[Wt/rki/မြစ်မော်|မြစ်မော်]] *[[Wt/rki/မြစ်မွန်|မြစ်မွန်]] *[[Wt/rki/မြစ်ရီချိန်|မြစ်ရီချိန်]] *[[Wt/rki/မြစ်ရိုးရွာစဉ်|မြစ်ရိုးရွာစဉ်]] *[[Wt/rki/မြစ်လက်တက်|မြစ်လက်တက်]] *[[Wt/rki/မြစ်ဝ|မြစ်ဝ]] *[[Wt/rki/မြစ်ဝှမ်း|မြစ်ဝှမ်း]] *[[Wt/rki/မြစ်အောက်|မြစ်အောက်]] ==မြိုင်== *[[Wt/rki/မြိုင်ဆိုင်|မြိုင်ဆိုင်]] *[[Wt/rki/မြိုင်တော|မြိုင်တော]] *[[Wt/rki/မြိုင်တောသံ|မြိုင်တောသံ]] *[[Wt/rki/မြိုင်မြိုင်|မြိုင်မြိုင်]] *[[Wt/rki/မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင်|မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင်]] *[[Wt/rki/မြိုင်လိုက်|မြိုင်လိုက်]] *[[Wt/rki/မြိုင်ဟေဝန်|မြိုင်ဟေဝန်]] *[[Wt/rki/မြိုင်အုပ်|မြိုင်အုပ်]] ==မြောက်== *[[Wt/rki/မြောက်ကျွန်း|မြောက်ကျွန်း]] *[[Wt/rki/မြောက်နီဥ|မြောက်နီဥ]] *[[Wt/rki/မြောက်များ|မြောက်များ]] *[[Wt/rki/မြောက်လက်ညှိုး|မြောက်လက်ညှိုး]] *[[Wt/rki/မြောက်အိမ်တိုင်|မြောက်အိမ်တိုင်]] *[[Wt/rki/မြောက်ဥ|မြောက်ဥ]] *[[Wt/rki/မြောက်ဦး|မြောက်ဦး]] ==မြောင်== *[[Wt/rki/မြောက်မြောက်|မြောက်မြောက်]] *[[Wt/rki/မြောင်မြောင်တည်း|မြောင်မြောင်တည်း]] *[[Wt/rki/မြောင်း|မြောင်း]] *[[Wt/rki/မြောင်းထိုး|မြောင်းထိုး]] *[[Wt/rki/မြောင်းမြောင်း|မြောင်းမြောင်း]] ==မြတ်== *[[Wt/rki/မြတ်စွာ|မြတ်စွာ]] *[[Wt/rki/မြတ်စွာသျှင်ပင်|မြတ်စွာသျှင်ပင်]] *[[Wt/rki/မြတ်စွန်း|မြတ်စွန်း]] *[[Wt/rki/မြတ်နိုး|မြတ်နိုး]] *[[Wt/rki/မြတ်လေး|မြတ်လေး]] *[[Wt/rki/မြတ်သျှစ်သျှစ်|မြတ်သျှစ်သျှစ်]] ==မြိတ်== *[[Wt/rki/မြိတ်ဆံ|မြိတ်ဆံ]] *[[Wt/rki/မြိတ်ထွက်|မြိတ်ထွက်]] *[[Wt/rki/မြိတ်ပေါက်|မြိတ်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မြိတ်မြိတ်|မြိတ်မြိတ်]] *[[Wt/rki/မြိတ်မြိတ်တွာ|မြိတ်မြိတ်တွာ]] *[[Wt/rki/မြိတ်မြိတ်ထိုး|မြိတ်မြိတ်ထိုး]] *[[Wt/rki/မြိတ်မြိတ်လှီး|မြိတ်မြိတ်လှီး]] ==မြုပ်== *[[Wt/rki/မြှုပ်တုံပေါ်တုံ|မြှုပ်တုံပေါ်တုံ]] ==မြန်== *[[Wt/rki/မြန်စင်|မြန်စင်]] *[[Wt/rki/မြန်ပါရေကာ|မြန်ပါရေကာ]] *[[Wt/rki/မြန်မစင်သိ|မြန်မစင်သိ]] *[[Wt/rki/မြန်လွန်း|မြန်လွန်း]] *[[Wt/rki/မြန်း|မြန်း]] *[[Wt/rki/မြန်းကြွ|မြန်းကြွ]] *[[Wt/rki/မြန်းမြန်းစမ်းစမ်း|မြန်းမြန်းစမ်းစမ်း]] ==မြမ်း== *[[Wt/rki/မြမ်းဆင်|မြမ်းဆင်]] *[[Wt/rki/မြိန်|မြိန်]] *[[Wt/rki/မြိန်လုမြိန်ချင်|မြိန်လုမြိန်ချင်]] *[[Wt/rki/မြိန့်|မြိန့်]] *[[Wt/rki/မြိန့်မြိန့်|မြိန့်မြိန့်]] *[[Wt/rki/မြိန့်မြိန်တွာ|မြိန့်မြိန်တွာ]] ==မြုံ== *[[Wt/rki/မြုံစိစိ|မြုံစိစိ]] *[[Wt/rki/မြုံပြည်|မြုံပြည်]] *[[Wt/rki/မြုံမ|မြုံမ]] *[[Wt/rki/မြုံလို့စား|မြုံလို့စား]] *[[Wt/rki/မြုံး|မြုံး]] *[[Wt/rki/မြုံးခင်း|မြုံးခင်း]] *[[Wt/rki/မြုန်း|မြုန်း]] *[[Wt/rki/မြုန်းခင်း|မြုန်းခင်း]] *[[Wt/rki/မြုန်းကွဲ|မြုန်းကွဲ]] *[[Wt/rki/မြုန်းခွဲ|မြုန်းခွဲ]] *[[Wt/rki/မြုန်းကွက်|မြုန်းကွက်]] *[[Wt/rki/မြုန်းတော|မြုန်းတော]] *[[Wt/rki/မြုန်းပြင်|မြုန်းပြင်]] ==မြို== *[[Wt/rki/မြို|မြို]] *[[Wt/rki/မြိုထီး|မြိုထီး]] *[[Wt/rki/မြို့|မြို့]] *[[Wt/rki/မြို့ကြီးတိုင်းကြီး|မြို့ကြီးတိုင်းကြီး]] *[[Wt/rki/မြို့ကြီးသား|မြို့ကြီးသား]] *[[Wt/rki/မြို့ကွပ်|မြို့ကွပ်]] *[[Wt/rki/မြို့ခံတပ်|မြို့ခံတပ်]] *[[Wt/rki/မြို့ခံလူကြီး|မြို့ခံလူကြီး]] *[[Wt/rki/မြို့ဆန်|မြို့ဆန်]] *[[Wt/rki/မြို့တော်အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့ကြီး|မြို့တော်အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့ကြီး]] *[[Wt/rki/မြို့နယ်|မြို့နယ်]] *[[Wt/rki/မြို့ပြကျေးရွာ|မြို့ပြကျေးရွာ]] *[[Wt/rki/မြို့မ|မြို့မ]] *[[Wt/rki/မြို့မိမြို့ဖ|မြို့မိမြို့ဖ]] *[[Wt/rki/မြို့မျက်နှာဖုံး|မြို့မျက်နှာဖုံး]] *[[Wt/rki/မြို့ရာယမ်း|မြို့ရာယမ်း]] *[[Wt/rki/မြို့ရံ|မြို့ရံ]] *[[Wt/rki/မြို့ရိုး|မြို့ရိုး]] *[[Wt/rki/မြို့လုံးနှံ့|မြို့လုံးနှံ့]] *[[Wt/rki/မြိုး|မြိုး]] *[[Wt/rki/မြိုးထည့်|မြိုးထည့်]] ==မွ့== *[[Wt/rki/မွ့|မွ့]] *[[Wt/rki/မွ့စာ|မွ့စာ]] *[[Wt/rki/မွ့စာပင်|မွ့စာပင်]] *[[Wt/rki/မွ့တိမွ့တာ|မွ့တိမွ့တာ]] *[[Wt/rki/မွ့မွ့ပျောင်း|မွ့မွ့ပျောင်း]] *[[Wt/rki/မွမွိရာ|မွမွိရာ]] *[[Wt/rki/မွ့ရွိတ်ပင်|မွ့ရွိတ်ပင်]] *[[Wt/rki/မွ့လိမွ့လာ|မွ့လိမွ့လာ]] *[[Wt/rki/မွ့သီမွ့သတ်|မွ့သီမွ့သတ်]] *[[Wt/rki/မွား|မွား]] *[[Wt/rki/မွားစား|မွားစား]] *[[Wt/rki/မွားဖတ်|မွားဖတ်]] *[[Wt/rki/မွိ|မွိ]] *[[Wt/rki/မွိ.|မွိ.]] *[[Wt/rki/မွိ.ပျော်|မွိ.ပျော်]] *[[Wt/rki/မွိ.မွိ.|မွိ.မွိ.]] *[[Wt/rki/မွိ.ရာ|မွိ.ရာ]] *[[Wt/rki/မွိ.ရာစွပ်|မွိ.ရာစွပ်]] *[[Wt/rki/မွိ.ရာဖုံးခင်း|မွိ.ရာဖုံးခင်း]] *[[Wt/rki/မွိ.ရာအိတ်|မွိ.ရာအိတ်]] ==မွီ== *[[Wt/rki/မွီ|မွီ]] *[[Wt/rki/မွီစင်|မွီစင်]] *[[Wt/rki/မွီတော်|မွီတော်]] *[[Wt/rki/မွီရှည်သီး|မွီရှည်သီး]] *[[Wt/rki/မွီး|မွီး]] *[[Wt/rki/မွီးကင်းသျှေ|မွီးကင်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မွီးကျေးဇူး|မွီးကျေးဇူး]] *[[Wt/rki/မွီးခါစ|မွီးခါစ]] *[[Wt/rki/မွီးချင်း|မွီးချင်း]] *[[Wt/rki/မွီးချင်းပေါက်ဖေါ်|မွီးချင်းပေါက်ဖေါ်]] *[[Wt/rki/မွီးစသျှေ|မွီးစသျှေ]] *[[Wt/rki/မွီးစင်|မွီးစင်]] *[[Wt/rki/မွီးစပ်|မွီးစပ်]] *[[Wt/rki/မွီးညှင်း|မွီးညှင်း]] *[[Wt/rki/မွီးတွင်း|မွီးတွင်း]] *[[Wt/rki/မွီးနိ.|မွီးနိ.]] *[[Wt/rki/မွီးဖော်မွီးဖက်|မွီးဖော်မွီးဖက်]] *[[Wt/rki/မွီးဖွား|မွီးဖွား]] *[[Wt/rki/မွီးမယ်တော်|မွီးမယ်တော်]] *[[Wt/rki/မွီးရာပါ|မွီးရာပါ]] *[[Wt/rki/မွီးရက်|မွီးရက်]] *[[Wt/rki/မွီးရပ်မြီ|မွီးရပ်မြီ]] *[[Wt/rki/မွီးလ|မွီးလ]] *[[Wt/rki/မွီးသဖခင်|မွီးသဖခင်]] *[[Wt/rki/မွီးသျှင်တော်|မွီးသျှင်တော်]] ==မွဲ== *[[Wt/rki/မွဲ|မွဲ]] *[[Wt/rki/မွဲခြောက်ခြောက်|မွဲခြောက်ခြောက်]] *[[Wt/rki/မွဲဆီးဖော်|မွဲဆီးဖော်]] *[[Wt/rki/မွဲတေ|မွဲတေ]] *[[Wt/rki/မွဲပြာ|မွဲပြာ]] *[[Wt/rki/မွဲပြာကျ|မွဲပြာကျ]] *[[Wt/rki/မွဲပြာရောင်|မွဲပြာရောင်]] ==မွတ်== *[[Wt/rki/မွတ်|မွတ်]] *[[Wt/rki/မွတ်မွတ်|မွတ်မွတ်]] *[[Wt/rki/မွတ်မွတ်စားစား|မွတ်မွတ်စားစား]] *[[Wt/rki/မွတ်မွတ်စက်စက်|မွတ်မွတ်စက်စက်]] *[[Wt/rki/မွတ်သိပ်|မွတ်သိပ်]] ==မွန်== *[[Wt/rki/မွန်|မွန်]] *[[Wt/rki/မွန်ပါးဝ|မွန်ပါးဝ]] *[[Wt/rki/မွန်မြတ်|မွန်မြတ်]] *[[Wt/rki/မွန်း|မွန်း]] *[[Wt/rki/မွန်းကျပ်|မွန်းကျပ်]] *[[Wt/rki/မွန်းစက်နီ|မွန်းစက်နီ]] *[[Wt/rki/မွန်းစောင်း|မွန်းစောင်း]] *[[Wt/rki/မွန်းတည့်|မွန်းတည့်]] *[[Wt/rki/မွန်းတိမ်း|မွန်းတိမ်း]] *[[Wt/rki/မွန်းဖျင်|မွန်းဖျင်]] *[[Wt/rki/မွန်းမတ်|မွန်းမတ်]] *[[Wt/rki/မွန်းမွန်း|မွန်းမွန်း]] *[[Wt/rki/မွန်းယိမ်း|မွန်းယိမ်း]] *[[Wt/rki/မွန်းရှင်နီ|မွန်းရှင်နီ]] *[[Wt/rki/မွန်းလတ်|မွန်းလတ်]] *[[Wt/rki/မွန်းလွဲ|မွန်းလွဲ]] *[[Wt/rki/မွန်းလွဲသုံးပိုခတ်|မွန်းလွဲသုံးပိုခတ်]] ==မွမ်း== *[[Wt/rki/မွမ်း|မွမ်း]] *[[Wt/rki/မွမ်းဖျင်|မွမ်းဖျင်]] *[[Wt/rki/မွမ်းမံ|မွမ်းမံ]] *[[Wt/rki/မွမ်းမွမ်းတီတီ|မွမ်းမွမ်းတီတီ]] *[[Wt/rki/မွိန့်|မွိန့်]] ==မြွ== *[[Wt/rki/မြွ|မြွ]] *[[Wt/rki/မြွာ|မြွာ]] *[[Wt/rki/မြွား|မြွား]] *[[Wt/rki/မြွားကောင်|မြွားကောင်]] *[[Wt/rki/မြွီ|မြွီ]] *[[Wt/rki/မြွီကင်း|မြွီကင်း]] *[[Wt/rki/မြွီစိမ်း|မြွီစိမ်း]] *[[Wt/rki/မြွီစွယ်ကျိုး|မြွီစွယ်ကျိုး]] *[[Wt/rki/မြွီဆိုး|မြွီဆိုး]] *[[Wt/rki/မြွီနွဲ|မြွီနွဲ]] *[[Wt/rki/မြွီပလွီမှုတ်|မြွီပလွီမှုတ်]] *[[Wt/rki/မြွီပါ|မြွီပါ]] *[[Wt/rki/မြွီပုပ်|မြွီပုပ်]] *[[Wt/rki/မြွီဖြူး|မြွီဖြူး]] *[[Wt/rki/မြွီမသီဒုတ်မကျိုး|မြွီမသီဒုတ်မကျိုး]] *[[Wt/rki/မြွီလမ္ပါယ်|မြွီလမ္ပါယ်]] *[[Wt/rki/မြွီသူတော်|မြွီသူတော်]] *[[Wt/rki/မြွက်|မြွက်]] *[[Wt/rki/မြွက်ကြား|မြွက်ကြား]] *[[Wt/rki/မြွက်ဆို|မြွက်ဆို]] *[[Wt/rki/မြွက်ဖော်|မြွက်ဖော်]] *[[Wt/rki/မြွက်ဟ|မြွက်ဟ]] ==မှ== *[[Wt/rki/မှ|မှ]] *[[Wt/rki/မှယင်း|မှယင်း]] *[[Wt/rki/မှာ|မှာ]] *[[Wt/rki/မှာတော်မူ|မှာတော်မူ]] *[[Wt/rki/မှာထားချက်|မှာထားချက်]] *[[Wt/rki/မှာဟိ|မှာဟိ]] *[[Wt/rki/မှား|မှား]] *[[Wt/rki/မှားမှားသျှေ|မှားမှားသျှေ]] *[[Wt/rki/မှားယွင်း|မှားယွင်း]] *[[Wt/rki/မှားယွင်းချက်|မှားယွင်းချက်]] *[[Wt/rki/မှားသင့်ကြီးသင့်|မှားသင့်ကြီးသင့်]] *[[Wt/rki/မှားသင့်သင့်|မှားသင့်သင့်]] ==မှီ== *[[Wt/rki/မှီ|မှီ]] *[[Wt/rki/မှီခိုရာ|မှီခိုရာ]] *[[Wt/rki/မှီငြမ်းပြု|မှီငြမ်းပြု]] *[[Wt/rki/မှီတင်း|မှီတင်း]] ==မှု== *[[Wt/rki/မှု|မှု]] *[[Wt/rki/မှုထုံး|မှုထုံး]] *[[Wt/rki/မှူး|မှူး]] *[[Wt/rki/မှူးကြီးမတ်ရာ|မှူးကြီးမတ်ရာ]] ==မှဲ့== *[[Wt/rki/မှဲ့|မှဲ့]] *[[Wt/rki/မှဲ့စွန်း|မှဲ့စွန်း]] *[[Wt/rki/မှဲ့သီး|မှဲ့သီး]] *[[Wt/rki/မှဲ့သီးစွန်း|မှဲ့သီးစွန်း]] *[[Wt/rki/မှည့်|မှည့်]] *[[Wt/rki/မှည့်ကြွီကြွီ|မှည့်ကြွီကြွီ]] *[[Wt/rki/မှည့်ရောင်လိုက်|မှည့်ရောင်လိုက်]] ==မှော်== *[[Wt/rki/မှော်|မှော်]] *[[Wt/rki/မှော်ရူး|မှော်ရူး]] *[[Wt/rki/မှော်ဝင်|မှော်ဝင်]] *[[Wt/rki/မှော်သွင်း|မှော်သွင်း]] *[[Wt/rki/မှက်|မှက်]] ==မှင်== *[[Wt/rki/မှင်|မှင်]] *[[Wt/rki/မှင်ကြောင်|မှင်ကြောင်]] *[[Wt/rki/မှင်စာ|မှင်စာ]] *[[Wt/rki/မှင်ဆီ|မှင်ဆီ]] *[[Wt/rki/မှင်ဆံ|မှင်ဆံ]] *[[Wt/rki/မှင်တောက်|မှင်တောက်]] *[[Wt/rki/မှင်ထိုး|မှင်ထိုး]] *[[Wt/rki/မှင်ထွက်ကလောင်|မှင်ထွက်ကလောင်]] *[[Wt/rki/မှင်ဗူး|မှင်ဗူး]] *[[Wt/rki/မှင်သရိုက်နာ|မှင်သရိုက်နာ]] *[[Wt/rki/မှင်သတ်စက္ကူ|မှင်သတ်စက္ကူ]] *[[Wt/rki/မှင်သိုပရုပ်|မှင်သိုပရုပ်]] *[[Wt/rki/မှင်သျှာသျှား|မှင်သျှာသျှား]] *[[Wt/rki/မှင်အိုး|မှင်အိုး]] *[[Wt/rki/မှင်းကူ|မှင်းကူ]] *[[Wt/rki/မှင်းကန်း|မှင်းကန်း]] *[[Wt/rki/မှင်းကျိုး|မှင်းကျိုး]] *[[Wt/rki/မှိုက်ကေ|မှိုက်ကေ]] ==မှိုင်== *[[Wt/rki/မှိုင်|မှိုင်]] *[[Wt/rki/မှိုင်တိမှိုင်တိုင်|မှိုင်တိမှိုင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မှိုင်တိုင်တိုင်|မှိုင်တိုင်တိုင်]] *[[Wt/rki/မှိုင်လက်ချ|မှိုင်လက်ချ]] *[[Wt/rki/မှိုင်း|မှိုင်း]] *[[Wt/rki/မှိုင်းခံ|မှိုင်းခံ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းခံစက္ကူ|မှိုင်းခံစက္ကူ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းစရီ|မှိုင်းစရီ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းပျ|မှိုင်းပျ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းပြာ|မှိုင်းပြာ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းမ|မှိုင်းမ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းမိ|မှိုင်းမိ]] *[[Wt/rki/မှိုင်းမှုန်|မှိုင်းမှုန်]] ==မှောက်== *[[Wt/rki/မှောက်|မှောက်]] *[[Wt/rki/မှောက်ကာ|မှောက်ကာ]] *[[Wt/rki/မှောက်ခုံ|မှောက်ခုံ]] *[[Wt/rki/မှောက်ခုံဝပ်|မှောက်ခုံဝပ်]] *[[Wt/rki/မှောက်တော်|မှောက်တော်]] *[[Wt/rki/မှောက်ထောင့်|မှောက်ထောင့်]] *[[Wt/rki/မှောက်မှား|မှောက်မှား]] ==မှောင်== *[[Wt/rki/မှောင်|မှောင်]] *[[Wt/rki/မှောင်ကြီးကျ|မှောင်ကြီးကျ]] *[[Wt/rki/မှောင်ကြီးမိုက်ဂြီး|မှောင်ကြီးမိုက်ဂြီး]] *[[Wt/rki/မှောင်ခို|မှောင်ခို]] *[[Wt/rki/မှောင်ခိုဈေး|မှောင်ခိုဈေး]] *[[Wt/rki/မှောင်ချ|မှောင်ချ]] *[[Wt/rki/မှောင်မိုက်|မှောင်မိုက်]] *[[Wt/rki/မှောင်မှီမှောင်မွှား|မှောင်မှီမှောင်မွှား]] *[[Wt/rki/မှောင်ရီ|မှောင်ရီ]] *[[Wt/rki/မှောင်ရိပ်|မှောင်ရိပ်]] *[[Wt/rki/မှောင်လုံး|မှောင်လုံး]] ==မှောင့်== *[[Wt/rki/မှောင့်စား|မှောင့်စား]] *[[Wt/rki/မှောင့်စပ်|မှောင့်စပ်]] ==မှတ်== *[[Wt/rki/မှတ်|မှတ်]] *[[Wt/rki/မှတ်ကျောက်|မှတ်ကျောက်]] *[[Wt/rki/မှတ်ကျောက်တင်|မှတ်ကျောက်တင်]] *[[Wt/rki/မှတ်ချက်|မှတ်ချက်]] *[[Wt/rki/မှတ်စာ|မှတ်စာ]] *[[Wt/rki/မှတ်စု|မှတ်စု]] *[[Wt/rki/မှတ်ဉာဏ်|မှတ်ဉာဏ်]] *[[Wt/rki/မှတ်တိုင်|မှတ်တိုင်]] *[[Wt/rki/မှတ်တမ်း|မှတ်တမ်း]] *[[Wt/rki/မှတ်တမ်းတင်|မှတ်တမ်းတင်]] *[[Wt/rki/မှတ်ထား|မှတ်ထား]] *[[Wt/rki/မှတ်ထားလီဖိ|မှတ်ထားလီဖိ]] *[[Wt/rki/မှတ်မိ|မှတ်မိ]] *[[Wt/rki/မှတ်မိသက်မိ|မှတ်မိသက်မိ]] *[[Wt/rki/မှတ်လီ|မှတ်လီ]] *[[Wt/rki/မှတ်လီဖိ|မှတ်လီဖိ]] *[[Wt/rki/မှတ်လောက်သတ်လောက်|မှတ်လောက်သတ်လောက်]] ==မှိတ်== *[[Wt/rki/မှိတ်|မှိတ်]] *[[Wt/rki/မှတ်ကျ|မှတ်ကျ]] *[[Wt/rki/မှိတ်ရုပ်မှိတ်ရုပ်|မှိတ်ရုပ်မှိတ်ရုပ်]] ==မှုတ်== *[[Wt/rki/မှုတ်|မှုတ်]] *[[Wt/rki/မှုတ်ခေါင်း|မှုတ်ခေါင်း]] *[[Wt/rki/မှုတ်ခွက်|မှုတ်ခွက်]] *[[Wt/rki/မှုတ်စူး|မှုတ်စူး]] *[[Wt/rki/မှုတ်ပြောင်း|မှုတ်ပြောင်း]] *[[Wt/rki/မှုတ်လာခွံ|မှုတ်လာခွံ]] ==မှံ== ==မှန်== *[[Wt/rki/မှန်|မှန်]] *[[Wt/rki/မှန်ကူ|မှန်ကူ]] *[[Wt/rki/မှန်ကူခတ်|မှန်ကူခတ်]] *[[Wt/rki/မှန်ကူသတ်|မှန်ကူသတ်]] *[[Wt/rki/မှန်ကင်း|မှန်ကင်း]] *[[Wt/rki/မှန်စာ|မှန်စာ]] *[[Wt/rki/မှန်စီရွှီဇဝါချ|မှန်စီရွှီဇဝါချ]] *[[Wt/rki/မှန်တောင့်|မှန်တောင့်]] *[[Wt/rki/မှန်ပါ|မှန်ပါ]] *[[Wt/rki/မှန်ပြ|မှန်ပြ]] *[[Wt/rki/မှန်ပြူတင်း|မှန်ပြူတင်း]] *[[Wt/rki/မှန်မှုန်|မှန်မှုန်]] *[[Wt/rki/မှန်လည်ပေါက်|မှန်လည်ပေါက်]] *[[Wt/rki/မှန်အိမ်|မှန်အိမ်]] *[[Wt/rki/မှန်း|မှန်း]] *[[Wt/rki/မှန်းချက်|မှန်းချက်]] *[[Wt/rki/မှန်းခြေ|မှန်းခြေ]] *[[Wt/rki/မှန်းဆ|မှန်းဆ]] *[[Wt/rki/မှန်းတမ်း|မှန်းတမ်း]] *[[Wt/rki/မှန်းထား|မှန်းထား]] *[[Wt/rki/မှန်းမိ|မှန်းမိ]] *[[Wt/rki/မှန်းမျော်|မှန်းမျော်]] *[[Wt/rki/မှန်းမျှော်|မှန်းမျှော်]] *[[Wt/rki/မှိန်မှိန်|မှိန်မှိန်]] *[[Wt/rki/မှိန်မှိန်သျှောင်|မှိန်မှိန်သျှောင်]] ==မှုန်== *[[Wt/rki/မှုန်|မှုန်]] *[[Wt/rki/မှုန်တီမှုန်တက်|မှုန်တီမှုန်တက်]] *[[Wt/rki/မှုန်တီမှုန်မွှား|မှုန်တီမှုန်မွှား]] *[[Wt/rki/မှုန်တက်တက်|မှုန်တက်တက်]] *[[Wt/rki/မှုန်မှီမှုန်မွှား|မှုန်မှီမှုန်မွှား]] *[[Wt/rki/မှုန်မှုန်သျှေ|မှုန်မှုန်သျှေ]] *[[Wt/rki/မှုန်ရီရီ|မှုန်ရီရီ]] *[[Wt/rki/မှုန်သုတ်သုတ်|မှုန်သုတ်သုတ်]] *[[Wt/rki/မှုန့်|မှုန့်]] *[[Wt/rki/မှုန့်ကလောင်သျှေ|မှုန့်ကလောင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မှုန့်စိကလောင်ချ|မှုန့်စိကလောင်ချ]] *[[Wt/rki/မှုန့်စိကေ|မှုန့်စိကေ]] *[[Wt/rki/မှုန့်စိကေသျှေ|မှုန့်စိကေသျှေ]] *[[Wt/rki/မှုန့်မှုန့်ညက်ညက်|မှုန့်မှုန့်ညက်ညက်]] *[[Wt/rki/မှုန်း|မှုန်း]] ==မှို== *[[Wt/rki/မှို|မှို]] *[[Wt/rki/မှိုကျိ|မှိုကျိ]] *[[Wt/rki/မှိုကျင်း|မှိုကျင်း]] *[[Wt/rki/မှိုကွန်ချာ|မှိုကွန်ချာ]] *[[Wt/rki/မှိုချိုးနှစ်ချိုး|မှိုချိုးနှစ်ချိုး]] *[[Wt/rki/မှိုချွန်း|မှိုချွန်း]] *[[Wt/rki/မှိုစီသျှေ|မှိုစီသျှေ]] *[[Wt/rki/မှိုတက်|မှိုတက်]] *[[Wt/rki/မှိုတောက်|မှိုတောက်]] *[[Wt/rki/မှိုပေါက်|မှိုပေါက်]] *[[Wt/rki/မှိုပွင့်|မှိုပွင့်]] *[[Wt/rki/မှိုယို|မှိုယို]] *[[Wt/rki/မှိုရောင်းရောင်း|မှိုရောင်းရောင်း]] *[[Wt/rki/မှိုရိုင်း|မှိုရိုင်း]] *[[Wt/rki/မှိုသွီး|မှိုသွီး]] *[[Wt/rki/မှိုဟင်း|မှိုဟင်း]] ==မှို့== *[[Wt/rki/မှိုစာ|မှိုစာ]] ==မွှ== *[[Wt/rki/မွှ|မွှ]] *[[Wt/rki/မွှစါ|မွှစါ]] *[[Wt/rki/မွှီ|မွှီ]] *[[Wt/rki/မွှီနှောက်|မွှီနှောက်]] *[[Wt/rki/မွှီး|မွှီး]] *[[Wt/rki/မွှီးကြူ|မွှီးကြူ]] *[[Wt/rki/မွှီးကြူကြူ|မွှီးကြူကြူ]] *[[Wt/rki/မွှီးကြိုင်|မွှီးကြိုင်]] *[[Wt/rki/မွှီးထုံ|မွှီးထုံ]] *[[Wt/rki/မွှီးနီသျှေ|မွှီးနီသျှေ]] *[[Wt/rki/မွှီးပျံ့|မွှီးပျံ့]] *[[Wt/rki/မွှီးလှိုင်|မွှီးလှိုင်]] ==မွှတ်== *[[Wt/rki/မွှတ်|မွှတ်]] *[[Wt/rki/မွှန်|မွှန်]] *[[Wt/rki/မွှန်း|မွှန်း]] *[[Wt/rki/မွှမ်း|မွှမ်း]] *[[Wt/rki/မွှန့်|မွှန့်]] *[[Wt/rki/မွှိန့်ရမ်း|မွှိန့်ရမ်း]] ==မျ== *[[Wt/rki/မျှတ|မျှတ]] *[[Wt/rki/မျှလောက်|မျှလောက်]] ==မျှား== *[[Wt/rki/မျှား|မျှား]] *[[Wt/rki/မျှားတိုင်|မျှားတိုင်]] *[[Wt/rki/မျှားကိုင်းတံ|မျှားကိုင်းတံ]] *[[Wt/rki/မျှားကြိုး|မျှားကြိုး]] *[[Wt/rki/မျှားဆိတ်ကြိုး|မျှားဆိတ်ကြိုး]] *[[Wt/rki/မျှားတန်းချ|မျှားတန်းချ]] *[[Wt/rki/မျှားတန်းပစ်|မျှားတန်းပစ်]] *[[Wt/rki/မျှားထင်|မျှားထင်]] *[[Wt/rki/မျှားဟက်|မျှားဟက်]] ==မျှော်== *[[Wt/rki/မျှော်|မျှော်]] *[[Wt/rki/မျှော်ကိုး|မျှော်ကိုး]] *[[Wt/rki/မျှော်ခေါ်|မျှော်ခေါ်]] *[[Wt/rki/မျှော်စင်|မျှော်စင်]] *[[Wt/rki/မျှော်စပ်|မျှော်စပ်]] *[[Wt/rki/မျှော်မှန်း|မျှော်မှန်း]] *[[Wt/rki/မျှော်ရှု|မျှော်ရှု]] *[[Wt/rki/မျှော်လင့်|မျှော်လင့်]] *[[Wt/rki/မျှော်လင့်ချက်|မျှော်လင့်ချက်]] *[[Wt/rki/မျှက်|မျှက်]] ==မျှင်== *[[Wt/rki/မျှင်ကိုင်|မျှင်ကိုင်]] *[[Wt/rki/မျှင်ကြိုး|မျှင်ကြိုး]] *[[Wt/rki/မျှင်စဉ်|မျှင်စဉ်]] *[[Wt/rki/မျှိုင်|မျှိုင်]] *[[Wt/rki/မျှိုင်ငါးပိ|မျှိုင်ငါးပိ]] *[[Wt/rki/မျှိုင်ပါး|မျှိုင်ပါး]] *[[Wt/rki/မျှိုင်ပါးပါး|မျှိုင်ပါးပါး]] *[[Wt/rki/မျှိုင်သျှေ|မျှိုင်သျှေ]] *[[Wt/rki/မျှိုင်း|မျှိုင်း]] ==မျှဉ်း== *[[Wt/rki/မျှဉ်း|မျှဉ်း]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းပါလားရေ|မျှဉ်းပါလားရေ]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းဖော်ကိုက်|မျှဉ်းဖော်ကိုက်]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းမျှဉ်းသျှေ|မျှဉ်းမျှဉ်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းမျှဉ်းသျှေမျှဉ်းမျှဉ်းသျှေ|မျှဉ်းမျှဉ်းသျှေမျှဉ်းမျှဉ်းသျှေ]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းလုံးဖော်ကိုက်|မျှဉ်းလုံးဖော်ကိုက်]] *[[Wt/rki/မျှဉ်းသား|မျှဉ်းသား]] ==မျှောင်== *[[Wt/rki/မျှောင်|မျှောင်]] *[[Wt/rki/မျှောင်ကပ်|မျှောင်ကပ်]] *[[Wt/rki/မျှောင်စာ|မျှောင်စာ]] *[[Wt/rki/မျှောင်း|မျှောင်း]] *[[Wt/rki/မျှောင်းမျှောင်း|မျှောင်းမျှောင်း]] ==မျှိတ်== *[[Wt/rki/မျှိတ်|မျှိတ်]] *[[Wt/rki/မျှို့|မျှို့]] *[[Wt/rki/မျှို့ကုပ်|မျှို့ကုပ်]] *[[Wt/rki/မျှို့ကြောင်း|မျှို့ကြောင်း]] *[[Wt/rki/မျှို့သွီးစမ်း|မျှို့သွီးစမ်း]] *[[Wt/rki/မျှိုး|မျှိုး]] *[[Wt/rki/မျှိုးခွက်|မျှိုးခွက်]] *[[Wt/rki/မျှိုးစာ|မျှိုးစာ]] *[[Wt/rki/မျှိုးပိုက်|မျှိုးပိုက်]] *[[Wt/rki/မျှိုးလိုက်|မျှိုးလိုက်]] ==မြှား== *[[Wt/rki/မြှား|မြှား]] *[[Wt/rki/မြှားဆိပ်ပင်|မြှားဆိပ်ပင်]] *[[Wt/rki/မြှားပြ|မြှားပြ]] *[[Wt/rki/မြှားလက်|မြှားလက်]] *[[Wt/rki/မြှေး|မြှေး]] *[[Wt/rki/မြှေးယှက်|မြှေးယှက်]] ==မြှင့်== *[[Wt/rki/မြှင့်|မြှင့်]] *[[Wt/rki/မြှင့်တင်|မြှင့်တင်]] ==မြှောက်== *[[Wt/rki/မြှောက်|မြှောက်]] *[[Wt/rki/မြှောက်ကော်ပင့်လုံး|မြှောက်ကော်ပင့်လုံး]] *[[Wt/rki/မြှောက်ချီပင့်ချီ|မြှောက်ချီပင့်ချီ]] *[[Wt/rki/မြှောက်ချီပင့်ချီ|မြှောက်ချီပင့်ချီ]] *[[Wt/rki/မြှောက်စည်|မြှောက်စည်]] *[[Wt/rki/မြှောက်စည်အစု|မြှောက်စည်အစု]] *[[Wt/rki/မြှောက်ဆီးတင်|မြှောက်ဆီးတင်]] *[[Wt/rki/မြှောက်ဆီးပီး|မြှောက်ဆီးပီး]] *[[Wt/rki/မြှောက်တုံချီချ|မြှောက်တုံချီချ]] *[[Wt/rki/မြှောက်ပီမြှောက်ပင့်|မြှောက်ပီမြှောက်ပင့်]] *[[Wt/rki/မြှောက်ပီး|မြှောက်ပီး]] *[[Wt/rki/မြှောက်လုံးပင့်ကော်|မြှောက်လုံးပင့်ကော်]] *[[Wt/rki/မြှောင့်|မြှောင့်]] *[[Wt/rki/မြှောင်း|မြှောင်း]] ==မြုံ== *[[Wt/rki/မြုံ|မြုံ]] *[[Wt/rki/မြုံဆန်|မြုံဆန်]] *[[Wt/rki/မြှုံ|မြှုံ]] *[[Wt/rki/မြှုံး|မြှုံး]] *[[Wt/rki/မြွ|မြွ]] *[[Wt/rki/မြွှာ|မြွှာ]] *[[Wt/rki/မြွှား|မြွှား]] *[[Wt/rki/မြွှားကောင်|မြွှားကောင်]] [[Category:Wt/rki]] [[Category:Wt/rki/Arakan Alphabet]] 2jm0h8565f7bh435o15vsl6pn610fen 0 3405241 7225955 7225590 2026-06-25T16:31:46Z Icantthinkofausername12345 2690476 7225955 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = tocreate [[Wp/na/Main Page|Here is the main page]] | language = Nauruan | meta = }} [[Category:Incubator:Test wikis of languages of Oceania]] 33qde9es95tsc4gg1tj06w4gcb8yn0n 7226195 7225955 2026-06-25T23:52:32Z NguoiDungKhongDinhDanh 2568625 Reverted edit by [[Special:Contributions/Icantthinkofausername12345|Icantthinkofausername12345]] ([[User talk:Icantthinkofausername12345|talk]]) to last revision by [[User:~2026-36760-62|~2026-36760-62]] 7225590 wikitext text/x-wiki {{box|This test-wiki was previously imported from the closed na.wikipedia.org, however the contents were deleted following an [[I:RFD]] discussion in 2025 because it could not actually be verified that the pages were properly written in the Nauruan language.<br>Users who can really speak the Nauruan language are feel free to re-start a project here from scratch.}} {{test wiki | status = tocreate [[Wp/na/Main Page|Here is the main page]] | language = Nauruan | meta = }} [[Category:Incubator:Test wikis of languages of Oceania]] acu3gaxxibfwirdepjuh5ame7pjqr7j 7226196 7226195 2026-06-25T23:52:37Z NguoiDungKhongDinhDanh 2568625 Undid revision [[Special:Diff/7225590|7225590]] by [[Special:Contributions/~2026-36760-62|~2026-36760-62]] ([[User talk:~2026-36760-62|talk]]) 7226196 wikitext text/x-wiki {{box|This test-wiki was previously imported from the closed na.wikipedia.org, however the contents were deleted following an [[I:RFD]] discussion in 2025 because it could not actually be verified that the pages were properly written in the Nauruan language.<br>Users who can really speak the Nauruan language are feel free to re-start a project here from scratch.}} {{test wiki | status = tocreate | language = Nauruan | meta = }} [[Category:Incubator:Test wikis of languages of Oceania]] lanonucag63xi1mxt9l7y09ahe2yojm 7226380 7226196 2026-06-26T07:59:52Z MF-Warburg 585 seems like we need to block page creation 7226380 wikitext text/x-wiki {{box|This test-wiki was previously imported from the closed na.wikipedia.org, however the contents were deleted following an [[I:RFD]] discussion in 2025 because it could not actually be verified that the pages were properly written in the Nauruan language.<br>Users who do speak the Nauruan language are free to re-start a project here from scratch. Please contact administrators on the [[I:AN|administrators' noticeboard]] if you want to do this.}} {{test wiki | status = tocreate | language = Nauruan | meta = }} [[Category:Incubator:Test wikis of languages of Oceania]] r0rb3kmg9sv5jvgmybp1n90jbn3fw06 0 3444258 7225881 6908771 2026-06-25T15:38:40Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/sty/Цемкетора]] to [[Wp/sty/Цимкетора]] 7225881 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/sty/Цимкетора]] 6e5bida018sfbcud9aok8gnkz8hkmvy 0 3449822 7226120 6501347 2026-06-25T20:53:35Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7226120 wikitext text/x-wiki '''''Garabide''''' jump’éel ''organización'' ma’ tu meyaj tu yóok’ol lucro yaan tu ''País Vasco'', ku meyaj ti’ ''cooperación'' ichil t’aanilo’ob tu yóok’ol kaab. U k’áat chi’ibal leti’ u ts’aik u ''experiencia'' u ma’alobkunsik le ''euskera'', yéetel u yáantik kaajo’ob ku k’áat u ch’aik u múuk’ u t’aanilo’ob ''indígenas'' yéetel ''minorizadas''. Tu yóok’ol ''programas'' ti' ''formación, intercambio'' yéetel ''colaboración'', '''''Garabide''''' ku ts’aik u meyajil ''diálogo'' ichil kaajo’ob yéetel u kanáantik u ''diversidad'' ti' t’aanilo’ob tu yóok’ol kaab. [[Category:Wp/yua]] r16d79lqabqih4drcyfivxnt6tx7jmr 7226123 7226120 2026-06-25T20:56:12Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7226123 wikitext text/x-wiki [[File:Abadia Saria - Garabide Elkartea 2023.jpg|thumb|''Abadia Saria - Garabide Elkartea,'' ja'ab 2023]] '''''Garabide''''' jump’éel ''organización'' ma’ tu meyaj tu yóok’ol lucro yaan tu ''País Vasco'', ku meyaj ti’ ''cooperación'' ichil t’aanilo’ob tu yóok’ol kaab. U k’áat chi’ibal leti’ u ts’aik u ''experiencia'' u ma’alobkunsik le ''euskera'', yéetel u yáantik kaajo’ob ku k’áat u ch’aik u múuk’ u t’aanilo’ob ''indígenas'' yéetel ''minorizadas''. Tu yóok’ol ''programas'' ti' ''formación, intercambio'' yéetel ''colaboración'', '''''Garabide''''' ku ts’aik u meyajil ''diálogo'' ichil kaajo’ob yéetel u kanáantik u ''diversidad'' ti' t’aanilo’ob tu yóok’ol kaab. [[Category:Wp/yua]] 3gpqmlwhyp17mj9iepguc9cs1hrikwe 0 3454005 7226298 7139129 2026-06-26T05:18:42Z RAPTOR7762 2655951 7226298 wikitext text/x-wiki {{INTERWIKI|Q3309364}} {{Wp/bol/Infobox settlement | name = Potiskum | image_skyline = [[File:Cattle in Potiskum cattle market.jpg|280px]]<br>[[File:Savannah Road.jpg|280px]] | settlement_type = [[Wp/bol/Local government areas ga Nijeriya|LGA]] and town | mapframe = <mapframe height="300" width="300" align="center" text="Location of Potiskum LGA"> { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "ids": "Q3309364" } </mapframe> | country = Nigeria }} [[File:Kasuwar potiskum.jpg|thumb]] '''Pataskum''' dai ishiji goru in siri ga gah [[Wp/bol/Yobe|Yobe]] nko wayon la mate ga ishin in goma, ke mata alako kan in foyo, ke mata goma ga mikka la feten koh goru [[Wp/bol/Borno|Borno]], [[Wp/bol/Jigawa|Jigawa]], [[Wp/bol/Kano|kano]], [[Wp/bol/Bauchi|Bauchi]], ga [[Wp/bol/Gombe|Gombe]] gama oli maddi koh fewe [[Wp/bol/Nijeriya|Nijeriya]] mana min [[Wp/bol/Nijar|Niger]] ga [[Wp/bol/Chadi|Chadi]] ga [[Wp/bol/Kamaru|kamaru]] ga [[Wp/bol/Benin|Benin]] ga jamforiya [[Wp/bol/Afirka|Afrika]] in dalla mate ga sara in goma in siri ga gefe awshi la ita ga goru pataskumo ke mate ga bai in asse ga ga [[Wp/bol/Nijeriya|Nijeriya]]. Bani moi [[Wp/bol/Fika|Fika]] ke aga goruye.<ref>https://www.manpower.com.ng/places/lga/794/potiskum</ref> ''Pataskumo'' gorrun la mate a kumo Bo su mana guzumayi, ga karkayi, ga afinayi, ga biya [[Wp/bol/Fika|Fika]], ga Filata. Bani moi Fikka ke aga goruye. ==Goma komshine in Pataskum== Pataskum dai ishiji goru in siri ga gah yobe la ita ga goggo goma daban daban ga gah [[Wp/bol/Yobe|Yobe]] ita ga goma uwwa,komshine in siri ga gah [[Wp/bol/Afrika|Afrika]] ke ita ji in siri ga awshi afrika, mateji ke a mecce ga komshine sosai ga gah [[Wp/bol/Nijeriya|Nijeriya]] mana min [[Wp/bol/Enugu|Inugu]], [[Wp/bol/Legas|Legas]], [[Wp/bol/Wari|Wari]], fatacot, ga messe in andi. == Ahre == * [[Wp/bol/Karai-karai|Karai-karai]] * [[Wp/bol/Ngizum|Ngizum]] * [[Wp/bol/Harshe Bole|Bole]] * [[Wp/bol/Ngamo|Ngamo]] * [[Wp/bol/Hausa|Hausa]] * [[Wp/bol/Babur|Babur]] * [[Wp/bol/Filanti|Fulani]] * [[Wp/bol/Kanuri|Kanuri]] * [[Wp/bol/Tangale|Tangale]] * [[Wp/bol/Yuruba|Yuruba]] ==Mikkya in asse ga gah guru Pataskumo== # Lamba Shua'ibu # Alhaji Idi Wadina Lailai # Alhaji Baba Adi # Alhaji Baba Gimba # [[Wp/bol/Adamu Maina Waziri|Alhaji Adamu Maina Waziri]] # [[Wp/bol/Adamu Chiroma|Alhaji Adamu Chiroma]] # [[Wp/bol/Fatsuma Talba|Hajiya Fatsuma Talba]] # Hajiya A,e mai Katangan nera # Alhaji Adamu Bazuwa # Alhaji kwalo # Alhaji Mai Dirmi # Alhaji Guza # Hakimi Garba na malam madi # Hajiya Uwani Bajoga # Alhaji Musa Lawan # Alhaji bakoji # Alhaji Hassan Rimi Dan Malikin potiskum # Alhaji Ummaru Aljan (AUM) # Alhaji Mamman Fara-Fara # Alhaji Adamu Sale Kusulwa # Alhaji Adamun Mama # Hakimi salisu auwal # Dan baba galda # Alhaji Hassan dabare santurakin tikau # [[Wp/bol/Ibrahim Mohammed Bomai|Ibrahim Muhammad Bomai]] # muhammed Hassan dambu # Alhaji Ibrahim Dan Fulani # baradan potiskum # Alhaji wammi nahuta # Alhaji Salisu Mutari == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q3309364}} e43759b96udubgd5sgozenb1hxzln11 3 3471704 7225898 6208064 2026-06-25T15:41:00Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:Navorski]] to [[User talk:Logograph.95]] 7225898 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Logograph.95]] docn277aey9kfdzdsakgdqxjm17grcz 0 3474397 7226254 6429062 2026-06-26T03:26:53Z トラネコマン 2597037 Aynuwikiとの同期 7226254 wikitext text/x-wiki [[File:Amappo.jpg|Amappo|300px|thumb|Aynu ku ay]] '''Ay''' anak [[Wp/ain/Ku|ku]] ani itukan p ne wa esipopkep ne. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Aeywankep]] [[Category:Wp/ain/Sipopkep]] {{INTERWIKI|Q45922}} lz0w4t1on68wkbu4sw8rvtponh8ili8 0 3474431 7226409 7075819 2026-06-26T08:45:43Z Shayi ngolu 2566594 7226409 wikitext text/x-wiki '''Amelika wa ku mutu ''', tshisanga buloba tshia abuatshi, eshi tshisanga buloba ntshidonda tshia amelika bilondeshila nkoselu udi muitabujibua bua tshisanga buloba tshionsu. [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Amelika wa ku node]] [[Category:Wp/lua/Bitupa bia buloba]] {{INTERWIKI|Q49}}. [[File:Northern America including Mexico (orthographic projection).svg]] 891az5gpmdnkgy9xcxnm560pay51vv0 0 3474432 7226407 7075821 2026-06-26T08:43:15Z Shayi ngolu 2566594 7226407 wikitext text/x-wiki '''Amelika wa ku sude''' udi tshisanga buloba,tshidonda nyi tshitupa  tshia kumutu kwa amelika. [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Amelika wa ku sude]] [[Category:Wp/lua/Bitupa bia buloba]] {{INTERWIKI|Q18}} [[File:South America (orthographic projection).svg]] t2rxaoedh21ui97jutq855bful6z2g4 0 3474440 7225769 7115826 2026-06-25T13:28:51Z Shayi ngolu 2566594 7225769 wikitext text/x-wiki '''Tshinsansa''' anyi '''Kinshasa''' mubikila '''Léopoldville''' mu tshinunu nkama ne muanda muteketa ne umua too ne mu tshinunu nkama tshitemba ne isabombo ne isabombo , udi tshimenga tshimamuenda wa bukalenga, nyi tshimenga tshinena tshia [[Wp/lua/Ditunga dia Kongu wa Mungalaata|Ditunga dia Kongu wa Mungalaata]]. Mu kikongo, Kinshasa udi unvuija "tshisalu tshia mukela". [[File:La Gombe, Kinshasa, RDC (cropped).jpg|200px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Ditunga dia Kongu wa Mungalaata]] [[Category:Wp/lua/Tshimenga]] {{INTERWIKI|Q3838}} euv3wac4xt14ptfwwv7gywmiz7f6k5b 7225770 7225769 2026-06-25T13:29:07Z Shayi ngolu 2566594 7225770 wikitext text/x-wiki '''Tshinsansa''' anyi '''Kinshasa''' mubikila '''Léopoldville''' mu tshinunu nkama ne muanda muteketa ne umua too ne mu tshinunu nkama tshitemba ne isabombo ne isabombo , udi tshimenga tshimamuenda wa bukalenga, nyi tshimenga tshinena tshia [[Wp/lua/Ditunga dia Kongu wa Mungalaata|Ditunga dia Kongu wa Mungalaata]]. Mu kikongo, Kinshasa udi unvuija "tshisalu tshia mukela". [[File:La Gombe, Kinshasa, RDC (cropped).jpg|400px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Ditunga dia Kongu wa Mungalaata]] [[Category:Wp/lua/Tshimenga]] {{INTERWIKI|Q3838}} lvowrywsxqksaos56i188pqidn9x8xv 7226475 7225770 2026-06-26T11:27:37Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226475 wikitext text/x-wiki '''Tshinsansa''' anyi '''Kinshasa''' mutshibikidilu tshi Kiabi ni '''Léopoldville''' mu tshinunu nkama ne muanda muteketa ne umua too ne mu tshinunu nkama tshitemba ne isabombo ne isabombo , udi tshimenga tshimamuenda wa bukalenga, nyi tshimenga tshinena tshia [[Wp/lua/Ditunga dia Kongu wa Mungalaata|Ditunga dia Kongu wa Mungalaata]]. Mu kikongo, Kinshasa udi unvuija "tshisalu tshia mukela". [[File:La Gombe, Kinshasa, RDC (cropped).jpg|400px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Ditunga dia Kongu wa Mungalaata]] [[Category:Wp/lua/Tshimenga]] {{INTERWIKI|Q3838}} 4o5ndwfpo722h7mrna979wg0npmoqxd 0 3474693 7226262 6436911 2026-06-26T03:53:36Z トラネコマン 2597037 Aynuwikiとの同期 7226262 wikitext text/x-wiki [[File:Porvoon uusisilta 1.JPG|Porvoon_uusisilta_1|thumb|300px|Pet]] '''Pet''' anak pena wano pana eun yayan atuy, to eun toy ka ta san wakka ciw ne. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Sir]] [[Category:Wp/ain/Pet|*]] {{INTERWIKI|Q4022}} g0psx3hxxlu2iwr6kvpa2l1u8i9dm33 0 3492053 7225832 7223453 2026-06-25T15:03:49Z NZXNV1 2573290 Fix 7225832 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = approved | language = Interslavic | created = 2026-06-23 }} 0v8u8gaoeb8ozv6oszbzlbgfcirtnhw 0 3498023 7225963 6733573 2026-06-25T16:42:33Z Saudarh2 2571347 7225963 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q102121615}} '''Zuwaira Gambo(4) '' <ref>https://dailytrust.com/borno-see-full-list-of-commissioners-appointed-by-gov-zulum</ref>'' ''najan kwamishina nu matuki ana ji nu bau a duma, [[Wp/mrt/Borno|Borno]] <ref>https://web.archive.org/web/20200805073403/https://guardian.ng/news/borno-state-reintegrates-132-ex-boko-haram-members/</ref><ref>https://www.nextedition.com.ng/borno-govt-rehabilitates-2000-ex-boko-haram-combatants-commissioner</ref>'' ==Ndar dunyar mdu aga mtə== Ji yabiyenyi ashilo vanyi ba tuminye Kwara Kusar ago ivi Borno vira ji uya jiga nu muwa, bana ando dugalu nu mbuwa ni jiga ni ku'i, Benin, bana ando Bayero mbuwa ni jiga kira dugalu nu Kano aga Degree ago Mass communication, ana degree nu mutlu ago public administration ando mbuwa ni jiga dugalu nu [[Wp/mrt/Calabar|Calabar]].<ref>https://web.archive.org/web/20210116221706/https://observerstimes.com/borno-women-affairs-commissioner-zuwaira-gambo-commends-zulum-over-citing-of-new-ultra-modern-market-in-kwaya-kusar/</ref><ref>https://www.chiomah.net/2019/01/women-in-politics-zuwaira-gambo.html</ref> ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q102121615}} rkpcye4bymuo2644ifjnb2jurg1bnfy 7225965 7225963 2026-06-25T16:46:49Z Saudarh2 2571347 /* Ndar dunyar mdu aga mtə */ 7225965 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q102121615}} '''Zuwaira Gambo(4) '' <ref>https://dailytrust.com/borno-see-full-list-of-commissioners-appointed-by-gov-zulum</ref>'' ''najan kwamishina nu matuki ana ji nu bau a duma, [[Wp/mrt/Borno|Borno]] <ref>https://web.archive.org/web/20200805073403/https://guardian.ng/news/borno-state-reintegrates-132-ex-boko-haram-members/</ref><ref>https://www.nextedition.com.ng/borno-govt-rehabilitates-2000-ex-boko-haram-combatants-commissioner</ref>'' ==Ndar dunyar mdu aga mtə== Ji yabiyenyi ashilo vanyi ba tuminye Kwara Kusar ago ivi Borno vira ji uya jiga nu muwa, bana ando dugalu nu mbuwa ni jiga ni ku'i, Benin, bana ando Bayero mbuwa ni jiga kira dugalu nu Kano aga Degree ago sadarwan jama'a, ana degree nu mutlu ago gudanar da jama'a ando mbuwa ni jiga dugalu nu [[Wp/mrt/Calabar|Calabar]].<ref>https://web.archive.org/web/20210116221706/https://observerstimes.com/borno-women-affairs-commissioner-zuwaira-gambo-commends-zulum-over-citing-of-new-ultra-modern-market-in-kwaya-kusar/</ref><ref>https://www.chiomah.net/2019/01/women-in-politics-zuwaira-gambo.html</ref> ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q102121615}} bed6irquai2rhfum5vu50xmxcjae71k 0 3500480 7225967 7222907 2026-06-25T16:47:51Z Saudarh2 2571347 7225967 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q598290}} '''Muhammed Musa Bello''' CON (nji yanyi 8 hya tan fa 1959)<ref>https://web.archive.org/web/20220222153625/https://editor.guardian.ng/news/security-environmental-protection-tops-fgs-priorities-for-estate-developers-says-minister/</ref> Nigerian banker nga ba siyasa ndra ih thur Minister of the Federal Capital Territory, hearo 2015 ando 2023.<ref>https://punchng.com/fct-minister-presents-laptops-to-100-students-teachers/</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2019/08/meet-fct-minister-muhammad-musa-bello/</ref><ref>https://dailynigerian.com/buhari-why-retained-mohammed/</ref> ==nya biya ni tangurma== Musa ni yanyi avo chuli ni Yola; dunyi, Alhaji Musa Bello, najan Managing Director ni Northern Nigeria Development Company hearo 1970 ando 1976, ba bashi an President [[Wp/mrt/Muhammadu Buhari|Muhammadu Buhari]]. Ji soma primary education or Yola ji dzugua kudna or Our Lady's High School in Kaduna or fa 1971.<ref>https://punchng.com/wake-up-fct-minister/</ref><ref>https://dailynigerian.com/buhari-why-retained-mohammed/</ref> ==nya biya== ==Dàrja== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q598290}} ovtvqee4p4iglfpfxm4fmbdg1lzgeje 0 3502204 7225977 6698724 2026-06-25T16:55:47Z Saudarh2 2571347 /* Educationa and personal life */ 7225977 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5640008}} '''Hajiya Zainab Maina''', FCIA, MFR (nji yanyi 7 hya tsitseu fa 1948) najan Minister ni Women Affairs and Social Development of the Federal Republic of Nigeria. A zabanyir nji or hya mudofhou fa 2011.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sun_(Nigeria)</ref><ref>https://mybiohub.com/2018/06/hajiya-zainab-maina-biography-age-family.html/</ref> == Political and governmental career == Prior to her ministerial appointment in hya July 2011, Zainab Maina was: *Board Chairman, National Commission for Nomadic Education, Kaduna (2009–2011); *Board Chairman, Garki Microfinance Bank (1998); *Board Chairman, NCWS, Garki Microfinance Bank, Abuja (1997); *Deputy Chairman, Police Community Relations Committee FCT Command (1998-Date); *Member, Vision 2010 Committee (1997); *Board Member, National Programme on Immunization (1998–2000); *Board Member, Adamawa State Primary Schools Board (1991–1994); *Board Member, Family Economic Advancement Programme (FEAP) (1997–2000). She was the National President – National Council for Women Societies (NCWS), Nigeria (1997-2001). In the ruling party in Nigeria, Peoples Democratic Party (PDP), Zainab Maina holds sway as part of the think-tank as Member, PDP Elders Committee; Member, PDP Board of Trustees; executive director, Women Affairs of the Jonathan/Sambo Presidential Campaign (2010); Member, PDP Presidential Electoral/Screening Committee (2010); National Women Representative, PDP Presidential Campaign Council (2007); Delegate, National Political Reform Conference (NPRC)-2005; Women Representative, PDP Reconciliation Committee on theExecutive/Legislative Impasse(2002); International Convener, Home Economics and Consumer Affairs International Council of Women (ICW) Bangkok, Thailand (1993).<ref name=":0" /> == Non-governmental work == *Founder and President, Women for Peace Initiative (WOPI) Nigeria *Patron, Young Muslim Women Association, Nigeria *Sub-Regional Coordinator- Anglophone Africa, International Council for Women *Member, World Association of NGOs (WANGO) *Member, West African Civil Society Forum (WACSOF) *INGO Ambassador, International Non-Governmental Organization(London, UK) == sra nji ningau ba kurthu == *National Award of Excellence towards Women Development Abuja, Nigeria *Jean Harris Award – Rotary International *Winner of the Distinguished Eagle Achievement Award Newark, New Jersey, USA *Amazon Women Award for Contribution towards the Development of Womanhood, Lagos, Nigeria. *Africa Youth Congress Award on the authority of the Senate Headquarters, Banjul, the Gambia *Merit Award by the Mayor of Atlanta, USA *Meritorious Certificate for Loyal and Devoted Services to Development by the Nawar-U-Deen Society of Nigeria *Certificate of Recognition – University of Kansas, Lawrence, USA *Quintessence Award for Remarkable Contribution to Humanity by media in support of Humanity (MISH) *Ambassador for peace by the Universal Peace Federation and the Inter-Religious and International federation for world peace *Honorary citizen of Kansas City, USA *Fellow, African Business School – FABS *Fellow [[Wp/mrt/Chartered Institute of Administration|Chartered Institute of Administration]] – FCIA *Member of the Order of the Federal Republic – MFR ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5640008}} ltstl2zxgvuft9txwvukyupirkbycgg 7225979 7225977 2026-06-25T16:58:08Z Saudarh2 2571347 /* Political and governmental career */ 7225979 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5640008}} '''Hajiya Zainab Maina''', FCIA, MFR (nji yanyi 7 hya tsitseu fa 1948) najan Minister ni Women Affairs and Social Development of the Federal Republic of Nigeria. A zabanyir nji or hya mudofhou fa 2011.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sun_(Nigeria)</ref><ref>https://mybiohub.com/2018/06/hajiya-zainab-maina-biography-age-family.html/</ref> *Board<ref name=":0" /> == Non-governmental work == *Founder and President, Women for Peace Initiative (WOPI) Nigeria *Patron, Young Muslim Women Association, Nigeria *Sub-Regional Coordinator- Anglophone Africa, International Council for Women *Member, World Association of NGOs (WANGO) *Member, West African Civil Society Forum (WACSOF) *INGO Ambassador, International Non-Governmental Organization(London, UK) == sra nji ningau ba kurthu == *National Award of Excellence towards Women Development Abuja, Nigeria *Jean Harris Award – Rotary International *Winner of the Distinguished Eagle Achievement Award Newark, New Jersey, USA *Amazon Women Award for Contribution towards the Development of Womanhood, Lagos, Nigeria. *Africa Youth Congress Award on the authority of the Senate Headquarters, Banjul, the Gambia *Merit Award by the Mayor of Atlanta, USA *Meritorious Certificate for Loyal and Devoted Services to Development by the Nawar-U-Deen Society of Nigeria *Certificate of Recognition – University of Kansas, Lawrence, USA *Quintessence Award for Remarkable Contribution to Humanity by media in support of Humanity (MISH) *Ambassador for peace by the Universal Peace Federation and the Inter-Religious and International federation for world peace *Honorary citizen of Kansas City, USA *Fellow, African Business School – FABS *Fellow [[Wp/mrt/Chartered Institute of Administration|Chartered Institute of Administration]] – FCIA *Member of the Order of the Federal Republic – MFR ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5640008}} 1foq9xvsgqmc6n2aj8rv9oodrqr76p6 7225981 7225979 2026-06-25T16:59:04Z Saudarh2 2571347 /* sra nji ningau ba kurthu */ 7225981 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5640008}} '''Hajiya Zainab Maina''', FCIA, MFR (nji yanyi 7 hya tsitseu fa 1948) najan Minister ni Women Affairs and Social Development of the Federal Republic of Nigeria. A zabanyir nji or hya mudofhou fa 2011.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sun_(Nigeria)</ref><ref>https://mybiohub.com/2018/06/hajiya-zainab-maina-biography-age-family.html/</ref> *Board<ref name=":0" /> == Non-governmental work == *Founder and President, Women for Peace Initiative (WOPI) Nigeria *Patron, Young Muslim Women Association, Nigeria *Sub-Regional Coordinator- Anglophone Africa, International Council for Women *Member, World Association of NGOs (WANGO) *Member, West African Civil Society Forum (WACSOF) *INGO Ambassador, International Non-Governmental Organization(London, UK) ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5640008}} 4bzan6x7o9i2hlrnyt2xzae69fhatva 7225982 7225981 2026-06-25T17:01:14Z Saudarh2 2571347 /* Non-governmental work */ 7225982 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5640008}} '''Hajiya Zainab Maina''', FCIA, MFR (nji yanyi 7 hya tsitseu fa 1948) najan Minister ni Women Affairs and Social Development of the Federal Republic of Nigeria. A zabanyir nji or hya mudofhou fa 2011.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sun_(Nigeria)</ref><ref>https://mybiohub.com/2018/06/hajiya-zainab-maina-biography-age-family.html/</ref> *Board<ref name=":0" /> ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5640008}} 5lxmqm9na00nrw2zzj2dmbnss6ponev 7225985 7225982 2026-06-25T17:03:47Z Saudarh2 2571347 7225985 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5640008}} '''Hajiya Zainab Maina''', FCIA, MFR (nji yanyi 7 hya tsitseu fa 1948) najan Ministar Harkokin Mata da Ci gaban Jama'a ta Tarayyar Najeriya. A zabanyir nji or hya mudofhou fa 2011.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sun_(Nigeria)</ref><ref>https://mybiohub.com/2018/06/hajiya-zainab-maina-biography-age-family.html/</ref> *Board<ref name=":0" /> ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5640008}} i04zu85hk8y4m6hfhpafrgscg06lenr 0 3506784 7225802 7219468 2026-06-25T14:41:07Z Galdiz 2568250 7225802 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q110822051}} '''Alhaji Abbas Njidda''' [[File:Emir Of Muri Alh Abbas Tafida.jpg|thumb|Emir_Of_Muri_Alh_Abbas_Tafida]] Tafida<ref>https://tribuneonlineng.com/the-honest-emir-of-muri/</ref> (10 hya kwa fa 1953)<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/08/04/the-emir-of-muris-ultimatum/</ref> najan ptil ni Muri or Jalingo [[Wp/mrt/Taraba state|Taraba state]], [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. As 12th ptil ni Muri, nji ninyi dora ni ptil kur pichir 12 hya mudofhou fa 1988 daga ŋji thuri ara [[Wp/mrt/Alhaji Umaru Abba Tukur|Alhaji Umaru Abba Tukur]].<ref>https://www.thecable.ng/emir-of-muri-ibarapa-residents-benue-and-others-with-sleepless-nights/amp</ref> <br> '''''(Please help to expand this article from [[w:en:Abbas Njidda Tafida| English wikipedia]])''''' == Ndar tang == == Sənisəku == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q110822051}} t0s372p68od7hgo3bwf0ijoopacqet8 7225803 7225802 2026-06-25T14:41:38Z Galdiz 2568250 7225803 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q110822051}} '''Alhaji Abbas Njidda''' [[File:Emir Of Muri Alh Abbas Tafida.jpg|thumb|Emir_Of_Muri_Alh_Abbas_Tafida]] Tafida<ref>https://tribuneonlineng.com/the-honest-emir-of-muri/</ref> (10 hya kwa fa 1953)<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/08/04/the-emir-of-muris-ultimatum/</ref> najan ptil ni Muri or Jalingo [[Wp/mrt/Taraba state|Taraba state]], [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. As 12th ptil ni Muri, nji ninyi dora ni ptil kur pichir 12 hya mudofhou fa 1988 ɗaga ŋji thuri ara [[Wp/mrt/Alhaji Umaru Abba Tukur|Alhaji Umaru Abba Tukur]].<ref>https://www.thecable.ng/emir-of-muri-ibarapa-residents-benue-and-others-with-sleepless-nights/amp</ref> <br> '''''(Please help to expand this article from [[w:en:Abbas Njidda Tafida| English wikipedia]])''''' == Ndar tang == == Sənisəku == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q110822051}} n7jcrl618cui55zmf8lghgmn112de8h 7225804 7225803 2026-06-25T14:42:17Z Galdiz 2568250 7225804 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q110822051}} '''Alhaji Abbas Njidda''' [[File:Emir Of Muri Alh Abbas Tafida.jpg|thumb|Emir_Of_Muri_Alh_Abbas_Tafida]] Tafida<ref>https://tribuneonlineng.com/the-honest-emir-of-muri/</ref> (10 hya kwa fa 1953)<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/08/04/the-emir-of-muris-ultimatum/</ref> najan ptil ni Muri or Jalingo [[Wp/mrt/Taraba state|Taraba state]], [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. As 12th ptil ŋi Muri, nji ninyi dora ni ptil kur pichir 12 hya mudofhou fa 1988 ɗaga ŋji thuri ara [[Wp/mrt/Alhaji Umaru Abba Tukur|Alhaji Umaru Abba Tukur]].<ref>https://www.thecable.ng/emir-of-muri-ibarapa-residents-benue-and-others-with-sleepless-nights/amp</ref> <br> '''''(Please help to expand this article from [[w:en:Abbas Njidda Tafida| English wikipedia]])''''' == Ndar tang == == Sənisəku == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q110822051}} 07uiyoxw44ppc90i5dsgr9r37xlh2bt 7225808 7225804 2026-06-25T14:44:09Z Galdiz 2568250 7225808 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q110822051}} '''Alhaji Abbas Njidda''' [[File:Emir Of Muri Alh Abbas Tafida.jpg|thumb|Emir_Of_Muri_Alh_Abbas_Tafida]] Tafida<ref>https://tribuneonlineng.com/the-honest-emir-of-muri/</ref> (10 hya kwa fa 1953)<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/08/04/the-emir-of-muris-ultimatum/</ref> ŋajan ptil ni Muri or Jalingo [[Wp/mrt/Taraba state|Taraba state]], [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. As 12th ptil ŋi Muri, nji ninyi dora ni ptil kur pichir 12 hya mudofhou fa 1988 ɗaga ŋji thuri ara [[Wp/mrt/Alhaji Umaru Abba Tukur|Alhaji Umaru Abba Tukur]].<ref>https://www.thecable.ng/emir-of-muri-ibarapa-residents-benue-and-others-with-sleepless-nights/amp</ref> <br> '''''(Please help to expand this article from [[w:en:Abbas Njidda Tafida| English wikipedia]])''''' == Ndar tang == == Sənisəku == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q110822051}} cwal1hhwmyrv44d5mgc44l35qj120fx 7225810 7225808 2026-06-25T14:45:12Z Galdiz 2568250 7225810 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q110822051}} '''Alhaji Abbas Njidda''' [[File:Emir Of Muri Alh Abbas Tafida.jpg|thumb|Emir_Of_Muri_Alh_Abbas_Tafida]] Tafida<ref>https://tribuneonlineng.com/the-honest-emir-of-muri/</ref> (10 hya kwa fa 1953)<ref>https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/08/04/the-emir-of-muris-ultimatum/</ref> ŋajan ptil ni Muri or Jalingo [[Wp/mrt/Taraba state|Taraba state]], [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. As 12th ptil ŋi Muri, nji ninyi ɗora ŋi ptil kur pichir 12 hya mudofhou fa 1988 ɗaga ŋji thuri ara [[Wp/mrt/Alhaji Umaru Abba Tukur|Alhaji Umaru Abba Tukur]].<ref>https://www.thecable.ng/emir-of-muri-ibarapa-residents-benue-and-others-with-sleepless-nights/amp</ref> <br> '''''(Please help to expand this article from [[w:en:Abbas Njidda Tafida| English wikipedia]])''''' == Ndar tang == == Sənisəku == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q110822051}} sjq52f4rrxs6h03l1ahhvtfmwpl1hw6 0 3509570 7226361 7225368 2026-06-26T07:40:43Z Yaw tuba 2578878 Undid revision [[Special:Diff/7225368|7225368]] by [[Special:Contributions/~2026-36531-18|~2026-36531-18]] ([[User talk:~2026-36531-18|talk]]) 7226361 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = open | language = Wali | WP-article = Wali language (Gur) | meta = yes |mainpage=Wp/wlx/Nimbije Peeji |dir=LTR |since=2024 August 3}} [[Category:Wp/wlx]] [[Category:Incubator:Test wikis of languages of Ghana]] awflfuez07x148wzh6fnb2s6yje1v6q 0 3510289 7226490 7070731 2026-06-26T11:38:19Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226490 wikitext text/x-wiki Mu bueena Hindouisme,'''trimurti''' tshidi tshitupa tshidi tshileja bunzambi bua kulu budi budienza misangu isatu bua ku lombola bintu bishilashilangana bia mu diulu. Mazambi Brahmâ,vishou ne shiva (anyi Rudra,diikala dikuabu dia Shiva)bileja difukibua, bulami ne dinianga. Mu ntendelelu wa Shiva, badi baba mona bu bapatuka kudi Shiva bikala mu buzambi bua kuulu kabayi Ba dileja ne kabayi ne tshifuanyaganyi.[[File:Elephanta Caves Trimurti.jpg]] [[Category:Wp/lua]] in6hhsgmpm17dg7bvclfqifst4mqgkp 0 3513342 7225776 6936260 2026-06-25T13:43:04Z Shayi ngolu 2566594 7225776 wikitext text/x-wiki '''Hugo Lloris''' muledibue mu dia makumi abidi ne isambombo ngondo wa dikumi ne muibidi mu tshinunu nkama tshitemba makumi muada mukulu ne asambombo, mu tshimenga tshia Nice (Alpes-Maritimes), mmuena ditunga dia [[Wp/lua/France|France.]] [[File:Lloris 2018 (cropped).jpg|160px|right]] {{INTERWIKI|Q1907}}. [[Category:Wp/lua]] 8hezsuwevecguqp52ko6e0m7vzii7w1 0 3513375 7226485 7070711 2026-06-26T11:34:11Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226485 wikitext text/x-wiki '''Meeji''' ndilodangana dia malu didi diandamuna ku mmuenenu wa malu, bilondeshila bitupa bitanu bia ngunvwilu (5 sens). Diela dia mééji ke didi difikisha muntu bwa kufuka, kulonga, kuteeka bualu mu tshienzedi ne ku muangalaja ngumu ne bantu bakuabo. [[File:Jardin du Musee Rodin Paris Le Penseur 20050402 (02).jpg|200px|right]] [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q9420}} t83j1horq25kjy0lyrtx70j00cb4ezz 0 3513407 7226478 7070431 2026-06-26T11:29:09Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226478 wikitext text/x-wiki '''Thomas Alva Edison''',mulela dia matuku dikumi ni umwa a ngondu wa luishi tshidimu tshia tshinunu nkama muanda mukulu makumi anayi ne muanda muteketane mufwe dia dikumi ne muanda mukulu ngondu wa dikumi tshidimu tshia tshinunu nkama tshitemba makumi asatu ne umwa,mwena ditunga dia Amerika mumanyibwe bikole mu bukebikebi bwa maalu a nzembwe.Ngumwe wa bafuki ba bindidimbi. [[File:Thomas Edison2.jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] {{INTERWIKI|Q8743}} m6pmiyst1jo6d1uv2562c4kr1nbcqpl 0 3521478 7225725 7070852 2026-06-25T12:19:03Z Shayi ngolu 2566594 7225725 wikitext text/x-wiki '''Dikoba'''Dikoba tshidi tshizuba tshidi tshibuikila minyinyi anyi misunya Ku mubidi wa muntu nansha wa nyama [[Category:Wp/lua]] q9b6luydtyj8zmvkn71tk4qazw2lo4k 7225727 7225725 2026-06-25T12:20:46Z Shayi ngolu 2566594 7225727 wikitext text/x-wiki '''Dikoba''' Dikoba tshidi tshizuba tshidi tshibuikila minyinyi anyi misunya Ku mubidi wa muntu nansha wa nyama [[Category:Wp/lua]] 5xpx67g64k1ka3qpbu8ly6eh5bhi0z0 0 3523559 7225732 7063014 2026-06-25T12:26:20Z Shayi ngolu 2566594 7225732 wikitext text/x-wiki '''Annie Girardot''',mulela mu dia matuku 25 ngondu wa dikumi mu tshidimu 1931 ku Paris 10e muaba udiyi mufua mu dia matuku 28 ngondu mwibidi mu tshidimu 2011, udi munayi wa film wa mu ditunga dia France. [[File:Annie Girardot Césars.jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua]] 3ksozojgk499rg6s5frqcqxh4b28aup 7225733 7225732 2026-06-25T12:26:52Z Shayi ngolu 2566594 7225733 wikitext text/x-wiki '''Annie Girardot''',mulela mu dia matuku 25 ngondu wa dikumi mu tshidimu 1931 ku Paris 10e muaba udiyi mufua mu dia matuku 28 ngondu mwibidi mu tshidimu 2011, udi munayi wa film wa mu ditunga dia France. [[File:Annie Girardot Césars.jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] [[Category:Wp/lua]] sshbp3rlp8z638coawje0u1xzdapf3t 7225735 7225733 2026-06-25T12:28:47Z Shayi ngolu 2566594 7225735 wikitext text/x-wiki '''Annie Girardot''',mulela mu dia matuku 25 ngondu wa dikumi mu tshidimu 1931 ku Paris 10e muaba udiyi mufua mu dia matuku 28 ngondu mwibidi mu tshidimu 2011, udi munayi wa film wa mu ditunga dia France. [[File:Annie Girardot Césars.jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q106443}} 9jdeeoqq7iowypd071bkc6qgn9ks3w2 0 3528240 7225969 6737248 2026-06-25T16:50:25Z Saudarh2 2571347 7225969 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q145793}} '''Zamfara''' ([[Wp/mrt/Hausa|Hausa]]: Jihar Zamfara; [[Wp/mrt/Fula|Fula]]: Leydi Zamfara; [[Wp/mrt/Adlam|Adlam]]: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤶𞤢𞤥𞤬𞤢𞤪𞤢) ndgya state or northwestern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. Mulmu dugalu ni Zamfara state chan [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] ba [[Wp/mrt/Governor|governor]] ni kijakau chan [[Wp/mrt/Dauda Lawal|Dauda Lawal]]. har 1996, area ni or gefe [[Wp/mrt/Sokoto State|Sokoto State]] ngani. Zamfara ivi nya kran jo sinbiya or gefe Hausa. The Zamfarawa njo ndiya sinbiya [[Wp/mrt/Anka|Anka]], [[Wp/mrt/Gummi|Gummi]], [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] ba [[Wp/mrt/Talata Mafara Local Governments areas|Talata Mafara Local Governments areas]]. Gobirawa populated [[Wp/mrt/Shinkafi Local Government|Shinkafi Local Government]]. Gobirawa a duwurda hearo [[Wp/mrt/Gobir Kingdom|Gobir Kingdom]]. Burmawa njo uyan nda or Bakura ba njir mbora [✓Bungudu]], [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]], [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] a titilnar nda dzau ando State ni. or [[Wp/mrt/Chafe|Chafe]], [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] ba [[Wp/mrt/Maru|Maru]], ba gurtan nda Katsinawa, Garewatawa ba Hadejawa. While, njir Alibawa a located dirn nda or Kaura Namoda ba Zurmi, the Alawan Shehu Usmanu Fulani's njo uya or Birnin magaji. A darn da or border ingya north ingya Republic ni [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ingya 32 km (20 miles), ando south ingya [[Wp/mrt/Kaduna State|Kaduna State]] ada 117 km (73 miles) ba [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ada 38 km (24 miles),ando east ingya [[Wp/mrt/Katsina State|Katsina State]], ba ando west ingya states ni [[Wp/mrt/Sokoto|Sokoto]] ba [[Wp/mrt/Kebbi|Kebbi]]. Aa uyar ja population ingya 3,278,873 bisaga 2006 census ba ada local government areas ada kumapu tufu. ==History== ==Geography== ===Climate== ==Local Government Areas== See also:[[Wp/mrt/List of villages in Zamfara State|List of villages in Zamfara State]] Zamfara State consists of fourteen (14) [[Wp/mrt/Local government areas of Nigeria|[[Local Government Areas]]. They are: * [[Wp/mrt/Anka, Nigeria|Anka]] * [[Wp/mrt/Bakura, Nigeria|Bakura]] * [[Wp/mrt/Birnin Magaji/Kiyaw|Birnin Magaji/Kiyaw]] * [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] * [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] * [[Wp/mrt/Chafe, Nigeria|Chafe]] (Tsafe) * [[Wp/mrt/Gummi, Nigeria|Gummi]] * [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] * [[Wp/mrt/Kaura Namoda|Kaura Namoda]] * [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]] * [[Wp/mrt/Maru, Nigeria|Maru]] * [[Wp/mrt/Shinkafi|Shinkafi]] * [[Wp/mrt/Talata Mafara|Talata Mafara]] * [[Wp/mrt/Zurmi|Zurmi]] ==Demographics== ==Hausa== ==Economy== == Natural resources == Zamfara state has many [[Wp/mrt/Natural resource|natural resource]]s, some are: * [[Wp/mrt/Iron ore|Iron ore]] * [[Wp/mrt/Gold|Gold]] * Chromate * [[Wp/mrt/Granite|Granite]] * [[Wp/mrt/Clay|Clay]] * [[Wp/mrt/Limestone|Limestone]] * chamovita * [[Wp/mrt/Quartz|Quartz]] * [[Wp/mrt/Kaolinite|Kaolin]] ==Education== Tertiary institutions in Zamfara state include: * [[Wp/mrt/Federal Polytechnic, Kaura-Namoda|Federal Polytechnic, Kaura-Namoda]] * [[Wp/mrt/Federal University Gusau|Federal University Gusau]] * [[Wp/mrt/Zamfara State College Of Education, Maru|Zamfara State College Of Education, Maru]] * [[Wp/mrt/Zamfara State University|Zamfara State University]] ==Healthcare== [[File:0012 Polio Campaign - Nigeria.jpg|thumb|Polio in Gusau zamfara state.]] Zamfara state has many healthcare centres and [[Wp/mrt/Hospital|hospital]]s, some of them are: * Arewa hospital * Daula hospital and maternity home * Farida general hospital * Rama hospital * Gusau medical clinic * Nasiha clinic * [[Wp/mrt/Federal Medical Centre, Gusau|Federal medical centre Gusau]] ==Transport== ===Federal highway=== ===Other major roads=== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q145793}} e2zfw95aegolp8tu2o15hloumnrs9p3 7225970 7225969 2026-06-25T16:50:50Z Saudarh2 2571347 7225970 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q145793}} '''Zamfara''' ([[Wp/mrt/Hausa|Hausa]]: Jihar Zamfara; [[Wp/mrt/Fula|Fula]]: Leydi Zamfara; [[Wp/mrt/Adlam|Adlam]]: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤶𞤢𞤥𞤬𞤢𞤪𞤢) ndgya state or northwestern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. Mulmu dugalu ni Zamfara state chan [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] ba [[Wp/mrt/Governor|governor]] ni kijakau chan [[Wp/mrt/Dauda Lawal|Dauda Lawal]]. har 1996, area ni or gefe [[Wp/mrt/Sokoto State|Sokoto State]] ngani. Zamfara ivi nya kran jo sinbiya or gefe Hausa. The Zamfarawa njo ndiya sinbiya [[Wp/mrt/Anka|Anka]], [[Wp/mrt/Gummi|Gummi]], [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] ba [[Wp/mrt/Talata Mafara Local Governments areas|Talata Mafara Local Governments areas]]. Gobirawa populated [[Wp/mrt/Shinkafi Local Government|Shinkafi Local Government]]. Gobirawa a duwurda hearo [[Wp/mrt/Gobir Kingdom|Gobir Kingdom]]. Burmawa njo uyan nda or Bakura ba njir mbora [✓Bungudu]], [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]], [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] a titilnar nda dzau ando State ni. or [[Wp/mrt/Chafe|Chafe]], [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] ba [[Wp/mrt/Maru|Maru]], ba gurtan nda Katsinawa, Garewatawa ba Hadejawa. While, njir Alibawa a located dirn nda or Kaura Namoda ba Zurmi, the Alawan Shehu Usmanu Fulani's njo uya or Birnin magaji. A darn da or border ingya north ingya Republic ni [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ingya 32 km (20 miles), ando south ingya [[Wp/mrt/Kaduna State|Kaduna State]] ada 117 km (73 miles) ba [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ada 38 km (24 miles),ando east ingya [[Wp/mrt/Katsina State|Katsina State]], ba ando west ingya states ni [[Wp/mrt/Sokoto|Sokoto]] ba [[Wp/mrt/Kebbi|Kebbi]]. Aa uyar ja population ingya 3,278,873 bisaga 2006 census ba ada local government areas ada kumapu tufu. ==Geography== ===Climate== ==Local Government Areas== See also:[[Wp/mrt/List of villages in Zamfara State|List of villages in Zamfara State]] Zamfara State consists of fourteen (14) [[Wp/mrt/Local government areas of Nigeria|[[Local Government Areas]]. They are: * [[Wp/mrt/Anka, Nigeria|Anka]] * [[Wp/mrt/Bakura, Nigeria|Bakura]] * [[Wp/mrt/Birnin Magaji/Kiyaw|Birnin Magaji/Kiyaw]] * [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] * [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] * [[Wp/mrt/Chafe, Nigeria|Chafe]] (Tsafe) * [[Wp/mrt/Gummi, Nigeria|Gummi]] * [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] * [[Wp/mrt/Kaura Namoda|Kaura Namoda]] * [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]] * [[Wp/mrt/Maru, Nigeria|Maru]] * [[Wp/mrt/Shinkafi|Shinkafi]] * [[Wp/mrt/Talata Mafara|Talata Mafara]] * [[Wp/mrt/Zurmi|Zurmi]] ==Demographics== ==Hausa== ==Economy== == Natural resources == Zamfara state has many [[Wp/mrt/Natural resource|natural resource]]s, some are: * [[Wp/mrt/Iron ore|Iron ore]] * [[Wp/mrt/Gold|Gold]] * Chromate * [[Wp/mrt/Granite|Granite]] * [[Wp/mrt/Clay|Clay]] * [[Wp/mrt/Limestone|Limestone]] * chamovita * [[Wp/mrt/Quartz|Quartz]] * [[Wp/mrt/Kaolinite|Kaolin]] ==Education== Tertiary institutions in Zamfara state include: * [[Wp/mrt/Federal Polytechnic, Kaura-Namoda|Federal Polytechnic, Kaura-Namoda]] * [[Wp/mrt/Federal University Gusau|Federal University Gusau]] * [[Wp/mrt/Zamfara State College Of Education, Maru|Zamfara State College Of Education, Maru]] * [[Wp/mrt/Zamfara State University|Zamfara State University]] ==Healthcare== [[File:0012 Polio Campaign - Nigeria.jpg|thumb|Polio in Gusau zamfara state.]] Zamfara state has many healthcare centres and [[Wp/mrt/Hospital|hospital]]s, some of them are: * Arewa hospital * Daula hospital and maternity home * Farida general hospital * Rama hospital * Gusau medical clinic * Nasiha clinic * [[Wp/mrt/Federal Medical Centre, Gusau|Federal medical centre Gusau]] ==Transport== ===Federal highway=== ===Other major roads=== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q145793}} 4gpe1vza4zwgs7bb83la2iu0fu6e2o3 7225971 7225970 2026-06-25T16:51:12Z Saudarh2 2571347 7225971 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q145793}} '''Zamfara''' ([[Wp/mrt/Hausa|Hausa]]: Jihar Zamfara; [[Wp/mrt/Fula|Fula]]: Leydi Zamfara; [[Wp/mrt/Adlam|Adlam]]: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤶𞤢𞤥𞤬𞤢𞤪𞤢) ndgya state or northwestern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. Mulmu dugalu ni Zamfara state chan [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] ba [[Wp/mrt/Governor|governor]] ni kijakau chan [[Wp/mrt/Dauda Lawal|Dauda Lawal]]. har 1996, area ni or gefe [[Wp/mrt/Sokoto State|Sokoto State]] ngani. Zamfara ivi nya kran jo sinbiya or gefe Hausa. The Zamfarawa njo ndiya sinbiya [[Wp/mrt/Anka|Anka]], [[Wp/mrt/Gummi|Gummi]], [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] ba [[Wp/mrt/Talata Mafara Local Governments areas|Talata Mafara Local Governments areas]]. Gobirawa populated [[Wp/mrt/Shinkafi Local Government|Shinkafi Local Government]]. Gobirawa a duwurda hearo [[Wp/mrt/Gobir Kingdom|Gobir Kingdom]]. Burmawa njo uyan nda or Bakura ba njir mbora [✓Bungudu]], [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]], [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] a titilnar nda dzau ando State ni. or [[Wp/mrt/Chafe|Chafe]], [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] ba [[Wp/mrt/Maru|Maru]], ba gurtan nda Katsinawa, Garewatawa ba Hadejawa. While, njir Alibawa a located dirn nda or Kaura Namoda ba Zurmi, the Alawan Shehu Usmanu Fulani's njo uya or Birnin magaji. A darn da or border ingya north ingya Republic ni [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ingya 32 km (20 miles), ando south ingya [[Wp/mrt/Kaduna State|Kaduna State]] ada 117 km (73 miles) ba [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ada 38 km (24 miles),ando east ingya [[Wp/mrt/Katsina State|Katsina State]], ba ando west ingya states ni [[Wp/mrt/Sokoto|Sokoto]] ba [[Wp/mrt/Kebbi|Kebbi]]. Aa uyar ja population ingya 3,278,873 bisaga 2006 census ba ada local government areas ada kumapu tufu. ===Climate== ==Local Government Areas== See also:[[Wp/mrt/List of villages in Zamfara State|List of villages in Zamfara State]] Zamfara State consists of fourteen (14) [[Wp/mrt/Local government areas of Nigeria|[[Local Government Areas]]. They are: * [[Wp/mrt/Anka, Nigeria|Anka]] * [[Wp/mrt/Bakura, Nigeria|Bakura]] * [[Wp/mrt/Birnin Magaji/Kiyaw|Birnin Magaji/Kiyaw]] * [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] * [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] * [[Wp/mrt/Chafe, Nigeria|Chafe]] (Tsafe) * [[Wp/mrt/Gummi, Nigeria|Gummi]] * [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] * [[Wp/mrt/Kaura Namoda|Kaura Namoda]] * [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]] * [[Wp/mrt/Maru, Nigeria|Maru]] * [[Wp/mrt/Shinkafi|Shinkafi]] * [[Wp/mrt/Talata Mafara|Talata Mafara]] * [[Wp/mrt/Zurmi|Zurmi]] ==Demographics== ==Hausa== ==Economy== == Natural resources == Zamfara state has many [[Wp/mrt/Natural resource|natural resource]]s, some are: * [[Wp/mrt/Iron ore|Iron ore]] * [[Wp/mrt/Gold|Gold]] * Chromate * [[Wp/mrt/Granite|Granite]] * [[Wp/mrt/Clay|Clay]] * [[Wp/mrt/Limestone|Limestone]] * chamovita * [[Wp/mrt/Quartz|Quartz]] * [[Wp/mrt/Kaolinite|Kaolin]] ==Education== Tertiary institutions in Zamfara state include: * [[Wp/mrt/Federal Polytechnic, Kaura-Namoda|Federal Polytechnic, Kaura-Namoda]] * [[Wp/mrt/Federal University Gusau|Federal University Gusau]] * [[Wp/mrt/Zamfara State College Of Education, Maru|Zamfara State College Of Education, Maru]] * [[Wp/mrt/Zamfara State University|Zamfara State University]] ==Healthcare== [[File:0012 Polio Campaign - Nigeria.jpg|thumb|Polio in Gusau zamfara state.]] Zamfara state has many healthcare centres and [[Wp/mrt/Hospital|hospital]]s, some of them are: * Arewa hospital * Daula hospital and maternity home * Farida general hospital * Rama hospital * Gusau medical clinic * Nasiha clinic * [[Wp/mrt/Federal Medical Centre, Gusau|Federal medical centre Gusau]] ==Transport== ===Federal highway=== ===Other major roads=== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q145793}} ewvg0qat6yi742mbn9vlhlqc6hdntpr 7225972 7225971 2026-06-25T16:51:57Z Saudarh2 2571347 7225972 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q145793}} '''Zamfara''' ([[Wp/mrt/Hausa|Hausa]]: Jihar Zamfara; [[Wp/mrt/Fula|Fula]]: Leydi Zamfara; [[Wp/mrt/Adlam|Adlam]]: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤶𞤢𞤥𞤬𞤢𞤪𞤢) ndgya state or northwestern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. Mulmu dugalu ni Zamfara state chan [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] ba [[Wp/mrt/Governor|governor]] ni kijakau chan [[Wp/mrt/Dauda Lawal|Dauda Lawal]]. har 1996, area ni or gefe [[Wp/mrt/Sokoto State|Sokoto State]] ngani. Zamfara ivi nya kran jo sinbiya or gefe Hausa. The Zamfarawa njo ndiya sinbiya [[Wp/mrt/Anka|Anka]], [[Wp/mrt/Gummi|Gummi]], [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] ba [[Wp/mrt/Talata Mafara Local Governments areas|Talata Mafara Local Governments areas]]. Gobirawa populated [[Wp/mrt/Shinkafi Local Government|Shinkafi Local Government]]. Gobirawa a duwurda hearo [[Wp/mrt/Gobir Kingdom|Gobir Kingdom]]. Burmawa njo uyan nda or Bakura ba njir mbora [✓Bungudu]], [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]], [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] a titilnar nda dzau ando State ni. or [[Wp/mrt/Chafe|Chafe]], [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] ba [[Wp/mrt/Maru|Maru]], ba gurtan nda Katsinawa, Garewatawa ba Hadejawa. While, njir Alibawa a located dirn nda or Kaura Namoda ba Zurmi, the Alawan Shehu Usmanu Fulani's njo uya or Birnin magaji. A darn da or border ingya north ingya Republic ni [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ingya 32 km (20 miles), ando south ingya [[Wp/mrt/Kaduna State|Kaduna State]] ada 117 km (73 miles) ba [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ada 38 km (24 miles),ando east ingya [[Wp/mrt/Katsina State|Katsina State]], ba ando west ingya states ni [[Wp/mrt/Sokoto|Sokoto]] ba [[Wp/mrt/Kebbi|Kebbi]]. Aa uyar ja population ingya 3,278,873 bisaga 2006 census ba ada local government areas ada kumapu tufu. ===Climate== ==Local Government Areas== See also:[[Wp/mrt/List of villages in Zamfara State|List of villages in Zamfara State]] Zamfara State consists of fourteen (14) [[Wp/mrt/Local government areas of Nigeria|[[Local Government Areas]]. They are: * [[Wp/mrt/Anka, Nigeria|Anka]] * [[Wp/mrt/Bakura, Nigeria|Bakura]] * [[Wp/mrt/Birnin Magaji/Kiyaw|Birnin Magaji/Kiyaw]] * [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] * [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] * [[Wp/mrt/Chafe, Nigeria|Chafe]] (Tsafe) * [[Wp/mrt/Gummi, Nigeria|Gummi]] * [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] * [[Wp/mrt/Kaura Namoda|Kaura Namoda]] * [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]] * [[Wp/mrt/Maru, Nigeria|Maru]] * [[Wp/mrt/Shinkafi|Shinkafi]] * [[Wp/mrt/Talata Mafara|Talata Mafara]] * [[Wp/mrt/Zurmi|Zurmi]] ==Economy== == Natural resources == Zamfara state has many [[Wp/mrt/Natural resource|natural resource]]s, some are: * [[Wp/mrt/Iron ore|Iron ore]] * [[Wp/mrt/Gold|Gold]] * Chromate * [[Wp/mrt/Granite|Granite]] * [[Wp/mrt/Clay|Clay]] * [[Wp/mrt/Limestone|Limestone]] * chamovita * [[Wp/mrt/Quartz|Quartz]] * [[Wp/mrt/Kaolinite|Kaolin]] ==Education== Tertiary institutions in Zamfara state include: * [[Wp/mrt/Federal Polytechnic, Kaura-Namoda|Federal Polytechnic, Kaura-Namoda]] * [[Wp/mrt/Federal University Gusau|Federal University Gusau]] * [[Wp/mrt/Zamfara State College Of Education, Maru|Zamfara State College Of Education, Maru]] * [[Wp/mrt/Zamfara State University|Zamfara State University]] ==Healthcare== [[File:0012 Polio Campaign - Nigeria.jpg|thumb|Polio in Gusau zamfara state.]] Zamfara state has many healthcare centres and [[Wp/mrt/Hospital|hospital]]s, some of them are: * Arewa hospital * Daula hospital and maternity home * Farida general hospital * Rama hospital * Gusau medical clinic * Nasiha clinic * [[Wp/mrt/Federal Medical Centre, Gusau|Federal medical centre Gusau]] ==Transport== ===Federal highway=== ===Other major roads=== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q145793}} d4eyejya015aljchwmk7l7cdte7c0l3 7225974 7225972 2026-06-25T16:52:25Z Saudarh2 2571347 7225974 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q145793}} '''Zamfara''' ([[Wp/mrt/Hausa|Hausa]]: Jihar Zamfara; [[Wp/mrt/Fula|Fula]]: Leydi Zamfara; [[Wp/mrt/Adlam|Adlam]]: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤶𞤢𞤥𞤬𞤢𞤪𞤢) ndgya state or northwestern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. Mulmu dugalu ni Zamfara state chan [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] ba [[Wp/mrt/Governor|governor]] ni kijakau chan [[Wp/mrt/Dauda Lawal|Dauda Lawal]]. har 1996, area ni or gefe [[Wp/mrt/Sokoto State|Sokoto State]] ngani. Zamfara ivi nya kran jo sinbiya or gefe Hausa. The Zamfarawa njo ndiya sinbiya [[Wp/mrt/Anka|Anka]], [[Wp/mrt/Gummi|Gummi]], [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] ba [[Wp/mrt/Talata Mafara Local Governments areas|Talata Mafara Local Governments areas]]. Gobirawa populated [[Wp/mrt/Shinkafi Local Government|Shinkafi Local Government]]. Gobirawa a duwurda hearo [[Wp/mrt/Gobir Kingdom|Gobir Kingdom]]. Burmawa njo uyan nda or Bakura ba njir mbora [✓Bungudu]], [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]], [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] a titilnar nda dzau ando State ni. or [[Wp/mrt/Chafe|Chafe]], [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] ba [[Wp/mrt/Maru|Maru]], ba gurtan nda Katsinawa, Garewatawa ba Hadejawa. While, njir Alibawa a located dirn nda or Kaura Namoda ba Zurmi, the Alawan Shehu Usmanu Fulani's njo uya or Birnin magaji. A darn da or border ingya north ingya Republic ni [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ingya 32 km (20 miles), ando south ingya [[Wp/mrt/Kaduna State|Kaduna State]] ada 117 km (73 miles) ba [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ada 38 km (24 miles),ando east ingya [[Wp/mrt/Katsina State|Katsina State]], ba ando west ingya states ni [[Wp/mrt/Sokoto|Sokoto]] ba [[Wp/mrt/Kebbi|Kebbi]]. Aa uyar ja population ingya 3,278,873 bisaga 2006 census ba ada local government areas ada kumapu tufu. ===Climate== ==Local Government Areas== See also:[[Wp/mrt/List of villages in Zamfara State|List of villages in Zamfara State]] Zamfara State consists of fourteen (14) [[Wp/mrt/Local government areas of Nigeria|[[Local Government Areas]]. They are: * [[Wp/mrt/Anka, Nigeria|Anka]] * [[Wp/mrt/Bakura, Nigeria|Bakura]] * [[Wp/mrt/Birnin Magaji/Kiyaw|Birnin Magaji/Kiyaw]] * [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] * [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] * [[Wp/mrt/Chafe, Nigeria|Chafe]] (Tsafe) * [[Wp/mrt/Gummi, Nigeria|Gummi]] * [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] * [[Wp/mrt/Kaura Namoda|Kaura Namoda]] * [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]] * [[Wp/mrt/Maru, Nigeria|Maru]] * [[Wp/mrt/Shinkafi|Shinkafi]] * [[Wp/mrt/Talata Mafara|Talata Mafara]] * [[Wp/mrt/Zurmi|Zurmi]] == Natural resources == Zamfara state has many [[Wp/mrt/Natural resource|natural resource]]s, some are: * [[Wp/mrt/Iron ore|Iron ore]] * [[Wp/mrt/Gold|Gold]] * Chromate * [[Wp/mrt/Granite|Granite]] * [[Wp/mrt/Clay|Clay]] * [[Wp/mrt/Limestone|Limestone]] * chamovita * [[Wp/mrt/Quartz|Quartz]] * [[Wp/mrt/Kaolinite|Kaolin]] ==Education== Tertiary institutions in Zamfara state include: * [[Wp/mrt/Federal Polytechnic, Kaura-Namoda|Federal Polytechnic, Kaura-Namoda]] * [[Wp/mrt/Federal University Gusau|Federal University Gusau]] * [[Wp/mrt/Zamfara State College Of Education, Maru|Zamfara State College Of Education, Maru]] * [[Wp/mrt/Zamfara State University|Zamfara State University]] ==Healthcare== [[File:0012 Polio Campaign - Nigeria.jpg|thumb|Polio in Gusau zamfara state.]] Zamfara state has many healthcare centres and [[Wp/mrt/Hospital|hospital]]s, some of them are: * Arewa hospital * Daula hospital and maternity home * Farida general hospital * Rama hospital * Gusau medical clinic * Nasiha clinic * [[Wp/mrt/Federal Medical Centre, Gusau|Federal medical centre Gusau]] ==Transport== ===Federal highway=== ===Other major roads=== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q145793}} ab30bszsmkhjner8ypmhvgpbnpratx9 7225975 7225974 2026-06-25T16:53:17Z Saudarh2 2571347 /* =Climate */ 7225975 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q145793}} '''Zamfara''' ([[Wp/mrt/Hausa|Hausa]]: Jihar Zamfara; [[Wp/mrt/Fula|Fula]]: Leydi Zamfara; [[Wp/mrt/Adlam|Adlam]]: 𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤶𞤢𞤥𞤬𞤢𞤪𞤢) ndgya state or northwestern [[Wp/mrt/Nigeria|Nigeria]]. Mulmu dugalu ni Zamfara state chan [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] ba [[Wp/mrt/Governor|governor]] ni kijakau chan [[Wp/mrt/Dauda Lawal|Dauda Lawal]]. har 1996, area ni or gefe [[Wp/mrt/Sokoto State|Sokoto State]] ngani. Zamfara ivi nya kran jo sinbiya or gefe Hausa. The Zamfarawa njo ndiya sinbiya [[Wp/mrt/Anka|Anka]], [[Wp/mrt/Gummi|Gummi]], [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] ba [[Wp/mrt/Talata Mafara Local Governments areas|Talata Mafara Local Governments areas]]. Gobirawa populated [[Wp/mrt/Shinkafi Local Government|Shinkafi Local Government]]. Gobirawa a duwurda hearo [[Wp/mrt/Gobir Kingdom|Gobir Kingdom]]. Burmawa njo uyan nda or Bakura ba njir mbora [✓Bungudu]], [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]], [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] a titilnar nda dzau ando State ni. or [[Wp/mrt/Chafe|Chafe]], [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] ba [[Wp/mrt/Maru|Maru]], ba gurtan nda Katsinawa, Garewatawa ba Hadejawa. While, njir Alibawa a located dirn nda or Kaura Namoda ba Zurmi, the Alawan Shehu Usmanu Fulani's njo uya or Birnin magaji. A darn da or border ingya north ingya Republic ni [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ingya 32 km (20 miles), ando south ingya [[Wp/mrt/Kaduna State|Kaduna State]] ada 117 km (73 miles) ba [[Wp/mrt/Niger|Niger]] ada 38 km (24 miles),ando east ingya [[Wp/mrt/Katsina State|Katsina State]], ba ando west ingya states ni [[Wp/mrt/Sokoto|Sokoto]] ba [[Wp/mrt/Kebbi|Kebbi]]. Aa uyar ja population ingya 3,278,873 bisaga 2006 census ba ada local government areas ada kumapu tufu. ==Local Government Areas== See also:[[Wp/mrt/List of villages in Zamfara State|List of villages in Zamfara State]] Zamfara State consists of fourteen (14) [[Wp/mrt/Local government areas of Nigeria|[[Local Government Areas]]. They are: * [[Wp/mrt/Anka, Nigeria|Anka]] * [[Wp/mrt/Bakura, Nigeria|Bakura]] * [[Wp/mrt/Birnin Magaji/Kiyaw|Birnin Magaji/Kiyaw]] * [[Wp/mrt/Bukkuyum|Bukkuyum]] * [[Wp/mrt/Bungudu|Bungudu]] * [[Wp/mrt/Chafe, Nigeria|Chafe]] (Tsafe) * [[Wp/mrt/Gummi, Nigeria|Gummi]] * [[Wp/mrt/Gusau|Gusau]] * [[Wp/mrt/Kaura Namoda|Kaura Namoda]] * [[Wp/mrt/Maradun|Maradun]] * [[Wp/mrt/Maru, Nigeria|Maru]] * [[Wp/mrt/Shinkafi|Shinkafi]] * [[Wp/mrt/Talata Mafara|Talata Mafara]] * [[Wp/mrt/Zurmi|Zurmi]] == Natural resources == Zamfara state has many [[Wp/mrt/Natural resource|natural resource]]s, some are: * [[Wp/mrt/Iron ore|Iron ore]] * [[Wp/mrt/Gold|Gold]] * Chromate * [[Wp/mrt/Granite|Granite]] * [[Wp/mrt/Clay|Clay]] * [[Wp/mrt/Limestone|Limestone]] * chamovita * [[Wp/mrt/Quartz|Quartz]] * [[Wp/mrt/Kaolinite|Kaolin]] ==Education== Tertiary institutions in Zamfara state include: * [[Wp/mrt/Federal Polytechnic, Kaura-Namoda|Federal Polytechnic, Kaura-Namoda]] * [[Wp/mrt/Federal University Gusau|Federal University Gusau]] * [[Wp/mrt/Zamfara State College Of Education, Maru|Zamfara State College Of Education, Maru]] * [[Wp/mrt/Zamfara State University|Zamfara State University]] ==Healthcare== [[File:0012 Polio Campaign - Nigeria.jpg|thumb|Polio in Gusau zamfara state.]] Zamfara state has many healthcare centres and [[Wp/mrt/Hospital|hospital]]s, some of them are: * Arewa hospital * Daula hospital and maternity home * Farida general hospital * Rama hospital * Gusau medical clinic * Nasiha clinic * [[Wp/mrt/Federal Medical Centre, Gusau|Federal medical centre Gusau]] ==Transport== ===Federal highway=== ===Other major roads=== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q145793}} 9o6ap8v5c0ux5jvm8kmh9ue0fyvuav3 3 3529488 7225900 6422595 2026-06-25T15:41:20Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:جاسم الغالبي]] to [[User talk:جاسم]] 7225900 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:جاسم]] gqjfo7vdynkqu3r85mnpnatr5n1z1mh 0 3531022 7226471 6601118 2026-06-26T11:22:21Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226471 wikitext text/x-wiki '''Tshibumba tshia trois gorge''' , tshidi tshibumba tshidi tshilama mayi bua ku monawu bua kuenza nzembu,Ku pitshila ku biamu bidi bikudimuna bukola bua maayi mu nzembu . Tshibumba etshi tshidi mu ditunga dia chine mukunze. [[File:ThreeGorgesDam-China2009.jpg]] [[Category:Wp/lua]] jww4sbtq8tjbgria7fg8wu4i5vv1tnt 0 3533791 7226481 7086468 2026-06-26T11:30:33Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226481 wikitext text/x-wiki '''« Tshiamu tshia bindimbi »''' tshidi tshiamua tshidi tshiambuluisha bua ku mona mianda ya ntanta mula ku pitshila ku diambuluisha dia biamu bidibu babikila Nkongolu fuatu. [[File:Samsung Panoramic Curved UHD TV 105" (15021414598).jpg|300px|right]] [[Category:Wp/lua]] grwj675ypgl4by8lv6ehgxvn0vuyxq5 0 3535526 7225784 6456555 2026-06-25T13:48:20Z Shayi ngolu 2566594 7225784 wikitext text/x-wiki '''Irrfan Khan''' Mufundi wa misambu Bendera wa ditunga dia Inde1967 - 2020 Muena Inde, bidimu 53 Muena filme wa mu ditunga dia Inde udi mumanyike bua mudimu wende mu filme wa ⁇ Slumdog Millionaire ⁇ (2008, 4 Golden Globes, 8 Oscars), ⁇ L'Odyssée de Pi ⁇ (2012) anyi ⁇ Jurassic World ⁇ (2015 File:Irrfan Khan Profile.jpg [[Category:Wp/lua]] aku17arzgoqucvan9mvay7nx29b42ro 7225785 7225784 2026-06-25T13:49:54Z Shayi ngolu 2566594 7225785 wikitext text/x-wiki '''Irrfan Khan''' Mufundi wa misambu Bendera wa ditunga dia Inde1967 - 2020 Muena Inde, bidimu 53 Muena filme wa mu ditunga dia Inde udi mumanyike bua mudimu wende mu filme wa ⁇ Slumdog Millionaire ⁇ (2008, 4 Golden Globes, 8 Oscars), ⁇ L'Odyssée de Pi ⁇ (2012) anyi ⁇ Jurassic World ⁇ (2015 [[File:Irrfan Khan Profile.jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] {{INTERWIKI|Q360927}}. 77gouexzmgwlkbeqq3nppy2xg8wg5ul 7225786 7225785 2026-06-25T13:50:13Z Shayi ngolu 2566594 7225786 wikitext text/x-wiki '''Irrfan Khan''' Mufundi wa misambu Bendera wa ditunga dia Inde1967 - 2020 Muena Inde, bidimu 53 Muena filme wa mu ditunga dia Inde udi mumanyike bua mudimu wende mu filme wa ⁇ Slumdog Millionaire ⁇ (2008, 4 Golden Globes, 8 Oscars), ⁇ L'Odyssée de Pi ⁇ (2012) anyi ⁇ Jurassic World ⁇ (2015 [[File:Irrfan Khan Profile.jpg|300px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] {{INTERWIKI|Q360927}}. l865r3aglr4o0w0iy29w0dpach5wrto 7225787 7225786 2026-06-25T13:50:39Z Shayi ngolu 2566594 7225787 wikitext text/x-wiki '''Irrfan Khan''' Mufundi wa misambu Bendera wa ditunga dia Inde1967 - 2020 Muena Inde, bidimu 53 Muena filme wa mu ditunga dia Inde udi mumanyike bua mudimu wende mu filme wa Slumdog Millionaire (2008, 4 Golden Globes, 8 Oscars), L'Odyssée de Pi (2012) anyi Jurassic World ⁇ (2015 [[File:Irrfan Khan Profile.jpg|300px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] {{INTERWIKI|Q360927}}. 1jdw5kob2573erxsza45pmfdrmwnuyw 7225788 7225787 2026-06-25T13:51:08Z Shayi ngolu 2566594 7225788 wikitext text/x-wiki '''Irrfan Khan''' Mufundi wa misambu Bendera wa ditunga dia Inde1967 - 2020 Muena Inde, bidimu 53 Muena filme wa mu ditunga dia Inde udi mumanyike bua mudimu wende mu filme wa Slumdog Millionaire (2008, 4 Golden Globes, 8 Oscars), L'Odyssée de Pi (2012) anyi Jurassic World (2015) [[File:Irrfan Khan Profile.jpg|300px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] {{INTERWIKI|Q360927}}. 8bdcy1vupdocb3m6zrvbephos1ngsbv 7225789 7225788 2026-06-25T13:51:21Z Shayi ngolu 2566594 7225789 wikitext text/x-wiki '''Irrfan Khan''' Mufundi wa misambu Bendera wa ditunga dia Inde1967 - 2020 Muena Inde, bidimu 53 Muena filme wa mu ditunga dia Inde udi mumanyike bua mudimu wende mu filme wa Slumdog Millionaire (2008, 4 Golden Globes, 8 Oscars), L'Odyssée de Pi (2012) anyi Jurassic World (2015). [[File:Irrfan Khan Profile.jpg|300px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] {{INTERWIKI|Q360927}}. a1h9jko5lgreo6t12klqo0qfo5dadkf 0 3538465 7226491 6465366 2026-06-26T11:41:00Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226491 wikitext text/x-wiki tshintu tshidi tshi ntulula nzembua, tshidi tshiamua tshia nzembua tshidi tshi tshintulula tension wa mwinpa udi ufumina Kudi muaba wa nzembua udi utshituluka,dishituluka Didi dienzeka nyi mapeta mimpa.[[File:Drehstromtransformater im Schnitt Hochspannung.jpg]] [[File:Fotothek df n-31 0000094 Elektromonteur.jpg]] [[Category:Wp/lua]] d5u23xz6kuk4o5iy10hjtk13ropk64m 0 3546186 7226378 6480794 2026-06-26T07:57:37Z Shayi ngolu 2566594 7226378 wikitext text/x-wiki '''Dominique Webb''' Muena majimbu wa mu France, wakamanyisha malu a dishima ku televizion, ne malu a tshitendelelu, nangananga ne Coluche ne Thierry Le Luron. [[Category:Wp/lua]] fbhiglvdej6e91dnvnplif045xroojt 7226383 7226378 2026-06-26T08:01:38Z Shayi ngolu 2566594 7226383 wikitext text/x-wiki '''Dominique Webb''' Muena majimbu wa mu France, wakamanyisha malu a dishima ku televizion, ne malu a tshitendelelu, nangananga ne Coluche ne Thierry Le Luron. [[File:Dominique Webb by Clint Magic (cropped).jpg]] [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q524614}} gb6lvtcmuu5nzkj2m75s1i4jityk6g5 7226384 7226383 2026-06-26T08:02:09Z Shayi ngolu 2566594 7226384 wikitext text/x-wiki '''Dominique Webb''' Muena majimbu wa mu France, wakamanyisha malu a dishima ku televizion, ne malu a tshitendelelu, nangananga ne Coluche ne Thierry Le Luron. [[File:Dominique Webb by Clint Magic (cropped).jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q524614}} shkcvjs9j2yxryge4zg1aebvm58ec83 0 3547575 7225987 7003094 2026-06-25T17:06:19Z Saudarh2 2571347 /* nyabiyan nau */ 7225987 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q102064541}} '''Zainab Lawal Gummi''' najan commissioner ni Education ni [[Wp/mrt/Zamfara State|Zamfara State]] of Nigeria. She former governor [[Wp/mrt/Bello Matawalle|Bello Matawalle]] zabanyi aga vir nya ni.  ==nyabiyan nau== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q102064541}} 4vcmx52i2vfhiud0dkvjmj4ijf0nhog 0 3557384 7226256 7152603 2026-06-26T03:38:17Z トラネコマン 2597037 7226256 wikitext text/x-wiki [[File:笹山遺跡出土 火焔型土器 (深鉢形) (国宝指定番号1).JPG|thumb|200px|Ape noka toysu]] '''Jomon toysu''' ([[Wp/ain/Sisam itak|Sisam itak]]: <span lang="ja">縄文土器</span>) anak -16000 pa wano -500 pa pakno yaunmosir, samormosir or ta an toysu ne. Karapto or ta '''Jomon toysuu'''<ref>単語リスト （アイヌ語・日本語） https://www.ff-ainu.or.jp/web/potal_site/files/karahuto_tango.pdf</ref><ref>カラフトのアイヌ語（初級） https://www.ff-ainu.or.jp/web/potal_site/files/karahuto_shokyu.pdf</ref> sekor a=ye. === Jomon toysu newa Yayoi toysu u-e-sinnay hi === Jomon a=nuye hi ka an korka, [[Wp/ain/Yayoi toysu|Yayoi toysu]] anakne yupke ape-maw ani a=ma wa, Jomon toysu anakne pon ape-maw ani a=ma ruwe ne. Nea kusu, Jomon toysu anakne tunasno perke wa, katuhu ka ironne no a=kar. Orowa, Yayoi toysu anakne yupke ape-maw ani a=ma wa kusu, kapar wa ru-hure iroho kor korka, Jomon toysu anakne ru-kunne iroho kor ruwe ne. = Noka = <gallery caption="Soki, Zenki (Husko)"> JomonPottery.JPG|Sikannatki asam '''Orawne patci''' Toysuu Sosoki Kanagawa mosir Kanto District. 7000-4000.TNM.jpg|Een asam '''Orawne patci''' Toysuu Soki Ciba mosir Lipped bowl 4000 3000 Kamifukuoka Shell Mound.TNM.jpg|Etunup '''orawne patci'''Toysuu　Zenki Saitama mosir Middle Jomon Period rope pottery 5000-4000BC.jpg|'''Sintoko noka''' toysu Zenki Awunmosir </gallery> <gallery caption="Cuki"> Periodo jomon medio, vasellame, 02.JPG|'''Orawne patci''' Toysuu Tokiyo mosir Periodo jomon medio, vasellame, 03.JPG|'''Orawne patci''' Toysuu Tokiyo mosir Kaen type vessel of Sasayama-iseki.jpg|'''Orawne patci''' Toysuu（'''Ape noka''' toysu） Niigata mosir File:伝新潟県長岡市馬高出土 火焔型土器 (J-39036)-2.JPG|'''Orawne patci''' Toysuu（'''Ape noka''' toysu） Niigata mosir Periodo jomon medio, vasellame, 05.JPG|Aniuske '''Kame'''Toysuu Nagano mosir </gallery> <gallery caption="Koki, Banki (Asir)"> 青森県弘前市十腰内出土 人形装飾付壺形土器.JPG|Inoka '''cunpo''' toysu Koki Awunmosir 青森県十和田市米田字獺ノ沢出土 注口土器.JPG|'''Etunup toysu''' Koki Awunmosir FinalJomonJarKamegaoka.jpg|'''Etunup toysu''' Banki Awunmosir </gallery> ==Cinuye kampi== {{Wp/ain/Reflist}} [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Toysu]] [[Category:Wp/ain/Toysuu]] {{INTERWIKI|Q4390366}} jd63hz8j3hqzdl4u3d82ik0vfhfqs13 7226257 7226256 2026-06-26T03:39:06Z トラネコマン 2597037 7226257 wikitext text/x-wiki [[File:笹山遺跡出土 火焔型土器 (深鉢形) (国宝指定番号1).JPG|thumb|200px|Ape noka toysu]] '''Jomon toysu''' ([[Wp/ain/Sisam itak|Sisam itak]]: <span lang="ja">縄文土器</span>) anak -16000 pa wano -500 pa pakno yaunmosir, samormosir or ta an toysu ne. Karapto or ta '''Jomon toysuu'''<ref>単語リスト （アイヌ語・日本語） https://www.ff-ainu.or.jp/web/potal_site/files/karahuto_tango.pdf</ref><ref>カラフトのアイヌ語（初級） https://www.ff-ainu.or.jp/web/potal_site/files/karahuto_shokyu.pdf</ref> sekor a=ye. === Jomon toysu newa Yayoi toysu u-e-sinnay hi === Jomon a=nuye hi ka an korka, [[Wp/ain/Yayoi toysu|Yayoi toysu]] anakne yupke ape-maw ani a=ma wa, Jomon toysu anakne pon ape-maw ani a=ma ruwe ne. Nea kusu, Jomon toysu anakne tunasno perke wa, katuhu ka ironne no a=kar. Orowa, Yayoi toysu anakne yupke ape-maw ani a=ma wa kusu, kapar wa ru-hure iroho kor korka, Jomon toysu anakne ru-kunne iroho kor ruwe ne. = Noka = <gallery caption="Soki, Zenki (Husko)"> JomonPottery.JPG|Sikannatki asam '''Orawne patci''' Toysuu Sosoki Kanagawa mosir Kanto District. 7000-4000.TNM.jpg|Een asam '''Orawne patci''' Toysuu Soki Ciba mosir Lipped bowl 4000 3000 Kamifukuoka Shell Mound.TNM.jpg|Etunup '''orawne patci'''Toysuu　Zenki Saitama mosir Middle Jomon Period rope pottery 5000-4000BC.jpg|'''Sintoko noka''' toysu Zenki Awunmosir </gallery> <gallery caption="Cuki"> Periodo jomon medio, vasellame, 02.JPG|'''Orawne patci''' Toysuu Tokiyo mosir Periodo jomon medio, vasellame, 03.JPG|'''Orawne patci''' Toysuu Tokiyo mosir Kaen type vessel of Sasayama-iseki.jpg|'''Orawne patci''' Toysuu（'''Ape noka''' toysu） Niigata mosir File:伝新潟県長岡市馬高出土 火焔型土器 (J-39036)-2.JPG|'''Orawne patci''' Toysuu（'''Ape noka''' toysu） Niigata mosir Periodo jomon medio, vasellame, 05.JPG|Aniuske '''Kame'''Toysuu Nagano mosir </gallery> <gallery caption="Koki, Banki (Asir)"> 青森県弘前市十腰内出土 人形装飾付壺形土器.JPG|Inoka '''cunpo''' toysu Koki Awunmosir 青森県十和田市米田字獺ノ沢出土 注口土器.JPG|'''Etunup toysu''' Koki Awunmosir FinalJomonJarKamegaoka.jpg|'''Etunup toysu''' Banki Awunmosir </gallery> ==Cinuye kampi== {{Wp/ain/Reflist}} [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Toysu]] {{INTERWIKI|Q4390366}} 472k2cffgoxdea1z7jyuqbml6qg5fgd 0 3561057 7226176 7219679 2026-06-25T23:14:23Z Aklbmd164 2599371 7226176 wikitext text/x-wiki <div style="padding: 0.3em 1em 0em; text-align:center;"> <div style = "font-size:x-large; text-"> Kaīls pergūbuns en Wikiwirdeīnu</div> Wikiwirdeīns ast pawīrps, redigīwingis wirdeīns. Teinū mes turrimai '''[[:Category:Wt/prg|{{PAGESINCATEGORY:Wt/prg}}]]''' wīrdans be '''[[Wt/prg/Wikiwirdeīns:Billin statistiki|101]]''' billins. <div style="height: 15px;"></div> <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8;"> <span style="font-size: 115%;">Wirdeīnai:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> [[:Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns|Prūsiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Albāniskas wirdeīns|Albāniskas]] • [[:Category:Wt/prg/Bulgāriskas wirdeīns|Bulgāriskas]] • [[:Category:Wt/prg/Čekkiskas wirdeīns|Čekkiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Dāniskas wirdeīns|Dāniskas]] • [[:Category:Wt/prg/Ēngliskas wirdeīns|Ēngliskas]] • [[:Category:Wt/prg/Estiskas wirdeīns|Estiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Grēkiskas wirdeīns|Grēkiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Krēiwiskas wirdeīns|Krēiwiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Kruātiskas wirdeīns|Kruātiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Laītawiskas wirdeīns|Laītawiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns|Lattawiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Maskōwitiskas wirdeīns|Maskōwitiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Miksiskas wirdeīns|Miksiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Nōrwigiskas (bokmål) wirdeīns|Nōrwigiskas (bokmål)]] • [[:Category:Wt/prg/Pōliskas wirdeīns|Pōliskas]] • [[:Category:Wt/prg/Pōrtugaliskas wirdeīns|Pōrtugaliskas]] • [[:Category:Wt/prg/Prancōziskas wirdeīns|Prancōziskas]] • [[:Category:Wt/prg/Špāniskas wirdeīns|Špāniskas]] • [[:Category:Wt/prg/Rumāniskas wirdeīns|Rumāniskas]] • [[:Category:Wt/prg/Slōwakiskas wirdeīns|Slōwakiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Sōmiskas wirdeīns|Sōmiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Šwēdiskas wirdeīns|Šwēdiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Turkiskas wirdeīns|Turkiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Ukrāiniskas wirdeīns|Ukrāiniskas]] • [[:Category:Wt/prg/Ullandiskas wirdeīns|Ullandiskas]] • [[:Category:Wt/prg/Ungriskas wirdeīns|Ungriskas]] • [[:Category:Wt/prg/Wālkiskas wirdeīns|Wālkiskas]] • [[Wt/prg/Wikiwirdeīns:Wisāi wirdeīnai|<span style="font-weight: bold; color: #1e3a8a;">Wisāi wirdeīnai</span>]]</span> </div> <div style="height: 15px;"></div> <div style="border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 15px auto; max-width: 450px; min-width: 320px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.05); font-family: inherit; text-align: center; overflow: visible;"> <div style="display: inline-block; width: 100%; overflow: visible; text-align: center;"> <inputbox> type=create width=27 break=no default=Wt/prg/ buttonlabel=Teīkeis pāusan preload=[[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg]] </inputbox> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Special:RandomByTest|testwiki=wt/prg}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none;">Prēipalingis wīrds</span>]</span> </span> </div> <div style="border-bottom: 1px solid #e0e0e0; width: 100%; margin-top: 5px; margin-bottom: 20px;"></div> <center> <div style="font-size: 22px; font-weight: 400; margin-bottom: 12px; font-family: inherit;">Ezze Wikiwirdeīnan</div> <center> <div style="height: 18px;"></div> <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 24px; margin-bottom: 24px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit;"> <h2 style="font-size: 20px; font-family: inherit; font-weight: 400; color: #1e3a8a; border-bottom: 2px solid #3b82f6; padding-bottom: 8px; margin-top: 0; margin-bottom: 20px; letter-spacing: -0.5px; text-align: center;">Ka Wikiwirdeīns ast?</h2> <div style="display: flex; flex-direction: row; gap: 20px; align-items: flex-start;"> <div style="flex-shrink: 0; padding-top: 4px;">[[File:Wiktionary-logo.svg|60px|link=]]</div> <div style="font-size: 16px; line-height: 1.6; width: 100%;"><span style="display: block; text-align: center;"> Wikiwirdeīns ast tulabilliskas wirdeīns, kawīdan wisāi mazzi redigītun. <br> Wikiwirdeīnas licēnci ast "GFDL" be "CC BY-SA 4.0". Stesse paggan wisāi pawīstis en Wikiwirdeīnu ast pawīrpai redigītan. </span> <br> </div> </div> </div> <div style="height: 18px;"></div> <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 24px; margin-bottom: 24px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit;"> <h2 style="font-size: 20px; font-family: inherit; font-weight: 400; color: #1e3a8a; border-bottom: 2px solid #3b82f6; padding-bottom: 8px; margin-top: 0; margin-bottom: 20px; letter-spacing: -0.5px; text-align: center;">Preidāis si prei Wikiwirdeīnan</h2> <div style="display: flex; flex-direction: row; gap: 20px; align-items: flex-start;"> <div style="flex-shrink: 0; padding-top: 4px;">[[File:Ic create 48px.svg|45px|link=]]</div> <div style="font-size: 16px; line-height: 1.6; width: 100%;"><span style="display: block; text-align: center;"> Wisāi mazzi preidātun si prei Wikiwirdeīnan. Ik tū assei naws tērpautajs, dirēis en [[Wt/prg/Wikiwirdeīns:Kaīls pergūbuns en Wikiwirdeīnu|Kaīls pergūbuns en Wikiwirdeīnu]]. </span> <br> [[Wt/prg/Wikiwirdeīns:Pīras pōrtals|Pīras pōrtals]] ast pōrtals per tērpautajans. Stwen tū mazzi namestun prasīsenin adder madlītun kittans tērpautajans ezze pagalban. </div> </div> </div> <div style="height: 18px;"></div> <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 24px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit;"> <h2 style="font-size: 20px; font-family: inherit; font-weight: 400; color: #1e3a8a; border-bottom: 2px solid #3b82f6; padding-bottom: 8px; margin-top: 0; margin-bottom: 20px; letter-spacing: -0.5px; text-align: center;">Wikimedia Fōnds</h2> <div style="display: flex; flex-direction: row; gap: 20px; align-items: flex-start;"> <div style="flex-shrink: 0; padding-top: 4px;">[[File:Wikimedia-logo black.svg|45px|link=]]</div> <div style="font-size: 16px; line-height: 1.6; width: 100%;"><span style="display: block; text-align: center;"> Wikiwirdeīns ast rikaūtan ezze [https://wikimediafoundation.org/ Wikimedia Fōnds]. Sta ast ninaudīngi ōrganizaciōni en San Francisco, en APW. </span> </div> </div> </div> <div style="border-bottom: 1px solid #e0e0e0; width: 100%; margin-top: 5px; margin-bottom: 20px; margin-top: 40px;"></div> <center> <div style="font-size: 22px; font-weight: 400; margin-bottom: 12px; font-family: inherit;">Kitāi wikiprōjaktai</div> <div style="height: 10%;"></div> [[File:Codex icon logo-Wikipedia.svg|45px|link=]]<span style="font-size: 115%; margin-left: 15px;">[[Wp/prg/Galwas pāusan|Wikipēdija]]</span> <div style="height: 15px;"></div> [[File:Codex icon logo-Wikibooks.svg|45px|link=]]<span style="font-size: 115%; margin-left: 15px;">[[Wb/prg/Galwas pāusan|Wikilaiskāi]]</span> <div style="height: 15px;"></div> [[File:Codex icon logo-Wikiquote color-base.svg|45px|link=]]<span style="font-size: 115%; margin-left: 15px;">[[Wq/prg/Galwas pāusan|Wikicitātai]]</span> <center> <div style="height: 15px;"></div> [[File:Codex icon logo-Wikivoyage.svg|45px|link=]]<span style="font-size: 115%; margin-left: 15px;">[[Wq/prg/Galwas pāusan|Wikipintegas]]</span> <center> {{INTERWIKI|Q5296}} [[Category:Wt/prg]] d1ji44ltueg57qxphnubauoyg98apfb 0 3561366 7225851 7225419 2026-06-25T15:13:42Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7225851 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[Image:Michael Lucass Dog (2838697366).jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[Image:Michael Lucass Dog (2838697366).jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As turri dwāi '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] nmsa9zqjm6d1rcull3aosg8ui32kjh6 7225890 7225851 2026-06-25T15:39:58Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7225890 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[Image:Michael Lucass Dog (2838697366).jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[Image:Michael Lucass Dog (2838697366).jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As turri dwāi '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 5wo17ukp6ml3dwb0pdmyzc6jdsxy3wt 7225922 7225890 2026-06-25T16:14:09Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7225922 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:"Husky dogs".jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[Image:Michael Lucass Dog (2838697366).jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As turri dwāi '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] i1kw39et3pnsjpxfslo1ucbokt49xn8 7225923 7225922 2026-06-25T16:14:47Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-2}} */ 7225923 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:"Husky dogs".jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As turri dwāi '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 1r6dy32cwzpbodhb45w9cwi29r44tep 7225924 7225923 2026-06-25T16:14:59Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7225924 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As turri dwāi '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 8m8z0t6atxkaxkgwkv3bvxtsol2w2w6 7225962 7225924 2026-06-25T16:42:07Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7225962 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōlabiskan: [[Wt/prg/ṕås#Pōlabiskan|ṕås]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * sanskrits: [[Wt/prg/श्वन्#Sanskrits|श्वन्]] * šlēziskan: [[Wt/prg/pies#Šlēziskan|pies]] * tagalōgs: [[Wt/prg/aso#Tagalōgs|aso]] * tamils: [[Wt/prg/நாய்#Tamils|நாய்]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As turri dwāi '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 8fcsgc50tu1hujq1zseimv51vdeng35 7225973 7225962 2026-06-25T16:52:03Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7225973 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''En kaimīnas saddu bīga debīks '''sunnis'''.'' * ''Tenēisan '''sunnis''' trinewīngi nurri, kaddan ast nērtingi.'' * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin''' en parku.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōlabiskan: [[Wt/prg/ṕås#Pōlabiskan|ṕås]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * sanskrits: [[Wt/prg/श्वन्#Sanskrits|श्वन्]] * šlēziskan: [[Wt/prg/pies#Šlēziskan|pies]] * tagalōgs: [[Wt/prg/aso#Tagalōgs|aso]] * tamils: [[Wt/prg/நாய்#Tamils|நாய்]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As turri dwāi '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] c1z75uo1smiqkmqm8vb19k2cdm7kdi2 7225976 7225973 2026-06-25T16:53:19Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7225976 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''En kaimīnas saddu bīga debīks '''sunnis'''.'' * ''Tenēisan '''sunnis''' trinewīngi nurri, kaddan ast nērtingi.'' * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin''' en parku.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōlabiskan: [[Wt/prg/ṕås#Pōlabiskan|ṕås]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * sanskrits: [[Wt/prg/श्वन्#Sanskrits|श्वन्]] * šlēziskan: [[Wt/prg/pies#Šlēziskan|pies]] * tagalōgs: [[Wt/prg/aso#Tagalōgs|aso]] * tamils: [[Wt/prg/நாய்#Tamils|நாய்]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As turri dwāi kīrsnans '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 7mof9nx1z4v8iguuw5n5zxx0kojd99x 7225978 7225976 2026-06-25T16:56:06Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7225978 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''En kaimīnas saddu bīga debīks '''sunnis'''.'' * ''Tenēisan '''sunnis''' trinewīngi nurri, kaddan ast nērtingi.'' * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin''' en parku.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōlabiskan: [[Wt/prg/ṕås#Pōlabiskan|ṕås]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * sanskrits: [[Wt/prg/श्वन्#Sanskrits|श्वन्]] * šlēziskan: [[Wt/prg/pies#Šlēziskan|pies]] * tagalōgs: [[Wt/prg/aso#Tagalōgs|aso]] * tamils: [[Wt/prg/நாய்#Tamils|நாய்]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Kaddan as bēi malnīks, mes turēimai dwāi kīrsnans '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] q1psozwx8wm0pui4giddnj5kt5nxip5 7225980 7225978 2026-06-25T16:58:12Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7225980 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''En kaimīnas saddu bigāi debīks '''sunnis'''.'' * ''Tenēisan '''sunnis''' trinewīngi nurri, kaddan ast nērtingi.'' * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin''' en parku.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōlabiskan: [[Wt/prg/ṕås#Pōlabiskan|ṕås]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * sanskrits: [[Wt/prg/श्वन्#Sanskrits|श्वन्]] * šlēziskan: [[Wt/prg/pies#Šlēziskan|pies]] * tagalōgs: [[Wt/prg/aso#Tagalōgs|aso]] * tamils: [[Wt/prg/நாய்#Tamils|நாய்]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Kaddan as bēi malnīks, mes turēimai dwāi kīrsnans '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] q07vuot87ohdij0lo5o15qupiw32b9n 7226128 7225980 2026-06-25T21:05:59Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7226128 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/sunis|sunis]] < {{Wt/prg/prabaltaslāw}} *kwṓ}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈsunis}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwīrs iz sēimin ''Canidae'' {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/katta|katta]]|[[Wt/prg/klanti|klanti]]|[[Wt/prg/zirgs|zirgs]]|[[Wt/prg/skēuri|skēuri]]|[[Wt/prg/gertā|gertā]]|[[Wt/prg/kamistin|kamistin]]|[[Wt/prg/azē|azē]]}} }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : sunnis lāt / nurri / anke / greūza }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/piss|piss]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnei|sunnes|sunnin|suņņu|sunnemans|sunnin|sunnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''En kaimīnas saddu bigāi debīks '''sunnis'''.'' * ''Tenēisan '''sunnis''' trinewīngi nurri, kaddan ast nērtingi.'' * ''Mennei padīnga neikaūtwei sen '''sunnin''' en parku.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/dog#Ēngliskan|dog]] * jīdiskan: [[Wt/prg/הונט#Jīdiskan|הונט]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/сабака#Krēiwiskan|сабака]] * laītawiskan: [[Wt/prg/šuo#Laītawiskan|šuo]] * lattawiskan: [[Wt/prg/suns#Lattawiskan|suns]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/suņs#Lattigaliskan|suņs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/собака#Maskōwitiskan|собака]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hund#Miksiskan|Hund]] * pōlabiskan: [[Wt/prg/ṕås#Pōlabiskan|ṕås]] * pōliskan: [[Wt/prg/pies#Pōliskan|pies]] * sanskrits: [[Wt/prg/श्वन्#Sanskrits|श्वन्]] * šlēziskan: [[Wt/prg/pies#Šlēziskan|pies]] * tagalōgs: [[Wt/prg/aso#Tagalōgs|aso]] * tamils: [[Wt/prg/நாய்#Tamils|நாய்]] * tatāriskan: [[Wt/prg/эт#Tatāriskan|эт]] * walōniskan: [[Wt/prg/tchén#Walōniskan|tchén]] * wilmesāuriskan: [[Wt/prg/hund#Wilmesāuriskan|hund]] * wūkiskan: [[Wt/prg/𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃#Wūkiskan|𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃]] * zemāitiskan: [[Wt/prg/šou#Zemāitiskan|šou]] * zemmamiksiskan: [[Wt/prg/Hund#Zemmamiksiskan|Hund]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|sunnis}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|sunnis]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''Canis familiaris''; buttas zwērs iz sēimjan ''Canidae'' }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|sunnis|sunnjai|sunnjas|sunnjan|sunnju|sunnjamans|sunnjan|sunnjans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Kaddan as bēi malnīks, majā seimī turēi dwāi kīrsnans '''sunnjans'''.'' }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|sunnis}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 9aw12g0ny6utctqlfz50u6oh9034iow 0 3561367 7225930 7216207 2026-06-25T16:17:11Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/pl}} */ 7225930 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/pl}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|pies]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wurapōl}} pies }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{#tag:phonos|{{Wt/prg/IPA|pʲjɛs}}|file=Pl-pies.ogg}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # [[Wt/prg/sunnis|sunnis]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/pl-subs-deklin|pies|psy|psa|psów|psu|psom|psa|psy|psem|psami|psie|psach|psie|psy}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Lubię spacerować ze swoim '''psem'''.'' : Mennei padīnga neikaūtwei sen swajjan '''sunnin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wsjp.pl|16383/pies|pies}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Pōliskas wirdeīns]] c7v26ydcuf8c044lghdpyspkb0eps8z 0 3561991 7226115 7218407 2026-06-25T20:32:18Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7226115 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Prussian gods (Peckols, Perkunas, Potrimpo).jpg|thumb|'''prūsiskai''' deiwāi]] ===Alternatīwa fōrmi=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/LPP}} [[Wt/prg/prūsisks|prūsisks]] }} ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/prūs}} [[Wt/prg/Prūsa|Prūsa]] + [[Wt/prg/-iskas|-iskas]] }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈpruːsiskas}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====adjaktīwan==== # stesses [[Wt/prg/Prūsa|Prūsan]] adder stēisan [[Wt/prg/prūss|prūsan]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * prūsiskas * [[Wt/prg/Prūsa|Prūsa]] * [[Wt/prg/prūss|prūss]] * [[Wt/prg/prūsini|prūsini]] * [[Wt/prg/prūsiskan|prūsiskan]] * [[Wt/prg/prūsibi|prūsibi]] }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Rāmawa bēi ukaswarewīngi '''prūsiskan''' religiōzan sanktuārijan en Nadrāuwai, kawīdse centran bēi swints anzans.'' }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-adj-deklin|prūsiskas|prūsiska|prūsiskan|prūsiskas|prūsiskas|prūsiskas|prūsiskasmu|prūsiskai|prūsiskasmu|prūsiskan|prūsiskan|prūsiskan|prūsiskai|prūsiskas|prūsiskai|prūsiskan|prūsiskan|prūsiskan|prūsiskamans|prūsiskamans|prūsiskamans|prūsiskans|prūsiskans|prūsiskans|prūsiskaisis|ukaprūsiskaisis/ukaprūsiskas}} }} ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * čekkiskan: [[Wt/prg/pruský#Čekkiskan|pruský]] * ēngliskan: [[Wt/prg/Prussian#Ēngliskan|Prussian]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/прускі#Krēiwiskan|прускі]] * laītawiskan: [[Wt/prg/prūsiškas#Laītawiskan|prūsiškas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/prūsisks#Lattawiskan|prūsisks]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/прусский#Maskōwitiskan|прусский]] * miksiskan: [[Wt/prg/prußisch#Miksiskan|prußisch]] * pōliskan: [[Wt/prg/pruski#Pōliskan|pruski]] * prancōziskan: [[Wt/prg/prussien#Prancōziskan|prussien]] }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|prūsiskas}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 0f88hpxg9f2czbjo97dq2903fp1hf2a 7226121 7226115 2026-06-25T20:54:15Z Aklbmd164 2599371 /* Tulkausnas */ 7226121 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Prussian gods (Peckols, Perkunas, Potrimpo).jpg|thumb|'''prūsiskai''' deiwāi]] ===Alternatīwa fōrmi=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/LPP}} [[Wt/prg/prūsisks|prūsisks]] }} ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/prūs}} [[Wt/prg/Prūsa|Prūsa]] + [[Wt/prg/-iskas|-iskas]] }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈpruːsiskas}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====adjaktīwan==== # stesses [[Wt/prg/Prūsa|Prūsan]] adder stēisan [[Wt/prg/prūss|prūsan]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * prūsiskas * [[Wt/prg/Prūsa|Prūsa]] * [[Wt/prg/prūss|prūss]] * [[Wt/prg/prūsini|prūsini]] * [[Wt/prg/prūsiskan|prūsiskan]] * [[Wt/prg/prūsibi|prūsibi]] }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Rāmawa bēi ukaswarewīngi '''prūsiskan''' religiōzan sanktuārijan en Nadrāuwai, kawīdse centran bēi swints anzans.'' }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-adj-deklin|prūsiskas|prūsiska|prūsiskan|prūsiskas|prūsiskas|prūsiskas|prūsiskasmu|prūsiskai|prūsiskasmu|prūsiskan|prūsiskan|prūsiskan|prūsiskai|prūsiskas|prūsiskai|prūsiskan|prūsiskan|prūsiskan|prūsiskamans|prūsiskamans|prūsiskamans|prūsiskans|prūsiskans|prūsiskans|prūsiskaisis|ukaprūsiskaisis/ukaprūsiskas}} }} ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * čekkiskan: [[Wt/prg/pruský#Čekkiskan|pruský]] * ēngliskan: [[Wt/prg/Prussian#Ēngliskan|Prussian]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/прускі#Krēiwiskan|прускі]] * laītawiskan: [[Wt/prg/prūsiškas#Laītawiskan|prūsiškas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/prūsisks#Lattawiskan|prūsisks]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/прусский#Maskōwitiskan|прусский]] * miksiskan: [[Wt/prg/prußisch#Miksiskan|prußisch]] * nōrwigiskan (bokmål): [[Wt/prg/prøyssisk#Nōrwigiskan (bokmål)|prøyssisk]] * pōliskan: [[Wt/prg/pruski#Pōliskan|pruski]] * prancōziskan: [[Wt/prg/prussien#Prancōziskan|prussien]] * ullandiskan: [[Wt/prg/Pruisisch|Pruisisch]] }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|prūsiskas}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 06go0a9xxm3n4r1c4r37421dqakfm1m 0 3562150 7226023 7223339 2026-06-25T17:42:42Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7226023 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Poland in European Union.svg|thumb|Pōli]] [[File:Flag of Poland.svg|thumb|'''Pōlis''' karengus]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Polen|Polen]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈpoːli}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # wālstis en Sirdai [[Wt/prg/Eurōpa|Eurōpan]], kawīdses galwasmistan ast Wāršawa }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Pōli|Pōlis|Pōlis|Pōlin|Pōlai|Pōlimans|Pōlin|Pōlins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As asma ēnglis, adder as gimma en Gudānitu en '''Pōlai'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Poland#Ēngliskan|Poland]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/Польшча#Krēiwiskan|Польшча]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Lenkija#Laītawiskan|Lenkija]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Polija#lattawiskan|Polija]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Польша#Maskōwitiskan|Польша]] * miksiskan: [[Wt/prg/Polen#Miksiskan|Polen]] * pōliskan: [[Wt/prg/Polska#Pōliskan|Polska]] * prancōziskan: [[Wt/prg/Pologne#Prancōziskan|Pologne]] * špāniskan: [[Wt/prg/Polonia#Špāniskan|Polonia]] * wālkiskan: [[Wt/prg/Polonia#Wālkiskan|Polonia]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Pōli}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[Image:Poland in European Union.svg|thumb|Pōli]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # wālsts en Sirdai [[Wt/prg/Eurōpa|Eurōpan]], kawīdses galwasmēstan ast Wāršawa }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Pōli|Pōlis|Pōlis|Pōlin|Pōlei|Pōlimans|Pōlin|Pōlins}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Pōli}} }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] 6oakzeut6r8453r4o083x8vlb7mrf95 7226024 7226023 2026-06-25T17:43:49Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7226024 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Poland in European Union.svg|thumb|Pōli]] [[File:Flag of Poland.svg|thumb|'''Pōlis''' karengus]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Polen|Polen]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈpoːli}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # wālstis en Sirzdai [[Wt/prg/Eurōpa|Eurōpan]], kawīdses galwasmistan ast Wāršawa }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Pōli|Pōlis|Pōlis|Pōlin|Pōlai|Pōlimans|Pōlin|Pōlins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As asma ēnglis, adder as gimma en Gudānitu en '''Pōlai'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Poland#Ēngliskan|Poland]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/Польшча#Krēiwiskan|Польшча]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Lenkija#Laītawiskan|Lenkija]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Polija#lattawiskan|Polija]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Польша#Maskōwitiskan|Польша]] * miksiskan: [[Wt/prg/Polen#Miksiskan|Polen]] * pōliskan: [[Wt/prg/Polska#Pōliskan|Polska]] * prancōziskan: [[Wt/prg/Pologne#Prancōziskan|Pologne]] * špāniskan: [[Wt/prg/Polonia#Špāniskan|Polonia]] * wālkiskan: [[Wt/prg/Polonia#Wālkiskan|Polonia]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Pōli}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[Image:Poland in European Union.svg|thumb|Pōli]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # wālsts en Sirdai [[Wt/prg/Eurōpa|Eurōpan]], kawīdses galwasmēstan ast Wāršawa }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Pōli|Pōlis|Pōlis|Pōlin|Pōlei|Pōlimans|Pōlin|Pōlins}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Pōli}} }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] mvx0asmht25pgy85s8oj7tef0s6f45g 7226025 7226024 2026-06-25T17:44:28Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7226025 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Poland in European Union.svg|thumb|Pōli]] [[File:Flag of Poland.svg|thumb|'''Pōlis''' karengus]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Polen|Polen]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈpoːli}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # wālstis en Sirzdai [[Wt/prg/Eurōpa|Eurōpan]], kawīdses galwasmistan ast Wāršawa }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Pōli|Pōlis|Pōlis|Pōlin|Pōlai|Pōlimans|Pōlin|Pōlins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As asma ēnglis, adder as gimma en Gudānitu en '''Pōlai'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Poland#Ēngliskan|Poland]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/Польшча#Krēiwiskan|Польшча]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Lenkija#Laītawiskan|Lenkija]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Polija#lattawiskan|Polija]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Польша#Maskōwitiskan|Польша]] * miksiskan: [[Wt/prg/Polen#Miksiskan|Polen]] * pōliskan: [[Wt/prg/Polska#Pōliskan|Polska]] * prancōziskan: [[Wt/prg/Pologne#Prancōziskan|Pologne]] * špāniskan: [[Wt/prg/Polonia#Špāniskan|Polonia]] * wālkiskan: [[Wt/prg/Polonia#Wālkiskan|Polonia]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Pōli}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[Image:Poland in European Union.svg|thumb|Pōli]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # wālsts en Sirzdai [[Wt/prg/Eurōpa|Eurōpan]], kawīdses galwasmēstan ast Wāršawa }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Pōli|Pōlis|Pōlis|Pōlin|Pōlei|Pōlimans|Pōlin|Pōlins}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Pōli}} }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] b6odl0j9igle22lgfb6xqnb6j6d6ldg 7226028 7226025 2026-06-25T17:47:54Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7226028 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Poland in European Union.svg|thumb|Pōli]] [[File:Flag of Poland.svg|thumb|'''Pōlis''' karengus]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Polen|Polen]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈpoːli}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # wālstis en Sirzdai [[Wt/prg/Eurōpa|Eurōpan]], kawīdses galwasmistan ast Wāršawa }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Pōli|Pōlis|Pōlis|Pōlin|Pōlai|Pōlimans|Pōlin|Pōlins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As asma iz Debabritānijan, adder as gimma en Gudānitu en '''Pōlai'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Poland#Ēngliskan|Poland]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/Польшча#Krēiwiskan|Польшча]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Lenkija#Laītawiskan|Lenkija]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Polija#lattawiskan|Polija]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Польша#Maskōwitiskan|Польша]] * miksiskan: [[Wt/prg/Polen#Miksiskan|Polen]] * pōliskan: [[Wt/prg/Polska#Pōliskan|Polska]] * prancōziskan: [[Wt/prg/Pologne#Prancōziskan|Pologne]] * špāniskan: [[Wt/prg/Polonia#Špāniskan|Polonia]] * wālkiskan: [[Wt/prg/Polonia#Wālkiskan|Polonia]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Pōli}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[Image:Poland in European Union.svg|thumb|Pōli]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # wālsts en Sirzdai [[Wt/prg/Eurōpa|Eurōpan]], kawīdses galwasmēstan ast Wāršawa }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Pōli|Pōlis|Pōlis|Pōlin|Pōlei|Pōlimans|Pōlin|Pōlins}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Pōli}} }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] dveeuz3515ax8ip44t6slthr8xeqau6 0 3562151 7226064 7209676 2026-06-25T18:30:37Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7226064 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Grandma'.jpg|thumb|anni]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/ane|ane]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈani}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # mūtis adder tāwas mūti }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|anni|annis|annis|annin|annei|annimans|annin|annins}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/grandmother#Ēngliskan|grandmother]] * laītawiskan: [[Wt/prg/senelė#Laītawiskan|senelė]] * lattawiskan: [[Wt/prg/vecāmāte#Lattawiskan|vecāmāte]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/бабушка#Maskōwitiskan|бабушка]] * miksiskan: [[Wt/prg/Großmutter#Miksiskan|Großmutter]] * pōliskan: [[Wt/prg/babcia#Pōliskan|babcia]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|anni}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Grandmother and child.jpg|thumb|anni]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # mātis adder tāwas māti }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|anni|annis|annis|annin|annei|annimans|annin|annins}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|anni}} }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] tbt6v3fr1ljwm64fklcd5xmi7opgq25 7226065 7226064 2026-06-25T18:30:47Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-2}} */ 7226065 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Grandma'.jpg|thumb|anni]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/ane|ane]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈani}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # mūtis adder tāwas mūti }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|anni|annis|annis|annin|annei|annimans|annin|annins}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/grandmother#Ēngliskan|grandmother]] * laītawiskan: [[Wt/prg/senelė#Laītawiskan|senelė]] * lattawiskan: [[Wt/prg/vecāmāte#Lattawiskan|vecāmāte]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/бабушка#Maskōwitiskan|бабушка]] * miksiskan: [[Wt/prg/Großmutter#Miksiskan|Großmutter]] * pōliskan: [[Wt/prg/babcia#Pōliskan|babcia]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|anni}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Grandma'.jpg|thumb|anni]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # mātis adder tāwas māti }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|anni|annis|annis|annin|annei|annimans|annin|annins}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|anni}} }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] 1k5t7ojb4q0um4tupxkqcad9q7g6kor 0 3562154 7225926 7210416 2026-06-25T16:15:32Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/en}} */ 7225926 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/en}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|a dog]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{#tag:phonos|{{Wt/prg/IPA|dɒɡ}}|file=En-uk-dog.ogg}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan==== # [[Wt/prg/sunnis|sunnis]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/en-subs-deklin|dog|dogs}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''I often walk my '''dog'''.'' : As deznimai neikaūja sen swajjan '''sunnin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/dictionary.cambridge.org|dog}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Ēngliskas wirdeīns]] 3667su49a82s0a3flfyuiibzmfel05j 0 3562771 7226472 6939257 2026-06-26T11:24:59Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226472 wikitext text/x-wiki '''Fromage'''(mu nfalansa) tshidi tshia kudia tshienza '''padi mabala a kuatakana''',anyi benza ne bintu bifuma ku mabela. Badi benza ne mabela a ngonba,ne kabidi mabela aa mbuji,mbowa,mukoku,ne mu meeba aa mutshinga badi benza ne mabela aa kabalu... [[File:NCI swiss cheese.jpg|200px|right]] [[File:Chèvre affiné crémeux.jpg|200px|right]] [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q10943}} m9e2mga78whkubvsz63mrtwgzr5v090 0 3570779 7226405 7043872 2026-06-26T08:40:16Z Shayi ngolu 2566594 7226405 wikitext text/x-wiki {{Wp/lua/Country |name = Mexika |native_name = Estados Unidos Mexicanos |flag = Flag of Mexico.svg |coat = Coat of arms of Mexico.svg |map = Mexico (orthographic projection).svg }} '''Mexika''' edi ditunga dia mu bulaba bua [[Wp/lua/Amelika wa ku sude|amelika]] was pa katshi diela mutumba nyi matunga masanga a muana wa amelika,nkundu nkundu ne tshimenga tshia Texas. [[File:Painting of Tenochtitlan-Tlatelolco on Lake Texcoco (9755215791).jpg|thumb|left]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Ditunga]] {{INTERWIKI|Q96}} iljropl1oc437dsgnqxn2ih3y11y5ap 7226408 7226405 2026-06-26T08:44:27Z Shayi ngolu 2566594 7226408 wikitext text/x-wiki {{Wp/lua/Country |name = Mexika |native_name = Estados Unidos Mexicanos |flag = Flag of Mexico.svg |coat = Coat of arms of Mexico.svg |map = Mexico (orthographic projection).svg }} '''Mexika''' edi ditunga dia mu bulaba bua [[Wp/lua/Amelika wa ku node|amelika]] was pa katshi diela mutumba nyi matunga masanga a muana wa amelika,nkundu nkundu ne tshimenga tshia Texas. [[File:Painting of Tenochtitlan-Tlatelolco on Lake Texcoco (9755215791).jpg|thumb|left]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Ditunga]] {{INTERWIKI|Q96}} hr7yvuzhc2h8nzrxb2zhaqp8n7vivf3 0 3571776 7225728 6567388 2026-06-25T12:22:27Z Shayi ngolu 2566594 7225728 wikitext text/x-wiki '''Bena Tutsi''' mbena mu tshitupa tshia Mbuu Minene ya mu Afrike. Mu 1994, bakashipa bantu ba bungi mu ditunga dia Rwanda1. [[Category:Wp/lua]] f2w4hq5vd57xu6efy1sw2otfowkny69 0 3582390 7225883 6908774 2026-06-25T15:39:00Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/sty/Цемкетора]] to [[Wp/sty/Цимкетора]] 7225883 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/sty/Цимкетора]] 6e5bida018sfbcud9aok8gnkz8hkmvy 0 3592740 7225998 7005364 2026-06-25T17:16:57Z Singkiring57 2518242 /* Enewṕ Jinivt́· Etosẽa */ 7225998 wikitext text/x-wiki Bhimrao Ramji Ambedkar (1891 April 14–1956 December 6) do India ren Jurist, Economist, Social Reformer, Political HoraAyar; India Bit́gamae Assembly ren Debate ko anḍoḱ Sir Benegal Narsing Rau'aḱ ayar Draft bilcetan akaate India Bit́gamaebal olsagom ken Committee ren Chairman'ć taekena. Jawaharlal Nehru'aḱ ayar Cabinet re Law„ Justice Minister lenać. Tayom do Hinduhora'ć bage ket́a, Buddhahora'ć sen ket́a anḍoḱ Dalit Buddahora Movement'ć àhar ket́a. University of Bombay Elphinstone College aete Etosẽa caba ket́ tayom Ambedkar Columbia University anḍoḱ London School of Economics re Economics'ć eto kena, 1927 anḍoḱ 1923, (respectively) re Doctorate'ć nam ket́a. 1990s, India reaḱ cetanùtar Civilian Award Bharat Ratna, gonoćtayom'ć em yana Ambedkar. Ać OtoṅHora koaḱ Jonohrkaji ‹Jai Bhim› te ać ge àsiriṅoḱ tana. ‹Babasaheb› Nutum teóć urumoḱa. == Enewṕ Jinivt́· Etosẽa == Ambedkar do April 14 1891s Mhow Town (nahḱ do officially Madhya Pradesh, Dr Ambedkar Nagar nutum akana) reć unduṕ lena. Subedar Rank tí let́ Army Officer Ramji Maloji Sakpal anḍoḱ Laxman Murbadkar Honera Bhimabai Sakpal'aḱ 14aḱ anḍoḱ canaba Hon ać. Ać Oaḱ renko do, tisiṅgaḱ Maharashtra Ratnagiri District Mandangad Taluka Ambadawe Town aeten Marathiko. Ambedkar'aḱ Hapaamko British East India Company Army lagit́kô paeṭi kena, Apute Mhow Cantonment re British Indian Army reć paeṭi kena. Ambedkar do, kájuṭit́oḱoḱ ge nelrika len anḍoḱ socio-economic Hilasala suba len Mahar Jati reć unduṕ lena. Etopaikô sen ken reó, Ambedkar anḍoḱ eṭaḱ kájuṭit́oḱoḱ Honko salatannga lena„ EmEtoko taḱ aete kako nelbodeoḱ kako dengaoḱ taekena. Etoòkoa re kako duṕ irioḱ taekena. Núe Daḱkô nam re, mutukul Jati renić cetan aete Daḱ'ć dule enaṅ, Daḱ anḍoḱ Anataṅ kako juṭit́ iri len te. Nena Ambedkar lagit́ jao do, Etopai ren Peon rikae taekena, en Peon baṅaić redo, huḍiṅ Ambedkar Daḱ banoḱa, nen Tinguduṕ tayom aćaḱ Onol re «No peon, No water» menteć olsartel ket́a. Oaḱ teć idie lekan Gunny Sack reć duṕ ici lena. [[Category:Wp/hoc]] {{INTERWIKI|Q231690}} c8ghafyv8h45zmpy24wnn2umkbv5j65 0 3598740 7226136 7209782 2026-06-25T21:15:11Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7226136 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/prūs}} [[Wt/prg/galwā|galwā]] < {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/galwo|galwo]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɡalʋas}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwas fōrmi==== # ''aīnagirbausnas gēnitiwas fōrmi'' ezze wīrdu ''[[Wt/prg/galwā|galwā]]'' # sēnts ukaswarewīngi }} ===Deklinaciōni 1.=== {{Wt/prg/margin| : dirēis en: [[Wt/prg/galwā#Konjugaciōni|galwā]] }} ===Deklinaciōni 2.=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: 2. [[Wt/prg/main#Ēngliskan|main]] * laītawiskan: 2. [[Wt/prg/pagrindinis#Laītawiskan|pagrindinis]] * lattawiskan: 2. [[Wt/prg/galvenais#Lattawiskan|galvenais]] * maskōwitiskan: 2. [[Wt/prg/главный#Maskōwitiskan|главный]] * miksiskan: 2. [[Wt/prg/Haupt-#Miksiskan|Haupt-]] * pōliskan: 2. [[Wt/prg/główny#Pōliskan|główny]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|galwas}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwas fōrmi==== # ''aīnagirbausnas gēnitiwas fōrmi'' ezze wīrdu ''[[Wt/prg/galwā|galwā]]'' # sēnts ukaswarewīngjaisi }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|galwas}} }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] ne6zcdsv6abgo7u3v05ksangvubgoo1 14 3612132 7226142 7033770 2026-06-25T21:34:19Z Aklbmd164 2599371 7226142 wikitext text/x-wiki <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory|Category=Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> 6g1nctktnfkycuyp1vaqth85q0ulzid 7226143 7226142 2026-06-25T21:36:12Z Aklbmd164 2599371 7226143 wikitext text/x-wiki </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory|Category=Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> 986jl0qs5chn9ntt63u4i53mks8629l 7226145 7226143 2026-06-25T21:38:40Z Aklbmd164 2599371 7226145 wikitext text/x-wiki </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> 77zht5imihymnnsshux3veyflvixymh 7226147 7226145 2026-06-25T21:42:49Z Aklbmd164 2599371 7226147 wikitext text/x-wiki [{{fullurl:Kategoria:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> 8l9mo0tb7hcjd9pl59lmwyrqh1mej31 7226148 7226147 2026-06-25T21:43:14Z Aklbmd164 2599371 7226148 wikitext text/x-wiki [{{fullurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> mprjpuy4ymf2glkc6w1opw593irxeuq 7226149 7226148 2026-06-25T21:44:02Z Aklbmd164 2599371 7226149 wikitext text/x-wiki [{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> gazen7oxaaor7laotysqhqy3rfz2379 7226150 7226149 2026-06-25T21:45:31Z Aklbmd164 2599371 7226150 wikitext text/x-wiki [{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A|A]] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> f6b926cvmzbvltua0ink7ziqktckgs2 7226151 7226150 2026-06-25T21:45:48Z Aklbmd164 2599371 7226151 wikitext text/x-wiki [{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A|A]] </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> 55xucujv43juyuvqy4frzfmivi7da0o 7226152 7226151 2026-06-25T21:48:27Z Aklbmd164 2599371 7226152 wikitext text/x-wiki [{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A] <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> oj0yd0vtzij70phqbynnmwnvnalcimc 7226153 7226152 2026-06-25T21:52:52Z Aklbmd164 2599371 7226153 wikitext text/x-wiki <div style="height: 15px;"></div> <div style="border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 15px auto; max-width: 450px; min-width: 320px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.05); font-family: inherit; text-align: center; overflow: visible;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 0.935em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> iem3s1iz097edt42j0rcxwa5w4zsnvu 7226154 7226153 2026-06-25T21:53:17Z Aklbmd164 2599371 7226154 wikitext text/x-wiki <div style="height: 15px;"></div> <div style="border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 15px auto; max-width: 450px; min-width: 320px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.05); font-family: inherit; text-align: center; overflow: visible;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 2em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> p5ne7ijyk02uy9i6pivdr90ez28lp7l 7226155 7226154 2026-06-25T21:53:33Z Aklbmd164 2599371 7226155 wikitext text/x-wiki <div style="height: 15px;"></div> <div style="border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; margin: 15px auto; max-width: 450px; min-width: 320px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.05); font-family: inherit; text-align: center; overflow: visible;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> 07u68nc7c6sb4trzkupeg968h58xfxc 7226157 7226155 2026-06-25T22:00:03Z Aklbmd164 2599371 7226157 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8; text-align: center;"> <span style="font-size: 115%;">Indekss:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=b}} b]</span></span> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> mtipn5m4klkmt2ocg2in5ltkbeb5kgk 7226158 7226157 2026-06-25T22:05:55Z Aklbmd164 2599371 7226158 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8; text-align: center;"> <span style="font-size: 115%;">Indekss:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=b}} b]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=C}} C]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=c}} c]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Č}} Č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=č}} č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=D}} D]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=d}} d]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=E}} E]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=e}} e]</span></span> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> fk5pfjrw0oaz5uskyrkmqlkexh3crgn 7226167 7226158 2026-06-25T22:18:06Z Aklbmd164 2599371 7226167 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8; text-align: center;"> <span style="font-size: 30px;">Indekss:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=b}} b]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=C}} C]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=c}} c]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Č}} Č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=č}} č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=D}} D]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=d}} d]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=E}} E]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=e}} e]</span></span> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> jszb7b6322s6yskpx1ebl0ww8fhrz7z 7226168 7226167 2026-06-25T22:18:15Z Aklbmd164 2599371 7226168 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8; text-align: center;"> <span style="font-size: 20px;">Indekss:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=b}} b]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=C}} C]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=c}} c]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Č}} Č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=č}} č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=D}} D]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=d}} d]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=E}} E]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=e}} e]</span></span> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> pn2fg5shucczam1ckk50fmj2g69h237 7226169 7226168 2026-06-25T22:21:39Z Aklbmd164 2599371 7226169 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8; text-align: center;"> <span style="font-size: 20px;">Indekss:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=b}} b]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=C}} C]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=c}} c]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Č}} Č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=č}} č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=D}} D]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=d}} d]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ḑ}} Ḑ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ḑ}} ḑ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=E}} E]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=e}} e]</span></span> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> 8z3qzkjmhbg57m94xn2zaj5496ywu66 7226170 7226169 2026-06-25T22:45:26Z Aklbmd164 2599371 7226170 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8; text-align: center;"> <span style="font-size: 20px;">Indekss:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=b}} b]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=C}} C]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=c}} c]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Č}} Č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=č}} č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=D}} D]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=d}} d]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ḑ}} Ḑ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ḑ}} ḑ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=E}} E]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=e}} e]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ē}} Ē]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ē}} ē]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=F}} F]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=f}} f]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=G}} G]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=g}} g]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ģ}} Ģ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ģ}} ģ]</span></span> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> qufw2my1pvdbzngywaxnhfaj0clindg 7226173 7226170 2026-06-25T22:56:20Z Aklbmd164 2599371 7226173 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8; text-align: center;"> <span style="font-size: 20px;">Indekss:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=b}} b]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=C}} C]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=c}} c]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Č}} Č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=č}} č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=D}} D]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=d}} d]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ḑ}} Ḑ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ḑ}} ḑ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=E}} E]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=e}} e]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ē}} Ē]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ē}} ē]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=F}} F]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=f}} f]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=G}} G]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=g}} g]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ģ}} Ģ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ģ}} ģ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=H}} H]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=h}} h]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=I}} I]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=i}} i]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ī}} Ī]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ī}} ī]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=J}} J]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=j}} j]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=K}} K]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=k}} k]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ķ}} Ķ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ķ}} ķ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=L}} L]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=l}} l]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=M}} M]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=m}} m]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=N}} N]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=n}} n]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ņ}} Ņ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ņ}} ņ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=O}} O]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=o}} o]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=P}} P]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=p}} p]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=R}} R]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=r}} r]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ŗ}} Ŗ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ŗ}} ŗ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=S}} S]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=s}} s]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Š}} Š]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=š}} š]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=T}} T]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=t}} t]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ț}} Ț]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ț}} ț]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=U}} U]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=u}} u]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ū}} Ū]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ū}} ū]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=W}} W]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=w}} w]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Z}} Z]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=z}} z]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ž}} Ž]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ž}} ž]</span></span> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> ig33ml6seiivpki432bd23qzc5ystgl 7226174 7226173 2026-06-25T23:00:00Z Aklbmd164 2599371 7226174 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8; text-align: center;"> <span style="font-size: 20px;">Indekss:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=b}} b]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=C}} C]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=c}} c]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Č}} Č]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=č}} č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=D}} D]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=d}} d]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ḑ}} Ḑ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ḑ}} ḑ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=E}} E]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=e}} e]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ē}} Ē]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ē}} ē]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=F}} F]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=f}} f]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=G}} G]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=g}} g]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ģ}} Ģ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ģ}} ģ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=H}} H]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=h}} h]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=I}} I]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=i}} i]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ī}} Ī]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ī}} ī]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=J}} J]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=j}} j]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=K}} K]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=k}} k]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ķ}} Ķ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ķ}} ķ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=L}} L]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=l}} l]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=M}} M]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=m}} m]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=N}} N]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=n}} n]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ņ}} Ņ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ņ}} ņ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=O}} O]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=o}} o]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=P}} P]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=p}} p]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=R}} R]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=r}} r]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ŗ}} Ŗ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ŗ}} ŗ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=S}} S]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=s}} s]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Š}} Š]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=š}} š]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=T}} T]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=t}} t]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ț}} Ț]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ț}} ț]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=U}} U]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=u}} u]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ū}} Ū]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ū}} ū]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=W}} W]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=w}} w]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Z}} Z]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=z}} z]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ž}} Ž]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ž}} ž]</span></span> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> [{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none; margin-left: 1.25em;">Prēipalingis wīrds</span>] </span> </div> kx9pbsi1z76i5n09e55agua5vk7r9ly 7226175 7226174 2026-06-25T23:11:59Z Aklbmd164 2599371 7226175 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; margin: 15px 0; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0,0,0,0.05), 0 2px 4px -1px rgba(0,0,0,0.03); font-family: inherit; color: #202122; line-height: 1.8; text-align: center;"> <span style="font-size: 20px;">Indekss:</span><br> <span style="font-size: 17.20px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=A}} A]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=a}} a]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ā}} Ā]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ā}} ā]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=B}} B]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=b}} b]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=C}} C]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=c}} c]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Č}} Č]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=č}} č]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=D}} D]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=d}} d]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ḑ}} Ḑ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ḑ}} ḑ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=E}} E]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=e}} e]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ē}} Ē]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ē}} ē]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=F}} F]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=f}} f]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=G}} G]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=g}} g]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ģ}} Ģ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ģ}} ģ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=H}} H]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=h}} h]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=I}} I]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=i}} i]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ī}} Ī]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ī}} ī]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=J}} J]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=j}} j]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=K}} K]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=k}} k]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ķ}} Ķ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ķ}} ķ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=L}} L]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=l}} l]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=M}} M]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=m}} m]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=N}} N]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=n}} n]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ņ}} Ņ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ņ}} ņ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=O}} O]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=o}} o]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=P}} P]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=p}} p]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=R}} R]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=r}} r]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ŗ}} Ŗ]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ŗ}} ŗ]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=S}} S]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=s}} s]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Š}} Š]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=š}} š]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=T}} T]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=t}} t]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ț}} Ț]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ț}} ț]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=U}} U]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=u}} u]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ū}} Ū]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ū}} ū]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=W}} W]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=w}} w]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Z}} Z]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=z}} z]</span> • <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=Ž}} Ž]</span> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Category:Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns|from=ž}} ž]</span></span> </div> </div> <div style="display: flex; justify-content: center; align-items: center; text-align: center; margin: 20px auto; width: 100%;"> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive" style="display: inline-block; padding: 8.5px 20.4px; border-radius: 6.8px; font-weight: bold; font-family: sans-serif; box-shadow: 0 1.7px 3.4px rgba(0,0,0,0.1); transition: all 0.2s ease; font-size: 1em; letter-spacing: 0.42px;"> <span class="plainlinks">[{{canonicalurl:Special:RandomInCategory/Wt/prg/Prūsiskas_wirdeīns}} <span style="color: #ffffff; text-decoration: none;">Prēipalingis wīrds</span>]</span> </span> </div> bt0fc5jnns129sa0olbybqly1gzb9ey 0 3612190 7226032 7222322 2026-06-25T17:54:47Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7226032 wikitext text/x-wiki {{Wt/prg/palīgus-peisāsenis|[[Wt/prg/Ā|Ā]]|[[Wt/prg/À|À]]|[[Wt/prg/Á|Á]]|[[Wt/prg/Â|Â]]|[[Wt/prg/Ã|Ã]]|[[Wt/prg/Ä|Ä]]|[[Wt/prg/Å|Å]]|[[Wt/prg/Ă|Ă]]|[[Wt/prg/Ą|Ą]]}} =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Latin Capital Letter A in Linux Libertine Mono - U+0041.svg|thumb|100px|A]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|a}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas pirman litteran {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/Ā|Ā]]|[[Wt/prg/B|B]]|[[Wt/prg/C|C]]|[[Wt/prg/Č|Č]]|[[Wt/prg/D|D]]|[[Wt/prg/Ḑ|Ḑ]]|[[Wt/prg/E|E]]|[[Wt/prg/Ē|Ē]]|[[Wt/prg/F|F]]|[[Wt/prg/G|G]]|[[Wt/prg/Ģ|Ģ]]|[[Wt/prg/H|H]]|[[Wt/prg/I|I]]|[[Wt/prg/Ī|Ī]]|[[Wt/prg/J|J]]|[[Wt/prg/K|K]]|[[Wt/prg/Ķ|Ķ]]|[[Wt/prg/L|L]]|[[Wt/prg/M|M]]|[[Wt/prg/N|N]]|[[Wt/prg/Ņ|Ņ]]|[[Wt/prg/O|O]]|[[Wt/prg/Ō|Ō]]|[[Wt/prg/P|P]]|[[Wt/prg/R|R]]|[[Wt/prg/Ŗ|Ŗ]]|[[Wt/prg/S|S]]|[[Wt/prg/Š|Š]]|[[Wt/prg/T|T]]|[[Wt/prg/Ț|Ț]]|[[Wt/prg/U|U]]|[[Wt/prg/Ū|Ū]]|[[Wt/prg/W|W]]|[[Wt/prg/Z|Z]]|[[Wt/prg/Ž|Ž]]}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Latin Capital Letter A in Linux Libertine Mono - U+0041.svg|thumb|100px|A]] ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas pirman litteran {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/Ā|Ā]]|[[Wt/prg/B|B]]|[[Wt/prg/C|C]]|[[Wt/prg/Č|Č]]|[[Wt/prg/D|D]]|[[Wt/prg/E|E]]|[[Wt/prg/Ē|Ē]]|[[Wt/prg/F|F]]|[[Wt/prg/G|G]]|[[Wt/prg/H|H]]|[[Wt/prg/I|I]]|[[Wt/prg/Ī|Ī]]|[[Wt/prg/J|J]]|[[Wt/prg/K|K]]|[[Wt/prg/L|L]]|[[Wt/prg/M|M]]|[[Wt/prg/N|N]]|[[Wt/prg/O|O]]|[[Wt/prg/Ō|Ō]]|[[Wt/prg/P|P]]|[[Wt/prg/R|R]]|[[Wt/prg/S|S]]|[[Wt/prg/Š|Š]]|[[Wt/prg/T|T]]|[[Wt/prg/U|U]]|[[Wt/prg/Ū|Ū]]|[[Wt/prg/W|W]]|[[Wt/prg/Z|Z]]|[[Wt/prg/Ž|Ž]]}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] qvaacug40nmdumlakf6u2rrdgt5hq5v 0 3612195 7226017 7210234 2026-06-25T17:35:27Z Aklbmd164 2599371 7226017 wikitext text/x-wiki {{Wt/prg/palīgus-peisāsenis|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/À|À]]|[[Wt/prg/Á|Á]]|[[Wt/prg/Â|Â]]|[[Wt/prg/Ã|Ã]]|[[Wt/prg/Ä|Ä]]|[[Wt/prg/Å|Å]]|[[Wt/prg/Ă|Ă]]|[[Wt/prg/Ą|Ą]]}} =={{Wt/prg/prg-1}}== ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ɑː}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas āntran litteran {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/Ā|Ā]]|[[Wt/prg/B|B]]|[[Wt/prg/C|C]]|[[Wt/prg/Č|Č]]|[[Wt/prg/D|D]]|[[Wt/prg/Ḑ|Ḑ]]|[[Wt/prg/E|E]]|[[Wt/prg/Ē|Ē]]|[[Wt/prg/F|F]]|[[Wt/prg/G|G]]|[[Wt/prg/Ģ|Ģ]]|[[Wt/prg/H|H]]|[[Wt/prg/I|I]]|[[Wt/prg/Ī|Ī]]|[[Wt/prg/J|J]]|[[Wt/prg/K|K]]|[[Wt/prg/Ķ|Ķ]]|[[Wt/prg/L|L]]|[[Wt/prg/M|M]]|[[Wt/prg/N|N]]|[[Wt/prg/Ņ|Ņ]]|[[Wt/prg/O|O]]|[[Wt/prg/Ō|Ō]]|[[Wt/prg/P|P]]|[[Wt/prg/R|R]]|[[Wt/prg/Ŗ|Ŗ]]|[[Wt/prg/S|S]]|[[Wt/prg/Š|Š]]|[[Wt/prg/T|T]]|[[Wt/prg/Ț|Ț]]|[[Wt/prg/U|U]]|[[Wt/prg/Ū|Ū]]|[[Wt/prg/W|W]]|[[Wt/prg/Z|Z]]|[[Wt/prg/Ž|Ž]]}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas āntran litteran }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] d8yes611w0470rg1qr8g1fn2yvs8afx 7226018 7226017 2026-06-25T17:37:52Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7226018 wikitext text/x-wiki {{Wt/prg/palīgus-peisāsenis|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/À|À]]|[[Wt/prg/Á|Á]]|[[Wt/prg/Â|Â]]|[[Wt/prg/Ã|Ã]]|[[Wt/prg/Ä|Ä]]|[[Wt/prg/Å|Å]]|[[Wt/prg/Ă|Ă]]|[[Wt/prg/Ą|Ą]]}} =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Latin Capital Letter A With Macron in Linux Libertine Mono - U+0100.svg|thumb|100px|Ā]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ɑː}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas āntran litteran {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/Ā|Ā]]|[[Wt/prg/B|B]]|[[Wt/prg/C|C]]|[[Wt/prg/Č|Č]]|[[Wt/prg/D|D]]|[[Wt/prg/Ḑ|Ḑ]]|[[Wt/prg/E|E]]|[[Wt/prg/Ē|Ē]]|[[Wt/prg/F|F]]|[[Wt/prg/G|G]]|[[Wt/prg/Ģ|Ģ]]|[[Wt/prg/H|H]]|[[Wt/prg/I|I]]|[[Wt/prg/Ī|Ī]]|[[Wt/prg/J|J]]|[[Wt/prg/K|K]]|[[Wt/prg/Ķ|Ķ]]|[[Wt/prg/L|L]]|[[Wt/prg/M|M]]|[[Wt/prg/N|N]]|[[Wt/prg/Ņ|Ņ]]|[[Wt/prg/O|O]]|[[Wt/prg/Ō|Ō]]|[[Wt/prg/P|P]]|[[Wt/prg/R|R]]|[[Wt/prg/Ŗ|Ŗ]]|[[Wt/prg/S|S]]|[[Wt/prg/Š|Š]]|[[Wt/prg/T|T]]|[[Wt/prg/Ț|Ț]]|[[Wt/prg/U|U]]|[[Wt/prg/Ū|Ū]]|[[Wt/prg/W|W]]|[[Wt/prg/Z|Z]]|[[Wt/prg/Ž|Ž]]}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas āntran litteran }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] ceen2mksq2ul1rfhkmxt4yo52j0klgy 7226019 7226018 2026-06-25T17:38:14Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-2}} */ 7226019 wikitext text/x-wiki {{Wt/prg/palīgus-peisāsenis|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/À|À]]|[[Wt/prg/Á|Á]]|[[Wt/prg/Â|Â]]|[[Wt/prg/Ã|Ã]]|[[Wt/prg/Ä|Ä]]|[[Wt/prg/Å|Å]]|[[Wt/prg/Ă|Ă]]|[[Wt/prg/Ą|Ą]]}} =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Latin Capital Letter A With Macron in Linux Libertine Mono - U+0100.svg|thumb|100px|Ā]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ɑː}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas āntran litteran {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/Ā|Ā]]|[[Wt/prg/B|B]]|[[Wt/prg/C|C]]|[[Wt/prg/Č|Č]]|[[Wt/prg/D|D]]|[[Wt/prg/Ḑ|Ḑ]]|[[Wt/prg/E|E]]|[[Wt/prg/Ē|Ē]]|[[Wt/prg/F|F]]|[[Wt/prg/G|G]]|[[Wt/prg/Ģ|Ģ]]|[[Wt/prg/H|H]]|[[Wt/prg/I|I]]|[[Wt/prg/Ī|Ī]]|[[Wt/prg/J|J]]|[[Wt/prg/K|K]]|[[Wt/prg/Ķ|Ķ]]|[[Wt/prg/L|L]]|[[Wt/prg/M|M]]|[[Wt/prg/N|N]]|[[Wt/prg/Ņ|Ņ]]|[[Wt/prg/O|O]]|[[Wt/prg/Ō|Ō]]|[[Wt/prg/P|P]]|[[Wt/prg/R|R]]|[[Wt/prg/Ŗ|Ŗ]]|[[Wt/prg/S|S]]|[[Wt/prg/Š|Š]]|[[Wt/prg/T|T]]|[[Wt/prg/Ț|Ț]]|[[Wt/prg/U|U]]|[[Wt/prg/Ū|Ū]]|[[Wt/prg/W|W]]|[[Wt/prg/Z|Z]]|[[Wt/prg/Ž|Ž]]}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Latin Capital Letter A With Macron in Linux Libertine Mono - U+0100.svg|thumb|100px|Ā]] ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas āntran litteran }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] jcb5wg1gpmtihudiz6gjyhi7zm9akqo 7226033 7226019 2026-06-25T17:56:05Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-2}} */ 7226033 wikitext text/x-wiki {{Wt/prg/palīgus-peisāsenis|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/À|À]]|[[Wt/prg/Á|Á]]|[[Wt/prg/Â|Â]]|[[Wt/prg/Ã|Ã]]|[[Wt/prg/Ä|Ä]]|[[Wt/prg/Å|Å]]|[[Wt/prg/Ă|Ă]]|[[Wt/prg/Ą|Ą]]}} =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Latin Capital Letter A With Macron in Linux Libertine Mono - U+0100.svg|thumb|100px|Ā]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ɑː}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas āntran litteran {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/Ā|Ā]]|[[Wt/prg/B|B]]|[[Wt/prg/C|C]]|[[Wt/prg/Č|Č]]|[[Wt/prg/D|D]]|[[Wt/prg/Ḑ|Ḑ]]|[[Wt/prg/E|E]]|[[Wt/prg/Ē|Ē]]|[[Wt/prg/F|F]]|[[Wt/prg/G|G]]|[[Wt/prg/Ģ|Ģ]]|[[Wt/prg/H|H]]|[[Wt/prg/I|I]]|[[Wt/prg/Ī|Ī]]|[[Wt/prg/J|J]]|[[Wt/prg/K|K]]|[[Wt/prg/Ķ|Ķ]]|[[Wt/prg/L|L]]|[[Wt/prg/M|M]]|[[Wt/prg/N|N]]|[[Wt/prg/Ņ|Ņ]]|[[Wt/prg/O|O]]|[[Wt/prg/Ō|Ō]]|[[Wt/prg/P|P]]|[[Wt/prg/R|R]]|[[Wt/prg/Ŗ|Ŗ]]|[[Wt/prg/S|S]]|[[Wt/prg/Š|Š]]|[[Wt/prg/T|T]]|[[Wt/prg/Ț|Ț]]|[[Wt/prg/U|U]]|[[Wt/prg/Ū|Ū]]|[[Wt/prg/W|W]]|[[Wt/prg/Z|Z]]|[[Wt/prg/Ž|Ž]]}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Latin Capital Letter A With Macron in Linux Libertine Mono - U+0100.svg|thumb|100px|Ā]] ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====littera==== # [[Wt/prg/majuskūli|majuskūli]] stesses prūsiskas alfabētas āntran litteran {{Wt/prg/dirēis-dīgi|[[Wt/prg/A|A]]|[[Wt/prg/Ā|Ā]]|[[Wt/prg/B|B]]|[[Wt/prg/C|C]]|[[Wt/prg/Č|Č]]|[[Wt/prg/D|D]]|[[Wt/prg/E|E]]|[[Wt/prg/Ē|Ē]]|[[Wt/prg/F|F]]|[[Wt/prg/G|G]]|[[Wt/prg/H|H]]|[[Wt/prg/I|I]]|[[Wt/prg/Ī|Ī]]|[[Wt/prg/J|J]]|[[Wt/prg/K|K]]|[[Wt/prg/L|L]]|[[Wt/prg/M|M]]|[[Wt/prg/N|N]]|[[Wt/prg/O|O]]|[[Wt/prg/Ō|Ō]]|[[Wt/prg/P|P]]|[[Wt/prg/R|R]]|[[Wt/prg/S|S]]|[[Wt/prg/Š|Š]]|[[Wt/prg/T|T]]|[[Wt/prg/U|U]]|[[Wt/prg/Ū|Ū]]|[[Wt/prg/W|W]]|[[Wt/prg/Z|Z]]|[[Wt/prg/Ž|Ž]]}} }} [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg]] 0nu5ffz2sailxq3jlv2v82uknn7e140 0 3612200 7226014 7210393 2026-06-25T17:31:38Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7226014 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Tree with red apples in Barkedal 4.jpg|thumb|ābalni]] ===Alternatīwa fōrmi=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/LPP}} [[Wt/prg/wābalni|wābalni]] }} ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/wobalne|wobalne]] }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːbalni}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # ''Malus''; garrin, na kawīdan āblis aūga }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/wūbalni|wūbalni]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * ābalni * [[Wt/prg/ābli|ābli]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ābalni|ābalnis|ābalnis|ābalnin|ābalnei|ābalnimans|ābalnin|ābalnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As deznimai sīnda na sāstan pa wūrai '''ābalnin'''.'' * ''Bītan majs tītis pasadinnuns '''ābalnin''' en saddu.'' }} ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/apple tree#Ēngliskan|apple tree]] * laītawiskan: [[Wt/prg/obelis#Laītawiskan|obelis]] * lattawiskan: [[Wt/prg/ābele#Lattawiskan|ābele]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/яблоня#Maskōwitiskan|яблоня]] * miksiskan: [[Wt/prg/Apfelbaum#Miksiskan|Apfelbaum]] * pōliskan: [[Wt/prg/jabłoń#Pōliskan|jabłoń]] }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ābalni}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 16rk8uht56rthxbsbbvbel26azjj5ld 7226015 7226014 2026-06-25T17:32:02Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7226015 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Tree with red apples in Barkedal 4.jpg|thumb|ābalni]] ===Alternatīwa fōrmi=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/LPP}} [[Wt/prg/wābalni|wābalni]] }} ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/wobalne|wobalne]] }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːbalni}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # ''Malus''; garrin, na kawīdan aūga āblis }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/wūbalni|wūbalni]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * ābalni * [[Wt/prg/ābli|ābli]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ābalni|ābalnis|ābalnis|ābalnin|ābalnei|ābalnimans|ābalnin|ābalnins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''As deznimai sīnda na sāstan pa wūrai '''ābalnin'''.'' * ''Bītan majs tītis pasadinnuns '''ābalnin''' en saddu.'' }} ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/apple tree#Ēngliskan|apple tree]] * laītawiskan: [[Wt/prg/obelis#Laītawiskan|obelis]] * lattawiskan: [[Wt/prg/ābele#Lattawiskan|ābele]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/яблоня#Maskōwitiskan|яблоня]] * miksiskan: [[Wt/prg/Apfelbaum#Miksiskan|Apfelbaum]] * pōliskan: [[Wt/prg/jabłoń#Pōliskan|jabłoń]] }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ābalni}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] gj31rpwbh53279l9p9x79vvlfx5y3f9 0 3612359 7226011 7223373 2026-06-25T17:29:14Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7226011 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Red Apple.jpg|thumb|ābli]] ===Alternatīwa fōrmi=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/LPP}} [[Wt/prg/wābli|wābli]] }} ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/woble|woble]] }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːbli}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # [[Wt/prg/ābalni|ābalnis]] wēisis }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : kāuptun / skīpatun / skajjintun / īstun āblin • wūrmi / zalli ābli }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/wūbli|wūbli]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * ābli * [[Wt/prg/ābalni|ābalni]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ābli|āblis|āblis|āblin|āblai|āblimans|āblin|āblins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * '''''Āblis''' en tenesses liškei ast wūrmi.'' * ''Kāupjais en kāupabutu delli prīskans '''āblins'''.'' * ''En skūlai as īda '''āblin''', kawīdan as turēi en rīkisnazaku.'' }} ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * albāniskan: [[Wt/prg/mollë#Albāniskan|mollë]] * arābiskan: [[Wt/prg/تفاحة#Arābiskan|تفاحة]] * auktasōrbiskan: [[Wt/prg/jabłuko#Auktasōrbiskan|jabłuko]] * baskōniskan: [[Wt/prg/sagar#Baskōniskan|sagar]] * bulgāriskan: [[Wt/prg/ябълка#Bulgāriskan|ябълка]] * čekkiskan: [[Wt/prg/jablko#Čekkiskan|jablko]] * dāniskan: [[Wt/prg/æble#Dāniskan|æble]] * ēngliskan: [[Wt/prg/apple#Ēngliskan|apple]] * estiskan: [[Wt/prg/õun#Estiskan|õun]] * īslandiskan: [[Wt/prg/epli#Īslandiskan|epli]] * kašūbiskan: [[Wt/prg/jabkò#Kašūbiskan|jabkò]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/яблык#Krēiwiskan|яблык]] * laītawiskan: [[Wt/prg/obuolys#Laītawiskan|obuolys]] * lattawiskan: [[Wt/prg/ābols#Lattawiskan|ābols]] * lattigaliskan: [[Wt/prg/uobeļs#Lattigaliskan|uobeļs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/яблоко#Maskōwitiskan|яблоко]] * miksiskan: [[Wt/prg/Apfel#Miksiskan|Apfel]] * pōliskan: [[Wt/prg/jabłko#Pōliskan|jabłko]] * prancōziskan: [[Wt/prg/pomme#Prancōziskan|pomme]] * sōmiskan: [[Wt/prg/omena#Sōmiskan|omena]] * špāniskan: [[Wt/prg/manzana#Špāniskan|manzana]] * zeimasāmiskan: [[Wt/prg/eappel#Zeimasāmiskan|eappel]] * zemmasōrbiskan: [[Wt/prg/jabłuko#Zemmasōrbiskan|jabłuko]] }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ābli}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 10u0k82ubyxwu0i6zhbrs9213w2po1n 0 3612748 7226162 7219411 2026-06-25T22:11:37Z CHENG REX 2607725 /* */ 7226162 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q3947}} '''Lɔh''' se kwɔn de bemat ba se sangal e jimo. A se duk de bemat be se sangal e jimo. Loh a se Gwinin ku nlɔ be si bere. Kahe mwad a vok loh me. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q3947}} jhprgmr59rv3c5k59i5k37h69rimk9f 0 3612751 7226166 6707588 2026-06-25T22:14:15Z CHENG REX 2607725 /* */ 7226166 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q35013}} '''Berom''' ke '''Birom''' (''Cèn Bèrom'') ase e ji lêm de ha shot e se vwel Plato e Najerya. Nshot Cėn Berom na se e ne gagarang nfang ko mwad shot be ha lem Berom e be manjey bebot na bemakuk nshey Mwa. Mwa ano, Berom behak ba hwo ha lêm be ntiri e be Gbong bepomo. Cėn shele na nlem ne si detu ditu. Nshot mwad wo miliyon Gwining (2010) be ha cėn yemo. Lem Berom be ha kana se e be Gbong bepomo gyam na vey be lasara de ba gas nepomo e be negagarang Gbong pomo Jot(Jos) wo [[Wp/bom/Jot Batin|Batin Jot]] pomo wogo Gwol (Barkin Ladi) na Riyom e vwel Plato, Najerya. Nshot Berom ne shara hen e bapomo Jot Plato wo vwel Sopp ri negwom e ne gagarang [[Wp/bom/Ryom|Ryom]]. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q35013}} p24f4r425u9s1gn8ozzpjctieljfxn7 0 3613130 7226171 6734675 2026-06-25T22:46:08Z CHENG REX 2607725 /* */ 7226171 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q7560}} '''Ngwɔ''' kɛ '''neng-gwɔ''', á sè hwong da à tɔ hwêy kɛ a vɔk nèy. Ase nereý de ba nong hwa yaga nshey me. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q7560}} pq5hwlllpy1akn2s601ti71g8n6u2xg 0 3613359 7226036 7223374 2026-06-25T17:59:18Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7226036 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:4T0A8823 (28064851967).jpg|thumb|abzōlwentei]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Absolvent|Absolvent]] < {{Wt/prg/lat}} [[Wt/prg/absolvens|absolvens]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|abˈzɔːlʋents}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # zmūi, kas wanginnuns skūlin adder kursan }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : wīrstwei abzōlwents • skūlis / licējas / uniwersitātis abzōlwents }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|abzōlwents|abzōlwentei|abzōlwentis|abzōlwentin|abzōlwenti|abzōlwentimans|abzōlwentin|abzōlwentins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Majs māldaisis brāti ast '''abzōlwents''' stesses uniwersitātin en Alnāsteinei.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * arābiskan: [[Wt/prg/خريج#Arābiskan|خريج]] * bulgāriskan: [[Wt/prg/абсолвент#Bulgāriskan|абсолвент]] * čekkiskan: [[Wt/prg/absolvent#Čekkiskan|absolvent]] * dāniskan: [[Wt/prg/akademiker#Dāniskan|akademiker]] * ēngliskan: [[Wt/prg/graduate#Ēngliskan|graduate]] * grēkiskan: [[Wt/prg/απόφοιτος#Jīdiskan|απόφοιτος]] * hindi: [[Wt/prg/स्नातक#Hindi|स्नातक]] * īriskan: [[Wt/prg/céimí#Īriskan|céimí]] * japāniskan: [[Wt/prg/卒業生#Japāniskan|卒業生]] * jīdiskan: [[Wt/prg/אַבסאָלווענט#Jīdiskan|אַבסאָלווענט]] * kašūbiskan: [[Wt/prg/absolwent#Kašūbiskan|absolwent]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/выпускнік#Krēiwiskan|выпускнік]] * laītawiskan: [[Wt/prg/absolventas#Laītawiskan|absolventas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/absolvents#Lattawiskan|absolvents]] * malāiziskan: [[Wt/prg/siswazah#Malāiziskan|siswazah]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/выпускник#Maskōwitiskan|выпускник]] * miksiskan: [[Wt/prg/Absolvent#Miksiskan|Absolvent]] * pōliskan: [[Wt/prg/absolwent#Pōliskan|absolwent]] * pōrtugaliskan: [[Wt/prg/graduado#Pōrtugaliskan|graduado]] * špāniskan: [[Wt/prg/graduado#Špāniskan|graduado]] * telugu: [[Wt/prg/పట్టభద్రుడు#Telugu|పట్టభద్రుడు]] * turkiskan: [[Wt/prg/mezun#Turkiskan|mezun]] * ullandiskan: [[Wt/prg/afgestudeerde#Ullandiskan|afgestudeerde]] * wālkiskan: [[Wt/prg/laureato#Wālkiskan|laureato]] * zemasōrbiskan: [[Wt/prg/absolwent#Zemasōrbiskan|absolwent]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|abzōlwents}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # zmōi, kas wangīnuns skūlin adder kursan }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|abzōlwents|abzōlwentjai|abzōlwentis|abzōlwentin|abzōlwenti|abzōlwentimans|abzōlwentin|abzōlwentins}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|abzōlwents}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 35igotq26secjbm44yjw51nk4npckxz 0 3613360 7225992 7210289 2026-06-25T17:11:30Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7225992 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Jacob Jordaens - The Fall of Man - WGA12014.jpg|thumb|'''Ādams''' be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Majs emmens ast '''Ādams'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] 1vneh3hu6h73te1wedouhwhl4hwwrsc 7225995 7225992 2026-06-25T17:14:19Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7225995 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Jacob Jordaens - The Fall of Man - WGA12014.jpg|thumb|'''Ādams''' be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Māise wīras emmens ast '''Ādams'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] esajeajc09xrhk0bvkauq0givcnjs4q 7226002 7225995 2026-06-25T17:20:19Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7226002 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Jacob Jordaens - The Fall of Man - WGA12014.jpg|thumb|'''Ādams''' be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * (1) ''Māise wīras emmens ast '''Ādams'''.'' * (2) '''''Ādams''' be Ewa pastāi izgūntan iz dāusans.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] qn2g5k1hujrsycmogl4ag7o794n7z1x 7226004 7226002 2026-06-25T17:20:51Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7226004 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Jacob Jordaens - The Fall of Man - WGA12014.jpg|thumb|'''Ādams''' be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * (1.) ''Māise wīras emmens ast '''Ādams'''.'' * (2.) '''''Ādams''' be Ewa pastāi izgūntan iz dāusans.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] eybeep4osezchlaosy6gokqwu127ut2 7226005 7226004 2026-06-25T17:22:42Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7226005 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Jacob Jordaens - The Fall of Man - WGA12014.jpg|thumb|'''Ādams''' be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * (1.) ''Māise wīras emmens ast '''Ādams'''.'' * (2.) '''''Ādams''' be Ewa pastāi izgūntan iz dāusans.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] r2enk6whov4l5xizo3hszjm2w0ctmzx 7226006 7226005 2026-06-25T17:22:53Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7226006 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Jacob Jordaens - The Fall of Man - WGA12014.jpg|thumb|'''Ādams''' be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmānin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * (1.) ''Māise wīras emmens ast '''Ādams'''.'' * (2.) '''''Ādams''' be Ewa pastāi izgūntan iz dāusans.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] hik7lfbfcgmihvyplqm0ahdsld70zgj 7226008 7226006 2026-06-25T17:23:25Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7226008 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Jacob Jordaens - The Fall of Man - WGA12014.jpg|thumb|'''Ādams''' be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * (1.) ''Māise wīras emmens ast '''Ādams'''.'' * (2.) '''''Ādams''' be Ewa pastāi izgūntan iz dāusans.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] r2enk6whov4l5xizo3hszjm2w0ctmzx 7226009 7226008 2026-06-25T17:23:35Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-2}} */ 7226009 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Jacob Jordaens - The Fall of Man - WGA12014.jpg|thumb|'''Ādams''' be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * (1.) ''Māise wīras emmens ast '''Ādams'''.'' * (2.) '''''Ādams''' be Ewa pastāi izgūntan iz dāusans.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmānin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] e61uxr2oo66mef8z2jy53vohvdcidtk 7226050 7226009 2026-06-25T18:16:36Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7226050 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Adam und Eva (Pietschmann).jpg|thumb|'''Ādams''' (1.) be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * (1.) ''Māise wīras emmens ast '''Ādams'''.'' * (2.) '''''Ādams''' be Ewa pastāi izgūntan iz dāusans.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmānin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] e1kt0adddp0zmpndr3sk9x7wy7l3fz6 7226051 7226050 2026-06-25T18:18:06Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7226051 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Adam und Eva (Pietschmann).jpg|thumb|'''Ādams''' (2.) be Ewa]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Adam|Adam]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈɑːdams}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīriskas emmens'' # en Bībelai: pirmas zmūi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmūnin }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādammai|Ādammas|Ādamman|Ādammu|Ādammamans|Ādamman|Ādammans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * (1.) ''Māise wīras emmens ast '''Ādams'''.'' * (2.) '''''Ādams''' be Ewa pastāi izgūntan iz dāusans.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/Adam#Ēngliskan|Adam]] * laītawiskan: [[Wt/prg/Adamas#Laītawiskan|Adamas]] * lattawiskan: [[Wt/prg/Ādams#Lattawiskan|Ādams]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/Адам#Maskōwitiskan|Адам]] * miksiskan: [[Wt/prg/Adam#Miksiskan|Adam]] * pōliskan: [[Wt/prg/Adam#Pōliskan|Adam]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # ''wīrisks emmens'' # en Bībelei: pirms zmōi na zemmin, kas bēi pirzdaunīks wisēisan zmānin }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|Ādams|Ādamai|Ādamas|Ādaman|Ādamu|Ādamamans|Ādaman|Ādamans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|Ādams}} }} =={{Wt/prg/lv}}== ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # Ādams }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tezaurs.lv|Ādams}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Lattawiskas wirdeīns]] 0scf0ntm0djlpc9wu5m936xsfc4k4c4 0 3613531 7226134 7209696 2026-06-25T21:11:22Z Aklbmd164 2599371 /* Deklinaciōni */ 7226134 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Calendar Icon 11 RW.png|thumb|aīnadesimt]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈai̯nadʲæsimt}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====gīrbjaswirds==== # 11; gīrbis sirzdau [[Wt/prg/dessimt|dessimt]] be [[Wt/prg/dwāinadesimt|dwāinadesimt]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * aīnadesimt * [[Wt/prg/ainadesīmts|ainadesīmts]] }} ===Deklinisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/eleven#Ēngliskan|eleven]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/адзінаццаць#Krēiwiskan|адзінаццаць]] * laītawiskan: [[Wt/prg/vienuolika#Laītawiskan|vienuolika]] * lattawiskan: [[Wt/prg/vienpadsmit#Lattawiskan|vienpadsmit]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/одиннадцать#Maskōwitiskan|одиннадцать]] * miksiskan: [[Wt/prg/elf#Miksiskan|elf]] * pōliskan: [[Wt/prg/jedenaście#Pōliskan|jedenaście]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|aīnadesimt}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Calendar Icon 11 RW.png|thumb|aīnadesimt]] ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====gīrbjaswirds==== # 11; gīrbis sirzdau [[Wt/prg/dessimt|dessimt]] be [[Wt/prg/dwāinadesimt|dwāinadesimt]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * aīnadesimt * [[Wt/prg/ainadesīmts|ainadesīmts]] }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|aīnadesimt}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] paz07juo6hlsin8rg81e5984lntvh2s 7226135 7226134 2026-06-25T21:11:37Z Aklbmd164 2599371 /* Deklinācija */ 7226135 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Calendar Icon 11 RW.png|thumb|aīnadesimt]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈai̯nadʲæsimt}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====gīrbjaswirds==== # 11; gīrbis sirzdau [[Wt/prg/dessimt|dessimt]] be [[Wt/prg/dwāinadesimt|dwāinadesimt]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * aīnadesimt * [[Wt/prg/ainadesīmts|ainadesīmts]] }} ===Deklinisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/eleven#Ēngliskan|eleven]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/адзінаццаць#Krēiwiskan|адзінаццаць]] * laītawiskan: [[Wt/prg/vienuolika#Laītawiskan|vienuolika]] * lattawiskan: [[Wt/prg/vienpadsmit#Lattawiskan|vienpadsmit]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/одиннадцать#Maskōwitiskan|одиннадцать]] * miksiskan: [[Wt/prg/elf#Miksiskan|elf]] * pōliskan: [[Wt/prg/jedenaście#Pōliskan|jedenaście]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|aīnadesimt}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Calendar Icon 11 RW.png|thumb|aīnadesimt]] ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====gīrbjaswirds==== # 11; gīrbis sirzdau [[Wt/prg/dessimt|dessimt]] be [[Wt/prg/dwāinadesimt|dwāinadesimt]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * aīnadesimt * [[Wt/prg/ainadesīmts|ainadesīmts]] }} ===Deklinisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|aīnadesimt}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 1012z45rgagl0y73m7sa17anr3bm716 0 3613571 7226130 7209702 2026-06-25T21:09:44Z Aklbmd164 2599371 /* Deklinaciōni */ 7226130 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/ainat|ainat]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈai̯nat}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====adwerban==== # šlāit autēnsnan }} ===Deklinisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/still#Ēngliskan|still]], [[Wt/prg/constantly#Ēngliskan|constantly]] * laītawiskan: [[Wt/prg/nuolat#Laītawiskan|nuolat]] * lattawiskan: [[Wt/prg/pastāvīgi#Lattawiskan|pastāvīgi]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/постоянно#Maskōwitiskan|постоянно]] * miksiskan: [[Wt/prg/ständig#Miksiskan|ständig]] * pōliskan: [[Wt/prg/ciągle#Pōliskan|ciągle]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|aīnat}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====adwerban==== # sklāit autēnsnan }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|aīnat}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] lesqb4el147i5xrlcdr9557pvyvdpx0 7226131 7226130 2026-06-25T21:10:50Z Aklbmd164 2599371 /* Deklinācija */ 7226131 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/ainat|ainat]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈai̯nat}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====adwerban==== # šlāit autēnsnan }} ===Deklinisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/still#Ēngliskan|still]], [[Wt/prg/constantly#Ēngliskan|constantly]] * laītawiskan: [[Wt/prg/nuolat#Laītawiskan|nuolat]] * lattawiskan: [[Wt/prg/pastāvīgi#Lattawiskan|pastāvīgi]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/постоянно#Maskōwitiskan|постоянно]] * miksiskan: [[Wt/prg/ständig#Miksiskan|ständig]] * pōliskan: [[Wt/prg/ciągle#Pōliskan|ciągle]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|aīnat}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====adwerban==== # sklāit autēnsnan }} ===Deklinisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|aīnat}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] q50msu1wq53hz47u7ysevlophwq1k9x 0 3613574 7226138 7209578 2026-06-25T21:25:53Z Aklbmd164 2599371 /* Deklinaciōni */ 7226138 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/prūs}} [[Wt/prg/ainunts|ainunts]] + [[Wt/prg/kwēi|kwēi]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈai̯nuntkʋʲæi̯}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====prōnomen==== # en ainuntkawīdsmu deīktan }} ===Deklinisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/somewhere#Ēngliskan|somewhere]] * laītawiskan: [[Wt/prg/kažkur#Laītawiskan|kažkur]] * lattawiskan: [[Wt/prg/kaut kur#Lattawiskan|kaut kur]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/где-то#Maskōwitiskan|где-то]] * miksiskan: [[Wt/prg/irgendwo#Miksiskan|irgendwo]] * pōliskan: [[Wt/prg/gdzieś#Pōliskan|gdzieś]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ainuntkwei}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====prōnomen==== # en ainuntkawīdsmu deīktan }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|ainuntkwei}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] hdc62zoun3mzhfkg5gufc8bfrpdcobe 7226139 7226138 2026-06-25T21:26:21Z Aklbmd164 2599371 /* Deklinācija */ 7226139 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/prūs}} [[Wt/prg/ainunts|ainunts]] + [[Wt/prg/kwēi|kwēi]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈai̯nuntkʋʲæi̯}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====prōnomen==== # en ainuntkawīdsmu deīktan }} ===Deklinisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/somewhere#Ēngliskan|somewhere]] * laītawiskan: [[Wt/prg/kažkur#Laītawiskan|kažkur]] * lattawiskan: [[Wt/prg/kaut kur#Lattawiskan|kaut kur]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/где-то#Maskōwitiskan|где-то]] * miksiskan: [[Wt/prg/irgendwo#Miksiskan|irgendwo]] * pōliskan: [[Wt/prg/gdzieś#Pōliskan|gdzieś]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ainuntkwei}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====prōnomen==== # en ainuntkawīdsmu deīktan }} ===Deklinisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/nideklin}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|ainuntkwei}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] favemf7kiczehotcz86ku505ct0420i 0 3618909 7226030 7110120 2026-06-25T17:53:16Z MEvalyn 2608615 7226030 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>"Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Kampala, orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). "Worldwide Elevation Finder". Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. "Overview of Kisoro Town, Uganda". Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011" (PDF). Uganda Bureau of Statistics (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] 3me6le89iruvs6yf8y4a5ksgacb8otf 7226031 7226030 2026-06-25T17:54:30Z MEvalyn 2608615 7226031 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>"Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). "Worldwide Elevation Finder". Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. "Overview of Kisoro Town, Uganda". Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011" (PDF). Uganda Bureau of Statistics (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] lmm6ngquajyzvvqynhzx5poco713mmk 7226037 7226031 2026-06-25T18:03:47Z MEvalyn 2608615 7226037 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>"Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref><ref>"Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). "Worldwide Elevation Finder". Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. "Overview of Kisoro Town, Uganda". Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011" (PDF). Uganda Bureau of Statistics (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] teevdas7ml2ytrm6953msmn5d8jr3s7 7226038 7226037 2026-06-25T18:04:12Z MEvalyn 2608615 7226038 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>"Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). "Worldwide Elevation Finder". Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. "Overview of Kisoro Town, Uganda". Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011" (PDF). Uganda Bureau of Statistics (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] lmm6ngquajyzvvqynhzx5poco713mmk 7226039 7226038 2026-06-25T18:04:53Z MEvalyn 2608615 7226039 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). "Worldwide Elevation Finder". Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. "Overview of Kisoro Town, Uganda". Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011" (PDF). Uganda Bureau of Statistics (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] 6wr18ihz2q2mip7av9fd8mxp1gqtxx2 7226040 7226039 2026-06-25T18:06:12Z MEvalyn 2608615 7226040 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). "Worldwide Elevation Finder". Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. "Overview of Kisoro Town, Uganda". Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011" (PDF). Uganda Bureau of Statistics (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] i8nia4z63m4f8gopdgc0lu4cnzrnwbg 7226041 7226040 2026-06-25T18:07:01Z MEvalyn 2608615 7226041 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). [https://elevation.maplogs.com/poi/kisoro_uganda.442471.html "Worldwide Elevation Finder"]. Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. "Overview of Kisoro Town, Uganda". Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011" (PDF). Uganda Bureau of Statistics (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] mhauqcoe392t120avu7332t1rmtcxzj 7226042 7226041 2026-06-25T18:08:30Z MEvalyn 2608615 7226042 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). [https://elevation.maplogs.com/poi/kisoro_uganda.442471.html "Worldwide Elevation Finder"]. Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. [https://web.archive.org/web/20140528000300/http://www.traveluganda.co.ug/kisoro.asp "Overview of Kisoro Town, Uganda"]. Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011" (PDF). Uganda Bureau of Statistics (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] 2uhgi9orj2a043bu41e1p76ovondxfo 7226043 7226042 2026-06-25T18:09:05Z MEvalyn 2608615 7226043 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). [https://elevation.maplogs.com/poi/kisoro_uganda.442471.html "Worldwide Elevation Finder"]. Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. [https://web.archive.org/web/20140528000300/http://www.traveluganda.co.ug/kisoro.asp "Overview of Kisoro Town, Uganda"]. Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. [https://web.archive.org/web/20140707231502/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP52010.pdf "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011"] (PDF). Uganda Bureau of Statistics (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] 0f0op6yop7vnkzhc4fsgaa5bwjmvj8l 7226044 7226043 2026-06-25T18:09:40Z MEvalyn 2608615 7226044 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri Democratic Republic of Congo (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). [https://elevation.maplogs.com/poi/kisoro_uganda.442471.html "Worldwide Elevation Finder"]. Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. [https://web.archive.org/web/20140528000300/http://www.traveluganda.co.ug/kisoro.asp "Overview of Kisoro Town, Uganda"]. Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. [https://web.archive.org/web/20140707231502/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP52010.pdf "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011"] (PDF). [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] 0uh06wn481vxvvwjbzz0oefctwgif49 7226045 7226044 2026-06-25T18:11:11Z MEvalyn 2608615 7226045 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]] (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). [https://elevation.maplogs.com/poi/kisoro_uganda.442471.html "Worldwide Elevation Finder"]. Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. [https://web.archive.org/web/20140528000300/http://www.traveluganda.co.ug/kisoro.asp "Overview of Kisoro Town, Uganda"]. Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. [https://web.archive.org/web/20140707231502/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP52010.pdf "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011"] (PDF). [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda <references /> [[Category:Wp/nyn]] 82c0zeqxc41wms3ulp6afvmvpoulwlk 7226046 7226045 2026-06-25T18:12:44Z MEvalyn 2608615 7226046 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]] (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). [https://elevation.maplogs.com/poi/kisoro_uganda.442471.html "Worldwide Elevation Finder"]. Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda Rwanda nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. [https://web.archive.org/web/20140528000300/http://www.traveluganda.co.ug/kisoro.asp "Overview of Kisoro Town, Uganda"]. Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. [https://web.archive.org/web/20140707231502/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP52010.pdf "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011"] (PDF). [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda == ̊̊Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] lkp1q19j3cgaf8kecqfpg5a27myb701 7226047 7226046 2026-06-25T18:13:11Z MEvalyn 2608615 7226047 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]] (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). [https://elevation.maplogs.com/poi/kisoro_uganda.442471.html "Worldwide Elevation Finder"]. Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda [[Wp/nyn/Rwanda|Rwanda]] nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. [https://web.archive.org/web/20140528000300/http://www.traveluganda.co.ug/kisoro.asp "Overview of Kisoro Town, Uganda"]. Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya Uganda Bureau of Statistics (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. [https://web.archive.org/web/20140707231502/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP52010.pdf "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011"] (PDF). [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda == ̊̊Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] dthxsuja6x6btf52dbtwzzykt88qep7 7226048 7226047 2026-06-25T18:13:29Z MEvalyn 2608615 7226048 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]] (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). [https://elevation.maplogs.com/poi/kisoro_uganda.442471.html "Worldwide Elevation Finder"]. Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda [[Wp/nyn/Rwanda|Rwanda]] nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. [https://web.archive.org/web/20140528000300/http://www.traveluganda.co.ug/kisoro.asp "Overview of Kisoro Town, Uganda"]. Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya [[Wp/nyn/Uganda Bureau of Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. [https://web.archive.org/web/20140707231502/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP52010.pdf "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011"] (PDF). [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * Bwindi Impenetrable National Park * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda == ̊̊Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] gui5k8udja79bjv4wd7xsxj89627z55 7226049 7226048 2026-06-25T18:13:50Z MEvalyn 2608615 7226049 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q525954}} [[File:Kisoro Place Uganda.png|thumb|Kisoro map]] '''Kisoro''' n'etawuni omu kicweka ky'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. N'orurembo rukuru omuri disiturikiti ya Kisoro kandi n'omwanya gw'ekitebe kya disiturikiti. == Omwanya == [[File:Kisoro town.JPG|thumb|Kisoro town]] Kisoro guri kiromita nka 76 (47 mi) omu burengyera-izooba bwa Kabale, orurembo orurikukirayo obuhango omu kicweka kya Kigezi.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kabale/Kisoro/@-1.2005159,29.6978513,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x19dc0de1b5440c5d:0xda36f40463e495df!2m2!1d29.9856157!2d-1.241956!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 "Road Distance Between Kabale, Uganda And Kisoro, Uganda"] (Map). ''Google Maps''. Retrieved 22 August 2021.</ref> Eki kiri kiromita nka 484 (301 mi), aha ruguuto, omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo orukuru rwa Uganda hamwe n'orurembo orurikukirayo obuhango omu ihanga. Kisoro eri burugwa izooba bwa Rumangabo hamwe n'enshozi za Virunga omuri [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]] (DRC). Ebitongore bya Kisoro ni 1°17'06. 0"S, 29°41'06. 0"E (Latitude:-1. 2850; Oburingwa:29. 6850).<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Kisoro/@-0.8024018,31.4208196,7z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x19dc3924f48197e9:0xf091b1adfa613524!2m2!1d29.6904746!2d-1.2834307!3e0 Location of Kisoro, Uganda" (Map). ''Google Maps'']. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro Town Council eshutami aha rurengo rwa mita 1,929 (6,329 ft), ahaiguru y'omutindo gw'enyanja.<ref>Elevation Maplogs (22 August 2021). [https://elevation.maplogs.com/poi/kisoro_uganda.442471.html "Worldwide Elevation Finder"]. Elevation.maplogs.com. Retrieved 22 August 2021.</ref> Kisoro neshangwa ahansi y'enshozi za Mufumbiro, eziri omu nshozi za Virunga kandi amaka g'enshozi ezitarikukira kureebeka. Omwanya nigwetengwa ahabw'enshozi, enyanja ya Mutanda, obutare burungi, n'okutamburira aharurengo rw'enshozi. N'orurembo oruri haihi n'ekibira kya Mgahinga Gorilla National Park kandi n'orurembo orurikubaasa kuhikwaho abo abarikugyenda [[Wp/nyn/Rwanda|Rwanda]] nainga DRC kuronda za gorilla omuri Volcanoes National Park nainga Virunga National Park.<ref>UTP. [https://web.archive.org/web/20140528000300/http://www.traveluganda.co.ug/kisoro.asp "Overview of Kisoro Town, Uganda"]. Uganda Travel Planner (UTP). Archived from the original on 28 May 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> == Omuhendo gw'abantu == Okubara abantu omu ihanga ryona omuri 2002 kukateebereza ngu omuhendo gw'abantu omuri Kisoro gukaba guri 11,330. Ekitongore ky'ebibaro ekya [[Wp/nyn/Uganda Bureau of Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS) kikateebereza ngu abantu bakaba bari 12,700 omuri 2010. Omuri 2011, UBOS ekateebereza ngu omubare gw'abantu abari ahagati y'omwaka gukaba guri 12,900.<ref>UBOS. [https://web.archive.org/web/20140707231502/http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP52010.pdf "Estimated Population of Kisoro In 2002, 2010 And 2011"] (PDF). [[:en:Uganda_Bureau_of_Statistics|Uganda Bureau of Statistics]] (UBOS). Archived from the original (PDF) on 7 July 2014. Retrieved 7 June 2014.</ref> Omuri 2014, okubara abantu omu ihanga ryona kukateebereza ngu abantu bakaba bari 17,561. == Emyanya yokureba omuri Kisoro == [[File:Kisoro mosque.JPG|thumb|Kisoro mosque]] Ebintu ebindi ebirikukurataho nibishangwa omu tawuni nainga haihi n'emyanya yaayo: * Ofiisi za Kisoro Town Council * Kisoro central market * Kisoro Airport, erikwebemberwa Civil Aviation Authority of Uganda * Kisoro District Hospital, eirwariro rya gavumenti eririmu ebitanda 160 eririkwebemberwa minisiture y'eby'amagara eya Uganda * Lake Mutanda * [[Wp/nyn/Bwindi Impenetrable National Park|Bwindi Impenetrable National Park]] * Voice of Muhabura == Reba ebindi == * Bunagana, Uganda * Kigezi * List of cities and towns in Uganda == ̊̊Ebihandiiko ebirikugambwaho == <references /> [[Category:Wp/nyn]] tks6gbykdpj961saksh76vi2ne9r9td 0 3619401 7225767 7137124 2026-06-25T13:20:46Z Shayi ngolu 2566594 7225767 wikitext text/x-wiki '''Félix-Antoine Tshisekedi Tshilombo''', muledibua mu le 13 juin 1963 mu Léopoldville (lelu babikila tshinsansa), udi muntu wa bulamatadi wa mu [[Wp/lua/Ditunga dia Kongu wa Mungalaata|kongu wa mu ngalata]], mfumu wa ditunga wa mu kongu wa mu ngalata kashia mu le 25 janvier 2019. Muanu'a Etienne Tshisekedi,'''mfumu wa ditunga''' udi musungula bu mfumu wa ditunga dia kongu wa mu ngalàtaa anyi minga misangu mu muakulu wa baa katendā mutoka mu tshiadi République démocratique du Congo « ditunga mu disungula dia mfumu wa ditunga dia mu 2018. [[File:Félix Tshisekedi in 2021.jpg|thumb|Félix-Antoine Tshisekedi Tshilombo]] ==Mianda ya moyi wa muntu== Félix Tshisekedi muana wa Étienne Tshisekedi, kumpala wakadi pabuipi ne Mobutu, pashishe umue wa ku baluishi banene ba mbulamatadi wende ne wa ba Kabila tatu ne muana.Félix Tshisekedi muledibue mu dia 13 ngondo muisambombu wa tshidimu tshia 1963 mu tshimenga tshia Léopoldville (lelu [[Wp/lua/Tshinsansa|Kinshasa]]), udi muana muisatu wa ku bana batanu ba mu dîku dia Tshisekedi . Udi ulonga tulasa tua bikadilu mu Kinshasa. Ku ntuadijilu kua bidimu bia 1980, Etienne Tshisekedi ne dîku diende bakaya mu bupika kudi Mobutu mu Kasaï, pashishe kuyabu mu Belgique. [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q29032770}} [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] 3tv6lu9i8hyckklo8cka63r765ghf0o 0 3622326 7226054 7180641 2026-06-25T18:27:22Z MEvalyn 2608615 7226054 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q974}} '''Democratic Republic of Congo''', eririkumanywa nka '''DR Congo''' ningashi '''Congo''' oba '''Zaire''' ni eihaanga eririkushaangwa ahagati ya Africa kandi niryo eihanga ryakabiri omubuhaango bweitaaka omuri Africa kandi erya eikumi narimwe omunsi yoona. Abantu mirioni 112 (miliyoni igaana eikumi neibiri)nibo barikutuura omu eihanga eri. Orureembo rwaabo orukuru nirweetwa Kinshasha. Eihanga ryetorweirwe amahanga nka [[Wp/nyn/Republic of the Congo|Republic of Congo]], Cabina exclave of Angola, hamwe na enyaanja empaango eya Atlantic Ocean omuri burengyerwaizooba; Central African Republic omu mateemba; Uganda, Rwanda, Burundi hamwe na Tanzania omuri burugwa izooba; kandi Zambia na Angola ziri omu mashuuma. Eihanga Democratic Republic of Congo rikeetwa eiziina eri kuruga aha mugyera gwa'maizi Congo ogurikuraaba omu eihaanga eri. Omugyera Congo nigwo gukusingayo oburengye omunsi yoona. [[Category:Wp/nyn]] sr8d3as1cs11bzxwmzsgw29cpai3ky8 7226055 7226054 2026-06-25T18:27:51Z MEvalyn 2608615 7226055 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q974}} '''Democratic Republic of Congo''', eririkumanywa nka '''DR Congo''' ningashi '''Congo''' oba '''Zaire''' ni eihaanga eririkushaangwa ahagati ya Africa kandi niryo eihanga ryakabiri omubuhaango bweitaaka omuri Africa kandi erya eikumi narimwe omunsi yoona. Abantu mirioni 112 (miliyoni igaana eikumi neibiri)nibo barikutuura omu eihanga eri. Orureembo rwaabo orukuru nirweetwa Kinshasha. Eihanga ryetorweirwe amahanga nka [[Wp/nyn/Republic of the Congo|Republic of Congo]], Cabina exclave of Angola, hamwe na enyaanja empaango eya Atlantic Ocean omuri burengyerwaizooba; Central African Republic omu mateemba; [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Rwanda, Burundi hamwe na Tanzania omuri burugwa izooba; kandi Zambia na Angola ziri omu mashuuma. Eihanga Democratic Republic of Congo rikeetwa eiziina eri kuruga aha mugyera gwa'maizi Congo ogurikuraaba omu eihaanga eri. Omugyera Congo nigwo gukusingayo oburengye omunsi yoona. [[Category:Wp/nyn]] 29ldaypaek852kjdf3d9mo3b3iaqli1 7226056 7226055 2026-06-25T18:28:05Z MEvalyn 2608615 7226056 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q974}} '''Democratic Republic of Congo''', eririkumanywa nka '''DR Congo''' ningashi '''Congo''' oba '''Zaire''' ni eihaanga eririkushaangwa ahagati ya Africa kandi niryo eihanga ryakabiri omubuhaango bweitaaka omuri Africa kandi erya eikumi narimwe omunsi yoona. Abantu mirioni 112 (miliyoni igaana eikumi neibiri)nibo barikutuura omu eihanga eri. Orureembo rwaabo orukuru nirweetwa Kinshasha. Eihanga ryetorweirwe amahanga nka [[Wp/nyn/Republic of the Congo|Republic of Congo]], Cabina exclave of Angola, hamwe na enyaanja empaango eya Atlantic Ocean omuri burengyerwaizooba; Central African Republic omu mateemba; [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], [[Wp/nyn/Rwanda|Rwanda]], Burundi hamwe na Tanzania omuri burugwa izooba; kandi Zambia na Angola ziri omu mashuuma. Eihanga Democratic Republic of Congo rikeetwa eiziina eri kuruga aha mugyera gwa'maizi Congo ogurikuraaba omu eihaanga eri. Omugyera Congo nigwo gukusingayo oburengye omunsi yoona. [[Category:Wp/nyn]] 02mqetell3liql1avnzir8mhbpgp2ps 7226057 7226056 2026-06-25T18:28:19Z MEvalyn 2608615 7226057 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q974}} '''Democratic Republic of Congo''', eririkumanywa nka '''DR Congo''' ningashi '''Congo''' oba '''Zaire''' ni eihaanga eririkushaangwa ahagati ya Africa kandi niryo eihanga ryakabiri omubuhaango bweitaaka omuri Africa kandi erya eikumi narimwe omunsi yoona. Abantu mirioni 112 (miliyoni igaana eikumi neibiri)nibo barikutuura omu eihanga eri. Orureembo rwaabo orukuru nirweetwa Kinshasha. Eihanga ryetorweirwe amahanga nka [[Wp/nyn/Republic of the Congo|Republic of Congo]], Cabina exclave of Angola, hamwe na enyaanja empaango eya Atlantic Ocean omuri burengyerwaizooba; Central African Republic omu mateemba; [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], [[Wp/nyn/Rwanda|Rwanda]], [[Wp/nyn/Burundi|Burundi]] hamwe na Tanzania omuri burugwa izooba; kandi Zambia na Angola ziri omu mashuuma. Eihanga Democratic Republic of Congo rikeetwa eiziina eri kuruga aha mugyera gwa'maizi Congo ogurikuraaba omu eihaanga eri. Omugyera Congo nigwo gukusingayo oburengye omunsi yoona. [[Category:Wp/nyn]] 1aetjp4px7ldqg4drsppz0d66ol2215 7226059 7226057 2026-06-25T18:28:34Z MEvalyn 2608615 7226059 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q974}} '''Democratic Republic of Congo''', eririkumanywa nka '''DR Congo''' ningashi '''Congo''' oba '''Zaire''' ni eihaanga eririkushaangwa ahagati ya Africa kandi niryo eihanga ryakabiri omubuhaango bweitaaka omuri Africa kandi erya eikumi narimwe omunsi yoona. Abantu mirioni 112 (miliyoni igaana eikumi neibiri)nibo barikutuura omu eihanga eri. Orureembo rwaabo orukuru nirweetwa Kinshasha. Eihanga ryetorweirwe amahanga nka [[Wp/nyn/Republic of the Congo|Republic of Congo]], Cabina exclave of Angola, hamwe na enyaanja empaango eya Atlantic Ocean omuri burengyerwaizooba; Central African Republic omu mateemba; [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], [[Wp/nyn/Rwanda|Rwanda]], [[Wp/nyn/Burundi|Burundi]] hamwe na [[Wp/nyn/Tanzania|Tanzania]] omuri burugwa izooba; kandi Zambia na Angola ziri omu mashuuma. Eihanga Democratic Republic of Congo rikeetwa eiziina eri kuruga aha mugyera gwa'maizi Congo ogurikuraaba omu eihaanga eri. Omugyera Congo nigwo gukusingayo oburengye omunsi yoona. [[Category:Wp/nyn]] bi7pg3jlvkeivu0vg2wdtc4714dprrx 7226060 7226059 2026-06-25T18:28:51Z MEvalyn 2608615 7226060 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q974}} '''Democratic Republic of Congo''', eririkumanywa nka '''DR Congo''' ningashi '''Congo''' oba '''Zaire''' ni eihaanga eririkushaangwa ahagati ya Africa kandi niryo eihanga ryakabiri omubuhaango bweitaaka omuri Africa kandi erya eikumi narimwe omunsi yoona. Abantu mirioni 112 (miliyoni igaana eikumi neibiri)nibo barikutuura omu eihanga eri. Orureembo rwaabo orukuru nirweetwa Kinshasha. Eihanga ryetorweirwe amahanga nka [[Wp/nyn/Republic of the Congo|Republic of Congo]], Cabina exclave of Angola, hamwe na enyaanja empaango eya Atlantic Ocean omuri burengyerwaizooba; Central African Republic omu mateemba; [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], [[Wp/nyn/Rwanda|Rwanda]], [[Wp/nyn/Burundi|Burundi]] hamwe na [[Wp/nyn/Tanzania|Tanzania]] omuri burugwa izooba; kandi [[Wp/nyn/Zambia|Zambia]] na Angola ziri omu mashuuma. Eihanga Democratic Republic of Congo rikeetwa eiziina eri kuruga aha mugyera gwa'maizi Congo ogurikuraaba omu eihaanga eri. Omugyera Congo nigwo gukusingayo oburengye omunsi yoona. [[Category:Wp/nyn]] esdyd86n98hhdta1kh5foztuj85jpbh 7226061 7226060 2026-06-25T18:29:06Z MEvalyn 2608615 7226061 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q974}} '''Democratic Republic of Congo''', eririkumanywa nka '''DR Congo''' ningashi '''Congo''' oba '''Zaire''' ni eihaanga eririkushaangwa ahagati ya Africa kandi niryo eihanga ryakabiri omubuhaango bweitaaka omuri Africa kandi erya eikumi narimwe omunsi yoona. Abantu mirioni 112 (miliyoni igaana eikumi neibiri)nibo barikutuura omu eihanga eri. Orureembo rwaabo orukuru nirweetwa Kinshasha. Eihanga ryetorweirwe amahanga nka [[Wp/nyn/Republic of the Congo|Republic of Congo]], Cabina exclave of Angola, hamwe na enyaanja empaango eya Atlantic Ocean omuri burengyerwaizooba; Central African Republic omu mateemba; [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], [[Wp/nyn/Rwanda|Rwanda]], [[Wp/nyn/Burundi|Burundi]] hamwe na [[Wp/nyn/Tanzania|Tanzania]] omuri burugwa izooba; kandi [[Wp/nyn/Zambia|Zambia]] na [[Wp/nyn/Angola|Angola]] ziri omu mashuuma. Eihanga Democratic Republic of Congo rikeetwa eiziina eri kuruga aha mugyera gwa'maizi Congo ogurikuraaba omu eihaanga eri. Omugyera Congo nigwo gukusingayo oburengye omunsi yoona. [[Category:Wp/nyn]] i5gj7byy3xdprn85qkhfy5v2ut7u5vy 0 3622429 7226296 6747035 2026-06-26T05:07:33Z SasaKresten 2604532 7226296 wikitext text/x-wiki == {{Wt/sas/lang|sas}} == {{Wt/sas/head|sas}} {{Wt/sas/-n-|sas}} # [[Wt/sas/bangunan|bangunan]] maraq [[Wt/sas/panggung|panggung]] haq [[Wt/sas/bedoé|bedoé]] [[Wt/sas/empat|empat]] ato [[Wt/sas/enem|enem]] [[Wt/sas/tiang|tiang]] kance bedoé [[Wt/sas/atep|atep]] maraq [[Wt/sas/lumbung|lumbung]] [[Category:Wt/sas]] 8g6jrplknhbbyj3y93koadlrirwww25 7226305 7226296 2026-06-26T05:27:48Z SasaKresten 2604532 7226305 wikitext text/x-wiki {{Wt/sas/gambar|Berugaq Desa Sade Lombok.jpg|Ruen berugaq|base=sas}} == {{Wt/sas/lang|sas}} == {{Wt/sas/head|sas}} {{Wt/sas/-n-|sas}} # [[Wt/sas/bangunan|bangunan]] maraq [[Wt/sas/panggung|panggung]] haq [[Wt/sas/bedoé|bedoé]] [[Wt/sas/empat|empat]] ato [[Wt/sas/enem|enem]] [[Wt/sas/tiang|tiang]] kance bedoé [[Wt/sas/atep|atep]] maraq [[Wt/sas/lumbung|lumbung]] [[Category:Wt/sas]] i2a1sy729iofzydqfgi13ucrn23dt2l 0 3622617 7226344 7221870 2026-06-26T07:22:40Z Rooth N 2608660 7226344 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 0atlofppeodgrhgngwzh5z5sce56a77 7226345 7226344 2026-06-26T07:23:25Z Rooth N 2608660 7226345 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] olebfi8yb9rkhwadk5f86zk4xbelvle 7226346 7226345 2026-06-26T07:25:55Z Rooth N 2608660 /* Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council */ 7226346 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits * Students Affairs and Disciplinary * Honorary Awards * Audit == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] ody3e23g0hqxn7xpre66yvdyw2cpk1p 7226347 7226346 2026-06-26T07:27:58Z Rooth N 2608660 /* Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council */ 7226347 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary * Honorary Awards * Audit == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] k6mw8isorjzy7tzrgwfs800gfa1yji7 7226348 7226347 2026-06-26T07:28:32Z Rooth N 2608660 /* Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council */ 7226348 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards * Audit == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] gsohwzv3bic6n8nmg8zebxiiqondovh 7226349 7226348 2026-06-26T07:29:52Z Rooth N 2608660 /* Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council */ 7226349 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 79reyaye7ohir1lctt6q73nk16ahlzw 7226350 7226349 2026-06-26T07:30:10Z Rooth N 2608660 /* Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council */ 7226350 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] tpb97s7ub66kfhzl0avyj348c5mwdnc 7226352 7226350 2026-06-26T07:31:10Z Rooth N 2608660 7226352 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 30z75zp6x5j9kjaq7s5qd3hnak9goju 7226353 7226352 2026-06-26T07:32:09Z Rooth N 2608660 /* Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati */ 7226353 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, computer scientist, former vice chancellor * Brian Robert Semujju, Ugandan journalist, media theorist and senior lecturer in journalism and communication * William Bazeyo, former dean of Makerere University School of Public Health (2009–2017); deputy vice chancellor of Makerere University, responsible for finance and administration, since September 2017 * Winnie Byanyima, aeronautical engineer, politician, activist * Hugh Dinwiddy, lecturer in literature, warden of Northcote Hall * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * Barnabas Nawangwe, architect, academic and current vice chancellor * Apolo Nsibambi, former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * Okot p'Bitek, poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] fml0nk2thzc3y2huhdiise8qb75lp0y 7226354 7226353 2026-06-26T07:33:25Z Rooth N 2608660 /* Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati */ 7226354 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Ugandan journalist, media theorist and senior lecturer in journalism and communication * William Bazeyo, former dean of Makerere University School of Public Health (2009–2017); deputy vice chancellor of Makerere University, responsible for finance and administration, since September 2017 * Winnie Byanyima, aeronautical engineer, politician, activist * Hugh Dinwiddy, lecturer in literature, warden of Northcote Hall * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * Barnabas Nawangwe, architect, academic and current vice chancellor * Apolo Nsibambi, former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * Okot p'Bitek, poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] o32sst91qz46y6srn99qk2akn6aatqn 7226355 7226354 2026-06-26T07:34:16Z Rooth N 2608660 /* Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati */ 7226355 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, former dean of Makerere University School of Public Health (2009–2017); deputy vice chancellor of Makerere University, responsible for finance and administration, since September 2017 * Winnie Byanyima, aeronautical engineer, politician, activist * Hugh Dinwiddy, lecturer in literature, warden of Northcote Hall * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * Barnabas Nawangwe, architect, academic and current vice chancellor * Apolo Nsibambi, former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * Okot p'Bitek, poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] akew8bn4jjfnojuqjz5jwulfgkgr1wh 7226357 7226355 2026-06-26T07:37:00Z Rooth N 2608660 /* Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati */ 7226357 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * Winnie Byanyima, aeronautical engineer, politician, activist * Hugh Dinwiddy, lecturer in literature, warden of Northcote Hall * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * Barnabas Nawangwe, architect, academic and current vice chancellor * Apolo Nsibambi, former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * Okot p'Bitek, poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 5s2jtd8nlqnldjjj8icuyrhzz9qblqe 7226358 7226357 2026-06-26T07:38:34Z Rooth N 2608660 /* Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati */ 7226358 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * Winnie Byanyima, inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, lecturer in literature, warden of Northcote Hall * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * Barnabas Nawangwe, architect, academic and current vice chancellor * Apolo Nsibambi, former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * Okot p'Bitek, poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] p890uupf3l4w7k4uaw57owy7hshsb61 7226359 7226358 2026-06-26T07:38:54Z Rooth N 2608660 /* Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati */ 7226359 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, lecturer in literature, warden of Northcote Hall * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * Barnabas Nawangwe, architect, academic and current vice chancellor * Apolo Nsibambi, former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * Okot p'Bitek, poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] hixpqymgkrez1t48mzhtpag9e1uqel6 7226360 7226359 2026-06-26T07:40:04Z Rooth N 2608660 7226360 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, lecturer in literature, warden of Northcote Hall * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * Barnabas Nawangwe, architect, academic and current vice chancellor * Apolo Nsibambi, former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] hmbj7bklpek48d9vjs7kdrvogh5fhwi 7226362 7226360 2026-06-26T07:40:55Z Rooth N 2608660 7226362 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, lecturer in literature, warden of Northcote Hall * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], architect, academic and current vice chancellor * Apolo Nsibambi, former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] e83odjruq0644kcvf6uvw0t4d5bd7os 7226363 7226362 2026-06-26T07:41:14Z Rooth N 2608660 7226363 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, lecturer in literature, warden of Northcote Hall * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], architect, academic and current vice chancellor * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 69rny98zrkdr4t7r3kfklm3bfnv05jt 7226379 7226363 2026-06-26T07:59:39Z Rooth N 2608660 7226379 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * George Kirya, microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], architect, academic and current vice chancellor * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] lwd26lf34f2qjnts67f6k0t56cpo3om 7226381 7226379 2026-06-26T08:00:14Z Rooth N 2608660 7226381 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], microbiologist, diplomat, academic, former vice chancellor at Makerere and former chairman of Uganda Health Services Commission * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], architect, academic and current vice chancellor * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] p39bo0yj565i7sxol2kgro9kbrci6ww 7226382 7226381 2026-06-26T08:01:22Z Rooth N 2608660 7226382 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, political scientist and historian * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], architect, academic and current vice chancellor * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] duvscgf7b9o5tg1qikldljyjlyqoyvn 7226390 7226382 2026-06-26T08:18:34Z Rooth N 2608660 7226390 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, former dean of students, Makerere University School of Medicine * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], architect, academic and current vice chancellor * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] ofquodnmubz4lojvw244qfktsv9m78d 7226391 7226390 2026-06-26T08:19:06Z Rooth N 2608660 7226391 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, historian and political scientist * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], architect, academic and current vice chancellor * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] qizbwhs3apvzs6bypggata2f8sfz039 7226392 7226391 2026-06-26T08:19:39Z Rooth N 2608660 7226392 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], architect, academic and current vice chancellor * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 3g7o4bftb3teoec2caaqajxcqlukiu3 7226393 7226392 2026-06-26T08:21:05Z Rooth N 2608660 7226393 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], former prime minister of Uganda and former chancellor of Makerere University * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 9ui68s1s0ckri7jzzhedu0hiy2t69zf 7226395 7226393 2026-06-26T08:21:50Z Rooth N 2608660 7226395 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Bachelor of Arts in Economics, first president of the United Republic of Tanzania * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] dnqstxf0f2p68awu6o0lz8k1m203wws 7226406 7226395 2026-06-26T08:40:45Z Rooth N 2608660 7226406 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, former dean of law and human rights expert * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] b2vpa7k3kxqza2204185nk8vz0b9i94 7226410 7226406 2026-06-26T08:58:01Z Rooth N 2608660 7226410 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], poet * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] m7jtpxk7gp0cuvn2nhimu2usa0de9w6 7226412 7226410 2026-06-26T08:59:06Z Rooth N 2608660 7226412 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, former dean, School of Public Health * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] r8yd2q73581t2q5fq66jk66u19rxzja 7226413 7226412 2026-06-26T08:59:35Z Rooth N 2608660 7226413 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, former principal, College of Health Sciences * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] cvk6pimy2e2w96x8ct4e6ncr78ws4td 7226414 7226413 2026-06-26T09:00:02Z Rooth N 2608660 7226414 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, chemist, former vice chancellor of Makerere University, current chancellor of Kyambogo University * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 4ivt0s1wft3ymy3dhwh546wx8i710x9 7226415 7226414 2026-06-26T09:00:56Z Rooth N 2608660 7226415 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, economist, academic and banker, former vice chancellor * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] t32ec5xp2juqs8bc4rp6nglue7ncbyw 7226416 7226415 2026-06-26T09:01:52Z Rooth N 2608660 7226416 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, author, academic, former member of the Guild Council, Makerere’s student government. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] sa3tlie9uzwevpkvgja7409ppxqqaq7 7226417 7226416 2026-06-26T09:02:29Z Rooth N 2608660 7226417 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, lawyer, academic, women's rights activist * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] oo8bnuv27l43dog17zdauhapvnx4mwq 7226418 7226417 2026-06-26T09:03:04Z Rooth N 2608660 7226418 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, rooya, omwegyesa, omurwanirizi w'obugabe bw'abakazi. * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, author, poet, former minister of education * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 3kjcgxiv9lq5u83e5273b3ja8m1hrlt 7226419 7226418 2026-06-26T09:04:30Z Rooth N 2608660 7226419 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, rooya, omwegyesa, omurwanirizi w'obugabe bw'abakazi. * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, omuhandiiki w'ebitabo n'ebyevugo, kandi owaabaireho minisita w'eby'obwegyese. * David Wasawo, zoologist and educationist, former vice principal == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] mc6on4hxqn8molb71de2we0davjq9u1 7226420 7226419 2026-06-26T09:05:13Z Rooth N 2608660 7226420 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, rooya, omwegyesa, omurwanirizi w'obugabe bw'abakazi. * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, omuhandiiki w'ebitabo n'ebyevugo, kandi owaabaireho minisita w'eby'obwegyese. * David Wasawo, omukugu omu by'enyamaishwa hamwe n'eby'obwegyese, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru w'eishomero. == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 4yqdnbo4w5bbmqf9r9q39yle2b51g0r 7226432 7226420 2026-06-26T10:19:53Z Rooth N 2608660 7226432 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, rooya, omwegyesa, omurwanirizi w'obugabe bw'abakazi. * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, omuhandiiki w'ebitabo n'ebyevugo, kandi owaabaireho minisita w'eby'obwegyese. * David Wasawo, omukugu omu by'enyamaishwa hamwe n'eby'obwegyese, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru w'eishomero. == Abandi abarikwegyesa == == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 1htmcjmgz6c8q5twq29jwx1voxl44fs 7226434 7226432 2026-06-26T10:20:42Z Rooth N 2608660 7226434 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, rooya, omwegyesa, omurwanirizi w'obugabe bw'abakazi. * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, omuhandiiki w'ebitabo n'ebyevugo, kandi owaabaireho minisita w'eby'obwegyese. * David Wasawo, omukugu omu by'enyamaishwa hamwe n'eby'obwegyese, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru w'eishomero. == Abandi abarikwegyesa == * Catherine Abbo, omushaho kandi omucondooza. * Paul D'Arbela, physician, cardiologist, academic; dean of the Mother Kevin Postgraduate Medical School, Nsambya * Rose Mbowa, theatre academic, playwright and actress; former head of Department of Music, Dance and Drama * Celestino Obua, physician, pharmacologist, academic; former vice chancellor of Mbarara University * Charles Olweny, physician, oncologist, medical researcher; former vice chancellor of Uganda Martyrs University; former chancellor of Mbarara University * Raphael Owor, medical doctor, former chancellor of Mbarara University, former professor of pathology at Makerere University School of Medicine * Hakim Sendagire, physician, biochemist and microbiologist; dean of Habib Medical School == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] j52vjxks6hturenip0ctwpkqpycfmta 7226458 7226434 2026-06-26T10:55:20Z Rooth N 2608660 7226458 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, rooya, omwegyesa, omurwanirizi w'obugabe bw'abakazi. * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, omuhandiiki w'ebitabo n'ebyevugo, kandi owaabaireho minisita w'eby'obwegyese. * David Wasawo, omukugu omu by'enyamaishwa hamwe n'eby'obwegyese, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru w'eishomero. == Abandi abarikwegyesa == * Catherine Abbo, omushaho kandi omucondooza. * Paul D'Arbela, omushaho, omushaho w'emitima, omushomi; mukuru w'eishomero rya Mother Kevin Postgraduate Medical School, Nsambya. * Rose Mbowa, theatre academic, playwright and actress; former head of Department of Music, Dance and Drama * Celestino Obua, physician, pharmacologist, academic; former vice chancellor of Mbarara University * Charles Olweny, physician, oncologist, medical researcher; former vice chancellor of Uganda Martyrs University; former chancellor of Mbarara University * Raphael Owor, medical doctor, former chancellor of Mbarara University, former professor of pathology at Makerere University School of Medicine * Hakim Sendagire, physician, biochemist and microbiologist; dean of Habib Medical School == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] dnrtpb9gnotmhg75t3prynq0ootxwvd 7226459 7226458 2026-06-26T10:56:33Z Rooth N 2608660 7226459 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, rooya, omwegyesa, omurwanirizi w'obugabe bw'abakazi. * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, omuhandiiki w'ebitabo n'ebyevugo, kandi owaabaireho minisita w'eby'obwegyese. * David Wasawo, omukugu omu by'enyamaishwa hamwe n'eby'obwegyese, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru w'eishomero. == Abandi abarikwegyesa == * Catherine Abbo, omushaho kandi omucondooza. * Paul D'Arbela, omushaho, omushaho w'emitima, omushomi; mukuru w'eishomero rya Mother Kevin Postgraduate Medical School, Nsambya. * Rose Mbowa, omuzaani w'omu sineema, omuhandiiki w'emizaano kandi omuzaani; owaabaire ari mukuru w'eshomero ry'ebyeshongoro, okuzina hamwe n'emizaano aha Yunivasite ya Makerere. * Celestino Obua, physician, pharmacologist, academic; former vice chancellor of Mbarara University * Charles Olweny, physician, oncologist, medical researcher; former vice chancellor of Uganda Martyrs University; former chancellor of Mbarara University * Raphael Owor, medical doctor, former chancellor of Mbarara University, former professor of pathology at Makerere University School of Medicine * Hakim Sendagire, physician, biochemist and microbiologist; dean of Habib Medical School == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] hv9zc10qjict0gnggzop82jhenh7unr 7226464 7226459 2026-06-26T11:15:07Z Rooth N 2608660 7226464 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, rooya, omwegyesa, omurwanirizi w'obugabe bw'abakazi. * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, omuhandiiki w'ebitabo n'ebyevugo, kandi owaabaireho minisita w'eby'obwegyese. * David Wasawo, omukugu omu by'enyamaishwa hamwe n'eby'obwegyese, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru w'eishomero. == Abandi abarikwegyesa == * Catherine Abbo, omushaho kandi omucondooza. * Paul D'Arbela, omushaho, omushaho w'emitima, omushomi; mukuru w'eishomero rya Mother Kevin Postgraduate Medical School, Nsambya. * Rose Mbowa, omuzaani w'omu sineema, omuhandiiki w'emizaano kandi omuzaani; owaabaire ari mukuru w'eshomero ry'ebyeshongoro, okuzina hamwe n'emizaano aha Yunivasite ya Makerere. * Celestino Obua, omushaho, omukugu omu mibazi, omwegyesa; owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite ya Mbarara. * Charles Olweny, physician, oncologist, medical researcher; former vice chancellor of Uganda Martyrs University; former chancellor of Mbarara University * Raphael Owor, medical doctor, former chancellor of Mbarara University, former professor of pathology at Makerere University School of Medicine * Hakim Sendagire, physician, biochemist and microbiologist; dean of Habib Medical School == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] joxo37p3b9b4gd5p84s2aad7v5ag94d 7226487 7226464 2026-06-26T11:34:54Z Rooth N 2608660 7226487 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q261506}} '''Eitendekyero rya Makerere''' Makerere(MAK) n'itendekyero ry'eby'obwegyese ery'ahaiguru eriri kusingayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], eryatandikirweho nk'eishomero ry'eby'emikono omu mwaka gwa 1922 kandi niiyo yunivasite eri kukirayo obukuru erikukorera omuri burugwa-izooba bwa Afirika. Ekahinduka yunivasite y'ihanga eyetongwire omu mwaka gwa 1970. Eriizooba, Yunivasite ya Makerere erimu amatendekyero mwenda hamwe n'eishomero rimwe, erikwegyesa abeegi 36,000 abatakajwaire diguri hamwe n'abeegi 4,000 abamazire diguri. Amatendekyero aga ni College of Natural Sciences (CONAS), College of Health Sciences (CHS), College of Engineering Art & Design (CEDAT), College of Agriculture and Environmental Studies (CAES), College of Business and Management Sciences (COBAMS), College of Humanities & Social Sciences (CHUSS), College of Computing and Information Sciences (COCIS), College of Veterinary Medicine, Animal Resources & Bi-security ( Okwongyera ahari ekyo, Makerere eine kampusi endiijo omu burugwa-izooba bwa Uganda omu rurembo rwa Jinja. Ekizimbe ky'obwebembezi ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere, ekirikumanywa nka Main Building Jubilee Monument, nikyo kyabaireho abebembezi ba Africa baingi ahanyima y'okwetegyeka, otwariiremu purezidenti wa Uganda [[Wp/nyn/Milton Obote|Milton Obote]]<ref>State House of Uganda. "[https://www.statehouse.go.ug/ Past Presidents of Uganda]". ''State House of Uganda''. Retrieved 29 May 2021.</ref> hamwe na purezidenti wa Tanzania Julius Nyerere na Benjamin Mkapa.<ref>Encyclopaedia Britannica (29 May 2021). "[https://www.britannica.com/biography/Julius-Nyerere Julius Nyerere president of Tanzania]". ''Encyclopaedia Britannica''. Retrieved 29 May 2021.</ref> Owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Democratic Republic of Congo|Democratic Republic of Congo]], Joseph Kabila, hamwe n'owaabaireho omwebembezi w'eihanga rya [[Wp/nyn/Kenya|Kenya]], omugyenzi Mwai Kibaki nabo bakegyeera Makerere.[[File:Ssetendekero Makerere.jpg|thumb|Makerere University tower]] Omu bwire bukye bwanyima y'okwetegyeka kwa [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], Yunivaasite ya Makerere ekaba eri omwanya mukuru gw'eby'obuhangwa bw'amahanga ga [[Wp/nyn/Afirika|Africa]]. Abahandiiki baingi abarikumanywa nka Nuruddin Farah, Ali Mazrui, David Rubadiri, Okello Oculi, Ngugi wa Thiong'o, John Ruganda, Paul Theroux, omuhanguzi w'ekirabo kya Nobel Prize laureate V. S. Naipaul na Peter Nazareth, bakaba bari ahari yunivaasite ya Makerere omu bwiire obu baabaire nibahandiika n'okwega. Ahabw'obutabanguko bw'abeegi hamwe n'okumarwa amaani kw'abeegyesa, Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":3">"[Http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Statement: Makerere Visitation Committee lists responsibilities]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). 22 November 2016. [https://web.archive.org/web/20161202022921/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/statement-makerere-visitation-committee-lists-responsibilities/ Archived] from the original on 2 December 2016.</ref> Omurundi gw'ahamuheru gukabaho ebiro 1 Okwaikumi na kumwe omu mwaka gwa 2016 obu purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] yarangirira ngu ekingireho ebiro byoona. Yunivasite ekeigurwaho omu kwezi kw'okubanza omuri 2017.<ref>"[https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1443193/makerere-reopens-lecture Makerere reopens to empty lecture rooms]". New Vision. 2 January 2017. Archived from the original on 3 January 2017.</ref> == Ebyafaayo == Okutandiika kw'eishomero ry'eby'emikono, eishomero ry'eby'obushubuzi eryahindukire yunivaasite ya Makerere, rikatandiika kukora omu mwaka gwa 1921 n'ebibiina by'okubanza eby'okubaija, okwombeka ebyombeko hamwe n'okwombeka ebyoma.<ref name=":0">Uganda. Public Service Review and Re-organization Commission (1990). ''Public Service Review and Reorganisation Commission, 1989-1990, Volume 1''. Kampala, Uganda: Uganda. Ministry of Public Service and Cabinet Affairs. p.&nbsp;[https://search.worldcat.org/oclc/32432462 272. OCLC&nbsp;32432462].</ref> Omu mwaka gwa 1922 ekatandikwaho nka "Ekitongore ky'eby'emikono ekya Uganda Technical College" ekirimu amashomo agandi omu by'emikono, eby'obwegyese, eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'eby'emibazi.<ref name=":0" /> <ref name=":1">"[http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Annotated History of Makerere University 1922–2012]". ''90 Years of Makerere University''. Makerere University. [https://web.archive.org/web/20140911091621/http://www.90.mak.ac.ug/annotated-history Archived] from the original on 11 September 2014.</ref>Omwaka nigwo gumwe ekagaruka yahindurwa eiziina yayetwa Makerere College.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1928, ebibiina by'eby'emikono bikataanisibwa aha itendekyero rya Kampala Technical School.<ref name=":0" /> Omu mwaka gwa 1937 eitendekyero rikatandika kuheereza emishomo y'obwegyese bwanyima ya siniya.<ref name=":1" /> == Yunivasite == omu mwaka gwa 1943, gavumenti ya Bungyereza ekataho enteekateeka y'okutandikaho yunivasite, ekyarugiremu obutaikirizana. Eki kikashoboororwaho nk'ekigyendererwa ky'okwiba eitaka rya Afirika, kugira ngu Abajungu bagituureemu. Ahabw'ehururu egi, hakabaho akeimukiriro omu kibuga ekikuru ekya [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]].<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;157.</ref> Omu mwaka gwa 1949, Makerere College ekaheebwa ekitiinisa kya Yunivasite kandi eiziina ryakyo rikahinduka Makerere College, University of East Africa.<ref>Byaruhanga, Frederick K. (2013). ''Student Power in Africa's Higher Education: A Case of Makerere University'' (second&nbsp;ed.). New York: Taylor & Francis (Routledge)., originally published in 2006, ISBN</ref> Omu mwaka nigwo gumwe, ekibiina ky'abataka kikazibirwa Gavumenti ya Bungyereza, ahabw'obwimukiriro n'okwotsya abantu omu muringo ogutahikire ahanyima y'okworeka obweshaaringo bw'abataka.<ref>A. J. Hughes (1969). "Buganda Troubles in the 1940s". ''East Africa'' (Revised&nbsp;ed.). Penguin Books. p.&nbsp;158.</ref> == Akeimukiriro omu mwaka gwa 2000 == Yunivasite ekakingwa emirundi eshatu ahagati ya 2006 na 2016.<ref name=":2">Barungi. Andrew (21 November 2016). "[http://ugandajournalistsresourcecentre.com/closing-makerere-university-not-solution/ Makerere University is closed. Now what?]". Uganda Journalists' Resource Centre, The African Centre for Media Excellence (ACME). Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Okutandiika na 1 Okwamunaana omu mwaka gwa 2016, abakozi abatari beegyesa bakesharinga barikwenda kushashurwa. Akeimukiriro kakamara esande ishatu kandi gavumenti ekaikiriza kubashashura aha muheru gw'okwezi kwa ikumi; kwonka, gavumenti ekaremwa kubashashura.<ref>Tusiime, Christopher (30 November 2016). "[https://campusbee.ug/news/breaking-non-teaching-staff-public-universities-go-strike/ Non-teaching staff in public universities to go on strike]". ''Campus Bee''. Makerere University. Archived from the original on 2 December 2016.</ref> Eki kikaba kiri ekiraganiso kimwe omu biraganiso ebiremirwe, akesharingo hamwe n'ebiraganiso ebindi.<ref name=":2" /> Akeesharingo kakakuratirwa akeesharingo k'abashomesa ahabw'okushashurwa, kandi akeesharingo kakakwatanisibwa abeegi. Eki kikareetera omwebembezi w'eihanga Yoweri Museveni kukinga Yunivasite kumara obwire buraingwa.<ref name=":2" /> Okwesharinga okundi, otwariiremu n'okuruga omu bazaire abu abaana baabo basigaire ahagati ya semesita, kikareetera Museveni kutoorana akakiiko k'omutaano kugyezaho kutereeza embeera kwonka hatariho kuraganisa kw'okwiguraho. Ripoota y'akakiiko ekaba eine kukorwa omukwezi kwa kabiri omuri 2017.<ref name=":3" /> Ebiro 20 muzimbezi omu mwaka gwa 2020, ekyombeko ekikuru ekya yunivaasite ya Makerere (Ivory Tower) kikasisikarira munonga omu muriro.<ref>"[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-54225111 Uganda Makerere University fire: 'Ivory Tower' gutted]". ''BBC News''. 2020-09-20. Retrieved 2020-09-21.</ref> nikigambwa ngu kikakuratira okucondooza okwakozirwe eishengyero rya Uganda aha nkoresa mbi y'esente kuruga omu b'obushoborozi bwa Yunivasite.<ref>Daily Monitor (14 August 2020). "[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nawangwe-on-the-spot-as-mps-resurrect-shs16-7b-nic-scandal-1921686 Nawangwe on the spot as MPs resurrect Shs16.7b NIC scandal]". Nation Media Group. Daily Monitor. Retrieved 29 May 2021.</ref><ref>MSOBOR, CHEMONGES TIMOTHY. "[https://parliamentwatch.ug/mmps-demand-investigation-over-the-loss-ugx-8-billion-on-makerere-university-nic-saga/ MPs demand investigations over the loss UGX 8 billion on Makerere University-NIC saga]". ''Parliament Watch''. Retrieved 29 May 2021.</ref> == Emyaka eigana == Omu mwaka gwa 2022, yunivasite ekajaguza emyaka eigana y'okutandika nk'eitendekyero rya Makerere omu mwaka gwa 1922. Nsibirwa, owaabaireho enganzi y'obugabe bwa [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]], akaheereza eitendekyero eitaka erindi ry'okushanjuura. Oihireho oburemeezi bwingi omu byafaayo bya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] eby'eby'obutegyeki, eby'obuhangwa hamwe n'eby'obwegyese, eitendekyero rigumireho kumara ekyasha kimwe.<ref>"https://100.mak.ac.ug/". ''Makerere University 100th Anniversary''. Retrieved 2023-03-26.</ref> <ref>"[https://www.monitor.co.ug/uganda/news/education/makerere-at-100-what-needs-to-change--3831454 Makerere at 100: What needs to change ?]". ''Monitor''. 2022-05-29. Retrieved 2023-03-26.</ref> Okwa ikumi ebiro 7 omuri 2022, omukoro gw'okwijuka emyaka kikumi gukabaho aha kibangirizi ky'obusingye, omwebembezi w'eihanga rya Uganda [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] ariho. Ekibumbe kikatongozibwa aha muryango gw'ekishengye ky'obusingye ekya Yunivasite, okujaguza ekigyendererwa ky'amaani omu by'obwegyese bwa Uganda.<ref>"[https://www.independent.co.ug/makerere-university-celebrates-100-years-with-calls-to-focus-on-science-research/ Makerere University celebrates 100 years with calls to focus on science, research]". ''The Independent Uganda''. 2022-10-07. Retrieved 2023-03-26.</ref> == Entebekanisa == Akakiiko ka Yunivasite niko kakiiko akarikukirayo obukuru omu Yunivasite kandi Seneti niyo erikukirayo obukuru omu by'obwegyese omu Yunivasite. === Obukiiko obukye obwa Yunivasite Council === * Appointments Board * Finance, Planning and Administration (Eby'esente, Okuteekateekyera hamwe n'Okwebembera) * Quality Assurance, Gender and ICT (Okureeba ngu omutindo gw'eby'obwegyese niguguma, Okureeba ngu abashaija n'abakazi nibatunga obuheereza burungi, hamwe n'okukoresa kurungi tekinorogye) [35] * Estates and Works (Eby'ebyombeko hamwe n'emirimo ) [36] * Staff Development, Welfare and Retirement Benefits (Okutunguura abakozi, Emirimo hamwe n'Obuhwezi bw'okuhuumura aha mirimo) [37] * Students Affairs and Disciplinary (Enshonga z'abeegi hamwe n'okukwatisa emicwe) [38] * Honorary Awards (Okuheereza ebirabo by'ekitiinisa) [39] * Audit (Okushwijuma ebitabo) [40] == Abakuru b'abeegyesa ab'enyima n'ab'obwahati == * Venansius Baryamureeba, omunyasayansi wa kompyuta, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite. * Brian Robert Semujju, Omushaki w'amahurire omu Uganda, omuhangu omu by'amahurire kandi omwegyesa omukuru omu by'amahurire n'empurizana. * William Bazeyo, owaabaire ari mukuru w'eishomero rya Makerere University School of Public Health (2009–2017); omuhwezi wa omuhwezi wa yunivasite ya Makerere, orikujunanizibwa ahaby'esente n'obwebembezi, kuruga September 2017. * [[Wp/nyn/Winnie Byanyima|Winnie Byanyima]], inginiya w'eby'enyonyi, ow'eby'obutegyeki, omurwanirizi w'obugabe. * Hugh Dinwiddy, omwegyesa w'eby'obuhangwa, omureeberezi w'ekishengye kya Northcote Hall. * [[Wp/nyn/George Kirya|George Kirya]], omukugu omu by'obuhangwa obukye munonga, omukugu omu by'obutegyeki, omushomi, owaabaire ari omuhwezi wa yunivasite ya Makerere kandi owaabaire ari mukuru w'entebe ya Uganda Health Services Commission. * Mahmood Mamdani, omunyasayansi w'eby'obutegyeki kandi omunyabyafaayo. * Harriet Mayanja-Kizza, owaabaire ari mukuru w'abeegi, Makerere University School of Medicine. * Ali Mazrui, academic, omuhandiiki w'ebyafaayo kandi omunyasayansi w'eby'obutegyeki. * [[Wp/nyn/Barnabas Nawangwe|Barnabas Nawangwe]], omuteezi w'ebishushani by'okwombeka, omwegyesa kandi omuhwezi w'omukuru wa Yunivasite oriho hati. * [[Wp/nyn/Apolo Nsibambi|Apolo Nsibambi]], owaabaireho enganzi y'eihanga rya Uganda kandi owaabaireho omukuru wa yunivaasite ya Makerere. * Julius Kambarage Nyerere, Diguri ya Arts omu Economics, omwebembezi w'okubanza owa United Republic of Tanzania. * Joe Oloka-Onyango, owaabaire ari mukuru w'eishomero ry'ebiragiro kandi omukugu omu by'obugabe bw'abantu. * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]], omuhandiiki w'ebyevugo. * David Serwadda, owaabaire ari mukuru w'eishomero, School of Public Health. * Nelson Sewankambo, owaabaire ari mukuru w'eishomero, College of Health Sciences. * John Ssebuwufu, omukugu omu by'emibazi, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivaasite ya Makerere, mukuru wa yunivaasite ya Kyambogo. * John Ddumba Ssentamu, omuhangu omu by'entatsya, omushomi kandi omukozi wa banka, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite. * Jones Kyazze, omuhandiiki, omwegyesa, owaabaire ari memba wa Guild Council, gavumenti y'abeegi eya Makerere. * Sylvia Tamale, rooya, omwegyesa, omurwanirizi w'obugabe bw'abakazi. * Ngũgĩ wa Thiong'o, omuhandiiki w'ebitabo * Timothy Wangusa, omuhandiiki w'ebitabo n'ebyevugo, kandi owaabaireho minisita w'eby'obwegyese. * David Wasawo, omukugu omu by'enyamaishwa hamwe n'eby'obwegyese, owaabaire ari omuhwezi wa mukuru w'eishomero. == Abandi abarikwegyesa == * Catherine Abbo, omushaho kandi omucondooza. * Paul D'Arbela, omushaho, omushaho w'emitima, omushomi; mukuru w'eishomero rya Mother Kevin Postgraduate Medical School, Nsambya. * Rose Mbowa, omuzaani w'omu sineema, omuhandiiki w'emizaano kandi omuzaani; owaabaire ari mukuru w'eshomero ry'ebyeshongoro, okuzina hamwe n'emizaano aha Yunivasite ya Makerere. * Celestino Obua, omushaho, omukugu omu mibazi, omwegyesa; owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite ya Mbarara. * Charles Olweny,omushaho, omushaho w'endwara z'omubiri, omucondooza omu by'emibazi; owaabaire ari omuhwezi wa mukuru wa yunivasite ya Uganda Martyrs; owaabaire ari omwebembezi wa yunivasite ya Mbarara; * Raphael Owor, medical doctor, former chancellor of Mbarara University, former professor of pathology at Makerere University School of Medicine * Hakim Sendagire, physician, biochemist and microbiologist; dean of Habib Medical School == Ebihandiiko Ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] hwhapq6to8ijrmirpiyhwv6guvuw5g0 0 3630601 7226156 7222884 2026-06-25T21:56:51Z Praise friday 2610500 7226156 wikitext text/x-wiki This page was created fro the Hyam Wikipedia Outreach event. For the main landing page on Meta-Wiki, please [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Event:Hyam_Wikipedia_Outreach '''click here''']. ''Please create the articles in the English Wikipedia using the correct Hyam equivalent. Use the following steps:'' STEPS: # Click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found next to "''' Articles for creation'''" below. # Go to the article you wish to create/translate in the Hyam Category (Wp/jab) of the Wikimedia Incubator. # Replace the "'''----'''" with four tildes <code>'''<nowiki>~~~~</nowiki>'''</code> beside the word you wish to create an article for. # Publish the changes. # The article you want to translate, click on the English equivalent. You'll be redirected to the main article in the English Wikipedia. # Highlight and copy the part you wish to translate. # Return to this page. # Click on the title in Hyam you would see in <span style=background:#FF0000>red</span>. # When it opens, you'll see a blank page. # Paste what you copied. # ''' On mobile''': Click on the blue arrow at the top right corner of your screen (when using mobile) and briefly add into the Summary box what you just did or are about to do #* Click on Publish. # ''' On desktop''': Scroll down and click on "Publish page" (when using desktop). # Now, you wouldn't leave what you pasted in English without translating to Hyam. To do that, on that very new page you created, click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found at the top of that page. # Scroll down and begin translating and replacing the English text with the Hyam text. # Publish in bits or in whole as you translate. NB: * If an article has been <span style=background:#87BEEB>created</span>, it would be displayed in <span style=background:#87BEEB>blue</span>. If it is <span style=background:#FF0000>yet to be created</span>, it would be displayed in <span style=background:#FF0000>red</span>. * Please study [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Help:Your_first_article this (please click here)] for more insight into article creation. * '''The main dialect of translation shall be the HYAM TAA HAM (Hyam of Nok) DIALECT of Hyam.''' ** However, if you speak the KWYENY DIALECT, copy and add "'''<nowiki>[[Category:Hyam Kwyeny]]</nowiki>'''" to the bottom of the article you create in that dialect. ** If you are writing the article in the SAIK DIALECT of Hyam, copy and add "'''<nowiki>[[Category:Hyam Saik]]</nowiki>'''" to the bottom of the article you create in that dialect. ** If you are writing the article in the YAT DIALECT of Hyam, copy and add "'''<nowiki>[[Category:Hyam Yat]]</nowiki>'''" to the bottom of the article you create in that dialect. ** If you are writing the article in the DZAR DIALECT of Hyam, copy and add "'''<nowiki>[[Category:Hyam Dzar]]</nowiki>'''" to the bottom of the article you create in that dialect. ** If you speak GHAT, KYOLI, SHAMANG, or ZHIRE, please do the same as above. *** '''For Translatewiki translations, only the HYAM TAA HAM DIALECT should be used.''' <br> ; Articles for creation This is a list of articles we hope to create during the event. ''Please search if an article already exists before creating one ̂to avoid duplication.'' ==Friday, 26 September 2025== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:0|0]] || [[Wp/jab/0|0]] || ''[[User:Ezra james adamu|Ezra james adamu]] ([[User talk:Ezra james adamu|talk]]) 14:08, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:1|1]] || [[Wp/jab/1 (kpyang saar gya̱)|1]] || ''[[User:Ezra yakubu|Ezra yakubu]] ([[User talk:Ezra yakubu)|talk]]) 14:12, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:2|2]] || [[Wp/jab/2 (cyang faara̱ gya̱)|2]] (Kwyeny) || ''[[User:Mary Fadason|Mary Fadason]] ([[User talk:Mary Fadason|talk]]) 14:02, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:2|2]] || [[Wp/jab/2 (kpyang saar gya̱)|2]] (Hyam Taa Ham) || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 13:21, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:3|3]] || [[Wp/jab/3 (kpyang saar gya̱)|3]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 14:15, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:4|4]] || [[Wp/jab/4 (kpyang saar gya̱)|4]] || ''[[User:Praisenot friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 14:16, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:5|5]] || [[Wp/jab/5 (kpyang saar gya̱)|5]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 15:13, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:6|6]] || [[Wp/jab/6 (kpyang saar gya̱)|6]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 15:13, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:7|7]] || [[Wp/jab/7 (kpyang saar gya̱)|7]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 13:14, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:9|9]] || [[Wp/jab/9 (cyang faara̱ gya̱)|9]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 15:06, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:10 (number)|10]] || [[Wp/jab/10 (kpyang saar gya̱)|10]] || ''[[User:Kambai Akau|Kambai Akau]] ([[User talk:Kambai Akau|talk]]) 14:57, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:12 (number)|12]] || [[Wp/jab/12 (cyang faara̱ gya̱) |12]] || ''[[User:Abel Fadason|Abel Fadason]] ([[User talk:Abel Fadason|talk]]) 14:59, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:13 (number)|13]] || [[Wp/jab/13 (kpyang saar gya̱)|13]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 15:17, 26 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:14 (number)|14]] || [[Wp/jab/14 (kpyang saar gya̱)|14]] || ''[[User:Sunday Usman|Sunday Usman]] ([[User talk:Sunday Usman|talk]]) 18:35, 26 September 2025 (UTC)'' |} ==Saturday, 27 September 2025== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:8|8]] || [[Wp/jab/8 (kpyang saar gya̱)|8]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 09:53, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:11 (number)|11]] || [[Wp/jab/11 (kpyang saar gya̱)|11]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 21:15, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:15 (number)|15]] || [[Wp/jab/15 (kpyang saar gya̱)|15]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 09:55, 27 September 2025 (UTC)'' |-̇ | [[:w:en:16 (number)|16]] || [[Wp/jab/16 (kpyang saar gya̱)|16]] || ''[[User:Bitrus M Dangana|Bitrus M Dangana]] ([[User talk:Bitrus M Dangana|talk]]) 10:26, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:17 (number)|17]] || [[Wp/jab/17 (kpyang saar gya̱)|17]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 13:13, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:18 (number)|18]] || [[Wp/jab/18 (kpyang saar gya̱)|18]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 09:29, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:19 (number)|19]] || [[Wp/jab/19 (kpyang saar gya̱)|19]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 10:42, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:20 (number)|20]] || [[Wp/jab/20 (kpyang saar gya̱)|20]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 14:03, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:22 (number)|22]] || [[Wp/jab/22 (kpyang saar gya̱)|22]] || ''[[User:Luka Abba|Luka Abba]] ([[User talk:Luka Abba|talk]]) 09:57, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:23 (number)|23]] || [[Wp/jab/23 (kpyang saar gya̱)|23]] || ''[[User:Ezra yakubu|Ezra yakubu]] ([[User talk:Ezra yakubu|talk]]) 09:54, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:24 (number)|24]] || [[Wp/jab/24 (kpyang saar gya̱)|24]] || ''[[User:Ezra james adamu|Ezra james adamu]] ([[User talk:Ezra james adamu|talk]]) 10:19, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:25 (number)|25]] || [[Wp/jab/25 (kpyang saar gya̱)|25]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 10:21, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:26 (number)|26]] || [[Wp/jab/26 (kpyang saar gya̱)|26]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:14, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:27 (number)|27]] || [[Wp/jab/28 (cyang faara̱ gya̱)|27]] || ''`[[User:Abel Fadason|Abel Fadason]] ([[User talk:Abel Fadason|talk]]) 10:25, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:28 (number)|28]] || [[Wp/jab/28 (cyang faara̱ gya̱)|28]] || '[[User:Mary Fadason|Mary Fadason]] ([[User talk:Mary Fadason|talk]]) 10:27, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:29 (number)|29]] || [[Wp/jab/29 (kpyang saar gya̱)|29]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 10:36, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:30 (number)|30]] || [[Wp/jab/30 (kpyang saar gya̱)|30]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 10:37, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:31 (number)|31]] || [[Wp/jab/31 (cyang faara̱ gya̱)|31]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 10:17, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Letter (alphabet)|Letter]] || [[Wp/jab/Kpyang-tse̱ny|Kpyang-tse̱ny]] || ''[[User:Kambai Akau|Kambai Akau]] ([[User talk:Kambai Akau|talk]]) 13:20, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Letter (message)|Letter]] || [[Wp/jab/Mbyeny-kyom|Mbyeny-kyom]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 14:36, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Verse (poetry)|Verse]] || [[Wp/jab/Mbab|Mbab]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:39, 27 September 2025 (UTC) |-l | [[:w:en:Paragraph|Paragraph]] || [[Wp/jab/Rwang jok|Rwang jok]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 13:11, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Chapters and verses of the Bible|Chapters and verses of the Bible]] || [[Wp/jab/Nkung ka̱ mbab Mbyeny Jok Nom|Nkung ka̱ mbab Mbyeny Jok Nom]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:42, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Title|Title]] || [[Wp/jab/Khi jok|Khi jok]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 15:16, 27 September 2025 (UTC)''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 14:23, 28 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:January|January]] || [[Wp/jab/Fye Wizhini|Fye Wizhini]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 14:28, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:February|February]] || [[Wp/jab/Fye Fe̱ri|Fye Fe̱ri]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 14:27, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:April|April]] || [[Wp/jab/Fye Naang|Fye Naang]] || ''[[User:Luka Abba|Luka Abba]] ([[User talk:Luka Abba|talk]]) 13:32, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:May|May]] || [[Wp/jab/Fye Twoo|Fye Twoo]] || ''[[User:Nicholas Mamman|Nicholas Mamman]] ([[User talk:Nicholas Mamman|talk]]) 14:36, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:June|June]] || [[Wp/jab/Fye Twaani|Fye Twaani]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 14:29, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:July|July]] || [[Wp/jab/Fye Twarfo|Fye Twarfo]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 14:46, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:August|August]] || [[Wp/jab/Fye Naarang|Fye Naarang]] || ''[[User:Joy Isuwa|Joy Isuwa]] ([[User talk:Joy Isuwa|talk]]) 14:43, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:September|September]] || [[Wp/jab/Fye Mbwankob|Fye Mbwankob]] || ''[[User:Ezra yakubu|Ezra yakubu]] ([[User talk:Ezra yakubu|talk]]) 14:35, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:October|October]] || [[Wp/jab/Fye Shwāk|Fye Shwāk]] || ''[[User:Ezra james adamu|Ezra james adamu]] ([[User talk:Ezra james adamu|talk]]) 14:36, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:November|November]] || [[Wp/jab/Fye Shwāk di Wizhini|Fye Shwāk di Wizhini]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 14:50, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ham people|Ham people]] || [[Wp/jab/Ham (hyam)|Ham (hyam)]] || ''[[User:Mary Fadason|Mary Fadason]] ([[User talk:Mary Fadason|talk]]) 15:23, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gwong people|Gwong people]] || [[Wp/jab/Gwong (hyam)|Gwong (hyam)]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 16:24, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Atyap people|Atyap people]] || [[Wp/jab/Tyab (hyam)|Tyab (hyam)]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:46, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Bajju people|Bajju people]] || [[Wp/jab/Ji (hyam)|Ji (hyam)]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:22, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Adara people|Adara people]] || [[Wp/jab/Dar (hyam)|Dar (hyam)]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 14:31, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Day|Day]] (12 hours) || [[Wp/jab/Tee-nwom (gbye̱m)|Tee-nwom (gbye̱m)]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 19:45, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gift|Gift]] || [[Wp/jab/Sun|Sun]] || ''[[User:Philip Dodo|Philip Dodo]] ([[User talk:Philip Dodo|talk]]) 14:53, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:God|God]] || [[Wp/jab/Nom|Nom]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:33, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:Jesus|Jesus]] || [[Wp/jab/Jesu|Jesu]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:33, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:Bitterleaf|Bitterleaf]] || [[Wp/jab/Kywos|Kywos]] || ''[[User:Abel Fadason|Abel Fadason]] ([[User talk:Abel Fadason|talk]]) 14:51, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Barn|Barn]] || [[Wp/jab/Mgban|Mgban]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 21:09, September 27, 2025'' |- | [[:w:en:Hand|Hand]] || [[Wp/jab/Bwak|Bwak]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 14:59, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fish|Fish]] || [[Wp/jab/Shes|Shes]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:39, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:Southern Kaduna|Southern Kaduna]] || [[Wp/jab/Sab Hwo Kaduna|Sab Hwo Kaduna]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:13, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Time|Time]] || [[Wp/jab/Gbye̱m|Gbye̱m]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 14:51, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Firewood|Firewood]] || [[Wp/jab/Kuko|Kuko]] || [[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 09:39, 27 September 2025 (UTC) |- | [[:w:en:Woodworker|Woodworker]] ||[[Wp/jab/Na̱ tsa̱kuth kuko|Na̱ tsa̱kuth kuko]] || ''[[User:Samuel haji|Samuel haji]] ([[User talk:Samuel haji|talk]]) 13:53, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Egg|Egg]] || [[Wp/jab/Ceb|Ceb]] || ''[[User:Shamang John|Shamang John]] ([[User talk:Shamang John|talk]]) 15:38, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Skin|Skin]] || [[Wp/jab/Mbyea (mgbum)|Mbyea (mgbum)]] (Shamang) || ''[[User:Shamang John|Shamang John]] ([[User talk:Shamang John|talk]]) 15:50, 27 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Skin|Skin]] || [[Wp/jab/Mbyeny (nam)|Mbyeny (nam)]] (Hyam Taa Ham) || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 13:37, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Skin|Skin]] || [[Wp/jab/Mbai (ninam)|Mbai (ninam)]] (Kwyeny) || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 14:21, 28 September 2025 (UTC)'' |- |} || [[:w:en:]] ==Sunday, 28 September 2025== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:21 (number)|21]] || [[Wp/jab/21 (kpyang saar gya̱)|21]] || ''[[User:Nicholas Mamman|Nicholas Mamman]] ([[User talk:Nicholas Mamman|talk]]) 12:26, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/jab/Na̱tong|Na̱tong]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 11:51, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Atyap Chiefdom|Atyap Chiefdom]] || [[Wp/jab/Ribi Ghyi Kpyob Tyab|Ribi Ghyi Kpyob Tyab]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 05:31, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:December|December]] || [[Wp/jab/Fye Shwāk di ca̱ Fe̱ri|Fye Shwāk di ca̱ Fe̱ri]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 05:03, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Learning|Learning]] || [[Wp/jab/Kyaam|Kyaam]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 12:31, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Location (geography)|Location]] || [[Wp/jab/Gaar (tse̱k ribi)|Gaar]] || ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 07:39, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:People|People]] || [[Wp/jab/Monet|Monet]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 12:22, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sun|Sun]] || [[Wp/jab/Tsiin-nwom|Tsiin-nwom]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 12:55, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hyam language|Hyam language]] || [[Wp/jab/Hyam (rye̱m)|Hyam (rye̱m)]] || ''[[User:Bitrus M Dangana|Bitrus M Dangana]] ([[User talk:Bitrus M Dangana|talk]]) 13:44, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Jju language|Jju language]] || [[Wp/jab/Ji (rye̱m)|Ji (rye̱m)]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 14:24, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:March|March]] || [[Wp/jab/Fye Taat|Fye Taat]] || ''[[User:Nicholas Mamman|Nicholas Mamman]] ([[User talk:Nicholas Mamman|talk]]) 13:38, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kaduna State|Kaduna State]] || [[Wp/jab/Ribi Kaduna|Ribi Kaduna]] || ''[[User:Mary Fadason|Mary Fadason]] ([[User talk:Mary Fadason|talk]]) 13:36, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Moon|Moon]] || [[Wp/jab/Fe|Fe]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 14:35, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Jonathan Gyet Maude|Jonathan Gyet Maude]] || [[Wp/jab/Yonatan Gyet Ma̱ude|Yonatan Gyet Ma̱ude]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 14:43, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sky|Sky]] || [[Wp/jab/Faa|Faa]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 14:24, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Today|Today]] || [[Wp/jab/Ree|Ree]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 20:39, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zhek|Zhek]] || [[Wp/jab/Zhek|Zhek]] || ''[[User:Luka Abba|Luka Abba]] ([[User talk:Luka Abba|talk]]) 13:46, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kwoi|Kwoi]] || [[Wp/jab/Kwainy|Kwainy]] || ''[[User:Nathan Somo|Nathan Somo]] ([[User talk:Nathan Somo|talk]]) 14:11, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sea|Sea]] || [[Wp/jab/Ndwori|Ndwori]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 14:16, 28 September 2025 (UTC).'' |- | [[:w:en:Pond|Pond]] || [[Wp/jab/Nkaar' titaan|nkaar' titaan]]|| ''[[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 14:13, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:River|River]] || [[Wp/jab/Kab|Kab]] || ''[[User:Solomon dumas|Solomon dumas]] ([[User talk:Solomon dumas|talk]]) 14:15, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Chair|Chair]] || [[Wp/jab/Gya̱set|Gya̱set]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 13:05, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Poison|Poison]] || [[Wp/jab/Dwam|Dwam]] || ''[[User:Luka Abba|Luka Abba]] ([[User talk:Luka Abba|talk]]) 13:43, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Death|Death]] || [[Wp/jab/Ci|Ci]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 13:52, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:River|River]] || [[Wp/jab/Kab|Kab]] || ''[[User:Solomon dumas|Solomon dumas]] ([[User talk:Solomon dumas|talk]]) 14:15, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Girl|Girl]] || [[Wp/jab/Sa̱tira̱|Sa̱tira̱]] || ''[[User:Immakendra|Immakendra]] ([[User talk:Immakendra|talk]]) 12:35, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shrub|Shrub]] || [[Wp/jab/Khwoob|Khwoob]] || ''[[User:Gimbason Philemon|Gimbason Philemon]] ([[User talk:Gimbason Philemon|talk]]) 13:45, 28 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Boy|Boy]] || [[Wp/jab/Wewe|Wewe]] || ''[[User:Jonathan dasaro|Jonathan dasaro]] ([[User talk:Jonathan dasaro|talk]]) 13:45, 28 September 2025 (UTC)'' |} ==Onwards (September 2025)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Tyap language|Tyap language]] || [[Wp/jab/Tyab (rye̱m)|Tyab (rye̱m)]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 19:58, 29 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Naira|Naira]] || [[Wp/jab/Nera|Nera]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 20:07, 29 September 2025 (UTC)'' |- |[[:w:en:Week|Week]] || [[Wp/jab/Saati|Saati]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 20:17, 29 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yesterday (time)|Yesterday]] || [[Wp/jab/Re̱ny|Re̱ny]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 03:58, 30 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zonkwa|Zonkwa]] || [[Wp/jab/Dza̱nkwa|Dza̱nkwa]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 20:54, 29 September 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Horse|Horse]] || [[Wp/jab/Rinas|Rinas]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:20, 30 September 2025 (UTC)'' |-̧̧ | [[:w:en:Donkey|Donkey]] || [[Wp/jab/Jaaki|Jaaki]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:56, 30 September 2025 (UTC)'' |} ==Onwards (October 2025)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Stream|Stream]] || [[Wp/jab/Dzwak|Dzwak]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 23:40, 1 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sheep|Sheep]] || [[Wp/jab/Ye̱ny|Ye̱ny]] ||''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:37, 6 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Animal|Animal]] || [[Wp/jab/Nyam|Nyam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:06, 6 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dog|Dog]] || [[Wp/jab/Wegyo|Wegyo]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 00:10, 2 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Man|Man]] || [[Wp/jab/Sha̱khak|Sha̱khak]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:35, 6 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tributary|Tributary]] || [[Wp/jab/Hwam (titaan)|Hwam]] || |- | [[:w:en:Confluence|Confluence]] || [[Wp/jab/Gyab (titaan)|Gyab]] || |- | [[:w:en:Star|Star]] || [[Wp/jab/Yet|Yet]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:36, 11 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Earth|Earth]] || [[Wp/jab/Dwaa|Dwaa]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:43, 11 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Grass|Grass]] || [[Wp/jab/Ceb|Ceb]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:44, 9 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shoe|Shoe]] || [[Wp/jab/Ntaur|Ntaur]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:23, 11 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Desert|Desert]] || [[Wp/jab/Jwoor|Jwoor]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 04:09, 8 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gun|Gun]] || [[Wp/jab/Bob|Bob]]|| ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 04:10, 8 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Woman|Woman]] || [[Wp/jab/Sha̱zhi|Sha̱zhi]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 19:13, 7 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Car|Car]] || [[Wp/jab/Kpwofe̱|Kpwofe̱]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 05:26, 10 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Continent|Continent]] || [[Wp/jab/Mo ribi|Mo ribi]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 13:53, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Island|Island]] || [[Wp/jab/Ribi ye̱ titaan na̱ kan|Ribi ye̱ titaan na̱ kan]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 14:29, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Meteoroid|Meteoroid]] || [[Wp/jab/Fye̱t|Fye̱t]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 07:58, 22 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Heaven|Heaven]] || [[Wp/jab/Fo-nggot|Fo-nggot]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 00:05, 24 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Orion (constellation)|Orion]] || [[Wp/jab/Njerije yet|Njerije yet]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 04:24, 24 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plant|Plant]] || [[Wp/jab/Kii (riryat)|Kii (riryat)]] || ''no assigned'' |- | [[:w:en:Goat|Goat]] || [[Wp/jab/Dzo|Dzo]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 00:08, 24 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pot|Pot]] || [[Wp/jab/Nik|Nik]] ||''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:37, 9 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Female|Female]] || [[Wp/jab/Titha̱zhi|Titha̱zhi]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 22:00, 25 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Male|Male]] || [[Wp/jab/Wetha̱khak|Wetha̱khak]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 08:55, 31 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Wife|Wife]] || [[Wp/jab/Zhi|Zhi]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:48, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Husband|Husband]] || [[Wp/jab/Khak|Khak]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:09, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:School|School]] || [[Wp/jab/Gaar-kyaam|Gaar-kyaam]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 23:36, 23 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Primary School|Primary School]] || [[Wp/jab/Gyaar-kyaam ca̱ci|Gyaar-kyaam ca̱ci]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 22:15, 25 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Teacher|Teacher]] || [[Wp/jab/Ncince̱k|Ncince̱k]] ||''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:48, 26 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cloth|Cloth]] || [[Wp/jab/Ntwoor|Ntwoor]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 09:47, 31 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Bed|Bed]] || [[Wp/jab/Bob-thnithne̱t|Bob-thnithne̱t]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:22, 27 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Room|Room]] || [[Wp/jab/Zhu|Zhu]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 18:13, 13 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:House|House]] || [[Wp/jab/Haar|Haar]] || '[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:31, 12 October 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Name|Name]] || [[Wp/jab/Khwok|Khwok]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 17:58, 25 October 2025 (UTC)'' |} ==Onwards (November 2025)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Shirt|Shirt]] || [[Wp/jab/Kpit|Kpit]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:45, 12 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Daughter|Daughter]] || [[Wp/jab/Tiri|Tiri]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:38, 12 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Brother|Brother]] || [[Wp/jab/We ra|We ra]] || ''[[Wp/jab/[User:Francisyero1|Francisyero1]] ([[User talk:Francisyero1|talk]]) 05:49, 9 December 2025 (UTC)]'' |- | [[:w:en:Head|Head]] || [[Wp/jab/Khi|Khi]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:53, 11 November 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mother|Mother]] || [[Wp/jab/Zha̱|Zha̱]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:16, 13 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tomorrow (time)|Tomorrow]] || [[Wp/jab/Rici (gbye̱m)|Rici]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:42, 12 December 2025 (UTC)'' |} ==Onwards (December 2025)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Bicycle|Bicycle]] || [[Wp/jab/Cat|Cat]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 05:35, 22 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tricycle|Tricycle]] || [[Wp/jab/Cat gyak yikyat|Cat gyak yikyat]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 19:32, 23 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Son|Son]] || [[Wp/jab/We (wetha̱khak)|We (wetha̱khak)]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 19:53, 23 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dollar|Dollar]] || [[Wp/jab/Dolaa|Dolaa]] || ''[[User:Danladi John|Danladi John]] ([[User talk:Danladi John|talk]]) 19:56, 23 December 2025 (UTC)'' |- | [[:w:en:Broom|Broom]] ||[[Wp/jab/Faa|Faa]] || ''not assigned'' |- |} ==Onwards (January and February 2026)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Website|Website]] || [[Wp/jab/Bibye̱t shak-shantaan|Bibye̱t shak-shantaan]] || ''Nehemiah Mamman'' |- | [[:w:en:Water|Water]] || [[Wp/jab/Titaan|Titaan]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:50, 30 January 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Month|Month]] || [[Wp/jab/Fe (gbye̱m)|Fe]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:48, 25 February 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Feather|Feather]] || [[Wp/jab/Tsat|Tsat]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 17:47, 27 February 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Book|Book]] || [[Wp/jab/Mbyeny|Mbyeny]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:26, 28 February 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Child|Child]] || [[Wp/jab/We|We]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:32, 28 February 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Land|Land]] || [[Wp/jab/Ribi|Ribi]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:07, 27 February 2026 (UTC)'' |- |} ==Onwards (March 2026)== {| class="wikitable sortable" ! English Wikipedia !! Hyam Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Chapter (books)|Chapter]] || [[Wp/jab/Nkung|Nkung]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:18, 1 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:King|King]] || [[Wp/jab/Kpob|Kpob]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:40, 7 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oath|Oath]] || [[Wp/jab/Khya̱ fang|Khya̱ fang]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:00, 9 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Black|Black]] || [[Wp/jab/Sha̱shit|Sha̱shit]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 22:15, 10 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Anthill|Anthill]] || [[Wp/jab/Khi-hyeny|Khi-hyeny]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:30, 10 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cattle|Cattle]] || [[Wp/jab/Nyak|Nyak]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 17:32, 2 April 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Father|Father]] || [[Wp/jab/Kike|Kike]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 17:37, 2 April 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cellphone|Cellphone]] || [[Wp/jab/Gya̱jok|Gya̱jok]] || ''[[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 17:39, 2 April 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hunter|Hunter]] || [[Wp/jab/Ntat-ta̱|Ntat-ta̱]] || '' [[User:Nehemiah Mamman|Nehemiah Mamman]] ([[User talk:Nehemiah Mamman|talk]]) 17:34, 2 April 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sacrifice|Sacrifice]] || [[Wp/jab/Thnwo-fe̱ny|Thnwo-fe̱ny]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:In-law|In-law]] || [[Wp/jab/Jwam|Jwam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 17:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Friend|Friend]] || [[Wp/jab/Ndwak|Ndwak]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:50, 28 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Blacksmith|Blacksmith]] || [[Wp/jab/Na̱nak|Na̱nak]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Parkia biglobosa|African locust bean]] || [[Wp/jab/Ywo|Ywo]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Cheek|Cheek]] || [[Wp/jab/Tam|Tam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:53, 21 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Skeleton|Skeleton]] || [[Wp/jab/Kyub-nam|Kyub-nam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:42, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Witch|Witch]], [[:w:en:Wizard|Wizard]] || [[Wp/jab/Rye̱t|Rye̱t]] || ''Philemon Gimbason'' |- | [[:w:en:Physician|Physician]] || [[Wp/jab/Na̱gwab|Na̱gwab]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:53, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tail|Tail]] || [[Wp/jab/Khaa|Khaa]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 19:00, 16 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Horn (anatomy)|Horn]] || [[Wp/jab/Khwom|Khwom]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:04, 28 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Trumpet|Trumpet]] || [[Wp/jab/Mgbo|Mgbo]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Internet|Internet]] || [[Wp/jab/Shak-shantaan|Shak-shantaan]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Sibling|Sibling]] || [[Wp/jab/Wee|Wee]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Sister|Sister]] || [[Wp/jab/Tiri da|Tiri da]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Sibling|Sibling]] || [[Wp/jab/Wee|Wee]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:16, 28 March 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Body|Body]] || [[Wp/jab/Nam|Nam]] || ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 20:50, 18 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Thief|Thief]] || [[Wp/jab/Fyeb|Fyeb]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:White|White]] || [[Wp/jab/Sha̠buur|Sha̠buur]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Money|Money]] || [[Wp/jab/Khwe̱k|Khwe̱k]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Day|Day]] (24 hours) || [[Wp/jab/Tuk (gbye̱m)|Tuk (gbye̱m)]] || ''not assigned'' |- |[[:w:en:Nigeria|Nigeria]] || [[Wp/jab/Nijeriya|Nijeriya]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Mouth|Mouth]] || [[Wp/jab/Nyǐ|Nyǐ]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Debt|Debt]] || [[Wp/jab/Ta̱|Ta̱]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Circumcision|Circumcision]] || [[Wp/jab/Gbyiis-haam|Gbyiis-haam]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Laughter|Laughter]] || [[Wp/jab/Zaam|Zaam]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Red|Red]] || [[Wp/jab/Sha̱ dwor|Sha̱ dwor]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Maize|Maize]] || [[Wp/jab/Gur kpar|Gur kpar]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Life|Life]] || [[Wp/jab/Hyong|Hyong]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Oilpalm|Oilpalm]] ||[[Wp/jab/Shi cwoon|Shi cwoon]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Flute|Flute]] ||[[Wp/jab/Khwyee|khwyee]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Palmkernel|Palmkernel]] ||[[Wp/jab/Cwoon|Cwoon]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Palmwine|Palmwine]] ||[[Wp/jab/Bam|Bam]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Beard|Beard]] ||[[Wp/jab/Njwot|Njwot]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Chin|Chin]] ||[[Wp/jab/Tam|Tam]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Jaw|Jaw]] ||[[Wp/jab/Kub-tam|Kub-tam]]|| ''[[User:Praise friday|Praise friday]] ([[User talk:Praise friday|talk]]) 21:56, 25 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Root|Root]] ||[[Wp/jab/Nyaan|nyaan]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Belly|Belly]] ||[[Wp/jab/Nyeny|Nyeny]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Chest|Chest]] || [[Wp/jab/Nkuu|Nkuu]]|| ''Philemon Gimbasson'' |- | [[:w:en:Knee|Knee]] ||[[Wp/jab/Mkpuru|Mkpuru]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Wall|Wall]] ||[[Wp/jab/Jin|Jin]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Road|Road]] ||[[Wp/jab/Kaas|Kaas]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Visitor|Visitor]] ||[[Wp/jab/Cen|Cen]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Hunter|Hunter]] ||[[Wp/jab/Nāyab|Nāyab]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Doctor|Doctor]] ||[[Wp/jab/Bok|Bok]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Crocodile|Crocodile]] ||[[Wp/jab/Sau|Sau]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Cock|Cock]] ||[[Wp/jab/Khyeny|Khyeny]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Liver|Liver]] ||[[Wp/jab/Faik|Faik]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Knife|Knife]] ||[[Wp/jab/Kon|Kon]] || ''Nehemiah Mamman'' |- | [[:w:en:Bone|Bone]] ||[[Wp/jab/Kub|Kub]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Tongue|Tongue]] ||[[Wp/jab/Ryem|Ryem]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Language|Language]] ||[[Wp/jab/Hyam|Hyam]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Goiter|Goiter]] || [[Wp/jab/Kpotwang|kpotwang]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Town|Town]] || [[Wp/jab/Kheb|kheb]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Morning|Morning]] || [[Wp/jab/Circi|circi]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Afternoon|Afternoon]] || [[Wp/jab/Teenwom|teenwom]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Evening|Evening]] ||[[Wp/jab/Ryatuk|ryatuk]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Food|Food]] || [[Wp/jab/Gyāyi|gyāyi]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Fruit|Fruit]] || [[Wp/jab/Kpoki|kpoki]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Hoe|Hoe]] || [[Wp/jab/Ncem|Ncem]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Flower|Flower]] || [[Wp/jab/Fe̱n kǐ |fe̱n kǐ ]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Trail|Path]] || [[Wp/jab/Fwoor Kaate|fwoor Kaate]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Swamp|Swamp]] ||[[Wp/jab/Som titaan|Som titaan]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Ethnicity|Ethnic group]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Well|Well]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Blacksmith|Blacksmith]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Nose|Nose]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Elephant|Elephant]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Seed|Seed]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Wind|Wind]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Harmattan|Harmattan]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Quiver|Quiver]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bridge|Bridge]] || [[Wp/jab/Didat|Didat]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Ladder|Ladder]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Menstruation|Menstruation]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Vagina|Vagina]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Raft zither|Raft zither]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Right handedness|Right hand]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Shoulder|Shoulder]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Neck|Neck]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Throat|Throat]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Piperaceae|Pepper]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Camwood|Camwood]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Pear|Pear]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Tobacco|Tobacco]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Waterleaf|Waterleaf]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Kidney|Kidney]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Law|Law]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:War|War]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Mortar|Mortar]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Sleep|Sleep]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Malaria|Malaria]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Brain|Brain]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Cat|Cat]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Buffalo|Buffalo]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Porcupine|Porcupine]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Python|Python]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Frog|Frog]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Gecko|Gecko]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Crab|Crab]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Tilapia|Tilapia]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bird|Bird]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Chicken|Chicken]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Mosquito|Mosquito]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Spider|Spider]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Housefly|Housefly]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Louse|Louse]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Caterpiller|Caterpiller]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Grasshopper|Grasshopper]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Basket|Basket]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Pestle|Pestle]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Heart|Heart]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Rib|Rib]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Foot|Foot]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Toenail|Toenail]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Upper arm|Upper arm]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Palm|Palm]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Finger|Finger]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Tooth|Tooth]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Corpse|Corpse]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Wound|Wound]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Pus|Pus]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Penis|Penis]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Buttock|Buttock]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Anus|Anus]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Hip bone|Hip bone]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Kidney|Kidney]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Lung|Lung]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Thumb|Thumb]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Left handedness|Left handedness]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Back|Back]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Night|Night]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Ghost|Ghost]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Blame|Blame]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bee|Bee]] || [[Wp/jab/Hywek|Hywek]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bamboo|Bamboo]] ||[[Wp/jab/Cwoiny|Cwoiny]] || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Rice|Rice]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Bell|Bell]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Guilt (emotion)|Guilt]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Yellow|Yellow]] || [[Wp/jab/Nam nggwoo|nam nggwoo]]|| ''not assigned'' |- | [[:w:en:Cassava|Cassava]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Indigo|Indigo]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Ocean|Ocean]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Sugarcane|Sugarcane]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Cola|Cola]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Xylophone|Xylophone]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Whistle|Whistle]] || || ''not assigned'' |- | [[:w:en:Rubber tree|Rubber tree]] || || ''not assigned'' |- |} [[Category:Wp/jab]] {{INTERWIKI|Q136367076}} hfxwaaa6nt86cjeol4uxwfwij105xxq 0 3657364 7225983 7210292 2026-06-25T17:02:23Z Aklbmd164 2599371 /* Perwaidīnsnas */ 7225983 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Hai|Hai]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ai̯s}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # debīks drezzaws zuks, kawīds gīwa en jūremans be ōceanamans }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Tūlin zmūnei en APW, kawīdai buwinna prei jūrin, bijja '''ājans'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/shark#Ēngliskan|shark]] * laītawiskan: [[Wt/prg/ryklys#Laītawiskan|ryklys]] * lattawiskan: [[Wt/prg/haizivs#Lattawiskan|haizivs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/акула#Maskōwitiskan|акула]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hai#Miksiskan|Hai]] * pōliskan: [[Wt/prg/rekin#pōliskan|rekin]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ājs}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # debīks drezzaws zuks, kawīds gīwa en jūrjamans be ōkeanamans }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|ājs}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 40606ps7pknmwu9tc6gfh7npjbnvdtg 7225984 7225983 2026-06-25T17:03:46Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7225984 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Hai|Hai]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ai̯s}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # debīks drezzaws zuks, kawīds gīwa en tappimans jūrins be ōceanans }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Tūlin zmūnei en APW, kawīdai buwinna prei jūrin, bijja '''ājans'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/shark#Ēngliskan|shark]] * laītawiskan: [[Wt/prg/ryklys#Laītawiskan|ryklys]] * lattawiskan: [[Wt/prg/haizivs#Lattawiskan|haizivs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/акула#Maskōwitiskan|акула]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hai#Miksiskan|Hai]] * pōliskan: [[Wt/prg/rekin#pōliskan|rekin]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ājs}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # debīks drezzaws zuks, kawīds gīwa en jūrjamans be ōkeanamans }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|ājs}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] e7gchwy2vw09gjbk2hga67m5gb6ntet 7225986 7225984 2026-06-25T17:05:24Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7225986 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Hai|Hai]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ai̯s}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # debīks drezzaws zuks, kawīds gīwa en tappimans jūrins be ōceanans }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Tūlin zmūnei en APW, kawīdai buwinna prei jūrin, bijja '''ājans'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/shark#Ēngliskan|shark]] * laītawiskan: [[Wt/prg/ryklys#Laītawiskan|ryklys]] * lattawiskan: [[Wt/prg/haizivs#Lattawiskan|haizivs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/акула#Maskōwitiskan|акула]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hai#Miksiskan|Hai]] * pōliskan: [[Wt/prg/rekin#pōliskan|rekin]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ājs}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # debīks drezzaws zuks, kawīds gīwa en tappjamans jūrjans be ōkeanans }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|ājs}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] iudwsgfmul2dd82o2gu8vjwx8klmejp 7225988 7225986 2026-06-25T17:07:23Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7225988 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Hai|Hai]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ai̯s}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # debīks drezzaws zuks, kawīds gīwa en tappimans jūrins be ōceanans }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Tūlin zmūnei en APW, kawīdai buwinna prei jūrin, bijja '''ājans'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/shark#Ēngliskan|shark]] * laītawiskan: [[Wt/prg/ryklys#Laītawiskan|ryklys]] * lattawiskan: [[Wt/prg/haizivs#Lattawiskan|haizivs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/акула#Maskōwitiskan|акула]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hai#Miksiskan|Hai]] * pōliskan: [[Wt/prg/rekin#pōliskan|rekin]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ājs}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # drezzaws zuks, kawīds gīwa en tappjamans jūrjans be ōkeanans }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|ājs}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 2rmuuqu01hegb1faoayynzfyiml9rze 7225989 7225988 2026-06-25T17:07:36Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7225989 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Hai|Hai]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ai̯s}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # drezzaws zuks, kawīds gīwa en tappimans jūrins be ōceanans }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Tūlin zmūnei en APW, kawīdai buwinna prei jūrin, bijja '''ājans'''.'' }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/shark#Ēngliskan|shark]] * laītawiskan: [[Wt/prg/ryklys#Laītawiskan|ryklys]] * lattawiskan: [[Wt/prg/haizivs#Lattawiskan|haizivs]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/акула#Maskōwitiskan|акула]] * miksiskan: [[Wt/prg/Hai#Miksiskan|Hai]] * pōliskan: [[Wt/prg/rekin#pōliskan|rekin]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|ājs}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Tiburón azul (Prionace glauca), canal Fayal-Pico, islas Azores, Portugal, 2020-07-27, DD 31.jpg|thumb|ājs]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # drezzaws zuks, kawīds gīwa en tappjamans jūrjans be ōkeanans }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|ājs|ājai|ājas|ājan|āju|ājamans|ājan|ājans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|ājs}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] ccq3jfs7g6gh36wblhen0m05g7toz1w 0 3657464 7225928 7210295 2026-06-25T16:16:19Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/lt}} */ 7225928 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/lt}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|šuo]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ʃuə}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # [[Wt/prg/sunnis|sunnis]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * šuo * [[Wt/prg/šuniukas|šuniukas]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/lt-subs-deklin|šuo|šunys|šuns|šunių|šuniui|šunims|šunį|šunis|šunimi/šuniu|šunimis|šunyje|šunyse|šunie|šunys}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * '''''Šunys''' skalija.'' : '''Sunnei''' lāt. * ''Matau '''šunį'''.'' : As wīda '''sunnin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/morfologija.lt|šuo}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Laītawiskas wirdeīns]] m2hzah7ywbxguiocbpve6jml74scgoo 0 3657469 7225929 7210017 2026-06-25T16:16:40Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/ltg}} */ 7225929 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/ltg}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|suņs]] ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # [[Wt/prg/sunnis|sunnis]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/ltg-subs-deklin|suņs|suni|suņa|suņu|suņam|sunim|suni|suņus|suni|sunim|sunī|suņūs|suņ|suni}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Lattigaliskas wirdeīns]] o02nzrqu0g2gbyihsugrze5jm3uzc75 0 3662002 7226140 7223379 2026-06-25T21:27:58Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7226140 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:091018 MerchantofVenice 161.jpg|thumb|aktōrai]] {{Wt/prg/etim-1-wūnzai| ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/lat}} [[Wt/prg/actor|actor]]}} }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|akˈtɔːrs}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # zmūi, kas etwaidinna en teāteŗu adder filmu }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : filmiskas / teāteriskas aktōrs }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * aktōrs * [[Wt/prg/aktrīsi|aktrīsi]] * [[Wt/prg/aktōriskas|aktōriskas]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|aktōrs|aktōrai|aktōras|aktōran|aktōru|aktōramans|aktōran|aktōrans}} }} {{Wt/prg/tulk-1-wūnzai| ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * ēngliskan: [[Wt/prg/actor#Ēngliskan|actor]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/акцёр#Krēiwiskan|акцёр]] * laītawiskan: [[Wt/prg/aktorius#Laītawiskan|aktorius]] * lattawiskan: [[Wt/prg/aktieris#Lattawiskan|aktieris]] * maskōwitiskan: [[Wt/prg/актёр#Maskōwitiskan|актёр]] * miksiskan: [[Wt/prg/Schauspieler#Miksiskan|Schauspieler]] * pōliskan: [[Wt/prg/aktor#Pōliskan|aktor]] * prancōziskan: [[Wt/prg/acteur#Prancōziskan|acteur]] * špāniskan: [[Wt/prg/actor#Špāniskan|actor]] * wālkiskan: [[Wt/prg/attore#Wālkiskan|attore]] }} }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|aktōrs}} }} =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:091018 MerchantofVenice 161.jpg|thumb|aktōrai]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/etim-2-wūnzai}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # zmōi, kas etwaidinna en teāterju adder filmu }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * aktōrs * [[Wt/prg/aktrīsi|aktrīsi]] * [[Wt/prg/aktōrisks|aktōrisks]] }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|aktōrs|aktōrai|aktōras|aktōran|aktōru|aktōramans|aktōran|aktōrans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulk-2-wūnzai}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|aktōrs}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] ta8xlmpwxukh8o279tqzmbzn7z4yuz1 0 3678997 7225932 7223075 2026-06-25T16:19:27Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-1}} */ 7225932 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-1}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|garrin]] ===Alternatīwa fōrmi=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/LPP}} [[Wt/prg/garrjan|garrjan]] }} ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/wuraprūs}} [[Wt/prg/garian|garian]] }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈgarin}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # tulamettiskas aūgmens, kawīds sendest si iz stibban be krōnin }} ===Kolokaciōnis=== {{Wt/prg/margin| : skujjiskan garrin }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * garrin * [[Wt/prg/garaīnan|garaīnan]] * [[Wt/prg/garaīns|garaīns]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|garrin|garēi|garres|garrin|gaŗŗu|garemmans|garrin|garrins}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Bītan as pasadinnuns '''garrin''' en saddu.'' }} ===Tulkausnas=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/tulkausnas| * albāniskan: [[Wt/prg/dru#Albāniskan|dru]] * arābiskan: [[Wt/prg/شجرة#Arābiskan|شجرة]] * auktasōrbiskan: [[Wt/prg/štom#Auktasōrbiskan|štom]] * baskōniskan: [[Wt/prg/zuhaitz#Baskōniskan|zuhaitz]] * bulgāriskan: [[Wt/prg/дърво#Bulgāriskan|дърво]] * čekkiskan: [[Wt/prg/strom#Čekkiskan|strom]] * dāniskan: [[Wt/prg/træ#Dāniskan|træ]] * ēngliskan: [[Wt/prg/tree#Ēngliskan|tree]] * estiskan: [[Wt/prg/puu#Estiskan|puu]] * farēiriskan: [[Wt/prg/træ#Farēiriskan|træ]] * īslandiskan: [[Wt/prg/tré#Īslandiskan|tré]] * kašūbiskan: [[Wt/prg/drzewò#Kašūbiskan|drzewò]] * krēiwiskan: [[Wt/prg/дрэва#Krēiwiskan|дрэва]] }} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prusaspira.org|garrin}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] rs725bflisn3lm1ei3c0tlqxwflz7bh 0 3679001 7225935 7209766 2026-06-25T16:21:02Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/sq}} */ 7225935 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/sq}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|dru]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|dɾu}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/sq-subs-deklin|dru|druri|drurë|drurët|drurin|druri|drurit|drurëve|drurëve|drurësh}} }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/fjalorthi.com|dru}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Albāniskas wirdeīns]] 0xa9n0g50mlm04xpkq9v7bfy12lv0m0 0 3679003 7225936 7210356 2026-06-25T16:21:25Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/ar}} */ 7225936 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/ar}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|شجرة]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{#tag:phonos|{{Wt/prg/IPA|ˈʃad͡ʒara}}|file=Ar-شجرة.ogg}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''هي سقت '''شجرة'''.'' : Tenā enwundinusi '''garrin'''. }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Arābiskas wirdeīns]] nhpqwk98kx2sg24fqn6lyqwcivptevs 0 3679876 7225937 7210294 2026-06-25T16:21:51Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/hsb}} */ 7225937 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/hsb}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|štom]] ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : {{Wt/prg/miks}} [[Wt/prg/Stamm|Stamm]] }} ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ʃtɔm}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/hsb-subs-deklin|štom|štomaj|štomy|štoma|štomow|štomow|štomej|štomomaj|štomam|štom|štomaj|štomy|štomom|štomomaj|štomami|štomje|štomomaj|štomach|štomo/štomje|štomaj|štomy}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * '''''Štom''' je strowy.'' : '''Garrin''' ast kailūstan. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/soblexx.de|štom}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Auktasōrbiskas wirdeīns]] qvd6womw30smw60p8bva5glkqoi2w79 0 3679886 7225938 7210114 2026-06-25T16:22:25Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/eu}} */ 7225938 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/eu}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|zuhaitz]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{#tag:phonos|{{Wt/prg/IPA|s̻uˈhai̯t͡s̻}}|file=LL-Q8752 (eus)-Aioramu-zuhaitz.wav}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Sinōnimai=== {{Wt/prg/margin| * [[Wt/prg/arbola|arbola]] }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * '''''Zuhaitz''' hau oso zahartuta dago.'' : Šin '''garrin''' ast spārtai wūran. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/www.euskaltzaindia.eus|zuhaitz}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Baskōniskas wirdeīns]] rrlzl8uiyiucsuo7bvha0l8e0ti7mpp 0 3679890 7225939 7210320 2026-06-25T16:22:46Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/bg}} */ 7225939 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/bg}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|дърво]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{#tag:phonos|{{Wt/prg/IPA|dɐrˈvɔ}}|file=LL-Q7918 (bul)-Kiril kovachev-дърво.wav}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/bg-subs-deklin|дърво́|дърво́то|дърве́та|дърве́тата|–|–}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Скрих се зад едно '''дърво'''.'' : As auklippa si per '''garrin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/rechnik.chitanka.info|дърво}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Bulgāriskas wirdeīns]] mg9v1g1iqgz1qkv48xiuk0jay7rxf98 0 3680248 7225942 7210002 2026-06-25T16:23:12Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/cs}} */ 7225942 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/cs}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|strom]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{#tag:phonos|{{Wt/prg/IPA|strɔm}}|file=Cs-strom.ogg}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/cs-subs-deklin|strom|stromy|stromu|stromů|stromu|stromům|strom|stromy|strome|stromy|stromu/stromě|stromech|stromem|stromy}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Chci zasadit '''strom'''.'' : As kwāi pasadīntun '''garrin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prirucka.ujc.cas.cz|strom}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Čekkiskas wirdeīns]] c1hoi2r8y2t1zdqsn79bd5024m4hv4g 0 3680256 7225943 7210060 2026-06-25T16:23:38Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/da}} */ 7225943 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/da}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|træ]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈtʁεˀ}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] # [[Wt/prg/garaīnan|garaīnan]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/da-subs-deklin|træ|træet|træer|træerne|træs|træets|træers|træernes}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Hun vandede et '''træ'''.'' : Tenā enwundinusi '''garrin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/ordnet.dk|træ}} }} =={{Wt/prg/fo}}== [[File:Eiche bei Graditz.jpg|thumb|træ]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|tɹɛaː}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] # [[Wt/prg/garaīnan|garaīnan]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/fo-subs-deklin|træ|træið|trø|trøini|træ|træið|trø|trøini|træi|træinum|trøum|trøunum|træs|træsins|træa|træanna}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * '''''Træið''' er grønt.'' : '''Garrin''' ast zalli. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/bendingar.fo|træ}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Dāniskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Farēiriskas wirdeīns]] 57oqljek8yqclzw1ixnad28wcadtlny 7225944 7225943 2026-06-25T16:23:52Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/fo}} */ 7225944 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/da}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|træ]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|ˈtʁεˀ}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] # [[Wt/prg/garaīnan|garaīnan]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/da-subs-deklin|træ|træet|træer|træerne|træs|træets|træers|træernes}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Hun vandede et '''træ'''.'' : Tenā enwundinusi '''garrin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/ordnet.dk|træ}} }} =={{Wt/prg/fo}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|træ]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|tɹɛaː}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] # [[Wt/prg/garaīnan|garaīnan]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/fo-subs-deklin|træ|træið|trø|trøini|træ|træið|trø|trøini|træi|træinum|trøum|trøunum|træs|træsins|træa|træanna}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * '''''Træið''' er grønt.'' : '''Garrin''' ast zalli. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/bendingar.fo|træ}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Dāniskas wirdeīns]] [[Category:Wt/prg/Farēiriskas wirdeīns]] 8wq9cf4zc1yu3ruwifoinyzj8pxdn4u 0 3680263 7225946 7210039 2026-06-25T16:24:25Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/en}} */ 7225946 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/en}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|a tree]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{#tag:phonos|{{Wt/prg/IPA|triː}}|file=En-uk-tree.ogg}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/en-subs-deklin|tree|trees}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Hide behind that '''tree'''.'' : Auklappais si pēr stan '''garrin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/dictionary.cambridge.org|tree}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Ēngliskas wirdeīns]] amaf51505eawja3pgir2z0gvsfudksd 0 3680683 7225947 7209982 2026-06-25T16:24:43Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/et}} */ 7225947 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/et}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|puu]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|puː}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Ta magas '''puu''' all.'' : Tāns migēi pa '''gaŗŗu'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/sonaveeb.ee|puu}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Estiskas wirdeīns]] crw2d2irwxjwl2sdzwi9yl4379zgrkc 0 3680691 7225949 7210078 2026-06-25T16:25:18Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/is}} */ 7225949 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/is}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|tré]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|tʰrjɛː}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/is-subs-deklin|tré|tréð|tré|trén|tré|tréð|tré|trén|tré|trénu|trjám|trjánum|trés|trésins|trjáa|trjánna}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Maður stendur undir '''tré'''.'' : Wīrs stalāi pa '''gaŗŗu'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/bin.arnastofnun.is|tré}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Īslandiskas wirdeīns]] ppe5cz1uoikhj7m7mhwea3s7owd2dnm 0 3680701 7225950 7209769 2026-06-25T16:25:52Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/csb}} */ 7225950 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/csb}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|drzewò]] ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/csb-subs-deklin|drzewò|drzewa|drzewa|drzéw/drzewów|drzewù|drzewóm|drzewò|drzewa|drzewã|drzewama|drzewie|drzewach|drzewò|drzewa}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Wszelejaczé ptôchë przëlôtiwają i sôdają na tim '''drzewie'''.'' : Wisāi pippelai perskrāida be sīnda na šin '''garrin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/sloworz.org|14541|drzewò}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Kašūbiskas wirdeīns]] emd8g17xomi6zseru9df7dtfe43emzd 0 3680706 7225951 7210318 2026-06-25T16:26:09Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/be}} */ 7225951 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/be}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|дрэва]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{#tag:phonos|{{Wt/prg/IPA|ˈdrɛva}}|file=Be-дрэва.ogg}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # [[Wt/prg/garrin|garrin]] # [[Wt/prg/garaīnan|garaīnan]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/be-subs-deklin|дрэ́ва|дрэ́вы|дрэ́ва|дрэ́ў/дрэ́ваў|дрэ́ву|дрэ́вам|дрэ́ва|дрэ́вы|дрэ́вам|дрэ́вамі|дрэ́ве|дрэ́вах}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * ''Кот залез на '''дрэва'''.'' : Kattins līzi na '''garrin'''. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/slounik.org|дрэва}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Krēiwiskas wirdeīns]] 4qe2b6uoce3qubdse0ayoxemdd6pxb6 0 3691401 7226244 6985925 2026-06-26T02:45:37Z Yusmery94 2579626 /* */ 7226244 wikitext text/x-wiki [[File:Ajachijaa.wav|thumb|Ajachijaa]] {{Wt/guc/es}} [Category:wt/guc]] [[Category:Wt/guc]] a7wpo2lamdg0amzqhcx4lobbkg9t4kq 0 3698988 7225927 7210352 2026-06-25T16:15:58Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/yi}} */ 7225927 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/yi}}== [[File:Sled dog on Svalbard with heterochromia.jpg|thumb|הונט]] ===Iztarisnā=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/IPA tappali}} {{Wt/prg/IPA|hʊnt}} }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/m}}==== # [[Wt/prg/sunnis|sunnis]] }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * הונט * [[Wt/prg/הינטל|הינטל]] * [[Wt/prg/הינטיש|הינטיש]] }} ===Deklinaciōni=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/yi-subs-deklin|הונט|הינט}} }} ===Perwaidīnsnas=== {{Wt/prg/margin| * .דאָס '''הונט''' בײַסט : Šis '''sunnis''' greūza. }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/yidict.net|הונט}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Jīdiskas wirdeīns]] ht03zgsztoapcbqr2jwn0wk0kyv5dh8 0 3701044 7225892 7013340 2026-06-25T15:40:10Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Template:Wt/bug/Basa]] to [[Template:Wt/bug/basa]] 7225892 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Wt/bug/basa]] qnj0lzqxlxx8nhdfzlf26e0zlpaiuvn 10 3701046 7225901 7010687 2026-06-25T15:41:30Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Template:Wt/bug/Basa]] to [[Template:Wt/bug/basa]] 7225901 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Wt/bug/basa]] qnj0lzqxlxx8nhdfzlf26e0zlpaiuvn 0 3705232 7226137 7209456 2026-06-25T21:23:02Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-2}} */ 7226137 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-2}}== ===Alternatīwa fōrmi=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/MK}} [[Wt/prg/adjaktīwan|adjaktīwan]] }} ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : dirēis en: [[Wt/prg/adjaktīwan#Etimolōgija|adjaktīwan]] }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # waitjāsnas delīks, kawīds ebpeisāi [[Wt/prg/substantīwan|substantīwan]], prei perwaidīnsnan "debīks", "wārmis", "ēnglisks" }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|adjektīwan|adjektiwāi|adjektīwas|adjektīwan|adjektīwu|adjektiwammans|adjektīwan|adjektīwans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| : dirēis en: [[Wt/prg/adjaktīwan#Tulkausnas|adjaktīwan]] }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|adjektīwan}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] a4zh98j6kxpxkgpeph17vip6p2ddiwg 0 3705570 7226399 7137761 2026-06-26T08:28:19Z Sree1959 2594881 Sree1959 moved page [[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യസമുച്ചയം]] to [[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യപുസ്തകം]]: വാക്യ പുസ്തകങ്ങളിലുടനീളം സ്ഥിരത നിലനിർത്താൻ 7137761 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Hindi inscription.jpg}} ''''ഹിന്ദി'' ({{Wy/ml/lang|hi|हिन्दी}}) എന്നത് [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]], [[Wy/ml/നേപാൾ|നേപാൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിലും [[Wy/ml/ഫിജി|ഫിജി]], [[Wy/ml/സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂർ]], [[Wy/ml/ഉഗാണ്ട|ഉഗാണ്ട]], [[Wy/ml/യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്|യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്]], [[Wy/ml/ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോ|ട്രിനിഡാഡ്]], [[Wy/ml/സുരിനാം|സുരിനാം]], [[Wy/ml/ഗയാന|ഗയാന]], [[Wy/ml/ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[Wy/ml/യുകെ|യുകെ]], [[Wy/ml/യുഎസ്|യുഎസ്]], [[Wy/ml/കാനഡ|കാനഡ]], [[Wy/ml/ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്ട്രേലിയ]], [[Wy/ml/ന്യൂസിലാൻഡ്|ന്യൂസിലാൻഡ്]], [[Wy/ml/മൗറീഷ്യസ്|മൗറീഷ്യസ്]], മറ്റ് രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലും സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ഇന്തോ-ആര്യൻ ഭാഷയാണ്. 22 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളും 1,000-ത്തിലധികം ഇന്ത്യൻ ഭാഷാഭേദങ്ങളും ഉള്ളിടത്ത്, സർക്കാർ കാര്യങ്ങളിൽ ഹിന്ദിക്കും ഇംഗ്ലീഷിനും മുൻഗണന നൽകുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ജനസംഖ്യയുടെ പകുതിയിലധികം പേർക്കും ഇത് ഒരു ലിങ്ക്-ഭാഷയാണ്. ഫിജിയിലെ 3 ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ ഒന്നാണിത്. [[Category:Wy/ml/Phrasebooks]] {{Wy/ml/Stub}} {{INTERWIKI|Q1568}} qhvjeee1ytf7ewzym7tj8on573uz0mh 3 3706003 7226012 7024586 2026-06-25T17:30:56Z J ansari 2521989 J ansari moved page [[User talk:Charlotte-chan]] to [[User talk:Renamed user 53b9c32b65b189e57539b9e75d331034]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Charlotte-chan|Charlotte-chan]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 53b9c32b65b189e57539b9e75d331034|Renamed user 53b9c32b65b189e57539b9e75d331034]]" 7024586 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 14:28, 25 February 2026 (UTC) md18unk1grvh3wh9oujrnlelrqdptt1 0 3706273 7226462 7025898 2026-06-26T11:12:02Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226462 wikitext text/x-wiki '''Thérèse de Lisieux''', (mu ntendelelu en religion, sœur Thérèse wa muana yesu ne wa musantu wa paala ),ba mu manya bikola mu dina dia musantu Thérèse de Lisieux etshi musantu Thérèse wa muana yesu , mulela mu Dia abidi a ngondu wa kumpala mu tshidimu tshia 1873 mu Alençon (Orne) ne mufua mu Dia makumiasatu ngondu wa tshitemba mu tshidimu 1897 mu Lisieux (Calvados), muena ntendelelu wa mu carmélite mu ditunga dia bena nfalansa. [[File:Therese lisieux 04.jpg]] [[Category:Wp/lua]] mnesr6f47rcc6kjxj1uubtpmgm4jruc 7226466 7226462 2026-06-26T11:17:25Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226466 wikitext text/x-wiki '''Thérèse de Lisieux''', (mu ntendeledi mu religion, sœur Thérèse wa muana yesu ne wa musantu wa paala ),ba mu manya bikola mu dina dia musantu Thérèse de Lisieux etshi musantu Thérèse wa muana yesu , mulela mu Dia abidi a ngondu wa kumpala mu tshidimu tshia 1873 mu Alençon (Orne) ne mufua mu Dia makumiasatu ngondu wa tshitemba mu tshidimu 1897 mu Lisieux (Calvados), muena ntendelelu wa mu carmélite mu ditunga dia bena nfalansa. [[File:Therese lisieux 04.jpg]] [[Category:Wp/lua]] fxqdyypegca84ru3jmk8mt8lk5wsh0r 0 3706277 7226470 7025912 2026-06-26T11:20:26Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226470 wikitext text/x-wiki '''Thérèse d'Avila''' (mu tshieena espagnol Teresa de Ávila), mu ntendelelu Thérèse wa yesu (mu tshieena espagnol Teresa de Jesús), mulela mu Dia matuku makumiabidi ni manda mukulu a ngondu mwisatu mu tshidimu tshia 1515 mu Ávila mu Vieille-Castille ne mufua mu Dia matuku anayi a ngondu wa dikumi mu tshidimu tshia 1582 (udi mo mumua ne dipita dia tshibala matuku tshia Julien ku tshibala matuku tshia grégorien) mu Alba wa Tormes, udi muena ntendelelu carmélite wa mu ditunga dia Espagne. Dimanyika dia kusaka bantu dia mifundu yenda, musomonu wa dibabata dienda dia mu maalu aa nyuma, mumonyi tshilejelu tshia mu nyuma wa buena Kilisto. Udi mu manyika bu mu santu ne muganga mu ntendelelu wa bena katoolo. [[File:Peter Paul Rubens 138.jpg]] [[Category:Wp/lua]] mritvzywrziq92hy4wkspz5p57sr23b 0 3706281 7226463 7025925 2026-06-26T11:14:55Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226463 wikitext text/x-wiki '''Thérèse Forget-Casgrain''', mu dibaka Thérèse Casgrain etshi Mamu Pierre Casgrain[1], mulela mu Marie-Thérèse Forget mu Dia dikumi a ngondu mwadamuteketa mu tshidimu 1896 mu Montréal ne mufua mu tshimenga tshimua mu Dia asatu a ngondu wa dikumi ne umwe mu tshidimu tshia 1981,udi mulongeshi, udi wa ditumba mu buana bukaji ne maamu wa tshidiidi wa mu ditunga dia Québec. [[File:Thérèse Forget Casgrain.png]] [[Category:Wp/lua]] 5bsq8ohatr42xk5csiuacyr6sbsgqaj 0 3706283 7226461 7025944 2026-06-26T11:09:54Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226461 wikitext text/x-wiki '''Thérèse-Christine de Bourbon-Siciles ''' etshii '''Thérèse-Christine des Deux-Siciles''' (mu tshieena italien : Teresa Cristina di Borbone-Due Sicilie[N 1] ne mu tshieena portugais : Teresa Cristina de Bourbon-Duas Sicílias), muana wa nfumu wa mu Deux-Siciles ne, mu dibaka dienda , Impératrice wa mu ditunga dia Brésil, mulela mu Dia matuku dikumi ni anayi ngondu mwisatu mu tshidimu 1822,mu Naples, mu ditunga dia Deux-Siciles,ne mufua mu tshimenga tshia porto, amu ditunga dia Portugal, mu 28 ngondu wa dikumi ne ibidi mu tshidimu 1889. Muana wa nfumu wa nzubu wa Bourbon ne la mwisatu ne wa ndekelu wa ba impératrice mu ditunga dia Brésil. [[File:Imperatriz Teresa Cristina, Nadar, 1888.jpg]] [[Category:Wp/lua]] b994df1hnucp3kgffht5o5m1hbiv0kz 0 3706553 7226172 7223052 2026-06-25T22:46:59Z Ngminnie 2608586 7226172 wikitext text/x-wiki '''Ibn Sina''' (vorihuŋ saŋa aŋ yi 980 – 22 June 1037), baŋ banuʋ nansaaretɩɩheŋ ka Avicenna (/ˌævɪˈsɛnə, ˌɑːv-/ A(H)V-ih-SEN-ə), daaŋ ɩyɛ Tɩɛha-fasanŋmɩra (philosopher) anɩŋ Tɩɩnhe bagɩna kpoŋ aŋ daaŋ yi sɩlaama paalʋʋ. Ʋ daaŋ ɩyɛ nimbijinie Sɩlaamɛɛ kpɩɛɛŋʋ yuomoŋ, a daaŋ maŋ tuna tuma Iran paalʋʋ namine jɛŋʋŋ, chɛ la ɩ nie ŋa saŋanɩ ɩŋgbaŋ piɛɛnɩ paalɩhe aŋ daaŋ dɩ ʋ yɛlehe nɩŋ ʋ bambu tɩɛɛha tuna nɩŋ tumɩhe suŋ. {{Wp/wlx/Databox|item=Q8011}} Baŋ maŋ bigihuʋ ka ʋna la saŋanɩ jɛmanɩ tɩɩnhe-naa, Ibn Sina tumhe aŋ pure yɛga la Nyaabu Kitaabu (The Book of Healing), aŋ ɩ tɩɛɛha-fasaneŋmɩɩbu anɩŋ bambujulhuuŋ duohekɔʋre (encyclopedia), anɩŋ Tɩɩŋ Begiri (The Canon of Medicine), aŋ ɩ Tɩɩŋ duohekɔʋre ŋa aŋ wa lɛo tɩɩŋ daãhebo kitaabu ŋa saŋanɩ ɩŋgbaŋ piɛɛnɩ karɩŋde-bera (universities) aŋ daaŋ maŋ dɩ daaha atarɩ waana 1650 saŋa. Ayi tɩɛɛha-fasaneŋmɩɩbu nɩŋ tɩɩŋ puoreŋ, Ibn Sina nibiji sɛʋrɩ mine tɩ jɛgɩyɛ astronomy, alchemy, geography anɩŋ geology, psychology, Sɩlaamɛɛ dɩɩna bambu, Yeŋ, Jɛdɩ (Maths), physics, anɩŋ Lugulɔɔ sɛʋrɩ (poetic work). Ʋ tɩɛɛha nɩ daaŋ ɩyɛ Peripatetic karɩmbujie tɩɛɛha ŋa aŋ daaŋ yi Aristotel seŋ, ka ana la baŋ dɩʋ ka ʋna la sɩlaamabie ŋa aŋ dɩju ana yɛla ŋa puoŋ. Ibn Sina (Avicenna) sɛʋyɛ ʋ Tɩɛɛha-fasanɩŋmɩɩbu nɩŋ Bambujulhuuŋ yɛlɩtarhe yɛgajie Lorbi tɩrɩŋ chɛ ka a mine mɩŋ ɩ Faarasi (Persian); ka ʋ lugu sɛʋrɩ mɩŋ daaŋ bi a tɩyɛ bayi ne jaa puoŋ. Ayi ʋ gafuhe 450 ne baŋ sagɩ ka ʋ daaŋ sɛʋ yeŋ ne, a buuhu 240 laŋ naŋ bi be, ka a puo150 ɩ Tɩɛɛha-fasanɩŋmɩɩbu gafuhe chɛ ka a puo 40 nɩ mɩŋ tɩ jɛgɩ tɩɩŋ. == Yuori == ''Avicenna'' la ka Latin dem''e'' bʋɔna a Lorobi tɩrɩ yuori ŋa aŋ la '''ibn Sīnā''' (ابن سينا), ʋŋ wulo ka ʋ yie daʋ ka ŋa juriyɛ baŋ bʋɔnuʋ Sina. Ibn Sina (Avicenna) daaŋ ɩyɛ ana daʋ ŋa yaaŋtulee. Ʋ youri gbuli Lorobi tɩrɩŋ ɩyɛ '''Abū ʿAlī al-Ḥusayn bin ʿAbdallāh bin al-Ḥasan bin ʿAlī bin Sīnā al-Balkhī al-Bukhārī''' (أبو علي الحسين بن عبد الله بن الحسن بن علي بن سينا البلخي البخاري). == Teŋkore Yɛla Puoŋ == Ibn Sina daaŋ tuŋyɛ tuŋ kpoŋ sɛʋrɩ puoŋ saŋa ŋaŋ ka Sɩlaamɛɛ Naaŋ diibu jɛmanɩ la, ka a puoŋ la baŋ daaŋ daãha achɛ ɩra gafuhe aŋ yi Byzantine, Greco-Roman, Persian, anɩŋ India tarɩjiinhɩ. Greco-Roman (Middle Platonic, Neoplatonic, anɩŋ Aristotelian) gafuhe ka Kindi karɩmbujie daaŋ ɩ a tarɩjiinhɩ daaŋ ɩyɛ buuhu ŋa sɩlaama bagɩna aŋ daaŋ sɛʋ a tafseerhe, ka bana laŋ daaŋ suŋ ka Persian nɩŋ Indian Jieelibu, Sagbama bambu, algebra, trigonometry anɩŋ Tɩɩŋ yɛltarɩhe gaa nimbitɔɔrɩ . Samanid Naaŋ aŋ bi Persia ŋmintonpuheŋeeŋ, Khorasan, anɩŋ Asia Soŋsoghe, anɩŋ Buyid Naaŋ aŋ bi Persia nɩŋ Iraq ŋmintonlieŋeeŋ, daaŋ veŋ yeŋ ka karɩmbo nɩŋ lasiri daãhebo nyɛ baabo. Samanid naaŋ nɩ puoŋ, Bukhara daaŋ diree Baghdad nyɛŋtaaluŋ ka ʋ mɩŋ lɛo Sɩlaamahe teŋkpoŋ. Bɩŋ la ka Ibn Sina daaŋ nyɛ piɛɛlɩ Balkh, Khwarazm, Gorgan, Rey, Isfahan anɩŋ Hamadan kitaabuhe-deri. Sɛʋre jɛmaa (awa Àhd nɩŋ Bahmanyar) wuli yeŋ ka Ibn Sina daaŋ maŋ ŋmiyɛ ana saŋanɩ bagnɩba nɔkpiɛɛnɩ. Nizami Aruzi bighiye bla nɩ sere chɛ ka Ibn Sina daaŋ wa yi Khwarazm, ʋ daaŋ wa nyiyɛ al-Biruni (aŋ daaŋ ɩ bagɩna anɩŋ ŋmarɩhe-bagɩna), Abu Nasr Mansur (Jɩɛlibu-bagɩna), Abu Sahl 'Isa ibn Yahya al-Masihi (bambujulhuuŋ daana la), anɩŋ al-Khammar (Tɩɩŋ bagɩna daaŋ la ʋ mɩŋ). Quraana nɩŋ Hadɩɩsɩ karɩmbo mɩŋ daaŋ gaayɛ nimbitɔɔrɩ, Slaamɛɛ fasani ŋmiibu, Fiqihi bambu, anɩŋ Kalaam (dɩɩna tabliigi ɩɩbu bambu) jaa daaŋ ɩyɛ yɛlhe ŋa Ibn Sina anɩŋ ʋ chiihiŋtaa jɛmanɩ aŋ daaŋ suŋ ka a yɛlɩtarhe gaa nimbitɔɔrɩ. == Vorihuŋ Yɛla == === Vorihuŋ Piilee Niŋ Karɩmbo === Ba daaŋ dɔgɩyɛ Ibn Sina yiri ŋa aŋ la Afshana aŋ bi Transoxiana a yuoni 980 CE. Ʋŋ ɩ Persia deehuu. Ana yiri ŋa daaŋ piɛɛlɩyɛ Samanid aŋ ɩ Bukhara teŋkpoŋ, ka be daaŋ la ʋ aheyiri. Ʋ ba aŋ daaŋ la Abd Allah daaŋ yie yiri aŋ la Balkh aŋ bi Bactriaŋ. Ʋ ba haŋ daaŋ ɩ Samanid niŋnanɩɩ nɩ juŋ, ʋ daaŋ wa lɛoyɛ yiri kaŋa aŋ daaŋ paahe Harmaytan teŋeŋ paalikaara a piɛɛlɩ Bukhara ka Nuh II (r. 976–997) naaŋ saŋa la bla. Ibn Sina daaŋ tarɛɛ yɛu mɩŋ. Yuomo awala puoriŋ ka ba dio deme daaŋ ihi tɩ jiŋ Bukhara, bambu daãhejie, ka bagɩnɩba yɛga maŋ lanna beŋ. Beŋ ka Ibn Sina daaŋ karɩŋ, chɛ ka a piilee nɩ ʋ ba mɛŋa laŋ daaŋ maŋ kannuʋ. Anaajaa ka Ibn Sina ba nɩŋ ʋ bɩɛɛrɩ jaa daaŋ wa sagɩyɛ Ismaaɩɩlɛɛ sugu, ʋna yɛŋ daaŋ ba tu ana dɩɩna sugu ŋa. Amaa ʋna daaŋ ɩyɛ Hanafi Sunna, ka ana karɩmbo ŋa mɩŋ la ka Samanid niba daaŋ tu. Ibn Sina daaŋ daŋ daaheyɛ Quraana nɩŋ tɩrɩ fɔrɔ, ka saŋa ŋaŋ ʋŋ daaŋ wa ɩ yuoŋ10, ʋ daaŋ ɩŋyɛɛ Quraana jaa taŋaŋ. A puoriŋ ka ʋ ba daaŋ gaanuʋ India daʋ kaŋa aŋ daaŋ kuɔha jɛɛ sɛŋ, ʋŋ tɩ daãhe jielibu (arithmetic). Bla puoriŋ, ʋ daaŋ daãheyɛ Fiqihi yi Hanafiihe bagɩna ka yuori aŋ di Ismail al-Zahid sɛŋ. Wɔgrɩ kaŋa puoriŋ, ʋ ba daaŋ buɔɔŋyɛ tɩɩŋdaana kaŋa aŋ daaŋ la ɩ tiɛɛha-fasanŋmɩra al-Natili ʋŋ maŋ wa dio wa karɩŋ Ibn Sina. Baŋ daaŋ daãhe '''Porphyry''' (aŋ kpi 305) '''''Isagoge''''' ''anɩŋ '''Aristotle''' (aŋ kpi 322 BCE) gafu ŋa aŋ la the '''Categories''' mɩŋ.'' Ibn Sina aŋ daaŋ wa daãhe '''Ptolemy''' (aŋ kpi 170) '''''Almagest''''' anɩŋ ''Euclid Ɛlɛmentɩhe,'' al-Natili daaŋ bahuʋŋ chɛ yɛlɩ kuʋ ka ʋ piile wulɩhebo ʋ mɛŋaŋ. Saŋa ŋa Ibn Sina (Avicenna) aŋ daaŋ wa nyira yuoŋ 18, ʋ daaŋ tarɩyɛ bambo atɩ jɛgɩ Greek deme daãhebo. Anaajaa ka Ibn Sina buɔŋyɛ al-Natili ka ʋna yoŋ la ʋ karɩma ʋ mɛŋa nyivoriyɛla-gafu puoŋ, ʋ daaŋ yinee ʋŋ tarɛ karɩmamine jaanɩ mɩŋ, awa Qumri anɩŋ Abu Sahl 'Isa ibn Yahya al-Masihi aŋ daaŋ ɩ tɩɩŋdeme. === Tuma === ==== Bukhara nɩŋ Gurganj puoŋ ==== Ka ʋ ɩ yuoŋ 17, ba daaŋ dɩyɛ Ibn Sina ʋŋ lɛo Nuh II tɩɩŋdaana.Saŋa ŋa Ibn Sina aŋ daaŋ wa nyira yuoŋ 21, ka ʋ ba kpiyeŋ. Baŋ daaŋ wa lɛo kuʋ ahejie, ʋŋ Leo ʋ ba gbɛbɔgaha Harmaytan gɔmɩnantɩ puoŋ. A puoriŋ ka Ibn Sina lɛo yi Gurganj, Khwarazm teŋkpoŋ, ka atɩ jɛgɩ ana yɛla la ʋŋ daaŋ yɛlɩ ka ŋmɩɛɛhɛɛŋ laŋ daaŋ gaanuʋ be. Daare nɩ ʋŋ gaa be nɩ baaŋ baŋ, ʋŋ tɔɔhe ka ʋ daaŋ tunyɛ Khwarazmshah, Khwarazm paalɩkaara, Abu al-Hasan Ali aŋ daaŋ Banuu Abbaas yidɩɛɛra Maimoon gbɛbɔgaha. Abu al-Hasan Ali daaŋ ɩyɛ paalɩkaara ayi 997 a waana 1009, ka a bla ŋa wullo ka Ibn Sina saaŋ tagɩyie baŋ saŋa kaŋaŋ ana jɛmanɩ puoŋ. Ana baŋ ɩŋ ka ʋ yiibu saŋa daaŋ ɩyɛ 999, yuoni nɩ Samanid Naaŋ aŋ daaŋ le ka Kara-Khanid Khanate daaŋ jɛodi chɛ daaŋ ɩŋ Samanid paalɩkaara aŋ la Abd al-Malik II siŋtiriŋ (pagɩrɩdioŋ). Ibn Sina nɩŋ ana Samanids aŋ daaŋ pɩɛɛlɩ taa juŋ, ana baŋ ɩŋ ka ʋ mɩŋ vorihuŋ daaŋ bie tʋɔra puoŋ ba lee ne puoriŋ. Abu'l-Husayn as-Sahi aŋ daaŋ ɩ Gurganj paalɩkaara, a daaŋ Greek deme bambu daãhebo sunna, sababuŋ daaŋ la ka Ibn Sina daaŋ gaa Abu al-Hasan Ali seŋ. Maimoon nɩŋ ʋ juriyɛ naaŋ saŋaŋ, Gurganj daaŋ wa lɛoyɛ bambu daãhebo yiri, ka bla panaa vɛnɩ ʋŋ daaŋ tagɩra niŋtiiha lannataa awa Ibn Sina nɩŋ ʋ karɩma koree aŋ la Abu Sahl al-Masih, Abu Nasr Mansur aŋ daaŋ ɩ Jielibu bagɩna, Al-Khammar aŋ daaŋ tɩɩŋ daana anɩŋ Al-Tha'alibi aŋ daaŋ ɩ tɩɛɛha-fasanŋmɩra. === Gorgan Puoŋ === A puoriŋ ka Ibn Sina daaŋ daaŋ la ihi be mɩŋ anaŋso kaŋa juŋ (1012 puoŋ), chɛ nasaŋa agara Ŋmintonlieŋee seŋ. Beŋ ʋŋ daaŋ cheŋ safarɩ a tu Khurasani teeŋhe aŋ la Nasa, Abivard, Tus, Samangan anɩŋ Jajarm. Ʋ daaŋ maalɩyɛ ʋ haaqila ka ka ʋ tɩ puohe Gorgan paalɩkaara, Ziyarid Qabus (<abbr>r.</abbr> 977–981, 997–1012), ŋa aŋ daaŋ sɛʋre sɛʋbo, ka karɩmamine daaŋ maŋ lanna ʋ jɛŋʋŋ. Chɛ, Ibn Sina aŋ daaŋ wa ta be, ʋŋ daaŋ wa baŋ ka a paalɩkaara daaŋ knpie a yuoni 1013 Sɛuŋ saŋa jaa. Ka Ibn Sina daaŋ yi Gorgan gaa Dihistan, chɛ daaŋ lɛo wa saŋa ŋaŋ ka ʋ daaŋ bɩɛɛra. Beŋ la ʋŋ daaŋ nyɛ Abu 'Ubayd al-Juzjani (aŋ kpi 1070) ʋŋ lɛo ʋ karɩmabie anɩŋ ʋ kparɩŋtɔ. Avicenna daaŋ kpɛyɛ Gorgan puoŋ bɩɛɛla bla, tɔɔhebu puoŋ ʋŋ daaŋ tuna Qabus bidaʋ aŋ daaŋ ɩ ʋ gbɛbɔgaha Manuchihr (r. 1012–1031) a panaa kpɛɛra be a ɩ ʋ suŋna. === Ray anɩŋ Hamadan Puoŋ === <abbr>c.</abbr> 1014 puoŋ, Avicenna daaŋ gaayɛ Ray, ka beŋ la ʋŋ daaŋ tɩ tuna Buyid amir Majd al-Dawla (<abbr>r.</abbr> 997–1029) anɩŋ ʋ ma Sayyida Shirin, ka ʋna daaŋ la paalʋʋ yidiɛɛra. Bɩŋ ʋŋ daaŋ ɩ tɩɩŋdaana a jɛŋʋŋ, a tɩʋra Majd al-Dawla, ʋŋ daaŋ dire toura nɩŋ yɩɛbʋ. A puoriŋ ka Avicenna daaŋ lɛo diɛɛ Sayyida Shirin aŋ daaŋ bi '''Qazvin''' anɩŋ '''Hamadan''' puoŋ a kaara ʋ yaagu, anaajaa ka ana yɛla ŋa ba pɛlɛ. A saŋa ŋaŋ, Ibn Sina daaŋ baaheyɛ ʋ kitaabu ŋa aŋ la '''Tɩɩŋ Begri''' (قانون في طب'''''The Canon of Medicine)''''' ''a chɛ piile sɛʋra ʋ '''Nyaabʋ Kitaabu''' ('''The Book of Healing).''''' 1015 puoŋ, saŋa ŋaŋ ka Ibn Sina kpiɛɛra Hamadan, ʋ daaŋ ŋmɩyɛ nɔkpɩɛɛne jamaa puoŋ, ka bla ŋa daaŋ la bagɩnɩba ŋa aŋ naŋ ɩ niŋpaanɩ Iran ŋmintonlieŋee seŋ yɛlɩrɩhe ana jɛmanɩ nɩŋ. Ka a nɔkpɩɛɛne anaŋso la ka ka nyɛ baŋ ɩ bunyɛ aŋ ta jie ne a yiri niba nimbituorɩŋ. Niɛ nɩ daana nɩŋ Ibn Sina aŋ daaŋ ŋmɩ a nɔkpɩɛɛne nɩ daaŋ la Abu'l-Qasim al-Kirmani, ŋa aŋ daaŋ paahe Baghdad tɩɛɛha-fasanŋmɩrɩba karɩmbojie nɩ puoŋ. A nɔkpɩɛɛne daaŋ wa tulɩyeŋ, ka bla daaŋ ɩ sababu ka Ibn Sina daaŋ yɛlɩ ku Abu'l-Qasim ka ʋ ba tarɩ bambu biɛɛla jaa, chɛ ka Abu'l-Qasim mɩŋ daaŋ yɛlɩ ka Ibn Sina daaŋ yɛlɩ yɛla nɩŋ kɔkɔnyaara. A nɔkpɩɛɛne baahebʋ puoriŋ, Ibn Sina daaŋ sɛʋyɛ gbaŋʋ ku Baghdad Aristotle sugu deme, a jughe ka ka Abu'l-Qasim dambu ŋa ka ʋ mɩŋ paaheyɛ ba puoŋ nɩ ɩyɛ yɛlɩmɩŋa bɩɩ. Ka Abu'l-Qasim mɩŋ daaŋ lɛo naa sanɩ a puoriŋ anɩŋ gbaŋʋ kaŋa ʋŋ daaŋ sɛʋ ku niɛ kaŋa, a ŋmaara yɛlhe dɔgna Ibn Sina haali ka a yɛla nimbijie ta ka Ibn Sina mɩŋ daaŋ lɛo sɛʋ gbaŋʋ ku Abu Sa'd, ŋa ahejie aŋ daaŋ tuuro Majd al-Dawla puoriŋ, ka ʋ pɩɛɛhe ana yɛla. Ana yɛla ŋa baŋ daaŋ yɛlɩ dɔglɩ Avicenna nɩ daaŋ yiniye ananɩ baŋ daaŋ daŋ yɛlɩ dɔglʋʋnɩ, ka ʋna la, ka Hamadan niba la daaŋ yɛlɩ ka ʋna laŋ daaŋ tɔɔha Quraana sɛʋre ʋ khutubhe ŋa aŋ daaŋ tɩ jɛgɩ Naaŋmɩnɩ Yeŋluŋ yɛla puoŋ. Ana yɛla ŋa nimbijie aŋ daaŋ tɩ ta jie, Peter Adamson ŋa aŋ daaŋ ɩ teŋkore-yɛla bagɩna yɛlɩyɛgaŋ, " ba ɩ yɛla ŋa aŋ ɩ yɛlɩ fooŋ Sɩlaamahe jamaa puoŋ . A daaŋ ba kaʋhe chɛ ka Avicenna daaŋ yi tɩ paahe Buyid amir Shams al-Dawla aŋ daaŋ piili nyira kpɩɛɛŋʋ, ka Adamson tɩɛɛha la ka Abu'l-Qasim mɩŋ aŋ daaŋ tuna Sayyida Shirin seŋ nɩ juŋ la ʋŋ daaŋ wɛlɩ yi. Shams al-Dawla laŋ daaŋ buɔlɩ Ibn Sina ka ʋ wa tɩbuʋ, chɛ anaa mɩŋa aŋ daaŋ lɛo yi ʋ jɔmɩŋ koreeŋ puoriŋ, Abu Shawk aŋ daaŋ ɩ Annazid (1010–1046), ʋŋ daaŋ fɩrɩ Ibn Sina ʋŋ lɛo ʋ kpaŋbi kpoŋ. Anaajaa ka saŋa kaŋaŋ Ibin Sina nɩŋ Shams al-Dawla taaŋbiihi maŋ wa tuoheŋ, ʋna daaŋ naŋ la kpaŋbi kpoŋ atare waana saŋanɩ a naa aŋ daaŋ wa kpi a yuoni 1021 puoŋ nɩŋ pɛnɩ baahe. Shams al-Dawla (1021–1023) bidaʋ ŋa aŋ daaŋ di ʋba cheŋ, ʋ mɩŋ daaŋ suheyɛ Ibn Sina ka ʋ tuna ʋ kpaŋbi kpoŋ tuma, chɛ ka ʋ nɩŋ ʋ jɔ, Abu Ghalib al-Attar, daaŋ jɔ sɔgɩlɩ achɛ chɛlha vusuuŋhɩ daaŋ wa wa. Ana jɛmanɩ ŋa puoŋ la ka Ibn Sina nɩŋ Ala al-Dawla Muhammad (1008-1041) daaŋ sɔglɩ dire jɔrɩ, ka ʋna mɩŋ daaŋ la Isfahan Kakuyid paalɩkaara a chɛ la ɩ Sayyida Shirin babile. Saŋa ŋaŋ ʋŋ daaŋ naŋ wa kpɩɛɛra Attar dioŋ la ka Ibn Sina daaŋ baahe ʋ kitaabu ŋa aŋ la '''Tɩʋrɩ Kitaabu''' ('''The Book Of Healing'''), ʋŋ daaŋ maŋ sɛʋ lɩɛrɩnimbie pihinu (50pgs) biola bio jaa. Buyid Yɛlɩkaabaaheyiri aŋ daaŋ bi Hamadan puoŋ, Kurdehe (Kurdish) kpambi kpoŋ aŋ daaŋ Taj al-Mulk yeŋ gba daaŋ naane, ʋ daaŋ wa tarɩyɛ Ibn Sina nɩŋ sigesige ka ʋ nɩŋ Ala al-Dawla yɛlɩyɛ yɛla, ka bla daaŋ vɛnɩ, ʋŋ daaŋ ku nuɔrɩ baŋ wulhebu Attar dio a ihi Ibn Sina tɩ pɔgɩ Fardajan Jɛŋʋŋ, Hamadan yeŋaŋ la bla. Juzjani ɩŋyɛɛ Ibn Sina chuɔɔma nɩ ka ŋa jɛrgu ʋ nyɔgbʋ nɩ juŋ. Ba daaŋ pɔguʋŋ chiuri anaahe atarewaana ka Ala al-Dawla daaŋ wa jɛʋdi Hamadan, ka a bla ŋa mɩŋ la Sama al-Dawla naaŋ lee. === Isfahan Puoŋ === A baahaaŋ ba daaŋ wa baheyɛ Ibn Sina, ʋ dɩ gaa Isfahan, ka bɩŋ la ka Ala al-Dawla daaŋ dɩɛuguʋ suŋ. Juzjani yɛlɩhuŋ puoŋ, Kakuyid yidiɛɛra daaŋ kuyɛ Ibn Sina bunyɛ anɩŋ naŋbu nɩ ʋ ahejie aŋ tarɩ sɔrɩ ka ʋ nyɛ. Adamson mɩŋ yɛlɩyɛga la ka saŋa nɩ ka Ibn Sina daaŋ wa tuna Ala al-Dawla sɩŋ nɩ "ana saŋa daaŋ suhumaa wɔgrɩ ʋ vorihuŋ puoŋ". Ibn Sina daaŋ ɩyɛ kawaŋ ɩra, ka ʋnaŋ daaŋ ba ɩ Ala al-Dawla kpambɩkpoŋ la bla, a daaŋ maŋ bɩɛɛluʋ gaa ʋ taãhɩ yɛga jie anɩŋ ʋ sɔɛɛ mɩŋ. Ɩbn Sina sɛʋyɛ gafuhe ayi Faarasii tɩrɩŋ ʋjuŋ, Tɩɛɛha Fasaniŋmiibu kitaabu yuori aŋ ɩ Danish-nama-yi Ala'i ("Bambujulhuuŋ Kitaabu a ku Ala"), anɩŋ tɩɩŋ kitaabu mɩŋ a tɩ jɛgɩ jiiŋ cheŋbu. Saŋa ŋaŋ Ghaznavidhe aŋ daaŋ wa jɛʋdi Isfahan January 1030 puoŋ, Avicenna anɩŋ Ala al-Dawla daaŋ ihigaayɛ Khuzistan yiri aŋ bi Iran paalʋʋ puoŋ, ka bɩŋ la baŋ daaŋ be atare waana Ghaznavid yidɩɛɛra aŋ la Mahmud kuuŋ (r. 998–1030), ka chiuri ayi puoriŋ la ka bla ŋa daaŋ. Ibn Sina aŋ daaŋ lɛo wa wa Isfahan puoŋ la ʋŋ daaŋ piili sɛʋra ʋ ''Pointers and Reminders. 1037 yuoni puoŋ, saŋa ŋa ka Ibn Sina daaŋ bɩɛɛla Ala al-Dawla agara taqhuʋŋ gɔɔ a pɩɛɛlɩ Isfahan, ʋŋ daaŋ nyɛ pɛnɩ baahɩ, ka a bla ŋa daaŋ la ʋ baalʋŋ ʋ vorihuŋ jaa. A daaŋ ba kaʋhe chɛ ʋŋ daaŋ kpi Hamadan puoŋ, ka ʋ uuŋjie mɩŋ daaŋ la bla.'' == Nimbiji Sɛʋre == Ibn Sina (Avicenna) sɛʋyɛ tɩɩŋ duohe waaga kitaabu ʋŋ tara juzuuhe anu (5), Tɩɩŋ Begri Kitaabu ( Naŋsaarɩɩ: ''The Canon of Medicine, Lorbi Tɩrɩŋ: القانون في الطب، Rome Sɛʋre : al-Qãnūn film- tibb. Ʋ sɛʋre nɩ daaŋ poye jiihi anu: Fɔra pore nɩ daaŋ tarɛyɛ begri pure aŋ tɩɩŋ yɛlɩtarhe puoŋ, ka yiiluŋ pore nɩ wullo tɩɩŋ buuhu anɩŋ a berihi, baaluuŋhe nɩŋ a tɩʋbʋ yɛla ka a pore taaluŋ tɩ jɛgɩ, naahuŋ pore nɩ mɩŋ kurihe laanfiiluŋ jie kaabu kawanɩ, chɛ nuuluŋ daana nɩ, ʋŋ yɛla baaluŋ buura mine yɛla anɩŋ a tɩʋre mɩŋ.'' Ʋ Tɩɩŋ Begri nɩ puoŋ, ʋ yɛlɩyɩŋ ka buŋvoee ŋa aŋ ba ɩ nimbirinyɩɩbu maŋ waana nɩŋ baaluŋ, a bla juŋ ʋŋ ɩ kawanɩ ka ba na maŋ wɛlheyɛ baalɩba yiniŋ niŋjaanɩ puoŋ ka baalɩhe ta wa pure. Ʋna baŋ daaŋ dɩ daaha tɩɩŋ Sɩlaama paalɩhe puoŋ anɩŋ nansaare teenhe atarewaana qarni 18 daana. Ana kitaabu ŋa naŋ tarɛyɛ tɔna yɛga Unaani tɩɩŋ maalɩbu puoŋ. === ''Liber Primus Naturalium'' === Ibn Sina daaŋ maŋ chɛgra nyiraŋ ka baaluŋhe ŋa aŋ ba pure mɩŋ daaŋ tarɩyɛ yɛlɩ nɩ aŋ maŋ waanaa. Ʋ daaŋ dɩyɛ polydactyly masaala wuli ka baaluŋ jaa tarɩyɛ yɛla aŋ maŋ waanuʋ. Ana laaŋfiiluŋ haaqila ŋa daaŋ chɛlhɩyɛ nimbituorɩgaabu haalɩ qarni ayopoiŋ sere chɛ ka ʋ muni daaŋ wa chaaŋ. === Tɩʋre Kitaabu === Tɩʋre Kitaabu mɩŋ ɩyɛ kitaabu kpoŋ ŋa Ibn Sina aŋ sɛʋ. Ʋ daaŋ piiliye ʋ sɛʋbʋ 1014 yuoni puoŋ a baahuʋ 1020 puoŋ, chɛ a nansaare yuoni 1027 puoŋ la baŋ daaŋ ŋmi ana kitaabu ŋa. Ana gafu ŋa la Ibn Sina tuŋkpoŋ ʋŋ tuŋ Bambujulhuuŋ anɩŋ tɩɛɛha-fasani-ŋmiibu puoŋ, ka ʋ naata la ka ʋ tiʋ vorihuŋ bambugluŋ. Ana kitaabu nɩŋ ʋ youri woree nɩ jaa chɛ, ʋ ba tɩ jɛgɩ nɩŋ tɩɩŋ yɛlɩtarhe, a ba yiniŋ Ibn Sina fɔra Tɩɩŋ Begri (''The Canon of Medicine)'' (juzuuhe 5). Ana gafu ŋa poye jiihi anaahe: yeŋ, naaŋbu bambujulhuuŋ, jɛdɩ (a quadrivium of arithmetic, geometry, astronomy), anɩŋ metaphysics. Greeki saŋanɩ tɩɛɛha fasanŋmirɩba awa Aristotle; Ptolemy mine taa aŋ daaŋ ɩ Hellenistic fasanŋmɩrɩba; anɩŋ fɔra Faarasii/Sɩlaama bambujulhuuŋ deme anɩŋ tɩɛɛha fasanŋmɩrɩba, awa Al-Kindi (Alkindus), Al-Farabi (Alfarabi), anɩŋ Al-Bīrūnī mine taa yɛlɩtarhe laŋ daaŋ daaguʋ ɩŋ ana kitaabu ŋa sɛʋbuŋ. === Teŋgbanɩ Bambujulho === Ibn Sina (Avicenna) daaŋ sɛʋyeŋ a Teŋgbanɩ Bambujulho mɩŋ yɛla awa geology ʋ Tɩʋre Kitaabu nɩ puoŋ. Ʋ sɛʋra bla nɩ piihi aŋ maŋ ɩ wa yɛla, ʋ pɛlɩ ku tɩŋ: "A na baŋ ɩŋ ka teŋgbanɩ muni damnɩhe, awa saŋa ŋaŋ ka teŋeŋ wa jighi, bii ka kuoŋ la ɩra a sababu, ka ana laŋ maŋ chiɛɛ sɔpaalaa, a yɩɛɛle a bɔrɩ, ka a trŋgbama ɩ buura buurq, a mine baanɩ, ka mine mɩŋ ɩ kpɩɛɛhe... ana dɩyɛ wɔgrɩ tɔɔre sere chɛ ka lɛohebo ŋa na baŋ nyɛ ɩɩbu, ka a bla ŋa na baŋ veŋ piihi simbu lɛo ŋmaabahe." === Yɛŋ nɩ aŋ bi Bambujulhuuŋ === Tɩʋre Kitaabu pore ŋa aŋ la Al-Burhan puoŋ, Ibn Sina chaaŋyɛ yɛŋ nɩ aŋ bi bambujulhuuŋ puoŋ a bighi bambujulhuuŋ bɔɔ ŋa baŋ na baŋ dɩ pɩɛɛhe yɛla. Ʋŋ sɛʋ a tɩ jɛgɩ Aristotle ''Posterior Analytics'' ''yɛla chɛ chɩɩhe nɩʋ yɛla awala mine puoŋ. Ibn Sina sɛʋyeŋ a wuli bɔɔ nɩ nɩɛ aŋ na tu a chɛ pɩɛɛhe bambujulhuuŋ puo yɛla anɩŋ jughebu "Ka wala ka nɩɛ na baŋ ɩ baŋ fɔrɔ begu aŋ bi bambujulhuuŋ?" Ʋŋ wuli bɔɔnɩ nɩɛ aŋ na maŋ tu ɩnyɛ ka ʋ naŋ a pɛɛha yɛla nimbiri bambujulhuuŋ daãhebo puoŋ.'' == Tuŋ Jaanɩ == === Lugusɛʋrɩ === Ibn Sina sɛʋrɩ nɩ kpoŋ jie ɩyɛ lugusɛʋrɩ. Ʋ lugusɛʋrɩ mɩŋ bie Lorbi Tɩrɩ nɩŋ Faarasii jaa puoŋ. Awa bighee puoŋ Edward Granville Browne ka ba dɩyɛ Faarasii lugusɛʋrɩ ŋa ku Omar Khayyám, chɛ saŋa nɩŋ ka Ibn Sina mɩŋa sɛʋrɩ la : از قعر گل سیاہ تا اوج زحل کردم ھمہ مشکلات گیتی راحل بیرون جستم زقید ھر مکر و حیل ھر بند گشادہ شدہ مگر بند اجل Tarɩjɩma : A yi teŋgban saglaa ŋa muni atarɩ gara Juhalu ( Saturn) jitɔɔre, Naambʋ jaa musaakahɩ ɩyɛ yɛla ŋ haŋ sɛghɩ . Ŋ faayie bɛrɩhe nɩŋ bɛlɩŋ jaa jɛmbahe ɩŋaŋ; Lɩraa la lɩraa jaa maŋ lore a yi Kuʋŋ lɩraa yoŋ puoreŋ. == Tumhe == Ibn Sina sɛʋrɩ nɩ daaŋ lɛʋhe Sɩlaamahe fasanŋmɩrɩba aŋ tu ʋ puoreŋ wa yɛlɩ jɛmaa puoŋ, ka a mine la Dɩɩna daãhebo, Jɛdɩ, Yieme anɩŋ Ŋmarɩbie bambu. Tumhe tayɛ awa juzuuhe 450 aŋ tɩ jɛgɩ walɩnɔ jɛmaa, chɛ ka buŋ aŋ naŋ bi be nuɔrɩ ɩ wa 240. Ʋ tuma nɩ aŋ naŋ bi be nɩ puoŋ juzuuhe wa 150 tɩ jɛgɩyɛ Tɩɛɛha fasanŋmɩɩbu, ka buuhu 40 mɩŋ jaa tɩ jɛgɩ Tɩɩŋ. Ʋ kitaabuhe aŋ pure yɛga la Tɩʋre Kitaabu (''The Book of Healing), anɩŋ Tɩɩŋ Begri (The Canon of Medicine).'' Ibn Sina sɛʋyɛ, a ba ta a ba ta jaa, kitaabu boŋyeni atɩ jɛgɩ alchemy, chɛ kitaabu jaanɩ bi be baŋ dɩ kuʋ saŋa ŋaŋ ka a ba ɩ yɛlɩmɩŋa. Ʋ Yɛŋ (''Logic) , Metaphysics, Physics, and De Caelo, jaa ɩyɛ sɛʋrɩ ŋa aŋ Aristotle sagɩdiibu, anaa jaa ka Metaphysics ɩyɛ wɛlɩyiibu a yi Neoplatonism ŋa baŋ banuʋ ka Aristotelianism, Ibn Sina yɩŋ dunɛɛ puoŋ; Lorbihe tɩɛɛha fasanŋmɩrɩba yɛlɩŋ ka haaqila Ibn Sina aŋ daaŋ tɩɛɛra nɩ daaŋ ɩyɛ mɔɔre ka ʋ lɛʋhe Sɩlaamɛɛ tɩɛɛha fasaniŋmɩ jaa gaanɩŋ Aristotle haaqila nɩ, aŋ ba yiniŋ ʋ dandɩɛɛyie deme, aŋ daaŋ dɩ Plato, Aristotle anɩŋ puore Plato tumhe kpɛ laŋ taa ɩŋ Sɩlaamahe karɩmbo puoŋ nɩ.'' Ba daaŋ la lɛʋ ŋmɩyɛ a Yeŋ (Logic) anɩŋ Metaphysics yɛga, awa Venice puoŋ 1493, 1495 anɩŋ1546 yuomoŋ. Ka sɛʋrɩ bɩɛɛla mine mɩŋ aŋ tɩ jɛgɩ Tɩɩŋ, Yeŋ, anɩŋ ataa jɛmaa kpɛ naaŋ diibu yɛltarɩhe puo( 1836 puoŋ la ka Schmoelders daaŋ ŋmɩyɛ ʋ Lugusɛʋrɩ aŋ tɩ jɛgɩ Yɛŋ). Gafu bɛra ayi aŋ tɩ jɛgɩ tɩɛɛha fasanŋmɩ ɩyɛ buuhu ŋa baŋ maŋ yɛla a yɛla. A buŋkpoŋ, Al-Shifa' (Sanatio), naŋ biye Bodleian Kitaabuhe-dio a paalɩ anɩŋ jiejaanɩŋ; Pavia (1490) ʋ chɛlɩɩ yie De Anima a ɩ Liber Sextus Naturalium, ka Muhammad al-Shahrastani sɛʋre ʋ sɛʋ tɩ jɛgɩ Ibn Sina tɩɛɛha fasanŋmɩ ɩŋ wa Al-Shifa' muni wɛlhebu bɩɩ ka ʋ nɩŋ ʋju ʋŋ la sɛʋ Al-Shifa' (Sanatio). Ka ana sɛʋrɩ ŋa ba haŋ lɛo ŋmi ʋ buŋ bile ba buɔɔnuuŋ An-najat (Liberatio). Ana kitaabu ŋa chɛlɩɩ baŋ lɛʋhe ɩŋ Latin tɩrɩ puoŋ ɩyɛ buŋ ŋa a tɩrɩ ŋa bagɩnɩba aŋ yɛlɩ ka ba maalɩŋ sɛghuʋŋ ʋŋ ahetɔre. Ka mɩŋ la bi be baŋ bʋɔna حكمت مشرقيه (hikmat-al-mashriqqiyya, Latin tɩrɩŋ baŋ buɔnuʋ Philosophia Orientalis), ka Roger Bacon yɛlɩ ʋ yɛla, chɛ ka ʋ kpoŋjie jaa bɔrɩ, ka Ibn Rushd (Averroes) yɛlɩ ka ʋ nɩŋ sirkie tɛɛha jaaŋ ɩ boŋyeni. Ibn Sina tumhe mine mɩŋ naŋ la: ''Sirat al-shaykh al-ra'is'' (Ibn Sina Sɩɩra [Vorhuŋ yɛla] ''The Life of Avicenna''), ed. WE. Gohlman, Albany, NY: State University of New York Press, 1974. ( ka ʋna yoŋ la Ibn Sina mɩŋa Sɩɩra aŋ bi be ka ʋ mɩŋa sɛʋ, ka ʋ karɩmabie mɩŋ aŋ la Abu 'Ubayd al-Juzjani ʋŋ mɩŋ sɛʋ paahe. Tɩ jɛmanɩ ŋa puoŋ ba ba la ɩyɛ ana kitaabu ŋa tarɩjɩma ʋŋ bi D. Gutas, Ibn Sina anɩŋ Aristotle yɛlɩ-ɩbɔɔrɩ: ''Introduction to Reading Avicenna's Philosophical Works'', Leiden: Brill, 1988; yiiluoŋ ŋmɩɩbu 2014.) * ''Al-isharat wa al-tanbihat'' (Wulibu nɩŋ Kawanɩhe, ''Remarks and Admonitions''), ed. S. Dunya, Cairo, 1960; jiihi nɩ S.C. Inati aŋ ɩ a Tarɩjɩma, Remarks and Admonitions, Juzu Fɔra: Logic, Toronto, Ont.: Pontifical Institute for Mediaeval Studies, 1984, anɩŋ Ibn Sina and Mysticism, Wulibu nɩŋ Kawanɩhe: Juzu 4, London: Kegan Paul International, 1996. * ''Al-Qanun fi'l-tibb'' (Tɩɩŋ Begiri, ''The Canon of Medicine''), ed. I. a-Qashsh, Cairo, 1987. (Encyclopedia of medicine.) Nusɛʋre, Latin tarɩjɩma, Flores Avicenne, Michael de Capella, 1508, Jine sɛʋre . Ahmed Shawkat Al-Shatti, Jibran Jabbur. * ''Risalah fi sirr al-qadar'' (Lajɩli Goŋdo Gbaŋʋ, ''Essay on the Secret of Destiny''), tarɩjɩma.Hourani in Reason and Tradition in Islamic Ethics, Cambridge: Cambridge University Press, 1985. * ''Danishnama'' ''(Bambujulhuuŋ Kitaabu)'' "The Book of Scientific Knowledge", P. Morewedge tarɩjɩma la, baŋ kuʋ ka ''The Metaphysics of Avicenna'', London: Routledge and Kegan Paul, 1973. * Tɩʋre Kitaabu "''The Book of Healing", Ibn Sina nimbiji tuma aŋ bi tɩɛɛha fasanŋmɩ. Beŋ la ʋŋ piili ka ʋ sɛʋ al-Shifaa1014 yuoni puoŋ, a baahe ʋ sɛʋbu 1020 puoŋ. Ba la maalɩ ŋmɩyɛ ʋ Lorbi Tɩrɩ sɛʋre ŋa Cairo puoŋ, ayi 1952–83, ka I. Madkour kaa a tuma tuŋ.'' * ''Kitab al-Najat'' (Chihiluŋ Kitaabu) "The Book of Salvation", F. Rahman ɩ ʋ tarɩjɩma, Ibn Sina Tɩɛɛha: ka ʋna la ''Kitab al-Najat,'' ''Kitaabu II, Pori VI aŋ tarɩ teŋkore yɛla sɛʋre anɩŋ a maalɩ sɛʋbu Cairo kitaabu ŋmɩruu neŋ, Oxford: Oxford University Press, 1952. (The psychology of al-Shifa'.) (Lorbi Tɩrɩ Digital version sɛʋre)'' * ''Risala fi'l-Ishq'' ''(Numbu Gbaŋʋ)'' "A Treatise on Love". Emil L. Fackenheim laŋ ɩ ʋ tarɩjɩma. === Faarasii (Persia tɩrɩ) Tumhe === Ibn Sina Faarasii tɩrɩ sɛʋ kpoŋ la ''Danishnama'' ''( دانشنامہ علائی، Bambu Kitaabu) " Book of Knowledge". Ka Ibn Sina daaŋ waanɩŋ bambujulhuuŋ yɛlɩyɛgbie ŋa aŋ ɩ paanɩ a daŋ ba chi Faarasii puoŋ. Kitaabu nɩ aŋ la Danishnama tɩ jɛgɩyɛ Yeŋ (logic), metaphysics, Yieme sɛʋrɩ anɩŋ bambu jaanɩ nɩ mɩŋ aŋ daaŋ ana saŋa ŋaŋ. A nansaare yuoni 1977 ka Parwiz Morewedge daaŋ lɛohuʋ gaanɩŋ Nansaaree. Ana Gafu ŋa mɩŋ tarɩyɛ tɔna yɛga ka nieŋ buɔra ka ɩ Faarasii bambujulhuu yɛla la ɩŋ buɔraa.'' ''Andar Dānish-i Rag'' ({{lang|fa|اندر دانش رگ}}, "On the Science of the Pulse") contains nine chapters on the science of the pulse and is a condensed synopsis. Persian poetry from Avicenna is recorded in various manuscripts and later anthologies such as ''Nozhat al-Majales''. [[Category:Wp/wlx]] 2bf2diy3017e6los8g3hr7reacdv6ef 0 3707485 7226506 7099881 2026-06-26T11:56:39Z TheNaijaQuant 2607693 7226506 wikitext text/x-wiki '''Gindiri''' a se pomo e vwel Maghavwel e Plateau mot. A vok nloh se took bere [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] fkq4bwssdabrhkvx25msblm2gehx1ux 7226507 7226506 2026-06-26T11:56:59Z TheNaijaQuant 2607693 7226507 wikitext text/x-wiki '''Gindiri''' a se pomo e vwel Maghavwel e Plateau mot. A vok nloh se took bere. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] k4pklx21s5dcqarzycviqa5ch5d8t4j 0 3708224 7225933 7209793 2026-06-25T16:19:50Z Aklbmd164 2599371 /* {{Wt/prg/prg-2}} */ 7225933 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Fraxinus excelsior 002.jpg|thumb|garrjan]] ===Alternatīwa fōrmi=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/MK}} [[Wt/prg/garrin|garrin]] }} ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : dirēis en: [[Wt/prg/garrin#Etimolōgija|garrin]] }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/n}}==== # tulamettisks aūgmens, kawīds sendēt si iz stibban be krōnin }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * garrjan * [[Wt/prg/garāinan|garāinan]] * [[Wt/prg/garāins|garāins]] }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|garrjan|garjāi|garrjas|garrjan|garrju|garjammans|garrjan|garrjans}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| : dirēis en: [[Wt/prg/garrin#Tulkausnas|garrin]] }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|garrjan}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 0uatncmsayafj6vxhq25u6q5g3gmm79 0 3708761 7225724 7032715 2026-06-25T12:18:17Z Shayi ngolu 2566594 7225724 wikitext text/x-wiki '''Jack l'Éventreur''' (mu ngeeleshi: Jack the Ripper) tshidi dina dieesha mushebeyanganyi uvua musomba mu tshimenga tshia londonien de Whitechapel mu tshidimu 1888. [[File:Fortuné Méaulle - Whitechapel murder.jpg|200px|right]] [[Category:Wp/lua]] tc8jm254g7mqycq72k9muz68pwzxvhy 0 3709146 7226016 7210107 2026-06-25T17:32:48Z Aklbmd164 2599371 /* Zentlisnā */ 7226016 wikitext text/x-wiki =={{Wt/prg/prg-2}}== [[File:Tree with red apples in Barkedal 4.jpg|thumb|wābalni]] ===Alternatīwa fōrmi=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/MK}} [[Wt/prg/ābalni|ābalni]] }} ===Etimolōgija=== {{Wt/prg/margin| : dirēis en: [[Wt/prg/ābalni#Etimolōgija|ābalni]] }} ===Zentlisnā=== {{Wt/prg/margin| ====substantīwan {{Wt/prg/f}}==== # ''Malus''; garrjan, na kawīdan aūga wāblis }} ===Wīrdan seimī=== {{Wt/prg/margin| * wābalni * [[Wt/prg/wābli|wābli]] }} ===Deklinācija=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/prg-subs-deklin|wābalni|wābalnis|wābalnis|wābalnin|wābalnei|wābalnimans|wābalnin|wābalnins}} }} ===Talkausnas=== {{Wt/prg/margin| : dirēis en: [[Wt/prg/ābalni#Tulkausnas|ābalni]] }} ===Appus=== {{Wt/prg/margin| {{Wt/prg/wirdeins.twanksta.org|wābalni}} }} [[Category:Wt/prg]] [[Category:Wt/prg/Prūsiskas wirdeīns]] 41ay55dr8sr9aq7rncfeg8rnoz12y9h 0 3709909 7226398 7035415 2026-06-26T08:28:06Z Shayi ngolu 2566594 7226398 wikitext text/x-wiki '''Patricia Heaton''' mu nayi wa filuma ni muenji wa mu amelika mulela mu Dia matuku 4 a ngondu muisatu mutshidimu tshia 1958 mu Bay Village, Ohio (États-Unis) [[Category:Wp/lua]] [[File:PatriciaHeatonHWOFMay2012.jpg]] 7fsz7y5a88mqmecdywt7n7dmfi32ryh 7226401 7226398 2026-06-26T08:28:28Z Shayi ngolu 2566594 7226401 wikitext text/x-wiki '''Patricia Heaton''' mu nayi wa filuma ni muenji wa mu amelika mulela mu Dia matuku 4 a ngondu muisatu mutshidimu tshia 1958 mu Bay Village, Ohio (États-Unis) [[Category:Wp/lua]] [[File:PatriciaHeatonHWOFMay2012.jpg|160px|right]] 2p5ayw6m9k2949ah6rotsud2shwfy3e 7226402 7226401 2026-06-26T08:29:29Z Shayi ngolu 2566594 7226402 wikitext text/x-wiki '''Patricia Heaton''' mu nayi wa filuma ni muenji wa mu amelika mulela mu Dia matuku 4 a ngondu muisatu mutshidimu tshia 1958 mu Bay Village, Ohio (États-Unis) [[Category:Wp/lua]] [[File:PatriciaHeatonHWOFMay2012.jpg|160px|right]] {{INTERWIKI|Q231004}} 4aguhr8z07jx1w71rad9q3yftek74iv 7226403 7226402 2026-06-26T08:33:58Z Shayi ngolu 2566594 7226403 wikitext text/x-wiki '''Patricia Heaton''' mu nayi wa filuma ni muenji wa mu amelika mulela mu Dia matuku 4 a ngondu muisatu mutshidimu tshia 1958 mu Bay Village, Ohio (États-Unis) [[Category:Wp/lua]] [[File:PatriciaHeatonHWOFMay2012.jpg|160px|right]] {{INTERWIKI|Q231004}} [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] tq5cwfb1any29jpxklse5xttrfsivio 0 3710452 7225777 7220067 2026-06-25T13:43:47Z Shayi ngolu 2566594 7225777 wikitext text/x-wiki '''Patricia Guijarro''', mulela mu dia matuku dikumi ne muanda muteketa a ngondu muitanu mu tshidimu tshia kubandisha 1998 mu Palma mu ditunga Dia Espagne,udi munayi wa ndundu mu bulaba bujima mu ditunga Dia Espagne, udi unaya a muaba wa munkatshi mu Barcelone.[[File:Brann - Barça Femení CG3A5987 (cropped).jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua]] 8w66tt4h3wlbu4cvgqty7s348f6nmiv 7225778 7225777 2026-06-25T13:44:13Z Shayi ngolu 2566594 7225778 wikitext text/x-wiki '''Patricia Guijarro''', mulela mu dia matuku dikumi ne muanda muteketa a ngondu muitanu mu tshidimu tshia kubandisha 1998 mu Palma mu ditunga Dia Espagne,udi munayi wa ndundu mu bulaba bujima mu ditunga Dia Espagne, udi unaya a muaba wa munkatshi mu Barcelone.[[File:Brann - Barça Femení CG3A5987 (cropped).jpg|200px|right]] [[Category:Wp/lua]] le8sj76oif868gd2yuukoxg3cyr2nbc 7225779 7225778 2026-06-25T13:44:54Z Shayi ngolu 2566594 7225779 wikitext text/x-wiki '''Patricia Guijarro''', mulela mu dia matuku dikumi ne muanda muteketa a ngondu muitanu mu tshidimu tshia kubandisha 1998 mu Palma mu ditunga Dia Espagne,udi munayi wa ndundu mu bulaba bujima mu ditunga Dia Espagne, udi unaya a muaba wa munkatshi mu Barcelone.[[File:Brann - Barça Femení CG3A5987 (cropped).jpg|200px|right]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] [[Category:Wp/lua]] m7o0i0oj9hkbk8b1bwknuf9vv63rcei 7225780 7225779 2026-06-25T13:45:45Z Shayi ngolu 2566594 7225780 wikitext text/x-wiki '''Patricia Guijarro''', mulela mu dia matuku dikumi ne muanda muteketa a ngondu muitanu mu tshidimu tshia kubandisha 1998 mu Palma mu ditunga Dia Espagne,udi munayi wa ndundu mu bulaba bujima mu ditunga Dia Espagne, udi unaya a muaba wa munkatshi mu Barcelone.[[File:Brann - Barça Femení CG3A5987 (cropped).jpg|200px|right]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q27916814}} 44samkm24uuwkbsmz9p8jaa1gg7k622 0 3711470 7225729 7220155 2026-06-25T12:23:05Z Shayi ngolu 2566594 7225729 wikitext text/x-wiki '''Patrick Timsit''', mulela Mu Dia matuku dikumi ne itanu a ngondu wa muanda muteketa mu tshidimu tshia 1959 àmu Alger (Algérie française), udi munayi wa filuma, mukumbaji Wa Mu Ditunga Dia France.[[file: Patrick Timsit printemps du cinéma 2013.jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua] [[Category:Wp/lua]] 2inu69mw4ua8rx8geejhhdbormksh12 7225730 7225729 2026-06-25T12:23:21Z Shayi ngolu 2566594 7225730 wikitext text/x-wiki '''Patrick Timsit''', mulela Mu Dia matuku dikumi ne itanu a ngondu wa muanda muteketa mu tshidimu tshia 1959 àmu Alger (Algérie française), udi munayi wa filuma, mukumbaji Wa Mu Ditunga Dia France.[[file: Patrick Timsit printemps du cinéma 2013.jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua] [[Category:Wp/lua]] k03sd0lnfjgufp3668u6z13y08go3oi 7225731 7225730 2026-06-25T12:23:34Z Shayi ngolu 2566594 7225731 wikitext text/x-wiki '''Patrick Timsit''', mulela Mu Dia matuku dikumi ne itanu a ngondu wa muanda muteketa mu tshidimu tshia 1959 àmu Alger (Algérie française), udi munayi wa filuma, mukumbaji Wa Mu Ditunga Dia France.[[file: Patrick Timsit printemps du cinéma 2013.jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua]] e24r5rv5j2v37fe8pf0krfdfs298rqy 0 3711760 7226460 7040342 2026-06-26T11:07:10Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226460 wikitext text/x-wiki '''Thérèse Kayikwamba Wagner''' udi mukaji wa tshididi mu kongu mulela mu tshidimu tshia 1983 ku tshisansa . Udi mena muomekela mianda ya Malanda ni matunga makuabu République démocratique du Congo mu nkatshi mua balombodi mu ngondu muisambombo 2024. [[Category:Wp/lua]] ilpw4usi5usoak2tf6thl1mb8ljticz 0 3713892 7226397 7220461 2026-06-26T08:27:38Z Shayi ngolu 2566594 7226397 wikitext text/x-wiki '''Franck Miller''' udi muenza meba a mushinga wa bunyi mukola mu tshidimu tshia 1991 mu Genève. Udi uhatula Dina Dia muenji, mulela mu ngondu wa muanda muteketa mu tshidimu tshia 1958 mu Chaux-de-Fonds. [[File:FrankMillerSanDiego.jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua]] fjoxu3llz4jbzqyqut4kpw49y0vygem 0 3732634 7225752 7123021 2026-06-25T12:45:42Z RevSky225 2602446 correction d'article 7225752 wikitext text/x-wiki '''Ziédougou''' ti klɔ kun m’ɔ o [[Wp/bci/Côte d’Ivoire|Côte d’Ivoire]] i nglo lɔ lika’n nun’n, m’ɔ o Région des savanes (aawlɛ akpasua dan'n lika’n nun, m’ɔ o [[Wp/bci/Boundiali|Boundiali]] blɔfuɛ klɔ’n i nglo lɔ lika’n nun. ([[Wp/bci/Bambara|Bambara]] aniɛn nun'n, ndɛ mma "dougou" i bo'n yɛle klɔ). Klɔ sɔ’n sufuɛ’m be dan lika be ti [[Wp/bci/Sénoufo|Sénoufo]] nin [[Wp/bci/Malinké|Malinké]] mun. [[Category:Wp/bci]] {{INTERWIKI|Q3575640}} 96rpzd7t0v7diujr56fc99k5czrpoa3 0 3732670 7225747 7123033 2026-06-25T12:41:37Z RevSky225 2602446 correction d'article 7225747 wikitext text/x-wiki '''Niempurgué''' ti klɔ kun m’ɔ o [[Wp/bci/Côte d’Ivoire|Côte d’Ivoire]] i nglo lɔ lika’n nun, Région des savanes (aawlɛ akpasua dan'n) nun, [[Wp/bci/Boundiali|Boundiali]] blɔfuɛklɔ’n i ngua lɔ lika’n nun. Sran nga be tran lika sɔ’n nun’n, be nun sunman be ti [[Wp/bci/Senoufo|Senoufo]] nin [[Wp/bci/Malinké|Malinké]] mun. [[Category:Wp/bci]] {{INTERWIKI|Q3341295}} 4i8xpkrv9e732skx1lv9ssadizxnda4 0 3732673 7225744 7123036 2026-06-25T12:39:11Z RevSky225 2602446 correction d'article 7225744 wikitext text/x-wiki '''Toumo''' ti klɔ kun m’ɔ o [[Wp/bci/Côte d’Ivoire|Côte d’Ivoire]] i nglo lɔ lika’n nun. Ɔ o [[Wp/bci/Boundiali|Boundiali]] akpasua (depaateman) nun, Région des savanes (aawlɛ akpasua dan'n) nun. [[Category:Wp/bci]] {{INTERWIKI|Q3532932}} tokyo0ywl6qly0g3cfeekqdasx9h10t 0 3732676 7225741 7123040 2026-06-25T12:36:40Z RevSky225 2602446 correction d'article 7225741 wikitext text/x-wiki '''Lossingué''' ti klɔ kun m’ɔ o [[Wp/bci/Côte d'Ivoire|Côte d’Ivoire]] i nglo lɔ lika’n nun. Ɔ o [[Wp/bci/Kabadougou|Kabadougou]] akpasua dan’n (reziɔn) nun, ɔ o [[Wp/bci/Denguélé|Denguélé]] akpasua kan (distri) nun. [[Category:Wp/bci]] {{INTERWIKI|Q3259811}} 694xb5qapx6hgchp078onbfy3mgq4d8 0 3732683 7225740 7123047 2026-06-25T12:34:24Z RevSky225 2602446 correction d'article 7225740 wikitext text/x-wiki '''M’Bia''' ti klɔ kun m’ɔ o [[Wp/bci/Côte d'Ivoire|Côte d’Ivoire]] i nglo lɔ lika’n nun’n, m’ɔ o [[Wp/bci/Boundiali (blɔfuɛ klɔ)|Boundiali]] i akpasua’n (depaateman'n) su lɔ’n, m’ɔ o Région des savanes (kacɛ akpasua dan'n). [[Category:Wp/bci]] {{INTERWIKI|Q3272262}} g5snvilkueu3u0afq0ro8b5s7mrmgjz 0 3732778 7225750 7220458 2026-06-25T12:43:42Z Shayi ngolu 2566594 7225750 wikitext text/x-wiki '''Franklin Rijkaard''', udi Wamba Frank Rijkaard, mulela mu Dia matuku mukumiasatu a ngondu wa tshitemba mu tshidimu tshia 1962 mu Amsterdam, udi mu nayi wa ndundu mu bulaba bujima néerlandais udi wulua mulongeshi wa ndundu.[[File:Frank Rijkaard (2007).jpg|160px|right]] Wikipédia [[Category:Wp/lua]] cr06i33qnd9kq9440nt67akhzf3u7xe 7225751 7225750 2026-06-25T12:44:02Z Shayi ngolu 2566594 7225751 wikitext text/x-wiki '''Franklin Rijkaard''', udi Wamba Frank Rijkaard, mulela mu Dia matuku mukumiasatu a ngondu wa tshitemba mu tshidimu tshia 1962 mu Amsterdam, udi mu nayi wa ndundu mu bulaba bujima néerlandais udi wulua mulongeshi wa ndundu.[[File:Frank Rijkaard (2007).jpg|160px|right]] [[Category:Wp/lua]] ov0a3yft5mnpz4d4jl49smefbj61cwz 0 3733770 7225781 7077733 2026-06-25T13:46:32Z Shayi ngolu 2566594 7225781 wikitext text/x-wiki '''Burnley FC''' Tshisumbu tshia manaya a ndundu tshia Burnley ntshisumbu tshia manaya a ndundu tshia mu Angleterre tshiakatuadija mu 1882 ne tshidi mu Burnley, mu Lancashire. Tshisumbu etshi tshidi tshinaya mu Premier League. Dîna dia pa muanda dia "The Clarets," difila kudi banayi ba tshisumbu, didi dileja dikala dia bilamba biabu bia ku nzubu, dikala divuabu bangate pamue ne bule mu tshikondo tshia 1910-1911 bua kuleja tshisumbu tshinene tshia manaya a ndundu a mu Angleterre tshikondo atshi, Aston Villa. [[Category:Wp/lua]] j3hf070ph3pykt3cy8rk28zxtbmn4qn 7225782 7225781 2026-06-25T13:47:05Z Shayi ngolu 2566594 7225782 wikitext text/x-wiki '''Burnley FC''' Tshisumbu tshia manaya a ndundu tshia Burnley ntshisumbu tshia manaya a ndundu tshia mu Angleterre tshiakatuadija mu 1882 ne tshidi mu Burnley, mu Lancashire. Tshisumbu etshi tshidi tshinaya mu Premier League. Dîna dia pa muanda dia "The Clarets," difila kudi banayi ba tshisumbu, didi dileja dikala dia bilamba biabu bia ku nzubu, dikala divuabu bangate pamue ne bule mu tshikondo tshia 1910-1911 bua kuleja tshisumbu tshinene tshia manaya a ndundu a mu Angleterre tshikondo atshi, Aston Villa. [[File:Burnley FC Logo.svg]] [[Category:Wp/lua]] 1vskkwvzimmlaufm57toagsom4xsd98 7225783 7225782 2026-06-25T13:47:18Z Shayi ngolu 2566594 7225783 wikitext text/x-wiki '''Burnley FC''' Tshisumbu tshia manaya a ndundu tshia Burnley ntshisumbu tshia manaya a ndundu tshia mu Angleterre tshiakatuadija mu 1882 ne tshidi mu Burnley, mu Lancashire. Tshisumbu etshi tshidi tshinaya mu Premier League. Dîna dia pa muanda dia "The Clarets," difila kudi banayi ba tshisumbu, didi dileja dikala dia bilamba biabu bia ku nzubu, dikala divuabu bangate pamue ne bule mu tshikondo tshia 1910-1911 bua kuleja tshisumbu tshinene tshia manaya a ndundu a mu Angleterre tshikondo atshi, Aston Villa. [[Category:Wp/lua]] eldbn1q1akljf2zf4dh92nbyiijwnsr 0 3733772 7225764 7077737 2026-06-25T13:17:26Z Shayi ngolu 2566594 7225764 wikitext text/x-wiki '''Sheffield United''' Tshisumbu tshia manaya a ndundu tshia Sheffield United ntshisumbu tshia manaya a ndundu tshia mu Angleterre tshiakatuadija mu 1889, tshidi mu Sheffield, mu Yorkshire. Badi banaya manaya abu ku nzubu ku Bramall Lane, tshipalu tshidi ne bantu 32 702. Tshisumbu etshi tshidi ne dina dia pa muanda dia Blades, didi dileja mudimu wa dienza dia biamu ne bia mvita mu Sheffield. Badi ne mvita mikole ne bena mutumba nabu, Sheffield Wednesday. [[Category:Wp/lua]] i3ve1wunrwjtfn00eop7gg0jw4mnfpu 0 3734118 7225771 7079039 2026-06-25T13:29:56Z Shayi ngolu 2566594 7225771 wikitext text/x-wiki '''Mehdi Benatia''' Wakenza mudimu bu mulami wa tshijengu wa kumpala wa mu tshisumbu. Wakaya mu FC Bayern Munich ne mu Juventus FC. Wakenza bidimu bia bungi bu kapitene wa ditunga dia Maroc. [[Category:Wp/lua]] 5jaodgjgblawc4jxd1o2c4bn75wfud9 7225772 7225771 2026-06-25T13:31:19Z Shayi ngolu 2566594 7225772 wikitext text/x-wiki '''Mehdi Benatia''' Wakenza mudimu bu mulami wa tshijengu wa kumpala wa mu tshisumbu. Wakaya mu FC Bayern Munich ne mu Juventus FC. Wakenza bidimu bia bungi bu kapitene wa ditunga dia Maroc. [[File:Medhi Benatia.jpg ]] [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q462779}} 2pl2p8s21d95cf269bve4f0j98hmb3l 7225773 7225772 2026-06-25T13:31:41Z Shayi ngolu 2566594 7225773 wikitext text/x-wiki '''Mehdi Benatia''' Wakenza mudimu bu mulami wa tshijengu wa kumpala wa mu tshisumbu. Wakaya mu FC Bayern Munich ne mu Juventus FC. Wakenza bidimu bia bungi bu kapitene wa ditunga dia Maroc. [[File:Medhi Benatia.jpg |160px|right]] [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q462779}} a145v9ghh78gyv5lptga4pvlb3zq0p5 7225774 7225773 2026-06-25T13:31:55Z Shayi ngolu 2566594 7225774 wikitext text/x-wiki '''Mehdi Benatia''' Wakenza mudimu bu mulami wa tshijengu wa kumpala wa mu tshisumbu. Wakaya mu FC Bayern Munich ne mu Juventus FC. Wakenza bidimu bia bungi bu kapitene wa ditunga dia Maroc. [[File:Medhi Benatia.jpg |200px|right]] [[Category:Wp/lua]] {{INTERWIKI|Q462779}} irg9nauswh38q59hm6l0988sd1qb3s0 7225775 7225774 2026-06-25T13:32:25Z Shayi ngolu 2566594 7225775 wikitext text/x-wiki '''Mehdi Benatia''' Wakenza mudimu bu mulami wa tshijengu wa kumpala wa mu tshisumbu. Wakaya mu FC Bayern Munich ne mu Juventus FC. Wakenza bidimu bia bungi bu kapitene wa ditunga dia Maroc. [[File:Medhi Benatia.jpg |200px|right]] [[Category:Wp/lua]] [[Category:Wp/lua/Mìanda ya moyì wa muntu]] {{INTERWIKI|Q462779}} 3esjhx5o2c6yqz2hwh47mocd7sfavlv 0 3734124 7226483 7079126 2026-06-26T11:31:56Z Chrisciteya 2653377 /* */ 7226483 wikitext text/x-wiki Muena lubilu wa kala wa mu ditunga dia Maroc. Wakaya kunaya mu tusumbu tua bungi tua ku Mputu. Bavua bamumanye bua lubilu luende. [[Category:Wp/lua]] to6cyld74o34slqoqab4rjzel5cyujv 10 3735297 7226251 7221062 2026-06-26T03:19:54Z Merrahtar 2534326 7226251 wikitext text/x-wiki <div class="featured-img-1 featured-2">[[File:Coat of Arms of Lovozero (Murmansk oblast) (1989).svg|130px]]</div> '''Луя̄ввьр сыййт''' вай '''Луя̄ввьр''' ({{Wp/sjd/lang|ru|Ловозеро}}, {{Wp/sjd/lang|sjt|Лыя̄ввьр}}, {{Wp/sjd/lang|sms|Luujäu’rr}}) лӣ сыййт [[Wp/sjd/Мӯрман е̄ммьне|Мӯрман е̄ммьнесьт]] я Луя̄ввьр раён административнэ кэ̄сскпа̄ҋҋк. Со̄нн ля̄шш [[Wp/sjd/Варрьм ёгк|Варрьм ёг]] рынтэнҍ алльт [[Wp/sjd/Луя̄ввьр (я̄ввьр)|Луя̄ввьрэ]]. Луя̄ввьр сыййт лӣ ныммьп сыййт раёнэсьт маӈӈа [[Wp/sjd/Ре̄ввт сыййт|Ре̄ввт сыйтэсьт]] е̄ллье числа мӣлльтэ: со̄нэсьт я̄лл 2110 о̄ллмэдтӭ — [[Wp/sjd/Са̄мь|са̄мь]], ыжэм я рӯшш. <div class="featured-img-2 featured-2">[[File:Lovozero in Summer.jpg|frameless|770px]]</div> Те̄дэсьт лӣ, поа̄лльтэ Луёа̄вьрэнҍ о̄ллмэ ӣлленҍ о̄дт ке̄ддҍк агь (нэолит) райесьт. Самэ авьтмусс соа̄гк Луя̄ввьр сыйт ({{Wp/sjd/lang|ru|Ловозерский погост}}) баяс ля̄йй 1574 ыгесьт ыдта Агалин Ва̄ськ {{Wp/sjd/Comment|Кырьйхэй кнӣгасьт|Писцовая книга}}, вӯййкса са̄ррнмэнҍ – тэнн кнӣгасьт цитатасьт, кӯ лӣййма Михалков Алай 1607—1611 ыге Кырьйхэй кнӣгасьт ва̄ллтма. 7ulpcst7696eu1zrp2i978uy4ib2iss 0 3745334 7225723 7119829 2026-06-25T12:05:47Z RevSky225 2602446 correction d'article 7225723 wikitext text/x-wiki '''Tano''' (annzɛ '''Tanoé''') nzue ba’n ti [[Wp/bci/Ghana|Ghana]] lɔ nzue ba kun, yɛ ɔ sonji waa Atlantiki jenvie’n ([[Wp/bci/Océan Atlantique|Océan Atlantique]]) nun. == Asiɛ’n i wafa bɔ ti’n == Tano’n sin [[Wp/bci/Techiman|Techiman]] kɔ [[Wp/bci/Ehy|Ehy]], be afiɛn'n ti kilomɛtri 400 (ya nan), [[Wp/bci/Tendo|Tendo]], yɛ Aby nzue ([[Wp/bci/Lagune Aby|lagune Aby]]) ba mɔ wa Atlantiki jenvie’n nun. Nzue sɔ’n yɛ ɔ ti kilomɛtri kasiɛn nga ɔ o Ghana nin [[Wp/bci/Côte d’Ivoire|Côte d’Ivoire]] be afiɛn’n niɔn. Lɔfuɛ’m be lafisu kɛ Taakora m’ɔ ti [[Wp/bci/Akan|Akan]] asiɛusu’m be nun dan’n asiɛ su wa’n, ɔ tran nzue ba sɔ’n i ti nun lɔ. Sran'm be bu i kɛ [[Wp/bci/Colobe bai de Miss Waldron|Colobe bai de Miss Waldron]] (Piliocolobus waldronae badius) m’ɔ be ti nnɛn nga be su nunnun’n mɛn wunmuan nun'n, be nun kun’n, be tran boo nga ɔ o nzue ba’n Aby nin Ehy gbogbo’n be afiɛn’n. Afuɛ 2008'n i afiɛn’n, lika sɔ’n, [[Wp/bci/Unilever|Unilever]] dili boo sɔ fa tali mmé fié mun. [[Category:Wp/bci]] {{INTERWIKI|Q472715}} r3xlo4ma8h4gqplod4g7qeqfqhr98v3 0 3745352 7225734 7119865 2026-06-25T12:27:38Z RevSky225 2602446 7225734 wikitext text/x-wiki '''Ayamé fɛtɛ'n''' (le '''lac d'Ayamé''') ti nzue ba kun mɔ sran yɛ ɔ siesieli i sinwlɛ'n, m’ɔ o [[Wp/bci/Bia|Bia]] nzue ba’n su lɔ’n, m’ɔ o [[Wp/bci/Ayamé|Ayamé]], m’ɔ o [[Wp/bci/Côte d’Ivoire|Côte d’Ivoire]] i wia afiliɛ lɔ lika nun’n nu. == I fa klelɛ == I bo i mua’n ti mɛtri 91. Kɛ mɔ ba kpɛman waka’m naan ba tike zue ba’n i nmuɛ ti’n, fɛtɛ sɔ ti kɛ nzue dan kun m’ɔ i su ti gbuun sa, mɔ waka’m be jinjin nun sa. Asa ekun’n, ɔ ti kɛ nzue ba kun m’ɔ ti kɛ liké bɔ bé bli i sa, i cinjrinman bue kun ti oka, yɛ i bue kue kun ti asiɛ mɔ be wali be fa yoli i cinjrinmanu’n. I tɛnndɛn nun'n ju mɛtri 610 (i cinjrinman'n ti mɛtri 300, i barazi lika'n ti mɛtri 310). [[Category:Wp/bci]] {{INTERWIKI|Q3215325}} rd5x2zhtodlqfwtl7q25uu6y52hov6h 0 3745973 7225792 7225356 2026-06-25T14:09:04Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 7225792 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum wa kuuts' ''ocelado''''': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax. Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]]U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]]'''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') Le yuya '''''<nowiki/>''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. • '''X’k’ok’''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. • '''Chéej''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]] == Xcaret == Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] • '''Ya’ax mo'ob''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ chi’ich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]]• '''Chak mo'ob''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch chi’ich’, yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''K’áak’ t’óok’''', (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil. • '''Chi’ik''' (''coatí)'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']] [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. • '''Áak naab ya’ax''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] qltn6o56cru2qaoe4xo731o05dsfg4x 7225797 7225792 2026-06-25T14:22:45Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7225797 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum''' wa kuuts' ''ocelado'': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]] Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal. U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]] '''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') Le yuya '''''<nowiki/>''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau:''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica:'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal:''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. [[File:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|thumb|Chéej]] • '''X’k’ok’:''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]]• '''Chéej:''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. == Xcaret == [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]] • '''Ya’ax mo'ob:''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ chi’ich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''Chak mo'ob:''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch chi’ich’, yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. • '''K’áak’ t’óok’:''' (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax:''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil.[[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']]• '''Chi’ik''' wa ''coatí:'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano:''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. • '''Áak naab ya’ax:''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] 8nmh9c8wo6w2lpqfbxtrvhal4n0670m 7225801 7225797 2026-06-25T14:39:32Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7225801 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum''' wa kuuts' ''ocelado'': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]] Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal. U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]] '''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') Le yuya '''''<nowiki/>''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau:''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica:'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal:''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. [[File:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|thumb|Chéej]] • '''X’k’ok’:''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]]• '''Chéej:''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. == Xcaret == [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]] • '''Ya’ax mo'ob:''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ chi’ich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''Chak mo'ob:''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch chi’ich’, yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. • '''K’áak’ t’óok’:''' (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax:''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil.[[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']]• '''Chi’ik''' wa ''coatí:'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano:''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. • '''Áak naab ya’ax:''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. • '''Cocodrilo de Morelet''' wa ''cocodrilo mexicano'' wa ''cocodrilo'' ti' ''pantano: (Crocodylus moreletii)'', leti’ juntúul ti’ le ''reptiles'' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ak’alche’ob, ''manglares'', ts'ono'oto'ob, yojoch ja’o’ob yéetel uláak’ kúuchilo’ob yaan ja’ sajkab ti’ ''sureste México, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Le ba’alche’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u paach ku paak’ta’al yéetel ''escamas'' yéetel u muuk’ ''mandíbulas''. Le nojoch ''cocodrilo''’ob ku páajtal u k’uchul óox ''metros'' wa maas u nojochil. Ku janal kaay, xíicho’ob, ''crustáceos'', uláak’ ''reptiles'' yéetel chan ba’alche’ob. Xan ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil ''humedales'', tumen ku toj óoltik u kuxtal yéetel u yantal uláak’ ''especies''. Ti’ ''Yucatán'', le ''ba’alche’'' je’ela’ ku yila’al ichil kúuchilo’ob ''protegido''s je’ex ''Reserva de la Biosfera Ría Lagartos'' yéetel uláak’ ''humedales costeros''. Bejla’e’, yaan ''programas'' ti' ''conservación'' ku kanáantik le ''especie'' yéetel u kuxtalil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] em7z6uj6d83l6nyic0jgqx0fat5dgkq 7225813 7225801 2026-06-25T14:47:16Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7225813 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum''' wa kuuts' ''ocelado'': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]] Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal. U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]] '''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') Le yuya '''''<nowiki/>''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau:''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica:'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal:''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. [[File:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|thumb|Chéej]] • '''X’k’ok’:''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]]• '''Chéej:''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. == Xcaret == [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]] • '''Ya’ax mo'ob:''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ chi’ich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''Chak mo'ob:''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch chi’ich’, yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. • '''K’áak’ t’óok’:''' (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax:''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil.[[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']]• '''Chi’ik''' wa ''coatí:'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano:''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. [[File:Crocodylus moreletii, Balancan, 2025 p3.jpg|thumb|''Cocodrilo'']] • '''Áak naab ya’ax:''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. • '''Cocodrilo''' ti' '''Morelet''' wa ''cocodrilo mexicano'' wa ''cocodrilo'' ti' ''pantano: (Crocodylus moreletii)'', leti’ juntúul ti’ le ''reptiles'' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ak’alche’ob, ''manglares'', ts'ono'oto'ob, yojoch ja’o’ob yéetel uláak’ kúuchilo’ob yaan ja’ sajkab ti’ ''sureste México, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Le ba’alche’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u paach ku paak’ta’al yéetel ''escamas'' yéetel u muuk’ ''mandíbulas''. Le nojoch ''cocodrilo''’ob ku páajtal u k’uchul óox ''metros'' wa maas u nojochil. Ku janal kaay, xíicho’ob, ''crustáceos'', uláak’ ''reptiles'' yéetel chan ba’alche’ob. Xan ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil ''humedales'', tumen ku toj óoltik u kuxtal yéetel u yantal uláak’ ''especies''. Ti’ ''Yucatán'', le ''ba’alche’'' je’ela’ ku yila’al ichil kúuchilo’ob ''protegido''s je’ex ''Reserva de la Biosfera Ría Lagartos'' yéetel uláak’ ''humedales costeros''. Bejla’e’, yaan ''programas'' ti' ''conservación'' ku kanáantik le ''especie'' yéetel u kuxtalil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] juawd38yutgvk2hdhqom3cvsgdnisyd 7225823 7225813 2026-06-25T14:55:40Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7225823 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum''' wa kuuts' ''ocelado'': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]] Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal. U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]] '''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') '''''Le '''''yuya '''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau:''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica:'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal:''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. [[File:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|thumb|Chéej]] • '''X’k’ok’:''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]]• '''Chéej:''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. == Xcaret == [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]] • '''Ya’ax mo'ob:''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ chi’ich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''Chak mo'ob:''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch chi’ich’, yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. • '''K’áak’ t’óok’:''' (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax:''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil.[[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']]• '''Chi’ik''' wa ''coatí:'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano:''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. [[File:Crocodylus moreletii, Balancan, 2025 p3.jpg|thumb|''Cocodrilo'']] • '''Áak naab ya’ax:''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. '''''Mero rojo''''' (''Epinephelus morio''), ku k’aaba’ta’al xan '''mero''' ''yucateco'', leti’ juntúul ti’ le kaayo’ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ''arrecifes'', tu yóok’ol tuunicho’ob ichil ja’ yéetel tu ja’il ''Golfo'' ti' ''México'' yéetel ''Caribe''. Ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u chak-booxil yéetel u ya’ab u chi’, ba’ax ku meyaj ti’ u chukik kaay, crustáceos yéetel uláak’ ba’alo’ob ku kuxtal ichil ja’. Ti’ ya’ab ja’abilo’ob, u chuka’al le '''mero''' jach k’abéet ti’ le kaajilo’ob ku kuxtal tu nak’il naab ti’ ''Yucatán''. Le ''estado'' ku ts’áik jump’éel noj paartil ti’ u ''producción nacional'', tumen lelo’ le '''mero''' ku yila’al bey jump’éel ye’esajil u ''gastronomía'' yéetel u meyajil chuko’ob kaay ''yucatecos''. Ba’ale’, tumen ya’abach chuka’al, ts’o’ok u ts’íikbalta’al u xu’ulul u yaantal ichil wakax kúuchilo’ob. Tumen lelo’, ''científicos'' yéetel ''autoridades pesqueras'' ku meyajo’ob ti’ ''vedas, tallas mínimas'' yéetel ''planes'' ti' ''manejo'' ka kuxa’ankun le ''especie''o’ yéetel ka kanáanta’ak u kuxtal tu láakal k’iino’ob. • '''Cocodrilo''' ti' '''Morelet''' wa ''cocodrilo mexicano'' wa ''cocodrilo'' ti' ''pantano: (Crocodylus moreletii)'', leti’ juntúul ti’ le ''reptiles'' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ak’alche’ob, ''manglares'', ts'ono'oto'ob, yojoch ja’o’ob yéetel uláak’ kúuchilo’ob yaan ja’ sajkab ti’ ''sureste México, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Le ba’alche’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u paach ku paak’ta’al yéetel ''escamas'' yéetel u muuk’ ''mandíbulas''. Le nojoch ''cocodrilo''’ob ku páajtal u k’uchul óox ''metros'' wa maas u nojochil. Ku janal kaay, xíicho’ob, ''crustáceos'', uláak’ ''reptiles'' yéetel chan ba’alche’ob. Xan ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil ''humedales'', tumen ku toj óoltik u kuxtal yéetel u yantal uláak’ ''especies''. Ti’ ''Yucatán'', le ''ba’alche’'' je’ela’ ku yila’al ichil kúuchilo’ob ''protegido''s je’ex ''Reserva de la Biosfera Ría Lagartos'' yéetel uláak’ ''humedales costeros''. Bejla’e’, yaan ''programas'' ti' ''conservación'' ku kanáantik le ''especie'' yéetel u kuxtalil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] 9q7lyr9rswi2p91xpvyongi2setmw12 7225838 7225823 2026-06-25T15:06:23Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7225838 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum''' wa kuuts' ''ocelado'': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]] Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal. U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]] '''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') '''''Le '''''yuya '''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau:''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica:'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal:''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. [[File:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|thumb|Chéej]] • '''X’k’ok’:''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]]• '''Chéej:''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. == Xcaret == [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]] • '''Ya’ax mo'ob:''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ chi’ich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''Chak mo'ob:''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch chi’ich’, yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. • '''K’áak’ t’óok’:''' (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax:''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil.[[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']]• '''Chi’ik''' wa ''coatí:'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano:''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. [[File:Mero - Epinephelus Morio (4372392176).jpg|thumb|''Mero'']] [[File:Crocodylus moreletii, Balancan, 2025 p3.jpg|thumb|''Cocodrilo'']] • '''Áak naab ya’ax:''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. '''''Mero rojo''''' (''Epinephelus morio''), ku k’aaba’ta’al xan '''mero''' chak ''yucateco'', leti’ juntúul ti’ le kaayo’ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ''arrecifes'', tu yóok’ol tuunicho’ob ichil ja’ yéetel tu ja’il ''Golfo'' ti' ''México'' yéetel ''Caribe''. Ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u chak-booxil yéetel u ya’ab u chi’, ba’ax ku meyaj ti’ u chukik kaay, ''crustáceos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ku kuxtal ichil ja’. Ti’ ya’ab ja’abilo’ob, u chuka’al le '''mero''' jach k’abéet ti’ le kaajilo’ob ku kuxtal tu nak’il naab ti’ ''Yucatán''. Le ''estado'' ku ts’áik jump’éel noj paartil ti’ u ''producción nacional'', tumen lelo’ le '''mero''' ku yila’al bey jump’éel ye’esajil u ''gastronomía'' yéetel u meyajil chuko’ob kaay ''yucatecos''. Ba’ale’, tumen ya’abach chuka’al, ts’o’ok u ts’íikbalta’al u xu’ulul u yaantal ichil wakax kúuchilo’ob. Tumen lelo’, ''científicos'' yéetel ''autoridades pesqueras'' ku meyajo’ob ti’ ''vedas, tallas mínimas'' yéetel ''planes'' ti' ''manejo'' ka kuxa’ankun le ''especie''o’ yéetel ka kanáanta’ak u kuxtal tu láakal k’iino’ob. • '''Cocodrilo''' ti' '''Morelet''' wa ''cocodrilo mexicano'' wa ''cocodrilo'' ti' ''pantano: (Crocodylus moreletii)'', leti’ juntúul ti’ le ''reptiles'' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ak’alche’ob, ''manglares'', ts'ono'oto'ob, yojoch ja’o’ob yéetel uláak’ kúuchilo’ob yaan ja’ sajkab ti’ ''sureste México, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Le ba’alche’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u paach ku paak’ta’al yéetel ''escamas'' yéetel u muuk’ ''mandíbulas''. Le nojoch ''cocodrilo''’ob ku páajtal u k’uchul óox ''metros'' wa maas u nojochil. Ku janal kaay, xíicho’ob, ''crustáceos'', uláak’ ''reptiles'' yéetel chan ba’alche’ob. Xan ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil ''humedales'', tumen ku toj óoltik u kuxtal yéetel u yantal uláak’ ''especies''. Ti’ ''Yucatán'', le ''ba’alche’'' je’ela’ ku yila’al ichil kúuchilo’ob ''protegido''s je’ex ''Reserva de la Biosfera Ría Lagartos'' yéetel uláak’ ''humedales costeros''. Bejla’e’, yaan ''programas'' ti' ''conservación'' ku kanáantik le ''especie'' yéetel u kuxtalil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] q09u0afwxpwtdivwmdwi3tvksptwlh1 7225858 7225838 2026-06-25T15:19:16Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7225858 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum''' wa kuuts' ''ocelado wa faisán'': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]] Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal. U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''''Pavo''''' '''''real''''' (''Pavo cristatus'') leti’ juntúul xíich’ jach k’a’anan u yichil tumen u k’i’ichkelemil u p’uujil, ma’lo’obtako’ob tu yóok’ol k’áax, ba’ale’ jach k’a’anan tuXiibil ba’alche’, ku jéets’el u p’uujil bey abaniko’ tu k’iinil ''cortejo''. Le chi’ich’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u k’a’ananil u k’i’ik’, ku ts’aik ya’ab boon'ob sak, ya’ax yéetel k’an yéetel u yichil ''iridiscente''. Ku kuxtal yóok’ol neko’ob, múuyalo’ob, xk’aayo’ob yéetel chan ba’alche’ob. Bejla’e’ ku yila’al bey jump’éel ''símbolo''il jats’utsil, ''orgullo'' yéetel k’a’ananil ti’ jejeláas kaajilo’ob. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]] '''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') '''''Le '''''yuya '''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau:''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica:'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal:''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. [[File:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|thumb|Chéej]] • '''X’k’ok’:''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]]• '''Chéej:''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. == Xcaret == [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]] • '''Ya’ax mo'ob:''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ chi’ich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''Chak mo'ob:''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch chi’ich’, yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. • '''K’áak’ t’óok’:''' (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax:''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil.[[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']]• '''Chi’ik''' wa ''coatí:'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano:''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. [[File:Mero - Epinephelus Morio (4372392176).jpg|thumb|''Mero'']] [[File:Crocodylus moreletii, Balancan, 2025 p3.jpg|thumb|''Cocodrilo'']] • '''Áak naab ya’ax:''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. '''''Mero rojo''''' (''Epinephelus morio''), ku k’aaba’ta’al xan '''mero''' chak ''yucateco'', leti’ juntúul ti’ le kaayo’ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ''arrecifes'', tu yóok’ol tuunicho’ob ichil ja’ yéetel tu ja’il ''Golfo'' ti' ''México'' yéetel ''Caribe''. Ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u chak-booxil yéetel u ya’ab u chi’, ba’ax ku meyaj ti’ u chukik kaay, ''crustáceos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ku kuxtal ichil ja’. Ti’ ya’ab ja’abilo’ob, u chuka’al le '''mero''' jach k’abéet ti’ le kaajilo’ob ku kuxtal tu nak’il naab ti’ ''Yucatán''. Le ''estado'' ku ts’áik jump’éel noj paartil ti’ u ''producción nacional'', tumen lelo’ le '''mero''' ku yila’al bey jump’éel ye’esajil u ''gastronomía'' yéetel u meyajil chuko’ob kaay ''yucatecos''. Ba’ale’, tumen ya’abach chuka’al, ts’o’ok u ts’íikbalta’al u xu’ulul u yaantal ichil wakax kúuchilo’ob. Tumen lelo’, ''científicos'' yéetel ''autoridades pesqueras'' ku meyajo’ob ti’ ''vedas, tallas mínimas'' yéetel ''planes'' ti' ''manejo'' ka kuxa’ankun le ''especie''o’ yéetel ka kanáanta’ak u kuxtal tu láakal k’iino’ob. • '''Cocodrilo''' ti' '''Morelet''' wa ''cocodrilo mexicano'' wa ''cocodrilo'' ti' ''pantano: (Crocodylus moreletii)'', leti’ juntúul ti’ le ''reptiles'' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ak’alche’ob, ''manglares'', ts'ono'oto'ob, yojoch ja’o’ob yéetel uláak’ kúuchilo’ob yaan ja’ sajkab ti’ ''sureste México, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Le ba’alche’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u paach ku paak’ta’al yéetel ''escamas'' yéetel u muuk’ ''mandíbulas''. Le nojoch ''cocodrilo''’ob ku páajtal u k’uchul óox ''metros'' wa maas u nojochil. Ku janal kaay, xíicho’ob, ''crustáceos'', uláak’ ''reptiles'' yéetel chan ba’alche’ob. Xan ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil ''humedales'', tumen ku toj óoltik u kuxtal yéetel u yantal uláak’ ''especies''. Ti’ ''Yucatán'', le ''ba’alche’'' je’ela’ ku yila’al ichil kúuchilo’ob ''protegido''s je’ex ''Reserva de la Biosfera Ría Lagartos'' yéetel uláak’ ''humedales costeros''. Bejla’e’, yaan ''programas'' ti' ''conservación'' ku kanáantik le ''especie'' yéetel u kuxtalil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] grdy63k0okxo71m8brfhidep6uzcfk7 7225872 7225858 2026-06-25T15:25:45Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7225872 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum''' wa kuuts' ''ocelado wa faisán'': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um. [[File:Phasianidae Pavo cristatus 5.4.jpg|thumb|Pavo real]] [[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]] Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal. U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''''Pavo''''' '''''real''''' (''Pavo cristatus'') leti’ juntúul xíich’ jach k’a’anan u yichil tumen u k’i’ichkelemil u p’uujil, ma’lo’obtako’ob tu yóok’ol k’áax, ba’ale’ jach k’a’anan tuXiibil ba’alche’, ku jéets’el u p’uujil bey abaniko’ tu k’iinil ''cortejo''. Le chi’ich’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u k’a’ananil u k’i’ik’, ku ts’aik ya’ab boon'ob sak, ya’ax yéetel k’an yéetel u yichil ''iridiscente''. Ku kuxtal yóok’ol neko’ob, múuyalo’ob, xk’aayo’ob yéetel chan ba’alche’ob. Bejla’e’ ku yila’al bey jump’éel ''símbolo''il jats’utsil, ''orgullo'' yéetel k’a’ananil ti’ jejeláas kaajilo’ob. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]] '''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') '''''Le '''''yuya '''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau:''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica:'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal:''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. [[File:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|thumb|Chéej]] • '''X’k’ok’:''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]]• '''Chéej:''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. == Xcaret == [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]] • '''Ya’ax mo'ob:''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ chi’ich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''Chak mo'ob:''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch chi’ich’, yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. • '''K’áak’ t’óok’:''' (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax:''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil.[[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']]• '''Chi’ik''' wa ''coatí:'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano:''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. [[File:Mero - Epinephelus Morio (4372392176).jpg|thumb|''Mero'']] [[File:Crocodylus moreletii, Balancan, 2025 p3.jpg|thumb|''Cocodrilo'']] • '''Áak naab ya’ax:''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. '''''Mero rojo''''' (''Epinephelus morio''), ku k’aaba’ta’al xan '''mero''' chak ''yucateco'', leti’ juntúul ti’ le kaayo’ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ''arrecifes'', tu yóok’ol tuunicho’ob ichil ja’ yéetel tu ja’il ''Golfo'' ti' ''México'' yéetel ''Caribe''. Ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u chak-booxil yéetel u ya’ab u chi’, ba’ax ku meyaj ti’ u chukik kaay, ''crustáceos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ku kuxtal ichil ja’. Ti’ ya’ab ja’abilo’ob, u chuka’al le '''mero''' jach k’abéet ti’ le kaajilo’ob ku kuxtal tu nak’il naab ti’ ''Yucatán''. Le ''estado'' ku ts’áik jump’éel noj paartil ti’ u ''producción nacional'', tumen lelo’ le '''mero''' ku yila’al bey jump’éel ye’esajil u ''gastronomía'' yéetel u meyajil chuko’ob kaay ''yucatecos''. Ba’ale’, tumen ya’abach chuka’al, ts’o’ok u ts’íikbalta’al u xu’ulul u yaantal ichil wakax kúuchilo’ob. Tumen lelo’, ''científicos'' yéetel ''autoridades pesqueras'' ku meyajo’ob ti’ ''vedas, tallas mínimas'' yéetel ''planes'' ti' ''manejo'' ka kuxa’ankun le ''especie''o’ yéetel ka kanáanta’ak u kuxtal tu láakal k’iino’ob. • '''Cocodrilo''' ti' '''Morelet''' wa ''cocodrilo mexicano'' wa ''cocodrilo'' ti' ''pantano: (Crocodylus moreletii)'', leti’ juntúul ti’ le ''reptiles'' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ak’alche’ob, ''manglares'', ts'ono'oto'ob, yojoch ja’o’ob yéetel uláak’ kúuchilo’ob yaan ja’ sajkab ti’ ''sureste México, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Le ba’alche’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u paach ku paak’ta’al yéetel ''escamas'' yéetel u muuk’ ''mandíbulas''. Le nojoch ''cocodrilo''’ob ku páajtal u k’uchul óox ''metros'' wa maas u nojochil. Ku janal kaay, xíicho’ob, ''crustáceos'', uláak’ ''reptiles'' yéetel chan ba’alche’ob. Xan ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil ''humedales'', tumen ku toj óoltik u kuxtal yéetel u yantal uláak’ ''especies''. Ti’ ''Yucatán'', le ''ba’alche’'' je’ela’ ku yila’al ichil kúuchilo’ob ''protegido''s je’ex ''Reserva de la Biosfera Ría Lagartos'' yéetel uláak’ ''humedales costeros''. Bejla’e’, yaan ''programas'' ti' ''conservación'' ku kanáantik le ''especie'' yéetel u kuxtalil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] j0jqpnjhv2r0opet9bcyuu2ut4anuht 7225908 7225872 2026-06-25T15:48:42Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7225908 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum''' wa kuuts' ''ocelado wa faisán'': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um. [[File:Phasianidae Pavo cristatus 5.4.jpg|thumb|Pavo real]] [[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]] Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal. U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''''Pavo''''' '''''real:''''' (''Pavo cristatus'') leti’ juntúul xíich’ jach k’a’anan u yichil tumen u k’i’ichkelemil u p’uujil, ma’lo’obtako’ob tu yóok’ol k’áax, ba’ale’ jach k’a’anan tu xiibil ba’alche’, ku jéets’el u p’uujil bey abaniko’ tu k’iinil ''cortejo''. Le chi’ich’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u k’a’ananil u k’i’ik’, ku ts’aik ya’ab boon'ob sak, ya’ax yéetel k’an yéetel u yichil ''iridiscente''. Ku kuxtal yóok’ol neko’ob, múuyalo’ob, xk’aayo’ob yéetel chan ba’alche’ob. Bejla’e’ ku yila’al bey jump’éel ''símbolo''il jats’utsil, ''orgullo'' yéetel k’a’ananil ti’ jejeláas kaajilo’ob. • '''Úulum''' ti' táankab wa '''Tso’''' ''doméstico'' tu xiibil ba’alche’, X tuux tu ch’úup: (''Meleagris gallopavo domesticus)'', leti’ ob jump’éel ba’alche’ ob ku chúnu’ul tu yo’olal u kuxtalil máako’ob tu lu’umil. ku taalób ti’ le ''pavo silvestre'' (''Meleagris gallopavo''), leti’ u yáax kuxtal. Le xíich’ je’ela’ jach noj u wíinkil, yéetel u jejeláas k’i’ik’, ku k’ajóolta’al tumen u xiibil ba’alche ku ts’aik u muuk’ tu p’uujil yéetel ku jach tsikbal tu yo’olal u cortejo ka ku k’áat u chanwíiniko’ob. Ku janal ne’k’o’ob, éek’o’ob, yaax k’áax yéetel chan ba’alche’ob. Ti’ le kaajilo’ob maya ti’ ''Yucatán'', le úulum ti' táankab jach k’abéet tumen ku meyajti’al janal yéetel ku ts’aik u yichil ti’ jejeláas k’iino’ob yéetel k’iin'ob. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]] '''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') '''''Le '''''yuya '''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau:''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica:'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal:''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. [[File:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|thumb|Chéej]] • '''X’k’ok’:''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]]• '''Chéej:''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. == Xcaret == [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]] • '''Ya’ax mo'ob:''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ xíich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''Chak mo'ob:''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch xíich’ yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. • '''K’áak’ t’óok’:''' (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax:''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil.[[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']]• '''Chi’ik''' wa ''coatí:'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano:''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. [[File:Mero - Epinephelus Morio (4372392176).jpg|thumb|''Mero'']] [[File:Crocodylus moreletii, Balancan, 2025 p3.jpg|thumb|''Cocodrilo'']] • '''Áak naab ya’ax:''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. '''''Mero rojo''''' (''Epinephelus morio''), ku k’aaba’ta’al xan '''mero''' chak ''yucateco'', leti’ juntúul ti’ le kaayo’ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ''arrecifes'', tu yóok’ol tuunicho’ob ichil ja’ yéetel tu ja’il ''Golfo'' ti' ''México'' yéetel ''Caribe''. Ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u chak-booxil yéetel u ya’ab u chi’, ba’ax ku meyaj ti’ u chukik kaay, ''crustáceos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ku kuxtal ichil ja’. Ti’ ya’ab ja’abilo’ob, u chuka’al le '''mero''' jach k’abéet ti’ le kaajilo’ob ku kuxtal tu nak’il naab ti’ ''Yucatán''. Le ''estado'' ku ts’áik jump’éel noj paartil ti’ u ''producción nacional'', tumen lelo’ le '''mero''' ku yila’al bey jump’éel ye’esajil u ''gastronomía'' yéetel u meyajil chuko’ob kaay ''yucatecos''. Ba’ale’, tumen ya’abach chuka’al, ts’o’ok u ts’íikbalta’al u xu’ulul u yaantal ichil wakax kúuchilo’ob. Tumen lelo’, ''científicos'' yéetel ''autoridades pesqueras'' ku meyajo’ob ti’ ''vedas, tallas mínimas'' yéetel ''planes'' ti' ''manejo'' ka kuxa’ankun le ''especie''o’ yéetel ka kanáanta’ak u kuxtal tu láakal k’iino’ob. • '''Cocodrilo''' ti' '''Morelet''' wa ''cocodrilo mexicano'' wa ''cocodrilo'' ti' ''pantano: (Crocodylus moreletii)'', leti’ juntúul ti’ le ''reptiles'' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ak’alche’ob, ''manglares'', ts'ono'oto'ob, yojoch ja’o’ob yéetel uláak’ kúuchilo’ob yaan ja’ sajkab ti’ ''sureste México, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Le ba’alche’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u paach ku paak’ta’al yéetel ''escamas'' yéetel u muuk’ ''mandíbulas''. Le nojoch ''cocodrilo''’ob ku páajtal u k’uchul óox ''metros'' wa maas u nojochil. Ku janal kaay, xíicho’ob, ''crustáceos'', uláak’ ''reptiles'' yéetel chan ba’alche’ob. Xan ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil ''humedales'', tumen ku toj óoltik u kuxtal yéetel u yantal uláak’ ''especies''. Ti’ ''Yucatán'', le ''ba’alche’'' je’ela’ ku yila’al ichil kúuchilo’ob ''protegido''s je’ex ''Reserva de la Biosfera Ría Lagartos'' yéetel uláak’ ''humedales costeros''. Bejla’e’, yaan ''programas'' ti' ''conservación'' ku kanáantik le ''especie'' yéetel u kuxtalil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] 9tv7nny24lhj1tj021jqvuv0asb1k22 7225917 7225908 2026-06-25T15:55:09Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7225917 wikitext text/x-wiki [[File:Yucatan Brown Brocket Deer (Mazama pandora) male, captive specimen, Chiapas.jpg|thumb|Yuuk (kej)|247x247px]] [[File:Ocellated Turkey (Agriocharis ocellata) (8296433603).jpg|thumb|Úulum wa kuuts'''ocelado''|246x246px]] [[File:Geoffroy's spider monkey (Ateles geoffroyi yucatanensis) juvenile Peten.jpg|thumb|Tuucha' ti’ ''Yucatán''|246x246px]] [[File:Iguana in Mexico.jpg|thumb|Boox juuj wa "toloc"|247x247px]] Le u jejeláasil '''ba’alche’ob yéetel k’áaxo’ob ''endémicos'' ti’ ''Yucatán''''' leti’o’ob ba’alo’ob ku kuxtal chéen ichil le lu’umil ''peninsular'' lela’. Ma’ tu’ux ku yila’al ichil láak’ lu’umilo’ob yóok’ol kaab. Le ba’alo’ob je’elo’ jach náachil u ye’esik u jats’utsil kuxtal yéetel u táanil u noj lu’umil k’áax, ak’alche’, ts’ono’ot’ob yéetel lu’umilo’ob tu’ux ku yaantal k’áax. Junp’éel ''especie endémica'' leti’ ba’al ma’ tu’ux ku k’áajal yila’al ichil láak’ lu’um, chéen tu jeelil u lu’umil. U kuxtal ku p’áatal tu yo’olal u k’uchul u k’iinil, u ja’, u lu’um yéetel u meyajil u jejeláas ba’alo’ob ku xu’ulul yéetel. Báaxal ku yaantal jump’éel k’ex k’iinil, u kuxtal ku meyaj k’abéet u muuk’il u wíinklil. Ti’ ''Yucatán'', le ba’alo’ob je’elo’ ku beetik jejeláas meyajil: ku p’óok’olo’ob u ja’atsil k’iin, ku k’a’amal u ba’alche’ob yéetel ku k’ajóoltik u yila’al u jaatsil u kuxtal k’áax. U kuxa’anil je’elo’ jach k’abéet ka k’ajóoltik yéetel ka k’áatik u jejeláasil u lu’umil ''Yucatán''. == Le noj bejo' ''especie endémica'': == [[File:Rana leopardo en el cauce del Río Santa Catarina en el Parque Nacional Cumbres de Monterrey.png|thumb|''Rana'' ''leopardo''|247x247px]] • '''Yuuk:''' (''Mazama pandora)'' leti’ juntúul kéej chichán ku kuxa’an ichil ''Península Yucatán, Belice'' yéetel nohol ''Guatemala''. K’ajóolta’an tumen u ts’íits’ilil chak-chak, u chichánil yéetel u páajtal u kuxtal ichil le k’áaxo’ob tropicales, jach páaybe’en ti’ le k'áax maaya, tumen ku yáantik u p’íitil le neek’o’ob yéetel ku yaantal ichil u ''cadena alimentaria'' le ba’alo’ob kuxtalo’ob. Tu yo’olal u xu’ulsa’al k’áaxo’ob yéetel ''cacería'' ichil jump’éel kúuchilo’ob, jach k’áat chi’oba’an u kanáantajil le yuuko’ yéetel u kúuchil kuxtal. • '''Úulum''' wa kuuts' ''ocelado wa faisán'': (''Meleagris ocellata'') leti' juntúul muut jach k'ajóolta'an ichil ''Península Yucatán''. Ku kuxa'an tu lu'umilo'ob ''Yucatán'', Káampech yéetel ''Quintana Roo'', bey xan ichil jump'éel partes ti' ''Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u boonilo'ob sáasil yéetel yaakunaj, yaan u yax, ch'ooj yéetel k'aan-boon, yéetel u wóolilo'ob bey icho'ob ichil u nech', tu'ux ku taal u k'aaba'. Ku ja'antik neek'o'ob, óoxolo'ob, xuxo'ob yéetel chan ba'alo'ob kuxtalo'ob. Jach páaybe'en ti' le ''ecosistema''o'ob yéetel yaan xan u noj na'at ti' le máasewal maayao'ob. U kanáantajil jach k'áat chi'oba'an tumen u xu'ulsa'al k'áaxo'ob yéetel u ts'íibta'al ichil jump'éel kúuchilo'ob ku páajtal u yáantal k'aas ti' leti'.[[File:Noctilio leporinus 407860673.jpg|thumb|Soots’ kayil|247x247px]] • '''Tuucha'''' ti’ ''Yucatán'': (''Ateles geoffroyi'') leti' juntúul máak k'áax jach k'ajóolta'an ichil le k'áaxo'ob tu nohol ''México'' yéetel ''Centroamérica''. Ku kuxa'an ichil le k'áaxo'ob ''tropicales'' ti' ''Península Yucatán, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Ku je'ets'el tumen u nojoch k'ab yéetel u nojoch ook, bey xan tumen u neech' ku páajtal u ch'a'ik ba'alo'ob, ku meyaj bey jump'éel wuukp'éel ''extremidad'' uti'al u máan ti' che'o'ob. Ku ja'antik ''principalmente'' óoxolo'ob, ba'ale' xan ku ja'antik le'o'ob, nikte'o'ob yéetel neek'o'ob. Tumen lela', ku yáantik u p'iitil le neek'o'ob ichil k'áax yéetel u kuxa'antal le k'áaxo'ob. Ku kuxa'an ichil múuch' máako'ob yéetel ku máan u ya'abtal k'iin ichil u ka'analil che'o'ob. Ichil ''México'', leti' jump'éel ''especie'' yaan ichil ''peligro'' ti' xu'ulsajtal tumen u paakatil k'áaxo'ob, u lu'umsa'al k'áax, ''cacería'' yéetel ''tráfico ilegal'' ti' ba'alo'ob kuxtalo'ob. Tu yo'olal lela', jach k'áat chi'oba'an u kanáantajil. • '''Boox juuj''' wa "toloc": (''Ctenosaura similis)'' junp'éel kaanil ba'alche' ya'ab ku kuxik ichil u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob, ich tunichilo'ob, ti' ja'lu'um yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku jóok'ol ich k'iin tumen k'a'abet u k'íinil. Ku ja'antik le'elo'ob, nikte', pak'alo'ob yéetel chan xíiwilo'ob. Le chan juujo'ob je'el u ja'antik síiniko'ob. Bey xan, ku yáantik u paakat le che'o'ob tumen ku p'áatik u yich pak'al ti' lu'um. [[File:Phasianidae Pavo cristatus 5.4.jpg|thumb|Pavo real]] [[File:Meleagris-Turkey (bird).jpg|thumb|Úulum ti' táankab wa Tso’ ''doméstico'' ]] [[File:Coturnix coturnix, Somerset East District, Eastern Cape, South Africa 1.jpg|thumb|Béech|248x248px]]• '''''Rana'' ''leopardo''''' ''yucateco'': (''Rhinella horribilis'') junp'éel ba'alche' ku kuxik ti' k'áax, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal ja'. Ku yaantal ya'ab ichil ja' ichil ja'ajal.U boon yaan u p'u'ujil ku kanantik. Ku ja'antik xulab, síiniko'ob, máak'ach yéetel uláak' chan ba'alche'o'ob. Ti' u k'iinil u síijil ku ts'áik ya'ab ne' ich ja'poolo'ob. [[File:Plain chachalaca (Ortalis vetula vetula) Peten.jpg|thumb|Baach|247x247px]]• '''Soots’ kayil''': (''Noctilio leporinus'') ku kuxik tu yik'inal ''laguna''o'ob, yook ja'o'ob yéetel áak'al ja'. Ku jóok'ol ich ak'ab, ku yilik u yóok'ol ja' yéetel u suut t'aan. Ku chuk kay yéetel u ooko'ob, bey xan ku ja'antik síiniko'ob yéetel chan ba'alche'ob ku kuxiko'ob ich ja'. == U yila'al miatsil ''maya'' == Ti’ le Miaatsil maaya'ob, le ba’alo’ob leti’o’ob juntúul p’éel ichil u láak’ le ku yéetel le máak. Ya’ab ''especies'' tu yaan u ye’esajil ''simbólico'' wa tu yila’al bey ku nu'uktik teech le ka'a jeets'o'. Tu láak’ u tuukul, u kanáantik le ba’alo’ob leti’ u kanáantik u toj óolal le yóok’ol kaab, tumen tuláakal ''especie'' ku beetik juntúul meyaj jach je’ela’. [[File:Cardinalis cardinalis (northern cardinals) 15.jpg|thumb|Chak dzidzib xch’úup yéetel chak dzidzib xíib|248x248px]] == U k’áat chi’oba’an yéetel u kanáantbil == Le ''especies endémicas'' leti’o’ob jach ma’ tu páajtal u meyajo’ob tu yo’olal u yéemelil bey u xu'ulsa'al k'áaxo'ob, u ya’abtal kaajo’ob yéetel k'eexpajal k'iin. Tu’ux lela’, u kanáantik leti’ jach k’áat chi’oba’an. Ichil ''Yucatán'' yaan tuux meyaj tu kanáanta'an yéetel ''programas'' ka kanáantako’ob ku kaxta'al kanáantik u ya’abtal ba’alo’ob ku kuxtal te'elo'.[[File:Streptopelia decaocto (cropped).jpg|thumb|Sakpakal|248x248px]] == Uláak’ ba’alche’o’ob == Uláak’ ba’alche’o’ob, je’el bix ku yila’al ti’ uláak’ lu’umilo’ob, ku ye’esiko’ob xan u jats’utsil u nojlu’umil Yucatán. Ma’ ''endémicos''o’ob, ba’ale’ jach k’abéet u meyajo’ob ichil u kuxtal k’áax.[[File:Tórtola común (Streptopelia turtur) (4650916016).jpg|thumb|Múkuy|247x247px]] Le ba’alo’ob je’elo’ ku yantal tu yóok’ol u jejeláas kuxtalil lu’um, ku beetik u ''polinización'', u p’óok’ol u k’i’ik’, u k’a’amal u k’i’ik’el ba’alo’ob ku janal ba’alche’ob, yéetel u ts’a’abal u muuk’ u ''cadena'' kuxtalil. Tu yo’olal lela’, le k’áaxo’ob, ak’alche’ob, k’aaxilo’ob yéetel cenote’ob ku yantal jats’uts yéetel toj óolal. U yaantal le ba’alo’ob ''endémicos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ma’ ''endémicos'' ku meyajtik u muuk’ u kuxtalil ''Yucatán''. Tumen lelo’, u kuxa’anil yéetel u k’a’amal u lu’umil jach k’abéet ka k’áaxal yéetel ka kuxa’an. • '''''Pavo''''' '''''real:''''' (''Pavo cristatus'') leti’ juntúul xíich’ jach k’a’anan u yichil tumen u k’i’ichkelemil u p’uujil, ma’lo’obtako’ob tu yóok’ol k’áax, ba’ale’ jach k’a’anan tu xiibil ba’alche’, ku jéets’el u p’uujil bey abaniko’ tu k’iinil ''cortejo''. Le chi’ich’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u k’a’ananil u k’i’ik’, ku ts’aik ya’ab boon'ob sak, ya’ax yéetel k’an yéetel u yichil ''iridiscente''. Ku kuxtal yóok’ol neko’ob, múuyalo’ob, xk’aayo’ob yéetel chan ba’alche’ob. Bejla’e’ ku yila’al bey jump’éel ''símbolo''il jats’utsil, ''orgullo'' yéetel k’a’ananil ti’ jejeláas kaajilo’ob. • '''Úulum''' ti' táankab wa '''Tso’''' ''doméstico'' tu xiibil ba’alche’, X tuux tu ch’úup: (''Meleagris gallopavo domesticus)'', leti’ ob jump’éel ba’alche’ ob ku chúnu’ul tu yo’olal u kuxtalil máako’ob tu lu’umil. ku taalób ti’ le ''pavo silvestre'' (''Meleagris gallopavo''), leti’ u yáax kuxtal. Le xíich’ je’ela’ jach noj u wíinkil, yéetel u jejeláas k’i’ik’, ku k’ajóolta’al tumen u xiibil ba’alche ku ts’aik u muuk’ tu p’uujil yéetel ku jach tsikbal tu yo’olal u cortejo ka ku k’áat u chanwíiniko’ob. Ku janal ne’k’o’ob, éek’o’ob, yaax k’áax yéetel chan ba’alche’ob. Ti’ le kaajilo’ob maya ti’ ''Yucatán'', le úulum ti' táankab jach k’abéet tumen ku meyajti’al janal yéetel ku ts’aik u yichil ti’ jejeláas k’iino’ob yéetel k’iin'ob. • '''Béech:''' (''Colinus nigrogularis'') junp’éel chan chi’ich’ ku kuxik tu lu’um, tu k’áaxo’ob yéetel tu su’ukil kool. Ma’ tu ya’ab u k’aay, tumen ku much’kíintik u ba’al ichil xíiw. Ku ja’antik ixi’imil, chan pak’alo’ob yéetel síiniko’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil tu lu’um, ku chupik u k’u’ ich xíiw, bey xan ku k’áatik u beeta’al tumen uláak’ ba’alche’o’ob.[[File:2 Hummingbird at Arizona-Sonora Desert Museum in Tucson, Minnesota.jpg|thumb|Ts’unu’um|248x248px]] '''• Baach:''' (''Ortalis vetula)'' junp’éel chi’ich’ yaan u k’aay ya’ab u t’aan. Ku yu’ubik ich k’iin sáamal yéetel ich k’iin k’iinil.Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu acahualo’ob yéetel tu yik’inal k’áax ya’ab xíiw. Ku ja’antik pak’al, nikte’, yéetel ixi’imil. Ku bin tu junp’éelilo’ob yéetel u ''familia'', ku yaantal ya’ab u t’aan, bey xan ku k’áatik u k’ajóolta’al.[[File:Hirundo rustica gutturalis (young s2).jpg|thumb|Kúuzam|248x248px]]• '''Chak dzidzib:''' (''Cardinalis cardinalis'') le ''kardenal''o' junp'éel chi'ich' ku yaantal u chak k'íik'el tu wíinklil k'áas, yéetel le na' ''kardenal''o' ma' chak u k'íik'el, yaan u k'áak'náal u bo'oy. Ku kuxik tu yik'inal k'áaxo'ob, pak'alo'ob yéetel tu yik'inal kaajo'ob. Ku ja'antik ixi'imil, pak'alo'ob yéetel chan síiniko'ob. U k'aayo' ya'ab u t'aan, ku yu'ubik ich k'iin k'iinil ya'ab k'iin. Bey xan ku yáantik u p'áatal le che'o'ob tumen ku yich'ik u yich pak'al ti' lu'um.[[File:Hooded Oriole (13956059343).jpg|thumb|Yuya|251x251px]]• '''Sakpakal:''' (''Patagioenas flavirostris'') leti’ junp'éel chan k'áak' ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal che'o'ob. U k'íik'elo' yaan u k'áak'náal, yéetel u wi'ijil chan chak tu puksi'ik'al. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil, bey xan ku yáantik u ts'a'ik u yich le che'o'ob tu p'áatal lu'um. Ku wilik tu junp'éelilo'ob óolal. • '''Múkuy:''' (''Columbina passerina'') leti’ junp'éel chan chi'ich' ma' ya'ab u bo'oy. Ku kuxik tu koolo'ob, bejo'ob yéetel tu kaajo'ob. Ku yúuchul tu lu'um, ku k'áatik chan ixi'imil.Ma' ya'ab u t'aan, chen baale yaan u k'áat u meyajil tu yóok'ol kaab tumen ku yáantik u yila'al u tuukulil ba'alche'o'ob.[[File:Great Kiskadee (Pitangus sulphuratus) (28584142050).jpg|thumb|Xtakay|251x251px]]• '''Ts’unu’um:''' (''Amazilia yucatanensis'') leti’junp’éel chan chi’ich’ yaan u séeb xiknal yéetel u k’aay u kuxik ich ik’. Ku suut ich u yóok’ol nikte’ yéetel ku p’áatal t’aan ich ik’ wáa ku janal. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal kaajo’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab nikte’. Ku ja’antik kab nikte’, yéetel chan síiniko’ob yéetel chan xulab. Ya’ab u meyaj tu yóok’ol kaab tumen ku yáantik u p’áatal u yich nikte’ (''polinización''). Ku beetik u ts’íibil che’o’ob yéetel u k’exik u p’áatal k’áax. Ti’ u k’iinil u síijil, ku meyaj u kúuchil chan tu’ux ku ts’aik u k’u’ ich xíiw yéetel k’áak’náal xíiw. • '''Kúuzam:''' (''Stelgidopteryx serripennis'') junp’éel chi’ich’ ku séeb xiknal tu yóok’ol ik’. Ku chuk síiniko’ob ich ik’, ku yáantik u k’áatal le síiniko’ob. Ku wilik tu k’iinil open, tu bejo’ob yéetel tu kaajo’ob. Ku meyaj u kúuchil tu k’aaxo’ob wáa tu tu’ux ku k’áatal u nook’. Ku k’exik u tuukul tu k’iino’ob tumen ku bin tu uláak’ lu’um tak tu’ux yaan u yaantal u janal. [[File:T’uut yucateco.jpg|thumb|251x251px|T’uut ''Yucateco'']] • '''Yuya:'' (''Icterus auratus'') '''''Le '''''yuya '''wa bolsero yucateco'' junp’éel chi’ich’ chéen ku kuxik ich u lu’umil ''Yucatán''. Yaan u chak k’iinil yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal che’. Ku ja’antik síiniko’ob, kab nikte’ yéetel chan pak’alo’ob. Ku yáantik u kexik u yóok’ol kaab tumen ku chukik síiniko’ob yéetel ku yáantik nikte’. Ku beetik u kúuchil tu che’ ku k’áaba’ “''nido colgante''”. Ku ts’áik u kóolil ich xíiw, yéetel ku ts’áik u puksi’ik’al ich k’abal xíiw yéetel chan xíiwil. Le k’u’ ku p’áatal tu tséel che’obo’ ku ch’úuyik tu lu’um, yéetel ku p’áatal ich ik’. Bey túun ma’ tu yila’al tumen ba’alche’o’ob ku ts’o’ok u k’uchul. Le k’u’ ku k’áat u bin ich ik’ ma’ tu p’óok’ul, yéetel ku ts’aik u ma’alob k’a’analil ti’ u chan xiibo’ob yéetel u xiikilo’ob. [[File:Great-tailed grackle (Quiscalus mexicanus mexicanus) male Copan.jpg|thumb|X’Kau|251x251px]]• '''Xtakay:''' (''Pitangus sulphuratus'') le xtakayo' (''bienteveo'') ya’ab ku wilik ich ''Yucatán''. U k’aayo’ ku yu’ubik ich t’aan “''bien te veo''”, tumen bey u k’áat u k’aaba’. Ku kuxik tu láakal tu’ux: k’áax, kaaj yéetel bejo’ob. Ku ja’antik síiniko’ob, pak’alo’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku meyaj ya’ab, ku p’áatal tu ts’íiminil che’ wáa tu k’iinil k’áak’. [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|thumb|Cenzontle wa ''chica''|250x250px]]• '''T’uut ''yucateco'':''' (''Amazona xantholora'') Le t'uut ''yucateco''<nowiki/>' chéen ku kuxik ich u lu'umil ''Yucatán''. Ku kuxik ti' k'áaxo'ob yéetel tu yik'inal ak'alche'. Ku kuxik tu ya'ab chi'ich'o'ob. Ku ja'antik pak'alo'ob yéetel ixi'imil. Yaan u yaantal k'áas tumen ku p'o'ik u k'áax yéetel tumen ku ch'íik u yich ti' kaaj.[[File:Spinus psaltria (Jilguero aliblanco - Lesser Goldifinch). (45130118224).jpg|thumb|Chin chin bakal|250x250px]] • '''X’Kau:''' (''Cyanocorax yucatanicus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al xan bey zanate, yaan u k’u’uk’umil ek’ ku sáastal yéetel ya’ax wa ch’ooj boon ichil le xíib, yéetel yaan u k’áank’an ich yéetel u neek’ u ts’uuts’ cola. Ku kuxan ichil kaajo’ob, pak’alo’ob, koolo’ob yéetel k’áaxo’ob, tu’ux ku janal xíiwo’ob, neek’o’ob, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Tu lu’umil ''Yucatán'', u k’aay yéetel u yáantal ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay ti’ le kuxtal k’iinil le ''yucateco''’ob. • '''Cenzontle''' wa ''chica:'' (''Mimus gilvus'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tumen u ya’ab u k’aayo’ob yéetel u páajtal u yéensik u k’aayo’ob láak’ chi’ich’o’ob yéetel jejeláas u t’aanil u yóok’ol kaab. Ku kuxan ichil pak’alo’ob, che’o’ob yéetel lu’umo’ob jats’uts’, tu’ux ku janal xíiw, wicho’ob yéetel chan ba’alche’o’ob. U k’aay ku ts’áik ki’imak óol ti’ ya’ab máako’ob tu lu’umil ''Yucatán''. [[File:Clay-colored Thrush - Panama H8O8602 (17234340141).jpg|thumb|X’k’ok’|250x250px]]• '''Chin chin bakal:''' (''Euphonia hirundinacea'') leti’ junp’éel chan chi’ich’ yaan u chak k’iinil tu yóok’ol u puksi’ik’al. Le chan wíinik ku yaantal u ek’ wáa u chak u bo’oy, yéetel u chak u k’iik’el tu yóok’ol u nook’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal che’o’ob yéetel tu tu’ux yaan ya’ab xíiw. Ku ja’antik chan pak’alo’ob, beetik u yich che’o’ob ku k’áatik u p’áatal. Ku bin tu chan ''grupo''’ob wáa tu juntúul. U k’aayo’ ma’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik ich xíiw. [[File:Carpintero Cheje - panoramio (1).jpg|thumb|Chéej]] • '''X’k’ok’:''' (''Icterus gularis'') leti’ jump’éel chi’ich’ jach k’ajóolta’an tu lu’umil ''Yucatán''. Yaan u k’u’uk’umil chuc, u p’íitil yaan u k’áank’an boon yéetel jach ki’ u k’aay. Ku kuxan ichil k’áaxo’ob, pak’alo’ob yéetel tu’ux yaan ya’ab che’o’ob. Ku janal xíiw, chan ba’alche’o’ob, lúuch’ yéetel wicho’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u pak’alkúunsik neek’o’ob ichil le k’áaxo’ob. [[File:Ya’ax mo'ob.jpg|thumb|251x251px|Ya’ax mo'ob]]• '''Chéej:''' (''Melanerpes aurifrons'')l eti’ jump’éel chan ch’íich’ ku p’éek’ik le che’o’ob yéetel u muuk’ coj’. Ti’ le péetlu’umil ''Yucatán'', jach k’ajóolta’an le '''cheje''' (ku kuxtal ichil k’áaxo’ob, lu’umilo’ob yaan che’o’ob yéetel ''parque''s). Ku k’ajóolta’al tumen u ya’ax-k’aanil wa k’anbooxil tu táan u pool yéetel tu pach, yéetel u jejeláas sak yéetel boox xikinil. Le ch’íich’ ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil u kuxtal k’áax, tumen ku ts’onik ya’ab ''insectos''o’ob ku kuxtal ichil che’. Ku paak’ach xan joolo’ob ichil che’ ti’ u pak’atal u paalalo’ob, yéetel le joolo’ob je’ela’ ku meyaj xan ti’ uláak’ ba’alche’ob. Yaan ts’o’ok ka’a p’éel u yook’ tu táan yéetel ka’a p’éel tu pach, ba’ax ku ts’aik u muuk’ ti’ u t’aanak tu yóok’ol che’. Leti’ juntúul ti’ le ch’íich’ ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''sureste''il ''México''. U kuxa’anil jach k’abéet ti’ u toj óolal yéetel u ''equilibrio''il le k’áaxo’ob yéetel lu’umilo’ob yaan che’ ti’ ''Yucatán''. == Xcaret == [[File:Chak mo'ob.jpg|thumb|Chak mo'ob]] Ti’ '''Xcaret''', yaan ti’ le ''Riviera Maya, Quintana Roo'', ku yila’al jejeláas ba’alche’ob ku kuxtal tu yo’olal le lu’umil yéetel ku meyaj ti’ ''programas de conservación''. Ichilo’ob je’elo’ ku yaantal le ya’ax mo'ob, chak mo'ob, k’áak’ t’óok’, tsíimin k’áax, chi’ik, ''pelícano pardo,'' ak naab ya’ax, yéetel uláak’ ya’ab, ba’alo’ob jach k’abéet ti’ u ''equilibrio''il u kuxtal k’áax yéetel ja’. [[File:Chaksak flamingos.jpg|thumb|K’áak’ t’óok’]] • '''Ya’ax mo'ob:''' (''Ara militaris'') junp’éel k’áak’ xíich’ jach nojoch u bo’oy yéetel yaan u chak yéetel u ek’ u xik’. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu k’áaxil ja’abo’ob yéetel tu k’áaxil k’áak’náab. Ku bin tu junp’éelilo’ob wáa tu chan ''grupo''’ob ''familiares''. U k’aayo’ ya’ab u t’aan, ku yu’ubik tu nojoch ''distancia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel xíiw, bey xan ku yáantik u ts’aik u yich che’o’ob. Le '''ya’ax mo'ob''' ma’ tu beetik k’u’ tu yóok’ol xíiw; ku k’áatik kúuchil ts’íib óolal tu che’ nojoch wáa tu tunich k’áak’ab. Ti’ le kúuchilo’ob jach k’áabet tumen ku ts’aik u chan xiibo’ob. Wa ma’ yaan le che’o’ob nojoch, ma’ tu je’ela’al u síijil. [[File:Le tsíimin k’áax.jpg|thumb|Tsíimin k’áax]]• '''Chak mo'ob:''' (''Ara chloropterus'') jach nojoch xíich’ yaan u chak k’iik’el, u ek’ u xik’ yéetel u chak u bo’oy tu yóok’ol u wíinklil. Ku kuxik tu k’áaxo’ob jach nojcho’ob tu lu’umil ''América''. Ku bin tu pareja wáa tu ''grupo familia''. Ku ja’antik pak’alo’ob, ixi’imil yéetel nojoch nuez ku p’óok’ u koj. Le '''chak mo'ob''' ku ts’aik u je'ob tu kúuchil yaan tu che’ nojoch, tu yáanal xíiw wáa tu tu’ux yaan k’áak’ab che’. Ma’ tu beetik k’u’; ku p’áatal tu yáanal k’aaxanil che’. Le kúuchilo’ob jach k’áabet, tumen ma’ yaan ya’ab.Le na’ yéetel le táata ku kanáantik u chan xiibo’ob ya’ab k’iin. • '''K’áak’ t’óok’:''' (''Phoenicopterus ruber)'', yaan u k’áaxil tu lu’umil u lu’umil jats’uts lu’umilo’ob tu péetlu’umil ''Yucatán'', yéetel tu péetlu’umilo’ob ''Celestún'' yéetel ''Ría Lagartos''. Le k’áak’ t’óok’ yan u sak k’áanil ichil u k’i’ik’, tumen u janal ti’al u k’áanil ku yaantal ''crustáceos'', le ''artemia''. Káaj u beetik noj k’áaxilo’ob yéetel jun p’éel p’uuj tu jun p’éelel k’iin. Yaan u séeba’al tumen u je’elo’ob u na’at u k’iinil u lu’umil. [[File:Le chi’ik.jpg|thumb|Chi’ik]] • '''Tsíimin k’áax:''' (''tapir'') (''Tapirus bairdii'') junp’éel nojoch ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob. Yaan u nojoch wíinklil, u chan ook yéetel u nojoch jool ku p’áatal bey u xikin. Ku kuxik tu k’áaxo’ob, tu yik’inal ja’ yéetel tu ak’alche’ob. Ku bin tu ak’ab, ma’ ya’ab ku wilik k’iin. Ku kuxik tu junp’éelil, ma’ xan ku yila’al tu ''grupo''. Ku ja’antik pak’al, xíiw, nikte’ yéetel chan xíiwil che’. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. Bey xan yaan tu k’iinil k’áas tumen ku p’o’ik u k’áax yéetel ku ch’íik u kuxil.[[File:Pelíkano sak naab americano.jpg|thumb|''Pelíkano'' sak naab ''americano'']]• '''Chi’ik''' wa ''coatí:'' (''Nasua narica'') junp’éel chan ba’alche’ ku kuxik tu k’áaxo’ob yéetel tu yik’inal kaajo’ob. Yaan u nojoch xikin (u jool) ku yila’al tu yóok’ol u k’áak’náal yéetel u nojoch no’ojil u xiik’. Ku kuxik tu junp’éelilo’ob ''grupo, especialmente'' le na’ob yéetel chan xiibo’ob. Le xiibo’ob nojcho’ob ku bin tu ''solitario''. Ku ja’antik pak’alo’ob, síiniko’ob, je'ob yéetel chan ba’alche’o’ob. Ku yáantik u p’áatal che’o’ob tumen ku ts’aik u yich pak’al ti’ lu’um. [[File:Áak naab ya’ax.jpg|thumb|Áak naab ya’ax]] • '''''Pelíkano'' sak naab ''americano:''''' (''Pelecanus erythrorhynchos'') leti’ jump’éel noj ba’alche’ ku yila’al ti’ jejeláas kúuchilo’ob natural yéetel ''parques de conservación'' je’ex Xcaret, tu ''Riviera Maya, Quintana Roo''. Le ba’alche’ je’ela’ yaan u sak k’aanil, jach noj u xook, yéetel u nojoch peko’ob (u nojoch u ximbalil) ku péek 2.5 ''metros''. Ma’ je’ex uláak’ ''pelícano'', le ''pelícano blanco'' ma’ ku tz’ookol ichil ja’ tu yóok’ol k’áak’náal. Ku meyaj tu yóok’ol ja’ tu beel ''grupo'', ku xooko’ob u yantal p’eek p’eek k’i’ik’ yéetel ku k’áata’al u janal tu yóok’ol ja’. Le meyaj je’ela’ ku beetik u toj óolal u kuxtal k’áax yéetel ja’. Ti’ Xcaret, le pelícano je’ela’ ku yila’al tu náajil ja’ yéetel tu k’áaxil parque, tu’ux ku juntúul ti’ uláak’ ba’alche’ob. Le ''parque'' ku meyaj tu yo’olal u kuxa’anil yéetel u kaambalil u kuxtal ba’alche’ob ti’ le lu’umil ''Quintana Roo''. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alche’ob ku kuxtal ichil ja’ ku tsikbalta’al yéetel u kuxtal yéetel u lu’umil ''sagrado'', je’ex ts’ono’ot’ob yéetel ja’, ku yila’al bix u beel ti’ Xibalbá. [[File:Mero - Epinephelus Morio (4372392176).jpg|thumb|''Mero'']] [[File:Crocodylus moreletii, Balancan, 2025 p3.jpg|thumb|''Cocodrilo'']] • '''Áak naab ya’ax:''' (''Chelonia mydas'') leti’ jump’éel áak ku anik ichil le lu’umilo’ob Quintana Roo. Ti’ Xcaret, le ba’al je’ela’ ku k’a’amal tu ''programas'' ''ti' conservación'', tu’ux ku ka’ansik u kuxa’anil crías yéetel ku p’áatal u meyaj u jóok’sik tu ja’ tumen u muuk’ u kuxtal. Le áako'ob je’elo’ ku janal k’áax (''plantas marinas'') tu yáax kuxtal, yéetel ku beetik u toj óolal le k’áaxo’ob ja’. Ti’ u tsikbalil maaya, le ba’alo’ob je’elo’ ku ts’aik u yóol ti’ u kuxtal ''sagrado''il ja’ yéetel lu’um. Le aktuno’ob, ts’ono’ot’ob yéetel ja’o’ob ku k’aaba’ta’al tu yo’olal Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u k’a’analil ba’alche’ob ku kuxtal ti’ ja’. '''''Mero rojo''''' (''Epinephelus morio''), ku k’aaba’ta’al xan '''mero''' chak ''yucateco'', leti’ juntúul ti’ le kaayo’ob jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ''arrecifes'', tu yóok’ol tuunicho’ob ichil ja’ yéetel tu ja’il ''Golfo'' ti' ''México'' yéetel ''Caribe''. Ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u chak-booxil yéetel u ya’ab u chi’, ba’ax ku meyaj ti’ u chukik kaay, ''crustáceos'' yéetel uláak’ ba’alo’ob ku kuxtal ichil ja’. Ti’ ya’ab ja’abilo’ob, u chuka’al le '''mero''' jach k’abéet ti’ le kaajilo’ob ku kuxtal tu nak’il naab ti’ ''Yucatán''. Le ''estado'' ku ts’áik jump’éel noj paartil ti’ u ''producción nacional'', tumen lelo’ le '''mero''' ku yila’al bey jump’éel ye’esajil u ''gastronomía'' yéetel u meyajil chuko’ob kaay ''yucatecos''. Ba’ale’, tumen ya’abach chuka’al, ts’o’ok u ts’íikbalta’al u xu’ulul u yaantal ichil wakax kúuchilo’ob. Tumen lelo’, ''científicos'' yéetel ''autoridades pesqueras'' ku meyajo’ob ti’ ''vedas, tallas mínimas'' yéetel ''planes'' ti' ''manejo'' ka kuxa’ankun le ''especie''o’ yéetel ka kanáanta’ak u kuxtal tu láakal k’iino’ob. • '''Cocodrilo''' ti' '''Morelet''' wa ''cocodrilo mexicano'' wa ''cocodrilo'' ti' ''pantano: (Crocodylus moreletii)'', leti’ juntúul ti’ le ''reptiles'' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Ku kuxtal ichil ak’alche’ob, ''manglares'', ts'ono'oto'ob, yojoch ja’o’ob yéetel uláak’ kúuchilo’ob yaan ja’ sajkab ti’ ''sureste México, Belice'' yéetel ''Guatemala''. Le ba’alche’ je’ela’ ku k’ajóolta’al tumen u nojoch wíinkil, u paach ku paak’ta’al yéetel ''escamas'' yéetel u muuk’ ''mandíbulas''. Le nojoch ''cocodrilo''’ob ku páajtal u k’uchul óox ''metros'' wa maas u nojochil. Ku janal kaay, xíicho’ob, ''crustáceos'', uláak’ ''reptiles'' yéetel chan ba’alche’ob. Xan ku beetik jump’éel jach k’abéet meyaj ichil ''humedales'', tumen ku toj óoltik u kuxtal yéetel u yantal uláak’ ''especies''. Ti’ ''Yucatán'', le ''ba’alche’'' je’ela’ ku yila’al ichil kúuchilo’ob ''protegido''s je’ex ''Reserva de la Biosfera Ría Lagartos'' yéetel uláak’ ''humedales costeros''. Bejla’e’, yaan ''programas'' ti' ''conservación'' ku kanáantik le ''especie'' yéetel u kuxtalil. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] [[Category:Wp/yua/Yucatán]] fg0sv069zx2611jyr3yxx3b7576qba1 0 3749245 7225826 7131937 2026-06-25T14:59:09Z BOKESTART 2583250 7225826 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်အို === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔʔÒ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ကာလ ကြာမြင့်ပနာ ဆွီး နီရေ တိုက် === အင်္ဂလိပ် === old building === ဗမာ === ကာလ ကြာမြင့်၍ ဟောင်းနွမ်း နေသော တိုက် == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] ghq875077vh1yttgiboayermo12unr9 0 3749247 7225827 7131939 2026-06-25T15:00:10Z BOKESTART 2583250 7225827 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်အိမ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔʔèɪɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အုတ် အင်္ဂတေ ရို့နန့် ပြုလုပ် ထားရေ အဆောက် အအုံ === အင်္ဂလိပ် === brick knocking house === ဗမာ === အုတ် အင်္ဂတေ တို့ဖြင့် ပြုလုပ် ထားသော အဆောက် အအုံ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 4y42mdiahxl5ubdjzlb1fnc5nm82ofb 0 3749249 7225828 7131949 2026-06-25T15:01:01Z BOKESTART 2583250 7225828 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်သွင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔθwɪ́ɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အချုပ်ခန်း။ ထောင်ခန်းထဲ သွင်းရေ။ အချုပ်။ ထောင် အစဟိစွာ၌ ကျစီရေ။ အချုပ် အနှောင် ခံရရေ။ နှောင်ဖွဲ့ ခံရရေ === အင်္ဂလိပ် === knot === ဗမာ === အချုပ်ခန်း။ ထောင်ခန်းထဲ သွင်းသည်။ အချုပ်။ ထောင် စသည်၌ ကျစေသည်။ အချုပ် အနှောင် ခံရသည်။ နှောင်ဖွဲ့ ခံရသည် == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] wt/rki/ hveiucojvwyneps4id7tv2kp3fi4yxm 0 3749254 7225829 7131955 2026-06-25T15:01:27Z BOKESTART 2583250 /* အသံထွက် */ 7225829 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်ဝင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔwɪ̀ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဧကန် အမှန်။ မလွဲ မသွေ။ မုချ။ ကိန်းသီ === အင်္ဂလိပ် === certainly === ဗမာ === ဧကန် အမှန်။ မလွဲ မသွေ။ မုချ။ ကိန်းသေ == ကိုးကား == * {{Template:R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] mh9roygsv4py3p0hqw7yd6kyc0rrz32 7225831 7225829 2026-06-25T15:02:24Z BOKESTART 2583250 /* ကိုးကား */ 7225831 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်ဝင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔwɪ̀ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဧကန် အမှန်။ မလွဲ မသွေ။ မုချ။ ကိန်းသီ === အင်္ဂလိပ် === certainly === ဗမာ === ဧကန် အမှန်။ မလွဲ မသွေ။ မုချ။ ကိန်းသေ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] omijaimkpxrezvlqx50houorbbko80z 0 3749255 7225833 7131956 2026-06-25T15:04:57Z BOKESTART 2583250 7225833 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်ရိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔɹaɪʔ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တတည့်။ တဆင့်ခံ မဟိပဲ။ အရိပ်ချခြင်း မဟိပဲ သားသမီးမိုက်၊ လွန်ဆိုးညစ်လည်း၊ တိုက်ရိုက်မျက်မြင်၊ မိဘာဘာရို့၊ စီရင်ကွပ်ညှပ် - မသတ်အပ် (ကော်) === အင်္ဂလိပ် === directly === ဗမာ === တည့်တည့်။ တစ်ဆင့်ခံ မရှိပဲ။ သွယ်ဝိုက်ခြင်း မရှိပဲ သားသမီးမိုက်၊ လွန်ဆိုးညစ်လည်း၊ တိုက်ရိုက်မျက်မြင်၊ မိဖခင်တို့၊ စီရင်ကွပ်ညှပ် - မသတ်အပ် (ကော်) == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] tbcrwc7gg39e4w6nb13v14k98z1n3eg 0 3749257 7225836 7131959 2026-06-25T15:05:42Z BOKESTART 2583250 7225836 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်ရည်တိုက်စွမ်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔɹɛ̀taɪʔsʊ̀ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ပြုလုပ် ဆောင်ရွက် နှိုင်ရေ အရည်အခြင်း === အင်္ဂလိပ် === ability-qualification === ဗမာ === ပြုလုပ် ဆောင်ရွက် နိုင်သော အရည်အချင်း == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] c171t9gbmnzxvqfvz8bwcvq25vghy8d 0 3749260 7225839 7131962 2026-06-25T15:06:34Z BOKESTART 2583250 7225839 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်မိ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔmì/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (မတော်တဆ) ခိုက်တိုက် မိရေ။ ထိရေ။ လူကြီးတိပါးမှာ တိုက်မိ ခိုက်မိမေ === အင်္ဂလိပ် === collide === ဗမာ === (မတော်တဆ) ခိုက်တိုက် မိသည်။ ထိသည်။ လူကြီးတိပါးမှာ တိုက်မိ ခိုက်မိမေ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] kzpmrm2t67c7lj08yctin9yu9qnc9lb 0 3749261 7225840 7131963 2026-06-25T15:08:13Z BOKESTART 2583250 7225840 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်ဖျက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔpʰrɛʔ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အင်အနိန်နန့် ဖိနှိပ်၍ ပကတိ အခြီအနီမှ ယွင့်ရွေ့ ဖောက်ပြန်အောင် လုပ်ရေ === အင်္ဂလိပ် === destroy === ဗမာ === အင်အားဖြင့် ဖိနှိပ်၍ ပကတိ အခြေအနေမှ ယွင့်ရွေ့ ဖောက်ပြန်အောင် လုပ်သည် == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] qi1ssqshm76vzoz64yinchyjp2ld6p0 0 3749262 7225842 7131967 2026-06-25T15:08:53Z BOKESTART 2583250 7225842 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်ပွဲ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔpwɛ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ကျွဲ၊ နွား၊ ကြက်၊ ငှက် အစဟိရေ တိရိစ္ဆာန် ရို့ကို ဝှေ့အောင် ခွပ်အောင် တိုက်ပီးရေ ပွဲ။ စစ်ရီး စစ်ရာ အရ တစ်ဖက်နန့် တစ်ဖက် အင်အား ပြိုင်၍ ရန်ပြုခြင်း။ လူတိ အင်အား စုနန့် အင်အားစု တခုခုကို ဆန့်ကျင် ပြုခြင်း === အင်္ဂလိပ် === battle-combat === ဗမာ === ကျွဲ၊ နွား၊ ကြက်၊ ငှက် စသော တိရိစ္ဆာန် တို့ကို ဝှေ့အောင် ခွပ်အောင် တိုက်ပေးသော ပွဲ။ စစ်ရေး စစ်ရာ အရ တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက် အင်အား ပြိုင်၍ ရန်ပြုခြင်း။ လူများ အင်အား စုဖြင့် အင်အားစု တစ်ခုခုကို ဆန့်ကျင် ပြုခြင်း == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] h5o5ql0bp7cnpwf265cj14guedwnxav 0 3749266 7225845 7131972 2026-06-25T15:10:04Z BOKESTART 2583250 7225845 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == တိုက်ပြော === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/taɪʔpɹɔ́/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မဟုတ်စွာကို ဟုတ်လေ ဟန်နန့် ကုန်းချောရေ။ မဟုတ်ရာကို၊ လုပ်ကာပြောလို့ ၊ တိုက်ပြောပြမည် (ပဋာ)။ ဇာပိုင် မည်ပုံ လုပ်ရေဟု တိုင် ပြောဆိုရေ။ အမိသတ်ကေ - ငါငိုရေ၊ ဘားဘာရောက်ကေ - တိုက်ပြောမေ (တေး)။ ပုလွှဲရှီသွင်၊ နုသဇင်က၊ ရှုမြင်မနော၊ သူ့လင်ကိုလေ၊ ငိုယိုဟို === အင်္ဂလိပ် === make mischief === ဗမာ === မဟုတ်သည်ကို ဟုတ်လေ ဟန်ဖြင့် ကုန်းချောသည်။ မဟုတ်ရာကို၊ လုပ်ကာပြောလို့ ၊ တိုက်ပြောပြမည် (ပဋာ)။ မည်သို့ မည်ပုံ လုပ်သည်ဟု တိုင်ကြား ပြောဆိုသည်။ အမိသတ်ကေ - ငါငိုရေ၊ ဘားဘာရောက်ကေ - တိုက်ပြောမေ (တေး)။ ပုလွှဲရှီသွင်၊ နုသဇင်က၊ ရှုမြင်မနော၊ သူ့လင်ကိုလေ၊ ငိုယိုရှို == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] gh94t0svk38qwmkuf70povx6og8crc5 0 3755152 7226433 7207854 2026-06-26T10:20:00Z Brenda Namulinda 2608960 7226433 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). "Lugazi gets new bishop". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> tr9dxq09v3bmdp1hnjwz33ejsbtr0h1 7226435 7226433 2026-06-26T10:20:54Z Brenda Namulinda 2608960 7226435 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). "Lugazi gets new bishop". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> jvcq5l7njixypay7zf8lcbxz07aruq3 7226436 7226435 2026-06-26T10:21:18Z Brenda Namulinda 2608960 7226436 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). "Lugazi gets new bishop". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> euvmicmdtzhji45yih8vo1nz44ix0tb 7226437 7226436 2026-06-26T10:21:38Z Brenda Namulinda 2608960 7226437 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref name=":0" /> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). "Lugazi gets new bishop". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> lc94wufoki4l8w1frl1xbcmudx6s7uc 7226438 7226437 2026-06-26T10:21:47Z Brenda Namulinda 2608960 7226438 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref name=":1">Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref>David M. Cheney (24 March 2020). "Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda". Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Taddeo Bwambale (3 January 2015). "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). "Lugazi gets new bishop". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> orq39nefgkp50qnjrhx7bjemzemja9p 7226443 7226438 2026-06-26T10:23:24Z Brenda Namulinda 2608960 7226443 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref name=":1">Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref name=":0" /><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). "Lugazi gets new bishop". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> rjzcjs7vpu4dgfgdfi793lnouvg3dy7 7226444 7226443 2026-06-26T10:24:06Z Brenda Namulinda 2608960 7226444 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref name=":1">Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). "Lugazi gets new bishop". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> 6idf68d5q3zis83m581e3x8n39c712d 7226448 7226444 2026-06-26T10:26:17Z Brenda Namulinda 2608960 7226448 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref name=":1">Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Lugazi-gets-new-bishop/688334-2578574-10cmn5h/index.html "Lugazi gets new bishop".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> 5f1qxqd8skha320s3a9o8twgvo6emrq 7226449 7226448 2026-06-26T10:27:21Z Brenda Namulinda 2608960 7226449 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref name=":1">Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Lugazi-gets-new-bishop/688334-2578574-10cmn5h/index.html "Lugazi gets new bishop".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == Reeba n'ebindi == == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> fllme0xeftt9j08m2u7s68sk7npoc08 7226450 7226449 2026-06-26T10:27:55Z Brenda Namulinda 2608960 7226450 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref name=":1">Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Lugazi-gets-new-bishop/688334-2578574-10cmn5h/index.html "Lugazi gets new bishop".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Martyrs * Roman Catholicism in Uganda * Matthias Ssekamaanya == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> lr2mog118924ybyin3tjlldgsitvys5 7226451 7226450 2026-06-26T10:28:06Z Brenda Namulinda 2608960 7226451 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref name=":1">Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi John Baptist Kaggwa, omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Lugazi-gets-new-bishop/688334-2578574-10cmn5h/index.html "Lugazi gets new bishop".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Martyrs * Roman Catholicism in Uganda * [[Wp/nyn/Matthias Ssekamaanya|Matthias Ssekamaanya]] == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> 6zo3dne466l5rwek56o4n09tnmelerw 7226454 7226451 2026-06-26T10:29:16Z Brenda Namulinda 2608960 7226454 wikitext text/x-wiki '''Christopher Kakooza''' ni omwebembezi w'ediini y'abakaturiki, omureeberezi w'obureeberezi bw'abakaturiki obwa Lugazi, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0">David M. Cheney (24 March 2020). "[https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bkakooza.html Bishop Christopher Kakooza: Bishop of Lugazi, Uganda"]. Kansas City: Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 5 September 2020.</ref> == '''Obuto bwe hamwe n'obusesorodooti''' == Kakooza akazaarwa ebiro 15 Okwa ikumi na kumwe omuri '''1952''', omu irwariro rya Nsambya. Abazaire be bakaba nibatuura omu kyaro ekirikwetwa Lusaze, omu divizoni ya Rubaga, omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], omu bureeberezi bwa Kampala. Akatongozibwa nk'omwahure ebiro 3 Okwa mukaaga omuri '''1983''' aha seminaariyo ya Saint Mbaaga's Major Seminary Ggaba, nk'omwe aha bantu ababandize aha seminaariyo egyo.<ref name=":1">Taddeo Bwambale (3 January 2015). [https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1318437/bishop-kakooza-installed-head-lugazi-diocese "Bishop Kakooza installed new head of Lugazi Diocese"]. ''New Vision''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> Akatooranwa nk'omuhwezi w'omureeberezi w'obureeberezi bwa Kampala, kandi omu bwire bumwe nk'omureeberezi w'ekitiinisa owa Kasae omuri Numidia, ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''.<ref name=":0" /> == '''Nk'omureeberezi''' == Akatooranwa kuba omureeberezi ebiro 2 Okwa kana omuri '''1999'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi ebiro 17 Okwa kana omuri '''1999''' aha Lutikko ya Rubaga, entebe y'obureeberezi bwa Kampala, arikwebemberwa Kalidinaali Emmanuel Wamala, Akibishopu wa Kampala, arikuhwerwa omureeberezi [[Wp/nyn/John Baptist Kaggwa|John Baptist Kaggwa]], omureeberezi wa Masaka hamwe n'omureeberezi Matthias Ssekamaanya, omureeberezi wa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Christoper Kakooza akatooranwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 4 Okwa ikumi na kumwe omuri '''2014'''. Akatongozibwa kuba omureeberezi wa Lugazi ebiro 3 Okwa kana omuri '''2015''' omureeberezi Cyprian Kizito Lwanga ow'obureeberezi bwa Kampala. Akasikira omureeberezi Emeritus Mattias Ssekamaanya, owahuumwire, nk'omukuru w'obureeberezi bwa Lugazi.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>Johnson Mayamba (5 January 2015). [https://www.monitor.co.ug/News/National/Lugazi-gets-new-bishop/688334-2578574-10cmn5h/index.html "Lugazi gets new bishop".] ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 5 September 2020.</ref> == Reeba n'ebindi == * Uganda Martyrs * Roman Catholicism in Uganda * [[Wp/nyn/Matthias Ssekamaanya|Matthias Ssekamaanya]] == '''Ebyokureberaho.''' == <references /> 4r7idd8cmt1ia5gr7tr8xlqx5tj5emt 0 3761245 7226467 7218920 2026-06-26T11:17:28Z Brenda Namulinda 2608960 7226467 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5227877}} '''Daudi Migereko''' (akazaarwa ebiro 26 Okwa mukaaga omuri 1956) n'omunyabyabutegyeki omunya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] owaheereize nka minisita w'eby'eitaka, amaju hamwe n'entunguuka y'endembo omu kakiiko ka Uganda. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 27 Okwa kataano omuri 2011. Akaza omu mwanya gwa Omara Atubo, owabiire aherize kwiha aha kakiiko k'abaminisita. Omu mpindahinduka ya kabineti eya 2016, omwebembezi w'eihanga akamwiha aha ntebe egi yaamuhindurira yaamuta omu mwanya gwa [[Wp/nyn/Betty Amongi|Betty Amongi]].<ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). "Museveni Names New Cabinet". New Vision (Kampala). Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref> Kuruga ebiro 16 Okwa kabiri omuri 2009 kuhisya ebiro 27 Okwa kataano omuri 2011, akakora nka mukuru w'ekibiina omu ishengyero rya Uganda. Atakakozire ekyo, akaba ari minisita w'eby'amashanyarazi n'eby'obugaiga bw'omu itaka. Migereko nawe akajwekyera Butembe County, omuri Disiturikiti ya Jinja omu ishengyero kuruga omuri 2006 kuhisya omuri 2016, entebe ei yaaheza Nelson Lufafa owaasingire entebe omu karuuru ka boona aka 2016. == <ref>Communications Team (August 2014). [[Wp/nyn/"Interview With Daudi Migereko, Uganda's Minister of Lands, Housing and Urban Development".|"Interview With Daudi Migereko, Uganda's Minister of Lands, Housing and Urban Development".]] The World Folio. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref><ref>Okeya, Moses (13 September 2014). [[Wp/nyn/"Pastor's Entry Complicates Migereko's Political Life In Butembe".|"Pastor's Entry Complicates Migereko's Political Life In Butembe".]] Daily Monitor (Kampala). Archived from the original on 9 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref><ref>Uganda Parliament (2011). "[[Wp/nyn/Profile of Migereko Daudi, MP For Butembe County, Jinja District".|Profile of Migereko Daudi, MP For Butembe County, Jinja District".]] Parliament of Uganda. Retrieved 7 December 2014.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Migereko akazaarwa ebiro 26 okwa mukaaga omuri 1956 omuri Disiturikiti ya Jinja. Akatunga diguri y'okubanza omu by'obwegyese kuruga Makerere University. Akatunga diguri ye ey'okubanza omu by'entambura n'okuguza kuruga omu Yunivasite ya California, Santa Barbara, omuri United States. == Ebyafaayo by'omurimo == Ahaagati ya 1986 na 2001, akaba ari mukuru w'ebikorwa omu kampuni ya Intraco Uganda Limited, ey'abantu buntu. Omu bwire bumwe, akaba ari mukuru w'akakiiko ka FINCA, kampuni ya Uganda erikukora ahaby'empiiha. Omuri 1996, akatooranwa kujwekyera Butembe County, omuri Disiturikiti ya Jinja omu ishengyero. Atwire naagaruka kutooranwa omu ntebe egyo kuruga obwo. Omuri 2001, Daudi Migereko akakora nka omuhwezi wa mukuru omu ofiisi y'omujwekyerwa w'eby'obutegyeki omu gavumenti. Ahagati ya 2001 na 2005, akakora nka minisita w'eihanga ow'eby'amashanyarazi n'eby'obugaiga bw'omu itaka. Omuri 2005, akatooranwa kuba minisita w'eby'obushubuzi, eby'oburambuzi hamwe n'amakorero, ahu yaakozire kuhisya omuri 2006. Omuri 2006, akatooranwa kuba minisita w'eby'amashanyarazi n'eby'obugaiga bw'omu itaka, omwanya ogu yaagumiremu kuhisya ebiro 16 Okwa kabiri omuri 2009 obu yaatooranwa kuba mukuru w'abanyishengyero. Omu mpindahinduka y'abaminisita eya 27 Okwa kataano omuri 2011, akagarurwa omu minisiture y'eby'eitaka n'entunguuka y'endembo nka minisita omujwekyerwa. == Ebindi by'okukora == Omuri 2008, Migereko akatooranwa nk'omwebembezi w'ekibiina ky'amahanga goona ekya International Hydropower Association (IHA). Ekibiina kya IHA nikigyenderera okutunguura entunguuka y'amashanyarazi g'amaizi. Migereko akaheebwa ekitiinisa ahabw'omurimo gwe gw'amaani omu ihanga hamwe n'omunsi yoona. == Reeba n' Ebindi == Gavumenti ya Uganda == Ebyokureberaho Ebirikugambwaho == <ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [[Wp/nyn/"Museveni Names New Cabinet|"Museveni Names New Cabinet]]". New Vision (Kampala). Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref> [[Category:Wp/nyn]] pampd7xga6ndug18suyswcu54s5j0ec 7226468 7226467 2026-06-26T11:17:51Z Brenda Namulinda 2608960 7226468 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5227877}} '''Daudi Migereko''' (akazaarwa ebiro 26 Okwa mukaaga omuri 1956) n'omunyabyabutegyeki omunya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] owaheereize nka minisita w'eby'eitaka, amaju hamwe n'entunguuka y'endembo omu kakiiko ka Uganda. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 27 Okwa kataano omuri 2011. Akaza omu mwanya gwa Omara Atubo, owabiire aherize kwiha aha kakiiko k'abaminisita. Omu mpindahinduka ya kabineti eya 2016, omwebembezi w'eihanga akamwiha aha ntebe egi yaamuhindurira yaamuta omu mwanya gwa [[Wp/nyn/Betty Amongi|Betty Amongi]].<ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [https://web.archive.org/web/20141211124001/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941 "Museveni Names New Cabinet"]. New Vision (Kampala). Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref> Kuruga ebiro 16 Okwa kabiri omuri 2009 kuhisya ebiro 27 Okwa kataano omuri 2011, akakora nka mukuru w'ekibiina omu ishengyero rya Uganda. Atakakozire ekyo, akaba ari minisita w'eby'amashanyarazi n'eby'obugaiga bw'omu itaka. Migereko nawe akajwekyera Butembe County, omuri Disiturikiti ya Jinja omu ishengyero kuruga omuri 2006 kuhisya omuri 2016, entebe ei yaaheza Nelson Lufafa owaasingire entebe omu karuuru ka boona aka 2016. == <ref>Communications Team (August 2014). [[Wp/nyn/"Interview With Daudi Migereko, Uganda's Minister of Lands, Housing and Urban Development".|"Interview With Daudi Migereko, Uganda's Minister of Lands, Housing and Urban Development".]] The World Folio. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref><ref>Okeya, Moses (13 September 2014). [[Wp/nyn/"Pastor's Entry Complicates Migereko's Political Life In Butembe".|"Pastor's Entry Complicates Migereko's Political Life In Butembe".]] Daily Monitor (Kampala). Archived from the original on 9 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref><ref>Uganda Parliament (2011). "[[Wp/nyn/Profile of Migereko Daudi, MP For Butembe County, Jinja District".|Profile of Migereko Daudi, MP For Butembe County, Jinja District".]] Parliament of Uganda. Retrieved 7 December 2014.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Migereko akazaarwa ebiro 26 okwa mukaaga omuri 1956 omuri Disiturikiti ya Jinja. Akatunga diguri y'okubanza omu by'obwegyese kuruga Makerere University. Akatunga diguri ye ey'okubanza omu by'entambura n'okuguza kuruga omu Yunivasite ya California, Santa Barbara, omuri United States. == Ebyafaayo by'omurimo == Ahaagati ya 1986 na 2001, akaba ari mukuru w'ebikorwa omu kampuni ya Intraco Uganda Limited, ey'abantu buntu. Omu bwire bumwe, akaba ari mukuru w'akakiiko ka FINCA, kampuni ya Uganda erikukora ahaby'empiiha. Omuri 1996, akatooranwa kujwekyera Butembe County, omuri Disiturikiti ya Jinja omu ishengyero. Atwire naagaruka kutooranwa omu ntebe egyo kuruga obwo. Omuri 2001, Daudi Migereko akakora nka omuhwezi wa mukuru omu ofiisi y'omujwekyerwa w'eby'obutegyeki omu gavumenti. Ahagati ya 2001 na 2005, akakora nka minisita w'eihanga ow'eby'amashanyarazi n'eby'obugaiga bw'omu itaka. Omuri 2005, akatooranwa kuba minisita w'eby'obushubuzi, eby'oburambuzi hamwe n'amakorero, ahu yaakozire kuhisya omuri 2006. Omuri 2006, akatooranwa kuba minisita w'eby'amashanyarazi n'eby'obugaiga bw'omu itaka, omwanya ogu yaagumiremu kuhisya ebiro 16 Okwa kabiri omuri 2009 obu yaatooranwa kuba mukuru w'abanyishengyero. Omu mpindahinduka y'abaminisita eya 27 Okwa kataano omuri 2011, akagarurwa omu minisiture y'eby'eitaka n'entunguuka y'endembo nka minisita omujwekyerwa. == Ebindi by'okukora == Omuri 2008, Migereko akatooranwa nk'omwebembezi w'ekibiina ky'amahanga goona ekya International Hydropower Association (IHA). Ekibiina kya IHA nikigyenderera okutunguura entunguuka y'amashanyarazi g'amaizi. Migereko akaheebwa ekitiinisa ahabw'omurimo gwe gw'amaani omu ihanga hamwe n'omunsi yoona. == Reeba n' Ebindi == Gavumenti ya Uganda == Ebyokureberaho Ebirikugambwaho == <ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [[Wp/nyn/"Museveni Names New Cabinet|"Museveni Names New Cabinet]]". New Vision (Kampala). Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref> [[Category:Wp/nyn]] gb6tpv4o2nejl204r9e6xk77hh69yzc 7226469 7226468 2026-06-26T11:18:12Z Brenda Namulinda 2608960 7226469 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5227877}} '''Daudi Migereko''' (akazaarwa ebiro 26 Okwa mukaaga omuri 1956) n'omunyabyabutegyeki omunya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] owaheereize nka minisita w'eby'eitaka, amaju hamwe n'entunguuka y'endembo omu kakiiko ka Uganda. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 27 Okwa kataano omuri 2011. Akaza omu mwanya gwa Omara Atubo, owabiire aherize kwiha aha kakiiko k'abaminisita. Omu mpindahinduka ya kabineti eya 2016, omwebembezi w'eihanga akamwiha aha ntebe egi yaamuhindurira yaamuta omu mwanya gwa [[Wp/nyn/Betty Amongi|Betty Amongi]].<ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [https://web.archive.org/web/20141211124001/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/755941 "Museveni Names New Cabinet"]. [[Wp/nyn/The New Vision|New Vision]] (Kampala). Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref> Kuruga ebiro 16 Okwa kabiri omuri 2009 kuhisya ebiro 27 Okwa kataano omuri 2011, akakora nka mukuru w'ekibiina omu ishengyero rya Uganda. Atakakozire ekyo, akaba ari minisita w'eby'amashanyarazi n'eby'obugaiga bw'omu itaka. Migereko nawe akajwekyera Butembe County, omuri Disiturikiti ya Jinja omu ishengyero kuruga omuri 2006 kuhisya omuri 2016, entebe ei yaaheza Nelson Lufafa owaasingire entebe omu karuuru ka boona aka 2016. == <ref>Communications Team (August 2014). [[Wp/nyn/"Interview With Daudi Migereko, Uganda's Minister of Lands, Housing and Urban Development".|"Interview With Daudi Migereko, Uganda's Minister of Lands, Housing and Urban Development".]] The World Folio. Archived from the original on 18 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref><ref>Okeya, Moses (13 September 2014). [[Wp/nyn/"Pastor's Entry Complicates Migereko's Political Life In Butembe".|"Pastor's Entry Complicates Migereko's Political Life In Butembe".]] Daily Monitor (Kampala). Archived from the original on 9 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref><ref>Uganda Parliament (2011). "[[Wp/nyn/Profile of Migereko Daudi, MP For Butembe County, Jinja District".|Profile of Migereko Daudi, MP For Butembe County, Jinja District".]] Parliament of Uganda. Retrieved 7 December 2014.</ref>Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Migereko akazaarwa ebiro 26 okwa mukaaga omuri 1956 omuri Disiturikiti ya Jinja. Akatunga diguri y'okubanza omu by'obwegyese kuruga Makerere University. Akatunga diguri ye ey'okubanza omu by'entambura n'okuguza kuruga omu Yunivasite ya California, Santa Barbara, omuri United States. == Ebyafaayo by'omurimo == Ahaagati ya 1986 na 2001, akaba ari mukuru w'ebikorwa omu kampuni ya Intraco Uganda Limited, ey'abantu buntu. Omu bwire bumwe, akaba ari mukuru w'akakiiko ka FINCA, kampuni ya Uganda erikukora ahaby'empiiha. Omuri 1996, akatooranwa kujwekyera Butembe County, omuri Disiturikiti ya Jinja omu ishengyero. Atwire naagaruka kutooranwa omu ntebe egyo kuruga obwo. Omuri 2001, Daudi Migereko akakora nka omuhwezi wa mukuru omu ofiisi y'omujwekyerwa w'eby'obutegyeki omu gavumenti. Ahagati ya 2001 na 2005, akakora nka minisita w'eihanga ow'eby'amashanyarazi n'eby'obugaiga bw'omu itaka. Omuri 2005, akatooranwa kuba minisita w'eby'obushubuzi, eby'oburambuzi hamwe n'amakorero, ahu yaakozire kuhisya omuri 2006. Omuri 2006, akatooranwa kuba minisita w'eby'amashanyarazi n'eby'obugaiga bw'omu itaka, omwanya ogu yaagumiremu kuhisya ebiro 16 Okwa kabiri omuri 2009 obu yaatooranwa kuba mukuru w'abanyishengyero. Omu mpindahinduka y'abaminisita eya 27 Okwa kataano omuri 2011, akagarurwa omu minisiture y'eby'eitaka n'entunguuka y'endembo nka minisita omujwekyerwa. == Ebindi by'okukora == Omuri 2008, Migereko akatooranwa nk'omwebembezi w'ekibiina ky'amahanga goona ekya International Hydropower Association (IHA). Ekibiina kya IHA nikigyenderera okutunguura entunguuka y'amashanyarazi g'amaizi. Migereko akaheebwa ekitiinisa ahabw'omurimo gwe gw'amaani omu ihanga hamwe n'omunsi yoona. == Reeba n' Ebindi == Gavumenti ya Uganda == Ebyokureberaho Ebirikugambwaho == <ref>Mukasa, Henry (28 May 2011). [[Wp/nyn/"Museveni Names New Cabinet|"Museveni Names New Cabinet]]". New Vision (Kampala). Archived from the original on 11 December 2014. Retrieved 7 December 2014.</ref> [[Category:Wp/nyn]] ptfxujmbna3bskr4gw843db05bkgdw4 0 3771677 7226500 7185915 2026-06-26T11:54:11Z TheNaijaQuant 2607693 7226500 wikitext text/x-wiki '''António Manuel de Oliveira Guterres''' a sé Gbong-Sekatare wo shantat wo Wuna to Bavwel Jey mwa. A sé mwât to-cuna na mwat fwom de ba kasa yaga fwom vwel-na-vwel wo vwel Portugal de ba tɔ ɛ tuk 30/4/1949. A sé gwining e ji bemât lang To-cuna he Socialist. A kana sè Prime Minister wo vwel Portugal ye shey 1995 vɔk e shey 2002. Guterres de bá tɔ ɛ e pomô Lisbon, a masa fiziks na fwom elektrikal enjiniya e Gbong Lɔ-setɔk hê Lisbon de be tang hɛ a Instituto Superior Técnico. E bama mo a basa ney systems theory tanga telecommunication, ko a to yel e ji to-cuna mwa de no de a sě nɔngɔs sɛlɛ e bak bebot bemât vê Katolika. Guterres à ra fwom Mwat-Nuyel wo Socialist International e yi shey 1999 vɔg e shey 2005. À sè Gbong Kɔmishoner wo Bemat-jama Kwɔ̂n-dal e dem fwom Wuna tô Bavwel Jey e yi shey 2005 vɔk e shêy 2015. Á ra fwom gwane mo naka ko ba kasa hɛ Gbong-Sekatare e pwel Oktoba shey he 2016 e bama de Ban Ki-moon a tik fwom. ==Kwɔnsɛ̂== <references/> [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] 8oxhopq4hsgit2zg53at0zlbsvlicsb 0 3771708 7226505 7186667 2026-06-26T11:55:11Z TheNaijaQuant 2607693 7226505 wikitext text/x-wiki '''Gban-vwel''' wa sé lɔ tik dyam, kɛ gbong dem fwom dyam de he kye na fwom dyâm vwel. Gban-vwel wa sé detu na bwang begban tikkis dyam nèjìk de basé e vwel. Wa sé wɛ ju wɛ de ba tik a wɛ fwom gwane mo. Gbang-vwel e bavwel jey de ba re nuyel hyɔt wa sé jaram e yi na pyɛ́ cùna vwel, mwa de no de negwɔm vwel o na sé e ra gban o. ==Kwɔnsɛ̂== <references/> [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] pqozvaucbopngzg2dz8qr6itdp8xtiv 0 3775141 7226332 7200717 2026-06-26T07:00:28Z Shagil Muzhappilangad 2519906 7226332 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Dharmadam thurutth001 (cropped).jpg}} [[File:Dharmadam Thuruth (Island).jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] കേരളത്തിലെ മലബാർ തീരത്തുള്ള ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''ധർമ്മടം'''. കണ്ണൂർ ജില്ലാ തലസ്ഥാനത്തുനിന്നും 16 കി.മീ തെക്ക് തലശ്ശേരിക്ക് അടുത്താണ് ധർമടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. അഞ്ചരക്കണ്ടി പുഴയുടെ ഇരുശാഖകൾക്കും അറബികടലിനും ഇടയിൽ ഒരു ദ്വീപ്‌ പോലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശമാണിവിടം. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ===ചരിത്രം=== ധർമ്മടം എന്ന സ്ഥല നാമത്തെപ്പറ്റി വിവിധാഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്. ധർമ്മപട്ടണം ആണ് ധർമ്മടം ആയതു എന്ന് ഒരു അഭിപ്രായം - പണ്ടുകാലത്ത് ഇവിടം ഒരു ബുദ്ധമത കേന്ദ്രമായിരുന്നതുകൊണ്ടാണത്രേ ഈ പേര്. കോലത്തു നാട്ടിലെ ധർമ്മൻ എന്ന ഭരണാധികാരിയിൽ നിന്നാണ് ഈ പേര് കിട്ടിയത് എന്നൊരഭിപ്രായവും ഉണ്ട്. തറമേലിടം ധർമ്മടം ആയി എന്ന് കരുതുന്നവരും ഉണ്ട്. അരയാൽ തറമേൽ യോഗം ചേർന്നായിരുന്നത്രേ പണ്ടു ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ പല കാര്യങ്ങളിലും തീർപ്പ് കൽപ്പിച്ചിരുന്നത്. തറമേലിടം കാലക്രമേണ ധർമ്മടം ആയി എന്നാണു ഈ അഭിപ്രായം. ധർമ്മടം പ്രദേശം രണ്ടു തറ അഥവാ പോയനാട് എന്ന നാട്ടു രാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടത് ആയിരുന്നു. === ഭൂപ്രകൃതി=== നാലുഭാഗവും വെള്ളത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു ദ്വീപ് ആണ് ധർമ്മടം. അഞ്ചരക്കണ്ടി പുഴ കടലിൽ ചേരുന്ന അഴിമുഖം നിരവധി ചെറു തുരുത്തുകളെ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിരവധി ചെറു ചെങ്കൽ കുന്നുകളും ചതുപ്പുനിലങ്ങളും നിറഞ്ഞ പ്രദേശമാണ്. കണ്ടൽ വനങ്ങൾ ധാരാളം ഉണ്ട്. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ്. 24 കിലോമീറ്റർ ആണ് ദൂരം. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 66 (പഴയ ദേശീയപാത 17) കണ്ണൂരിനും തലശ്ശേരിക്കും ഇടയിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. തലശ്ശേരി-കൂർഗ് റോഡ്(തലശ്ശേരി-കൂട്ടുപുഴ സംസ്ഥാനപാത) 319 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ബെംഗളൂരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. തലശ്ശേരി മാഹി ബൈപ്പാസ് ധർമ്മടം വഴിയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== തലശ്ശേരി റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും നിർത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ ആണ്. 5 കിലോമീറ്റർ ആണ് ദൂരം. കണ്ണൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലേക്ക് 16 കിലോമീറ്റർ ദൂരമുണ്ട്. ധർമ്മടം റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ പാസഞ്ചർ തീവണ്ടികൾ മാത്രം നിർത്തുന്നു. == താമസം== സമീപത്തുള്ള പട്ടണമായ തലശ്ശേരിയിൽ ത്രീ സ്റ്റാർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ഹോട്ടലുകൾ ഉണ്ട്. രണ്ട് കിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരത്തിൽ തൊട്ടടുത്ത ഗ്രാമമായ മുഴപ്പിലങ്ങാട് കേരള സർക്കാരിന്റെ സ്ഥാപനമായ KTDC യുടെ ഒരു പഞ്ചനക്ഷത്ര ഹോട്ടൽ ഉണ്ട്. ധർമ്മടത്ത് നിരവധി ഹോംസ്റ്റേകളും ദിവസ വാടകയ്ക്ക് വീടുകളും ലഭ്യമാണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== ===സസ്യാഹാരം=== കേരളീയ രീതിയിലുള്ള എല്ലാ സസ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭിക്കും. ===മാംസാഹാരം=== തലശ്ശേരി ദം ബിരിയാണി ആണ് മുഖ്യ ആകർഷണം. കല്ലുമ്മക്കായ പോലുള്ള കടൽ മത്സ്യ വിഭവങ്ങളും ലഭ്യമാണ്. ചൈനീസ്, അറേബ്യൻ വിഭവങ്ങൾ തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ ലഭിക്കും. ===പഴങ്ങള്‍=== ചക്കയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമാണ് ധർമ്മടം. ===പാനീയങ്ങൾ=== തെങ്ങിൻ കള്ള് ഉദ്പാദനവും (കള്ള് ചെത്ത്) വില്പനയ്ക്കായി ധാരാളം കള്ള് ഷോപ്പുകളും ഉണ്ട്. ശുദ്ധമായ കള്ള് ലഭിക്കും. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ== ===ബസ്=== തലശ്ശേരി പട്ടണത്തിൽ നിന്നും ധർമ്മടത്തേക്ക് ബസ് സർവീസ് ഉണ്ട്. ===ഓട്ടോറിക്ഷ, ടാക്സി=== നിരവധി ഓട്ടോറിക്ഷാ, ടാക്സി സ്റ്റാന്റുകൾ ഉണ്ട്. ===ബോട്ട്=== [[File:River Anjarakkandi in Kannur 00 (3).jpg|thumb|അഞ്ചരക്കണ്ടി പുഴയിലെ കണ്ടൽക്കാടുകൾ]] പുഴയിലൂടെ കണ്ടൽക്കാടുകൾ കാണാനും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കാനും ബോട്ട് സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == ===അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍=== ====ബീച്ചുകൾ==== ധർമ്മടം ബീച്ച് ചെറുതും മനോഹരവുമായ ബീച്ചാണ്. ഇവിടെ നിന്നും നോക്കിയാൽ പുഴയുടെ അക്കരെ [[Wy/ml/മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ ബീച്ച്|മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ ബീച്ച്]] കാണാം. തലശ്ശേരി ബീച്ച്, ഏഴര ബീച്ച്, പയ്യാമ്പലം ബീച്ച് എന്നിവയാണ് സമീപത്തുള്ള പ്രധാന ബീച്ചുകൾ. ====തലശ്ശേരി==== ബ്രിട്ടീഷുകാർ നിർമിച്ച തലശ്ശേരി കോട്ട, ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്തെ സെമിത്തേരിയും ചർച്ചുകളും, ബ്രിട്ടീഷ് കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കടൽപ്പാലം തുടങ്ങിയ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി കാഴ്ചകളുള്ള ഒരു ചരിത്ര നഗരമാണ് തലശ്ശരി. ===ഗവൺമെന്റ് ബ്രണ്ണൻ കോളേജ്=== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ബ്രണ്ണൻ കോളേജ്. 1862 -ൽ എഡ്വേർഡ്‌ ബ്രണ്ണൻ ആണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിച്ചത്. പിന്നീട് കോളേജ് ആയി ഉയർത്തപ്പെട്ട ഈ കലാലയം ഉത്തരകേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസകേന്ദ്രമാണ്. ===ധർമ്മടം തുരുത്ത്=== [[File:ധർമടം തുരുത്ത്.jpg|thumb|ധർമടം തുരുത്ത്]] തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി അറബിക്കടലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 2 ഹെക്ടർ വിസ്തീർണ്ണം വരുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് ധർമ്മടം തുരുത്ത്. ==മ്യൂസിയം== ===തെയ്യം മ്യൂസിയും=== അണ്ടലൂർ കാവിനോട് ചേർന്ന് തെയ്യം മ്യൂസിയം ഉണ്ട്. ഉത്തരമലബാറിലെ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പകർന്നു നൽകുവാനായി 2018 ൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻറെ സഹായത്തോടുകൂടി ആരംഭിച്ചു. അണ്ടലൂർക്കാവിൻറെ പെരുമയും തനിമയും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ തെയ്യം അനുഷ്ഠാന-വ്യാഖ്യാന കേന്ദ്രം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പരമ്പരാഗത വാസ്തുശിൽപ്പ മാതൃകയിലാണ് ഇതിൻറെ നിർമ്മാണം. വിവിധ തെയ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ തീർഥാടകർക്കും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും ഇവിടെ ലഭ്യമാകും. പ്രധാനമായും തെയ്യങ്ങളുടെ വേഷഭൂഷാദികളും മുഖത്തെഴുത്ത് പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമാക്കുന്ന മാതൃകകളും ആണ് ഇവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൂടാതെ ഒരു ഫോട്ടോ ഗാലറിയും ഇവിടെ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ===ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ്=== ധർമ്മടത്തിനു അടുത്തായി 2 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഇല്ലിക്കുന്നിലാണ് ഗുണ്ടർട്ട് ബംഗ്ലാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ദേശീയപാതയ്ക്ക് അരികിലാണ് ഈ ഭവനം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ബംഗ്ലാവിൽ പ്രശസ്ത ജർമ്മൻ പണ്ഡിതനും മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ നിഘണ്ടുവിന്റെ കർത്താവുമായ ഹെർമ്മൻ ഗുണ്ടർട്ട് താമസിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഇവിടെ പുരാവസ്തു വകുപ്പിന്റെ മ്യൂസിയം ആണ്. ==പാർക്കുകൾ== ധർമ്മടം ബീച്ചിനോട് ചേർന്ന് കുട്ടികൾക്കായുള്ള പാർക്ക് ഉണ്ട്. ==ആരാധനാലയങ്ങള്‍== ===അണ്ടലൂർ കാവ്=== അണ്ടലൂർ കാവും ഇവിടുത്തെ തിറ ഉത്സവവും പ്രസിദ്ധമാണ്. അണ്ടലൂർ കാവിൻറെ മുഖ്യ ആകർഷണവും കാടുകളാണ്. ആയിരം വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള മരങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്.മേലേക്കാവ് എന്നും താഴേക്കാവ് എന്നും രണ്ട് ദേവസ്ഥാനങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഇതിൽ താഴേക്കാവ് കാടുകൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശമാണ്. നിരവധി തെയ്യങ്ങൾ ഇവിടെ കെട്ടിയാടിക്കാറുണ്ട്. അണ്ടല്ലൂർക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവസങ്കൽപ്പങ്ങൾ രാമായണ പ്രതിപാദിതമാണ്. ശ്രീരാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, ഹനുമാൻ, സീത - ഈ ദേവ ചൈതന്യസങ്കൽപ്പങ്ങൾക്ക് ബിംബരൂപത്തിൽ മേലേക്കാവിൽ പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ ഉത്സവചടങ്ങുകൾ, രാമായണത്തിൽ സുന്ദരകാണ്ഡത്തിലും യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലും പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ്. ==ഉത്സവങ്ങള്‍== [[File:Thira festival of Dharmadam Andaloor Kaavu 12 (2).jpg|thumb|അണ്ടലൂർ തിറ ഉത്സവം]] അണ്ടലൂർ കാവിലെ തിറ ഉത്സവം പ്രസിദ്ധമാണ്. ഏഴുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നതാണ് ഇവിടത്തെ തിറ ഉത്സവം. മലയാളമാസം കുംഭം ഒന്നാം തിയ്യതി (ഫെബ്രുവരി 13/14) കാവിൽകയറൽ, രണ്ടാം തിയ്യതി ചക്കകൊത്തൽ എന്നീ ചടങ്ങുകളോടെ അണ്ടലൂർ കാവിൽ തിറ ഉത്സവത്തിന് തുടക്കമാകുന്നു. മൂന്നാം തിയ്യതി അടുത്ത ഗ്രാമമായ മേലൂരിൽ നിന്നും കുടവരവുണ്ട്. നാലാം തിയതി മുതൽ തെയ്യക്കോലങ്ങൾ കെട്ടിയാടാൻ തുടങ്ങും. പ്രതിദിനം 5 ലക്ഷം ആൾകാരാണ് ഉത്സവം കാണാനും പങ്കെടുക്കാനും എത്തുന്നത്. ==അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍== *പോലീസ് : ധർമ്മടം പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ - 112 **ഫയർ : തലശ്ശേരി ഫയർ സ്റ്റേഷൻ - 04902344101 [[Category:Wy/ml]] 0gj164wibbgi8m9y1leb7nbl1ua6tpm 10 3775466 7226320 7201346 2026-06-26T06:03:19Z Stardsen 132997 7226320 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Devils Tower, also known by more benign names, including Bear Lodge, by indigenous American Indians, in northeastern Wyoming LCCN2015634196.tif |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Valley of Mexico in Pleistocene (9778653573).jpg |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Mato Wayuhi at 2025 SXSW.jpg |umalli=[[Qiwuña|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qiwuña'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/mhq/Oyúblaye wašté}}</div> </div> o80ve3tibogkw2vf1631fcwt77mt4ug 7226321 7226320 2026-06-26T06:04:22Z Stardsen 132997 7226321 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Devils Tower, also known by more benign names, including Bear Lodge, by indigenous American Indians, in northeastern Wyoming LCCN2015634196.tif |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Valley of Mexico in Pleistocene (9778653573).jpg |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Mato Wayuhi at 2025 SXSW.jpg |umalli=[[Qiwuña|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qiwuña'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/mhq/Wáakapus shí}}</div> </div> 0mkj9bltapcztdvr5n5xycahwk12wol 7226324 7226321 2026-06-26T06:09:41Z Stardsen 132997 Undid revision [[Special:Diff/7226321|7226321]] by [[Special:Contributions/Stardsen|Stardsen]] ([[User talk:Stardsen|talk]]) 7226324 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Devils Tower, also known by more benign names, including Bear Lodge, by indigenous American Indians, in northeastern Wyoming LCCN2015634196.tif |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Valley of Mexico in Pleistocene (9778653573).jpg |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Mato Wayuhi at 2025 SXSW.jpg |umalli=[[Qiwuña|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qiwuña'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/mhq/Oyúblaye wašté}}</div> </div> o80ve3tibogkw2vf1631fcwt77mt4ug 7226325 7226324 2026-06-26T06:09:51Z Stardsen 132997 Undid revision [[Special:Diff/7226320|7226320]] by [[Special:Contributions/Stardsen|Stardsen]] ([[User talk:Stardsen|talk]]) 7226325 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/lkt/Portada600k/styles.css" />[[Category:Tȟokáheya-oyúblaye]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/lkt/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/lkt/Portada600k/elementcarrusel |file=Devils Tower, also known by more benign names, including Bear Lodge, by indigenous American Indians, in northeastern Wyoming LCCN2015634196.tif |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/lkt/Portada600k/elementcarrusel |file=Valley of Mexico in Pleistocene (9778653573).jpg |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/lkt/Portada600k/elementcarrusel |file=Mato Wayuhi at 2025 SXSW.jpg |umalli=[[Qiwuña|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qiwuña'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/lkt/Oyúblaye wašté}}</div> </div> a3m3sifywdnj135uk0kemkjb0h8sejw 7226328 7226325 2026-06-26T06:15:00Z Stardsen 132997 7226328 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/lkt/Portada600k/styles.css" />[[Category:Tȟokáheya-oyúblaye]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/lkt/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/lkt/Portada600k/elementcarrusel |file=Devils Tower, also known by more benign names, including Bear Lodge, by indigenous American Indians, in northeastern Wyoming LCCN2015634196.tif |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/lkt/Portada600k/elementcarrusel |file=Cahokia Mounds -- UNESCO reconstruction.jpg |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/lkt/Portada600k/elementcarrusel |file=Mato Wayuhi at 2025 SXSW.jpg |umalli=[[Qiwuña|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qiwuña'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/lkt/Oyúblaye wašté}}</div> </div> bbnbai3mxjmldldgplviqe3cwx1fv48 0 3775479 7226058 7194492 2026-06-25T18:28:21Z Ninsiimairene 2608207 7226058 wikitext text/x-wiki Purofeesa Emmanuel Karooro (owaazairwe omuri 1945) n'omwegyesa Omunyayuganda, omuhangu kandi omwebembezi w'eby'obwegyese, orikuheereza nk'omuhwezi wa yunivasite aha Ibanda University, eitendekyero ry'abantu buntu eririkwegyesa abantu omu byanga bya Uganda.<ref>Katwine, Anna (6 July 2017). "Background of Ibanda University". LinkedIn. Retrieved 15 October 2017.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akazaarwa omu kyaro kya Katungu, omuri Bumbaire sub-county, omu Disiturikiti ya Bushenyi, nk'omu 1945.[2] Karooro akabanza yaaza omu ishomero rya Kashenyi Primary School, yaahindukira yaaza omu ishomero rya Kyamuhunga Primary School ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza, yaaruga omu ishomero rya Primary 6 omu 1957. Aha mishomo ye eya siniya eya rwagati, akaza omu ishomero rya Mbarara Junior Secondary School (erizooba Mbarara High School). Omuri Mbarara, akaba ari omu kiraasi na Yoweri Museveni, omwebembezi wa Uganda kuruga 1986, hamwe n'omugyenzi Eriya Kategaya (4 Gyuraayi 1945 – 2 Gyuraayi 2013) owaabaireho omuhwezi w'enganzi y'okubanza kandi minisita w'enshonga z'omukago gwa East Africa omuri Uganda.[2][3] Akaza omu ishomero rya Fardez Secondary School, eri ishomero ry'abantu buntu omuri Mbarara, kwonka akarugaho bwanyima y'okumara siniya ya kashatu.[2] Akahinduka omwegyesa oine rayisinsi aha St. John Fisher School, omuri Ibanda. Bwanyima akaruga omu kwegyesa yaatandika kukora nk'omuhandiiki wa kooti aha kooti y'omuri Bushenyi Municipality, "kumara emyaka mikye". Bwanyima, omuri 1969, akeegaita aha ishomero rya Ntare School, kumaririza siniya ya kana (S4), nk'omwegi w'obuntu buntu. Bwanyima y'okumaririza S4, akeegaita aha itendekyero ry'abegyesa erya Kyambogo National Teachers' College (erizooba Kyambogo University), ahu yaaherize dipuroma omu kwegyesa siniya, omuri 1972.[2] Omu 1977, akagaruka Ntare yaayehandikisa omuri A-Level. Ahanyima y'ekyo, akaheebwa omwanya aha yunivaasite ya Makerere, ahu yaashomire eby'obwegyese, yaamara diguri ya Bachelor of Education omu 1981. Bwanyima, omuri 1986, akaheebwa diguri ya Masters of Education kuruga omu yunivaasite niyo emwe. Kandi bwanyima, omuri 2004, Makerere University ekamuheereza diguri ya Doctor of Philosophy omu by'obwegyese. == Ebyemirimo == Obwire bwe buraingwa omu by'obwegyese omu Uganda burimu obuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kabale National Teachers’ College, kandi nk'omukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kakoba National Teachers’ College (erizooba Bishop Stuart University). Akakora nka omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Kampala International University’s Western Campus.[2] Akaba omukuru omuri 2013 aha Ankole Western Institute of Science and Technology, (AWIST), eyabaire eri omu mwanya gwa Ankole Western University (AWU).[4] Enyima, omuri 2004, Karooro akaheereza nk'omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Bishop Stuart University.[5] Omu kubuuzibwa n'orupapura rw'amakuru orwa Uganda, The Observer (Uganda), Dr. Karooro akaba aine ekitiinisa ky'amaani ahabw'ebintu bishatu, kuruga Okwakana 2011: (a) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa puraimare, (b) okuhindura Kakoba National Teacher's College kuhinduka Bishop Stuart University, omuringo ogu yaabaire ari omu nshonga kandi (c) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa Kiswahili.[2] Omu Kwamunaana 2017, Purofeesa Emmanuel Karooro akatooranwa nk'omuhwezi wa Chancellor wa Ibanda University.[6] k6wui3r98ahhalbscaas4k63ne7r2uz 7226062 7226058 2026-06-25T18:29:12Z Ninsiimairene 2608207 7226062 wikitext text/x-wiki Purofeesa Emmanuel Karooro (owaazairwe omuri 1945) n'omwegyesa Omunyayuganda, omuhangu kandi omwebembezi w'eby'obwegyese, orikuheereza nk'omuhwezi wa yunivasite aha Ibanda University, eitendekyero ry'abantu buntu eririkwegyesa abantu omu byanga bya Uganda.<ref>Katwine, Anna (6 July 2017). "Background of Ibanda University". LinkedIn. Retrieved 15 October 2017.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akazaarwa omu kyaro kya Katungu, omuri Bumbaire sub-county, omu Disiturikiti ya Bushenyi, nk'omu 1945.[2] Karooro akabanza yaaza omu ishomero rya Kashenyi Primary School, yaahindukira yaaza omu ishomero rya Kyamuhunga Primary School ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza, yaaruga omu ishomero rya Primary 6 omu 1957. Aha mishomo ye eya siniya eya rwagati, akaza omu ishomero rya Mbarara Junior Secondary School (erizooba Mbarara High School). Omuri Mbarara, akaba ari omu kiraasi na Yoweri Museveni, omwebembezi wa Uganda kuruga 1986, hamwe n'omugyenzi Eriya Kategaya (4 Gyuraayi 1945 – 2 Gyuraayi 2013) owaabaireho omuhwezi w'enganzi y'okubanza kandi minisita w'enshonga z'omukago gwa East Africa omuri Uganda.[2][3] Akaza omu ishomero rya Fardez Secondary School, eri ishomero ry'abantu buntu omuri Mbarara, kwonka akarugaho bwanyima y'okumara siniya ya kashatu.[2] Akahinduka omwegyesa oine rayisinsi aha St. John Fisher School, omuri Ibanda. Bwanyima akaruga omu kwegyesa yaatandika kukora nk'omuhandiiki wa kooti aha kooti y'omuri Bushenyi Municipality, "kumara emyaka mikye". Bwanyima, omuri 1969, akeegaita aha ishomero rya Ntare School, kumaririza siniya ya kana (S4), nk'omwegi w'obuntu buntu. Bwanyima y'okumaririza S4, akeegaita aha itendekyero ry'abegyesa erya Kyambogo National Teachers' College (erizooba Kyambogo University), ahu yaaherize dipuroma omu kwegyesa siniya, omuri 1972.[2] Omu 1977, akagaruka Ntare yaayehandikisa omuri A-Level. Ahanyima y'ekyo, akaheebwa omwanya aha yunivaasite ya Makerere, ahu yaashomire eby'obwegyese, yaamara diguri ya Bachelor of Education omu 1981. Bwanyima, omuri 1986, akaheebwa diguri ya Masters of Education kuruga omu yunivaasite niyo emwe. Kandi bwanyima, omuri 2004, Makerere University ekamuheereza diguri ya Doctor of Philosophy omu by'obwegyese. == Ebyemirimo == Obwire bwe buraingwa omu by'obwegyese omu Uganda burimu obuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kabale National Teachers’ College, kandi nk'omukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kakoba National Teachers’ College (erizooba Bishop Stuart University). Akakora nka omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Kampala International University’s Western Campus.[2] Akaba omukuru omuri 2013 aha Ankole Western Institute of Science and Technology, (AWIST), eyabaire eri omu mwanya gwa Ankole Western University (AWU).[4] Enyima, omuri 2004, Karooro akaheereza nk'omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Bishop Stuart University.[5] Omu kubuuzibwa n'orupapura rw'amakuru orwa Uganda, The Observer (Uganda), Dr. Karooro akaba aine ekitiinisa ky'amaani ahabw'ebintu bishatu, kuruga Okwakana 2011: (a) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa puraimare, (b) okuhindura Kakoba National Teacher's College kuhinduka Bishop Stuart University, omuringo ogu yaabaire ari omu nshonga kandi (c) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa Kiswahili.[2] Omu Kwamunaana 2017, Purofeesa Emmanuel Karooro akatooranwa nk'omuhwezi wa Chancellor wa Ibanda University.[6] == Ebyokureberaho == <references /> 13q30cs8whvpgbzj3l15179qt49s7t1 7226063 7226062 2026-06-25T18:30:32Z Ninsiimairene 2608207 7226063 wikitext text/x-wiki Purofeesa Emmanuel Karooro (owaazairwe omuri 1945) n'omwegyesa Omunyayuganda, omuhangu kandi omwebembezi w'eby'obwegyese, orikuheereza nk'omuhwezi wa yunivasite aha Ibanda University, eitendekyero ry'abantu buntu eririkwegyesa abantu omu byanga bya Uganda.<ref>Katwine, Anna (6 July 2017). "Background of Ibanda University". LinkedIn. Retrieved 15 October 2017.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akazaarwa omu kyaro kya Katungu, omuri Bumbaire sub-county, omu Disiturikiti ya Bushenyi, nk'omu 1945.<ref name=":0">Muhwezi, Wilber (9 January 2011). "Dr Karooro wants education system changed". ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 16 October 2017. Retrieved 16 October 2017.</ref> Karooro akabanza yaaza omu ishomero rya Kashenyi Primary School, yaahindukira yaaza omu ishomero rya Kyamuhunga Primary School ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza, yaaruga omu ishomero rya Primary 6 omu 1957. Aha mishomo ye eya siniya eya rwagati, akaza omu ishomero rya Mbarara Junior Secondary School (erizooba Mbarara High School). Omuri Mbarara, akaba ari omu kiraasi na Yoweri Museveni, omwebembezi wa Uganda kuruga 1986, hamwe n'omugyenzi Eriya Kategaya (4 Gyuraayi 1945 – 2 Gyuraayi 2013) owaabaireho omuhwezi w'enganzi y'okubanza kandi minisita w'enshonga z'omukago gwa East Africa omuri Uganda.<ref name=":0" />[3] Akaza omu ishomero rya Fardez Secondary School, eri ishomero ry'abantu buntu omuri Mbarara, kwonka akarugaho bwanyima y'okumara siniya ya kashatu.<ref name=":0" /> Akahinduka omwegyesa oine rayisinsi aha St. John Fisher School, omuri Ibanda. Bwanyima akaruga omu kwegyesa yaatandika kukora nk'omuhandiiki wa kooti aha kooti y'omuri Bushenyi Municipality, "kumara emyaka mikye". Bwanyima, omuri 1969, akeegaita aha ishomero rya Ntare School, kumaririza siniya ya kana (S4), nk'omwegi w'obuntu buntu. Bwanyima y'okumaririza S4, akeegaita aha itendekyero ry'abegyesa erya Kyambogo National Teachers' College (erizooba Kyambogo University), ahu yaaherize dipuroma omu kwegyesa siniya, omuri 1972.[2] Omu 1977, akagaruka Ntare yaayehandikisa omuri A-Level. Ahanyima y'ekyo, akaheebwa omwanya aha yunivaasite ya Makerere, ahu yaashomire eby'obwegyese, yaamara diguri ya Bachelor of Education omu 1981. Bwanyima, omuri 1986, akaheebwa diguri ya Masters of Education kuruga omu yunivaasite niyo emwe. Kandi bwanyima, omuri 2004, Makerere University ekamuheereza diguri ya Doctor of Philosophy omu by'obwegyese. == Ebyemirimo == Obwire bwe buraingwa omu by'obwegyese omu Uganda burimu obuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kabale National Teachers’ College, kandi nk'omukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kakoba National Teachers’ College (erizooba Bishop Stuart University). Akakora nka omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Kampala International University’s Western Campus.[2] Akaba omukuru omuri 2013 aha Ankole Western Institute of Science and Technology, (AWIST), eyabaire eri omu mwanya gwa Ankole Western University (AWU).[4] Enyima, omuri 2004, Karooro akaheereza nk'omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Bishop Stuart University.[5] Omu kubuuzibwa n'orupapura rw'amakuru orwa Uganda, The Observer (Uganda), Dr. Karooro akaba aine ekitiinisa ky'amaani ahabw'ebintu bishatu, kuruga Okwakana 2011: (a) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa puraimare, (b) okuhindura Kakoba National Teacher's College kuhinduka Bishop Stuart University, omuringo ogu yaabaire ari omu nshonga kandi (c) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa Kiswahili.[2] Omu Kwamunaana 2017, Purofeesa Emmanuel Karooro akatooranwa nk'omuhwezi wa Chancellor wa Ibanda University.[6] == Ebyokureberaho == <references /> i6vgcsahhmuc9kk1uqysyuzav0dcu0n 7226066 7226063 2026-06-25T18:34:26Z Ninsiimairene 2608207 7226066 wikitext text/x-wiki Purofeesa Emmanuel Karooro (owaazairwe omuri 1945) n'omwegyesa Omunyayuganda, omuhangu kandi omwebembezi w'eby'obwegyese, orikuheereza nk'omuhwezi wa yunivasite aha Ibanda University, eitendekyero ry'abantu buntu eririkwegyesa abantu omu byanga bya Uganda.<ref>Katwine, Anna (6 July 2017). "Background of Ibanda University". LinkedIn. Retrieved 15 October 2017.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akazaarwa omu kyaro kya Katungu, omuri Bumbaire sub-county, omu Disiturikiti ya Bushenyi, nk'omu 1945.<ref name=":0">Muhwezi, Wilber (9 January 2011). "Dr Karooro wants education system changed". ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 16 October 2017. Retrieved 16 October 2017.</ref> Karooro akabanza yaaza omu ishomero rya Kashenyi Primary School, yaahindukira yaaza omu ishomero rya Kyamuhunga Primary School ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza, yaaruga omu ishomero rya Primary 6 omu 1957. Aha mishomo ye eya siniya eya rwagati, akaza omu ishomero rya Mbarara Junior Secondary School (erizooba Mbarara High School). Omuri Mbarara, akaba ari omu kiraasi na Yoweri Museveni, omwebembezi wa Uganda kuruga 1986, hamwe n'omugyenzi Eriya Kategaya (4 Gyuraayi 1945 – 2 Gyuraayi 2013) owaabaireho omuhwezi w'enganzi y'okubanza kandi minisita w'enshonga z'omukago gwa East Africa omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref>Moses Walubiri, and Anne Mugisa (4 March 2013). "Uganda mourns Eriya Kategaya". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 October 2017.</ref> Akaza omu ishomero rya Fardez Secondary School, eri ishomero ry'abantu buntu omuri Mbarara, kwonka akarugaho bwanyima y'okumara siniya ya kashatu.<ref name=":0" /> Akahinduka omwegyesa oine rayisinsi aha St. John Fisher School, omuri Ibanda. Bwanyima akaruga omu kwegyesa yaatandika kukora nk'omuhandiiki wa kooti aha kooti y'omuri Bushenyi Municipality, "kumara emyaka mikye". Bwanyima, omuri 1969, akeegaita aha ishomero rya Ntare School, kumaririza siniya ya kana (S4), nk'omwegi w'obuntu buntu. Bwanyima y'okumaririza S4, akeegaita aha itendekyero ry'abegyesa erya Kyambogo National Teachers' College (erizooba Kyambogo University), ahu yaaherize dipuroma omu kwegyesa siniya, omuri 1972.[2] Omu 1977, akagaruka Ntare yaayehandikisa omuri A-Level. Ahanyima y'ekyo, akaheebwa omwanya aha yunivaasite ya Makerere, ahu yaashomire eby'obwegyese, yaamara diguri ya Bachelor of Education omu 1981. Bwanyima, omuri 1986, akaheebwa diguri ya Masters of Education kuruga omu yunivaasite niyo emwe. Kandi bwanyima, omuri 2004, Makerere University ekamuheereza diguri ya Doctor of Philosophy omu by'obwegyese. == Ebyemirimo == Obwire bwe buraingwa omu by'obwegyese omu Uganda burimu obuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kabale National Teachers’ College, kandi nk'omukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kakoba National Teachers’ College (erizooba Bishop Stuart University). Akakora nka omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Kampala International University’s Western Campus.[2] Akaba omukuru omuri 2013 aha Ankole Western Institute of Science and Technology, (AWIST), eyabaire eri omu mwanya gwa Ankole Western University (AWU).[4] Enyima, omuri 2004, Karooro akaheereza nk'omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Bishop Stuart University.[5] Omu kubuuzibwa n'orupapura rw'amakuru orwa Uganda, The Observer (Uganda), Dr. Karooro akaba aine ekitiinisa ky'amaani ahabw'ebintu bishatu, kuruga Okwakana 2011: (a) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa puraimare, (b) okuhindura Kakoba National Teacher's College kuhinduka Bishop Stuart University, omuringo ogu yaabaire ari omu nshonga kandi (c) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa Kiswahili.[2] Omu Kwamunaana 2017, Purofeesa Emmanuel Karooro akatooranwa nk'omuhwezi wa Chancellor wa Ibanda University.[6] == Ebyokureberaho == <references /> 51jqzw98raz7ejf1707cdw57fdy510q 7226067 7226066 2026-06-25T18:38:41Z Ninsiimairene 2608207 7226067 wikitext text/x-wiki Purofeesa Emmanuel Karooro (owaazairwe omuri 1945) n'omwegyesa Omunyayuganda, omuhangu kandi omwebembezi w'eby'obwegyese, orikuheereza nk'omuhwezi wa yunivasite aha Ibanda University, eitendekyero ry'abantu buntu eririkwegyesa abantu omu byanga bya Uganda.<ref>Katwine, Anna (6 July 2017). "Background of Ibanda University". LinkedIn. Retrieved 15 October 2017.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akazaarwa omu kyaro kya Katungu, omuri Bumbaire sub-county, omu Disiturikiti ya Bushenyi, nk'omu 1945.<ref name=":0">Muhwezi, Wilber (9 January 2011). "Dr Karooro wants education system changed". ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 16 October 2017. Retrieved 16 October 2017.</ref> Karooro akabanza yaaza omu ishomero rya Kashenyi Primary School, yaahindukira yaaza omu ishomero rya Kyamuhunga Primary School ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza, yaaruga omu ishomero rya Primary 6 omu 1957. Aha mishomo ye eya siniya eya rwagati, akaza omu ishomero rya Mbarara Junior Secondary School (erizooba Mbarara High School). Omuri Mbarara, akaba ari omu kiraasi na Yoweri Museveni, omwebembezi wa Uganda kuruga 1986, hamwe n'omugyenzi Eriya Kategaya (4 Gyuraayi 1945 – 2 Gyuraayi 2013) owaabaireho omuhwezi w'enganzi y'okubanza kandi minisita w'enshonga z'omukago gwa East Africa omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref>Moses Walubiri, and Anne Mugisa (4 March 2013). "Uganda mourns Eriya Kategaya". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 October 2017.</ref> Akaza omu ishomero rya Fardez Secondary School, eri ishomero ry'abantu buntu omuri Mbarara, kwonka akarugaho bwanyima y'okumara siniya ya kashatu.<ref name=":0" /> Akahinduka omwegyesa oine rayisinsi aha St. John Fisher School, omuri Ibanda. Bwanyima akaruga omu kwegyesa yaatandika kukora nk'omuhandiiki wa kooti aha kooti y'omuri Bushenyi Municipality, "kumara emyaka mikye". Bwanyima, omuri 1969, akeegaita aha ishomero rya Ntare School, kumaririza siniya ya kana (S4), nk'omwegi w'obuntu buntu. Bwanyima y'okumaririza S4, akeegaita aha itendekyero ry'abegyesa erya Kyambogo National Teachers' College (erizooba Kyambogo University), ahu yaaherize dipuroma omu kwegyesa siniya, omuri 1972.<ref name=":0" /> Omu 1977, akagaruka Ntare yaayehandikisa omuri A-Level. Ahanyima y'ekyo, akaheebwa omwanya aha yunivaasite ya Makerere, ahu yaashomire eby'obwegyese, yaamara diguri ya Bachelor of Education omu 1981. Bwanyima, omuri 1986, akaheebwa diguri ya Masters of Education kuruga omu yunivaasite niyo emwe. Kandi bwanyima, omuri 2004, Makerere University ekamuheereza diguri ya Doctor of Philosophy omu by'obwegyese. == Ebyemirimo == Obwire bwe buraingwa omu by'obwegyese omu Uganda burimu obuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kabale National Teachers’ College, kandi nk'omukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kakoba National Teachers’ College (erizooba Bishop Stuart University). Akakora nka omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Kampala International University’s Western Campus.[2] Akaba omukuru omuri 2013 aha Ankole Western Institute of Science and Technology, (AWIST), eyabaire eri omu mwanya gwa Ankole Western University (AWU).[4] Enyima, omuri 2004, Karooro akaheereza nk'omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Bishop Stuart University.[5] Omu kubuuzibwa n'orupapura rw'amakuru orwa Uganda, The Observer (Uganda), Dr. Karooro akaba aine ekitiinisa ky'amaani ahabw'ebintu bishatu, kuruga Okwakana 2011: (a) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa puraimare, (b) okuhindura Kakoba National Teacher's College kuhinduka Bishop Stuart University, omuringo ogu yaabaire ari omu nshonga kandi (c) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa Kiswahili.[2] Omu Kwamunaana 2017, Purofeesa Emmanuel Karooro akatooranwa nk'omuhwezi wa Chancellor wa Ibanda University.[6] == Ebyokureberaho == <references /> aolu8lrmrl64rps87cucsxh4cmlshuc 7226068 7226067 2026-06-25T18:40:46Z Ninsiimairene 2608207 7226068 wikitext text/x-wiki Purofeesa Emmanuel Karooro (owaazairwe omuri 1945) n'omwegyesa Omunyayuganda, omuhangu kandi omwebembezi w'eby'obwegyese, orikuheereza nk'omuhwezi wa yunivasite aha Ibanda University, eitendekyero ry'abantu buntu eririkwegyesa abantu omu byanga bya Uganda.<ref>Katwine, Anna (6 July 2017). "Background of Ibanda University". LinkedIn. Retrieved 15 October 2017.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akazaarwa omu kyaro kya Katungu, omuri Bumbaire sub-county, omu Disiturikiti ya Bushenyi, nk'omu 1945.<ref name=":0">Muhwezi, Wilber (9 January 2011). "Dr Karooro wants education system changed". ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 16 October 2017. Retrieved 16 October 2017.</ref> Karooro akabanza yaaza omu ishomero rya Kashenyi Primary School, yaahindukira yaaza omu ishomero rya Kyamuhunga Primary School ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza, yaaruga omu ishomero rya Primary 6 omu 1957. Aha mishomo ye eya siniya eya rwagati, akaza omu ishomero rya Mbarara Junior Secondary School (erizooba Mbarara High School). Omuri Mbarara, akaba ari omu kiraasi na Yoweri Museveni, omwebembezi wa Uganda kuruga 1986, hamwe n'omugyenzi Eriya Kategaya (4 Gyuraayi 1945 – 2 Gyuraayi 2013) owaabaireho omuhwezi w'enganzi y'okubanza kandi minisita w'enshonga z'omukago gwa East Africa omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref>Moses Walubiri, and Anne Mugisa (4 March 2013). "Uganda mourns Eriya Kategaya". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 October 2017.</ref> Akaza omu ishomero rya Fardez Secondary School, eri ishomero ry'abantu buntu omuri Mbarara, kwonka akarugaho bwanyima y'okumara siniya ya kashatu.<ref name=":0" /> Akahinduka omwegyesa oine rayisinsi aha St. John Fisher School, omuri Ibanda. Bwanyima akaruga omu kwegyesa yaatandika kukora nk'omuhandiiki wa kooti aha kooti y'omuri Bushenyi Municipality, "kumara emyaka mikye". Bwanyima, omuri 1969, akeegaita aha ishomero rya Ntare School, kumaririza siniya ya kana (S4), nk'omwegi w'obuntu buntu. Bwanyima y'okumaririza S4, akeegaita aha itendekyero ry'abegyesa erya Kyambogo National Teachers' College (erizooba Kyambogo University), ahu yaaherize dipuroma omu kwegyesa siniya, omuri 1972.<ref name=":0" /> Omu 1977, akagaruka Ntare yaayehandikisa omuri A-Level. Ahanyima y'ekyo, akaheebwa omwanya aha yunivaasite ya Makerere, ahu yaashomire eby'obwegyese, yaamara diguri ya Bachelor of Education omu 1981. Bwanyima, omuri 1986, akaheebwa diguri ya Masters of Education kuruga omu yunivaasite niyo emwe. Kandi bwanyima, omuri 2004, Makerere University ekamuheereza diguri ya Doctor of Philosophy omu by'obwegyese. == Ebyemirimo == Obwire bwe buraingwa omu by'obwegyese omu Uganda burimu obuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kabale National Teachers’ College, kandi nk'omukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kakoba National Teachers’ College (erizooba Bishop Stuart University). Akakora nka omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Kampala International University’s Western Campus.[2] Akaba omukuru omuri 2013 aha Ankole Western Institute of Science and Technology, (AWIST), eyabaire eri omu mwanya gwa Ankole Western University (AWU).<ref>Alfred Tumushabe, and Zadock Amanyisa (8 January 2015). "West Ankole Diocese at a crossroads over location of university project". ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 16 October 2017. Retrieved 16 October 2017</ref>Enyima, omuri 2004, Karooro akaheereza nk'omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Bishop Stuart University.<ref>Muhanga, Kyomuhendo (10 May 2004). "Bishop quells Mbarara student strike". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 October 2017.</ref> Omu kubuuzibwa n'orupapura rw'amakuru orwa Uganda, The Observer (Uganda), Dr. Karooro akaba aine ekitiinisa ky'amaani ahabw'ebintu bishatu, kuruga Okwakana 2011: (a) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa puraimare, (b) okuhindura Kakoba National Teacher's College kuhinduka Bishop Stuart University, omuringo ogu yaabaire ari omu nshonga kandi (c) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa Kiswahili.[2] Omu Kwamunaana 2017, Purofeesa Emmanuel Karooro akatooranwa nk'omuhwezi wa Chancellor wa Ibanda University.[6] == Ebyokureberaho == <references /> 3vjn2e9lokwjei3c8hveh10uc7fs5d1 7226069 7226068 2026-06-25T18:41:41Z Ninsiimairene 2608207 added refeences 7226069 wikitext text/x-wiki Purofeesa Emmanuel Karooro (owaazairwe omuri 1945) n'omwegyesa Omunyayuganda, omuhangu kandi omwebembezi w'eby'obwegyese, orikuheereza nk'omuhwezi wa yunivasite aha Ibanda University, eitendekyero ry'abantu buntu eririkwegyesa abantu omu byanga bya Uganda.<ref>Katwine, Anna (6 July 2017). "Background of Ibanda University". LinkedIn. Retrieved 15 October 2017.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Akazaarwa omu kyaro kya Katungu, omuri Bumbaire sub-county, omu Disiturikiti ya Bushenyi, nk'omu 1945.<ref name=":0">Muhwezi, Wilber (9 January 2011). "Dr Karooro wants education system changed". ''The Observer (Uganda)''. Kampala. Archived from the original on 16 October 2017. Retrieved 16 October 2017.</ref> Karooro akabanza yaaza omu ishomero rya Kashenyi Primary School, yaahindukira yaaza omu ishomero rya Kyamuhunga Primary School ahabw'obwegyese bwe obw'okubanza, yaaruga omu ishomero rya Primary 6 omu 1957. Aha mishomo ye eya siniya eya rwagati, akaza omu ishomero rya Mbarara Junior Secondary School (erizooba Mbarara High School). Omuri Mbarara, akaba ari omu kiraasi na Yoweri Museveni, omwebembezi wa Uganda kuruga 1986, hamwe n'omugyenzi Eriya Kategaya (4 Gyuraayi 1945 – 2 Gyuraayi 2013) owaabaireho omuhwezi w'enganzi y'okubanza kandi minisita w'enshonga z'omukago gwa East Africa omuri Uganda.<ref name=":0" /><ref>Moses Walubiri, and Anne Mugisa (4 March 2013). "Uganda mourns Eriya Kategaya". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 October 2017.</ref> Akaza omu ishomero rya Fardez Secondary School, eri ishomero ry'abantu buntu omuri Mbarara, kwonka akarugaho bwanyima y'okumara siniya ya kashatu.<ref name=":0" /> Akahinduka omwegyesa oine rayisinsi aha St. John Fisher School, omuri Ibanda. Bwanyima akaruga omu kwegyesa yaatandika kukora nk'omuhandiiki wa kooti aha kooti y'omuri Bushenyi Municipality, "kumara emyaka mikye". Bwanyima, omuri 1969, akeegaita aha ishomero rya Ntare School, kumaririza siniya ya kana (S4), nk'omwegi w'obuntu buntu. Bwanyima y'okumaririza S4, akeegaita aha itendekyero ry'abegyesa erya Kyambogo National Teachers' College (erizooba Kyambogo University), ahu yaaherize dipuroma omu kwegyesa siniya, omuri 1972.<ref name=":0" /> Omu 1977, akagaruka Ntare yaayehandikisa omuri A-Level. Ahanyima y'ekyo, akaheebwa omwanya aha yunivaasite ya Makerere, ahu yaashomire eby'obwegyese, yaamara diguri ya Bachelor of Education omu 1981. Bwanyima, omuri 1986, akaheebwa diguri ya Masters of Education kuruga omu yunivaasite niyo emwe. Kandi bwanyima, omuri 2004, Makerere University ekamuheereza diguri ya Doctor of Philosophy omu by'obwegyese. == Ebyemirimo == Obwire bwe buraingwa omu by'obwegyese omu Uganda burimu obuheereza nk'omuhwezi wa mukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kabale National Teachers’ College, kandi nk'omukuru w'eitendekyero ry'abegyesa erya Kakoba National Teachers’ College (erizooba Bishop Stuart University). Akakora nka omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Kampala International University’s Western Campus.[2] Akaba omukuru omuri 2013 aha Ankole Western Institute of Science and Technology, (AWIST), eyabaire eri omu mwanya gwa Ankole Western University (AWU).<ref>Alfred Tumushabe, and Zadock Amanyisa (8 January 2015). "West Ankole Diocese at a crossroads over location of university project". ''Daily Monitor Mobile''. Kampala. Archived from the original on 16 October 2017. Retrieved 16 October 2017</ref>Enyima, omuri 2004, Karooro akaheereza nk'omuhwezi wa mukuru wa Yunivasite ya Bishop Stuart University.<ref>Muhanga, Kyomuhendo (10 May 2004). "Bishop quells Mbarara student strike". ''New Vision''. Kampala. Retrieved 16 October 2017.</ref> Omu kubuuzibwa n'orupapura rw'amakuru orwa Uganda, The Observer (Uganda), Dr. Karooro akaba aine ekitiinisa ky'amaani ahabw'ebintu bishatu, kuruga Okwakana 2011: (a) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa puraimare, (b) okuhindura Kakoba National Teacher's College kuhinduka Bishop Stuart University, omuringo ogu yaabaire ari omu nshonga kandi (c) okutandikaho engyenderwaho y'eby'obwegyese eya Diploma omu by'obwegyese bwa Kiswahili.<ref name=":0" /> Omu Kwamunaana 2017, Purofeesa Emmanuel Karooro akatooranwa nk'omuhwezi wa Chancellor wa Ibanda University.<ref>Karenzi, Elly (5 October 2017). "Prof Baryamureeba appointed Ibanda University chancellor". ''Daily Monitor''. Kampala. Retrieved 16 October 2017.</ref> == Ebyokureberaho == <references /> jevxtogjw4lysj1nugcon7928hgke9r 0 3776559 7226242 7203721 2026-06-26T02:32:50Z RAPTOR7762 2655951 7226242 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <div style="text-align:center;"> {{Wp/bol/Clickable button|Special:Purge/Wp/bol/Peji In Siri|Purge this page|class=mw-ui-progressive}} </div> <templatestyles src="Wp/bol/Main page/Styles.css" /> <div style="position:relative; text-align:center; padding:3em 1em; background:#fff; overflow:hidden;"> <div style="position:absolute; top:-50px; left:0; right:0; text-align:center; opacity:0.1; z-index:0;"> [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|600px|center|class=notpageimage|link=]] </div> <div style="position:relative; z-index:1;"> <div style="font-variant:small-caps; font-family:'Linux Libertine','Georgia',serif;"><div style="font-size:180%;">Welcome to</div> <div style="font-size:270%; line-height:1;">[[Wp/bol/Wikipidiya|<span style="display: inline-block; letter-spacing: -0.35em; margin-right: 0.2em; font-family: serif;">V<span style="margin-left: -0.1em;">V</span></span>ikipedia]] in the Bole Language</div> </div> <div style="font-size:120%; line-height:1.2;"> Wikipedia is a free encyclopedia in the [[Wp/bol/Harshe Bole|Bole language]] which anyone can edit.</div> <div style="font-size:120%; line-height:1.2;"> There are currently '''{{Wp/bol/NUMBEROFARTICLES}}''' in the Bole language.</div> </div> </div> <div style="margin:10px 0px 10px 0px; -moz-box-shadow:0 1px 1px rgba(0, 0, 0, 0.1); -webkit-box-shadow:0 1px 1px rgba(0, 0, 0, 0.1); box-shadow:0 1px 1px rgba(0, 0, 0, 0.1); background-color:#FFFFFF;"> {| style="border-spacing: 1px; border-collapse: separate; width:100%; text-align:center; font-size:0.85em; padding:2px 3px 2px 3px;" class="hp-portalen" | style="background-color:#F0F0F9; border-top:5px solid; border-color:#333399; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Atiimala|<span style="color:#000000;">Animals</span>]] | style="background-color:#F0F9F9; border-top:5px solid; border-color:#339999; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Annoba|<span style="color:#000000;">Disaster</span>]] | style="background-color:#F0F4F9; border-top:5px solid; border-color:#336699; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Fasaha|<span style="color:#000000;">Science</span>]] | style="background-color:#F9F0F0; border-top:5px solid; border-color:#993333; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Ilimi|<span style="color:#000000;">Education</span>]] | style="background-color:#F0F0F9; border-top:5px solid; border-color:#333399; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Lamba|<span style="color:#000000;">Number</span>]] | style="background-color:#F4F9F0; border-top:5px solid; border-color:#669933; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Miyya|<span style="color:#000000;">People</span>]] | style="background-color:#F9F9F0; border-top:5px solid; border-color:#999933; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Makami|<span style="color:#000000;">Weapons</span>]] | style="background-color:#F9F0F9; border-top:5px solid; border-color:#993399; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Malunwa|<span style="color:#000000;">Scholars</span>]] | style="background-color:#F0F9F0; border-top:5px solid; border-color:#339933; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Olii|<span style="color:#000000;">Country</span>]] | style="background-color:#F9F0F4; border-top:5px solid; border-color:#993366; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Olii pewe|<span style="color:#000000;">Foreign Countries</span>]] | style="background-color:#F0F0F9; border-top:5px solid; border-color:#333399; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Tarihi|<span style="color:#000000;">History</span>]] | style="background-color:#F0F9F9; border-top:5px solid; border-color:#339999; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Goma|<span style="color:#000000;">Business</span>]] | style="background-color:#F9F0F9; border-top:5px solid; border-color:#993399; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Kimiyya|<span style="color:#000000;">Technology</span>]] | style="background-color:#F4F9F0; border-top:5px solid; border-color:#669933; padding:3px 0.15em; width:6.6%;" | [[:Category:Wp/bol/Zane|<span style="color:#000000;">Drawings</span>]] |} </div> <templatestyles src="Wp/bol/Main page/Styles.css" /> <div style="flex:1; min-width:300px; overflow:hidden; border-radius:4px; margin:8px 4px 4px 4px; box-shadow:0 0 8px rgba(0,0,0,0.15);"> <div class="image-carousel"> <ul> <li> <div style="background:#FFF; padding:5px; font-size:150%; font-family:'Arial',sans-serif; position: relative; z-index: 2;"> <div style="padding:5px 10px; color:#333333;">[[File:Star-alt-icon.png|20px|link=]]&nbsp;&nbsp;Featured Article</div> </div> <div class="carousel-image"> [[File:The City Gate of Abuja.jpg|center|class=carousel-image-wrapper|link=Wp/bol/Nijeriya|Nijeriya]] </div> <div class="carousel-slide-content-wrapper"> <div class="carousel-slide-content"> <div class="carousel-slide-description">Nigeria (English: Nigeria): The Federal Republic of Nigeria is a country in Africa. It is located in the western part of Africa, around the Niger region. It borders Niger to the north and Chad to the northeast, and has a coastline on the Atlantic Ocean.</div> <div class="carousel-slide-title">[[Wp/bol/Nijeriya|Nijeriya]]</div> </div> </div> </li> <li> <div style="background:#FFF; padding:5px; font-size:150%; font-family:'Arial',sans-serif; position: relative; z-index: 2;"> <div style="padding:5px 10px; color:#333333;">[[File:Paomedia small-n-flat sign-question.svg|20px|link=]]&nbsp;&nbsp; Did you know?</div> </div> <div class="carousel-image"> [[File:Gooya mountain.jpg|center|class=carousel-image-wrapper|link=Wp/bol/Gooya mountain]] </div> <div class="carousel-slide-content-wrapper"> <div class="carousel-slide-content"> <div class="carousel-slide-description">The Bole people live in a town located in northern [[Wp/bol/Nijeriya|Nigeria]], where Bole (Bòo Pikka) is their language and is widely spoken throughout the surrounding region. </div> <div class="carousel-slide-title">[[Wp/bol/Potiskum|Potiskum]]</div> </div> </div> </li> <li> <div style="background:#FFF; padding:5px; font-size:150%; font-family:'Arial',sans-serif; position: relative; z-index: 2;"> <div style="padding:5px 10px; color:#333333;">[[File:Paomedia small-n-flat file-picture.svg|20px|link=]]&nbsp;&nbsp; Featured Picture</div> </div> <div class="carousel-image"> [[File:Daniski Festival 04.jpg|center|class=carousel-image-wrapper|link=File:Daniski Festival 04.jpg]] </div> <div class="carousel-slide-content-wrapper"> <div class="carousel-slide-content"> <div class="carousel-slide-description"> Daniski Hills Annual Festival is a vibrant cultural event celebrated by the Bolewa people of the Fika Emirate in Yobe State, [[Wp/bol/Nijeriya|Nigeria]]. </div> <div class="carousel-slide-title">[[:File:Daniski Festival 04.jpg|Daniski Festival Picture]]</div> </div> </div> </li> </ul> </div> </div> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap;"> {{Wp/bol/Box |header=[[File:Paomedia small-n-flat sign-info.svg|20px|link=]]&nbsp;&nbsp;What is Wikipedia? |content=<span style="float: left; margin: 6px 12px 6px 0px; display: inline-block;">[[File:Wikipedia-logo-v2.svg|80px|link=]]</span>Wikipedia is a website where people can contribute and write articles on many different topics to share knowledge and information with others. The English-language version was the first Wikipedia project and has grown into one of the largest sources of knowledge on the internet. Wikipedia is a collection of encyclopaedias in many languages of the world, created and maintained through freely written articles and voluntary contributions. Wikipedia aims to make knowledge freely available to everyone, regardless of their background, origin, or level of education. }} {{Wp/bol/Box |header=[[File:Paomedia small-n-flat pencil.svg|20px|link=]]&nbsp;&nbsp;Kirkiru Foyo Article |content=Do you know the Bole language? You can help develop this free encyclopaedia by creating new articles and expanding existing ones. Please follow the community's rules and guidelines whenever you contribute. <div style="margin-top:1em;"> <inputbox> type=create width=30 default=Wp/bol/ buttonlabel=Create article </inputbox> </div> }} </div> <!-- {{Box |header=[[File:Ambox PR.svg|25px|link=]]&nbsp;&nbsp;Announcements |content={{Main page announcements}} }} --> {{Wp/bol/Box |header=[[File:Wikimedia-logo.svg|20px|link=]]&nbsp;&nbsp;Project Modi |content={{Wp/bol/SisterProjects}} }} [[Category:Wp/bol]] 0k7xdlk9xiybicpeksippxwuo6l9yfu 10 3777301 7226319 7204577 2026-06-26T06:01:03Z Stardsen 132997 7226319 wikitext text/x-wiki <noinclude>[[Category:Tȟokáheya-oyúblaye]]</noinclude> <div style="width: 55em; overflow: auto;"> <br> {| class="wikitable sortable" style="float:left; text-align:center; white-space:nowrap" |- | style="background:#333399;border:1px solid #ffffff;"| &#160;||style="background:#F0F0F9; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"| [[File:Incubator-text.svg|28px]]||style="background:#F0F0F9; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"|[[File:MK00609 Badlands.jpg|100px]]||style="background:#F0F0F9;border:1px solid #ffffff;"| &#160; [[Wp/lkt/Main Page|<span style="color:#333333;">'''Lakȟótiyapi'''</span>]]<br><small><small>[[Wp/lkt/Sičháŋǧu|Sičháŋǧu]] · [[Wp/lkt/Oglála|Oglála]] · [[Wp/lkt/Itázipčho|Itázipčho]] · [[Wp/lkt/Húŋkpapȟa|Húŋkpapȟa]]<br> · [[Wp/lkt/Mnikȟówožu|Mnikȟówožu]] · [[Wp/lkt/Sihásapa|Sihásapa]] · [[Wp/lkt/Oóhenuŋpa|Oóhenuŋpa]]</small></small> |- | style="background:#663399;border:1px solid #ffffff;"| &#160;||style="background:#f4f0f9; border:0.5px solid #ffffff; padding:1em; margin:auto;"| [[File:Incubator-text.svg|28px]]||style="background:#f4f0f9; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"|[[File:2014 AIM Sun Dance (32562cda-05e5-4df8-8df4-433949063d92).jpg|100px]]||style="background:#f4f0f9;border:1px solid #ffffff;"| &#160; [[Wp/dak/Main Page|<span style="color:#333333;">'''Dakhóta Iápi'''</span>]]</span><br><small><small>[[Wp/lkt/Bdewákhaŋthuŋwaŋ|Bdewákhaŋthuŋwaŋ]] · [[Wp/lkt/Sisíthuŋwaŋ|Sisíthuŋwaŋ]]<br> · [[Wp/lkt/Waȟpékhute|Waȟpékhute]] · [[Wp/lkt/Waȟpéthuŋwaŋ|Waȟpéthuŋwaŋ]]<br> · [[Wp/lkt/Iháŋkthuŋwaŋ|Iháŋkthuŋwaŋ]] · [[Wp/lkt/Iháŋkthuŋwaŋna|Iháŋkthuŋwaŋna]]</small></small> |- | style="background:#993399;border:1px solid #ffffff;"| &#160;||style="background:#F9F0F9; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"| [[File:Incubator-text.svg|28px]] ||style="background:#F9F0F9; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"|[[File:Grassland national park.jpg|100px]]|| style="background:#F9F0F9;border:1px solid #ffffff;"| &#160; [[Wp/asb/Main_Page|<span style="color:#333333;">'''Nakóda Iábi'''</span>]]<br><small><small>[[Wp/lkt/Wadópana|Wadópana]] · [[Wp/lkt/Hudesábina|Hudesábina]] · [[Wp/lkt/Hébina|Hébina]]<br> · [[Wp/lkt/Čáŋ Tóŋga Nakóda|Čáŋ Tóŋga Nakóda]] · [[Wp/lkt/WiČíŋbina|WiČíŋbina]]</small></small> |- | style="background:#993333;border:1px solid #ffffff;"| &#160; ||style="background:#F9F0F0; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"| [[File:Incubator-text.svg|28px]] ||style="background:#F9F0F0; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"|[[File:The-Three-Sisters-Szmurlo.jpg|100px]]|| style="background:#F9F0F0;border:1px solid #ffffff;"| &#160; [[Wp/sto/Main Page|<span style="color:#333333;">'''Îyethka Îabi'''</span>]]<br><small><small>[[Wp/lkt/Bahâda Tîbin|Bahâda Tîbin]] · [[Wp/lkt/Orhnatîya Tîbin|Orhnatîya Tîbin]]<br> · [[Wp/lkt/Thmâgada Tîbin|Thmâgada Tîbin]]</small></small> |- | style="background:#999933;border:1px solid #ffffff;"| &#160; || style="background:#F9F9F0; border:0.5px solid #ffffff; padding:1em; margin:auto;"| [[File:Incubator-text.svg|28px]] ||style="background:#F9F9F0; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"|[[File:Vil 3.JPG|100px]]|| style="background:#F9F9F0;border:1px solid #ffffff;"| &#160; [[Wp/mhq/Rahúunitak_shí'sh!|<span style="color:#333333;">'''Núu'etaare'''</span>]]<br><small><small>Nú'etaare · Rúptaare</small></small> |- | style="background:#339933;border:1px solid #ffffff;"| &#160;||style="background:#F0F9F0; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"|[[File:Incubator-text.svg|28px]] ||style="background:#F0F9F0; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"|[[File:003 Knife River Village Buffalo Robe.jpg|100px]]|| style="background:#F0F9F0;border:1px solid #ffffff;"| &#160; [[Wp/hid/Main Page|<span style="color:#333333;">'''Hiraaciré’'''</span>]]<br><small><small>Shawsha · Waylla</small></small> |- | style="background:#339999;border:1px solid #ffffff;"| &#160; ||style="background:#F0F9F9; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"| [[File:Incubator-text.svg|28px]] ||style="background:#F0F9F9; border:1px solid #ffffff; padding:0.5em; margin:auto;"|[[File:Reddish cattle by water - Lyons, Nebraska - from panoramio.jpg|100px]]|| style="background:#F0F9F9;border:1px solid #ffffff;"| &#160; [[Wp/oma/Main_Page|<span style="color:#333333;">'''Umoⁿhoⁿ'''</span>]]<br><small><small>Umoⁿhoⁿ · Paⁿka</small></small> |} <div class="reqport nomobile"> <imagemap>File:Map of the Sioux language.png|360px|right </imagemap> </div> </div> hhyrl9blee96tnxfhtovgu0ia25339m 0 3777344 7225739 7225720 2026-06-25T12:33:47Z Iliya Emelda 2686630 7225739 wikitext text/x-wiki This page was created for the Kambari Wikipedia Outreach 2026 event. For the main landing page on Meta-Wiki, please [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Event:Kambari_Wikipedia_Outreach '''click here''']. ''Please create the articles in the English Wikipedia using the correct Kambari (Tsishingini) equivalent. Use the following steps:'' STEPS: # Click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found next to "''' Articles for creation'''" below. # Go to the article you wish to create/translate in the Kambari Category (Wp/tsw) of the Wikimedia Incubator. # Replace the "'''not assigned'''" with four tildes <code>'''<nowiki>~~~~</nowiki>'''</code> beside the word you wish to create an article for. # Publish the changes. # The article you want to translate, click on the English equivalent. You'll be redirected to the main article in the English Wikipedia. # Highlight and copy the part you wish to translate. # Return to this page. # Click on the title in Kambari (Tsishingini) you would see in <span style=background:#FF0000>red</span>. # When it opens, you'll see a blank page. # Paste what you copied. # ''' On mobile''': Click on the blue arrow at the top right corner of your screen (when using mobile) and briefly add into the Summary box what you just did or are about to do ## Click on Publish. # ''' On desktop''': Scroll down and click on "Publish page" (when using desktop). # Now, you wouldn't leave what you pasted in English without translating to Kambari (Tsishingini). To do that, on that very new page you created, click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found at the top of that page. # Scroll down and begin translating and replacing the English text with the Kambari (Tsishingini) text. # Publish in bits or in whole as you translate. NB: * If an article has been <span style=background:#87BEEB>created</span>, it would be displayed in <span style=background:#87BEEB>blue</span>. If it is <span style=background:#FF0000>yet to be created</span>, it would be displayed in <span style=background:#FF0000>red</span>. * Please study [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Help:Your_first_article this (please click here)] for more insight into article creation. ==Articles for creation== This is a list of articles we hope to create during the event. ''Please search if an article already exists before creating one ̂to avoid duplication.'' {| class="wikitable sortable mw-collapsible" ! English Wikipedia !! Kambari Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Kambari languages|Kambari languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Tsishingini|Elentsu a̱ Tsishingini]] || ''[[User:Kambai Akau|Kambai Akau]] ([[User talk:Kambai Akau|talk]]) 14:50, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini language]] || [[Wp/tsw/Tsishingini|Tsishingini]] (Tsishingini) || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 13:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini language]] || [[Wp/tsw/Tsishingini/Cishingini|Tsishingini]] (Cishingini) || ''[[User:Ga,anlolo magaji|Ga,anlolo magaji]] ([[User talk:Ga,anlolo magaji|talk]]) 14:14, 13 June 2026 (UTppppC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini people]] || [[Wp/tsw/A̱shingini|A̱shingini]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 16:26, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini people]] || [[Wp/tsw/A̱shingini/Cishingini|A̱shingini]] (Cishingini) || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 09:56, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba language]] || [[Wp/tsw/Tsikimba|Tsikimba]] (Tsishingini) || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 11:01, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba language]] || [[Wp/tsw/Tsikimba/Cishingini|Tsikimba]] (Cishingini) || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 18:41, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba people]] || [[Wp/tsw/Akimba|Akimba]] || ''[[User:Dorcas Philemon|Dorcas Philemon]] ([[User talk:Dorcas Philemon|talk]]) 19:10, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi language]] || [[Wp/tsw/Tsuvaɗi|Tsuvaɗi]] (Tsishingini) || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:39, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi language]] || [[Wp/tsw/Tsuvaɗi/Tsikimba|Tsuvaɗi]] (Tsikimba) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:35, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi people]] || [[Wp/tsw/Avaɗi|Avaɗi]] (Tsishingini) || ''[[User:[[Special:Contributions/&#126;2026-34741-36|&#126;2026-34741-36]] ([[User talk:&#126;2026-34741-36|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)]] ([[User talk:[[Special:Contributions/&#126;2026-34741-36|&#126;2026-34741-36]] ([[User talk:&#126;2026-34741-36|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)|talk]]) 14:11, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi language]] || [[Wp/tsw/Tsubaangi|Tsubaangi]] || ''[[User:Solinya kana|Solinya kana]] ([[User talk:Solinya kana|talk]]) 09:22, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱baangi|A̱za̱baangi]] (Tsishingini) || ''[[User:Blessing Ayuba|Blessing Ayuba]] ([[User talk:Blessing Ayuba|talk]]) 10:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱baangi/Cishingini|A̱za̱baangi]] (Cishingini) || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:17, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu language]] || [[Wp/tsw/Tsuyumu|Tsuyumu]] || ''[[User:Chigashi|Chigashi]] ([[User talk:Chigashi|talk]]) 10:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu|A̱za̱yumu]] (Tshishingini) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 15:26, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu/Cishingini|A̱za̱yumu]] (Cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 06:33, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu|A̱za̱yumu]] || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 15:23, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kainji languages|Kainji languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Ka̱nji|Elentsu a̱ Ka̱nji]] (Tsishingini) || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:11, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Kainji languages|Kainji languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Ka̱nji/Tsikimba|Elentsu a̱ Ka̱nji]] (Tsikimba) || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:46, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Lela language|Lela language]] || [[Wp/tsw/Tsuta̱bula̱|Tsuta̱bula̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:30, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lela language|Lela people]] || [[Wp/tsw/Nta̱bula̱|Nta̱bula̱]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe language|Nupe language]] || [[Wp/tsw/Tsigidi|Tsigidi]] || ''[[User:Newesula|Newesula]] ([[User talk:Newesula|talk]]) 10:21, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi|Ngidi]] (Tsishingini) || ''[[User:Yohanna Daniel|Yohanna Daniel]] ([[User talk:Yohanna Daniel|talk]]) 14:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi/Tsikimba|Ngidi]] (Tsikimba) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 13:31, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi/Cishingini|Ngidi]] (Cishingini) || ''[[User:Elisha Ayuba|Elisha Ayuba]] ([[User talk:Elisha Ayuba|talk]]) 14:11, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi language|Gbagyi language]] || [[Wp/tsw/Tsugwari|Tsugwari]] || ''[[Special:Contributions/&#126;2026-34897-15|&#126;2026-34897-15]] ([[User talk:&#126;2026-34897-15|talk]]) 10:02, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi people|Gbagyi people]] || [[Wp/tsw/Agwari|Agwari]] (Tsishingini) || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:46, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi people|Gbagyi people]] || [[Wp/tsw/Agwari/Cishingini|Agwari]] (Cishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 07:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hausa language|Hausa language]] || [[Wp/tsw/Tsugana|Tsugana]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 21:49, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hausa people|Hausa people]] || [[Wp/tsw/Agana|Agana]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 09:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fula language|Fula language]] || [[Wp/tsw/Tsupunlata|Tsupunlata]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 06:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fula people|Fula people]] || [[Wp/tsw/Mpunlata|Mpunlata]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 13:25, 13 June 2026 (UTC)'' |-Cisshshshshshshh | [[:w:en:Land|Land]] || [[Wp/tsw/Iɗa|Iɗa]] || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 01:16, 17 June 2026 (UTC)'' |- |- | [[:w:en:Niger State|Niger State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Neja|Iɗa ya Neja]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 11:04, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kebbi State|Kebbi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kebi|Iɗa ya Kebi]] (Tsishingini) || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:54, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kebbi State|Kebbi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kebi/Tsikimba|Iɗa ya Kebi]] (Tsikimba) || ''[[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 09:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kwara State|Kwara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kwara/Tsikimba|Iɗa ya Kwara]] (Tsikimba) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 13:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Federal Capital Territory (Nigeria)|Federal Capital Territory (Nigeria)]] || [[Wp/tsw/Aci e Iɓolo yi Iɗa (Najeriya)|Aci e Iɓolo yi Iɗa (Najeriya)]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 22:27, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kaduna State|Kaduna State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kaduna|Iɗa ya Kaduna]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:40, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Zamfara|Iɗa ya Zamfara]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Zamfara/Cishingini|Iɗa ya Zamfara]] (Cishingini) || ''[[User:Emmanuel Jagaba|Emmanuel Jagaba]] ([[User talk:Emmanuel Jagaba|talk]]) 13:09, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Sokoto/Cishingini|Iɗa ya Sokoto]] (Cishingini) || ''[[User:Ishaya Ayuba|Ishaya Ayuba]] ([[User talk:Ishaya Ayuba|talk]]) 13:29, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kogi State|Kogi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kogi|Iɗa ya Kogi]] (Tsishingini) || ''[[User:Danladi Barnabas Jonah|Danladi Barnabas Jonah]] ([[User talk:Danladi Barnabas Jonah|talk]]) 13:14, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kogi State|Kogi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kogi/Tsishingini|Iɗa ya Kogi]] (cishingini) || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:19, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oyo State|Oyo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Oyo|Iɗa ya Oyo]] (Tsishingini) || ''`[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 08:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oyo State|Oyo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Oyo/cishingini|Iɗa ya Oyo]] (cishingini) || ''[[User:Michael Musa Dankambari|Michael Musa Dankambari]] ([[User talk:Michael Musa Dankambari|talk]]) 18:15, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plateau State|Plateau State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Pulato|Iɗa ya Pulato]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plateau State|Plateau State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Pulato/Tsikimba|Iɗa ya Pulato]] (Tsikimba) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Benue State|Benue State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Benuwe|Iɗa ya Benuwe]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 01:17, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Katsina State|Katsina State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Katsuna|Iɗa ya Katsuna]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Edo State|Edo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Edo|Iɗa ya Edo]] (Cishingini) || ''[[User:Nanret Bulus|Nanret Bulus]] ([[User talk:Nanret Bulus|talk]]) 13:51, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Edo State|Edo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Edo/Cishingini|Iɗa ya Edo]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Enugu State|Enugu State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Enugu|Iɗa ya Enugu]] (Tsishingini) || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Enugu State|Enugu State]] || [[Wp/tsw/Iɗika i Inugu/Cishingini|Iɗika i Inugu]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 15:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/tsw/Vuma|Vuma]] (Tsishingini) || [[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 13:42, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/tsw/Vuma/Tsikimba|Vuma]] (Tsikimba) || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:28, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Head|Head]] || [[Wp/tsw/Aaci|Aaci]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 07:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hand|Hand]] || [[Wp/tsw/Ukere|Ukere]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 17:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mouth|Mouth]] || [[Wp/tsw/Una̱|Una̱]] || ''[[User:Rifkay|Rifkay]] ([[User talk:Rifkay|talk]]) 13:48, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tongue|Tongue]] || [[Wp/tsw/Eelentsu|Eelentsu]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 18:40, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nose|Nose]] || [[Wp/tsw/Vunu|Vunu]] || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:54, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Face|Face]] || [[Wp/tsw/Urewesu|Urewesu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 17:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Body|Body]] || [[Wp/tsw/Lipu|Lipu]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 13:56, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Leg|Leg]] || [[Wp/tsw/Anana|Anana]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 11:45, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:God|God]] || [[Wp/tsw/A̱sula̱|A̱sula̱]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:30, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Jesus|Jesus]] || [[Wp/tsw/Yesu|Yesu]] || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:19, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Holy Spirit|Holy Spirit]] || [[Wp/tsw/Ayivuki a singai/Cishingini|Ayivuki a singai]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:06, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Satan|Satan]] || [[Wp/tsw/Mekerenkesu|Mekerenkesu]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:09, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Satan|Satan]] || [[Wp/tsw/Kalijani/Cishingini|Kalijani]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 07:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Heaven|Heaven]] || [[Wp/tsw/Zuva|Zuva]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 13:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Angel|Angel]] || [[Wp/tsw/Malingata ma̱ A̱sula̱|Malingata ma̱ A̱sula̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:42, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Christianity|Christianity]] || [[Wp/tsw/Itoni|Itoni]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Islam|Islam]] || [[Wp/tsw/A̱ka̱ɗa̱ta̱|A̱ka̱ɗa̱ta̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mohammed|Mohammed]] || [[Wp/tsw/Mahama̱du|Mahama̱du]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nigeria|Nigeria]] || [[Wp/tsw/Najeriya/Cishingini|Najeriya]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:01, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Africa|Africa]] || [[Wp/tsw/Afirika|Afirika]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:05, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Asia|Asia]] || [[Wp/tsw/Asiya|Asiya]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Europe|Europe]] || [[Wp/tsw/Yuropa|Yuropa]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:North America|North America]] || [[Wp/tsw/Amerika vu Ugana|Amerika vu Ugana]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:05, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:South America|South America]] || [[Wp/tsw/Amerika vu Uyagi|Amerika vu Uyagi]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:46, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Australia|Australia]] || [[Wp/tsw/Asutureliya|Asutureliya]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:02, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Antarctica|Antarctica]] || [[Wp/tsw/Antatika|Antatika]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:06, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Brook|Brook]] || [[Wp/tsw/Uyene|Uyene]] || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 09:44, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Stream|Stream]] || [[Wp/tsw/Moɗolu|Moɗolu]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:48, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:River|River]] || [[Wp/tsw/Uɗolu|Uɗolu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 13:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Well|Well]] || [[Wp/tsw/Ooko'o|Ooko'o]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 23:19, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lake|Lake]] || [[Wp/tsw/Uɗolu gbain|Uɗolu gbain]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pond|Pond]] || [[Wp/tsw/Abata|Abata]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sea|Sea]] || [[Wp/tsw/Mala|Mala]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ocean|Ocean]] || [[Wp/tsw/Mala ma gbain|Mala ma gbain]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:30, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Book|Book]] || [[Wp/tsw/Aatagada|Aatagada]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 12:24, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:North|North]] || [[Wp/tsw/Ugana|Ugana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:08, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:South|South]] || [[Wp/tsw/Uyagi|Uyagi]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:East|East]] || [[Wp/tsw/Asana|Asana]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 20:50, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:West|West]] || [[Wp/tsw/A̱livu|A̱livu]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Center|Center]] || [[Wp/tsw/Memere|Memere]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Desert|Desert]] || [[Wp/tsw/A̱tsumona (ma̱bula̱)|A̱tsumona (ma̱bula̱)]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:26, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sun|Sun]] || [[Wp/tsw/Urana|Urana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:48, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Moon|Moon]] || [[Wp/tsw/Woto|Woto]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:53, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Day|Day]] || [[Wp/tsw/Urana|Urana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Night|Night]] || [[Wp/tsw/Ayin|Ayin]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Year|Year]] || [[Wp/tsw/Ka̱ya̱ꞌa̱/Cishingini|Ka̱ya̱ꞌa̱]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 15:35, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ethnic group|Ethnic group]] || [[Wp/tsw/Elentsu (ama)|Elentsu (ama)]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:18, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dog|Dog]] || [[Wp/tsw/Musan|Musan]] (Cishingini) || ''[[User:Nanret Bulus|Nanret Bulus]] ([[User talk:Nanret Bulus|talk]]) 13:51, 13 June 2026 (UTC)'' ''̃ ̃ ̃ ̃ '' |- | [[:w:en:Scorpion|Scorpion]] || [[Wp/tsw/Ugashi|Ugashi]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 14:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- || [[:w:en:Scorpion|Scorpion]] || [[Wp/tsw/Kudyaɓu/Cishingini|Kudyaɓu]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fish|Fish]] || [[Wp/tsw/Magula|Magula]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:19, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Meat|Meat]] || [[Wp/tsw/Inama|Inama]] || [[User:Rifkay|Rifkay]] ([[User talk:Rifkay|talk]]) 12:43, 14 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Animal|Animal]] || [[Wp/tsw/Nama|Nama]] || ''[[User:Habila Ango|Habila Ango]] ([[User talk:Habila Ango|talk]]) 12:59, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cat|Cat]] || [[Wp/tsw/Kozoli/Cishingini|Kozoli]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:01, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cattle|Cattle]] || [[Wp/tsw/Nan|Nan]] || ''[[User:Solinya kana|Solinya kana]] ([[User talk:Solinya kana|talk]]) 12:32, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Goat|Goat]] || [[Wp/tsw/Megbele|Megbele]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 21:41, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sheep|Sheep]] || [[Wp/tsw/Kyon|Kyon]] || ''`[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lion|Lion]] || [[Wp/tsw/Kamu|Kamu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pap|Pap]] || [[Wp/tsw/Una̱'a̱|Una̱'a̱]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 04:56, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Elephant|Elephant]] || [[Wp/tsw/Agiwa|Agiwa]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:07, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tree|Tree]] || [[Wp/tsw/Uɗanga|Uɗanga]] (Akimba) || ''[[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 11:06, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:The Bush|Bush]] || [[Wp/tsw/Ogozo|Ogozo]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:51, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Forest|Forest]] || [[Wp/tsw/A̱tsumona (ɗanga)|A̱tsumona (ɗanga)]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:53, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en: Selling|selling]] || [[Wp/tsw/Kudenge|Kudenge]](cishingini) || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 00:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en: Twins|Twins]] || [[Wp/tsw/Mpeshe|mpeshe]](cishingini) || ''[[User: Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk: Iliya Emelda|talk]]) 14:07, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:3|3]] || [[Wp/tsw/3|3]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:11, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:4|4]] || [[Wp/tsw/4|4]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:13, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:5|5]] || [[Wp/tsw/5|5]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:6|6]] || [[Wp/tsw/6|6]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:7|7]] || [[Wp/tsw/7|7]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:8|8]] || [[Wp/tsw/8|8]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:9|9]] || [[Wp/tsw/9|9]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:42, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:10|10]] || [[Wp/tsw/10|10]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:43, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:11|11]] || [[Wp/tsw/11|11]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:46, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:12|12]] || [[Wp/tsw/12|12]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 00:34, 18 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hoe|Hoe]] || [[Wp/tsw/Eshe'en|| ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:28, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:14|14]] || [[Wp/tsw/14|14]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:29, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:15|15]] || [[Wp/tsw/15|15]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:20, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:16|16]] || [[Wp/tsw/16|16]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:17|17]] || [[Wp/tsw/17|17]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:18|18]] || [[Wp/tsw/18|18]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:21, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:19|19]] || [[Wp/tsw/19|19]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:20, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:20|20]] || [[Wp/tsw/20|20]] || ''[[User:|[[Wp/tsw/[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 07:58, 25 June 2026 (UTC)|[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 07:58, 25 June 2026 (UTC)]] ([[User talk:|''''talk]])(UTC)'' |- | [[:w:en:Father|Father]] || [[Wp/tsw/Dada|Dada]] || ''[[User:Jessicah Albarka|Jessicah Albarka]] ([[User talk:Jessicah Albarka|talk]]) 13:20, 13 June 2026 (UTC) '' |- | [[:w:en:Mother|Mother]] || [[Wp/tsw/Mma|Mma]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 16:43, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Child|Child]] || [[Wp/tsw/Mawun|Mawun]] || ''[[User:Emmanuel Jagaba|Emmanuel Jagaba]] ([[User talk:Emmanuel Jagaba|talk]]) 12:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Knife|Knife]] || [[Wp/tsw/Matsun|Matsun]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 20:06, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Son|Son]] || [[Wp/tsw/Ulobo|Ulobo]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 13:28, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Daughter|Daughter]] || [[Wp/tsw/Usheli|Usheli]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 20:39, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mister|Mister]] || [[Wp/tsw/Dada vu u'wa|Dada vu u'wa]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 04:22, 14 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Missus|Missus]] || [[Wp/tsw/Ka va arungutsu|Ka va arungutsu]] || ''[[User:Jessicah Albarka|Jessicah Albarka]] ([[User talk:Jessicah Albarka|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Senior wife|Senior wife]] || [[Wp/tsw/Ka vu ufaru|Ka vu ufaru]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Miss|Miss]] || [[Wp/tsw/Ushe vu u'wa|Ushe vu u'wa]] || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 12:59, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Man|Man]] || [[Wp/tsw/Vali|Vali]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:26, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Woman|Woman]] || [[Wp/tsw/Ka|Ka]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 13:20, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lizard|Lizard]] || [[Wp/tsw/Aagada|Aagada]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:31, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hen|hen]] || [[Wp/tsw/Moton|moton]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 19:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Riddle|Riddle]] || [[Wp/tsw/Avandaru|Avandaru]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cars|Cars]] || [[Wp/tsw/Nkungulu|Nkungulu]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 01:17, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yam|Yam]] || [[Wp/tsw/Moron|Moron]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 15:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cocoyam|Cocoyam]] || [[Wp/tsw/Emele|Emele]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:33, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kola nut|Kola nut]] || [[Wp/tsw/Ugoru|Ugoru]] || ''[[User:Habila Ango|Habila Ango]] ([[User talk:Habila Ango|talk]]) 12:22, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dove|Dove]] || [[Wp/tsw/Ma̱rukuku|Ma̱rukuku]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:08, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Money|Money]] || [[Wp/tsw/Ikebe|Ikebe]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 23:19, 16 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Farming|Farming]] || [[Wp/tsw/Vucimba|vucimba]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 12:50, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Calabash|Calabash]] || [[Wp/tsw/Moko'o|moko'o]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 12:27, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Room|Room]] || [[Wp/tsw/Kunu|kunu]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 13:24, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Axe|Axe]] || [[Wp/tsw/Kogovu|Kogovu]](cishigini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 13:40, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shoe|Shoe]] || [[Wp/tsw/Aatan|Aatan]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:20, 22 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cap|Cap]] || [[Wp/tsw/Melezu|Melezu]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:27, 22 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Waist|Waist]] || [[Wp/tsw/Ikyun|Ikyun]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 14:19, 17 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Neck|Neck]] || [[Wp/tsw/Yinlu|Yinlu]] || '',[[User:Newesula|Newesula]] ([[User talk:Newesula|talk]]) 10:59, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Elbow|Elbow]] || [[Wp/tsw/Oobolu|oobolu]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 10:05, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Finger nail|Finger nail]] || [[Wp/tsw/A̱a̱kpa̱ta̱|A̱a̱kpa̱ta̱]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 10:03, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Bone|Bone]] || [[Wp/tsw/Eetele|Eetele]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 09:31, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:The Lord's Prayer|The Lord's Prayer]] || [[Wp/tsw/Avasa a Zagbain|Avasa a Zagbain]] || ''Danladi Matthew Gode'' [[Category:Wp/tsw]] pdsxwgbp0rhlcb8l33mbmvzncvfrhsl 7225762 7225739 2026-06-25T13:10:26Z Iliya Emelda 2686630 7225762 wikitext text/x-wiki This page was created for the Kambari Wikipedia Outreach 2026 event. For the main landing page on Meta-Wiki, please [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Event:Kambari_Wikipedia_Outreach '''click here''']. ''Please create the articles in the English Wikipedia using the correct Kambari (Tsishingini) equivalent. Use the following steps:'' STEPS: # Click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found next to "''' Articles for creation'''" below. # Go to the article you wish to create/translate in the Kambari Category (Wp/tsw) of the Wikimedia Incubator. # Replace the "'''not assigned'''" with four tildes <code>'''<nowiki>~~~~</nowiki>'''</code> beside the word you wish to create an article for. # Publish the changes. # The article you want to translate, click on the English equivalent. You'll be redirected to the main article in the English Wikipedia. # Highlight and copy the part you wish to translate. # Return to this page. # Click on the title in Kambari (Tsishingini) you would see in <span style=background:#FF0000>red</span>. # When it opens, you'll see a blank page. # Paste what you copied. # ''' On mobile''': Click on the blue arrow at the top right corner of your screen (when using mobile) and briefly add into the Summary box what you just did or are about to do ## Click on Publish. # ''' On desktop''': Scroll down and click on "Publish page" (when using desktop). # Now, you wouldn't leave what you pasted in English without translating to Kambari (Tsishingini). To do that, on that very new page you created, click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found at the top of that page. # Scroll down and begin translating and replacing the English text with the Kambari (Tsishingini) text. # Publish in bits or in whole as you translate. NB: * If an article has been <span style=background:#87BEEB>created</span>, it would be displayed in <span style=background:#87BEEB>blue</span>. If it is <span style=background:#FF0000>yet to be created</span>, it would be displayed in <span style=background:#FF0000>red</span>. * Please study [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Help:Your_first_article this (please click here)] for more insight into article creation. ==Articles for creation== This is a list of articles we hope to create during the event. ''Please search if an article already exists before creating one ̂to avoid duplication.'' {| class="wikitable sortable mw-collapsible" ! English Wikipedia !! Kambari Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Kambari languages|Kambari languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Tsishingini|Elentsu a̱ Tsishingini]] || ''[[User:Kambai Akau|Kambai Akau]] ([[User talk:Kambai Akau|talk]]) 14:50, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini language]] || [[Wp/tsw/Tsishingini|Tsishingini]] (Tsishingini) || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 13:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini language]] || [[Wp/tsw/Tsishingini/Cishingini|Tsishingini]] (Cishingini) || ''[[User:Ga,anlolo magaji|Ga,anlolo magaji]] ([[User talk:Ga,anlolo magaji|talk]]) 14:14, 13 June 2026 (UTppppC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini people]] || [[Wp/tsw/A̱shingini|A̱shingini]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 16:26, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini people]] || [[Wp/tsw/A̱shingini/Cishingini|A̱shingini]] (Cishingini) || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 09:56, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba language]] || [[Wp/tsw/Tsikimba|Tsikimba]] (Tsishingini) || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 11:01, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba language]] || [[Wp/tsw/Tsikimba/Cishingini|Tsikimba]] (Cishingini) || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 18:41, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba people]] || [[Wp/tsw/Akimba|Akimba]] (tsishingini) || ''[[User:Dorcas Philemon|Dorcas Philemon]] ([[User talk:Dorcas Philemon|talk]]) 19:10, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi language]] || [[Wp/tsw/Tsuvaɗi|Tsuvaɗi]] (Tsishingini) || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:39, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi language]] || [[Wp/tsw/Tsuvaɗi/Tsikimba|Tsuvaɗi]] (Tsikimba) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:35, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi people]] || [[Wp/tsw/Avaɗi|Avaɗi]] (Tsishingini) || ''[[User:[[Special:Contributions/&#126;2026-34741-36|&#126;2026-34741-36]] ([[User talk:&#126;2026-34741-36|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)]] ([[User talk:[[Special:Contributions/&#126;2026-34741-36|&#126;2026-34741-36]] ([[User talk:&#126;2026-34741-36|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)|talk]]) 14:11, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi language]] || [[Wp/tsw/Tsubaangi|Tsubaangi]] || ''[[User:Solinya kana|Solinya kana]] ([[User talk:Solinya kana|talk]]) 09:22, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱baangi|A̱za̱baangi]] (Tsishingini) || ''[[User:Blessing Ayuba|Blessing Ayuba]] ([[User talk:Blessing Ayuba|talk]]) 10:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱baangi/Cishingini|A̱za̱baangi]] (Cishingini) || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:17, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu language]] || [[Wp/tsw/Tsuyumu|Tsuyumu]] || ''[[User:Chigashi|Chigashi]] ([[User talk:Chigashi|talk]]) 10:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu|A̱za̱yumu]] (Tshishingini) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 15:26, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu/Cishingini|A̱za̱yumu]] (Cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 06:33, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu|A̱za̱yumu]] || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 15:23, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kainji languages|Kainji languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Ka̱nji|Elentsu a̱ Ka̱nji]] (Tsishingini) || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:11, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Kainji languages|Kainji languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Ka̱nji/Tsikimba|Elentsu a̱ Ka̱nji]] (Tsikimba) || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:46, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Lela language|Lela language]] || [[Wp/tsw/Tsuta̱bula̱|Tsuta̱bula̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:30, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lela language|Lela people]] || [[Wp/tsw/Nta̱bula̱|Nta̱bula̱]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe language|Nupe language]] || [[Wp/tsw/Tsigidi|Tsigidi]] || ''[[User:Newesula|Newesula]] ([[User talk:Newesula|talk]]) 10:21, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi|Ngidi]] (Tsishingini) || ''[[User:Yohanna Daniel|Yohanna Daniel]] ([[User talk:Yohanna Daniel|talk]]) 14:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi/Tsikimba|Ngidi]] (Tsikimba) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 13:31, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi/Cishingini|Ngidi]] (Cishingini) || ''[[User:Elisha Ayuba|Elisha Ayuba]] ([[User talk:Elisha Ayuba|talk]]) 14:11, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi language|Gbagyi language]] || [[Wp/tsw/Tsugwari|Tsugwari]] || ''[[Special:Contributions/&#126;2026-34897-15|&#126;2026-34897-15]] ([[User talk:&#126;2026-34897-15|talk]]) 10:02, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi people|Gbagyi people]] || [[Wp/tsw/Agwari|Agwari]] (Tsishingini) || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:46, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi people|Gbagyi people]] || [[Wp/tsw/Agwari/Cishingini|Agwari]] (Cishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 07:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hausa language|Hausa language]] || [[Wp/tsw/Tsugana|Tsugana]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 21:49, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hausa people|Hausa people]] || [[Wp/tsw/Agana|Agana]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 09:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fula language|Fula language]] || [[Wp/tsw/Tsupunlata|Tsupunlata]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 06:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fula people|Fula people]] || [[Wp/tsw/Mpunlata|Mpunlata]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 13:25, 13 June 2026 (UTC)'' |-Cisshshshshshshh | [[:w:en:Land|Land]] || [[Wp/tsw/Iɗa|Iɗa]] || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 01:16, 17 June 2026 (UTC)'' |- |- | [[:w:en:Niger State|Niger State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Neja|Iɗa ya Neja]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 11:04, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kebbi State|Kebbi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kebi|Iɗa ya Kebi]] (Tsishingini) || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:54, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kebbi State|Kebbi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kebi/Tsikimba|Iɗa ya Kebi]] (Tsikimba) || ''[[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 09:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kwara State|Kwara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kwara/Tsikimba|Iɗa ya Kwara]] (Tsikimba) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 13:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Federal Capital Territory (Nigeria)|Federal Capital Territory (Nigeria)]] || [[Wp/tsw/Aci e Iɓolo yi Iɗa (Najeriya)|Aci e Iɓolo yi Iɗa (Najeriya)]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 22:27, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kaduna State|Kaduna State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kaduna|Iɗa ya Kaduna]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:40, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Zamfara|Iɗa ya Zamfara]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Zamfara/Cishingini|Iɗa ya Zamfara]] (Cishingini) || ''[[User:Emmanuel Jagaba|Emmanuel Jagaba]] ([[User talk:Emmanuel Jagaba|talk]]) 13:09, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Sokoto/Cishingini|Iɗa ya Sokoto]] (Cishingini) || ''[[User:Ishaya Ayuba|Ishaya Ayuba]] ([[User talk:Ishaya Ayuba|talk]]) 13:29, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kogi State|Kogi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kogi|Iɗa ya Kogi]] (Tsishingini) || ''[[User:Danladi Barnabas Jonah|Danladi Barnabas Jonah]] ([[User talk:Danladi Barnabas Jonah|talk]]) 13:14, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kogi State|Kogi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kogi/Tsishingini|Iɗa ya Kogi]] (cishingini) || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:19, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oyo State|Oyo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Oyo|Iɗa ya Oyo]] (Tsishingini) || ''`[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 08:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oyo State|Oyo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Oyo/cishingini|Iɗa ya Oyo]] (cishingini) || ''[[User:Michael Musa Dankambari|Michael Musa Dankambari]] ([[User talk:Michael Musa Dankambari|talk]]) 18:15, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plateau State|Plateau State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Pulato|Iɗa ya Pulato]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plateau State|Plateau State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Pulato/Tsikimba|Iɗa ya Pulato]] (Tsikimba) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Benue State|Benue State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Benuwe|Iɗa ya Benuwe]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 01:17, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Katsina State|Katsina State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Katsuna|Iɗa ya Katsuna]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Edo State|Edo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Edo|Iɗa ya Edo]] (Cishingini) || ''[[User:Nanret Bulus|Nanret Bulus]] ([[User talk:Nanret Bulus|talk]]) 13:51, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Edo State|Edo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Edo/Cishingini|Iɗa ya Edo]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Enugu State|Enugu State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Enugu|Iɗa ya Enugu]] (Tsishingini) || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Enugu State|Enugu State]] || [[Wp/tsw/Iɗika i Inugu/Cishingini|Iɗika i Inugu]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 15:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/tsw/Vuma|Vuma]] (Tsishingini) || [[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 13:42, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/tsw/Vuma/Tsikimba|Vuma]] (Tsikimba) || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:28, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Head|Head]] || [[Wp/tsw/Aaci|Aaci]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 07:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hand|Hand]] || [[Wp/tsw/Ukere|Ukere]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 17:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mouth|Mouth]] || [[Wp/tsw/Una̱|Una̱]] || ''[[User:Rifkay|Rifkay]] ([[User talk:Rifkay|talk]]) 13:48, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tongue|Tongue]] || [[Wp/tsw/Eelentsu|Eelentsu]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 18:40, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nose|Nose]] || [[Wp/tsw/Vunu|Vunu]] || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:54, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Face|Face]] || [[Wp/tsw/Urewesu|Urewesu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 17:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Body|Body]] || [[Wp/tsw/Lipu|Lipu]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 13:56, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Leg|Leg]] || [[Wp/tsw/Anana|Anana]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 11:45, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:God|God]] || [[Wp/tsw/A̱sula̱|A̱sula̱]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:30, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Jesus|Jesus]] || [[Wp/tsw/Yesu|Yesu]] || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:19, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Holy Spirit|Holy Spirit]] || [[Wp/tsw/Ayivuki a singai/Cishingini|Ayivuki a singai]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:06, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Satan|Satan]] || [[Wp/tsw/Mekerenkesu|Mekerenkesu]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:09, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Satan|Satan]] || [[Wp/tsw/Kalijani/Cishingini|Kalijani]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 07:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Heaven|Heaven]] || [[Wp/tsw/Zuva|Zuva]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 13:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Angel|Angel]] || [[Wp/tsw/Malingata ma̱ A̱sula̱|Malingata ma̱ A̱sula̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:42, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Christianity|Christianity]] || [[Wp/tsw/Itoni|Itoni]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Islam|Islam]] || [[Wp/tsw/A̱ka̱ɗa̱ta̱|A̱ka̱ɗa̱ta̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mohammed|Mohammed]] || [[Wp/tsw/Mahama̱du|Mahama̱du]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nigeria|Nigeria]] || [[Wp/tsw/Najeriya/Cishingini|Najeriya]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:01, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Africa|Africa]] || [[Wp/tsw/Afirika|Afirika]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:05, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Asia|Asia]] || [[Wp/tsw/Asiya|Asiya]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Europe|Europe]] || [[Wp/tsw/Yuropa|Yuropa]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:North America|North America]] || [[Wp/tsw/Amerika vu Ugana|Amerika vu Ugana]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:05, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:South America|South America]] || [[Wp/tsw/Amerika vu Uyagi|Amerika vu Uyagi]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:46, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Australia|Australia]] || [[Wp/tsw/Asutureliya|Asutureliya]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:02, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Antarctica|Antarctica]] || [[Wp/tsw/Antatika|Antatika]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:06, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Brook|Brook]] || [[Wp/tsw/Uyene|Uyene]] || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 09:44, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Stream|Stream]] || [[Wp/tsw/Moɗolu|Moɗolu]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:48, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:River|River]] || [[Wp/tsw/Uɗolu|Uɗolu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 13:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Well|Well]] || [[Wp/tsw/Ooko'o|Ooko'o]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 23:19, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lake|Lake]] || [[Wp/tsw/Uɗolu gbain|Uɗolu gbain]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pond|Pond]] || [[Wp/tsw/Abata|Abata]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sea|Sea]] || [[Wp/tsw/Mala|Mala]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ocean|Ocean]] || [[Wp/tsw/Mala ma gbain|Mala ma gbain]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:30, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Book|Book]] || [[Wp/tsw/Aatagada|Aatagada]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 12:24, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:North|North]] || [[Wp/tsw/Ugana|Ugana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:08, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:South|South]] || [[Wp/tsw/Uyagi|Uyagi]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:East|East]] || [[Wp/tsw/Asana|Asana]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 20:50, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:West|West]] || [[Wp/tsw/A̱livu|A̱livu]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Center|Center]] || [[Wp/tsw/Memere|Memere]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Desert|Desert]] || [[Wp/tsw/A̱tsumona (ma̱bula̱)|A̱tsumona (ma̱bula̱)]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:26, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sun|Sun]] || [[Wp/tsw/Urana|Urana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:48, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Moon|Moon]] || [[Wp/tsw/Woto|Woto]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:53, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Day|Day]] || [[Wp/tsw/Urana|Urana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Night|Night]] || [[Wp/tsw/Ayin|Ayin]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Year|Year]] || [[Wp/tsw/Ka̱ya̱ꞌa̱/Cishingini|Ka̱ya̱ꞌa̱]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 15:35, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ethnic group|Ethnic group]] || [[Wp/tsw/Elentsu (ama)|Elentsu (ama)]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:18, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dog|Dog]] || [[Wp/tsw/Musan|Musan]] (Cishingini) || ''[[User:Nanret Bulus|Nanret Bulus]] ([[User talk:Nanret Bulus|talk]]) 13:51, 13 June 2026 (UTC)'' ''̃ ̃ ̃ ̃ '' |- | [[:w:en:Scorpion|Scorpion]] || [[Wp/tsw/Ugashi|Ugashi]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 14:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- || [[:w:en:Scorpion|Scorpion]] || [[Wp/tsw/Kudyaɓu/Cishingini|Kudyaɓu]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fish|Fish]] || [[Wp/tsw/Magula|Magula]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:19, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Meat|Meat]] || [[Wp/tsw/Inama|Inama]] || [[User:Rifkay|Rifkay]] ([[User talk:Rifkay|talk]]) 12:43, 14 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Animal|Animal]] || [[Wp/tsw/Nama|Nama]] || ''[[User:Habila Ango|Habila Ango]] ([[User talk:Habila Ango|talk]]) 12:59, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cat|Cat]] || [[Wp/tsw/Kozoli/Cishingini|Kozoli]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:01, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cattle|Cattle]] || [[Wp/tsw/Nan|Nan]] || ''[[User:Solinya kana|Solinya kana]] ([[User talk:Solinya kana|talk]]) 12:32, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Goat|Goat]] || [[Wp/tsw/Megbele|Megbele]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 21:41, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sheep|Sheep]] || [[Wp/tsw/Kyon|Kyon]] || ''`[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lion|Lion]] || [[Wp/tsw/Kamu|Kamu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pap|Pap]] || [[Wp/tsw/Una̱'a̱|Una̱'a̱]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 04:56, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Elephant|Elephant]] || [[Wp/tsw/Agiwa|Agiwa]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:07, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tree|Tree]] || [[Wp/tsw/Uɗanga|Uɗanga]] (Akimba) || ''[[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 11:06, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:The Bush|Bush]] || [[Wp/tsw/Ogozo|Ogozo]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:51, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Forest|Forest]] || [[Wp/tsw/A̱tsumona (ɗanga)|A̱tsumona (ɗanga)]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:53, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en: Selling|selling]] || [[Wp/tsw/Kudenge|Kudenge]](cishingini) || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 00:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en: Twins|Twins]] || [[Wp/tsw/Mpeshe|mpeshe]](cishingini) || ''[[User: Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk: Iliya Emelda|talk]]) 14:07, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:3|3]] || [[Wp/tsw/3|3]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:11, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:4|4]] || [[Wp/tsw/4|4]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:13, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:5|5]] || [[Wp/tsw/5|5]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:6|6]] || [[Wp/tsw/6|6]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:7|7]] || [[Wp/tsw/7|7]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:8|8]] || [[Wp/tsw/8|8]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:9|9]] || [[Wp/tsw/9|9]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:42, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:10|10]] || [[Wp/tsw/10|10]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:43, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:11|11]] || [[Wp/tsw/11|11]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:46, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:12|12]] || [[Wp/tsw/12|12]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 00:34, 18 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hoe|Hoe]] || [[Wp/tsw/Eshe'en|| ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:28, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:14|14]] || [[Wp/tsw/14|14]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:29, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:15|15]] || [[Wp/tsw/15|15]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:20, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:16|16]] || [[Wp/tsw/16|16]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:17|17]] || [[Wp/tsw/17|17]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:18|18]] || [[Wp/tsw/18|18]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:21, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:19|19]] || [[Wp/tsw/19|19]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:20, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:20|20]] || [[Wp/tsw/20|20]] || ''[[User:|[[Wp/tsw/[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 07:58, 25 June 2026 (UTC)|[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 07:58, 25 June 2026 (UTC)]] ([[User talk:|''''talk]])(UTC)'' |- | [[:w:en:Father|Father]] || [[Wp/tsw/Dada|Dada]] || ''[[User:Jessicah Albarka|Jessicah Albarka]] ([[User talk:Jessicah Albarka|talk]]) 13:20, 13 June 2026 (UTC) '' |- | [[:w:en:Mother|Mother]] || [[Wp/tsw/Mma|Mma]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 16:43, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Child|Child]] || [[Wp/tsw/Mawun|Mawun]] || ''[[User:Emmanuel Jagaba|Emmanuel Jagaba]] ([[User talk:Emmanuel Jagaba|talk]]) 12:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Knife|Knife]] || [[Wp/tsw/Matsun|Matsun]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 20:06, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Son|Son]] || [[Wp/tsw/Ulobo|Ulobo]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 13:28, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Daughter|Daughter]] || [[Wp/tsw/Usheli|Usheli]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 20:39, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mister|Mister]] || [[Wp/tsw/Dada vu u'wa|Dada vu u'wa]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 04:22, 14 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Missus|Missus]] || [[Wp/tsw/Ka va arungutsu|Ka va arungutsu]] || ''[[User:Jessicah Albarka|Jessicah Albarka]] ([[User talk:Jessicah Albarka|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Senior wife|Senior wife]] || [[Wp/tsw/Ka vu ufaru|Ka vu ufaru]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Miss|Miss]] || [[Wp/tsw/Ushe vu u'wa|Ushe vu u'wa]] || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 12:59, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Man|Man]] || [[Wp/tsw/Vali|Vali]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:26, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Woman|Woman]] || [[Wp/tsw/Ka|Ka]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 13:20, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lizard|Lizard]] || [[Wp/tsw/Aagada|Aagada]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:31, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hen|hen]] || [[Wp/tsw/Moton|moton]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 19:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Riddle|Riddle]] || [[Wp/tsw/Avandaru|Avandaru]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cars|Cars]] || [[Wp/tsw/Nkungulu|Nkungulu]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 01:17, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yam|Yam]] || [[Wp/tsw/Moron|Moron]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 15:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cocoyam|Cocoyam]] || [[Wp/tsw/Emele|Emele]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:33, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kola nut|Kola nut]] || [[Wp/tsw/Ugoru|Ugoru]] || ''[[User:Habila Ango|Habila Ango]] ([[User talk:Habila Ango|talk]]) 12:22, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dove|Dove]] || [[Wp/tsw/Ma̱rukuku|Ma̱rukuku]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:08, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Money|Money]] || [[Wp/tsw/Ikebe|Ikebe]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 23:19, 16 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Farming|Farming]] || [[Wp/tsw/Vucimba|vucimba]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 12:50, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Calabash|Calabash]] || [[Wp/tsw/Moko'o|moko'o]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 12:27, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Room|Room]] || [[Wp/tsw/Kunu|kunu]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 13:24, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Axe|Axe]] || [[Wp/tsw/Kogovu|Kogovu]](cishigini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 13:40, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shoe|Shoe]] || [[Wp/tsw/Aatan|Aatan]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:20, 22 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cap|Cap]] || [[Wp/tsw/Melezu|Melezu]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:27, 22 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Waist|Waist]] || [[Wp/tsw/Ikyun|Ikyun]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 14:19, 17 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Neck|Neck]] || [[Wp/tsw/Yinlu|Yinlu]] || '',[[User:Newesula|Newesula]] ([[User talk:Newesula|talk]]) 10:59, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Elbow|Elbow]] || [[Wp/tsw/Oobolu|oobolu]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 10:05, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Finger nail|Finger nail]] || [[Wp/tsw/A̱a̱kpa̱ta̱|A̱a̱kpa̱ta̱]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 10:03, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Bone|Bone]] || [[Wp/tsw/Eetele|Eetele]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 09:31, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:The Lord's Prayer|The Lord's Prayer]] || [[Wp/tsw/Avasa a Zagbain|Avasa a Zagbain]] || ''Danladi Matthew Gode'' [[Category:Wp/tsw]] bvc577r0iyyr660tcq43fcknp5gxhin 7225763 7225762 2026-06-25T13:11:58Z Iliya Emelda 2686630 7225763 wikitext text/x-wiki This page was created for the Kambari Wikipedia Outreach 2026 event. For the main landing page on Meta-Wiki, please [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Event:Kambari_Wikipedia_Outreach '''click here''']. ''Please create the articles in the English Wikipedia using the correct Kambari (Tsishingini) equivalent. Use the following steps:'' STEPS: # Click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found next to "''' Articles for creation'''" below. # Go to the article you wish to create/translate in the Kambari Category (Wp/tsw) of the Wikimedia Incubator. # Replace the "'''not assigned'''" with four tildes <code>'''<nowiki>~~~~</nowiki>'''</code> beside the word you wish to create an article for. # Publish the changes. # The article you want to translate, click on the English equivalent. You'll be redirected to the main article in the English Wikipedia. # Highlight and copy the part you wish to translate. # Return to this page. # Click on the title in Kambari (Tsishingini) you would see in <span style=background:#FF0000>red</span>. # When it opens, you'll see a blank page. # Paste what you copied. # ''' On mobile''': Click on the blue arrow at the top right corner of your screen (when using mobile) and briefly add into the Summary box what you just did or are about to do ## Click on Publish. # ''' On desktop''': Scroll down and click on "Publish page" (when using desktop). # Now, you wouldn't leave what you pasted in English without translating to Kambari (Tsishingini). To do that, on that very new page you created, click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found at the top of that page. # Scroll down and begin translating and replacing the English text with the Kambari (Tsishingini) text. # Publish in bits or in whole as you translate. NB: * If an article has been <span style=background:#87BEEB>created</span>, it would be displayed in <span style=background:#87BEEB>blue</span>. If it is <span style=background:#FF0000>yet to be created</span>, it would be displayed in <span style=background:#FF0000>red</span>. * Please study [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Help:Your_first_article this (please click here)] for more insight into article creation. ==Articles for creation== This is a list of articles we hope to create during the event. ''Please search if an article already exists before creating one ̂to avoid duplication.'' {| class="wikitable sortable mw-collapsible" ! English Wikipedia !! Kambari Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Kambari languages|Kambari languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Tsishingini|Elentsu a̱ Tsishingini]] || ''[[User:Kambai Akau|Kambai Akau]] ([[User talk:Kambai Akau|talk]]) 14:50, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini language]] || [[Wp/tsw/Tsishingini|Tsishingini]] (Tsishingini) || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 13:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini language]] || [[Wp/tsw/Tsishingini/Cishingini|Tsishingini]] (Cishingini) || ''[[User:Ga,anlolo magaji|Ga,anlolo magaji]] ([[User talk:Ga,anlolo magaji|talk]]) 14:14, 13 June 2026 (UTppppC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini people]] || [[Wp/tsw/A̱shingini|A̱shingini]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 16:26, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini people]] || [[Wp/tsw/A̱shingini/Cishingini|A̱shingini]] (Cishingini) || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 09:56, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba language]] || [[Wp/tsw/Tsikimba|Tsikimba]] (Tsishingini) || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 11:01, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba language]] || [[Wp/tsw/Tsikimba/Cishingini|Tsikimba]] (Cishingini) || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 18:41, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba people]] || [[Wp/tsw/Akimba|Akimba]] (Tsishingini) || ''[[User:Dorcas Philemon|Dorcas Philemon]] ([[User talk:Dorcas Philemon|talk]]) 19:10, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi language]] || [[Wp/tsw/Tsuvaɗi|Tsuvaɗi]] (Tsishingini) || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:39, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi language]] || [[Wp/tsw/Tsuvaɗi/Tsikimba|Tsuvaɗi]] (Tsikimba) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:35, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi people]] || [[Wp/tsw/Avaɗi|Avaɗi]] (Tsishingini) || ''[[User:[[Special:Contributions/&#126;2026-34741-36|&#126;2026-34741-36]] ([[User talk:&#126;2026-34741-36|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)]] ([[User talk:[[Special:Contributions/&#126;2026-34741-36|&#126;2026-34741-36]] ([[User talk:&#126;2026-34741-36|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)|talk]]) 14:11, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi language]] || [[Wp/tsw/Tsubaangi|Tsubaangi]] (Tsishingini) || ''[[User:Solinya kana|Solinya kana]] ([[User talk:Solinya kana|talk]]) 09:22, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱baangi|A̱za̱baangi]] (Tsishingini) || ''[[User:Blessing Ayuba|Blessing Ayuba]] ([[User talk:Blessing Ayuba|talk]]) 10:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱baangi/Cishingini|A̱za̱baangi]] (Cishingini) || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:17, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu language]] || [[Wp/tsw/Tsuyumu|Tsuyumu]] || ''[[User:Chigashi|Chigashi]] ([[User talk:Chigashi|talk]]) 10:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu|A̱za̱yumu]] (Tshishingini) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 15:26, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu/Cishingini|A̱za̱yumu]] (Cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 06:33, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu|A̱za̱yumu]] || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 15:23, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kainji languages|Kainji languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Ka̱nji|Elentsu a̱ Ka̱nji]] (Tsishingini) || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:11, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Kainji languages|Kainji languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Ka̱nji/Tsikimba|Elentsu a̱ Ka̱nji]] (Tsikimba) || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:46, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Lela language|Lela language]] || [[Wp/tsw/Tsuta̱bula̱|Tsuta̱bula̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:30, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lela language|Lela people]] || [[Wp/tsw/Nta̱bula̱|Nta̱bula̱]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe language|Nupe language]] || [[Wp/tsw/Tsigidi|Tsigidi]] || ''[[User:Newesula|Newesula]] ([[User talk:Newesula|talk]]) 10:21, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi|Ngidi]] (Tsishingini) || ''[[User:Yohanna Daniel|Yohanna Daniel]] ([[User talk:Yohanna Daniel|talk]]) 14:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi/Tsikimba|Ngidi]] (Tsikimba) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 13:31, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi/Cishingini|Ngidi]] (Cishingini) || ''[[User:Elisha Ayuba|Elisha Ayuba]] ([[User talk:Elisha Ayuba|talk]]) 14:11, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi language|Gbagyi language]] || [[Wp/tsw/Tsugwari|Tsugwari]] || ''[[Special:Contributions/&#126;2026-34897-15|&#126;2026-34897-15]] ([[User talk:&#126;2026-34897-15|talk]]) 10:02, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi people|Gbagyi people]] || [[Wp/tsw/Agwari|Agwari]] (Tsishingini) || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:46, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi people|Gbagyi people]] || [[Wp/tsw/Agwari/Cishingini|Agwari]] (Cishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 07:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hausa language|Hausa language]] || [[Wp/tsw/Tsugana|Tsugana]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 21:49, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hausa people|Hausa people]] || [[Wp/tsw/Agana|Agana]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 09:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fula language|Fula language]] || [[Wp/tsw/Tsupunlata|Tsupunlata]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 06:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fula people|Fula people]] || [[Wp/tsw/Mpunlata|Mpunlata]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 13:25, 13 June 2026 (UTC)'' |-Cisshshshshshshh | [[:w:en:Land|Land]] || [[Wp/tsw/Iɗa|Iɗa]] || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 01:16, 17 June 2026 (UTC)'' |- |- | [[:w:en:Niger State|Niger State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Neja|Iɗa ya Neja]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 11:04, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kebbi State|Kebbi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kebi|Iɗa ya Kebi]] (Tsishingini) || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:54, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kebbi State|Kebbi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kebi/Tsikimba|Iɗa ya Kebi]] (Tsikimba) || ''[[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 09:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kwara State|Kwara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kwara/Tsikimba|Iɗa ya Kwara]] (Tsikimba) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 13:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Federal Capital Territory (Nigeria)|Federal Capital Territory (Nigeria)]] || [[Wp/tsw/Aci e Iɓolo yi Iɗa (Najeriya)|Aci e Iɓolo yi Iɗa (Najeriya)]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 22:27, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kaduna State|Kaduna State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kaduna|Iɗa ya Kaduna]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:40, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Zamfara|Iɗa ya Zamfara]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Zamfara/Cishingini|Iɗa ya Zamfara]] (Cishingini) || ''[[User:Emmanuel Jagaba|Emmanuel Jagaba]] ([[User talk:Emmanuel Jagaba|talk]]) 13:09, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Sokoto/Cishingini|Iɗa ya Sokoto]] (Cishingini) || ''[[User:Ishaya Ayuba|Ishaya Ayuba]] ([[User talk:Ishaya Ayuba|talk]]) 13:29, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kogi State|Kogi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kogi|Iɗa ya Kogi]] (Tsishingini) || ''[[User:Danladi Barnabas Jonah|Danladi Barnabas Jonah]] ([[User talk:Danladi Barnabas Jonah|talk]]) 13:14, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kogi State|Kogi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kogi/Tsishingini|Iɗa ya Kogi]] (cishingini) || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:19, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oyo State|Oyo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Oyo|Iɗa ya Oyo]] (Tsishingini) || ''`[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 08:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oyo State|Oyo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Oyo/cishingini|Iɗa ya Oyo]] (cishingini) || ''[[User:Michael Musa Dankambari|Michael Musa Dankambari]] ([[User talk:Michael Musa Dankambari|talk]]) 18:15, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plateau State|Plateau State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Pulato|Iɗa ya Pulato]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plateau State|Plateau State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Pulato/Tsikimba|Iɗa ya Pulato]] (Tsikimba) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Benue State|Benue State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Benuwe|Iɗa ya Benuwe]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 01:17, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Katsina State|Katsina State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Katsuna|Iɗa ya Katsuna]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Edo State|Edo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Edo|Iɗa ya Edo]] (Cishingini) || ''[[User:Nanret Bulus|Nanret Bulus]] ([[User talk:Nanret Bulus|talk]]) 13:51, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Edo State|Edo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Edo/Cishingini|Iɗa ya Edo]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Enugu State|Enugu State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Enugu|Iɗa ya Enugu]] (Tsishingini) || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Enugu State|Enugu State]] || [[Wp/tsw/Iɗika i Inugu/Cishingini|Iɗika i Inugu]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 15:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/tsw/Vuma|Vuma]] (Tsishingini) || [[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 13:42, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/tsw/Vuma/Tsikimba|Vuma]] (Tsikimba) || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:28, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Head|Head]] || [[Wp/tsw/Aaci|Aaci]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 07:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hand|Hand]] || [[Wp/tsw/Ukere|Ukere]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 17:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mouth|Mouth]] || [[Wp/tsw/Una̱|Una̱]] || ''[[User:Rifkay|Rifkay]] ([[User talk:Rifkay|talk]]) 13:48, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tongue|Tongue]] || [[Wp/tsw/Eelentsu|Eelentsu]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 18:40, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nose|Nose]] || [[Wp/tsw/Vunu|Vunu]] || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:54, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Face|Face]] || [[Wp/tsw/Urewesu|Urewesu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 17:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Body|Body]] || [[Wp/tsw/Lipu|Lipu]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 13:56, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Leg|Leg]] || [[Wp/tsw/Anana|Anana]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 11:45, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:God|God]] || [[Wp/tsw/A̱sula̱|A̱sula̱]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:30, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Jesus|Jesus]] || [[Wp/tsw/Yesu|Yesu]] || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:19, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Holy Spirit|Holy Spirit]] || [[Wp/tsw/Ayivuki a singai/Cishingini|Ayivuki a singai]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:06, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Satan|Satan]] || [[Wp/tsw/Mekerenkesu|Mekerenkesu]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:09, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Satan|Satan]] || [[Wp/tsw/Kalijani/Cishingini|Kalijani]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 07:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Heaven|Heaven]] || [[Wp/tsw/Zuva|Zuva]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 13:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Angel|Angel]] || [[Wp/tsw/Malingata ma̱ A̱sula̱|Malingata ma̱ A̱sula̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:42, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Christianity|Christianity]] || [[Wp/tsw/Itoni|Itoni]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Islam|Islam]] || [[Wp/tsw/A̱ka̱ɗa̱ta̱|A̱ka̱ɗa̱ta̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mohammed|Mohammed]] || [[Wp/tsw/Mahama̱du|Mahama̱du]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nigeria|Nigeria]] || [[Wp/tsw/Najeriya/Cishingini|Najeriya]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:01, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Africa|Africa]] || [[Wp/tsw/Afirika|Afirika]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:05, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Asia|Asia]] || [[Wp/tsw/Asiya|Asiya]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Europe|Europe]] || [[Wp/tsw/Yuropa|Yuropa]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:North America|North America]] || [[Wp/tsw/Amerika vu Ugana|Amerika vu Ugana]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:05, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:South America|South America]] || [[Wp/tsw/Amerika vu Uyagi|Amerika vu Uyagi]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:46, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Australia|Australia]] || [[Wp/tsw/Asutureliya|Asutureliya]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:02, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Antarctica|Antarctica]] || [[Wp/tsw/Antatika|Antatika]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:06, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Brook|Brook]] || [[Wp/tsw/Uyene|Uyene]] || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 09:44, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Stream|Stream]] || [[Wp/tsw/Moɗolu|Moɗolu]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:48, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:River|River]] || [[Wp/tsw/Uɗolu|Uɗolu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 13:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Well|Well]] || [[Wp/tsw/Ooko'o|Ooko'o]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 23:19, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lake|Lake]] || [[Wp/tsw/Uɗolu gbain|Uɗolu gbain]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pond|Pond]] || [[Wp/tsw/Abata|Abata]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sea|Sea]] || [[Wp/tsw/Mala|Mala]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ocean|Ocean]] || [[Wp/tsw/Mala ma gbain|Mala ma gbain]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:30, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Book|Book]] || [[Wp/tsw/Aatagada|Aatagada]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 12:24, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:North|North]] || [[Wp/tsw/Ugana|Ugana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:08, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:South|South]] || [[Wp/tsw/Uyagi|Uyagi]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:East|East]] || [[Wp/tsw/Asana|Asana]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 20:50, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:West|West]] || [[Wp/tsw/A̱livu|A̱livu]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Center|Center]] || [[Wp/tsw/Memere|Memere]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Desert|Desert]] || [[Wp/tsw/A̱tsumona (ma̱bula̱)|A̱tsumona (ma̱bula̱)]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:26, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sun|Sun]] || [[Wp/tsw/Urana|Urana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:48, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Moon|Moon]] || [[Wp/tsw/Woto|Woto]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:53, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Day|Day]] || [[Wp/tsw/Urana|Urana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Night|Night]] || [[Wp/tsw/Ayin|Ayin]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Year|Year]] || [[Wp/tsw/Ka̱ya̱ꞌa̱/Cishingini|Ka̱ya̱ꞌa̱]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 15:35, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ethnic group|Ethnic group]] || [[Wp/tsw/Elentsu (ama)|Elentsu (ama)]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:18, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dog|Dog]] || [[Wp/tsw/Musan|Musan]] (Cishingini) || ''[[User:Nanret Bulus|Nanret Bulus]] ([[User talk:Nanret Bulus|talk]]) 13:51, 13 June 2026 (UTC)'' ''̃ ̃ ̃ ̃ '' |- | [[:w:en:Scorpion|Scorpion]] || [[Wp/tsw/Ugashi|Ugashi]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 14:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- || [[:w:en:Scorpion|Scorpion]] || [[Wp/tsw/Kudyaɓu/Cishingini|Kudyaɓu]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fish|Fish]] || [[Wp/tsw/Magula|Magula]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:19, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Meat|Meat]] || [[Wp/tsw/Inama|Inama]] || [[User:Rifkay|Rifkay]] ([[User talk:Rifkay|talk]]) 12:43, 14 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Animal|Animal]] || [[Wp/tsw/Nama|Nama]] || ''[[User:Habila Ango|Habila Ango]] ([[User talk:Habila Ango|talk]]) 12:59, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cat|Cat]] || [[Wp/tsw/Kozoli/Cishingini|Kozoli]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:01, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cattle|Cattle]] || [[Wp/tsw/Nan|Nan]] || ''[[User:Solinya kana|Solinya kana]] ([[User talk:Solinya kana|talk]]) 12:32, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Goat|Goat]] || [[Wp/tsw/Megbele|Megbele]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 21:41, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sheep|Sheep]] || [[Wp/tsw/Kyon|Kyon]] || ''`[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lion|Lion]] || [[Wp/tsw/Kamu|Kamu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pap|Pap]] || [[Wp/tsw/Una̱'a̱|Una̱'a̱]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 04:56, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Elephant|Elephant]] || [[Wp/tsw/Agiwa|Agiwa]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:07, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tree|Tree]] || [[Wp/tsw/Uɗanga|Uɗanga]] (Akimba) || ''[[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 11:06, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:The Bush|Bush]] || [[Wp/tsw/Ogozo|Ogozo]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:51, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Forest|Forest]] || [[Wp/tsw/A̱tsumona (ɗanga)|A̱tsumona (ɗanga)]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:53, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en: Selling|selling]] || [[Wp/tsw/Kudenge|Kudenge]](cishingini) || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 00:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en: Twins|Twins]] || [[Wp/tsw/Mpeshe|mpeshe]](cishingini) || ''[[User: Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk: Iliya Emelda|talk]]) 14:07, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:3|3]] || [[Wp/tsw/3|3]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:11, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:4|4]] || [[Wp/tsw/4|4]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:13, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:5|5]] || [[Wp/tsw/5|5]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:6|6]] || [[Wp/tsw/6|6]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:7|7]] || [[Wp/tsw/7|7]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:8|8]] || [[Wp/tsw/8|8]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:9|9]] || [[Wp/tsw/9|9]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:42, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:10|10]] || [[Wp/tsw/10|10]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:43, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:11|11]] || [[Wp/tsw/11|11]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:46, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:12|12]] || [[Wp/tsw/12|12]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 00:34, 18 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hoe|Hoe]] || [[Wp/tsw/Eshe'en|| ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:28, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:14|14]] || [[Wp/tsw/14|14]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:29, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:15|15]] || [[Wp/tsw/15|15]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:20, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:16|16]] || [[Wp/tsw/16|16]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:17|17]] || [[Wp/tsw/17|17]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:18|18]] || [[Wp/tsw/18|18]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:21, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:19|19]] || [[Wp/tsw/19|19]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:20, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:20|20]] || [[Wp/tsw/20|20]] || ''[[User:|[[Wp/tsw/[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 07:58, 25 June 2026 (UTC)|[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 07:58, 25 June 2026 (UTC)]] ([[User talk:|''''talk]])(UTC)'' |- | [[:w:en:Father|Father]] || [[Wp/tsw/Dada|Dada]] || ''[[User:Jessicah Albarka|Jessicah Albarka]] ([[User talk:Jessicah Albarka|talk]]) 13:20, 13 June 2026 (UTC) '' |- | [[:w:en:Mother|Mother]] || [[Wp/tsw/Mma|Mma]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 16:43, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Child|Child]] || [[Wp/tsw/Mawun|Mawun]] || ''[[User:Emmanuel Jagaba|Emmanuel Jagaba]] ([[User talk:Emmanuel Jagaba|talk]]) 12:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Knife|Knife]] || [[Wp/tsw/Matsun|Matsun]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 20:06, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Son|Son]] || [[Wp/tsw/Ulobo|Ulobo]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 13:28, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Daughter|Daughter]] || [[Wp/tsw/Usheli|Usheli]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 20:39, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mister|Mister]] || [[Wp/tsw/Dada vu u'wa|Dada vu u'wa]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 04:22, 14 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Missus|Missus]] || [[Wp/tsw/Ka va arungutsu|Ka va arungutsu]] || ''[[User:Jessicah Albarka|Jessicah Albarka]] ([[User talk:Jessicah Albarka|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Senior wife|Senior wife]] || [[Wp/tsw/Ka vu ufaru|Ka vu ufaru]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Miss|Miss]] || [[Wp/tsw/Ushe vu u'wa|Ushe vu u'wa]] || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 12:59, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Man|Man]] || [[Wp/tsw/Vali|Vali]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:26, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Woman|Woman]] || [[Wp/tsw/Ka|Ka]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 13:20, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lizard|Lizard]] || [[Wp/tsw/Aagada|Aagada]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:31, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hen|hen]] || [[Wp/tsw/Moton|moton]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 19:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Riddle|Riddle]] || [[Wp/tsw/Avandaru|Avandaru]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cars|Cars]] || [[Wp/tsw/Nkungulu|Nkungulu]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 01:17, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yam|Yam]] || [[Wp/tsw/Moron|Moron]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 15:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cocoyam|Cocoyam]] || [[Wp/tsw/Emele|Emele]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:33, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kola nut|Kola nut]] || [[Wp/tsw/Ugoru|Ugoru]] || ''[[User:Habila Ango|Habila Ango]] ([[User talk:Habila Ango|talk]]) 12:22, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dove|Dove]] || [[Wp/tsw/Ma̱rukuku|Ma̱rukuku]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:08, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Money|Money]] || [[Wp/tsw/Ikebe|Ikebe]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 23:19, 16 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Farming|Farming]] || [[Wp/tsw/Vucimba|vucimba]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 12:50, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Calabash|Calabash]] || [[Wp/tsw/Moko'o|moko'o]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 12:27, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Room|Room]] || [[Wp/tsw/Kunu|kunu]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 13:24, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Axe|Axe]] || [[Wp/tsw/Kogovu|Kogovu]](cishigini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 13:40, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shoe|Shoe]] || [[Wp/tsw/Aatan|Aatan]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:20, 22 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cap|Cap]] || [[Wp/tsw/Melezu|Melezu]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:27, 22 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Waist|Waist]] || [[Wp/tsw/Ikyun|Ikyun]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 14:19, 17 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Neck|Neck]] || [[Wp/tsw/Yinlu|Yinlu]] || '',[[User:Newesula|Newesula]] ([[User talk:Newesula|talk]]) 10:59, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Elbow|Elbow]] || [[Wp/tsw/Oobolu|oobolu]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 10:05, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Finger nail|Finger nail]] || [[Wp/tsw/A̱a̱kpa̱ta̱|A̱a̱kpa̱ta̱]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 10:03, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Bone|Bone]] || [[Wp/tsw/Eetele|Eetele]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 09:31, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:The Lord's Prayer|The Lord's Prayer]] || [[Wp/tsw/Avasa a Zagbain|Avasa a Zagbain]] || ''Danladi Matthew Gode'' [[Category:Wp/tsw]] b014s8zte1duog72d9bixgzkklzvsp4 7225957 7225763 2026-06-25T16:33:50Z Iliya Emelda 2686630 7225957 wikitext text/x-wiki This page was created for the Kambari Wikipedia Outreach 2026 event. For the main landing page on Meta-Wiki, please [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Event:Kambari_Wikipedia_Outreach '''click here''']. ''Please create the articles in the English Wikipedia using the correct Kambari (Tsishingini) equivalent. Use the following steps:'' STEPS: # Click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found next to "''' Articles for creation'''" below. # Go to the article you wish to create/translate in the Kambari Category (Wp/tsw) of the Wikimedia Incubator. # Replace the "'''not assigned'''" with four tildes <code>'''<nowiki>~~~~</nowiki>'''</code> beside the word you wish to create an article for. # Publish the changes. # The article you want to translate, click on the English equivalent. You'll be redirected to the main article in the English Wikipedia. # Highlight and copy the part you wish to translate. # Return to this page. # Click on the title in Kambari (Tsishingini) you would see in <span style=background:#FF0000>red</span>. # When it opens, you'll see a blank page. # Paste what you copied. # ''' On mobile''': Click on the blue arrow at the top right corner of your screen (when using mobile) and briefly add into the Summary box what you just did or are about to do ## Click on Publish. # ''' On desktop''': Scroll down and click on "Publish page" (when using desktop). # Now, you wouldn't leave what you pasted in English without translating to Kambari (Tsishingini). To do that, on that very new page you created, click on "edit source" (when using a desktop) or the pen tool '''🖊️''' (when using a mobile), found at the top of that page. # Scroll down and begin translating and replacing the English text with the Kambari (Tsishingini) text. # Publish in bits or in whole as you translate. NB: * If an article has been <span style=background:#87BEEB>created</span>, it would be displayed in <span style=background:#87BEEB>blue</span>. If it is <span style=background:#FF0000>yet to be created</span>, it would be displayed in <span style=background:#FF0000>red</span>. * Please study [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Help:Your_first_article this (please click here)] for more insight into article creation. ==Articles for creation== This is a list of articles we hope to create during the event. ''Please search if an article already exists before creating one ̂to avoid duplication.'' {| class="wikitable sortable mw-collapsible" ! English Wikipedia !! Kambari Wikipedia Incubator !! Sign |- | [[:w:en:Kambari languages|Kambari languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Tsishingini|Elentsu a̱ Tsishingini]] || ''[[User:Kambai Akau|Kambai Akau]] ([[User talk:Kambai Akau|talk]]) 14:50, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini language]] || [[Wp/tsw/Tsishingini|Tsishingini]] (Tsishingini) || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 13:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini language]] || [[Wp/tsw/Tsishingini/Cishingini|Tsishingini]] (Cishingini) || ''[[User:Ga,anlolo magaji|Ga,anlolo magaji]] ([[User talk:Ga,anlolo magaji|talk]]) 14:14, 13 June 2026 (UTppppC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini people]] || [[Wp/tsw/A̱shingini|A̱shingini]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 16:26, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shingini language|Shingini people]] || [[Wp/tsw/A̱shingini/Cishingini|A̱shingini]] (Cishingini) || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 09:56, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba language]] || [[Wp/tsw/Tsikimba|Tsikimba]] (Tsishingini) || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 11:01, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba language]] || [[Wp/tsw/Tsikimba/Cishingini|Tsikimba]] (Cishingini) || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 18:41, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kimba language|Kimba people]] || [[Wp/tsw/Akimba|Akimba]] (Tsishingini) || ''[[User:Dorcas Philemon|Dorcas Philemon]] ([[User talk:Dorcas Philemon|talk]]) 19:10, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi language]] || [[Wp/tsw/Tsuvaɗi|Tsuvaɗi]] (Tsishingini) || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:39, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi language]] || [[Wp/tsw/Tsuvaɗi/Tsikimba|Tsuvaɗi]] (Tsikimba) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:35, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Vadi language|Vadi people]] || [[Wp/tsw/Avaɗi|Avaɗi]] (Tsishingini) || ''[[User:[[Special:Contributions/&#126;2026-34741-36|&#126;2026-34741-36]] ([[User talk:&#126;2026-34741-36|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)]] ([[User talk:[[Special:Contributions/&#126;2026-34741-36|&#126;2026-34741-36]] ([[User talk:&#126;2026-34741-36|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)|talk]]) 14:11, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi language]] || [[Wp/tsw/Tsubaangi|Tsubaangi]] (Tsishingini) || ''[[User:Solinya kana|Solinya kana]] ([[User talk:Solinya kana|talk]]) 09:22, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱baangi|A̱za̱baangi]] (Tsishingini) || ''[[User:Blessing Ayuba|Blessing Ayuba]] ([[User talk:Blessing Ayuba|talk]]) 10:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Baangi language|Baangi people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱baangi/Cishingini|A̱za̱baangi]] (Cishingini) || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:17, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu language]] || [[Wp/tsw/Tsuyumu|Tsuyumu]] || ''[[User:Chigashi|Chigashi]] ([[User talk:Chigashi|talk]]) 10:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu|A̱za̱yumu]] (Tsishingini) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 15:26, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu/Cishingini|A̱za̱yumu]] (Cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 06:33, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yumu language (Nigeria)|Yumu people]] || [[Wp/tsw/A̱za̱yumu|A̱za̱yumu]] || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 15:23, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kainji languages|Kainji languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Ka̱nji|Elentsu a̱ Ka̱nji]] (Tsishingini) || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:11, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Kainji languages|Kainji languages]] || [[Wp/tsw/Elentsu a̱ Ka̱nji/Tsikimba|Elentsu a̱ Ka̱nji]] (Tsikimba) || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:46, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Lela language|Lela language]] || [[Wp/tsw/Tsuta̱bula̱|Tsuta̱bula̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:30, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lela language|Lela people]] || [[Wp/tsw/Nta̱bula̱|Nta̱bula̱]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe language|Nupe language]] || [[Wp/tsw/Tsigidi|Tsigidi]] || ''[[User:Newesula|Newesula]] ([[User talk:Newesula|talk]]) 10:21, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi|Ngidi]] (Tsishingini) || ''[[User:Yohanna Daniel|Yohanna Daniel]] ([[User talk:Yohanna Daniel|talk]]) 14:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi/Tsikimba|Ngidi]] (Tsikimba) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 13:31, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nupe people|Nupe people]] || [[Wp/tsw/Ngidi/Cishingini|Ngidi]] (Cishingini) || ''[[User:Elisha Ayuba|Elisha Ayuba]] ([[User talk:Elisha Ayuba|talk]]) 14:11, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi language|Gbagyi language]] || [[Wp/tsw/Tsugwari|Tsugwari]] || ''[[Special:Contributions/&#126;2026-34897-15|&#126;2026-34897-15]] ([[User talk:&#126;2026-34897-15|talk]]) 10:02, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi people|Gbagyi people]] || [[Wp/tsw/Agwari|Agwari]] (Tsishingini) || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:46, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Gbagyi people|Gbagyi people]] || [[Wp/tsw/Agwari/Cishingini|Agwari]] (Cishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 07:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hausa language|Hausa language]] || [[Wp/tsw/Tsugana|Tsugana]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 21:49, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hausa people|Hausa people]] || [[Wp/tsw/Agana|Agana]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 09:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fula language|Fula language]] || [[Wp/tsw/Tsupunlata|Tsupunlata]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 06:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fula people|Fula people]] || [[Wp/tsw/Mpunlata|Mpunlata]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 13:25, 13 June 2026 (UTC)'' |-Cisshshshshshshh | [[:w:en:Land|Land]] || [[Wp/tsw/Iɗa|Iɗa]] || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 01:16, 17 June 2026 (UTC)'' |- |- | [[:w:en:Niger State|Niger State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Neja|Iɗa ya Neja]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 11:04, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kebbi State|Kebbi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kebi|Iɗa ya Kebi]] (Tsishingini) || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:54, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kebbi State|Kebbi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kebi/Tsikimba|Iɗa ya Kebi]] (Tsikimba) || ''[[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 09:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kwara State|Kwara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kwara/Tsikimba|Iɗa ya Kwara]] (Tsikimba) || ''[[User:Yahaya S Yahaya|Yahaya S Yahaya]] ([[User talk:Yahaya S Yahaya|talk]]) 13:10, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Federal Capital Territory (Nigeria)|Federal Capital Territory (Nigeria)]] || [[Wp/tsw/Aci e Iɓolo yi Iɗa (Najeriya)|Aci e Iɓolo yi Iɗa (Najeriya)]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 22:27, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kaduna State|Kaduna State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kaduna|Iɗa ya Kaduna]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:40, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Zamfara|Iɗa ya Zamfara]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Zamfara/Cishingini|Iɗa ya Zamfara]] (Cishingini) || ''[[User:Emmanuel Jagaba|Emmanuel Jagaba]] ([[User talk:Emmanuel Jagaba|talk]]) 13:09, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Zamfara State|Zamfara State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Sokoto/Cishingini|Iɗa ya Sokoto]] (Cishingini) || ''[[User:Ishaya Ayuba|Ishaya Ayuba]] ([[User talk:Ishaya Ayuba|talk]]) 13:29, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kogi State|Kogi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kogi|Iɗa ya Kogi]] (Tsishingini) || ''[[User:Danladi Barnabas Jonah|Danladi Barnabas Jonah]] ([[User talk:Danladi Barnabas Jonah|talk]]) 13:14, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kogi State|Kogi State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Kogi/Tsishingini|Iɗa ya Kogi]] (cishingini) || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:19, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oyo State|Oyo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Oyo|Iɗa ya Oyo]] (Tsishingini) || ''`[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 08:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Oyo State|Oyo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Oyo/cishingini|Iɗa ya Oyo]] (cishingini) || ''[[User:Michael Musa Dankambari|Michael Musa Dankambari]] ([[User talk:Michael Musa Dankambari|talk]]) 18:15, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plateau State|Plateau State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Pulato|Iɗa ya Pulato]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Plateau State|Plateau State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Pulato/Tsikimba|Iɗa ya Pulato]] (Tsikimba) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Benue State|Benue State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Benuwe|Iɗa ya Benuwe]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 01:17, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Katsina State|Katsina State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Katsuna|Iɗa ya Katsuna]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Edo State|Edo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Edo|Iɗa ya Edo]] (Cishingini) || ''[[User:Nanret Bulus|Nanret Bulus]] ([[User talk:Nanret Bulus|talk]]) 13:51, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Edo State|Edo State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Edo/Cishingini|Iɗa ya Edo]] (Tsishingini) || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Enugu State|Enugu State]] || [[Wp/tsw/Iɗa ya Enugu|Iɗa ya Enugu]] (Tsishingini) || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:29, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Enugu State|Enugu State]] || [[Wp/tsw/Iɗika i Inugu/Cishingini|Iɗika i Inugu]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 15:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/tsw/Vuma|Vuma]] (Tsishingini) || [[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 13:42, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Human|Human]] || [[Wp/tsw/Vuma/Tsikimba|Vuma]] (Tsikimba) || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:28, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Head|Head]] || [[Wp/tsw/Aaci|Aaci]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 07:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hand|Hand]] || [[Wp/tsw/Ukere|Ukere]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 17:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mouth|Mouth]] || [[Wp/tsw/Una̱|Una̱]] || ''[[User:Rifkay|Rifkay]] ([[User talk:Rifkay|talk]]) 13:48, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tongue|Tongue]] || [[Wp/tsw/Eelentsu|Eelentsu]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 18:40, 12 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nose|Nose]] || [[Wp/tsw/Vunu|Vunu]] || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:54, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Face|Face]] || [[Wp/tsw/Urewesu|Urewesu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 17:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Body|Body]] || [[Wp/tsw/Lipu|Lipu]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 13:56, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Leg|Leg]] || [[Wp/tsw/Anana|Anana]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 11:45, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:God|God]] || [[Wp/tsw/A̱sula̱|A̱sula̱]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:30, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Jesus|Jesus]] || [[Wp/tsw/Yesu|Yesu]] || [[User:Shiprah Timothy|Shiprah Timothy]] ([[User talk:Shiprah Timothy|talk]]) 13:19, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Holy Spirit|Holy Spirit]] || [[Wp/tsw/Ayivuki a singai/Cishingini|Ayivuki a singai]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:06, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Satan|Satan]] || [[Wp/tsw/Mekerenkesu|Mekerenkesu]] (Tsishingini) || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:09, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Satan|Satan]] || [[Wp/tsw/Kalijani/Cishingini|Kalijani]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 07:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Heaven|Heaven]] || [[Wp/tsw/Zuva|Zuva]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 13:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Angel|Angel]] || [[Wp/tsw/Malingata ma̱ A̱sula̱|Malingata ma̱ A̱sula̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:42, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Christianity|Christianity]] || [[Wp/tsw/Itoni|Itoni]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Islam|Islam]] || [[Wp/tsw/A̱ka̱ɗa̱ta̱|A̱ka̱ɗa̱ta̱]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mohammed|Mohammed]] || [[Wp/tsw/Mahama̱du|Mahama̱du]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Nigeria|Nigeria]] || [[Wp/tsw/Najeriya/Cishingini|Najeriya]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:01, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Africa|Africa]] || [[Wp/tsw/Afirika|Afirika]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:05, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Asia|Asia]] || [[Wp/tsw/Asiya|Asiya]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:33, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Europe|Europe]] || [[Wp/tsw/Yuropa|Yuropa]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:North America|North America]] || [[Wp/tsw/Amerika vu Ugana|Amerika vu Ugana]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:05, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:South America|South America]] || [[Wp/tsw/Amerika vu Uyagi|Amerika vu Uyagi]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:46, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Australia|Australia]] || [[Wp/tsw/Asutureliya|Asutureliya]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:02, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Antarctica|Antarctica]] || [[Wp/tsw/Antatika|Antatika]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:06, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Brook|Brook]] || [[Wp/tsw/Uyene|Uyene]] || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 09:44, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Stream|Stream]] || [[Wp/tsw/Moɗolu|Moɗolu]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 12:48, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:River|River]] || [[Wp/tsw/Uɗolu|Uɗolu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 13:47, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Well|Well]] || [[Wp/tsw/Ooko'o|Ooko'o]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 23:19, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lake|Lake]] || [[Wp/tsw/Uɗolu gbain|Uɗolu gbain]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pond|Pond]] || [[Wp/tsw/Abata|Abata]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sea|Sea]] || [[Wp/tsw/Mala|Mala]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ocean|Ocean]] || [[Wp/tsw/Mala ma gbain|Mala ma gbain]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:30, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Book|Book]] || [[Wp/tsw/Aatagada|Aatagada]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 12:24, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:North|North]] || [[Wp/tsw/Ugana|Ugana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:08, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:South|South]] || [[Wp/tsw/Uyagi|Uyagi]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:East|East]] || [[Wp/tsw/Asana|Asana]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 20:50, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:West|West]] || [[Wp/tsw/A̱livu|A̱livu]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Center|Center]] || [[Wp/tsw/Memere|Memere]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Desert|Desert]] || [[Wp/tsw/A̱tsumona (ma̱bula̱)|A̱tsumona (ma̱bula̱)]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:26, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sun|Sun]] || [[Wp/tsw/Urana|Urana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:48, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Moon|Moon]] || [[Wp/tsw/Woto|Woto]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 12:53, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Day|Day]] || [[Wp/tsw/Urana|Urana]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Night|Night]] || [[Wp/tsw/Ayin|Ayin]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:10, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Year|Year]] || [[Wp/tsw/Ka̱ya̱ꞌa̱/Cishingini|Ka̱ya̱ꞌa̱]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 15:35, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Ethnic group|Ethnic group]] || [[Wp/tsw/Elentsu (ama)|Elentsu (ama)]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:18, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dog|Dog]] || [[Wp/tsw/Musan|Musan]] (Cishingini) || ''[[User:Nanret Bulus|Nanret Bulus]] ([[User talk:Nanret Bulus|talk]]) 13:51, 13 June 2026 (UTC)'' ''̃ ̃ ̃ ̃ '' |- | [[:w:en:Scorpion|Scorpion]] || [[Wp/tsw/Ugashi|Ugashi]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 14:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- || [[:w:en:Scorpion|Scorpion]] || [[Wp/tsw/Kudyaɓu/Cishingini|Kudyaɓu]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Fish|Fish]] || [[Wp/tsw/Magula|Magula]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:19, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Meat|Meat]] || [[Wp/tsw/Inama|Inama]] || [[User:Rifkay|Rifkay]] ([[User talk:Rifkay|talk]]) 12:43, 14 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Animal|Animal]] || [[Wp/tsw/Nama|Nama]] || ''[[User:Habila Ango|Habila Ango]] ([[User talk:Habila Ango|talk]]) 12:59, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cat|Cat]] || [[Wp/tsw/Kozoli/Cishingini|Kozoli]] (Cishingini) || ''[[User:Damveek|Damveek]] ([[User talk:Damveek|talk]]) 05:01, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cattle|Cattle]] || [[Wp/tsw/Nan|Nan]] || ''[[User:Solinya kana|Solinya kana]] ([[User talk:Solinya kana|talk]]) 12:32, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Goat|Goat]] || [[Wp/tsw/Megbele|Megbele]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 21:41, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Sheep|Sheep]] || [[Wp/tsw/Kyon|Kyon]] || ''`[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lion|Lion]] || [[Wp/tsw/Kamu|Kamu]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Pap|Pap]] || [[Wp/tsw/Una̱'a̱|Una̱'a̱]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 04:56, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Elephant|Elephant]] || [[Wp/tsw/Agiwa|Agiwa]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 14:07, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Tree|Tree]] || [[Wp/tsw/Uɗanga|Uɗanga]] (Akimba) || ''[[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 11:06, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:The Bush|Bush]] || [[Wp/tsw/Ogozo|Ogozo]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:51, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Forest|Forest]] || [[Wp/tsw/A̱tsumona (ɗanga)|A̱tsumona (ɗanga)]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:53, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en: Selling|selling]] || [[Wp/tsw/Kudenge|Kudenge]](cishingini) || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 00:31, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en: Twins|Twins]] || [[Wp/tsw/Mpeshe|mpeshe]](cishingini) || ''[[User: Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk: Iliya Emelda|talk]]) 14:07, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:3|3]] || [[Wp/tsw/3|3]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:11, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:4|4]] || [[Wp/tsw/4|4]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:13, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:5|5]] || [[Wp/tsw/5|5]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:6|6]] || [[Wp/tsw/6|6]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:7|7]] || [[Wp/tsw/7|7]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:14, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:8|8]] || [[Wp/tsw/8|8]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:16, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:9|9]] || [[Wp/tsw/9|9]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:42, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:10|10]] || [[Wp/tsw/10|10]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:43, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:11|11]] || [[Wp/tsw/11|11]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 19:46, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:12|12]] || [[Wp/tsw/12|12]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 00:34, 18 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hoe|Hoe]] || [[Wp/tsw/Eshe'en|| ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:28, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:14|14]] || [[Wp/tsw/14|14]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:29, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:15|15]] || [[Wp/tsw/15|15]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:20, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:16|16]] || [[Wp/tsw/16|16]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:22, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:17|17]] || [[Wp/tsw/17|17]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:15, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:18|18]] || [[Wp/tsw/18|18]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 14:21, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:19|19]] || [[Wp/tsw/19|19]] || ''[[User:Asulereve Joseph|Asulereve Joseph]] ([[User talk:Asulereve Joseph|talk]]) 14:20, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:20|20]] || [[Wp/tsw/20|20]] || ''[[User:|[[Wp/tsw/[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 07:58, 25 June 2026 (UTC)|[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 07:58, 25 June 2026 (UTC)]] ([[User talk:|''''talk]])(UTC)'' |- | [[:w:en:Father|Father]] || [[Wp/tsw/Dada|Dada]] || ''[[User:Jessicah Albarka|Jessicah Albarka]] ([[User talk:Jessicah Albarka|talk]]) 13:20, 13 June 2026 (UTC) '' |- | [[:w:en:Mother|Mother]] || [[Wp/tsw/Mma|Mma]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 16:43, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Child|Child]] || [[Wp/tsw/Mawun|Mawun]] || ''[[User:Emmanuel Jagaba|Emmanuel Jagaba]] ([[User talk:Emmanuel Jagaba|talk]]) 12:23, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Knife|Knife]] || [[Wp/tsw/Matsun|Matsun]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 20:06, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Son|Son]] || [[Wp/tsw/Ulobo|Ulobo]] || [[User:Adamu Yahaya8808|Adamu Yahaya8808]] ([[User talk:Adamu Yahaya8808|talk]]) 13:28, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Daughter|Daughter]] || [[Wp/tsw/Usheli|Usheli]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 20:39, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Mister|Mister]] || [[Wp/tsw/Dada vu u'wa|Dada vu u'wa]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 04:22, 14 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Missus|Missus]] || [[Wp/tsw/Ka va arungutsu|Ka va arungutsu]] || ''[[User:Jessicah Albarka|Jessicah Albarka]] ([[User talk:Jessicah Albarka|talk]]) 12:47, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Senior wife|Senior wife]] || [[Wp/tsw/Ka vu ufaru|Ka vu ufaru]] || ''[[User:Gbentsu|Gbentsu]] ([[User talk:Gbentsu|talk]]) 12:34, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Miss|Miss]] || [[Wp/tsw/Ushe vu u'wa|Ushe vu u'wa]] || ''[[User:MATTHEW Angela|MATTHEW Angela]] ([[User talk:MATTHEW Angela|talk]]) 12:59, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Man|Man]] || [[Wp/tsw/Vali|Vali]] || [[User:HannyJoe|HannyJoe]] ([[User talk:HannyJoe|talk]]) 19:26, 13 June 2026 (UTC) |- | [[:w:en:Woman|Woman]] || [[Wp/tsw/Ka|Ka]] || ''[[User:Shilenkani|Shilenkani]] ([[User talk:Shilenkani|talk]]) 13:20, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Lizard|Lizard]] || [[Wp/tsw/Aagada|Aagada]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:31, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Hen|hen]] || [[Wp/tsw/Moton|moton]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 19:09, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Riddle|Riddle]] || [[Wp/tsw/Avandaru|Avandaru]] || ''[[User:UTSURU BAWA|UTSURU BAWA]] ([[User talk:UTSURU BAWA|talk]]) 14:55, 13 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cars|Cars]] || [[Wp/tsw/Nkungulu|Nkungulu]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 01:17, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Yam|Yam]] || [[Wp/tsw/Moron|Moron]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 15:25, 14 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cocoyam|Cocoyam]] || [[Wp/tsw/Emele|Emele]] || ''[[User:Langashi|Langashi]] ([[User talk:Langashi|talk]]) 22:33, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Kola nut|Kola nut]] || [[Wp/tsw/Ugoru|Ugoru]] || ''[[User:Habila Ango|Habila Ango]] ([[User talk:Habila Ango|talk]]) 12:22, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Dove|Dove]] || [[Wp/tsw/Ma̱rukuku|Ma̱rukuku]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 19:08, 15 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Money|Money]] || [[Wp/tsw/Ikebe|Ikebe]] || ''[[User:Gwazali Dominic|Gwazali Dominic]] ([[User talk:Gwazali Dominic|talk]]) 23:19, 16 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Farming|Farming]] || [[Wp/tsw/Vucimba|vucimba]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 12:50, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Calabash|Calabash]] || [[Wp/tsw/Moko'o|moko'o]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 12:27, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Room|Room]] || [[Wp/tsw/Kunu|kunu]] (cishingini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 13:24, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Axe|Axe]] || [[Wp/tsw/Kogovu|Kogovu]](cishigini) || ''[[User:Iliya Emelda|Iliya Emelda]] ([[User talk:Iliya Emelda|talk]]) 13:40, 19 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Shoe|Shoe]] || [[Wp/tsw/Aatan|Aatan]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:20, 22 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Cap|Cap]] || [[Wp/tsw/Melezu|Melezu]] || ''[[User:ZUWESU HAPPY|ZUWESU HAPPY]] ([[User talk:ZUWESU HAPPY|talk]]) 21:27, 22 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Waist|Waist]] || [[Wp/tsw/Ikyun|Ikyun]] || ''[[User:Danladi Matthew Gode|Danladi Matthew Gode]] ([[User talk:Danladi Matthew Gode|talk]]) 14:19, 17 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Neck|Neck]] || [[Wp/tsw/Yinlu|Yinlu]] || '',[[User:Newesula|Newesula]] ([[User talk:Newesula|talk]]) 10:59, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Elbow|Elbow]] || [[Wp/tsw/Oobolu|oobolu]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 10:05, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Finger nail|Finger nail]] || [[Wp/tsw/A̱a̱kpa̱ta̱|A̱a̱kpa̱ta̱]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 10:03, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:Bone|Bone]] || [[Wp/tsw/Eetele|Eetele]] || ''[[User:Sharamu|Sharamu]] ([[User talk:Sharamu|talk]]) 09:31, 23 June 2026 (UTC)'' |- | [[:w:en:The Lord's Prayer|The Lord's Prayer]] || [[Wp/tsw/Avasa a Zagbain|Avasa a Zagbain]] || ''Danladi Matthew Gode'' [[Category:Wp/tsw]] mftyxoe5jqq04ewm3ile90mfzi53ku0 0 3777654 7226052 7201334 2026-06-25T18:18:47Z MEvalyn 2608615 Added infobox 7226052 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q17}} Japan[a] n'eihanga ry'ebizinga omu mahanga g'oburugwa izooba bwa Asia. Erishangwa omu Pacific Ocean aha rubaju rw'oburugwa izooba bw'enyanja ya Japan kandi ririkuruga omu nyanja ya Okhotsk omu matemba kuhika omu nyanja ya China omu mashuuma. Ekizinga kya Japan kirimu ebizinga bina ebikuru hamwe n'ebizinga 14,121 ebikye. Japan egabanyizibwemu ebicweka 47 eby'obwebembezi hamwe n'ebicweka munaana eby'obuhangwa, kandi ebicweka nka 75% eby'eitaka ryayo birimu enshozi kandi biijwire ebibira, ekirikureetera eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'abantu baingi omu ndembo eziri aha rubaju rw'enyanja ya Pacific. Japan egabanyizibwemu ebicweka 47 eby'obwebembezi hamwe n'ebicweka munaana eby'obuhangwa, kandi ebicweka nka 75% eby'eitaka ryayo birimu enshozi kandi biijwire ebibira, ekirikureetera eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'abantu baingi omu ndembo eziri aha rubaju rw'enyanja ya Pacific. Japan erimu abantu abarikuhika obukaikuru 123 kuruga omu 2026. Tokyo niryo rurembo rwa Japan kandi nirwo rurembo rwa Japan orw'abantu baingi. Obutuuro obw'okubanza oburikumanywa omu kirwa eki, nibukomooka omu bwire bwa Upper Paleolithic, n'okutandika kw'Abajapaani Paleolithic nikukomooka ahari c. 36,000 BC. Ahagati y'ekyasha kya 4 na 6, obugabe bwakyo bukakwatanisibwa ahansi y'omutegyeki omuri Nara kandi bwanyima omuri Heian-kyō. Kuruga omu kyasha kya 12, obushoborozi obwabuzima bukaba nibukuratirwa abanyiginya b'amahe abarikumanywa nka shōgun hamwe n'abagabe b'obugabe abarikumanywa nka daimyō, barikukuratirwa abaserukare abarikumanywa nka samurai.[11]. Bwanyima y'obutegyeki bwa Kamakura na Ashikaga shogunates hamwe n'ekyasha kimwe ky'amahanga agarikurwana, Japan ekagaitwa omuri 1600 na Tokugawa shogunate, eyataho engyenderwaho y'aheeru ey'okwetaanisa. Omuri 1853, ekibinja ky'amaato ga Amerika kikagyema Japan kwigura obushubuzi n'amahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareesireho okuhendera kw'obutegyeki bwa shogunate hamwe n'okugarurwaho kw'obushoborozi bw'omugabe omuri 1868. Obwire bwa Meiji bukareeba Japan erikukuratira okutunguuka kw'amakorero, okuhinduka okw'omurembe, okukoresa amahe, hamwe n'okutwara amahanga agandi. Eihanga rikatwara Korea omuri 1910, rikatahirira China omuri 1937, kandi rikatahirira Amerika. hamwe n'amahe ga Buraaya agaabaire nigategyeka amatware gaago omuri 1941, bwanyima yaayo kwejumba omu Rutaro rw'Ensi Yoona orwa II nk'omwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Bwanyima y'okusingurwa omu rutaro rwa Pacific hamwe n'okubonabona ahabw'okuteera bbomu za atomiki omuri Hiroshima na Nagasaki, Japan ekahayo obutegyeki omuri 1945 kandi yaataahirirwa amahe g'Amahanga Agateeraine. Ekatunga entunguuka y'amaani omu by'entaasya omu myaka eyakuratsireho kandi yaaba rimwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Bwanyima y'okusingurwa omu rutaro rwa Pacific hamwe n'okubonabona ahabw'okuteera bbomu za atomiki omuri Hiroshima na Nagasaki, Japan ekahayo obutegyeki omuri 1945 kandi yaataahirirwa amahe g'Amahanga Agateeraine. Ekatunga entunguuka y'amaani omu by'entaasya omu myaka eyakuratsireho kandi yaaba rimwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Bwanyima y'okugwa kw'omuhendo gwa Japan ogwa atomiki omu kutandika kwa 1990, ekatunga oburemeezi bw'amaani omu by'entaasya omu myaka eyakuratsireho kandi yaaba rimwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Bwanyima y'okugwa kw'omuhendo gwa Japan ogwa atomiki omu kutandndika kwa 1990, ekatunga oburemeezi bw'amaani omu by'entaasya omu myaka eyakuratsireho kandi yaaba rimwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Japan n'obugabe bw'engyenderwaho y'eihanga eririmu eishengyero ry'emiringo ebiri eririkumanywa nka National Diet. Kirikuteekateekwaho nk'amaani maingi kandi nikyo kyonka ekiri omuri Asia ekya G7, kirikuguma kiine emwe aha mahe agarikukirayo amaani omu nsi yoona kwonka kirikuguma kiine engyenderwaho y'eihanga erikworeka ngu tikiine bugabe bw'okurangirira orutaro. Eihanga eritunguukire eririmu emwe aha ntatsya y'eby'entaasya erikumanywa nka nominal GDP, niryo rikuru omu nsi yoona omu by'emotoka, eby'amashanyarazi, hamwe na roboti, okwongyera ahari ekyo, nikihayo obuhwezi bw'amaani omu bya sayansi na tekinorogye. Kirikubaasa kugira amagara marungi, kwonka kiriyo nikyendeera omu muhendo gw'abantu. Kiine kimwe aha bintu ebirikukirayo oburungi omu nsi yoona, kwonka kiriyo nikihikwaho okukyendera kw'abantu. Eby'obuhangwa bwa Japani nibimanywa munonga omu nsi yoona, okukira munonga eby'obuhangwa bwayo nk'oku birikworekwa omu vidiyo, eby'emikono, ebitabo by'ebishushani, eby'okurya, emisono, firimu, ebyeshongoro, tiivi, eby'emizaano, vidiyo hamwe n'emizaano. == Oburugo == ''Ekicweka ekikuru'': Amaziina ga Japan Eiziina rya Japan omu rurimi rwa Japan rihandiikwa turikukoresa kanji 日本人 kandi ririkugambwa Nihon nainga Nippon.[12] Etakahikire Japan yaatunga eiziina omu kyasha kya 8, eihanga rikaba nirimanywa omuri China nka Wa (倭, ehindwirwe omuri Japan omu mwaka gwa 757 kuhika aha Yamato.[13] Nippon, okushoma kwa Sino-Japanese okw'ebigambo ebyo, nikyo kirikukirayo kukoresibwa omu butongore, otwariiremu aha sente za banka ya Japan hamwe n'aha sitampu y'ebipande. Nihon neekira kukoresibwa omu kugamba kwa buriijo kandi neeyoreka empindahinduka omu mpandiika y'Orujapaani omu bwire bwa Edo.[13] Enyuguta 日本人 mean 'sun origin',[12] ekirikumanyisa oburugo bw'ekitiinisa ky'oburengyerwa-izooba ekirikumanywa nka "Land of the Rising Sun".[14] Eiziina "Japan" nirigambwaho kurugirira aha Min na Wu Chinese pronunciations of 日本人 and was introduced to European languages through early trade.[15] Omu kyasha kya 13, Marco Polo akahandiika Early Mandarin Chinese pronunciation of the characters 日本人国 as Cipangu.[16] Eiziina rya Japan erya kare omu Rungyereza nirishangwa omu kitabo ekyashohoziibwe omuri 1577, ekyahandiikire eiziina nka Cipangu omu nvunuura y'ebaruha y'Orupotuguezi eya 1565.[18][15] == Ebyafaayo == ''Ekicweka ekikuru:'' Ebyafaayo bya Japan Kubaasa kutunga entebeekanisa y'ebiro, reeba Timeline of Japanese history. ==== Ebyafaayo ebya ira kuhika aha byafaayo ebya ira ==== Abantu ab'omurembe bakaija omuri Japan haihi emyaka 38,000 enyima (~36,000 BC), ekyaretsireho entandikwa y'Abajapaani Paleolithic.[19] Haihi 14,500 BC (entandikwa y'obwire bwa Jōmon), eby'obuhangwa by'abahiigi kandi abarikuronda eby'okurya eby'omutaano ebyabaire birimu okutuura omu biina hamwe n'obuhingi n'oburiisa obwabaire butarikumanywa munonga bikarugaho. [20] Ebibya by'eibumba kuruga omu bwire obwo, nibyo bimwe aha by'okureeberaho ebya ira ebirikubaasa kureebwa, ebirikukwata aha kubumba eibumba.[21] Abantu ba Yayoi abaabaire nibagamba orurimi rwa Japonic, bakaija omu kirwa kuruga omu kizinga kya Korea,[22[23[24] barikwejumba n'abantu ba Jōmon.[24] Obwire bwa Yayoi bukareetaho enkora nsya otwariiremu okuhinga omuceeri omu maizi,[25] omuringo musya gw'okubumba eibumba,[26] hamwe n'okukoresa ebyoma kuruga China na Korea.[27] Kurugiirira aha ngano, Emperor Jimmu (omwijukuru wa Amaterasu) akatandikaho obugabe omuri Japan eya rwagati omuri 660 BC, arikutandikaho obugabe oburikugumaho oburikugambwaho omu ngano.[28] Japan neebaasa kubanza kureebeka omu byafaayo ebyahandiikirwe omu Kitabo kya China ekya Han, ekyahwaire omuri 111 AD, ahu kirikushoboororwaho nk'ekirimu obugabe bukye igana. Bwanyima y'ekyasha kimwe, ekitabo kya Wei nikihandiika ngu obugabe bwa Yamatai (ekirikubaasa kuba nikimanyisa Yamato) bukagaita obugabe obu obwingi[29][28]. Obubuda bukareetwa omuri Japan kuruga Baekje (obugabe bwa Korea) omuri 552, kwonka entunguuka y'Obubuda bwa Japan ekaba erikukira kureetwa China.[30] Oyihireho okuzibirwa okwabaireho omu kutandika, Obubuda bukareetwa omu maisho g'abategyeki, otwariiremu n'abantu nka Omunyiginya Shōtoku, kandi bukatandika kwikirizibwa munonga kutandika n'omu bwire bwa Asuka (592–710).[31] ===== Obwire bw'obutegyeki bw'obuhangwa. ===== Obutegyeki bwa Japan obw'obugabe bw'abataka bukaba burimu okubaho n'okutegyeka kw'ekika ky'abaserukare, aba samurai.[39] Omuri 1185, ahanyima y'okusingurwa kw'oruganda rwa Taira kuruga omu ruganda rwa Minamoto omu Rutaro rwa Genpei, samurai Minamoto no Yoritomo bakatandikaho gavumenti y'amahe omuri Kamakura.[40]Bwanyima y'okufa kwa Yoritomo, ekika kya Hōjō kikaija omu bwebembezi nk'abajwekyerwa ba shōgun.[36] Eishomero rya Zen erya Buddhism rikareetwa kuruga China omu bwire bwa Kamakura (1185–1333) kandi rikatandika kukundwa omu bantu ba samurai.[41] [[Category:Wp/nyn]] rffd04s7xum610erh5pep639qbf6z7x 7226053 7226052 2026-06-25T18:19:11Z MEvalyn 2608615 7226053 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q17}} '''Japan'''[a] n'eihanga ry'ebizinga omu mahanga g'oburugwa izooba bwa Asia. Erishangwa omu Pacific Ocean aha rubaju rw'oburugwa izooba bw'enyanja ya Japan kandi ririkuruga omu nyanja ya Okhotsk omu matemba kuhika omu nyanja ya China omu mashuuma. Ekizinga kya Japan kirimu ebizinga bina ebikuru hamwe n'ebizinga 14,121 ebikye. Japan egabanyizibwemu ebicweka 47 eby'obwebembezi hamwe n'ebicweka munaana eby'obuhangwa, kandi ebicweka nka 75% eby'eitaka ryayo birimu enshozi kandi biijwire ebibira, ekirikureetera eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'abantu baingi omu ndembo eziri aha rubaju rw'enyanja ya Pacific. Japan egabanyizibwemu ebicweka 47 eby'obwebembezi hamwe n'ebicweka munaana eby'obuhangwa, kandi ebicweka nka 75% eby'eitaka ryayo birimu enshozi kandi biijwire ebibira, ekirikureetera eby'obuhingi n'oburiisa hamwe n'abantu baingi omu ndembo eziri aha rubaju rw'enyanja ya Pacific. Japan erimu abantu abarikuhika obukaikuru 123 kuruga omu 2026. Tokyo niryo rurembo rwa Japan kandi nirwo rurembo rwa Japan orw'abantu baingi. Obutuuro obw'okubanza oburikumanywa omu kirwa eki, nibukomooka omu bwire bwa Upper Paleolithic, n'okutandika kw'Abajapaani Paleolithic nikukomooka ahari c. 36,000 BC. Ahagati y'ekyasha kya 4 na 6, obugabe bwakyo bukakwatanisibwa ahansi y'omutegyeki omuri Nara kandi bwanyima omuri Heian-kyō. Kuruga omu kyasha kya 12, obushoborozi obwabuzima bukaba nibukuratirwa abanyiginya b'amahe abarikumanywa nka shōgun hamwe n'abagabe b'obugabe abarikumanywa nka daimyō, barikukuratirwa abaserukare abarikumanywa nka samurai.[11]. Bwanyima y'obutegyeki bwa Kamakura na Ashikaga shogunates hamwe n'ekyasha kimwe ky'amahanga agarikurwana, Japan ekagaitwa omuri 1600 na Tokugawa shogunate, eyataho engyenderwaho y'aheeru ey'okwetaanisa. Omuri 1853, ekibinja ky'amaato ga Amerika kikagyema Japan kwigura obushubuzi n'amahanga g'oburengyerwa-izooba, ekyareesireho okuhendera kw'obutegyeki bwa shogunate hamwe n'okugarurwaho kw'obushoborozi bw'omugabe omuri 1868. Obwire bwa Meiji bukareeba Japan erikukuratira okutunguuka kw'amakorero, okuhinduka okw'omurembe, okukoresa amahe, hamwe n'okutwara amahanga agandi. Eihanga rikatwara Korea omuri 1910, rikatahirira China omuri 1937, kandi rikatahirira Amerika. hamwe n'amahe ga Buraaya agaabaire nigategyeka amatware gaago omuri 1941, bwanyima yaayo kwejumba omu Rutaro rw'Ensi Yoona orwa II nk'omwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Bwanyima y'okusingurwa omu rutaro rwa Pacific hamwe n'okubonabona ahabw'okuteera bbomu za atomiki omuri Hiroshima na Nagasaki, Japan ekahayo obutegyeki omuri 1945 kandi yaataahirirwa amahe g'Amahanga Agateeraine. Ekatunga entunguuka y'amaani omu by'entaasya omu myaka eyakuratsireho kandi yaaba rimwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Bwanyima y'okusingurwa omu rutaro rwa Pacific hamwe n'okubonabona ahabw'okuteera bbomu za atomiki omuri Hiroshima na Nagasaki, Japan ekahayo obutegyeki omuri 1945 kandi yaataahirirwa amahe g'Amahanga Agateeraine. Ekatunga entunguuka y'amaani omu by'entaasya omu myaka eyakuratsireho kandi yaaba rimwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Bwanyima y'okugwa kw'omuhendo gwa Japan ogwa atomiki omu kutandika kwa 1990, ekatunga oburemeezi bw'amaani omu by'entaasya omu myaka eyakuratsireho kandi yaaba rimwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Bwanyima y'okugwa kw'omuhendo gwa Japan ogwa atomiki omu kutandndika kwa 1990, ekatunga oburemeezi bw'amaani omu by'entaasya omu myaka eyakuratsireho kandi yaaba rimwe aha mahanga agaabaire nigakwatanisa na Germany. Japan n'obugabe bw'engyenderwaho y'eihanga eririmu eishengyero ry'emiringo ebiri eririkumanywa nka National Diet. Kirikuteekateekwaho nk'amaani maingi kandi nikyo kyonka ekiri omuri Asia ekya G7, kirikuguma kiine emwe aha mahe agarikukirayo amaani omu nsi yoona kwonka kirikuguma kiine engyenderwaho y'eihanga erikworeka ngu tikiine bugabe bw'okurangirira orutaro. Eihanga eritunguukire eririmu emwe aha ntatsya y'eby'entaasya erikumanywa nka nominal GDP, niryo rikuru omu nsi yoona omu by'emotoka, eby'amashanyarazi, hamwe na roboti, okwongyera ahari ekyo, nikihayo obuhwezi bw'amaani omu bya sayansi na tekinorogye. Kirikubaasa kugira amagara marungi, kwonka kiriyo nikyendeera omu muhendo gw'abantu. Kiine kimwe aha bintu ebirikukirayo oburungi omu nsi yoona, kwonka kiriyo nikihikwaho okukyendera kw'abantu. Eby'obuhangwa bwa Japani nibimanywa munonga omu nsi yoona, okukira munonga eby'obuhangwa bwayo nk'oku birikworekwa omu vidiyo, eby'emikono, ebitabo by'ebishushani, eby'okurya, emisono, firimu, ebyeshongoro, tiivi, eby'emizaano, vidiyo hamwe n'emizaano. == Oburugo == ''Ekicweka ekikuru'': Amaziina ga Japan Eiziina rya Japan omu rurimi rwa Japan rihandiikwa turikukoresa kanji 日本人 kandi ririkugambwa Nihon nainga Nippon.[12] Etakahikire Japan yaatunga eiziina omu kyasha kya 8, eihanga rikaba nirimanywa omuri China nka Wa (倭, ehindwirwe omuri Japan omu mwaka gwa 757 kuhika aha Yamato.[13] Nippon, okushoma kwa Sino-Japanese okw'ebigambo ebyo, nikyo kirikukirayo kukoresibwa omu butongore, otwariiremu aha sente za banka ya Japan hamwe n'aha sitampu y'ebipande. Nihon neekira kukoresibwa omu kugamba kwa buriijo kandi neeyoreka empindahinduka omu mpandiika y'Orujapaani omu bwire bwa Edo.[13] Enyuguta 日本人 mean 'sun origin',[12] ekirikumanyisa oburugo bw'ekitiinisa ky'oburengyerwa-izooba ekirikumanywa nka "Land of the Rising Sun".[14] Eiziina "Japan" nirigambwaho kurugirira aha Min na Wu Chinese pronunciations of 日本人 and was introduced to European languages through early trade.[15] Omu kyasha kya 13, Marco Polo akahandiika Early Mandarin Chinese pronunciation of the characters 日本人国 as Cipangu.[16] Eiziina rya Japan erya kare omu Rungyereza nirishangwa omu kitabo ekyashohoziibwe omuri 1577, ekyahandiikire eiziina nka Cipangu omu nvunuura y'ebaruha y'Orupotuguezi eya 1565.[18][15] == Ebyafaayo == ''Ekicweka ekikuru:'' Ebyafaayo bya Japan Kubaasa kutunga entebeekanisa y'ebiro, reeba Timeline of Japanese history. ==== Ebyafaayo ebya ira kuhika aha byafaayo ebya ira ==== Abantu ab'omurembe bakaija omuri Japan haihi emyaka 38,000 enyima (~36,000 BC), ekyaretsireho entandikwa y'Abajapaani Paleolithic.[19] Haihi 14,500 BC (entandikwa y'obwire bwa Jōmon), eby'obuhangwa by'abahiigi kandi abarikuronda eby'okurya eby'omutaano ebyabaire birimu okutuura omu biina hamwe n'obuhingi n'oburiisa obwabaire butarikumanywa munonga bikarugaho. [20] Ebibya by'eibumba kuruga omu bwire obwo, nibyo bimwe aha by'okureeberaho ebya ira ebirikubaasa kureebwa, ebirikukwata aha kubumba eibumba.[21] Abantu ba Yayoi abaabaire nibagamba orurimi rwa Japonic, bakaija omu kirwa kuruga omu kizinga kya Korea,[22[23[24] barikwejumba n'abantu ba Jōmon.[24] Obwire bwa Yayoi bukareetaho enkora nsya otwariiremu okuhinga omuceeri omu maizi,[25] omuringo musya gw'okubumba eibumba,[26] hamwe n'okukoresa ebyoma kuruga China na Korea.[27] Kurugiirira aha ngano, Emperor Jimmu (omwijukuru wa Amaterasu) akatandikaho obugabe omuri Japan eya rwagati omuri 660 BC, arikutandikaho obugabe oburikugumaho oburikugambwaho omu ngano.[28] Japan neebaasa kubanza kureebeka omu byafaayo ebyahandiikirwe omu Kitabo kya China ekya Han, ekyahwaire omuri 111 AD, ahu kirikushoboororwaho nk'ekirimu obugabe bukye igana. Bwanyima y'ekyasha kimwe, ekitabo kya Wei nikihandiika ngu obugabe bwa Yamatai (ekirikubaasa kuba nikimanyisa Yamato) bukagaita obugabe obu obwingi[29][28]. Obubuda bukareetwa omuri Japan kuruga Baekje (obugabe bwa Korea) omuri 552, kwonka entunguuka y'Obubuda bwa Japan ekaba erikukira kureetwa China.[30] Oyihireho okuzibirwa okwabaireho omu kutandika, Obubuda bukareetwa omu maisho g'abategyeki, otwariiremu n'abantu nka Omunyiginya Shōtoku, kandi bukatandika kwikirizibwa munonga kutandika n'omu bwire bwa Asuka (592–710).[31] ===== Obwire bw'obutegyeki bw'obuhangwa. ===== Obutegyeki bwa Japan obw'obugabe bw'abataka bukaba burimu okubaho n'okutegyeka kw'ekika ky'abaserukare, aba samurai.[39] Omuri 1185, ahanyima y'okusingurwa kw'oruganda rwa Taira kuruga omu ruganda rwa Minamoto omu Rutaro rwa Genpei, samurai Minamoto no Yoritomo bakatandikaho gavumenti y'amahe omuri Kamakura.[40]Bwanyima y'okufa kwa Yoritomo, ekika kya Hōjō kikaija omu bwebembezi nk'abajwekyerwa ba shōgun.[36] Eishomero rya Zen erya Buddhism rikareetwa kuruga China omu bwire bwa Kamakura (1185–1333) kandi rikatandika kukundwa omu bantu ba samurai.[41] [[Category:Wp/nyn]] khtt4ryj7t94l7472zt32f7q4jsret7 0 3778526 7225940 7203092 2026-06-25T16:23:09Z Uthman salma 2604311 Paahiye seuri 7225940 wikitext text/x-wiki Sharo Tigiri gbɛɛ yaga Fulanis la maŋ di a Tigihi ŋa. Sharo ɩ la Fulani kɔkɔ yelbiri ka ba maŋ de nyoore nɩ dɔɔ dɔɔloŋ chɛ feɛ fo dɔɔloŋ<ref>https://www.britannica.com/topic/sharo</ref>. A Fulanis be la Northern Region of Nigeria poɔ<ref>https://www.jstor.org/stable/720512</ref>. Ba maŋ di la a ŋa gbɛre boyi Fulani paahʋŋ poɔ yuohi jaa, a dendeŋ soba maŋ uoni saŋa chi ŋmaabo saŋa kyɛ ka a ayi sobɔ meŋ di wagre na Muslim naŋ maŋ di ba Eid-el-Kabir tigri . A tigri ŋa yelnyɔgeraa la ka ba nyoore dɔɔbilii ka ba tõɔ kpɛ dɔɔloŋ poɔ.<ref>https://www.legit.ng/1228371-interesting-facts-sharo-fulani-festival-boys-endure-flogging-a-rite-passage.html</ref> anx46ducfrjaxi81dfvgl24k21mjyyl 7225945 7225940 2026-06-25T16:24:10Z Uthman salma 2604311 7225945 wikitext text/x-wiki Sharo Tigiri gbɛɛ yaga Fulanis la maŋ di a Tigihi ŋa. Sharo ɩ la Fulani kɔkɔ yelbiri ka ba maŋ de nyoore nɩ dɔɔ dɔɔloŋ chɛ feɛ fo dɔɔloŋ<ref>https://www.britannica.com/topic/sharo</ref>. A Fulanis be la Northern Region of Nigeria poɔ<ref>https://www.jstor.org/stable/720512</ref>. Ba maŋ di la a ŋa gbɛre boyi Fulani paahʋŋ poɔ yuohi jaa, a dendeŋ soba maŋ uoni saŋa chi ŋmaabo saŋa kyɛ ka a ayi sobɔ meŋ di wagre na Muslim naŋ maŋ di ba Eid-el-Kabir tigri . A tigri ŋa yelnyɔgeraa la ka ba nyoore dɔɔbilii ka ba tõɔ kpɛ dɔɔloŋ poɔ.<ref>https://www.legit.ng/1228371-interesting-facts-sharo-fulani-festival-boys-endure-flogging-a-rite-passage.html</ref> == Tarejɩɩhɩ == o2486swo59c8915s5jwdnt25be4chuj 7225948 7225945 2026-06-25T16:25:13Z Uthman salma 2604311 7225948 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q108403159}} Sharo Tigiri gbɛɛ yaga Fulanis la maŋ di a Tigihi ŋa. Sharo ɩ la Fulani kɔkɔ yelbiri ka ba maŋ de nyoore nɩ dɔɔ dɔɔloŋ chɛ feɛ fo dɔɔloŋ<ref>https://www.britannica.com/topic/sharo</ref>. A Fulanis be la Northern Region of Nigeria poɔ<ref>https://www.jstor.org/stable/720512</ref>. Ba maŋ di la a ŋa gbɛre boyi Fulani paahʋŋ poɔ yuohi jaa, a dendeŋ soba maŋ uoni saŋa chi ŋmaabo saŋa kyɛ ka a ayi sobɔ meŋ di wagre na Muslim naŋ maŋ di ba Eid-el-Kabir tigri . A tigri ŋa yelnyɔgeraa la ka ba nyoore dɔɔbilii ka ba tõɔ kpɛ dɔɔloŋ poɔ.<ref>https://www.legit.ng/1228371-interesting-facts-sharo-fulani-festival-boys-endure-flogging-a-rite-passage.html</ref> == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] nlp5zpjrk0mkj790laufrct388qa69c 7225952 7225948 2026-06-25T16:27:51Z Uthman salma 2604311 paahɩyɛ databox 7225952 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q108403159}} Sharo Tigiri gbɛɛ yaga [[Wp/wlx/Fulanis|Fulanis]] la maŋ di a Tigihi ŋa. Sharo ɩ la Fulani kɔkɔ yelbiri ka ba maŋ de nyoore nɩ dɔɔ dɔɔloŋ chɛ feɛ fo dɔɔloŋ<ref>https://www.britannica.com/topic/sharo</ref>. A Fulanis be la [[Wp/wlx/Northern Region|Northern Region]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Nigeria|Nigeria]] poɔ<ref>https://www.jstor.org/stable/720512</ref>. Ba maŋ di la a ŋa gbɛre boyi Fulani paahʋŋ poɔ yuohi jaa, a dendeŋ soba maŋ uoni saŋa chi ŋmaabo saŋa kyɛ ka a ayi sobɔ meŋ di wagre na Muslim naŋ maŋ di ba [[Wp/wlx/Eid-el-Kabir|Eid-el-Kabir]] tigri . A tigri ŋa yelnyɔgeraa la ka ba nyoore dɔɔbilii ka ba tõɔ kpɛ dɔɔloŋ poɔ.<ref>https://www.legit.ng/1228371-interesting-facts-sharo-fulani-festival-boys-endure-flogging-a-rite-passage.html</ref> == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] ln88xssmiwhkbllbr78ss69qexv4ufp 0 3778529 7226284 7220881 2026-06-26T04:53:33Z 26agcp 2575807 +[[Category:Wp/yua]]; +[[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7226284 wikitext text/x-wiki [[File:Human–canine friendship - girl hugging her dog tightly at golden hour in Laos.jpg|thumb|Le peek' "malixo"]] [[File:Perro macho.jpg|thumb|u xibil peek']] Le '''peek<nowiki>' "malixo''</nowiki>'' u k'aaba' le peek'o'ob ''mestizos'' wa criolloso'ob ti' ''Yucatán'', le ma' yaan jump'éel ''raza específicao'''. Le t'aan '''malix''' táal ti' ''maya yucateco'' yéetel jump'éel paart ti' u ''identidad cultural'' le lu'umilo'. Le malixo'ob ku k'ajóolta'alo'ob tumen u na'at, u múuk', u páajtal u je'ets'el ba'ax ku yúuchul yéetel u ''lealtad'', tumen lelo' ya'ab ku kaxta'alo'ob ichil najilo'ob yéetel '''kaajo'ob''' ti' le ''sureste Méxicoo''<nowiki/>'. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'ob]] 1z1llz5yltfyjwdt7tl2oa1d8ayuaj2 0 3778531 7226288 7203187 2026-06-26T04:58:23Z 26agcp 2575807 +[[Category:Wp/yua]]; +[[Category:Wp/yua/Che'ob]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7226288 wikitext text/x-wiki [[File:Arbol de Cuaguayote.jpg|thumb|Che' le boneteo'|255x255px]] [[File:Cuaguayote.png|thumb|253x253px|U yiich che' le boneteo']] Le "'''boneteo<nowiki>''</nowiki>''' (''Jacaratia mexicana'') jump'éel che' yaan tu lu'umil ''Yucatán'' yéetel tu láak' lu'umilo'ob ''Méexiko''. Táan ichil le ''familia botánica'' je'ex le ''papayao'' (put) yéetel ku yáantik jump'éel u yiich che' ch'ujuk ku jaantbil tumen le maayao'ob tu yáax k'iino'ob. Bejla'e' ma' ya'ab tu'ux ku k'uchul ti' ''Yucatán'', tumen lelo' ku beetik meyajo'ob uti'al u kanáantaj yéetel u xookil. Bey xan sáansamal ku nojochkuxtal yéetel yaan u tseek' jach tojol yéetel u le'o'ob much'kintako'ob tu jo'ol. Le u yiich che'o' ku suuts'ul u boonil ka ts'ook u paajal, yéetel ku jaantbil tumen ya'ab ch'íicho'ob yéetel ba'alche'o'ob. Bey xan, ma' chéen yaan u ''utilidad'' ti' le yóok'ol kaabo', ba'ale' jump'éel paart yaan u ''importancia cultural'' yéetel ''natural'' ti' u ''península Yucatán''. Fuente: CONABIO y Naturalista México. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Che'ob]] 8c1a7hdv86wm7ojwuz6f7ris4ol9dyf 7226289 7226288 2026-06-26T04:59:00Z 26agcp 2575807 Adding interwiki links to [[d:Q6110483]] 7226289 wikitext text/x-wiki [[File:Arbol de Cuaguayote.jpg|thumb|Che' le boneteo'|255x255px]] [[File:Cuaguayote.png|thumb|253x253px|U yiich che' le boneteo']] Le "'''boneteo<nowiki>''</nowiki>''' (''Jacaratia mexicana'') jump'éel che' yaan tu lu'umil ''Yucatán'' yéetel tu láak' lu'umilo'ob ''Méexiko''. Táan ichil le ''familia botánica'' je'ex le ''papayao'' (put) yéetel ku yáantik jump'éel u yiich che' ch'ujuk ku jaantbil tumen le maayao'ob tu yáax k'iino'ob. Bejla'e' ma' ya'ab tu'ux ku k'uchul ti' ''Yucatán'', tumen lelo' ku beetik meyajo'ob uti'al u kanáantaj yéetel u xookil. Bey xan sáansamal ku nojochkuxtal yéetel yaan u tseek' jach tojol yéetel u le'o'ob much'kintako'ob tu jo'ol. Le u yiich che'o' ku suuts'ul u boonil ka ts'ook u paajal, yéetel ku jaantbil tumen ya'ab ch'íicho'ob yéetel ba'alche'o'ob. Bey xan, ma' chéen yaan u ''utilidad'' ti' le yóok'ol kaabo', ba'ale' jump'éel paart yaan u ''importancia cultural'' yéetel ''natural'' ti' u ''península Yucatán''. Fuente: CONABIO y Naturalista México. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Che'ob]] {{INTERWIKI|Q6110483}} kmrw0pk9mtd3ai253xskqsovlxbqnuv 0 3779033 7225964 7204759 2026-06-25T16:43:54Z Uthman salma 2604311 paahɩyɛ databox 7225964 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q133752663}} '''Opobo Nwaotam Festival''' ɩyɛ tigiri Opobo dɛme aŋ maŋ ɩ ka ba tagɩ sããŋ ba nɩŋ a yidɛme laŋtaa. Opobo Nwaotam Tigiri maŋ ɩyɛ Burɩnyɩ chɩʋ bɛri lijeri nɩŋ anʋʋ daari, Port Harcourt pʋuŋ la be la, ka a bɩʋ wa ɩ Alahadi daari, ba ba maŋ ɩ a na tigiri ne. Burɩnyɩ chɩʋ bɛri pista nɩŋ yeni anɩŋ yuoŋ paalaa chɩʋ bɛbɛ fɔra daari baŋ maŋ di a tigiri ŋa ka ba de ɩ a waawaatuu ko ana bɛrɩ ne.<ref>Solate, Emmanuel (2024-08-02).https://medium.com/@showlatefilmsproduction/opobo-nwaotam-festival-a-vibrant-festival-in-opobo-rivers-state-nigeria-e8b3359331d1<nowiki/>Medium. Retrieved 2025-03-17.</ref><ref>ago, salvadornkparain Cross Culture • 3 years (2021-10-27).https://hive.blog/hive-181017/@salvadornkpara/introducing-the-nwaotam-cultural-dance<nowiki/>Hive. Retrieved 2025-03-17.</ref> {| class="wikitable" |+Opobo Nwaotam festival | colspan="2" |[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Images_from_Uke_Nwaotam_Groups_display_31.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Images_from_Uke_Nwaotam_Groups_display_31.jpg|frameless]] Opobo Nwaotam festival |- !Language |Ibani-Ijaw |- ! colspan="2" |Origin |- !Meaning |Local Play |- !Region of origin |South South, Nigeria |} == Ʋ Piilee == Ti na baŋ bɔɩ a Opobo Nwaotam Tigiri a gaa Ndoki, Abia State pʋuŋ la bi la. Ndoki nʋba nɩŋ Ibani nʋba ɩyɛ dɔgirba saŋa jaa aŋ yi Bonny nɩŋ Opobo.<ref>Solate, Emmanuel (2024-08-02)https://medium.com/@showlatefilmsproduction/opobo-nwaotam-festival-a-vibrant-festival-in-opobo-rivers-state-nigeria-e8b3359331d1<nowiki/>.Medium. Retrieved 2025-03-17.</ref><ref>ago, salvadornkparain Cross Culture • 3 years (2021-10-27).https://hive.blog/hive-181017/@salvadornkpara/introducing-the-nwaotam-cultural-dance<nowiki/>Hive. Retrieved 2025-03-17.</ref> == Tarɩjɩɩhi == [[Category:Wp/wlx]] i87tc5qxxh4gxt8d1ni58u7fzuii2ld 7225968 7225964 2026-06-25T16:48:22Z Uthman salma 2604311 7225968 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q133752663}} '''Opobo Nwaotam Festival''' ɩyɛ tigiri Opobo dɛme aŋ maŋ ɩ ka ba tagɩ sããŋ ba nɩŋ a yidɛme laŋtaa. Opobo Nwaotam Tigiri maŋ ɩyɛ Burɩnyɩ chɩʋ bɛri lijeri nɩŋ anʋʋ daari, Port Harcourt pʋuŋ la be la, ka a bɩʋ wa ɩ Alahadi daari, ba ba maŋ ɩ a na tigiri ne. Burɩnyɩ chɩʋ bɛri pista nɩŋ yeni anɩŋ yuoŋ paalaa chɩʋ bɛbɛ fɔra daari baŋ maŋ di a tigiri ŋa ka ba de ɩ a waawaatuu ko ana bɛrɩ ne.<ref>Solate, Emmanuel (2024-08-02).https://medium.com/@showlatefilmsproduction/opobo-nwaotam-festival-a-vibrant-festival-in-opobo-rivers-state-nigeria-e8b3359331d1<nowiki/>Medium. Retrieved 2025-03-17.</ref><ref>ago, salvadornkparain Cross Culture • 3 years (2021-10-27).https://hive.blog/hive-181017/@salvadornkpara/introducing-the-nwaotam-cultural-dance<nowiki/>Hive. Retrieved 2025-03-17.</ref> {| class="wikitable" |+Opobo Nwaotam festival | colspan="2" |[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Images_from_Uke_Nwaotam_Groups_display_31.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Images_from_Uke_Nwaotam_Groups_display_31.jpg|frameless]] Opobo Nwaotam festival |- !Language |Ibani-Ijaw |- ! colspan="2" |Origin |- !Meaning |Local Play |- !Region of origin |South South, Nigeria |} == Ʋ Piilee == Ti na baŋ bɔɩ a Opobo Nwaotam Tigiri a gaa Ndoki, Abia State pʋuŋ la bi la. Ndoki nʋba nɩŋ Ibani nʋba ɩyɛ dɔgirba saŋa jaa aŋ yi Bonny nɩŋ Opobo.<ref>Solate, Emmanuel (2024-08-02)https://medium.com/@showlatefilmsproduction/opobo-nwaotam-festival-a-vibrant-festival-in-opobo-rivers-state-nigeria-e8b3359331d1<nowiki/>.Medium. Retrieved 2025-03-17.</ref><ref>ago, salvadornkparain Cross Culture • 3 years (2021-10-27).https://hive.blog/hive-181017/@salvadornkpara/introducing-the-nwaotam-cultural-dance<nowiki/>Hive. Retrieved 2025-03-17.</ref> == Gallery == [[File:Images from Uke Nwaotam Groups display 38.jpg|thumb|Uke Nwaotam festival]] [[File:Images from Uke Nwaotam Groups display 10.jpg|thumb|297x297px|This is an image with the theme "''Rites and Rituals''"]] == Tarɩjɩɩhi == [[Category:Wp/wlx]] 629c0eycrjza6g84axiry9oi9yck3fe 0 3779408 7225958 7206297 2026-06-25T16:36:40Z Uthman salma 2604311 paahiye databox 7225958 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q137591499}} '''Port Harcourt Poetry Festival''' ɩyɛ yuoni jaa yɛli yɛga tigiri baŋ maŋ ɩ jie ŋa tiŋ bʋɔna ka Port Harcourt, River State, Nigeria naa paalʋʋŋ. A tigiri yɛla pʋɔ mine la tuma yɛli yɛga jimbʋ, chɛchɛhi, anɩŋ daahibʋ yɛli yɛga, ka ba bʋɔbʋ la ka ba ɩ ka ba yiri ne do saaju. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Port Harcourt Poetry Festival |- !Status |Active |- !Genre |Poetry festival, spoken word |- !Frequency |Annually |- !Locations |Port Harcourt, Rivers State, Nigeria |- !Inaugurated |2023 |- !Website |<nowiki>https://phpoetryfestival.com/</nowiki> |} == Yɩlikoe == 2023 yuoni pʋɔŋ la ka Nigeria yɛli yɛga yɛliba waanɩŋ ana tigiri ŋa ka ba vɩŋ ka nʋba aŋ bʋɔra yɛli yɛga sɛʋbu maŋ ɩ ka ba tuma yi yɛŋɩ anɩŋ laŋtaa ɩɩbʋ yɛla pʋɔŋ.<ref name=":0">https://af-nigeria.org/2023-port-harcourt-poetry-festival/<nowiki/>Alliance Française Nigeria. Retrieved 12 December 2025.</ref> == Yuoni Jaa Boŋ == === 2023 === Ʋ da piilee November chɩʋ bɛri ata daana ti tɔ anʋʋ daana, a da dɩɛŋ dɩɛŋ jɛmaa.<ref name=":0" /> === 2024 === A yiilʋʋŋ ɩɩbʋ da waɩ jie ŋa baŋ bʋɔna ka Azny Place, ka ba yɛliju da la "Tage A Voɔ Laŋtaa," ka a mine la yɛli yɛga nyɔgelibʋ, tuma yɛli yɛga anɩŋ nʋba jiŋ yɛli yɛla. Nʋba aŋ da di a yɛli yɛga chɛchɛ da nyɩɩ libie chɛʋtaa.<ref>https://www.portharcourtblog.com/2024/12/port-harcourt-poetry-festival-2024.html<nowiki/>Port Harcourt Blog. Retrieved 12 December 2025.</ref><ref>David, Obed (22 December 2024).https://www.premiumtimesng.com/entertainment/artsbooks/763084-rousing-reception-for-port-harcourt-poetry-festival-2024.html https://en.wikipedia.org/wiki/Premium_Times<nowiki/>ISSN 2360-7688. Retrieved 12 December 2025.</ref> === 2025 === A taalʋʋŋ daana da ɩyɛ November ʋ bɛri ayɔpoɩ daari jie ŋa tiŋ bʋɔna ka Knowledge Development Centre, Waterlines, Port Harcourt, ka ba yɛliju la "Pari Ti Bijie."<ref>Onukwugha, Anayo.https://leadership.ng/port-harcourt-poetry-festival-returns-for-third-edition/ https://en.wikipedia.org/wiki/Leadership_(newspaper)<nowiki/>Retrieved 12 December 2025.</ref> Nɩnjuri ti jɛgɩ yɛli yɛga sɛʋbʋ mine la ba ma Kudo Eresia‑Eke, Prof Obari Gomba, Umar Abubakar Sidi, Amu Nnadi, anɩŋ Uzo Nwamara. == Yɛli Ɩrihi == A tigiri maŋ taree ama: * Yɛli yɛga yɛlibʋ ɩɩbʋ chɛchɛ * Tuma tumbʋ yɛli yɛga * Nʋba jiŋ yɛli yɛla * Chɛchɛhi == Mɩŋ Kaa Chɛ == * Port Harcourt Book Festival * List of festivals in Nigeria == Tarɩjɩɩhi == [[Category:Wp/wlx]] 2yzgvj0mapc9npimnlydam4q5ikyaod 0 3779409 7225959 7206315 2026-06-25T16:38:48Z Uthman salma 2604311 paahiye databox 7225959 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q98568231}} '''Paragbeile Festival''' ɩyɛ yuoni jaa tigiri ka Tumu Naminee nɩŋ ba nʋba aŋ be Upper West naa paalʋʋŋ, Ghana la bi la. January<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php<nowiki/>www.easytrackghana.com. Retrieved 2020-08-23.</ref> nɩŋ February pʋɔŋ la baŋ maŋ di ana tigiri ne.<ref>Briggs, Philip; Rushton, Katherine (2007).https://books.google.com/books?id=d2D0IQCQP9IC&q=Paragbeile+Festival&pg=PA417<nowiki/>Bradt Travel Guides. <nowiki>ISBN 978-1-84162-205-7</nowiki>.</ref><ref>https://www.petitfute.co.uk/v49743-tumu/<nowiki/>www.petitfute.co.uk. Retrieved 2020-08-23.</ref> == Ʋ Diibʋ == A tigiri wɔgɩrɩ, sããba maŋ waŋ ka ba nɩŋ a yidɛme maŋ laŋ di sɩɩmaa. A nʋba maŋ yɛree ba yipɔge kparihi ka laŋbʋ maŋ bi be. Gaŋga ŋmɩ nɩŋ sɛʋri mɩŋ maŋ bi be.<ref>http://www.ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals<nowiki/>www.ghanaembassyiran.com. Retrieved 2020-08-21.</ref> == Ʋ Tɔna == Ba maŋ diɛ a tigiri ka ba tɩɛhi yɛlihi mine aŋ ɩ pari.<ref>https://www.ghanaconsulatedubai.com/tourism.html<nowiki/>www.ghanaconsulatedubai.com. Retrieved 2020-08-21.</ref> == Tarɩjɩɩhi == [[Category:Wp/wlx]] l2tqgf2eih977dp4xpriuq1bhkjw9gq 0 3779667 7226241 7208899 2026-06-26T02:19:18Z Sree1959 2594881 കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ചേർത്തു 7226241 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Himalayan North banner Lhakpa La pass.jpg}} '''ഹിമാലയൻ വടക്ക്''' മേഖല വടക്കേ അറ്റത്ത് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയൻ]] പർവതനിരകളിൽ (പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട്) [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്നീ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളെയും രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, ചൈന എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള തർക്ക പ്രദേശമായ കാശ്മീർ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഹിമാലയൻ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രാദേശിക ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Himalayan_North_ML.png | regionmapsize=450px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] | region1color=#69999f | region1description=പർവ്വതങ്ങളും തടാകങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇവിടം സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്, എന്നിരുന്നാലും പാകിസ്ഥാനും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം രൂക്ഷമാകുന്നത് ഇതിന്റെ ജനപ്രീതി കുറച്ചിട്ടുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] | region2color=#d5dc76 | region2description=നൂറ്റാണ്ടുകളായി സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായിരുന്ന ലഡാക്ക് ഇപ്പോഴും അതിന്റേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ സംസ്കാരം നിലനിർത്തുന്നു. കാഴ്ചകൾ കാണുന്നതിനും, ബാക്ക്പാക്കിംഗിനും, ട്രെക്കിംഗിനും ധാരാളം അവസരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇത് നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | region3color=#b383b3 | region3description=ടിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥി ജനസംഖ്യയുള്ള, സുഖകരവും ശാന്തവുമായ, പ്രധാനമായും ഹിന്ദു സംസ്ഥാനം; വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ജനപ്രിയം. | region4name= [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region4color=#71b37b | region4description=പുണ്യനദികളായ ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായ ഇവിടെ നിരവധി തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്, അതിനാൽ 'ദൈവങ്ങളുടെ നാട്' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ദേവഭൂമി' എന്ന പേര് ഇതിനുണ്ട്. }} * '''[[Wy/ml/സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ|സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ|ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ]]''' എന്നിവ യഥാക്രമം [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവ ഭരിക്കുന്നത് [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ആണ്. ജമ്മു - കാശ്മീരിനെയും ലഡാക്കിനെയും ഇത് അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിയാത്ര ലേഖനങ്ങൾ യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, സ്വതന്ത്ര കാശ്മീരും ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനും ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' * '''[[Wy/ml/അക്സായി ചിൻ|അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ]]''' എന്നിവയും [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] ഭരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്കിന്റെ]] ഭാഗമാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിവോയേജ് ലേഖനങ്ങൾ ഒരു യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ എന്നിവ ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' {{INTERWIKI|Q6020497}} lqqsyjp91tubq3q8hx9im60vuqc5cva 7226273 7226241 2026-06-26T04:41:32Z Sree1959 2594881 മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ചേർത്തു 7226273 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Himalayan North banner Lhakpa La pass.jpg}} '''ഹിമാലയൻ വടക്ക്''' മേഖല വടക്കേ അറ്റത്ത് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയൻ]] പർവതനിരകളിൽ (പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട്) [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്നീ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളെയും രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, ചൈന എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള തർക്ക പ്രദേശമായ കാശ്മീർ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഹിമാലയൻ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രാദേശിക ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Himalayan_North_ML.png | regionmapsize=450px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] | region1color=#69999f | region1description=പർവ്വതങ്ങളും തടാകങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇവിടം സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്, എന്നിരുന്നാലും പാകിസ്ഥാനും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം രൂക്ഷമാകുന്നത് ഇതിന്റെ ജനപ്രീതി കുറച്ചിട്ടുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] | region2color=#d5dc76 | region2description=നൂറ്റാണ്ടുകളായി സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായിരുന്ന ലഡാക്ക് ഇപ്പോഴും അതിന്റേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ സംസ്കാരം നിലനിർത്തുന്നു. കാഴ്ചകൾ കാണുന്നതിനും, ബാക്ക്പാക്കിംഗിനും, ട്രെക്കിംഗിനും ധാരാളം അവസരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇത് നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | region3color=#b383b3 | region3description=ടിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥി ജനസംഖ്യയുള്ള, സുഖകരവും ശാന്തവുമായ, പ്രധാനമായും ഹിന്ദു സംസ്ഥാനം; വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ജനപ്രിയം. | region4name= [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region4color=#71b37b | region4description=പുണ്യനദികളായ ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായ ഇവിടെ നിരവധി തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്, അതിനാൽ 'ദൈവങ്ങളുടെ നാട്' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ദേവഭൂമി' എന്ന പേര് ഇതിനുണ്ട്. }} * '''[[Wy/ml/സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ|സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ|ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ]]''' എന്നിവ യഥാക്രമം [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവ ഭരിക്കുന്നത് [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ആണ്. ജമ്മു - കാശ്മീരിനെയും ലഡാക്കിനെയും ഇത് അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിയാത്ര ലേഖനങ്ങൾ യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, സ്വതന്ത്ര കാശ്മീരും ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനും ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' * '''[[Wy/ml/അക്സായി ചിൻ|അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ]]''' എന്നിവയും [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] ഭരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്കിന്റെ]] ഭാഗമാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിവോയേജ് ലേഖനങ്ങൾ ഒരു യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ എന്നിവ ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' ==നഗരങ്ങൾ== ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ml/ഭർമൗർ|ഭർമൗർ]] | lat=32.44285 | long=76.53293 | image=Bharmour.jpg |wikidata=Q4901297}} &mdash; ചൗരാസി ക്ഷേത്രത്തിനും മണി മഹേഷിൻ്റെ ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെറാഡൂൺ|ഡെറാഡൂൺ]]|lat=30.32295|long=78.03168|image=Robbers Cave, Dehradun.jpg|zoom=12|wikidata=Q199528}} &mdash; ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധർമ്മശാല|ധർമ്മശാല]]| lat=32.21904 | long=76.32340| image=Dharamsala_View.JPG|zoom=12|wikidata=Q186182}} &mdash; ബാക്ക്പാക്കർ സമൂഹത്തിനിടയിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു നഗരം, ദലൈലാമ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹരിദ്വാർ|ഹരിദ്വാർ]]| lat=29.956 | long=78.17| image=Haridwar_HariKiPairi.JPG|zoom=12|wikidata=Q273030}} &mdash; കുന്നുകളിൽ നിന്ന് സമതലങ്ങളിലേക്ക് ഗംഗാ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ ഒരു പുണ്യനഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ജമ്മു|ജമ്മു]] | lat=32.71 | long=74.86 | image=View_of_Jammu_city_and_the_Tawi_River.jpg|wikidata=Q255455}} &mdash; ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ശൈത്യകാല തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ലേ|ലേ]]| lat=34.15259 | long=77.57705| image=Leh.JPG|zoom=12|wikidata=Q230818}} &mdash; ലഡാക്കിന്റെ രണ്ട് തലസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്, തിരക്കേറിയ വിനോദസഞ്ചാര നഗരം, ധാരാളം കശ്മീരി വ്യാപാരികൾ. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മണാലി|മണാലി]]| lat=32.23963 | long=77.18871| image=KULLU_Manali.jpg|zoom=12|wikidata=Q83443}}&mdash; പകൽ സമയത്ത് പർവതപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തവും മനോഹരവുമായ ഒരു പട്ടണം, രാത്രിയിൽ നിരവധി റേവ് സംഗീത പരിപാടികൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]| lat=31.10410 | long=77.17102| image=ShimlaRW1.jpg|zoom=12|wikidata=Q83786}} &mdash; മുൻ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം, ഇംഗ്ലീഷ് വാസ്തുവിദ്യയുള്ള ആധുനിക ഇന്ത്യ *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ശ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]]|wikidata=Q170115}} &mdash; ജമ്മു - കാശ്മീരിന്റെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം. ദാൽ തടാകത്തിന് പേരുകേട്ടതും മനോഹരമായ ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഒരു താഴ്‌വരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Mountain peaks, Lahul.jpg|thumb|[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[Wy/ml/ലാഹൗൾ, സ്പിതി|ലാഹൗൾ, സ്പിതി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ പർവതങ്ങൾ]] * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം|ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=31.80241 | long=77.69942 | image=Common_Yellow_Swallowtail_-_Papilio_machaon_I_IMG_6962.jpg |wikidata=Q1544213}}, [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] &mdash; [[Wy/ml/കുളു|കുളു]] എന്ന കുന്നിൻ പ്രദേശം നിരവധി വന്യജീവികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഏതാണ്ട് നിർമ്മലമായ വനങ്ങളും ആൽപൈൻ പുൽമേടുകളും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർബല പ്രദേശം ഈ ഉദ്യാനത്തെ ഒരു അത്ഭുതകരമായ സ്ഥലമാക്കി മാറ്റുന്നു. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഹെമിസ് ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.75632 | long=77.28333 | image= }} (''ഹെമിസ് മികച്ച ഉയരത്തിലുള്ള ഉദ്യാനം''), [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] &mdash; ഹിമപ്പുലി ഉൾപ്പെടെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി സസ്തനികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. ടിബറ്റൻ ചെന്നായ, സ്വർണ്ണപ്പരുന്ത് എന്നിവയെയും ഉദ്യാനത്തിൽ കാണാം. പക്ഷി നിരീക്ഷണത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ റുംബാക് താഴ്‌വര നൽകുന്നു. സ്നോ ട്രെക്കിംഗ് ഇവിടെ ജനപ്രിയമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=കിഷ്ത്വാർ ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.61785 | long=75.99277 | image= }}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ഉദ്യാനം, പരുക്കനും കുത്തനെയുള്ളതുമായ ഭൂപ്രകൃതിയുള്ളതാണ്. ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകൾ ഹിമാനികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ മഞ്ഞുകോഴിയും തവിട്ടുകരടിക്കും ഈ ഉദ്യാനം ആവാസ വ്യവസ്ഥ നൽകുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം|നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=30.37639 | long=79.96966 | image=Nanda_devi.jpg |wikidata=Q1648266}} [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; ഉയർന്ന മലനിരകളാലും ഋഷി ഹിമാനികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ പാർക്ക്, വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്യജാലങ്ങളുള്ള ഒരു നാട്ടിൽ, ചില വലിയ സസ്തനികൾ (അതായത് ഹിമാലയൻ കസ്തൂരിമാൻ), മാംസഭോജികൾ (അതായത് ഹിമപ്പുലി), പക്ഷികൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം|പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം]] |lat=30.72804|long=79.60530|zoom=12|wikidata=Q605897}}, [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; കാട്ടുപൂക്കളുടെ ഒരു ഉദ്യാനത്താഴ്‌വര {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആയി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/ഗുൽമാർഗ്|ഗുൽമാർഗ്]]|lat=|long=|zoom=12|wikidata=Q1025272}}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; മഞ്ഞുകാലത്ത് മഞ്ഞുമൂടിയതും പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞതുമായ പുൽമേടുകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശം. {{INTERWIKI|Q6020497}} 5ty8n2t1a7tpxvy7ouey9moilzrl7lk 7226291 7226273 2026-06-26T05:02:45Z Sree1959 2594881 ചരിത്രം പര്യവസാനിക്കുന്നു 7226291 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Himalayan North banner Lhakpa La pass.jpg}} '''ഹിമാലയൻ വടക്ക്''' മേഖല വടക്കേ അറ്റത്ത് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയൻ]] പർവതനിരകളിൽ (പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട്) [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്നീ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളെയും രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, ചൈന എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള തർക്ക പ്രദേശമായ കാശ്മീർ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഹിമാലയൻ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രാദേശിക ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Himalayan_North_ML.png | regionmapsize=450px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] | region1color=#69999f | region1description=പർവ്വതങ്ങളും തടാകങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇവിടം സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്, എന്നിരുന്നാലും പാകിസ്ഥാനും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം രൂക്ഷമാകുന്നത് ഇതിന്റെ ജനപ്രീതി കുറച്ചിട്ടുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] | region2color=#d5dc76 | region2description=നൂറ്റാണ്ടുകളായി സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായിരുന്ന ലഡാക്ക് ഇപ്പോഴും അതിന്റേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ സംസ്കാരം നിലനിർത്തുന്നു. കാഴ്ചകൾ കാണുന്നതിനും, ബാക്ക്പാക്കിംഗിനും, ട്രെക്കിംഗിനും ധാരാളം അവസരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇത് നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | region3color=#b383b3 | region3description=ടിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥി ജനസംഖ്യയുള്ള, സുഖകരവും ശാന്തവുമായ, പ്രധാനമായും ഹിന്ദു സംസ്ഥാനം; വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ജനപ്രിയം. | region4name= [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region4color=#71b37b | region4description=പുണ്യനദികളായ ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായ ഇവിടെ നിരവധി തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്, അതിനാൽ 'ദൈവങ്ങളുടെ നാട്' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ദേവഭൂമി' എന്ന പേര് ഇതിനുണ്ട്. }} * '''[[Wy/ml/സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ|സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ|ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ]]''' എന്നിവ യഥാക്രമം [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവ ഭരിക്കുന്നത് [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ആണ്. ജമ്മു - കാശ്മീരിനെയും ലഡാക്കിനെയും ഇത് അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിയാത്ര ലേഖനങ്ങൾ യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, സ്വതന്ത്ര കാശ്മീരും ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനും ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' * '''[[Wy/ml/അക്സായി ചിൻ|അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ]]''' എന്നിവയും [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] ഭരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്കിന്റെ]] ഭാഗമാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിവോയേജ് ലേഖനങ്ങൾ ഒരു യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ എന്നിവ ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' ==നഗരങ്ങൾ== ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ml/ഭർമൗർ|ഭർമൗർ]] | lat=32.44285 | long=76.53293 | image=Bharmour.jpg |wikidata=Q4901297}} &mdash; ചൗരാസി ക്ഷേത്രത്തിനും മണി മഹേഷിൻ്റെ ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെറാഡൂൺ|ഡെറാഡൂൺ]]|lat=30.32295|long=78.03168|image=Robbers Cave, Dehradun.jpg|zoom=12|wikidata=Q199528}} &mdash; ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധർമ്മശാല|ധർമ്മശാല]]| lat=32.21904 | long=76.32340| image=Dharamsala_View.JPG|zoom=12|wikidata=Q186182}} &mdash; ബാക്ക്പാക്കർ സമൂഹത്തിനിടയിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു നഗരം, ദലൈലാമ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹരിദ്വാർ|ഹരിദ്വാർ]]| lat=29.956 | long=78.17| image=Haridwar_HariKiPairi.JPG|zoom=12|wikidata=Q273030}} &mdash; കുന്നുകളിൽ നിന്ന് സമതലങ്ങളിലേക്ക് ഗംഗാ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ ഒരു പുണ്യനഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ജമ്മു|ജമ്മു]] | lat=32.71 | long=74.86 | image=View_of_Jammu_city_and_the_Tawi_River.jpg|wikidata=Q255455}} &mdash; ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ശൈത്യകാല തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ലേ|ലേ]]| lat=34.15259 | long=77.57705| image=Leh.JPG|zoom=12|wikidata=Q230818}} &mdash; ലഡാക്കിന്റെ രണ്ട് തലസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്, തിരക്കേറിയ വിനോദസഞ്ചാര നഗരം, ധാരാളം കശ്മീരി വ്യാപാരികൾ. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മണാലി|മണാലി]]| lat=32.23963 | long=77.18871| image=KULLU_Manali.jpg|zoom=12|wikidata=Q83443}}&mdash; പകൽ സമയത്ത് പർവതപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തവും മനോഹരവുമായ ഒരു പട്ടണം, രാത്രിയിൽ നിരവധി റേവ് സംഗീത പരിപാടികൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]| lat=31.10410 | long=77.17102| image=ShimlaRW1.jpg|zoom=12|wikidata=Q83786}} &mdash; മുൻ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം, ഇംഗ്ലീഷ് വാസ്തുവിദ്യയുള്ള ആധുനിക ഇന്ത്യ *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ശ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]]|wikidata=Q170115}} &mdash; ജമ്മു - കാശ്മീരിന്റെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം. ദാൽ തടാകത്തിന് പേരുകേട്ടതും മനോഹരമായ ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഒരു താഴ്‌വരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Mountain peaks, Lahul.jpg|thumb|[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[Wy/ml/ലാഹൗൾ, സ്പിതി|ലാഹൗൾ, സ്പിതി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ പർവതങ്ങൾ]] * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം|ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=31.80241 | long=77.69942 | image=Common_Yellow_Swallowtail_-_Papilio_machaon_I_IMG_6962.jpg |wikidata=Q1544213}}, [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] &mdash; [[Wy/ml/കുളു|കുളു]] എന്ന കുന്നിൻ പ്രദേശം നിരവധി വന്യജീവികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഏതാണ്ട് നിർമ്മലമായ വനങ്ങളും ആൽപൈൻ പുൽമേടുകളും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർബല പ്രദേശം ഈ ഉദ്യാനത്തെ ഒരു അത്ഭുതകരമായ സ്ഥലമാക്കി മാറ്റുന്നു. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഹെമിസ് ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.75632 | long=77.28333 | image= }} (''ഹെമിസ് മികച്ച ഉയരത്തിലുള്ള ഉദ്യാനം''), [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] &mdash; ഹിമപ്പുലി ഉൾപ്പെടെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി സസ്തനികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. ടിബറ്റൻ ചെന്നായ, സ്വർണ്ണപ്പരുന്ത് എന്നിവയെയും ഉദ്യാനത്തിൽ കാണാം. പക്ഷി നിരീക്ഷണത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ റുംബാക് താഴ്‌വര നൽകുന്നു. സ്നോ ട്രെക്കിംഗ് ഇവിടെ ജനപ്രിയമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=കിഷ്ത്വാർ ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.61785 | long=75.99277 | image= }}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ഉദ്യാനം, പരുക്കനും കുത്തനെയുള്ളതുമായ ഭൂപ്രകൃതിയുള്ളതാണ്. ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകൾ ഹിമാനികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ മഞ്ഞുകോഴിയും തവിട്ടുകരടിക്കും ഈ ഉദ്യാനം ആവാസ വ്യവസ്ഥ നൽകുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം|നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=30.37639 | long=79.96966 | image=Nanda_devi.jpg |wikidata=Q1648266}} [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; ഉയർന്ന മലനിരകളാലും ഋഷി ഹിമാനികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ പാർക്ക്, വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്യജാലങ്ങളുള്ള ഒരു നാട്ടിൽ, ചില വലിയ സസ്തനികൾ (അതായത് ഹിമാലയൻ കസ്തൂരിമാൻ), മാംസഭോജികൾ (അതായത് ഹിമപ്പുലി), പക്ഷികൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം|പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം]] |lat=30.72804|long=79.60530|zoom=12|wikidata=Q605897}}, [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; കാട്ടുപൂക്കളുടെ ഒരു ഉദ്യാനത്താഴ്‌വര {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആയി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/ഗുൽമാർഗ്|ഗുൽമാർഗ്]]|lat=|long=|zoom=12|wikidata=Q1025272}}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; മഞ്ഞുകാലത്ത് മഞ്ഞുമൂടിയതും പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞതുമായ പുൽമേടുകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശം. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നാടകീയമായ ചില ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലൂടെയുള്ള ജനങ്ങളുടെയും മതങ്ങളുടെയും രാജ്യങ്ങളുടെയും ചലനത്താൽ സഹസ്രാബ്ദങ്ങളായി ഹിമാലയൻ വടക്ക് രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ ഇന്തോ-ആര്യൻ, ടിബറ്റോ-ബർമൻ, ഡാർഡിക് ഗ്രൂപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങൾ ടെറസ്ഡുള്ള [[Wy/ml/കൃഷി|കൃഷി]], പശുപരിപാലനം, വ്യാപാരം എന്നിവയിലൂടെ പർവതങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടു. പുരാതന ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ പാതകൾ ഈ പ്രദേശത്തെ [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]], [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]], [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു, ഇത് വ്യാപാരികൾക്ക് ഉപ്പ്, കമ്പിളി, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, വിലയേറിയ കല്ലുകൾ എന്നിവ കൈമാറ്റം ചെയ്യാൻ അനുവദിച്ചു. ഈ പാതകൾ ആത്മീയ ആശയങ്ങളും വഹിച്ചു, ഹിമാലയത്തെ ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയുടെ ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദു പാരമ്പര്യങ്ങൾ]] താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയതാണ്. അവിടെ കാലക്രമേണ നിരവധി ചെറിയ രാജ്യങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ '''[[Wy/ml/ഗർഹ്വാൾ|ഗർഹ്വാൾ]]''', '''[[Wy/ml/കുമാവോൺ|കുമാവോൺ]]''' എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വാധീനമുള്ള ഹിന്ദു രാഷ്ട്രീയ ശക്തികളായി വികസിച്ചു. കത്യൂരികൾ, പിന്നീട് ചാന്ദ് രാജാക്കന്മാർ തുടങ്ങിയ രാജവംശങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ഈ ഭരണാധികാരികൾ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും സംസ്‌കൃത പഠനത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്നും ഹിന്ദു സ്വത്വത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി നിലനിൽക്കുന്ന തീർത്ഥാടന പാതകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. എ.ഡി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ''' വരവോടെയാണ് ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവ് ഉണ്ടായത്. ഹിമാലയത്തിലൂടെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രകൾ ഹിന്ദു തത്ത്വചിന്തയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനും വൈവിധ്യമാർന്ന പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഏകീകരിക്കാനും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനും സഹായിച്ചു. '''ചാർ ധാം''' തീർത്ഥാടന പാത ഔപചാരികമാക്കിയതിന്റെ ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. കൂടാതെ കേദാർനാഥ്, ബദരീനാഥ് തുടങ്ങിയ ആരാധനാലയങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയോ സ്ഥാപിക്കുകയോ ചെയ്തുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പ്രദേശത്തിന്റെ ആത്മീയ പ്രാധാന്യം ഉറപ്പിച്ചു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ, [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] ബി.സി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ വ്യാപിച്ചു, ലഡാക്ക്, [[Wy/ml/സ്പിതി|സ്പിതി]], ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ടാബോ, കീ, തിക്‌സി, ഹെമിസ് തുടങ്ങിയ '''ആശ്രമങ്ങൾ''' കലയുടെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന്റെയും കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. അതേസമയം, പിന്നീട് [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാം]] സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കാശ്മീർ ഹിന്ദു, ബുദ്ധമത പഠനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി വികസിച്ചു. '''കർക്കോട്ടകൾ''', പിന്നീട് '''ഷാ മിർ രാജവംശം''' എന്നിവയുൾപ്പെടെ താഴ്‌വരയിലെ ഭരണാധികാരികൾ സാഹിത്യം, തത്ത്വചിന്ത, കരകൗശല വൈദഗ്ദ്ധ്യം എന്നിവയുടെ അഭിവൃദ്ധിക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. '''മുഗൾ സാമ്രാജ്യം''' ഒരു ശാശ്വത മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. ജഹാംഗീർ പോലുള്ള ചക്രവർത്തിമാർ കശ്മീരിലെ പൂന്തോട്ടങ്ങളെയും തടാകങ്ങളെയും തണുത്ത കാലാവസ്ഥയെയും പ്രശസ്തമായി പ്രശംസിച്ചു. ടിബറ്റ്, കാശ്മീർ, മധ്യേഷ്യൻ ശക്തികൾ എന്നിവയുമായി സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങൾ നയിച്ചുകൊണ്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളായി ലഡാക്ക് ഒരു ബുദ്ധമത രാജ്യമായി അതിന്റെ സ്വത്വത നിലനിർത്തി. അതിന്റെ ഭരണാധികാരികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് '''നാംഗ്യാൽ രാജവംശം''', കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, ആശ്രമങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു, അവ ഇപ്പോഴും ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ, [[Wy/ml/കാങ്ഗ്ര|കാങ്ഗ്ര]], [[Wy/ml/ചമ്പ (ഹിമാചൽ പ്രദേശ്)|ചമ്പ]], [[Wy/ml/കുല്ലു|കുല്ലു]] തുടങ്ങിയ മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഹൃസ്വ ചിത്രരചന, ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയുൾപ്പെടെ സ്വന്തം കലാ പാരമ്പര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഈ രാജ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും വലിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്ക് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചുവെങ്കിലും പ്രദേശത്തിന്റെ ദുഷ്‌കരമായ ഭൂപ്രകൃതി കാരണം ഗണ്യമായ സ്വയംഭരണാവകാശം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ഡോഗ്ര രാജവംശം''' ഉയർന്നുവന്നു, ഇത് വടക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം പുനർനിർമ്മിച്ചു. മഹാരാജ ഗുലാബ് സിങ്ങിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളുടെയും കീഴിൽ, ഡോഗ്രകൾ ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ലഡാക്ക്, ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ, ഇന്നത്തെ ഗിൽഗിറ്റ്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് അവരുടെ ഭരണം വ്യാപിപ്പിച്ചു. അവരുടെ കീഴടക്കലുകൾ ജമ്മു - കാശ്മീർ എന്ന നാട്ടുരാജ്യത്തിന് കീഴിലുള്ള വിശാലവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളെ ഏകീകരിച്ചു. ഡോഗ്ര കാലഘട്ടം ഭരണം, വാസ്തുവിദ്യ, പ്രാദേശിക സ്വത്വം എന്നിവയിൽ ശാശ്വതമായ ഒരു പാരമ്പര്യം അവശേഷിപ്പിച്ചു, അവരുടെ സ്വാധീനം പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിൽ കേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടം പുതിയ ഭരണ ഘടനകളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു. [[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]], [[Wy/ml/മുസ്സൂറി|മുസ്സൂറി]], നൈനിറ്റാൾ തുടങ്ങിയ കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ വേനൽക്കാല വിശ്രമ കേന്ദ്രങ്ങളായി ബ്രിട്ടീഷുകാർ സ്ഥാപിച്ചു, റോഡുകൾ, റെയിൽ‌വേകൾ, പട്ടാളത്താവളങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. ഇത് പർവതങ്ങളിലെ യാത്രയെ മാറ്റിമറിച്ചു. 1947-ൽ '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', ഈ പ്രദേശം വലിയ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി: [[Wy/ml/കാശ്മീർ താഴ്‌വര|കാശ്മീർ താഴ്‌വര]] താങ്ങാനാവുന്നവർക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന മധുവിധു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 1980-കളുടെ അവസാനം മുതൽ 1990-കൾ വരെ കലാപകാരികളുടെയും തീവ്രവാദികളുടെയും ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെയും അക്രമം ഇവിടെ അനുഭവപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും 2019 മുതൽ കാര്യങ്ങൾ സാധാരണമായി, ഇടയ്ക്കിടെ ചില അക്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും പ്രത്യേക സംസ്ഥാനങ്ങളായി ഉയർന്നുവന്നു. ലഡാക്ക് ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി. 1947, 1965, 1999 വർഷങ്ങളിൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള യുദ്ധങ്ങൾക്കും 1965-ൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി ചൈനയുമായുള്ള യുദ്ധത്തിനും ശേഷം ജമ്മു - കാശ്മീർ ഗണ്യമായ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. {{INTERWIKI|Q6020497}} 9rbskmg6comfcc56q7b6xuoyeaw3j7i 7226297 7226291 2026-06-26T05:17:06Z Sree1959 2594881 ഭൂമിശാസ്ത്രം പൂർത്തിയായി 7226297 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Himalayan North banner Lhakpa La pass.jpg}} '''ഹിമാലയൻ വടക്ക്''' മേഖല വടക്കേ അറ്റത്ത് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയൻ]] പർവതനിരകളിൽ (പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട്) [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്നീ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളെയും രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, ചൈന എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള തർക്ക പ്രദേശമായ കാശ്മീർ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഹിമാലയൻ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രാദേശിക ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Himalayan_North_ML.png | regionmapsize=450px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] | region1color=#69999f | region1description=പർവ്വതങ്ങളും തടാകങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇവിടം സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്, എന്നിരുന്നാലും പാകിസ്ഥാനും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം രൂക്ഷമാകുന്നത് ഇതിന്റെ ജനപ്രീതി കുറച്ചിട്ടുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] | region2color=#d5dc76 | region2description=നൂറ്റാണ്ടുകളായി സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായിരുന്ന ലഡാക്ക് ഇപ്പോഴും അതിന്റേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ സംസ്കാരം നിലനിർത്തുന്നു. കാഴ്ചകൾ കാണുന്നതിനും, ബാക്ക്പാക്കിംഗിനും, ട്രെക്കിംഗിനും ധാരാളം അവസരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇത് നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | region3color=#b383b3 | region3description=ടിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥി ജനസംഖ്യയുള്ള, സുഖകരവും ശാന്തവുമായ, പ്രധാനമായും ഹിന്ദു സംസ്ഥാനം; വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ജനപ്രിയം. | region4name= [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region4color=#71b37b | region4description=പുണ്യനദികളായ ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായ ഇവിടെ നിരവധി തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്, അതിനാൽ 'ദൈവങ്ങളുടെ നാട്' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ദേവഭൂമി' എന്ന പേര് ഇതിനുണ്ട്. }} * '''[[Wy/ml/സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ|സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ|ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ]]''' എന്നിവ യഥാക്രമം [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവ ഭരിക്കുന്നത് [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ആണ്. ജമ്മു - കാശ്മീരിനെയും ലഡാക്കിനെയും ഇത് അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിയാത്ര ലേഖനങ്ങൾ യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, സ്വതന്ത്ര കാശ്മീരും ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനും ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' * '''[[Wy/ml/അക്സായി ചിൻ|അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ]]''' എന്നിവയും [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] ഭരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്കിന്റെ]] ഭാഗമാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിവോയേജ് ലേഖനങ്ങൾ ഒരു യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ എന്നിവ ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' ==നഗരങ്ങൾ== ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ml/ഭർമൗർ|ഭർമൗർ]] | lat=32.44285 | long=76.53293 | image=Bharmour.jpg |wikidata=Q4901297}} &mdash; ചൗരാസി ക്ഷേത്രത്തിനും മണി മഹേഷിൻ്റെ ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെറാഡൂൺ|ഡെറാഡൂൺ]]|lat=30.32295|long=78.03168|image=Robbers Cave, Dehradun.jpg|zoom=12|wikidata=Q199528}} &mdash; ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധർമ്മശാല|ധർമ്മശാല]]| lat=32.21904 | long=76.32340| image=Dharamsala_View.JPG|zoom=12|wikidata=Q186182}} &mdash; ബാക്ക്പാക്കർ സമൂഹത്തിനിടയിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു നഗരം, ദലൈലാമ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹരിദ്വാർ|ഹരിദ്വാർ]]| lat=29.956 | long=78.17| image=Haridwar_HariKiPairi.JPG|zoom=12|wikidata=Q273030}} &mdash; കുന്നുകളിൽ നിന്ന് സമതലങ്ങളിലേക്ക് ഗംഗാ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ ഒരു പുണ്യനഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ജമ്മു|ജമ്മു]] | lat=32.71 | long=74.86 | image=View_of_Jammu_city_and_the_Tawi_River.jpg|wikidata=Q255455}} &mdash; ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ശൈത്യകാല തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ലേ|ലേ]]| lat=34.15259 | long=77.57705| image=Leh.JPG|zoom=12|wikidata=Q230818}} &mdash; ലഡാക്കിന്റെ രണ്ട് തലസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്, തിരക്കേറിയ വിനോദസഞ്ചാര നഗരം, ധാരാളം കശ്മീരി വ്യാപാരികൾ. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മണാലി|മണാലി]]| lat=32.23963 | long=77.18871| image=KULLU_Manali.jpg|zoom=12|wikidata=Q83443}}&mdash; പകൽ സമയത്ത് പർവതപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തവും മനോഹരവുമായ ഒരു പട്ടണം, രാത്രിയിൽ നിരവധി റേവ് സംഗീത പരിപാടികൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]| lat=31.10410 | long=77.17102| image=ShimlaRW1.jpg|zoom=12|wikidata=Q83786}} &mdash; മുൻ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം, ഇംഗ്ലീഷ് വാസ്തുവിദ്യയുള്ള ആധുനിക ഇന്ത്യ *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ശ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]]|wikidata=Q170115}} &mdash; ജമ്മു - കാശ്മീരിന്റെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം. ദാൽ തടാകത്തിന് പേരുകേട്ടതും മനോഹരമായ ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഒരു താഴ്‌വരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Mountain peaks, Lahul.jpg|thumb|[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[Wy/ml/ലാഹൗൾ, സ്പിതി|ലാഹൗൾ, സ്പിതി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ പർവതങ്ങൾ]] * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം|ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=31.80241 | long=77.69942 | image=Common_Yellow_Swallowtail_-_Papilio_machaon_I_IMG_6962.jpg |wikidata=Q1544213}}, [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] &mdash; [[Wy/ml/കുളു|കുളു]] എന്ന കുന്നിൻ പ്രദേശം നിരവധി വന്യജീവികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഏതാണ്ട് നിർമ്മലമായ വനങ്ങളും ആൽപൈൻ പുൽമേടുകളും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർബല പ്രദേശം ഈ ഉദ്യാനത്തെ ഒരു അത്ഭുതകരമായ സ്ഥലമാക്കി മാറ്റുന്നു. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഹെമിസ് ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.75632 | long=77.28333 | image= }} (''ഹെമിസ് മികച്ച ഉയരത്തിലുള്ള ഉദ്യാനം''), [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] &mdash; ഹിമപ്പുലി ഉൾപ്പെടെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി സസ്തനികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. ടിബറ്റൻ ചെന്നായ, സ്വർണ്ണപ്പരുന്ത് എന്നിവയെയും ഉദ്യാനത്തിൽ കാണാം. പക്ഷി നിരീക്ഷണത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ റുംബാക് താഴ്‌വര നൽകുന്നു. സ്നോ ട്രെക്കിംഗ് ഇവിടെ ജനപ്രിയമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=കിഷ്ത്വാർ ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.61785 | long=75.99277 | image= }}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ഉദ്യാനം, പരുക്കനും കുത്തനെയുള്ളതുമായ ഭൂപ്രകൃതിയുള്ളതാണ്. ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകൾ ഹിമാനികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ മഞ്ഞുകോഴിയും തവിട്ടുകരടിക്കും ഈ ഉദ്യാനം ആവാസ വ്യവസ്ഥ നൽകുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം|നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=30.37639 | long=79.96966 | image=Nanda_devi.jpg |wikidata=Q1648266}} [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; ഉയർന്ന മലനിരകളാലും ഋഷി ഹിമാനികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ പാർക്ക്, വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്യജാലങ്ങളുള്ള ഒരു നാട്ടിൽ, ചില വലിയ സസ്തനികൾ (അതായത് ഹിമാലയൻ കസ്തൂരിമാൻ), മാംസഭോജികൾ (അതായത് ഹിമപ്പുലി), പക്ഷികൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം|പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം]] |lat=30.72804|long=79.60530|zoom=12|wikidata=Q605897}}, [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; കാട്ടുപൂക്കളുടെ ഒരു ഉദ്യാനത്താഴ്‌വര {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആയി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/ഗുൽമാർഗ്|ഗുൽമാർഗ്]]|lat=|long=|zoom=12|wikidata=Q1025272}}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; മഞ്ഞുകാലത്ത് മഞ്ഞുമൂടിയതും പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞതുമായ പുൽമേടുകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശം. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നാടകീയമായ ചില ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലൂടെയുള്ള ജനങ്ങളുടെയും മതങ്ങളുടെയും രാജ്യങ്ങളുടെയും ചലനത്താൽ സഹസ്രാബ്ദങ്ങളായി ഹിമാലയൻ വടക്ക് രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ ഇന്തോ-ആര്യൻ, ടിബറ്റോ-ബർമൻ, ഡാർഡിക് ഗ്രൂപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങൾ ടെറസ്ഡുള്ള [[Wy/ml/കൃഷി|കൃഷി]], പശുപരിപാലനം, വ്യാപാരം എന്നിവയിലൂടെ പർവതങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടു. പുരാതന ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ പാതകൾ ഈ പ്രദേശത്തെ [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]], [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]], [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു, ഇത് വ്യാപാരികൾക്ക് ഉപ്പ്, കമ്പിളി, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, വിലയേറിയ കല്ലുകൾ എന്നിവ കൈമാറ്റം ചെയ്യാൻ അനുവദിച്ചു. ഈ പാതകൾ ആത്മീയ ആശയങ്ങളും വഹിച്ചു, ഹിമാലയത്തെ ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയുടെ ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദു പാരമ്പര്യങ്ങൾ]] താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയതാണ്. അവിടെ കാലക്രമേണ നിരവധി ചെറിയ രാജ്യങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ '''[[Wy/ml/ഗർഹ്വാൾ|ഗർഹ്വാൾ]]''', '''[[Wy/ml/കുമാവോൺ|കുമാവോൺ]]''' എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വാധീനമുള്ള ഹിന്ദു രാഷ്ട്രീയ ശക്തികളായി വികസിച്ചു. കത്യൂരികൾ, പിന്നീട് ചാന്ദ് രാജാക്കന്മാർ തുടങ്ങിയ രാജവംശങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ഈ ഭരണാധികാരികൾ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും സംസ്‌കൃത പഠനത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്നും ഹിന്ദു സ്വത്വത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി നിലനിൽക്കുന്ന തീർത്ഥാടന പാതകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. എ.ഡി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ''' വരവോടെയാണ് ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവ് ഉണ്ടായത്. ഹിമാലയത്തിലൂടെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രകൾ ഹിന്ദു തത്ത്വചിന്തയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനും വൈവിധ്യമാർന്ന പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഏകീകരിക്കാനും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനും സഹായിച്ചു. '''ചാർ ധാം''' തീർത്ഥാടന പാത ഔപചാരികമാക്കിയതിന്റെ ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. കൂടാതെ കേദാർനാഥ്, ബദരീനാഥ് തുടങ്ങിയ ആരാധനാലയങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയോ സ്ഥാപിക്കുകയോ ചെയ്തുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പ്രദേശത്തിന്റെ ആത്മീയ പ്രാധാന്യം ഉറപ്പിച്ചു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ, [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] ബി.സി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ വ്യാപിച്ചു, ലഡാക്ക്, [[Wy/ml/സ്പിതി|സ്പിതി]], ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ടാബോ, കീ, തിക്‌സി, ഹെമിസ് തുടങ്ങിയ '''ആശ്രമങ്ങൾ''' കലയുടെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന്റെയും കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. അതേസമയം, പിന്നീട് [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാം]] സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കാശ്മീർ ഹിന്ദു, ബുദ്ധമത പഠനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി വികസിച്ചു. '''കർക്കോട്ടകൾ''', പിന്നീട് '''ഷാ മിർ രാജവംശം''' എന്നിവയുൾപ്പെടെ താഴ്‌വരയിലെ ഭരണാധികാരികൾ സാഹിത്യം, തത്ത്വചിന്ത, കരകൗശല വൈദഗ്ദ്ധ്യം എന്നിവയുടെ അഭിവൃദ്ധിക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. '''മുഗൾ സാമ്രാജ്യം''' ഒരു ശാശ്വത മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. ജഹാംഗീർ പോലുള്ള ചക്രവർത്തിമാർ കശ്മീരിലെ പൂന്തോട്ടങ്ങളെയും തടാകങ്ങളെയും തണുത്ത കാലാവസ്ഥയെയും പ്രശസ്തമായി പ്രശംസിച്ചു. ടിബറ്റ്, കാശ്മീർ, മധ്യേഷ്യൻ ശക്തികൾ എന്നിവയുമായി സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങൾ നയിച്ചുകൊണ്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളായി ലഡാക്ക് ഒരു ബുദ്ധമത രാജ്യമായി അതിന്റെ സ്വത്വത നിലനിർത്തി. അതിന്റെ ഭരണാധികാരികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് '''നാംഗ്യാൽ രാജവംശം''', കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, ആശ്രമങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു, അവ ഇപ്പോഴും ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ, [[Wy/ml/കാങ്ഗ്ര|കാങ്ഗ്ര]], [[Wy/ml/ചമ്പ (ഹിമാചൽ പ്രദേശ്)|ചമ്പ]], [[Wy/ml/കുല്ലു|കുല്ലു]] തുടങ്ങിയ മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഹൃസ്വ ചിത്രരചന, ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയുൾപ്പെടെ സ്വന്തം കലാ പാരമ്പര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഈ രാജ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും വലിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്ക് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചുവെങ്കിലും പ്രദേശത്തിന്റെ ദുഷ്‌കരമായ ഭൂപ്രകൃതി കാരണം ഗണ്യമായ സ്വയംഭരണാവകാശം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ഡോഗ്ര രാജവംശം''' ഉയർന്നുവന്നു, ഇത് വടക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം പുനർനിർമ്മിച്ചു. മഹാരാജ ഗുലാബ് സിങ്ങിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളുടെയും കീഴിൽ, ഡോഗ്രകൾ ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ലഡാക്ക്, ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ, ഇന്നത്തെ ഗിൽഗിറ്റ്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് അവരുടെ ഭരണം വ്യാപിപ്പിച്ചു. അവരുടെ കീഴടക്കലുകൾ ജമ്മു - കാശ്മീർ എന്ന നാട്ടുരാജ്യത്തിന് കീഴിലുള്ള വിശാലവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളെ ഏകീകരിച്ചു. ഡോഗ്ര കാലഘട്ടം ഭരണം, വാസ്തുവിദ്യ, പ്രാദേശിക സ്വത്വം എന്നിവയിൽ ശാശ്വതമായ ഒരു പാരമ്പര്യം അവശേഷിപ്പിച്ചു, അവരുടെ സ്വാധീനം പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിൽ കേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടം പുതിയ ഭരണ ഘടനകളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു. [[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]], [[Wy/ml/മുസ്സൂറി|മുസ്സൂറി]], നൈനിറ്റാൾ തുടങ്ങിയ കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ വേനൽക്കാല വിശ്രമ കേന്ദ്രങ്ങളായി ബ്രിട്ടീഷുകാർ സ്ഥാപിച്ചു, റോഡുകൾ, റെയിൽ‌വേകൾ, പട്ടാളത്താവളങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. ഇത് പർവതങ്ങളിലെ യാത്രയെ മാറ്റിമറിച്ചു. 1947-ൽ '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', ഈ പ്രദേശം വലിയ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി: [[Wy/ml/കാശ്മീർ താഴ്‌വര|കാശ്മീർ താഴ്‌വര]] താങ്ങാനാവുന്നവർക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന മധുവിധു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 1980-കളുടെ അവസാനം മുതൽ 1990-കൾ വരെ കലാപകാരികളുടെയും തീവ്രവാദികളുടെയും ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെയും അക്രമം ഇവിടെ അനുഭവപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും 2019 മുതൽ കാര്യങ്ങൾ സാധാരണമായി, ഇടയ്ക്കിടെ ചില അക്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും പ്രത്യേക സംസ്ഥാനങ്ങളായി ഉയർന്നുവന്നു. ലഡാക്ക് ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി. 1947, 1965, 1999 വർഷങ്ങളിൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള യുദ്ധങ്ങൾക്കും 1965-ൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി ചൈനയുമായുള്ള യുദ്ധത്തിനും ശേഷം ജമ്മു - കാശ്മീർ ഗണ്യമായ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്നതും നാടകീയവുമായ ചില ഭൂപ്രകൃതികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ താഴ്‌വരകൾ മുതൽ ലഡാക്കിന്റെ ഉയർന്ന ഉയരത്തിലുള്ള മരുഭൂമികൾ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. വിശാല ഹിമാലയം, സൻസ്കാർ റേഞ്ച്, പിർ പഞ്ചൽ, ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ ശ്രേണികൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള '''ഹിമാലയൻ പർവതവ്യവസ്ഥ''' ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തിലാണ്. സിന്ധു, സത്‌ലജ്, ബിയാസ്, ഗംഗാ എന്നിവയാൽ കൊത്തിയെടുത്ത '''ആഴത്തിലുള്ള നദീതടങ്ങൾ''' ഒറ്റപ്പെട്ട പർവത സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വാഭാവിക ഇടനാഴികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. താഴ്‌വരകളിൽ ഏകദേശം 500 മീറ്റർ മുതൽ ഉയർന്ന ചുരങ്ങളിൽ 5,000 മീറ്ററിലധികം വരെ ഉയരമുണ്ട്, കൊടുമുടികൾ അതിലും ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും വനപ്രദേശങ്ങളിലെ ചരിവുകൾ, ടെറസ് ചെയ്ത വയലുകൾ, ആപ്പിൾ തോട്ടങ്ങൾ, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ എന്നിവയാണ് സവിശേഷത. അവയുടെ ഭൂപ്രകൃതികൾ ഉയരത്തിനനുസരിച്ച് നാടകീയമായി മാറുന്നു. ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങളിൽ നിന്ന് മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളിലേക്ക്. ജമ്മു - കാശ്മീരിൽ ഉയർന്ന പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ കാശ്മീർ താഴ്‌വര ഉൾപ്പെടുന്നു. അതേസമയം ലഡാക്ക് പ്രധാന ഹിമാലയൻ മതിലിനപ്പുറം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അത് പാറക്കെട്ടുകൾ, വിശാലമായ സമതലങ്ങൾ, പച്ചകലർന്ന തടാകങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു തണുത്ത മരുഭൂമി പീഠഭൂമിയായി മാറുന്നു. ഈ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യം, വൈവിധ്യമാർന്ന സംസ്കാരങ്ങളെയും ഭാഷകളെയും ജീവിതശൈലികളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. {{INTERWIKI|Q6020497}} 664kmjojcwfycd46felvsrl17f9tnve 7226299 7226297 2026-06-26T05:20:31Z Sree1959 2594881 കാലാവസ്ഥ ചേർത്തു 7226299 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Himalayan North banner Lhakpa La pass.jpg}} '''ഹിമാലയൻ വടക്ക്''' മേഖല വടക്കേ അറ്റത്ത് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയൻ]] പർവതനിരകളിൽ (പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട്) [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്നീ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളെയും രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, ചൈന എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള തർക്ക പ്രദേശമായ കാശ്മീർ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഹിമാലയൻ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രാദേശിക ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Himalayan_North_ML.png | regionmapsize=450px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] | region1color=#69999f | region1description=പർവ്വതങ്ങളും തടാകങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇവിടം സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്, എന്നിരുന്നാലും പാകിസ്ഥാനും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം രൂക്ഷമാകുന്നത് ഇതിന്റെ ജനപ്രീതി കുറച്ചിട്ടുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] | region2color=#d5dc76 | region2description=നൂറ്റാണ്ടുകളായി സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായിരുന്ന ലഡാക്ക് ഇപ്പോഴും അതിന്റേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ സംസ്കാരം നിലനിർത്തുന്നു. കാഴ്ചകൾ കാണുന്നതിനും, ബാക്ക്പാക്കിംഗിനും, ട്രെക്കിംഗിനും ധാരാളം അവസരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇത് നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | region3color=#b383b3 | region3description=ടിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥി ജനസംഖ്യയുള്ള, സുഖകരവും ശാന്തവുമായ, പ്രധാനമായും ഹിന്ദു സംസ്ഥാനം; വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ജനപ്രിയം. | region4name= [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region4color=#71b37b | region4description=പുണ്യനദികളായ ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായ ഇവിടെ നിരവധി തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്, അതിനാൽ 'ദൈവങ്ങളുടെ നാട്' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ദേവഭൂമി' എന്ന പേര് ഇതിനുണ്ട്. }} * '''[[Wy/ml/സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ|സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ|ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ]]''' എന്നിവ യഥാക്രമം [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവ ഭരിക്കുന്നത് [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ആണ്. ജമ്മു - കാശ്മീരിനെയും ലഡാക്കിനെയും ഇത് അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിയാത്ര ലേഖനങ്ങൾ യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, സ്വതന്ത്ര കാശ്മീരും ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനും ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' * '''[[Wy/ml/അക്സായി ചിൻ|അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ]]''' എന്നിവയും [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] ഭരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്കിന്റെ]] ഭാഗമാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിവോയേജ് ലേഖനങ്ങൾ ഒരു യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ എന്നിവ ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' ==നഗരങ്ങൾ== ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ml/ഭർമൗർ|ഭർമൗർ]] | lat=32.44285 | long=76.53293 | image=Bharmour.jpg |wikidata=Q4901297}} &mdash; ചൗരാസി ക്ഷേത്രത്തിനും മണി മഹേഷിൻ്റെ ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെറാഡൂൺ|ഡെറാഡൂൺ]]|lat=30.32295|long=78.03168|image=Robbers Cave, Dehradun.jpg|zoom=12|wikidata=Q199528}} &mdash; ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധർമ്മശാല|ധർമ്മശാല]]| lat=32.21904 | long=76.32340| image=Dharamsala_View.JPG|zoom=12|wikidata=Q186182}} &mdash; ബാക്ക്പാക്കർ സമൂഹത്തിനിടയിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു നഗരം, ദലൈലാമ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹരിദ്വാർ|ഹരിദ്വാർ]]| lat=29.956 | long=78.17| image=Haridwar_HariKiPairi.JPG|zoom=12|wikidata=Q273030}} &mdash; കുന്നുകളിൽ നിന്ന് സമതലങ്ങളിലേക്ക് ഗംഗാ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ ഒരു പുണ്യനഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ജമ്മു|ജമ്മു]] | lat=32.71 | long=74.86 | image=View_of_Jammu_city_and_the_Tawi_River.jpg|wikidata=Q255455}} &mdash; ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ശൈത്യകാല തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ലേ|ലേ]]| lat=34.15259 | long=77.57705| image=Leh.JPG|zoom=12|wikidata=Q230818}} &mdash; ലഡാക്കിന്റെ രണ്ട് തലസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്, തിരക്കേറിയ വിനോദസഞ്ചാര നഗരം, ധാരാളം കശ്മീരി വ്യാപാരികൾ. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മണാലി|മണാലി]]| lat=32.23963 | long=77.18871| image=KULLU_Manali.jpg|zoom=12|wikidata=Q83443}}&mdash; പകൽ സമയത്ത് പർവതപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തവും മനോഹരവുമായ ഒരു പട്ടണം, രാത്രിയിൽ നിരവധി റേവ് സംഗീത പരിപാടികൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]| lat=31.10410 | long=77.17102| image=ShimlaRW1.jpg|zoom=12|wikidata=Q83786}} &mdash; മുൻ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം, ഇംഗ്ലീഷ് വാസ്തുവിദ്യയുള്ള ആധുനിക ഇന്ത്യ *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ശ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]]|wikidata=Q170115}} &mdash; ജമ്മു - കാശ്മീരിന്റെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം. ദാൽ തടാകത്തിന് പേരുകേട്ടതും മനോഹരമായ ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഒരു താഴ്‌വരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Mountain peaks, Lahul.jpg|thumb|[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[Wy/ml/ലാഹൗൾ, സ്പിതി|ലാഹൗൾ, സ്പിതി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ പർവതങ്ങൾ]] * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം|ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=31.80241 | long=77.69942 | image=Common_Yellow_Swallowtail_-_Papilio_machaon_I_IMG_6962.jpg |wikidata=Q1544213}}, [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] &mdash; [[Wy/ml/കുളു|കുളു]] എന്ന കുന്നിൻ പ്രദേശം നിരവധി വന്യജീവികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഏതാണ്ട് നിർമ്മലമായ വനങ്ങളും ആൽപൈൻ പുൽമേടുകളും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർബല പ്രദേശം ഈ ഉദ്യാനത്തെ ഒരു അത്ഭുതകരമായ സ്ഥലമാക്കി മാറ്റുന്നു. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഹെമിസ് ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.75632 | long=77.28333 | image= }} (''ഹെമിസ് മികച്ച ഉയരത്തിലുള്ള ഉദ്യാനം''), [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] &mdash; ഹിമപ്പുലി ഉൾപ്പെടെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി സസ്തനികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. ടിബറ്റൻ ചെന്നായ, സ്വർണ്ണപ്പരുന്ത് എന്നിവയെയും ഉദ്യാനത്തിൽ കാണാം. പക്ഷി നിരീക്ഷണത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ റുംബാക് താഴ്‌വര നൽകുന്നു. സ്നോ ട്രെക്കിംഗ് ഇവിടെ ജനപ്രിയമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=കിഷ്ത്വാർ ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.61785 | long=75.99277 | image= }}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ഉദ്യാനം, പരുക്കനും കുത്തനെയുള്ളതുമായ ഭൂപ്രകൃതിയുള്ളതാണ്. ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകൾ ഹിമാനികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ മഞ്ഞുകോഴിയും തവിട്ടുകരടിക്കും ഈ ഉദ്യാനം ആവാസ വ്യവസ്ഥ നൽകുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം|നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=30.37639 | long=79.96966 | image=Nanda_devi.jpg |wikidata=Q1648266}} [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; ഉയർന്ന മലനിരകളാലും ഋഷി ഹിമാനികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ പാർക്ക്, വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്യജാലങ്ങളുള്ള ഒരു നാട്ടിൽ, ചില വലിയ സസ്തനികൾ (അതായത് ഹിമാലയൻ കസ്തൂരിമാൻ), മാംസഭോജികൾ (അതായത് ഹിമപ്പുലി), പക്ഷികൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം|പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം]] |lat=30.72804|long=79.60530|zoom=12|wikidata=Q605897}}, [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; കാട്ടുപൂക്കളുടെ ഒരു ഉദ്യാനത്താഴ്‌വര {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആയി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/ഗുൽമാർഗ്|ഗുൽമാർഗ്]]|lat=|long=|zoom=12|wikidata=Q1025272}}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; മഞ്ഞുകാലത്ത് മഞ്ഞുമൂടിയതും പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞതുമായ പുൽമേടുകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശം. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നാടകീയമായ ചില ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലൂടെയുള്ള ജനങ്ങളുടെയും മതങ്ങളുടെയും രാജ്യങ്ങളുടെയും ചലനത്താൽ സഹസ്രാബ്ദങ്ങളായി ഹിമാലയൻ വടക്ക് രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ ഇന്തോ-ആര്യൻ, ടിബറ്റോ-ബർമൻ, ഡാർഡിക് ഗ്രൂപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങൾ ടെറസ്ഡുള്ള [[Wy/ml/കൃഷി|കൃഷി]], പശുപരിപാലനം, വ്യാപാരം എന്നിവയിലൂടെ പർവതങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടു. പുരാതന ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ പാതകൾ ഈ പ്രദേശത്തെ [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]], [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]], [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു, ഇത് വ്യാപാരികൾക്ക് ഉപ്പ്, കമ്പിളി, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, വിലയേറിയ കല്ലുകൾ എന്നിവ കൈമാറ്റം ചെയ്യാൻ അനുവദിച്ചു. ഈ പാതകൾ ആത്മീയ ആശയങ്ങളും വഹിച്ചു, ഹിമാലയത്തെ ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയുടെ ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദു പാരമ്പര്യങ്ങൾ]] താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയതാണ്. അവിടെ കാലക്രമേണ നിരവധി ചെറിയ രാജ്യങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ '''[[Wy/ml/ഗർഹ്വാൾ|ഗർഹ്വാൾ]]''', '''[[Wy/ml/കുമാവോൺ|കുമാവോൺ]]''' എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വാധീനമുള്ള ഹിന്ദു രാഷ്ട്രീയ ശക്തികളായി വികസിച്ചു. കത്യൂരികൾ, പിന്നീട് ചാന്ദ് രാജാക്കന്മാർ തുടങ്ങിയ രാജവംശങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ഈ ഭരണാധികാരികൾ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും സംസ്‌കൃത പഠനത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്നും ഹിന്ദു സ്വത്വത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി നിലനിൽക്കുന്ന തീർത്ഥാടന പാതകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. എ.ഡി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ''' വരവോടെയാണ് ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവ് ഉണ്ടായത്. ഹിമാലയത്തിലൂടെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രകൾ ഹിന്ദു തത്ത്വചിന്തയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനും വൈവിധ്യമാർന്ന പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഏകീകരിക്കാനും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനും സഹായിച്ചു. '''ചാർ ധാം''' തീർത്ഥാടന പാത ഔപചാരികമാക്കിയതിന്റെ ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. കൂടാതെ കേദാർനാഥ്, ബദരീനാഥ് തുടങ്ങിയ ആരാധനാലയങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയോ സ്ഥാപിക്കുകയോ ചെയ്തുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പ്രദേശത്തിന്റെ ആത്മീയ പ്രാധാന്യം ഉറപ്പിച്ചു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ, [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] ബി.സി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ വ്യാപിച്ചു, ലഡാക്ക്, [[Wy/ml/സ്പിതി|സ്പിതി]], ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ടാബോ, കീ, തിക്‌സി, ഹെമിസ് തുടങ്ങിയ '''ആശ്രമങ്ങൾ''' കലയുടെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന്റെയും കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. അതേസമയം, പിന്നീട് [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാം]] സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കാശ്മീർ ഹിന്ദു, ബുദ്ധമത പഠനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി വികസിച്ചു. '''കർക്കോട്ടകൾ''', പിന്നീട് '''ഷാ മിർ രാജവംശം''' എന്നിവയുൾപ്പെടെ താഴ്‌വരയിലെ ഭരണാധികാരികൾ സാഹിത്യം, തത്ത്വചിന്ത, കരകൗശല വൈദഗ്ദ്ധ്യം എന്നിവയുടെ അഭിവൃദ്ധിക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. '''മുഗൾ സാമ്രാജ്യം''' ഒരു ശാശ്വത മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. ജഹാംഗീർ പോലുള്ള ചക്രവർത്തിമാർ കശ്മീരിലെ പൂന്തോട്ടങ്ങളെയും തടാകങ്ങളെയും തണുത്ത കാലാവസ്ഥയെയും പ്രശസ്തമായി പ്രശംസിച്ചു. ടിബറ്റ്, കാശ്മീർ, മധ്യേഷ്യൻ ശക്തികൾ എന്നിവയുമായി സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങൾ നയിച്ചുകൊണ്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളായി ലഡാക്ക് ഒരു ബുദ്ധമത രാജ്യമായി അതിന്റെ സ്വത്വത നിലനിർത്തി. അതിന്റെ ഭരണാധികാരികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് '''നാംഗ്യാൽ രാജവംശം''', കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, ആശ്രമങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു, അവ ഇപ്പോഴും ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ, [[Wy/ml/കാങ്ഗ്ര|കാങ്ഗ്ര]], [[Wy/ml/ചമ്പ (ഹിമാചൽ പ്രദേശ്)|ചമ്പ]], [[Wy/ml/കുല്ലു|കുല്ലു]] തുടങ്ങിയ മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഹൃസ്വ ചിത്രരചന, ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയുൾപ്പെടെ സ്വന്തം കലാ പാരമ്പര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഈ രാജ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും വലിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്ക് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചുവെങ്കിലും പ്രദേശത്തിന്റെ ദുഷ്‌കരമായ ഭൂപ്രകൃതി കാരണം ഗണ്യമായ സ്വയംഭരണാവകാശം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ഡോഗ്ര രാജവംശം''' ഉയർന്നുവന്നു, ഇത് വടക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം പുനർനിർമ്മിച്ചു. മഹാരാജ ഗുലാബ് സിങ്ങിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളുടെയും കീഴിൽ, ഡോഗ്രകൾ ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ലഡാക്ക്, ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ, ഇന്നത്തെ ഗിൽഗിറ്റ്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് അവരുടെ ഭരണം വ്യാപിപ്പിച്ചു. അവരുടെ കീഴടക്കലുകൾ ജമ്മു - കാശ്മീർ എന്ന നാട്ടുരാജ്യത്തിന് കീഴിലുള്ള വിശാലവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളെ ഏകീകരിച്ചു. ഡോഗ്ര കാലഘട്ടം ഭരണം, വാസ്തുവിദ്യ, പ്രാദേശിക സ്വത്വം എന്നിവയിൽ ശാശ്വതമായ ഒരു പാരമ്പര്യം അവശേഷിപ്പിച്ചു, അവരുടെ സ്വാധീനം പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിൽ കേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടം പുതിയ ഭരണ ഘടനകളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു. [[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]], [[Wy/ml/മുസ്സൂറി|മുസ്സൂറി]], നൈനിറ്റാൾ തുടങ്ങിയ കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ വേനൽക്കാല വിശ്രമ കേന്ദ്രങ്ങളായി ബ്രിട്ടീഷുകാർ സ്ഥാപിച്ചു, റോഡുകൾ, റെയിൽ‌വേകൾ, പട്ടാളത്താവളങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. ഇത് പർവതങ്ങളിലെ യാത്രയെ മാറ്റിമറിച്ചു. 1947-ൽ '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', ഈ പ്രദേശം വലിയ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി: [[Wy/ml/കാശ്മീർ താഴ്‌വര|കാശ്മീർ താഴ്‌വര]] താങ്ങാനാവുന്നവർക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന മധുവിധു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 1980-കളുടെ അവസാനം മുതൽ 1990-കൾ വരെ കലാപകാരികളുടെയും തീവ്രവാദികളുടെയും ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെയും അക്രമം ഇവിടെ അനുഭവപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും 2019 മുതൽ കാര്യങ്ങൾ സാധാരണമായി, ഇടയ്ക്കിടെ ചില അക്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും പ്രത്യേക സംസ്ഥാനങ്ങളായി ഉയർന്നുവന്നു. ലഡാക്ക് ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി. 1947, 1965, 1999 വർഷങ്ങളിൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള യുദ്ധങ്ങൾക്കും 1965-ൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി ചൈനയുമായുള്ള യുദ്ധത്തിനും ശേഷം ജമ്മു - കാശ്മീർ ഗണ്യമായ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്നതും നാടകീയവുമായ ചില ഭൂപ്രകൃതികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ താഴ്‌വരകൾ മുതൽ ലഡാക്കിന്റെ ഉയർന്ന ഉയരത്തിലുള്ള മരുഭൂമികൾ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. വിശാല ഹിമാലയം, സൻസ്കാർ റേഞ്ച്, പിർ പഞ്ചൽ, ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ ശ്രേണികൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള '''ഹിമാലയൻ പർവതവ്യവസ്ഥ''' ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തിലാണ്. സിന്ധു, സത്‌ലജ്, ബിയാസ്, ഗംഗാ എന്നിവയാൽ കൊത്തിയെടുത്ത '''ആഴത്തിലുള്ള നദീതടങ്ങൾ''' ഒറ്റപ്പെട്ട പർവത സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വാഭാവിക ഇടനാഴികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. താഴ്‌വരകളിൽ ഏകദേശം 500 മീറ്റർ മുതൽ ഉയർന്ന ചുരങ്ങളിൽ 5,000 മീറ്ററിലധികം വരെ ഉയരമുണ്ട്, കൊടുമുടികൾ അതിലും ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും വനപ്രദേശങ്ങളിലെ ചരിവുകൾ, ടെറസ് ചെയ്ത വയലുകൾ, ആപ്പിൾ തോട്ടങ്ങൾ, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ എന്നിവയാണ് സവിശേഷത. അവയുടെ ഭൂപ്രകൃതികൾ ഉയരത്തിനനുസരിച്ച് നാടകീയമായി മാറുന്നു. ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങളിൽ നിന്ന് മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളിലേക്ക്. ജമ്മു - കാശ്മീരിൽ ഉയർന്ന പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ കാശ്മീർ താഴ്‌വര ഉൾപ്പെടുന്നു. അതേസമയം ലഡാക്ക് പ്രധാന ഹിമാലയൻ മതിലിനപ്പുറം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അത് പാറക്കെട്ടുകൾ, വിശാലമായ സമതലങ്ങൾ, പച്ചകലർന്ന തടാകങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു തണുത്ത മരുഭൂമി പീഠഭൂമിയായി മാറുന്നു. ഈ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യം, വൈവിധ്യമാർന്ന സംസ്കാരങ്ങളെയും ഭാഷകളെയും ജീവിതശൈലികളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. === കാലാവസ്ഥ === ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ കാലാവസ്ഥ ഉയരവും സ്ഥാനവും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെയും ഉത്തരാഖണ്ഡിലെയും താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, തണുത്ത ശൈത്യകാലം, ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത മഴ പെയ്യുന്ന മൺസൂൺ എന്നിവയുള്ള ഒരു '''മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ ശൈത്യകാലത്ത് മഞ്ഞുവീഴ്ച ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ പല സ്ഥലങ്ങളിലും മഞ്ഞുവീഴ്ചയും ഹിമപാതവും കാരണം മാസങ്ങളോളം അടച്ചിടുന്നു. വസന്തവും ശരത്കാലവുമാണ് പൊതുവെ യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും സുഖകരമായ സീസണുകൾ, തെളിഞ്ഞ ആകാശവും മിതമായ താപനിലയും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, ലഡാക്കും വടക്കൻ ഹിമാചലിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ഹിമാലയത്തിന്റെ '''മഴനിഴലിൽ''' കിടക്കുന്നു. ഇത് തണുത്ത മരുഭൂമി കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞ മഴ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ, വരണ്ട വേനൽക്കാലവും വളരെ തണുത്ത ശൈത്യകാലവുമാണ്. അവിടെ താപനില മരവിപ്പിക്കുന്നതിലും താഴെയാകാം. വസന്തത്തിന്റെ അവസാനം മുതൽ ശരത്കാലത്തിന്റെ ആരംഭം വരെ മാത്രമേ പല റോഡുകളും തുറക്കൂ എന്നതിനാൽ യാത്ര വളരെ കാലികമാണ്. ജമ്മുവിലെ '''ഉഷ്ണമേഖലാ സാഹചര്യങ്ങൾ''' മുതൽ കാശ്മീർ താഴ്‌വരയിലെ മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥയും ചുറ്റുമുള്ള പർവതങ്ങളിലെ ആൽപൈൻ അവസ്ഥകളും വരെയുള്ള സ്വന്തം കാലാവസ്ഥാ മേഖലകൾ ജമ്മുവിലും കാശ്മീരിലും ഉണ്ട്. {{INTERWIKI|Q6020497}} dvnqtseqhqcnvnpeftw2z02bem3l7jx 7226302 7226299 2026-06-26T05:26:11Z Sree1959 2594881 സംസ്കാരം വിവരിച്ചു 7226302 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Himalayan North banner Lhakpa La pass.jpg}} '''ഹിമാലയൻ വടക്ക്''' മേഖല വടക്കേ അറ്റത്ത് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയൻ]] പർവതനിരകളിൽ (പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട്) [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്നീ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളെയും രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, ചൈന എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള തർക്ക പ്രദേശമായ കാശ്മീർ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഹിമാലയൻ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രാദേശിക ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Himalayan_North_ML.png | regionmapsize=450px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] | region1color=#69999f | region1description=പർവ്വതങ്ങളും തടാകങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇവിടം സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്, എന്നിരുന്നാലും പാകിസ്ഥാനും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം രൂക്ഷമാകുന്നത് ഇതിന്റെ ജനപ്രീതി കുറച്ചിട്ടുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] | region2color=#d5dc76 | region2description=നൂറ്റാണ്ടുകളായി സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായിരുന്ന ലഡാക്ക് ഇപ്പോഴും അതിന്റേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ സംസ്കാരം നിലനിർത്തുന്നു. കാഴ്ചകൾ കാണുന്നതിനും, ബാക്ക്പാക്കിംഗിനും, ട്രെക്കിംഗിനും ധാരാളം അവസരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇത് നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | region3color=#b383b3 | region3description=ടിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥി ജനസംഖ്യയുള്ള, സുഖകരവും ശാന്തവുമായ, പ്രധാനമായും ഹിന്ദു സംസ്ഥാനം; വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ജനപ്രിയം. | region4name= [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region4color=#71b37b | region4description=പുണ്യനദികളായ ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായ ഇവിടെ നിരവധി തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്, അതിനാൽ 'ദൈവങ്ങളുടെ നാട്' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ദേവഭൂമി' എന്ന പേര് ഇതിനുണ്ട്. }} * '''[[Wy/ml/സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ|സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ|ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ]]''' എന്നിവ യഥാക്രമം [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവ ഭരിക്കുന്നത് [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ആണ്. ജമ്മു - കാശ്മീരിനെയും ലഡാക്കിനെയും ഇത് അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിയാത്ര ലേഖനങ്ങൾ യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, സ്വതന്ത്ര കാശ്മീരും ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനും ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' * '''[[Wy/ml/അക്സായി ചിൻ|അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ]]''' എന്നിവയും [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] ഭരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്കിന്റെ]] ഭാഗമാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിവോയേജ് ലേഖനങ്ങൾ ഒരു യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ എന്നിവ ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' ==നഗരങ്ങൾ== ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ml/ഭർമൗർ|ഭർമൗർ]] | lat=32.44285 | long=76.53293 | image=Bharmour.jpg |wikidata=Q4901297}} &mdash; ചൗരാസി ക്ഷേത്രത്തിനും മണി മഹേഷിൻ്റെ ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെറാഡൂൺ|ഡെറാഡൂൺ]]|lat=30.32295|long=78.03168|image=Robbers Cave, Dehradun.jpg|zoom=12|wikidata=Q199528}} &mdash; ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധർമ്മശാല|ധർമ്മശാല]]| lat=32.21904 | long=76.32340| image=Dharamsala_View.JPG|zoom=12|wikidata=Q186182}} &mdash; ബാക്ക്പാക്കർ സമൂഹത്തിനിടയിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു നഗരം, ദലൈലാമ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹരിദ്വാർ|ഹരിദ്വാർ]]| lat=29.956 | long=78.17| image=Haridwar_HariKiPairi.JPG|zoom=12|wikidata=Q273030}} &mdash; കുന്നുകളിൽ നിന്ന് സമതലങ്ങളിലേക്ക് ഗംഗാ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ ഒരു പുണ്യനഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ജമ്മു|ജമ്മു]] | lat=32.71 | long=74.86 | image=View_of_Jammu_city_and_the_Tawi_River.jpg|wikidata=Q255455}} &mdash; ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ശൈത്യകാല തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ലേ|ലേ]]| lat=34.15259 | long=77.57705| image=Leh.JPG|zoom=12|wikidata=Q230818}} &mdash; ലഡാക്കിന്റെ രണ്ട് തലസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്, തിരക്കേറിയ വിനോദസഞ്ചാര നഗരം, ധാരാളം കശ്മീരി വ്യാപാരികൾ. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മണാലി|മണാലി]]| lat=32.23963 | long=77.18871| image=KULLU_Manali.jpg|zoom=12|wikidata=Q83443}}&mdash; പകൽ സമയത്ത് പർവതപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തവും മനോഹരവുമായ ഒരു പട്ടണം, രാത്രിയിൽ നിരവധി റേവ് സംഗീത പരിപാടികൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]| lat=31.10410 | long=77.17102| image=ShimlaRW1.jpg|zoom=12|wikidata=Q83786}} &mdash; മുൻ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം, ഇംഗ്ലീഷ് വാസ്തുവിദ്യയുള്ള ആധുനിക ഇന്ത്യ *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ശ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]]|wikidata=Q170115}} &mdash; ജമ്മു - കാശ്മീരിന്റെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം. ദാൽ തടാകത്തിന് പേരുകേട്ടതും മനോഹരമായ ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഒരു താഴ്‌വരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Mountain peaks, Lahul.jpg|thumb|[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[Wy/ml/ലാഹൗൾ, സ്പിതി|ലാഹൗൾ, സ്പിതി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ പർവതങ്ങൾ]] * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം|ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=31.80241 | long=77.69942 | image=Common_Yellow_Swallowtail_-_Papilio_machaon_I_IMG_6962.jpg |wikidata=Q1544213}}, [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] &mdash; [[Wy/ml/കുളു|കുളു]] എന്ന കുന്നിൻ പ്രദേശം നിരവധി വന്യജീവികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഏതാണ്ട് നിർമ്മലമായ വനങ്ങളും ആൽപൈൻ പുൽമേടുകളും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർബല പ്രദേശം ഈ ഉദ്യാനത്തെ ഒരു അത്ഭുതകരമായ സ്ഥലമാക്കി മാറ്റുന്നു. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഹെമിസ് ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.75632 | long=77.28333 | image= }} (''ഹെമിസ് മികച്ച ഉയരത്തിലുള്ള ഉദ്യാനം''), [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] &mdash; ഹിമപ്പുലി ഉൾപ്പെടെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി സസ്തനികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. ടിബറ്റൻ ചെന്നായ, സ്വർണ്ണപ്പരുന്ത് എന്നിവയെയും ഉദ്യാനത്തിൽ കാണാം. പക്ഷി നിരീക്ഷണത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ റുംബാക് താഴ്‌വര നൽകുന്നു. സ്നോ ട്രെക്കിംഗ് ഇവിടെ ജനപ്രിയമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=കിഷ്ത്വാർ ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.61785 | long=75.99277 | image= }}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ഉദ്യാനം, പരുക്കനും കുത്തനെയുള്ളതുമായ ഭൂപ്രകൃതിയുള്ളതാണ്. ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകൾ ഹിമാനികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ മഞ്ഞുകോഴിയും തവിട്ടുകരടിക്കും ഈ ഉദ്യാനം ആവാസ വ്യവസ്ഥ നൽകുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം|നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=30.37639 | long=79.96966 | image=Nanda_devi.jpg |wikidata=Q1648266}} [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; ഉയർന്ന മലനിരകളാലും ഋഷി ഹിമാനികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ പാർക്ക്, വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്യജാലങ്ങളുള്ള ഒരു നാട്ടിൽ, ചില വലിയ സസ്തനികൾ (അതായത് ഹിമാലയൻ കസ്തൂരിമാൻ), മാംസഭോജികൾ (അതായത് ഹിമപ്പുലി), പക്ഷികൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം|പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം]] |lat=30.72804|long=79.60530|zoom=12|wikidata=Q605897}}, [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; കാട്ടുപൂക്കളുടെ ഒരു ഉദ്യാനത്താഴ്‌വര {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആയി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/ഗുൽമാർഗ്|ഗുൽമാർഗ്]]|lat=|long=|zoom=12|wikidata=Q1025272}}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; മഞ്ഞുകാലത്ത് മഞ്ഞുമൂടിയതും പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞതുമായ പുൽമേടുകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശം. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നാടകീയമായ ചില ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലൂടെയുള്ള ജനങ്ങളുടെയും മതങ്ങളുടെയും രാജ്യങ്ങളുടെയും ചലനത്താൽ സഹസ്രാബ്ദങ്ങളായി ഹിമാലയൻ വടക്ക് രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ ഇന്തോ-ആര്യൻ, ടിബറ്റോ-ബർമൻ, ഡാർഡിക് ഗ്രൂപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങൾ ടെറസ്ഡുള്ള [[Wy/ml/കൃഷി|കൃഷി]], പശുപരിപാലനം, വ്യാപാരം എന്നിവയിലൂടെ പർവതങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടു. പുരാതന ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ പാതകൾ ഈ പ്രദേശത്തെ [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]], [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]], [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു, ഇത് വ്യാപാരികൾക്ക് ഉപ്പ്, കമ്പിളി, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, വിലയേറിയ കല്ലുകൾ എന്നിവ കൈമാറ്റം ചെയ്യാൻ അനുവദിച്ചു. ഈ പാതകൾ ആത്മീയ ആശയങ്ങളും വഹിച്ചു, ഹിമാലയത്തെ ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയുടെ ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദു പാരമ്പര്യങ്ങൾ]] താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയതാണ്. അവിടെ കാലക്രമേണ നിരവധി ചെറിയ രാജ്യങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ '''[[Wy/ml/ഗർഹ്വാൾ|ഗർഹ്വാൾ]]''', '''[[Wy/ml/കുമാവോൺ|കുമാവോൺ]]''' എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വാധീനമുള്ള ഹിന്ദു രാഷ്ട്രീയ ശക്തികളായി വികസിച്ചു. കത്യൂരികൾ, പിന്നീട് ചാന്ദ് രാജാക്കന്മാർ തുടങ്ങിയ രാജവംശങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ഈ ഭരണാധികാരികൾ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും സംസ്‌കൃത പഠനത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്നും ഹിന്ദു സ്വത്വത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി നിലനിൽക്കുന്ന തീർത്ഥാടന പാതകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. എ.ഡി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ''' വരവോടെയാണ് ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവ് ഉണ്ടായത്. ഹിമാലയത്തിലൂടെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രകൾ ഹിന്ദു തത്ത്വചിന്തയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനും വൈവിധ്യമാർന്ന പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഏകീകരിക്കാനും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനും സഹായിച്ചു. '''ചാർ ധാം''' തീർത്ഥാടന പാത ഔപചാരികമാക്കിയതിന്റെ ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. കൂടാതെ കേദാർനാഥ്, ബദരീനാഥ് തുടങ്ങിയ ആരാധനാലയങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയോ സ്ഥാപിക്കുകയോ ചെയ്തുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പ്രദേശത്തിന്റെ ആത്മീയ പ്രാധാന്യം ഉറപ്പിച്ചു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ, [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] ബി.സി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ വ്യാപിച്ചു, ലഡാക്ക്, [[Wy/ml/സ്പിതി|സ്പിതി]], ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ടാബോ, കീ, തിക്‌സി, ഹെമിസ് തുടങ്ങിയ '''ആശ്രമങ്ങൾ''' കലയുടെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന്റെയും കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. അതേസമയം, പിന്നീട് [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാം]] സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കാശ്മീർ ഹിന്ദു, ബുദ്ധമത പഠനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി വികസിച്ചു. '''കർക്കോട്ടകൾ''', പിന്നീട് '''ഷാ മിർ രാജവംശം''' എന്നിവയുൾപ്പെടെ താഴ്‌വരയിലെ ഭരണാധികാരികൾ സാഹിത്യം, തത്ത്വചിന്ത, കരകൗശല വൈദഗ്ദ്ധ്യം എന്നിവയുടെ അഭിവൃദ്ധിക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. '''മുഗൾ സാമ്രാജ്യം''' ഒരു ശാശ്വത മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. ജഹാംഗീർ പോലുള്ള ചക്രവർത്തിമാർ കശ്മീരിലെ പൂന്തോട്ടങ്ങളെയും തടാകങ്ങളെയും തണുത്ത കാലാവസ്ഥയെയും പ്രശസ്തമായി പ്രശംസിച്ചു. ടിബറ്റ്, കാശ്മീർ, മധ്യേഷ്യൻ ശക്തികൾ എന്നിവയുമായി സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങൾ നയിച്ചുകൊണ്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളായി ലഡാക്ക് ഒരു ബുദ്ധമത രാജ്യമായി അതിന്റെ സ്വത്വത നിലനിർത്തി. അതിന്റെ ഭരണാധികാരികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് '''നാംഗ്യാൽ രാജവംശം''', കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, ആശ്രമങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു, അവ ഇപ്പോഴും ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ, [[Wy/ml/കാങ്ഗ്ര|കാങ്ഗ്ര]], [[Wy/ml/ചമ്പ (ഹിമാചൽ പ്രദേശ്)|ചമ്പ]], [[Wy/ml/കുല്ലു|കുല്ലു]] തുടങ്ങിയ മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഹൃസ്വ ചിത്രരചന, ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയുൾപ്പെടെ സ്വന്തം കലാ പാരമ്പര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഈ രാജ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും വലിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്ക് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചുവെങ്കിലും പ്രദേശത്തിന്റെ ദുഷ്‌കരമായ ഭൂപ്രകൃതി കാരണം ഗണ്യമായ സ്വയംഭരണാവകാശം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ഡോഗ്ര രാജവംശം''' ഉയർന്നുവന്നു, ഇത് വടക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം പുനർനിർമ്മിച്ചു. മഹാരാജ ഗുലാബ് സിങ്ങിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളുടെയും കീഴിൽ, ഡോഗ്രകൾ ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ലഡാക്ക്, ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ, ഇന്നത്തെ ഗിൽഗിറ്റ്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് അവരുടെ ഭരണം വ്യാപിപ്പിച്ചു. അവരുടെ കീഴടക്കലുകൾ ജമ്മു - കാശ്മീർ എന്ന നാട്ടുരാജ്യത്തിന് കീഴിലുള്ള വിശാലവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളെ ഏകീകരിച്ചു. ഡോഗ്ര കാലഘട്ടം ഭരണം, വാസ്തുവിദ്യ, പ്രാദേശിക സ്വത്വം എന്നിവയിൽ ശാശ്വതമായ ഒരു പാരമ്പര്യം അവശേഷിപ്പിച്ചു, അവരുടെ സ്വാധീനം പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിൽ കേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടം പുതിയ ഭരണ ഘടനകളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു. [[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]], [[Wy/ml/മുസ്സൂറി|മുസ്സൂറി]], നൈനിറ്റാൾ തുടങ്ങിയ കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ വേനൽക്കാല വിശ്രമ കേന്ദ്രങ്ങളായി ബ്രിട്ടീഷുകാർ സ്ഥാപിച്ചു, റോഡുകൾ, റെയിൽ‌വേകൾ, പട്ടാളത്താവളങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. ഇത് പർവതങ്ങളിലെ യാത്രയെ മാറ്റിമറിച്ചു. 1947-ൽ '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', ഈ പ്രദേശം വലിയ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി: [[Wy/ml/കാശ്മീർ താഴ്‌വര|കാശ്മീർ താഴ്‌വര]] താങ്ങാനാവുന്നവർക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന മധുവിധു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 1980-കളുടെ അവസാനം മുതൽ 1990-കൾ വരെ കലാപകാരികളുടെയും തീവ്രവാദികളുടെയും ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെയും അക്രമം ഇവിടെ അനുഭവപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും 2019 മുതൽ കാര്യങ്ങൾ സാധാരണമായി, ഇടയ്ക്കിടെ ചില അക്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും പ്രത്യേക സംസ്ഥാനങ്ങളായി ഉയർന്നുവന്നു. ലഡാക്ക് ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി. 1947, 1965, 1999 വർഷങ്ങളിൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള യുദ്ധങ്ങൾക്കും 1965-ൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി ചൈനയുമായുള്ള യുദ്ധത്തിനും ശേഷം ജമ്മു - കാശ്മീർ ഗണ്യമായ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്നതും നാടകീയവുമായ ചില ഭൂപ്രകൃതികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ താഴ്‌വരകൾ മുതൽ ലഡാക്കിന്റെ ഉയർന്ന ഉയരത്തിലുള്ള മരുഭൂമികൾ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. വിശാല ഹിമാലയം, സൻസ്കാർ റേഞ്ച്, പിർ പഞ്ചൽ, ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ ശ്രേണികൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള '''ഹിമാലയൻ പർവതവ്യവസ്ഥ''' ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തിലാണ്. സിന്ധു, സത്‌ലജ്, ബിയാസ്, ഗംഗാ എന്നിവയാൽ കൊത്തിയെടുത്ത '''ആഴത്തിലുള്ള നദീതടങ്ങൾ''' ഒറ്റപ്പെട്ട പർവത സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വാഭാവിക ഇടനാഴികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. താഴ്‌വരകളിൽ ഏകദേശം 500 മീറ്റർ മുതൽ ഉയർന്ന ചുരങ്ങളിൽ 5,000 മീറ്ററിലധികം വരെ ഉയരമുണ്ട്, കൊടുമുടികൾ അതിലും ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും വനപ്രദേശങ്ങളിലെ ചരിവുകൾ, ടെറസ് ചെയ്ത വയലുകൾ, ആപ്പിൾ തോട്ടങ്ങൾ, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ എന്നിവയാണ് സവിശേഷത. അവയുടെ ഭൂപ്രകൃതികൾ ഉയരത്തിനനുസരിച്ച് നാടകീയമായി മാറുന്നു. ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങളിൽ നിന്ന് മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളിലേക്ക്. ജമ്മു - കാശ്മീരിൽ ഉയർന്ന പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ കാശ്മീർ താഴ്‌വര ഉൾപ്പെടുന്നു. അതേസമയം ലഡാക്ക് പ്രധാന ഹിമാലയൻ മതിലിനപ്പുറം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അത് പാറക്കെട്ടുകൾ, വിശാലമായ സമതലങ്ങൾ, പച്ചകലർന്ന തടാകങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു തണുത്ത മരുഭൂമി പീഠഭൂമിയായി മാറുന്നു. ഈ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യം, വൈവിധ്യമാർന്ന സംസ്കാരങ്ങളെയും ഭാഷകളെയും ജീവിതശൈലികളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. === കാലാവസ്ഥ === ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ കാലാവസ്ഥ ഉയരവും സ്ഥാനവും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെയും ഉത്തരാഖണ്ഡിലെയും താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, തണുത്ത ശൈത്യകാലം, ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത മഴ പെയ്യുന്ന മൺസൂൺ എന്നിവയുള്ള ഒരു '''മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ ശൈത്യകാലത്ത് മഞ്ഞുവീഴ്ച ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ പല സ്ഥലങ്ങളിലും മഞ്ഞുവീഴ്ചയും ഹിമപാതവും കാരണം മാസങ്ങളോളം അടച്ചിടുന്നു. വസന്തവും ശരത്കാലവുമാണ് പൊതുവെ യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും സുഖകരമായ സീസണുകൾ, തെളിഞ്ഞ ആകാശവും മിതമായ താപനിലയും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, ലഡാക്കും വടക്കൻ ഹിമാചലിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ഹിമാലയത്തിന്റെ '''മഴനിഴലിൽ''' കിടക്കുന്നു. ഇത് തണുത്ത മരുഭൂമി കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞ മഴ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ, വരണ്ട വേനൽക്കാലവും വളരെ തണുത്ത ശൈത്യകാലവുമാണ്. അവിടെ താപനില മരവിപ്പിക്കുന്നതിലും താഴെയാകാം. വസന്തത്തിന്റെ അവസാനം മുതൽ ശരത്കാലത്തിന്റെ ആരംഭം വരെ മാത്രമേ പല റോഡുകളും തുറക്കൂ എന്നതിനാൽ യാത്ര വളരെ കാലികമാണ്. ജമ്മുവിലെ '''ഉഷ്ണമേഖലാ സാഹചര്യങ്ങൾ''' മുതൽ കാശ്മീർ താഴ്‌വരയിലെ മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥയും ചുറ്റുമുള്ള പർവതങ്ങളിലെ ആൽപൈൻ അവസ്ഥകളും വരെയുള്ള സ്വന്തം കാലാവസ്ഥാ മേഖലകൾ ജമ്മുവിലും കാശ്മീരിലും ഉണ്ട്. ==സംസ്കാരം== ഹിമാലയൻ വടക്ക് '''ഹിന്ദുമതം, ബുദ്ധമതം, ഇസ്ലാം''' എന്നിവയുടെ സംഗമസ്ഥാനമാണ്, അവ ഓരോന്നും വ്യത്യസ്തവും എന്നാൽ പരസ്പരബന്ധിതവുമായ രീതിയിൽ ഈ പ്രദേശത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെയും ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെയും താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയങ്ങളിൽ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഗ്രാമാചാരങ്ങൾ, തീർത്ഥാടന പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഹിന്ദു സംസ്കാരം ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ ആഴത്തിൽ ഇഴചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ ആചാരങ്ങളിൽ പലതും അവയുടെ ഉത്ഭവം '''ആദി ശങ്കരാചാര്യർ''' ഉൾപ്പെടെയുള്ള പുരാതന രാജാക്കന്മാരിലേക്കും ഋഷിമാരിലേക്കും കൊണ്ടെത്തുന്നു. അവരുടെ യാത്രകൾ പ്രദേശത്തിന്റെ പവിത്രമായ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെ ഔപചാരികമാക്കാൻ സഹായിച്ചു. അതേസമയം, ഉയർന്ന താഴ്‌വരകളിൽ നിന്ന് ബുദ്ധമത സ്വാധീനങ്ങൾ ഒഴുകിയെത്തുന്നു, കാശ്മീരിൽ നിന്നുള്ള ഇസ്ലാമിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ വളരെക്കാലമായി പ്രാദേശിക ആചാരങ്ങളുമായി ഇടപഴകുകയും മൂന്ന് മതങ്ങളും ദൃശ്യമായ അടയാളങ്ങൾ അവശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക ഭൂപ്രകൃതി സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പർവതനിരകളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ലഡാക്കിലും സ്പിതിയിലും ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ, '''ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമതം''' ആധിപത്യം പുലർത്തുകയും കല, വാസ്തുവിദ്യ, സമൂഹജീവിതം എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ആശ്രമങ്ങൾ ആത്മീയവും സാംസ്കാരികവുമായ കേന്ദ്രങ്ങളായി വർത്തിക്കുന്നു, ലോസർ, ഹെമിസ് സെച്ചു പോലുള്ള ഉത്സവങ്ങൾ മുഴുവൻ താഴ്‌വരകളെയും ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇവിടെ പോലും, ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകർ പുരാതന പാതകളിലൂടെ ഈ മേഖലയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഇസ്ലാമിക സമൂഹങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് [[Wy/ml/കാർഗിൽ|കാർഗിലും]] ലഡാക്കിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും - അവരുടേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ പാരമ്പര്യങ്ങൾ നിലനിർത്തുന്നു. ഒരേ വിശാലമായ പ്രദേശത്തിനുള്ളിൽ ബുദ്ധ വിഹാരങ്ങൾ, ഹൈന്ദവ ആരാധനാലയങ്ങൾ, ഇസ്ലാമിക പള്ളികൾ എന്നിവയുടെ സഹവർത്തിത്വം നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ വ്യാപാരം, കുടിയേറ്റം, പങ്കിട്ട പർവത പൈതൃകം എന്നിവയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശത്തുടനീളം, '''ഹിന്ദു, ബുദ്ധ, ഇസ്ലാമിക''' പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധം ഉത്സവങ്ങളിലും കരകൗശലങ്ങളിലും ദൈനംദിന സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലും ദൃശ്യമാണ്. മരപ്പണി, തങ്ക ചിത്രരചന, കൈകൊണ്ട് നെയ്ത ഷാളുകൾ, ലോഹപ്പണികൾ എന്നിവ മൂന്ന് മത മേഖലകളിൽ നിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ദസറ, ലോസർ, ഈദ് തുടങ്ങിയ ഉത്സവങ്ങൾ അതത് സമൂഹങ്ങളിൽ തുല്യ ആവേശത്തോടെ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു, പലപ്പോഴും പങ്കിട്ട പൊതു ഇടങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. ആതിഥ്യമര്യാദ ഒരു ഏകീകൃത സാംസ്കാരിക മൂല്യമാണ്: ഒരു ഹിന്ദു ഗ്രാമത്തിൽ മധുരമുള്ള ചായ നൽകിയാലും, ഒരു ബുദ്ധ കുഗ്രാമത്തിൽ വെണ്ണ ചായ നൽകിയാലും, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു കാശ്മീരി മുസ്ലീം വീട്ടിൽ കെഹ്‌വ നൽകിയാലും, പർവത ജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിരോധശേഷിയും ഔദാര്യവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഊഷ്മളത യാത്രക്കാർക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു. {{INTERWIKI|Q6020497}} cumm1k5ricgfhny03383gzcoiaub7bj 7226311 7226302 2026-06-26T05:34:09Z Sree1959 2594881 സംസാരഭാഷ വിവരങ്ങൾ ചേർത്തു 7226311 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Himalayan North banner Lhakpa La pass.jpg}} '''ഹിമാലയൻ വടക്ക്''' മേഖല വടക്കേ അറ്റത്ത് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയൻ]] പർവതനിരകളിൽ (പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട്) [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്നീ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളെയും രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, ചൈന എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള തർക്ക പ്രദേശമായ കാശ്മീർ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഹിമാലയൻ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രാദേശിക ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Himalayan_North_ML.png | regionmapsize=450px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] | region1color=#69999f | region1description=പർവ്വതങ്ങളും തടാകങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇവിടം സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്, എന്നിരുന്നാലും പാകിസ്ഥാനും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം രൂക്ഷമാകുന്നത് ഇതിന്റെ ജനപ്രീതി കുറച്ചിട്ടുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] | region2color=#d5dc76 | region2description=നൂറ്റാണ്ടുകളായി സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായിരുന്ന ലഡാക്ക് ഇപ്പോഴും അതിന്റേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ സംസ്കാരം നിലനിർത്തുന്നു. കാഴ്ചകൾ കാണുന്നതിനും, ബാക്ക്പാക്കിംഗിനും, ട്രെക്കിംഗിനും ധാരാളം അവസരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇത് നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | region3color=#b383b3 | region3description=ടിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥി ജനസംഖ്യയുള്ള, സുഖകരവും ശാന്തവുമായ, പ്രധാനമായും ഹിന്ദു സംസ്ഥാനം; വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ജനപ്രിയം. | region4name= [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region4color=#71b37b | region4description=പുണ്യനദികളായ ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായ ഇവിടെ നിരവധി തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്, അതിനാൽ 'ദൈവങ്ങളുടെ നാട്' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ദേവഭൂമി' എന്ന പേര് ഇതിനുണ്ട്. }} * '''[[Wy/ml/സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ|സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ|ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ]]''' എന്നിവ യഥാക്രമം [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവ ഭരിക്കുന്നത് [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ആണ്. ജമ്മു - കാശ്മീരിനെയും ലഡാക്കിനെയും ഇത് അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിയാത്ര ലേഖനങ്ങൾ യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, സ്വതന്ത്ര കാശ്മീരും ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനും ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' * '''[[Wy/ml/അക്സായി ചിൻ|അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ]]''' എന്നിവയും [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] ഭരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്കിന്റെ]] ഭാഗമാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിവോയേജ് ലേഖനങ്ങൾ ഒരു യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ എന്നിവ ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' ==നഗരങ്ങൾ== ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ml/ഭർമൗർ|ഭർമൗർ]] | lat=32.44285 | long=76.53293 | image=Bharmour.jpg |wikidata=Q4901297}} &mdash; ചൗരാസി ക്ഷേത്രത്തിനും മണി മഹേഷിൻ്റെ ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെറാഡൂൺ|ഡെറാഡൂൺ]]|lat=30.32295|long=78.03168|image=Robbers Cave, Dehradun.jpg|zoom=12|wikidata=Q199528}} &mdash; ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധർമ്മശാല|ധർമ്മശാല]]| lat=32.21904 | long=76.32340| image=Dharamsala_View.JPG|zoom=12|wikidata=Q186182}} &mdash; ബാക്ക്പാക്കർ സമൂഹത്തിനിടയിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു നഗരം, ദലൈലാമ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹരിദ്വാർ|ഹരിദ്വാർ]]| lat=29.956 | long=78.17| image=Haridwar_HariKiPairi.JPG|zoom=12|wikidata=Q273030}} &mdash; കുന്നുകളിൽ നിന്ന് സമതലങ്ങളിലേക്ക് ഗംഗാ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ ഒരു പുണ്യനഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ജമ്മു|ജമ്മു]] | lat=32.71 | long=74.86 | image=View_of_Jammu_city_and_the_Tawi_River.jpg|wikidata=Q255455}} &mdash; ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ശൈത്യകാല തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ലേ|ലേ]]| lat=34.15259 | long=77.57705| image=Leh.JPG|zoom=12|wikidata=Q230818}} &mdash; ലഡാക്കിന്റെ രണ്ട് തലസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്, തിരക്കേറിയ വിനോദസഞ്ചാര നഗരം, ധാരാളം കശ്മീരി വ്യാപാരികൾ. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മണാലി|മണാലി]]| lat=32.23963 | long=77.18871| image=KULLU_Manali.jpg|zoom=12|wikidata=Q83443}}&mdash; പകൽ സമയത്ത് പർവതപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തവും മനോഹരവുമായ ഒരു പട്ടണം, രാത്രിയിൽ നിരവധി റേവ് സംഗീത പരിപാടികൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]| lat=31.10410 | long=77.17102| image=ShimlaRW1.jpg|zoom=12|wikidata=Q83786}} &mdash; മുൻ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം, ഇംഗ്ലീഷ് വാസ്തുവിദ്യയുള്ള ആധുനിക ഇന്ത്യ *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ശ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]]|wikidata=Q170115}} &mdash; ജമ്മു - കാശ്മീരിന്റെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം. ദാൽ തടാകത്തിന് പേരുകേട്ടതും മനോഹരമായ ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഒരു താഴ്‌വരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Mountain peaks, Lahul.jpg|thumb|[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[Wy/ml/ലാഹൗൾ, സ്പിതി|ലാഹൗൾ, സ്പിതി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ പർവതങ്ങൾ]] * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം|ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=31.80241 | long=77.69942 | image=Common_Yellow_Swallowtail_-_Papilio_machaon_I_IMG_6962.jpg |wikidata=Q1544213}}, [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] &mdash; [[Wy/ml/കുളു|കുളു]] എന്ന കുന്നിൻ പ്രദേശം നിരവധി വന്യജീവികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഏതാണ്ട് നിർമ്മലമായ വനങ്ങളും ആൽപൈൻ പുൽമേടുകളും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർബല പ്രദേശം ഈ ഉദ്യാനത്തെ ഒരു അത്ഭുതകരമായ സ്ഥലമാക്കി മാറ്റുന്നു. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഹെമിസ് ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.75632 | long=77.28333 | image= }} (''ഹെമിസ് മികച്ച ഉയരത്തിലുള്ള ഉദ്യാനം''), [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] &mdash; ഹിമപ്പുലി ഉൾപ്പെടെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി സസ്തനികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. ടിബറ്റൻ ചെന്നായ, സ്വർണ്ണപ്പരുന്ത് എന്നിവയെയും ഉദ്യാനത്തിൽ കാണാം. പക്ഷി നിരീക്ഷണത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ റുംബാക് താഴ്‌വര നൽകുന്നു. സ്നോ ട്രെക്കിംഗ് ഇവിടെ ജനപ്രിയമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=കിഷ്ത്വാർ ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.61785 | long=75.99277 | image= }}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ഉദ്യാനം, പരുക്കനും കുത്തനെയുള്ളതുമായ ഭൂപ്രകൃതിയുള്ളതാണ്. ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകൾ ഹിമാനികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ മഞ്ഞുകോഴിയും തവിട്ടുകരടിക്കും ഈ ഉദ്യാനം ആവാസ വ്യവസ്ഥ നൽകുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം|നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=30.37639 | long=79.96966 | image=Nanda_devi.jpg |wikidata=Q1648266}} [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; ഉയർന്ന മലനിരകളാലും ഋഷി ഹിമാനികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ പാർക്ക്, വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്യജാലങ്ങളുള്ള ഒരു നാട്ടിൽ, ചില വലിയ സസ്തനികൾ (അതായത് ഹിമാലയൻ കസ്തൂരിമാൻ), മാംസഭോജികൾ (അതായത് ഹിമപ്പുലി), പക്ഷികൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം|പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം]] |lat=30.72804|long=79.60530|zoom=12|wikidata=Q605897}}, [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; കാട്ടുപൂക്കളുടെ ഒരു ഉദ്യാനത്താഴ്‌വര {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആയി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/ഗുൽമാർഗ്|ഗുൽമാർഗ്]]|lat=|long=|zoom=12|wikidata=Q1025272}}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; മഞ്ഞുകാലത്ത് മഞ്ഞുമൂടിയതും പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞതുമായ പുൽമേടുകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശം. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നാടകീയമായ ചില ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലൂടെയുള്ള ജനങ്ങളുടെയും മതങ്ങളുടെയും രാജ്യങ്ങളുടെയും ചലനത്താൽ സഹസ്രാബ്ദങ്ങളായി ഹിമാലയൻ വടക്ക് രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ ഇന്തോ-ആര്യൻ, ടിബറ്റോ-ബർമൻ, ഡാർഡിക് ഗ്രൂപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങൾ ടെറസ്ഡുള്ള [[Wy/ml/കൃഷി|കൃഷി]], പശുപരിപാലനം, വ്യാപാരം എന്നിവയിലൂടെ പർവതങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടു. പുരാതന ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ പാതകൾ ഈ പ്രദേശത്തെ [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]], [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]], [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു, ഇത് വ്യാപാരികൾക്ക് ഉപ്പ്, കമ്പിളി, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, വിലയേറിയ കല്ലുകൾ എന്നിവ കൈമാറ്റം ചെയ്യാൻ അനുവദിച്ചു. ഈ പാതകൾ ആത്മീയ ആശയങ്ങളും വഹിച്ചു, ഹിമാലയത്തെ ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയുടെ ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദു പാരമ്പര്യങ്ങൾ]] താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയതാണ്. അവിടെ കാലക്രമേണ നിരവധി ചെറിയ രാജ്യങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ '''[[Wy/ml/ഗർഹ്വാൾ|ഗർഹ്വാൾ]]''', '''[[Wy/ml/കുമാവോൺ|കുമാവോൺ]]''' എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വാധീനമുള്ള ഹിന്ദു രാഷ്ട്രീയ ശക്തികളായി വികസിച്ചു. കത്യൂരികൾ, പിന്നീട് ചാന്ദ് രാജാക്കന്മാർ തുടങ്ങിയ രാജവംശങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ഈ ഭരണാധികാരികൾ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും സംസ്‌കൃത പഠനത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്നും ഹിന്ദു സ്വത്വത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി നിലനിൽക്കുന്ന തീർത്ഥാടന പാതകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. എ.ഡി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ''' വരവോടെയാണ് ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവ് ഉണ്ടായത്. ഹിമാലയത്തിലൂടെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രകൾ ഹിന്ദു തത്ത്വചിന്തയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനും വൈവിധ്യമാർന്ന പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഏകീകരിക്കാനും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനും സഹായിച്ചു. '''ചാർ ധാം''' തീർത്ഥാടന പാത ഔപചാരികമാക്കിയതിന്റെ ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. കൂടാതെ കേദാർനാഥ്, ബദരീനാഥ് തുടങ്ങിയ ആരാധനാലയങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയോ സ്ഥാപിക്കുകയോ ചെയ്തുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പ്രദേശത്തിന്റെ ആത്മീയ പ്രാധാന്യം ഉറപ്പിച്ചു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ, [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] ബി.സി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ വ്യാപിച്ചു, ലഡാക്ക്, [[Wy/ml/സ്പിതി|സ്പിതി]], ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ടാബോ, കീ, തിക്‌സി, ഹെമിസ് തുടങ്ങിയ '''ആശ്രമങ്ങൾ''' കലയുടെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന്റെയും കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. അതേസമയം, പിന്നീട് [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാം]] സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കാശ്മീർ ഹിന്ദു, ബുദ്ധമത പഠനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി വികസിച്ചു. '''കർക്കോട്ടകൾ''', പിന്നീട് '''ഷാ മിർ രാജവംശം''' എന്നിവയുൾപ്പെടെ താഴ്‌വരയിലെ ഭരണാധികാരികൾ സാഹിത്യം, തത്ത്വചിന്ത, കരകൗശല വൈദഗ്ദ്ധ്യം എന്നിവയുടെ അഭിവൃദ്ധിക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. '''മുഗൾ സാമ്രാജ്യം''' ഒരു ശാശ്വത മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. ജഹാംഗീർ പോലുള്ള ചക്രവർത്തിമാർ കശ്മീരിലെ പൂന്തോട്ടങ്ങളെയും തടാകങ്ങളെയും തണുത്ത കാലാവസ്ഥയെയും പ്രശസ്തമായി പ്രശംസിച്ചു. ടിബറ്റ്, കാശ്മീർ, മധ്യേഷ്യൻ ശക്തികൾ എന്നിവയുമായി സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങൾ നയിച്ചുകൊണ്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളായി ലഡാക്ക് ഒരു ബുദ്ധമത രാജ്യമായി അതിന്റെ സ്വത്വത നിലനിർത്തി. അതിന്റെ ഭരണാധികാരികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് '''നാംഗ്യാൽ രാജവംശം''', കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, ആശ്രമങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു, അവ ഇപ്പോഴും ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ, [[Wy/ml/കാങ്ഗ്ര|കാങ്ഗ്ര]], [[Wy/ml/ചമ്പ (ഹിമാചൽ പ്രദേശ്)|ചമ്പ]], [[Wy/ml/കുല്ലു|കുല്ലു]] തുടങ്ങിയ മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഹൃസ്വ ചിത്രരചന, ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയുൾപ്പെടെ സ്വന്തം കലാ പാരമ്പര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഈ രാജ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും വലിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്ക് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചുവെങ്കിലും പ്രദേശത്തിന്റെ ദുഷ്‌കരമായ ഭൂപ്രകൃതി കാരണം ഗണ്യമായ സ്വയംഭരണാവകാശം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ഡോഗ്ര രാജവംശം''' ഉയർന്നുവന്നു, ഇത് വടക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം പുനർനിർമ്മിച്ചു. മഹാരാജ ഗുലാബ് സിങ്ങിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളുടെയും കീഴിൽ, ഡോഗ്രകൾ ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ലഡാക്ക്, ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ, ഇന്നത്തെ ഗിൽഗിറ്റ്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് അവരുടെ ഭരണം വ്യാപിപ്പിച്ചു. അവരുടെ കീഴടക്കലുകൾ ജമ്മു - കാശ്മീർ എന്ന നാട്ടുരാജ്യത്തിന് കീഴിലുള്ള വിശാലവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളെ ഏകീകരിച്ചു. ഡോഗ്ര കാലഘട്ടം ഭരണം, വാസ്തുവിദ്യ, പ്രാദേശിക സ്വത്വം എന്നിവയിൽ ശാശ്വതമായ ഒരു പാരമ്പര്യം അവശേഷിപ്പിച്ചു, അവരുടെ സ്വാധീനം പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിൽ കേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടം പുതിയ ഭരണ ഘടനകളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു. [[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]], [[Wy/ml/മുസ്സൂറി|മുസ്സൂറി]], നൈനിറ്റാൾ തുടങ്ങിയ കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ വേനൽക്കാല വിശ്രമ കേന്ദ്രങ്ങളായി ബ്രിട്ടീഷുകാർ സ്ഥാപിച്ചു, റോഡുകൾ, റെയിൽ‌വേകൾ, പട്ടാളത്താവളങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. ഇത് പർവതങ്ങളിലെ യാത്രയെ മാറ്റിമറിച്ചു. 1947-ൽ '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', ഈ പ്രദേശം വലിയ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി: [[Wy/ml/കാശ്മീർ താഴ്‌വര|കാശ്മീർ താഴ്‌വര]] താങ്ങാനാവുന്നവർക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന മധുവിധു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 1980-കളുടെ അവസാനം മുതൽ 1990-കൾ വരെ കലാപകാരികളുടെയും തീവ്രവാദികളുടെയും ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെയും അക്രമം ഇവിടെ അനുഭവപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും 2019 മുതൽ കാര്യങ്ങൾ സാധാരണമായി, ഇടയ്ക്കിടെ ചില അക്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും പ്രത്യേക സംസ്ഥാനങ്ങളായി ഉയർന്നുവന്നു. ലഡാക്ക് ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി. 1947, 1965, 1999 വർഷങ്ങളിൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള യുദ്ധങ്ങൾക്കും 1965-ൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി ചൈനയുമായുള്ള യുദ്ധത്തിനും ശേഷം ജമ്മു - കാശ്മീർ ഗണ്യമായ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്നതും നാടകീയവുമായ ചില ഭൂപ്രകൃതികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ താഴ്‌വരകൾ മുതൽ ലഡാക്കിന്റെ ഉയർന്ന ഉയരത്തിലുള്ള മരുഭൂമികൾ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. വിശാല ഹിമാലയം, സൻസ്കാർ റേഞ്ച്, പിർ പഞ്ചൽ, ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ ശ്രേണികൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള '''ഹിമാലയൻ പർവതവ്യവസ്ഥ''' ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തിലാണ്. സിന്ധു, സത്‌ലജ്, ബിയാസ്, ഗംഗാ എന്നിവയാൽ കൊത്തിയെടുത്ത '''ആഴത്തിലുള്ള നദീതടങ്ങൾ''' ഒറ്റപ്പെട്ട പർവത സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വാഭാവിക ഇടനാഴികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. താഴ്‌വരകളിൽ ഏകദേശം 500 മീറ്റർ മുതൽ ഉയർന്ന ചുരങ്ങളിൽ 5,000 മീറ്ററിലധികം വരെ ഉയരമുണ്ട്, കൊടുമുടികൾ അതിലും ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും വനപ്രദേശങ്ങളിലെ ചരിവുകൾ, ടെറസ് ചെയ്ത വയലുകൾ, ആപ്പിൾ തോട്ടങ്ങൾ, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ എന്നിവയാണ് സവിശേഷത. അവയുടെ ഭൂപ്രകൃതികൾ ഉയരത്തിനനുസരിച്ച് നാടകീയമായി മാറുന്നു. ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങളിൽ നിന്ന് മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളിലേക്ക്. ജമ്മു - കാശ്മീരിൽ ഉയർന്ന പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ കാശ്മീർ താഴ്‌വര ഉൾപ്പെടുന്നു. അതേസമയം ലഡാക്ക് പ്രധാന ഹിമാലയൻ മതിലിനപ്പുറം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അത് പാറക്കെട്ടുകൾ, വിശാലമായ സമതലങ്ങൾ, പച്ചകലർന്ന തടാകങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു തണുത്ത മരുഭൂമി പീഠഭൂമിയായി മാറുന്നു. ഈ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യം, വൈവിധ്യമാർന്ന സംസ്കാരങ്ങളെയും ഭാഷകളെയും ജീവിതശൈലികളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. === കാലാവസ്ഥ === ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ കാലാവസ്ഥ ഉയരവും സ്ഥാനവും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെയും ഉത്തരാഖണ്ഡിലെയും താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, തണുത്ത ശൈത്യകാലം, ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത മഴ പെയ്യുന്ന മൺസൂൺ എന്നിവയുള്ള ഒരു '''മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ ശൈത്യകാലത്ത് മഞ്ഞുവീഴ്ച ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ പല സ്ഥലങ്ങളിലും മഞ്ഞുവീഴ്ചയും ഹിമപാതവും കാരണം മാസങ്ങളോളം അടച്ചിടുന്നു. വസന്തവും ശരത്കാലവുമാണ് പൊതുവെ യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും സുഖകരമായ സീസണുകൾ, തെളിഞ്ഞ ആകാശവും മിതമായ താപനിലയും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, ലഡാക്കും വടക്കൻ ഹിമാചലിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ഹിമാലയത്തിന്റെ '''മഴനിഴലിൽ''' കിടക്കുന്നു. ഇത് തണുത്ത മരുഭൂമി കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞ മഴ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ, വരണ്ട വേനൽക്കാലവും വളരെ തണുത്ത ശൈത്യകാലവുമാണ്. അവിടെ താപനില മരവിപ്പിക്കുന്നതിലും താഴെയാകാം. വസന്തത്തിന്റെ അവസാനം മുതൽ ശരത്കാലത്തിന്റെ ആരംഭം വരെ മാത്രമേ പല റോഡുകളും തുറക്കൂ എന്നതിനാൽ യാത്ര വളരെ കാലികമാണ്. ജമ്മുവിലെ '''ഉഷ്ണമേഖലാ സാഹചര്യങ്ങൾ''' മുതൽ കാശ്മീർ താഴ്‌വരയിലെ മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥയും ചുറ്റുമുള്ള പർവതങ്ങളിലെ ആൽപൈൻ അവസ്ഥകളും വരെയുള്ള സ്വന്തം കാലാവസ്ഥാ മേഖലകൾ ജമ്മുവിലും കാശ്മീരിലും ഉണ്ട്. ==സംസ്കാരം== ഹിമാലയൻ വടക്ക് '''ഹിന്ദുമതം, ബുദ്ധമതം, ഇസ്ലാം''' എന്നിവയുടെ സംഗമസ്ഥാനമാണ്, അവ ഓരോന്നും വ്യത്യസ്തവും എന്നാൽ പരസ്പരബന്ധിതവുമായ രീതിയിൽ ഈ പ്രദേശത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെയും ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെയും താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയങ്ങളിൽ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഗ്രാമാചാരങ്ങൾ, തീർത്ഥാടന പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഹിന്ദു സംസ്കാരം ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ ആഴത്തിൽ ഇഴചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ ആചാരങ്ങളിൽ പലതും അവയുടെ ഉത്ഭവം '''ആദി ശങ്കരാചാര്യർ''' ഉൾപ്പെടെയുള്ള പുരാതന രാജാക്കന്മാരിലേക്കും ഋഷിമാരിലേക്കും കൊണ്ടെത്തുന്നു. അവരുടെ യാത്രകൾ പ്രദേശത്തിന്റെ പവിത്രമായ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെ ഔപചാരികമാക്കാൻ സഹായിച്ചു. അതേസമയം, ഉയർന്ന താഴ്‌വരകളിൽ നിന്ന് ബുദ്ധമത സ്വാധീനങ്ങൾ ഒഴുകിയെത്തുന്നു, കാശ്മീരിൽ നിന്നുള്ള ഇസ്ലാമിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ വളരെക്കാലമായി പ്രാദേശിക ആചാരങ്ങളുമായി ഇടപഴകുകയും മൂന്ന് മതങ്ങളും ദൃശ്യമായ അടയാളങ്ങൾ അവശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക ഭൂപ്രകൃതി സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പർവതനിരകളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ലഡാക്കിലും സ്പിതിയിലും ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ, '''ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമതം''' ആധിപത്യം പുലർത്തുകയും കല, വാസ്തുവിദ്യ, സമൂഹജീവിതം എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ആശ്രമങ്ങൾ ആത്മീയവും സാംസ്കാരികവുമായ കേന്ദ്രങ്ങളായി വർത്തിക്കുന്നു, ലോസർ, ഹെമിസ് സെച്ചു പോലുള്ള ഉത്സവങ്ങൾ മുഴുവൻ താഴ്‌വരകളെയും ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇവിടെ പോലും, ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകർ പുരാതന പാതകളിലൂടെ ഈ മേഖലയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഇസ്ലാമിക സമൂഹങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് [[Wy/ml/കാർഗിൽ|കാർഗിലും]] ലഡാക്കിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും - അവരുടേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ പാരമ്പര്യങ്ങൾ നിലനിർത്തുന്നു. ഒരേ വിശാലമായ പ്രദേശത്തിനുള്ളിൽ ബുദ്ധ വിഹാരങ്ങൾ, ഹൈന്ദവ ആരാധനാലയങ്ങൾ, ഇസ്ലാമിക പള്ളികൾ എന്നിവയുടെ സഹവർത്തിത്വം നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ വ്യാപാരം, കുടിയേറ്റം, പങ്കിട്ട പർവത പൈതൃകം എന്നിവയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശത്തുടനീളം, '''ഹിന്ദു, ബുദ്ധ, ഇസ്ലാമിക''' പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധം ഉത്സവങ്ങളിലും കരകൗശലങ്ങളിലും ദൈനംദിന സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലും ദൃശ്യമാണ്. മരപ്പണി, തങ്ക ചിത്രരചന, കൈകൊണ്ട് നെയ്ത ഷാളുകൾ, ലോഹപ്പണികൾ എന്നിവ മൂന്ന് മത മേഖലകളിൽ നിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ദസറ, ലോസർ, ഈദ് തുടങ്ങിയ ഉത്സവങ്ങൾ അതത് സമൂഹങ്ങളിൽ തുല്യ ആവേശത്തോടെ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു, പലപ്പോഴും പങ്കിട്ട പൊതു ഇടങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. ആതിഥ്യമര്യാദ ഒരു ഏകീകൃത സാംസ്കാരിക മൂല്യമാണ്: ഒരു ഹിന്ദു ഗ്രാമത്തിൽ മധുരമുള്ള ചായ നൽകിയാലും, ഒരു ബുദ്ധ കുഗ്രാമത്തിൽ വെണ്ണ ചായ നൽകിയാലും, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു കാശ്മീരി മുസ്ലീം വീട്ടിൽ കെഹ്‌വ നൽകിയാലും, പർവത ജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിരോധശേഷിയും ഔദാര്യവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഊഷ്മളത യാത്രക്കാർക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു. ==സംസാര ഭാഷ== ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങൾ ഭാഷാപരമായി വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ്. ഓരോ പ്രദേശത്തിനും അതിന്റേതായ പ്രാദേശിക ഭാഷകളും വ്യാപകമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്ന പ്രാദേശിക, ദേശീയ ഭാഷകളും ഉണ്ട്. ഹിമാചലിലും ഉത്തരാഖണ്ഡിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പട്ടണങ്ങളിലും വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിലും '''[[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യപുസ്തകം|ഹിന്ദി]]''' സാധാരണയായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹിമാചലിലെ ഉയർന്ന ജില്ലകളായ '''[[Wy/ml/ലഹൗൾ|ലഹൗൾ]]''', '''[[Wy/ml/സ്പിതി|സ്പിതി]]''' എന്നിവയിൽ, ''ഭോതി'' യെപ്പോലുള്ള '''ടിബറ്റൻ-ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഷകൾ''' നിങ്ങൾക്ക് കേൾക്കാനാകും. '''ലഡാഖിന്''' അതിന്റേതായ വ്യത്യസ്തമായ ഭാഷാപരമായ സ്വത്വമുണ്ട്. ക്ലാസിക്കൽ ടിബറ്റനുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ടിബറ്റൻ ഭാഷയായ '''[[Wy/ml/ലഡാക്കി വാക്യപുസ്തകം|ലഡാക്കി]]''' ആണ് പ്രധാന ഭാഷ. പലരും '''ഹിന്ദി''', '''ഇംഗ്ലീഷ്''' എന്നിവയും സംസാരിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ലേയിലും മറ്റ് ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രങ്ങളിലും. '''ഉത്തരാഖണ്ഡ്'''-ൽ, പ്രധാന പ്രാദേശിക ഭാഷകൾ '''[[Wy/ml/ഗഡ്വാൽ|ഗഡ്വാലി]]''', '''കുമാവോണി''' എന്നിവയാണ്, അവ അതത് പ്രദേശങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്നു. ഇവ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സന്ദർശകരുമായുള്ള ആശയവിനിമയത്തിനുള്ള പ്രാഥമിക ഭാഷ ഹിന്ദിയാണ്. '''ജമ്മു - കാശ്മീർ'''-ൽ നിരവധി പ്രധാന ഭാഷകളുണ്ട്. ''''[[Wy/ml/കാശ്മീരി വാക്യപുസ്തകം|കാശ്മീരി]]''' കാശ്മീർ താഴ്‌വരയിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു. അതേസമയം '''[[ഡോഗ്രി പദസമുച്ചയം|ഡോഗ്രി]]''' ജമ്മു മേഖലയിൽ സാധാരണമാണ്. ലഡാക്കിൽ (ഇപ്പോൾ ഒരു പ്രത്യേക കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം), ലഡാക്കി പ്രബലമാണ്. '''[[Wy/ml/ഉറുദു വാക്യപുസ്തകം|ഉറുദു]]''' അടയാളങ്ങൾക്കും ഭരണനിർവ്വഹണത്തിനും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, കൂടാതെ നിരവധി ആളുകൾക്ക് ഹിന്ദിയും ഇംഗ്ലീഷും മനസ്സിലാകും. {{INTERWIKI|Q6020497}} kcvmavptswrycdmqerufl7dm6cvf8t1 7226314 7226311 2026-06-26T05:40:44Z Sree1959 2594881 രൂപഘടന നിർണ്ണയിച്ചു 7226314 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Himalayan North banner Lhakpa La pass.jpg}} '''ഹിമാലയൻ വടക്ക്''' മേഖല വടക്കേ അറ്റത്ത് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയൻ]] പർവതനിരകളിൽ (പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട്) [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]], [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്നീ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളെയും രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഇന്ത്യ, പാകിസ്ഥാൻ, ചൈന എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള തർക്ക പ്രദേശമായ കാശ്മീർ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഹിമാലയൻ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലാണ്, അവയ്ക്ക് അവരുടേതായ പ്രാദേശിക ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Himalayan_North_ML.png | regionmapsize=450px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] | region1color=#69999f | region1description=പർവ്വതങ്ങളും തടാകങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇവിടം സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ്, എന്നിരുന്നാലും പാകിസ്ഥാനും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം രൂക്ഷമാകുന്നത് ഇതിന്റെ ജനപ്രീതി കുറച്ചിട്ടുണ്ട്. | region2name=[[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] | region2color=#d5dc76 | region2description=നൂറ്റാണ്ടുകളായി സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായിരുന്ന ലഡാക്ക് ഇപ്പോഴും അതിന്റേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ സംസ്കാരം നിലനിർത്തുന്നു. കാഴ്ചകൾ കാണുന്നതിനും, ബാക്ക്പാക്കിംഗിനും, ട്രെക്കിംഗിനും ധാരാളം അവസരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇത് നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ പാടില്ലാത്തതാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | region3color=#b383b3 | region3description=ടിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥി ജനസംഖ്യയുള്ള, സുഖകരവും ശാന്തവുമായ, പ്രധാനമായും ഹിന്ദു സംസ്ഥാനം; വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ ജനപ്രിയം. | region4name= [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | region4color=#71b37b | region4description=പുണ്യനദികളായ ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും ഉത്ഭവസ്ഥാനമായ ഇവിടെ നിരവധി തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്, അതിനാൽ 'ദൈവങ്ങളുടെ നാട്' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ദേവഭൂമി' എന്ന പേര് ഇതിനുണ്ട്. }} * '''[[Wy/ml/സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ|സ്വതന്ത്ര കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ|ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ]]''' എന്നിവ യഥാക്രമം [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]], [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങളാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവ ഭരിക്കുന്നത് [[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ആണ്. ജമ്മു - കാശ്മീരിനെയും ലഡാക്കിനെയും ഇത് അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിയാത്ര ലേഖനങ്ങൾ യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, സ്വതന്ത്ര കാശ്മീരും ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനും ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' * '''[[Wy/ml/അക്സായി ചിൻ|അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ]]''' എന്നിവയും [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] ഭരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്കിന്റെ]] ഭാഗമാണെന്ന് ഇന്ത്യ അവകാശപ്പെടുന്നു. വിക്കിവോയേജ് ലേഖനങ്ങൾ ഒരു യാത്രാ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് എഴുതിയതിനാൽ, അക്സായി ചിൻ, ട്രാൻസ്-കാരക്കോറം ലഘുലേഖ എന്നിവ ഹിമാലയൻ വടക്കൻ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. ''ഇത് സംഘർഷത്തിലെ ഒരു പക്ഷത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അംഗീകാരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല.'' ==നഗരങ്ങൾ== ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=12 | name=[[Wy/ml/ഭർമൗർ|ഭർമൗർ]] | lat=32.44285 | long=76.53293 | image=Bharmour.jpg |wikidata=Q4901297}} &mdash; ചൗരാസി ക്ഷേത്രത്തിനും മണി മഹേഷിൻ്റെ ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെറാഡൂൺ|ഡെറാഡൂൺ]]|lat=30.32295|long=78.03168|image=Robbers Cave, Dehradun.jpg|zoom=12|wikidata=Q199528}} &mdash; ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധർമ്മശാല|ധർമ്മശാല]]| lat=32.21904 | long=76.32340| image=Dharamsala_View.JPG|zoom=12|wikidata=Q186182}} &mdash; ബാക്ക്പാക്കർ സമൂഹത്തിനിടയിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു നഗരം, ദലൈലാമ താമസിക്കുന്ന സ്ഥലം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഹരിദ്വാർ|ഹരിദ്വാർ]]| lat=29.956 | long=78.17| image=Haridwar_HariKiPairi.JPG|zoom=12|wikidata=Q273030}} &mdash; കുന്നുകളിൽ നിന്ന് സമതലങ്ങളിലേക്ക് ഗംഗാ നദി ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ ഒരു പുണ്യനഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ജമ്മു|ജമ്മു]] | lat=32.71 | long=74.86 | image=View_of_Jammu_city_and_the_Tawi_River.jpg|wikidata=Q255455}} &mdash; ജമ്മു കാശ്മീരിന്റെ ശൈത്യകാല തലസ്ഥാനം. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ലേ|ലേ]]| lat=34.15259 | long=77.57705| image=Leh.JPG|zoom=12|wikidata=Q230818}} &mdash; ലഡാക്കിന്റെ രണ്ട് തലസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്, തിരക്കേറിയ വിനോദസഞ്ചാര നഗരം, ധാരാളം കശ്മീരി വ്യാപാരികൾ. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മണാലി|മണാലി]]| lat=32.23963 | long=77.18871| image=KULLU_Manali.jpg|zoom=12|wikidata=Q83443}}&mdash; പകൽ സമയത്ത് പർവതപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ശാന്തവും മനോഹരവുമായ ഒരു പട്ടണം, രാത്രിയിൽ നിരവധി റേവ് സംഗീത പരിപാടികൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]]| lat=31.10410 | long=77.17102| image=ShimlaRW1.jpg|zoom=12|wikidata=Q83786}} &mdash; മുൻ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം, ഇംഗ്ലീഷ് വാസ്തുവിദ്യയുള്ള ആധുനിക ഇന്ത്യ *{{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ശ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]]|wikidata=Q170115}} &mdash; ജമ്മു - കാശ്മീരിന്റെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം. ദാൽ തടാകത്തിന് പേരുകേട്ടതും മനോഹരമായ ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഒരു താഴ്‌വരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Mountain peaks, Lahul.jpg|thumb|[[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[Wy/ml/ലാഹൗൾ, സ്പിതി|ലാഹൗൾ, സ്പിതി]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ പർവതങ്ങൾ]] * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം|ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=31.80241 | long=77.69942 | image=Common_Yellow_Swallowtail_-_Papilio_machaon_I_IMG_6962.jpg |wikidata=Q1544213}}, [[Wy/ml/ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] &mdash; [[Wy/ml/കുളു|കുളു]] എന്ന കുന്നിൻ പ്രദേശം നിരവധി വന്യജീവികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഏതാണ്ട് നിർമ്മലമായ വനങ്ങളും ആൽപൈൻ പുൽമേടുകളും നിറഞ്ഞ ഈ ദുർബല പ്രദേശം ഈ ഉദ്യാനത്തെ ഒരു അത്ഭുതകരമായ സ്ഥലമാക്കി മാറ്റുന്നു. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഹെമിസ് ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.75632 | long=77.28333 | image= }} (''ഹെമിസ് മികച്ച ഉയരത്തിലുള്ള ഉദ്യാനം''), [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]] &mdash; ഹിമപ്പുലി ഉൾപ്പെടെ വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി സസ്തനികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. ടിബറ്റൻ ചെന്നായ, സ്വർണ്ണപ്പരുന്ത് എന്നിവയെയും ഉദ്യാനത്തിൽ കാണാം. പക്ഷി നിരീക്ഷണത്തിനുള്ള അവസരങ്ങൾ റുംബാക് താഴ്‌വര നൽകുന്നു. സ്നോ ട്രെക്കിംഗ് ഇവിടെ ജനപ്രിയമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=കിഷ്ത്വാർ ദേശീയോദ്യാനം | lat=33.61785 | long=75.99277 | image= }}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; കിഷ്ത്വാർ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ഉദ്യാനം, പരുക്കനും കുത്തനെയുള്ളതുമായ ഭൂപ്രകൃതിയുള്ളതാണ്. ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകൾ ഹിമാനികളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ മഞ്ഞുകോഴിയും തവിട്ടുകരടിക്കും ഈ ഉദ്യാനം ആവാസ വ്യവസ്ഥ നൽകുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം|നന്ദാദേവീ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=30.37639 | long=79.96966 | image=Nanda_devi.jpg |wikidata=Q1648266}} [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; ഉയർന്ന മലനിരകളാലും ഋഷി ഹിമാനികളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ പാർക്ക്, വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്യജാലങ്ങളുള്ള ഒരു നാട്ടിൽ, ചില വലിയ സസ്തനികൾ (അതായത് ഹിമാലയൻ കസ്തൂരിമാൻ), മാംസഭോജികൾ (അതായത് ഹിമപ്പുലി), പക്ഷികൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം|പൂക്കളുടെ താഴ്‌വര ദേശീയോദ്യാനം]] |lat=30.72804|long=79.60530|zoom=12|wikidata=Q605897}}, [[Wy/ml/ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] &mdash; കാട്ടുപൂക്കളുടെ ഒരു ഉദ്യാനത്താഴ്‌വര {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആയി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=[[Wy/ml/ഗുൽമാർഗ്|ഗുൽമാർഗ്]]|lat=|long=|zoom=12|wikidata=Q1025272}}, [[Wy/ml/ജമ്മു - കാശ്മീർ|ജമ്മു - കാശ്മീർ]] &mdash; മഞ്ഞുകാലത്ത് മഞ്ഞുമൂടിയതും പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞതുമായ പുൽമേടുകൾ നിറഞ്ഞ ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശം. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നാടകീയമായ ചില ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലൂടെയുള്ള ജനങ്ങളുടെയും മതങ്ങളുടെയും രാജ്യങ്ങളുടെയും ചലനത്താൽ സഹസ്രാബ്ദങ്ങളായി ഹിമാലയൻ വടക്ക് രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ ഇന്തോ-ആര്യൻ, ടിബറ്റോ-ബർമൻ, ഡാർഡിക് ഗ്രൂപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങൾ ടെറസ്ഡുള്ള [[Wy/ml/കൃഷി|കൃഷി]], പശുപരിപാലനം, വ്യാപാരം എന്നിവയിലൂടെ പർവതങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടു. പുരാതന ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ പാതകൾ ഈ പ്രദേശത്തെ [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]], [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യ]], [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു, ഇത് വ്യാപാരികൾക്ക് ഉപ്പ്, കമ്പിളി, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, വിലയേറിയ കല്ലുകൾ എന്നിവ കൈമാറ്റം ചെയ്യാൻ അനുവദിച്ചു. ഈ പാതകൾ ആത്മീയ ആശയങ്ങളും വഹിച്ചു, ഹിമാലയത്തെ ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയുടെ ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദു പാരമ്പര്യങ്ങൾ]] താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയത്തിൽ ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയതാണ്. അവിടെ കാലക്രമേണ നിരവധി ചെറിയ രാജ്യങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ '''[[Wy/ml/ഗർഹ്വാൾ|ഗർഹ്വാൾ]]''', '''[[Wy/ml/കുമാവോൺ|കുമാവോൺ]]''' എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വാധീനമുള്ള ഹിന്ദു രാഷ്ട്രീയ ശക്തികളായി വികസിച്ചു. കത്യൂരികൾ, പിന്നീട് ചാന്ദ് രാജാക്കന്മാർ തുടങ്ങിയ രാജവംശങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ഈ ഭരണാധികാരികൾ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും സംസ്‌കൃത പഠനത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്നും ഹിന്ദു സ്വത്വത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി നിലനിൽക്കുന്ന തീർത്ഥാടന പാതകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. എ.ഡി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ആദി ശങ്കരാചാര്യരുടെ''' വരവോടെയാണ് ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവ് ഉണ്ടായത്. ഹിമാലയത്തിലൂടെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രകൾ ഹിന്ദു തത്ത്വചിന്തയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനും വൈവിധ്യമാർന്ന പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഏകീകരിക്കാനും പ്രധാനപ്പെട്ട ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനും സഹായിച്ചു. '''ചാർ ധാം''' തീർത്ഥാടന പാത ഔപചാരികമാക്കിയതിന്റെ ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. കൂടാതെ കേദാർനാഥ്, ബദരീനാഥ് തുടങ്ങിയ ആരാധനാലയങ്ങൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയോ സ്ഥാപിക്കുകയോ ചെയ്തുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് പ്രദേശത്തിന്റെ ആത്മീയ പ്രാധാന്യം ഉറപ്പിച്ചു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ, [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] ബി.സി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ വ്യാപിച്ചു, ലഡാക്ക്, [[Wy/ml/സ്പിതി|സ്പിതി]], ഹിമാചൽ പ്രദേശിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. ടാബോ, കീ, തിക്‌സി, ഹെമിസ് തുടങ്ങിയ '''ആശ്രമങ്ങൾ''' കലയുടെയും പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന്റെയും കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. അതേസമയം, പിന്നീട് [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാം]] സ്വീകരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കാശ്മീർ ഹിന്ദു, ബുദ്ധമത പഠനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി വികസിച്ചു. '''കർക്കോട്ടകൾ''', പിന്നീട് '''ഷാ മിർ രാജവംശം''' എന്നിവയുൾപ്പെടെ താഴ്‌വരയിലെ ഭരണാധികാരികൾ സാഹിത്യം, തത്ത്വചിന്ത, കരകൗശല വൈദഗ്ദ്ധ്യം എന്നിവയുടെ അഭിവൃദ്ധിക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. '''മുഗൾ സാമ്രാജ്യം''' ഒരു ശാശ്വത മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. ജഹാംഗീർ പോലുള്ള ചക്രവർത്തിമാർ കശ്മീരിലെ പൂന്തോട്ടങ്ങളെയും തടാകങ്ങളെയും തണുത്ത കാലാവസ്ഥയെയും പ്രശസ്തമായി പ്രശംസിച്ചു. ടിബറ്റ്, കാശ്മീർ, മധ്യേഷ്യൻ ശക്തികൾ എന്നിവയുമായി സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങൾ നയിച്ചുകൊണ്ട് നൂറ്റാണ്ടുകളായി ലഡാക്ക് ഒരു ബുദ്ധമത രാജ്യമായി അതിന്റെ സ്വത്വത നിലനിർത്തി. അതിന്റെ ഭരണാധികാരികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് '''നാംഗ്യാൽ രാജവംശം''', കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, ആശ്രമങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു, അവ ഇപ്പോഴും ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ, [[Wy/ml/കാങ്ഗ്ര|കാങ്ഗ്ര]], [[Wy/ml/ചമ്പ (ഹിമാചൽ പ്രദേശ്)|ചമ്പ]], [[Wy/ml/കുല്ലു|കുല്ലു]] തുടങ്ങിയ മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഹൃസ്വ ചിത്രരചന, ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയുൾപ്പെടെ സ്വന്തം കലാ പാരമ്പര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഈ രാജ്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും വലിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്ക് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചുവെങ്കിലും പ്രദേശത്തിന്റെ ദുഷ്‌കരമായ ഭൂപ്രകൃതി കാരണം ഗണ്യമായ സ്വയംഭരണാവകാശം നിലനിർത്തി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ഡോഗ്ര രാജവംശം''' ഉയർന്നുവന്നു, ഇത് വടക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം പുനർനിർമ്മിച്ചു. മഹാരാജ ഗുലാബ് സിങ്ങിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളുടെയും കീഴിൽ, ഡോഗ്രകൾ ജമ്മുവിൽ നിന്ന് ലഡാക്ക്, ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ, ഇന്നത്തെ ഗിൽഗിറ്റ്-ബാൾട്ടിസ്ഥാനിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് അവരുടെ ഭരണം വ്യാപിപ്പിച്ചു. അവരുടെ കീഴടക്കലുകൾ ജമ്മു - കാശ്മീർ എന്ന നാട്ടുരാജ്യത്തിന് കീഴിലുള്ള വിശാലവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളെ ഏകീകരിച്ചു. ഡോഗ്ര കാലഘട്ടം ഭരണം, വാസ്തുവിദ്യ, പ്രാദേശിക സ്വത്വം എന്നിവയിൽ ശാശ്വതമായ ഒരു പാരമ്പര്യം അവശേഷിപ്പിച്ചു, അവരുടെ സ്വാധീനം പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിൽ കേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടം പുതിയ ഭരണ ഘടനകളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു. [[Wy/ml/ഷിംല|ഷിംല]], [[Wy/ml/മുസ്സൂറി|മുസ്സൂറി]], നൈനിറ്റാൾ തുടങ്ങിയ കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ വേനൽക്കാല വിശ്രമ കേന്ദ്രങ്ങളായി ബ്രിട്ടീഷുകാർ സ്ഥാപിച്ചു, റോഡുകൾ, റെയിൽ‌വേകൾ, പട്ടാളത്താവളങ്ങൾ എന്നിവ നിർമ്മിച്ചു. ഇത് പർവതങ്ങളിലെ യാത്രയെ മാറ്റിമറിച്ചു. 1947-ൽ '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', ഈ പ്രദേശം വലിയ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി: [[Wy/ml/കാശ്മീർ താഴ്‌വര|കാശ്മീർ താഴ്‌വര]] താങ്ങാനാവുന്നവർക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാവുന്ന മധുവിധു ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 1980-കളുടെ അവസാനം മുതൽ 1990-കൾ വരെ കലാപകാരികളുടെയും തീവ്രവാദികളുടെയും ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെയും അക്രമം ഇവിടെ അനുഭവപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും 2019 മുതൽ കാര്യങ്ങൾ സാധാരണമായി, ഇടയ്ക്കിടെ ചില അക്രമങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും പ്രത്യേക സംസ്ഥാനങ്ങളായി ഉയർന്നുവന്നു. ലഡാക്ക് ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി. 1947, 1965, 1999 വർഷങ്ങളിൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി പാകിസ്ഥാനുമായുള്ള യുദ്ധങ്ങൾക്കും 1965-ൽ കാശ്മീരിനെച്ചൊല്ലി ചൈനയുമായുള്ള യുദ്ധത്തിനും ശേഷം ജമ്മു - കാശ്മീർ ഗണ്യമായ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്നതും നാടകീയവുമായ ചില ഭൂപ്രകൃതികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിന്റെ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ താഴ്‌വരകൾ മുതൽ ലഡാക്കിന്റെ ഉയർന്ന ഉയരത്തിലുള്ള മരുഭൂമികൾ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. വിശാല ഹിമാലയം, സൻസ്കാർ റേഞ്ച്, പിർ പഞ്ചൽ, ട്രാൻസ്-ഹിമാലയൻ ശ്രേണികൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള '''ഹിമാലയൻ പർവതവ്യവസ്ഥ''' ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തിലാണ്. സിന്ധു, സത്‌ലജ്, ബിയാസ്, ഗംഗാ എന്നിവയാൽ കൊത്തിയെടുത്ത '''ആഴത്തിലുള്ള നദീതടങ്ങൾ''' ഒറ്റപ്പെട്ട പർവത സമൂഹങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്വാഭാവിക ഇടനാഴികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. താഴ്‌വരകളിൽ ഏകദേശം 500 മീറ്റർ മുതൽ ഉയർന്ന ചുരങ്ങളിൽ 5,000 മീറ്ററിലധികം വരെ ഉയരമുണ്ട്, കൊടുമുടികൾ അതിലും ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശും ഉത്തരാഖണ്ഡും വനപ്രദേശങ്ങളിലെ ചരിവുകൾ, ടെറസ് ചെയ്ത വയലുകൾ, ആപ്പിൾ തോട്ടങ്ങൾ, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ എന്നിവയാണ് സവിശേഷത. അവയുടെ ഭൂപ്രകൃതികൾ ഉയരത്തിനനുസരിച്ച് നാടകീയമായി മാറുന്നു. ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ വനങ്ങളിൽ നിന്ന് മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളിലേക്ക്. ജമ്മു - കാശ്മീരിൽ ഉയർന്ന പർവതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ കാശ്മീർ താഴ്‌വര ഉൾപ്പെടുന്നു. അതേസമയം ലഡാക്ക് പ്രധാന ഹിമാലയൻ മതിലിനപ്പുറം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അത് പാറക്കെട്ടുകൾ, വിശാലമായ സമതലങ്ങൾ, പച്ചകലർന്ന തടാകങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു തണുത്ത മരുഭൂമി പീഠഭൂമിയായി മാറുന്നു. ഈ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യം, വൈവിധ്യമാർന്ന സംസ്കാരങ്ങളെയും ഭാഷകളെയും ജീവിതശൈലികളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. === കാലാവസ്ഥ === ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ കാലാവസ്ഥ ഉയരവും സ്ഥാനവും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെയും ഉത്തരാഖണ്ഡിലെയും താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, തണുത്ത ശൈത്യകാലം, ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത മഴ പെയ്യുന്ന മൺസൂൺ എന്നിവയുള്ള ഒരു '''മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ ശൈത്യകാലത്ത് മഞ്ഞുവീഴ്ച ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ പല സ്ഥലങ്ങളിലും മഞ്ഞുവീഴ്ചയും ഹിമപാതവും കാരണം മാസങ്ങളോളം അടച്ചിടുന്നു. വസന്തവും ശരത്കാലവുമാണ് പൊതുവെ യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും സുഖകരമായ സീസണുകൾ, തെളിഞ്ഞ ആകാശവും മിതമായ താപനിലയും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, ലഡാക്കും വടക്കൻ ഹിമാചലിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ഹിമാലയത്തിന്റെ '''മഴനിഴലിൽ''' കിടക്കുന്നു. ഇത് തണുത്ത മരുഭൂമി കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞ മഴ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ, വരണ്ട വേനൽക്കാലവും വളരെ തണുത്ത ശൈത്യകാലവുമാണ്. അവിടെ താപനില മരവിപ്പിക്കുന്നതിലും താഴെയാകാം. വസന്തത്തിന്റെ അവസാനം മുതൽ ശരത്കാലത്തിന്റെ ആരംഭം വരെ മാത്രമേ പല റോഡുകളും തുറക്കൂ എന്നതിനാൽ യാത്ര വളരെ കാലികമാണ്. ജമ്മുവിലെ '''ഉഷ്ണമേഖലാ സാഹചര്യങ്ങൾ''' മുതൽ കാശ്മീർ താഴ്‌വരയിലെ മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥയും ചുറ്റുമുള്ള പർവതങ്ങളിലെ ആൽപൈൻ അവസ്ഥകളും വരെയുള്ള സ്വന്തം കാലാവസ്ഥാ മേഖലകൾ ജമ്മുവിലും കാശ്മീരിലും ഉണ്ട്. ==സംസ്കാരം== ഹിമാലയൻ വടക്ക് '''ഹിന്ദുമതം, ബുദ്ധമതം, ഇസ്ലാം''' എന്നിവയുടെ സംഗമസ്ഥാനമാണ്, അവ ഓരോന്നും വ്യത്യസ്തവും എന്നാൽ പരസ്പരബന്ധിതവുമായ രീതിയിൽ ഈ പ്രദേശത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെയും ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെയും താഴ്ന്ന, മധ്യ ഹിമാലയങ്ങളിൽ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഗ്രാമാചാരങ്ങൾ, തീർത്ഥാടന പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഹിന്ദു സംസ്കാരം ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ ആഴത്തിൽ ഇഴചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ ആചാരങ്ങളിൽ പലതും അവയുടെ ഉത്ഭവം '''ആദി ശങ്കരാചാര്യർ''' ഉൾപ്പെടെയുള്ള പുരാതന രാജാക്കന്മാരിലേക്കും ഋഷിമാരിലേക്കും കൊണ്ടെത്തുന്നു. അവരുടെ യാത്രകൾ പ്രദേശത്തിന്റെ പവിത്രമായ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെ ഔപചാരികമാക്കാൻ സഹായിച്ചു. അതേസമയം, ഉയർന്ന താഴ്‌വരകളിൽ നിന്ന് ബുദ്ധമത സ്വാധീനങ്ങൾ ഒഴുകിയെത്തുന്നു, കാശ്മീരിൽ നിന്നുള്ള ഇസ്ലാമിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ വളരെക്കാലമായി പ്രാദേശിക ആചാരങ്ങളുമായി ഇടപഴകുകയും മൂന്ന് മതങ്ങളും ദൃശ്യമായ അടയാളങ്ങൾ അവശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക ഭൂപ്രകൃതി സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പർവതനിരകളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ലഡാക്കിലും സ്പിതിയിലും ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ, '''ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമതം''' ആധിപത്യം പുലർത്തുകയും കല, വാസ്തുവിദ്യ, സമൂഹജീവിതം എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ആശ്രമങ്ങൾ ആത്മീയവും സാംസ്കാരികവുമായ കേന്ദ്രങ്ങളായി വർത്തിക്കുന്നു, ലോസർ, ഹെമിസ് സെച്ചു പോലുള്ള ഉത്സവങ്ങൾ മുഴുവൻ താഴ്‌വരകളെയും ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഇവിടെ പോലും, ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകർ പുരാതന പാതകളിലൂടെ ഈ മേഖലയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഇസ്ലാമിക സമൂഹങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് [[Wy/ml/കാർഗിൽ|കാർഗിലും]] ലഡാക്കിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും - അവരുടേതായ ഊർജ്ജസ്വലമായ പാരമ്പര്യങ്ങൾ നിലനിർത്തുന്നു. ഒരേ വിശാലമായ പ്രദേശത്തിനുള്ളിൽ ബുദ്ധ വിഹാരങ്ങൾ, ഹൈന്ദവ ആരാധനാലയങ്ങൾ, ഇസ്ലാമിക പള്ളികൾ എന്നിവയുടെ സഹവർത്തിത്വം നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ വ്യാപാരം, കുടിയേറ്റം, പങ്കിട്ട പർവത പൈതൃകം എന്നിവയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ വടക്കൻ പ്രദേശത്തുടനീളം, '''ഹിന്ദു, ബുദ്ധ, ഇസ്ലാമിക''' പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധം ഉത്സവങ്ങളിലും കരകൗശലങ്ങളിലും ദൈനംദിന സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലും ദൃശ്യമാണ്. മരപ്പണി, തങ്ക ചിത്രരചന, കൈകൊണ്ട് നെയ്ത ഷാളുകൾ, ലോഹപ്പണികൾ എന്നിവ മൂന്ന് മത മേഖലകളിൽ നിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ദസറ, ലോസർ, ഈദ് തുടങ്ങിയ ഉത്സവങ്ങൾ അതത് സമൂഹങ്ങളിൽ തുല്യ ആവേശത്തോടെ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു, പലപ്പോഴും പങ്കിട്ട പൊതു ഇടങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. ആതിഥ്യമര്യാദ ഒരു ഏകീകൃത സാംസ്കാരിക മൂല്യമാണ്: ഒരു ഹിന്ദു ഗ്രാമത്തിൽ മധുരമുള്ള ചായ നൽകിയാലും, ഒരു ബുദ്ധ കുഗ്രാമത്തിൽ വെണ്ണ ചായ നൽകിയാലും, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു കാശ്മീരി മുസ്ലീം വീട്ടിൽ കെഹ്‌വ നൽകിയാലും, പർവത ജീവിതത്തിന്റെ പ്രതിരോധശേഷിയും ഔദാര്യവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഊഷ്മളത യാത്രക്കാർക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു. ==സംസാര ഭാഷ== ഹിമാലയൻ പ്രദേശങ്ങൾ ഭാഷാപരമായി വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ്. ഓരോ പ്രദേശത്തിനും അതിന്റേതായ പ്രാദേശിക ഭാഷകളും വ്യാപകമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്ന പ്രാദേശിക, ദേശീയ ഭാഷകളും ഉണ്ട്. ഹിമാചലിലും ഉത്തരാഖണ്ഡിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പട്ടണങ്ങളിലും വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിലും '''[[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യപുസ്തകം|ഹിന്ദി]]''' സാധാരണയായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹിമാചലിലെ ഉയർന്ന ജില്ലകളായ '''[[Wy/ml/ലഹൗൾ|ലഹൗൾ]]''', '''[[Wy/ml/സ്പിതി|സ്പിതി]]''' എന്നിവയിൽ, ''ഭോതി'' യെപ്പോലുള്ള '''ടിബറ്റൻ-ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഷകൾ''' നിങ്ങൾക്ക് കേൾക്കാനാകും. '''ലഡാഖിന്''' അതിന്റേതായ വ്യത്യസ്തമായ ഭാഷാപരമായ സ്വത്വമുണ്ട്. ക്ലാസിക്കൽ ടിബറ്റനുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ടിബറ്റൻ ഭാഷയായ '''[[Wy/ml/ലഡാക്കി വാക്യപുസ്തകം|ലഡാക്കി]]''' ആണ് പ്രധാന ഭാഷ. പലരും '''ഹിന്ദി''', '''ഇംഗ്ലീഷ്''' എന്നിവയും സംസാരിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ലേയിലും മറ്റ് ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രങ്ങളിലും. '''ഉത്തരാഖണ്ഡ്'''-ൽ, പ്രധാന പ്രാദേശിക ഭാഷകൾ '''[[Wy/ml/ഗഡ്വാൽ|ഗഡ്വാലി]]''', '''കുമാവോണി''' എന്നിവയാണ്, അവ അതത് പ്രദേശങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്നു. ഇവ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സന്ദർശകരുമായുള്ള ആശയവിനിമയത്തിനുള്ള പ്രാഥമിക ഭാഷ ഹിന്ദിയാണ്. '''ജമ്മു - കാശ്മീർ'''-ൽ നിരവധി പ്രധാന ഭാഷകളുണ്ട്. '''[[Wy/ml/കാശ്മീരി വാക്യപുസ്തകം|കാശ്മീരി]]''' കാശ്മീർ താഴ്‌വരയിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു. അതേസമയം '''[[ഡോഗ്രി പദസമുച്ചയം|ഡോഗ്രി]]''' ജമ്മു മേഖലയിൽ സാധാരണമാണ്. ലഡാക്കിൽ (ഇപ്പോൾ ഒരു പ്രത്യേക കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം), ലഡാക്കി പ്രബലമാണ്. '''[[Wy/ml/ഉറുദു വാക്യപുസ്തകം|ഉറുദു]]''' അടയാളങ്ങൾക്കും ഭരണനിർവ്വഹണത്തിനും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, കൂടാതെ നിരവധി ആളുകൾക്ക് ഹിന്ദിയും ഇംഗ്ലീഷും മനസ്സിലാകും. ==എത്തിച്ചേരുക== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== ==ചുറ്റിക്കാണുക== ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== ==കുടിക്കുക== ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== {{Wy/ml/Warningbox|ഭീകരാക്രമണങ്ങളും ഇന്ത്യൻ സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഉൾപ്പെടുന്ന അക്രമങ്ങളും കാരണം ജമ്മു - കാശ്മീരിലെ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തേക്ക് '''എല്ലാ യാത്രകളും''' ഒഴിവാക്കണമെന്ന് പല രാജ്യങ്ങളും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തെ സുരക്ഷാ സ്ഥിതി ഇപ്പോഴും മോശമാണ്. 2019 മുതൽ ലഡാക്ക് എന്ന കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം വേറിട്ടതാണ്. എല്ലാ യാത്രകൾക്കും സുരക്ഷിതമാണെന്ന് പല രാജ്യങ്ങളും കരുതുന്നു, എന്നിരുന്നാലും ചില രാജ്യങ്ങൾ ഇവിടേക്കുള്ള എല്ലാ യാത്രകളും ഒഴിവാക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. [[Wy/ml/കാശ്മീർ|കാശ്മീരിലെ]] നിയന്ത്രണ രേഖ (എൽ.ഒ.സി) ഉൾപ്പെടെ ഇന്ത്യ-പാകിസ്ഥാൻ അതിർത്തിയിൽ നിന്ന് 10 കിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിലുള്ള എല്ലാ യാത്രകളും ഒഴിവാക്കണമെന്ന് പല രാജ്യങ്ങളും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു|lastedit=permanent}} ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനം== {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇന്ത്യ}} {{INTERWIKI|Q6020497}} 6258nkwa31k5m6thhaaz4bvcis1ey64 0 3779668 7225953 7208901 2026-06-25T16:29:11Z Sree1959 2594881 പ്രദേശങ്ങൾ ചേർത്തു 7225953 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ghats across Ganges Varanasi banner.jpg|caption=ഉത്തർപ്രദേശിലെ വാരണാസിയിലെ ഗംഗ|pgname=സമതലങ്ങൾ}} [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] '''സമതലങ്ങൾ''' രാജ്യത്തിന്റെ ഹൃദയഭൂമിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗംഗ (ഹിന്ദിയിൽ ''ഗംഗാ'') യമുന നദികൾ ഈ മേഖലയിലൂടെയാണ് ഒഴുകുന്നത്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെയാണ് നടന്നത്. [[Wy/ml/ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] എന്നീ വലുതും രാഷ്ട്രീയമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതുമായ സംസ്ഥാനങ്ങളും രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹിയും]] ഈ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും ഗംഗാ നദിയാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട വലിയ നിരപ്പായ ഭൂമിയാണിത്. ഇന്ത്യ, നേപ്പാൾ, ബംഗ്ലാദേശ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണിത്. ഏകദേശം 4,00,000 കി.മീ.² (1,50,000 മൈലുകൾ²) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഈ സമതലങ്ങൾ ഏകദേശം അര ദശലക്ഷം ആളുകളുടെ (ഇന്ന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഓരോ പതിനാറ് ആളുകളിൽ ഒരാൾ) ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഇതിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റം [[Wy/ml/പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബ്]] സമതലങ്ങളാണ്; അതിന്റെ വടക്കേ അറ്റം ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളായ [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] ആണ്; അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീതടമായ [[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാളിലെ]] ഗംഗാ ഡെൽറ്റയാണ്; അതിന്റെ തെക്കേ അറ്റം [[Wy/ml/ബുണ്ടൽഖണ്ഡ്|ബുണ്ടൽഖണ്ഡ്]], [[Wy/ml/ജാർഖണ്ഡ്|ജാർഖണ്ഡ്]] പീഠഭൂമികളാണ്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട് പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഇനിപ്പറയുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങൾ സമതലങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു: {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]] | region1color=#4f93c0 | region1description=ഈ മേഖലയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന അഞ്ച് നദികളുടെ പേരിൽ നിന്നാണ് പഞ്ചാബ് എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭൂരിപക്ഷ സിഖ് സംസ്ഥാനമായ പഞ്ചാബിൽ ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുണ്യസ്ഥലമായ [[Wy/ml/അമൃത്സർ|അമൃത്സറിലെ]] സുവർണ്ണക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]] | region2color=#b383b3 | region2description=1960 കളിൽ പഞ്ചാബിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയ ഹരിയാണ, ഇന്ത്യയുടെ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും ഓട്ടോമോട്ടീവ് വ്യവസായങ്ങളുടെയും ആസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ഗുരുഗ്രാം|ഗുരുഗ്രാമിന്റെ]] (''ഗുഡ്ഗാവ്'') ഉള്ളടക്കുന്ന സംസ്ഥാനമാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | region3color=#71b37b | region3description=ലോകപ്രശസ്തമായ [[Wy/ml/താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]] മുതൽ പുരാതന നഗരമായ [[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]] വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളുള്ള ഇന്ത്യയിലെയും ലോകത്തിലെയും ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള സംസ്ഥാനം. | region4name=[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] | region4color=#d5dc76 | region4description=[[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലം]], ലോകത്തിലെ [[Wy/ml/നളന്ദ|ഏറ്റവും പഴയ വാസയോഗ്യമായ സർവകലാശാല]], [[Wy/ml/മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഹൃദയഭൂമി, എന്നിവയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്രമായ സംസ്ഥാനം 2020-കളിൽ ഗണ്യമായ സാമ്പത്തിക പുരോഗതി കൈവരിച്ചു. }} കൂടാതെ, സമതലങ്ങളിൽ രണ്ട് സ്വതന്ത്ര നഗരങ്ങളുണ്ട്: * '''[[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]]''' — പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനം. അതുപോലെ തന്നെ രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും വേർപെട്ട ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം. കേന്ദ്ര നഗരം [[w:ml:ലെ കൂർബസിയേ|ലെ കൂർബസിയേ]] മാസ്റ്റർ-പ്ലാൻ ചെയ്‌തതാണ്. ഇത് ഒരു {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആണ്. * '''[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]''' — ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹി]] ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തിരക്കേറിയ മഹാനഗരം. {{INTERWIKI|Q63952588}} myo6fm7yknhd4bgowgox5beun0y4i34 7225954 7225953 2026-06-25T16:31:12Z Sree1959 2594881 /* */ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി 7225954 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ghats across Ganges Varanasi banner.jpg|caption=ഉത്തർപ്രദേശിലെ വാരണാസിയിലെ ഗംഗ|pgname=സമതലങ്ങൾ}} [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] '''സമതലങ്ങൾ''' രാജ്യത്തിന്റെ ഹൃദയഭൂമിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗംഗ (ഹിന്ദിയിൽ ''ഗംഗാ'') യമുന നദികൾ ഈ മേഖലയിലൂടെയാണ് ഒഴുകുന്നത്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെയാണ് നടന്നത്. [[Wy/ml/ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] എന്നീ വലുതും രാഷ്ട്രീയമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതുമായ സംസ്ഥാനങ്ങളും രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹിയും]] ഈ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും ഗംഗാ നദിയാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട വലിയ നിരപ്പായ ഭൂമിയാണിത്. ഇന്ത്യ, നേപ്പാൾ, ബംഗ്ലാദേശ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണിത്. ഏകദേശം 4,00,000 കി.മീ.² (1,50,000 മൈലുകൾ²) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഈ സമതലങ്ങൾ ഏകദേശം അര ദശലക്ഷം ആളുകളുടെ (ഇന്ന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഓരോ പതിനാറ് ആളുകളിൽ ഒരാൾ) ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഇതിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റം [[Wy/ml/പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബ്]] സമതലങ്ങളാണ്; അതിന്റെ വടക്കേ അറ്റം ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളായ [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] ആണ്; അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീതടമായ [[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാളിലെ]] ഗംഗാ ഡെൽറ്റയാണ്; അതിന്റെ തെക്കേ അറ്റം [[Wy/ml/ബുണ്ടൽഖണ്ഡ്|ബുണ്ടൽഖണ്ഡ്]], [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാർഖണ്ഡ്]] പീഠഭൂമികളാണ്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട് പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഇനിപ്പറയുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങൾ സമതലങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു: {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]] | region1color=#4f93c0 | region1description=ഈ മേഖലയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന അഞ്ച് നദികളുടെ പേരിൽ നിന്നാണ് പഞ്ചാബ് എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭൂരിപക്ഷ സിഖ് സംസ്ഥാനമായ പഞ്ചാബിൽ ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുണ്യസ്ഥലമായ [[Wy/ml/അമൃത്സർ|അമൃത്സറിലെ]] സുവർണ്ണക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]] | region2color=#b383b3 | region2description=1960 കളിൽ പഞ്ചാബിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയ ഹരിയാണ, ഇന്ത്യയുടെ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും ഓട്ടോമോട്ടീവ് വ്യവസായങ്ങളുടെയും ആസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ഗുരുഗ്രാം|ഗുരുഗ്രാമിന്റെ]] (''ഗുഡ്ഗാവ്'') ഉള്ളടക്കുന്ന സംസ്ഥാനമാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | region3color=#71b37b | region3description=ലോകപ്രശസ്തമായ [[Wy/ml/താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]] മുതൽ പുരാതന നഗരമായ [[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]] വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളുള്ള ഇന്ത്യയിലെയും ലോകത്തിലെയും ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള സംസ്ഥാനം. | region4name=[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] | region4color=#d5dc76 | region4description=[[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലം]], ലോകത്തിലെ [[Wy/ml/നളന്ദ|ഏറ്റവും പഴയ വാസയോഗ്യമായ സർവകലാശാല]], [[Wy/ml/മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഹൃദയഭൂമി, എന്നിവയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്രമായ സംസ്ഥാനം 2020-കളിൽ ഗണ്യമായ സാമ്പത്തിക പുരോഗതി കൈവരിച്ചു. }} കൂടാതെ, സമതലങ്ങളിൽ രണ്ട് സ്വതന്ത്ര നഗരങ്ങളുണ്ട്: * '''[[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]]''' — പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനം. അതുപോലെ തന്നെ രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും വേർപെട്ട ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം. കേന്ദ്ര നഗരം [[w:ml:ലെ കൂർബസിയേ|ലെ കൂർബസിയേ]] മാസ്റ്റർ-പ്ലാൻ ചെയ്‌തതാണ്. ഇത് ഒരു {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആണ്. * '''[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]''' — ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹി]] ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തിരക്കേറിയ മഹാനഗരം. {{INTERWIKI|Q63952588}} 07rl9f6uc2sll0eesmz5cxaji2i5nvq 7225961 7225954 2026-06-25T16:40:49Z Sree1959 2594881 നഗരങ്ങൾ ചേർത്തു 7225961 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ghats across Ganges Varanasi banner.jpg|caption=ഉത്തർപ്രദേശിലെ വാരണാസിയിലെ ഗംഗ|pgname=സമതലങ്ങൾ}} [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] '''സമതലങ്ങൾ''' രാജ്യത്തിന്റെ ഹൃദയഭൂമിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗംഗ (ഹിന്ദിയിൽ ''ഗംഗാ'') യമുന നദികൾ ഈ മേഖലയിലൂടെയാണ് ഒഴുകുന്നത്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെയാണ് നടന്നത്. [[Wy/ml/ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] എന്നീ വലുതും രാഷ്ട്രീയമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതുമായ സംസ്ഥാനങ്ങളും രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹിയും]] ഈ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും ഗംഗാ നദിയാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട വലിയ നിരപ്പായ ഭൂമിയാണിത്. ഇന്ത്യ, നേപ്പാൾ, ബംഗ്ലാദേശ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണിത്. ഏകദേശം 4,00,000 കി.മീ.² (1,50,000 മൈലുകൾ²) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഈ സമതലങ്ങൾ ഏകദേശം അര ദശലക്ഷം ആളുകളുടെ (ഇന്ന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഓരോ പതിനാറ് ആളുകളിൽ ഒരാൾ) ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഇതിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റം [[Wy/ml/പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബ്]] സമതലങ്ങളാണ്; അതിന്റെ വടക്കേ അറ്റം ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളായ [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] ആണ്; അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീതടമായ [[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാളിലെ]] ഗംഗാ ഡെൽറ്റയാണ്; അതിന്റെ തെക്കേ അറ്റം [[Wy/ml/ബുണ്ടൽഖണ്ഡ്|ബുണ്ടൽഖണ്ഡ്]], [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാർഖണ്ഡ്]] പീഠഭൂമികളാണ്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട് പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഇനിപ്പറയുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങൾ സമതലങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു: {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]] | region1color=#4f93c0 | region1description=ഈ മേഖലയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന അഞ്ച് നദികളുടെ പേരിൽ നിന്നാണ് പഞ്ചാബ് എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭൂരിപക്ഷ സിഖ് സംസ്ഥാനമായ പഞ്ചാബിൽ ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുണ്യസ്ഥലമായ [[Wy/ml/അമൃത്സർ|അമൃത്സറിലെ]] സുവർണ്ണക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]] | region2color=#b383b3 | region2description=1960 കളിൽ പഞ്ചാബിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയ ഹരിയാണ, ഇന്ത്യയുടെ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും ഓട്ടോമോട്ടീവ് വ്യവസായങ്ങളുടെയും ആസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ഗുരുഗ്രാം|ഗുരുഗ്രാമിന്റെ]] (''ഗുഡ്ഗാവ്'') ഉള്ളടക്കുന്ന സംസ്ഥാനമാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | region3color=#71b37b | region3description=ലോകപ്രശസ്തമായ [[Wy/ml/താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]] മുതൽ പുരാതന നഗരമായ [[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]] വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളുള്ള ഇന്ത്യയിലെയും ലോകത്തിലെയും ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള സംസ്ഥാനം. | region4name=[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] | region4color=#d5dc76 | region4description=[[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലം]], ലോകത്തിലെ [[Wy/ml/നളന്ദ|ഏറ്റവും പഴയ വാസയോഗ്യമായ സർവകലാശാല]], [[Wy/ml/മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഹൃദയഭൂമി, എന്നിവയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്രമായ സംസ്ഥാനം 2020-കളിൽ ഗണ്യമായ സാമ്പത്തിക പുരോഗതി കൈവരിച്ചു. }} കൂടാതെ, സമതലങ്ങളിൽ രണ്ട് സ്വതന്ത്ര നഗരങ്ങളുണ്ട്: * '''[[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]]''' — പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനം. അതുപോലെ തന്നെ രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും വേർപെട്ട ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം. കേന്ദ്ര നഗരം [[w:ml:ലെ കൂർബസിയേ|ലെ കൂർബസിയേ]] മാസ്റ്റർ-പ്ലാൻ ചെയ്‌തതാണ്. ഇത് ഒരു {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആണ്. * '''[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]''' — ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹി]] ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തിരക്കേറിയ മഹാനഗരം. ==നഗരങ്ങൾ== ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്ര]]|wikidata=Q42941}} &mdash; ലോകപ്രശസ്തമായ താജ് മഹലിന്റെ സ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/അമൃത്‌സർ|അമൃത്‌സർ]]|wikidata=Q48403}} &mdash; സിഖുകാരുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമായ സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]]|wikidata=Q43433}} &mdash; [[w:ml:ലെ കൂർബസിയേ|ലെ കൂർബസിയേ]] രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത, പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]|wikidata=Q1353}} &mdash; ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തിരക്കേറിയ മഹാനഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഝാൻസി|ഝാൻസി]]|wikidata=Q242995}} &mdash; യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു കുന്നിൻ മുകളിലുള്ള കോട്ടയായിരുന്നു ഇത്. ഇപ്പോൾ കോട്ടയ്ക്കും സെന്റ് ജൂഡ് ദേവാലയത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ലക്‌നൗ|ലക്‌നൗ]]|wikidata=Q47916}} &mdash; കിഴക്കിന്റെ സുവർണ്ണ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പട്ന|പട്ന]]|wikidata=Q80484}} &mdash; ബുദ്ധ, ജൈന തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കുള്ള കവാടം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]]|wikidata=Q79980}} &mdash; ഗംഗാ തീരത്തുള്ള ഒരു പുണ്യ ഹൈന്ദവ നഗരം. {{INTERWIKI|Q63952588}} 1zotrqxltuuf132kfizxmye58fvsdxr 7226240 7225961 2026-06-26T02:10:39Z Sree1959 2594881 കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ചേർത്തു, രൂപഘടന നിർണ്ണയിച്ചു 7226240 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ghats across Ganges Varanasi banner.jpg|caption=ഉത്തർപ്രദേശിലെ വാരണാസിയിലെ ഗംഗ|pgname=സമതലങ്ങൾ}} [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] '''സമതലങ്ങൾ''' രാജ്യത്തിന്റെ ഹൃദയഭൂമിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗംഗ (ഹിന്ദിയിൽ ''ഗംഗാ'') യമുന നദികൾ ഈ മേഖലയിലൂടെയാണ് ഒഴുകുന്നത്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെയാണ് നടന്നത്. [[Wy/ml/ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] എന്നീ വലുതും രാഷ്ട്രീയമായി പ്രാധാന്യമുള്ളതുമായ സംസ്ഥാനങ്ങളും രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹിയും]] ഈ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലും ഗംഗാ നദിയാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട വലിയ നിരപ്പായ ഭൂമിയാണിത്. ഇന്ത്യ, നേപ്പാൾ, ബംഗ്ലാദേശ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണിത്. ഏകദേശം 4,00,000 കി.മീ.² (1,50,000 മൈലുകൾ²) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഈ സമതലങ്ങൾ ഏകദേശം അര ദശലക്ഷം ആളുകളുടെ (ഇന്ന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഓരോ പതിനാറ് ആളുകളിൽ ഒരാൾ) ആവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഇതിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റം [[Wy/ml/പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബ്]] സമതലങ്ങളാണ്; അതിന്റെ വടക്കേ അറ്റം ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളായ [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] ആണ്; അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീതടമായ [[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാളിലെ]] ഗംഗാ ഡെൽറ്റയാണ്; അതിന്റെ തെക്കേ അറ്റം [[Wy/ml/ബുണ്ടൽഖണ്ഡ്|ബുണ്ടൽഖണ്ഡ്]], [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാർഖണ്ഡ്]] പീഠഭൂമികളാണ്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== പടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് കിഴക്കോട്ട് പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഇനിപ്പറയുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങൾ സമതലങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു: {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]] | region1color=#4f93c0 | region1description=ഈ മേഖലയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന അഞ്ച് നദികളുടെ പേരിൽ നിന്നാണ് പഞ്ചാബ് എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭൂരിപക്ഷ സിഖ് സംസ്ഥാനമായ പഞ്ചാബിൽ ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുണ്യസ്ഥലമായ [[Wy/ml/അമൃത്സർ|അമൃത്സറിലെ]] സുവർണ്ണക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]] | region2color=#b383b3 | region2description=1960 കളിൽ പഞ്ചാബിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയ ഹരിയാണ, ഇന്ത്യയുടെ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും ഓട്ടോമോട്ടീവ് വ്യവസായങ്ങളുടെയും ആസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ഗുരുഗ്രാം|ഗുരുഗ്രാമിന്റെ]] (''ഗുഡ്ഗാവ്'') ഉള്ളടക്കുന്ന സംസ്ഥാനമാണ്. | region3name=[[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | region3color=#71b37b | region3description=ലോകപ്രശസ്തമായ [[Wy/ml/താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]] മുതൽ പുരാതന നഗരമായ [[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]] വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളുള്ള ഇന്ത്യയിലെയും ലോകത്തിലെയും ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള സംസ്ഥാനം. | region4name=[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] | region4color=#d5dc76 | region4description=[[Wy/ml/ബോധ് ഗയ|ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലം]], ലോകത്തിലെ [[Wy/ml/നളന്ദ|ഏറ്റവും പഴയ വാസയോഗ്യമായ സർവകലാശാല]], [[Wy/ml/മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഹൃദയഭൂമി, എന്നിവയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്രമായ സംസ്ഥാനം 2020-കളിൽ ഗണ്യമായ സാമ്പത്തിക പുരോഗതി കൈവരിച്ചു. }} കൂടാതെ, സമതലങ്ങളിൽ രണ്ട് സ്വതന്ത്ര നഗരങ്ങളുണ്ട്: * '''[[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]]''' — പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനം. അതുപോലെ തന്നെ രണ്ട് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും വേർപെട്ട ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം. കേന്ദ്ര നഗരം [[w:ml:ലെ കൂർബസിയേ|ലെ കൂർബസിയേ]] മാസ്റ്റർ-പ്ലാൻ ചെയ്‌തതാണ്. ഇത് ഒരു {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}} ആണ്. * '''[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]''' — ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹി]] ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തിരക്കേറിയ മഹാനഗരം. ==നഗരങ്ങൾ== ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്ര]]|wikidata=Q42941}} &mdash; ലോകപ്രശസ്തമായ താജ് മഹലിന്റെ സ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/അമൃത്‌സർ|അമൃത്‌സർ]]|wikidata=Q48403}} &mdash; സിഖുകാരുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമായ സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ചണ്ഡീഗഢ്|ചണ്ഡീഗഢ്]]|wikidata=Q43433}} &mdash; [[w:ml:ലെ കൂർബസിയേ|ലെ കൂർബസിയേ]] രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത, പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]|wikidata=Q1353}} &mdash; ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തിരക്കേറിയ മഹാനഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഝാൻസി|ഝാൻസി]]|wikidata=Q242995}} &mdash; യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു കുന്നിൻ മുകളിലുള്ള കോട്ടയായിരുന്നു ഇത്. ഇപ്പോൾ കോട്ടയ്ക്കും സെന്റ് ജൂഡ് ദേവാലയത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ലഖ്‌നൗ|ലഖ്‌നൗ]]|wikidata=Q47916}} &mdash; കിഴക്കിന്റെ സുവർണ്ണ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പട്‌ന|പട്‌ന]]|wikidata=Q80484}} &mdash; ബുദ്ധ, ജൈന തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കുള്ള കവാടം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]]|wikidata=Q79980}} &mdash; ഗംഗാ തീരത്തുള്ള ഒരു പുണ്യ ഹൈന്ദവ നഗരം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ദുധ്‌വാ ദേശീയോദ്യാനം|ദുധ്‌വാ ദേശീയോദ്യാനം]] |wikidata=Q253455}}, [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] &mdash; ഏകദേശം 811 കി.മീ.² വിസ്തൃതിയുള്ള ചതുപ്പുകൾ, പുൽമേടുകൾ, ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ എന്നിവ വളരെ സമ്പന്നമായ ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഇത് ദുധ്‌വാ കടുവ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ ഭാഗവുമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=ഹരികെ ഈർപ്പനിലം | lat=31.17000 | long=75.20000 | image=Eichhornia_crassipes-water_hyacinth.jpg }}, [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]] &mdash; ഇതിന് തണ്ണീർത്തട മൃഗങ്ങളുടെയും സസ്യങ്ങളുടെയും വൈവിധ്യമുണ്ട്. ''ഹരികെ പട്ടാൻ പക്ഷിസങ്കേതം'' ആയിരുന്നു ഇത്, നിരവധി ഇനം ദേശാടന പക്ഷികൾക്ക് പേരുകേട്ട സ്ഥലമാണിത്. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന കടലാമ, മിനുസ്സമായ ഇന്ത്യൻ നീർനായ തുടങ്ങിയ നിരവധി ജീവികളുടെ ആവാസകേന്ദ്രമാണിത്. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/സുൽത്താൻപൂർ ദേശീയോദ്യാനം|സുൽത്താൻപൂർ ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q2985097}} (''സുൽത്താൻപൂർ പക്ഷിസങ്കേതം''), [[Wy/ml/ഹരിയാണ|ഹരിയാണ]] &mdash; സൈബീരിയൻ കൊക്ക് പോലുള്ള നിരവധി ദേശാടന പക്ഷികൾക്കും ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്ന നിരവധി സ്ഥിരം പക്ഷികൾക്കും ഈ ഉദ്യാനം ആവാസ വ്യവസ്ഥയും തീറ്റ സൗകര്യവും നൽകുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=വാൽമീകി ദേശീയോദ്യാനം | lat=27.37999 | long=84.14351 | image= }} (''വാൽമീകി ദേശീയോദ്യാനവും വന്യജീവി സങ്കേതവും''), [[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]] &mdash; ഈ പ്രാകൃത വനവും പുൽമേടും മരുഭൂമിയും വാൽമീകി കടുവ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Scindia Ghat in morning, Varanasi, Uttar Pradesh, India (2012).jpg|thumb|വാരണാസിയിലെ ഗംഗാനദിയിലെ ഒരു പ്രഭാതം.]] പുണ്യഗംഗയും അതിന്റെ പോഷകനദികളും ജലസേചനം ചെയ്യുന്ന സമതലങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ അന്നപാനീയങ്ങളാണ്. ഈ പ്രദേശം ഹിന്ദി മേഖല കൂടിയാണ്. മുമ്പ് സംസ്കൃത മേഖല ആയിരുന്നു, ഇന്നത്തെ വടക്കേ ഇന്ത്യക്കാരിൽ ഭൂരിഭാഗത്തിന്റെയും ആര്യൻ പൂർവ്വികർ പുരാതന കാലത്ത് ഹിന്ദുമതം ഇന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന രൂപത്തിലേക്ക് വികസിച്ചപ്പോൾ ഇവിടെയാണ് നിലനിന്നത്. [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]], [[Wy/ml/ലഖ്‌നൗ|ലഖ്‌നൗ]], [[Wy/ml/വാരണാസി|വാരണാസി]], [[Wy/ml/പട്‌ന|പട്‌ന]] എന്നീ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള നഗരങ്ങളുടെയും ഗ്രാമങ്ങളുടെയും ഒരു പ്രദേശമാണിത്. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ഈ പ്രദേശം തുടർച്ചയായി വസിക്കുന്നതിന്റെയും വിവിധ രാജവംശങ്ങൾക്ക് കീഴിലുള്ള ആളുകളുടെ സർഗ്ഗാത്മകതയുടെയും ഫലമായി, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ചില കാഴ്ചകൾ ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങളിലാണ്. ==സംസാര ഭാഷ== സമതലങ്ങൾ ഹിന്ദി മേഖലയിലാണ് എന്നതിനാൽ, [[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യപുസ്തകം|ഹിന്ദി]], [[Wy/ml/ഉറുദു വാക്യപുസ്തകം|ഉറുദു]] എന്നിവ മിക്കവാറും എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും വ്യാപകമായി സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു, [[Wy/ml/പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചാബ്]] ഒഴികെ, ഇവിടെ [[Wy/ml/പഞ്ചാബി വാക്യപുസ്തകം|പഞ്ചാബി]] ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലെന്നപോലെ, ഇംഗ്ലീഷ് വളരെ സാധാരണയായി പഠിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെയും മൂന്നാമത്തെയും ഭാഷയാണ്. ==എത്തിച്ചേരുക== [[File:Aks The Reflection Taj Mahal.jpg|thumb|താജ് മഹൽ]] ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== ==ചുറ്റിക്കാണുക== [[File:Templo dorado-Amritsar-India040.JPG|thumb|അമൃത്സറിലെ സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം]] ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== [[File:Awadhi gobhi.jpg|thumb|ലഖ്‌നൗവിൽ നിന്നുള്ള ഒരു സുഗന്ധമുള്ള അവധി ഗോബി എന്ന വിഭവം.]] ==കുടിക്കുക== ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== {{Wy/ml/Warningbox|ഇന്ത്യ-പാകിസ്ഥാൻ അതിർത്തിയുടെ 10 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ യാത്ര ചെയ്യരുതെന്ന് പല രാജ്യങ്ങളും ഉപദേശിക്കുന്നു. വാഗ-അട്ടാരി അതിർത്തി ക്രോസിംഗ് അടച്ചിരിക്കുന്നു.|lastedit=2026-06-26}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇന്ത്യ}} {{INTERWIKI|Q63952588}} dtetzaqyssudzx65wfg8f1ngl17kv25 0 3779671 7225736 7225637 2026-06-25T12:29:18Z Sree1959 2594881 /* നഗരങ്ങൾ */ നഗരങ്ങൾ വിഭാഗം പൂർത്തിയായി 7225736 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Victoria Memorial banner.jpg}} [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] മുതൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന '''കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' നാല് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലെങ്കിലും, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നമാണ്, ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] | region1color=#B5D29F | region1description= ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ചില ഗുഹാചിത്രങ്ങളുമായും അതിവേഗം വ്യാവസായികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ചില നഗരങ്ങളുമായും ഉള്ള ഒരു വ്യത്യാസം. | region2name=[[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] | region2color=#B383B3 | region2description=ഈ സംസ്ഥാനത്തെ മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താം അല്ലെങ്കിൽ കടൽത്തീരത്ത് കുറച്ച് സമയം ആസ്വദിക്കാം. | region3name=[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] | region3color=#D5DC76 | region3description=താഴ്‌വരകൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഹിമാലയത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി അനുഭവിക്കൂ. | region4name=[[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region4color=#71B37B | region4description=അതിശയകരമായ ഭൂപ്രകൃതിയും സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഉള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം. }} * '''[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]]''' പലപ്പോഴും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി അത് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] എന്ന വിഭാഗവുമായി ഇതിനെ ഗ്രൂപ്പുചെയ്യുന്നതിനായി [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] ൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Jagannath Temple, Puri 04.jpg|thumb|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പുരി]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ: * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]|wikidata=Q171771}} &mdash; ഒഡീഷയുടെ തലസ്ഥാനവും ക്ഷേത്ര നഗരവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]]|wikidata=Q207324}} &mdash;"വെള്ളി നഗരം"; ഒഡീഷയുടെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡാർജിലിംഗ്|ഡാർജിലിംഗ്]]|wikidata=Q169997}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തേയില തലസ്ഥാനവും കുന്നിൻ പ്രദേശവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷഡ്പൂർ]]|wikidata=Q200054}} &mdash; ഉദ്യാനത്തിനും ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയത്തിനും പേരുകേട്ട വ്യാവസായിക നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തലസ്ഥാനം, ''ആഹ്ളാദത്തിന്റെ നഗരം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രവുമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുർഷിദാബാദ്|മുർഷിദാബാദ്]]|wikidata=Q1017175}} &mdash; നവാബ് ഭരണകാലത്ത് ബംഗാൾ, ബീഹാർ, ഒഡീഷ എന്നിവയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പുരി|പുരി]]|wikidata=Q207799}} &mdash; നാല് പുണ്യ ഹൈന്ദവ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പ്രശസ്തമായ കടൽത്തീരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/റാഞ്ചി|റാഞ്ചി]]|wikidata=Q174461}} &mdash; ഝാർഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/സിലിഗുരി|സിലിഗുരി]]|wikidata=Q5087}} &mdash; [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന യാത്രക്കാർക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രം. {{INTERWIKI|Q1151572}} ac9gvpw8eahe0p76eosgzh2874fs05p 7225738 7225736 2026-06-25T12:29:47Z Sree1959 2594881 മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ചേർത്തു 7225738 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Victoria Memorial banner.jpg}} [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] മുതൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന '''കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' നാല് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലെങ്കിലും, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നമാണ്, ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] | region1color=#B5D29F | region1description= ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ചില ഗുഹാചിത്രങ്ങളുമായും അതിവേഗം വ്യാവസായികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ചില നഗരങ്ങളുമായും ഉള്ള ഒരു വ്യത്യാസം. | region2name=[[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] | region2color=#B383B3 | region2description=ഈ സംസ്ഥാനത്തെ മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താം അല്ലെങ്കിൽ കടൽത്തീരത്ത് കുറച്ച് സമയം ആസ്വദിക്കാം. | region3name=[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] | region3color=#D5DC76 | region3description=താഴ്‌വരകൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഹിമാലയത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി അനുഭവിക്കൂ. | region4name=[[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region4color=#71B37B | region4description=അതിശയകരമായ ഭൂപ്രകൃതിയും സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഉള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം. }} * '''[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]]''' പലപ്പോഴും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി അത് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] എന്ന വിഭാഗവുമായി ഇതിനെ ഗ്രൂപ്പുചെയ്യുന്നതിനായി [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] ൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Jagannath Temple, Puri 04.jpg|thumb|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പുരി]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ: * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]|wikidata=Q171771}} &mdash; ഒഡീഷയുടെ തലസ്ഥാനവും ക്ഷേത്ര നഗരവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]]|wikidata=Q207324}} &mdash;"വെള്ളി നഗരം"; ഒഡീഷയുടെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡാർജിലിംഗ്|ഡാർജിലിംഗ്]]|wikidata=Q169997}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തേയില തലസ്ഥാനവും കുന്നിൻ പ്രദേശവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷഡ്പൂർ]]|wikidata=Q200054}} &mdash; ഉദ്യാനത്തിനും ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയത്തിനും പേരുകേട്ട വ്യാവസായിക നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തലസ്ഥാനം, ''ആഹ്ളാദത്തിന്റെ നഗരം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രവുമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുർഷിദാബാദ്|മുർഷിദാബാദ്]]|wikidata=Q1017175}} &mdash; നവാബ് ഭരണകാലത്ത് ബംഗാൾ, ബീഹാർ, ഒഡീഷ എന്നിവയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പുരി|പുരി]]|wikidata=Q207799}} &mdash; നാല് പുണ്യ ഹൈന്ദവ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പ്രശസ്തമായ കടൽത്തീരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/റാഞ്ചി|റാഞ്ചി]]|wikidata=Q174461}} &mdash; ഝാർഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/സിലിഗുരി|സിലിഗുരി]]|wikidata=Q5087}} &mdash; [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന യാത്രക്കാർക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Kangchenjunga.JPG|thumb|സിക്കിമിലെ [[Wy/ml/ഗാങ്ടോക്ക്|ഗാങ്ടോക്കിൽ]] നിന്നുള്ള കാഞ്ചൻജംഗ കാഴ്ച്]] * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം|ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.75636 |long=88.79748 | image=B. cyanea near Gorumara National Park.jpg }}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ഇന്ത്യൻ കാണ്ടാമൃഗം, ആന, പക്ഷികൾ, ഉരഗങ്ങൾ, ഉഭയജീവികൾ തുടങ്ങിയ സസ്യഭുക്കുകളാൽ സമ്പന്നമാണ് ഉരുണ്ട പുൽമേടുകളും വനവും. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം|ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q3595683}}, [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] &mdash; ബെറ്റ്‌ല ദേശീയോദ്യാനത്തിന് സമാനമായി, കടുവകൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, പുള്ളിമാൻ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് മനോഹരവും രമണീയവുമായ ചുറ്റുപാടുകൾ കാണാനും വന്യജീവികളെ അവയുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസ വ്യവസ്ഥയിൽ കാണാനും കഴിയുന്ന നിരവധി ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=കാഞ്ചൻജംഗ ദേശീയോദ്യാനം|wikidata=Q2605019}}, [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] &mdash; ഉദ്യാനത്തിൽ നിരവധി ഹിമാനികൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കസ്തൂരിമാൻ, ഹിമപ്പുലി തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങൾ ഇവിടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=നന്ദൻകാനൻ ജന്തുശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം | lat=20.39717 | long=85.82046 | image=Nandankanan19.jpg }}, [[Wy/ml/ഒഡീഷ]] &mdash; തലസ്ഥാന നഗരത്തിൽ ([[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]) ഒരു മൃഗശാലയും സസ്യോദ്യാനവും ഉണ്ട്. വെള്ളക്കടുവകളുടെയും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി മൃഗങ്ങളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. കൂടാതെ, നിരവധി അക്വേറിയങ്ങൾ, ഒരു ഉരഗ വീട്, ഓർക്കിഡ് വീട് എന്നിവ സന്ദർശിക്കാം. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം|സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q532440}}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽക്കാടുകൾ, അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ബംഗാൾ കടുവയെ പോലും കാണാൻ കഴിയും. {{INTERWIKI|Q1151572}} o5lcuod5vwur0l652odyb0a4l8rpp7o 7225745 7225738 2026-06-25T12:39:50Z Sree1959 2594881 ചരിത്രം പര്യവസാനിക്കുന്നു 7225745 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Victoria Memorial banner.jpg}} [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] മുതൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന '''കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' നാല് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലെങ്കിലും, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നമാണ്, ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] | region1color=#B5D29F | region1description= ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ചില ഗുഹാചിത്രങ്ങളുമായും അതിവേഗം വ്യാവസായികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ചില നഗരങ്ങളുമായും ഉള്ള ഒരു വ്യത്യാസം. | region2name=[[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] | region2color=#B383B3 | region2description=ഈ സംസ്ഥാനത്തെ മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താം അല്ലെങ്കിൽ കടൽത്തീരത്ത് കുറച്ച് സമയം ആസ്വദിക്കാം. | region3name=[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] | region3color=#D5DC76 | region3description=താഴ്‌വരകൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഹിമാലയത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി അനുഭവിക്കൂ. | region4name=[[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region4color=#71B37B | region4description=അതിശയകരമായ ഭൂപ്രകൃതിയും സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഉള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം. }} * '''[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]]''' പലപ്പോഴും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി അത് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] എന്ന വിഭാഗവുമായി ഇതിനെ ഗ്രൂപ്പുചെയ്യുന്നതിനായി [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] ൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Jagannath Temple, Puri 04.jpg|thumb|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പുരി]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ: * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]|wikidata=Q171771}} &mdash; ഒഡീഷയുടെ തലസ്ഥാനവും ക്ഷേത്ര നഗരവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]]|wikidata=Q207324}} &mdash;"വെള്ളി നഗരം"; ഒഡീഷയുടെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡാർജിലിംഗ്|ഡാർജിലിംഗ്]]|wikidata=Q169997}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തേയില തലസ്ഥാനവും കുന്നിൻ പ്രദേശവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷഡ്പൂർ]]|wikidata=Q200054}} &mdash; ഉദ്യാനത്തിനും ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയത്തിനും പേരുകേട്ട വ്യാവസായിക നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തലസ്ഥാനം, ''ആഹ്ളാദത്തിന്റെ നഗരം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രവുമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുർഷിദാബാദ്|മുർഷിദാബാദ്]]|wikidata=Q1017175}} &mdash; നവാബ് ഭരണകാലത്ത് ബംഗാൾ, ബീഹാർ, ഒഡീഷ എന്നിവയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പുരി|പുരി]]|wikidata=Q207799}} &mdash; നാല് പുണ്യ ഹൈന്ദവ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പ്രശസ്തമായ കടൽത്തീരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/റാഞ്ചി|റാഞ്ചി]]|wikidata=Q174461}} &mdash; ഝാർഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/സിലിഗുരി|സിലിഗുരി]]|wikidata=Q5087}} &mdash; [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന യാത്രക്കാർക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Kangchenjunga.JPG|thumb|സിക്കിമിലെ [[Wy/ml/ഗാങ്ടോക്ക്|ഗാങ്ടോക്കിൽ]] നിന്നുള്ള കാഞ്ചൻജംഗ കാഴ്ച്]] * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം|ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.75636 |long=88.79748 | image=B. cyanea near Gorumara National Park.jpg }}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ഇന്ത്യൻ കാണ്ടാമൃഗം, ആന, പക്ഷികൾ, ഉരഗങ്ങൾ, ഉഭയജീവികൾ തുടങ്ങിയ സസ്യഭുക്കുകളാൽ സമ്പന്നമാണ് ഉരുണ്ട പുൽമേടുകളും വനവും. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം|ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q3595683}}, [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] &mdash; ബെറ്റ്‌ല ദേശീയോദ്യാനത്തിന് സമാനമായി, കടുവകൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, പുള്ളിമാൻ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് മനോഹരവും രമണീയവുമായ ചുറ്റുപാടുകൾ കാണാനും വന്യജീവികളെ അവയുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസ വ്യവസ്ഥയിൽ കാണാനും കഴിയുന്ന നിരവധി ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=കാഞ്ചൻജംഗ ദേശീയോദ്യാനം|wikidata=Q2605019}}, [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] &mdash; ഉദ്യാനത്തിൽ നിരവധി ഹിമാനികൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കസ്തൂരിമാൻ, ഹിമപ്പുലി തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങൾ ഇവിടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=നന്ദൻകാനൻ ജന്തുശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം | lat=20.39717 | long=85.82046 | image=Nandankanan19.jpg }}, [[Wy/ml/ഒഡീഷ]] &mdash; തലസ്ഥാന നഗരത്തിൽ ([[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]) ഒരു മൃഗശാലയും സസ്യോദ്യാനവും ഉണ്ട്. വെള്ളക്കടുവകളുടെയും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി മൃഗങ്ങളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. കൂടാതെ, നിരവധി അക്വേറിയങ്ങൾ, ഒരു ഉരഗ വീട്, ഓർക്കിഡ് വീട് എന്നിവ സന്ദർശിക്കാം. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം|സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q532440}}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽക്കാടുകൾ, അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ബംഗാൾ കടുവയെ പോലും കാണാൻ കഴിയും. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== പുരാതന രാജ്യങ്ങൾ, സമുദ്ര വ്യാപാരം, ഗോത്ര സംസ്കാരങ്ങൾ, ശക്തമായ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും പാളികളുള്ളതുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഒരുകാലത്ത് ചരിത്രപരമായ '''കലിംഗ''', '''വംഗ''' (അല്ലെങ്കിൽ '''[[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാൾ]]''') മേഖലകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം. ഇവ രണ്ടും ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ചക്രവർത്തി അശോക''' നെതിരെ കലിംഗം നടത്തിയ ശക്തമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് അദ്ദേഹത്തെ പ്രശസ്തനാക്കി. ഇത് അദ്ദേഹം ബുദ്ധമതം സ്വീകരിക്കുന്നതിലേക്കും ഏഷ്യയിലുടനീളം വിശ്വാസം വ്യാപിക്കുന്നതിലേക്കും നയിച്ചു. അതേസമയം, മൗര്യന്മാർ, ഗുപ്തന്മാർ, പാലന്മാർ, സേനകൾ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ ബംഗാൾ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു, പഠനത്തിന്റെയും കലയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായി മാറി. ഈ പ്രദേശത്തെ ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്നത്തെ ഝാർഖണ്ഡ്, പടിഞ്ഞാറൻ ഒഡീഷ, തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ - ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി മുണ്ട, സന്താൽ, ഗോണ്ട്, ഒറാവോൺ ജനത പോലുള്ള '''ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ''' വസിച്ചുവരുന്നു. പ്രധാന സമതല സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും, സാമൂഹിക ഘടനകളും വികസിച്ചു. അവരുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പലതും ഇന്നും സജീവമായി തുടരുന്നു. ഈ വനപ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ ചരിത്രപരമായി ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾക്ക് തനതായ ഭാഷകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇത് അനുവദിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടം മുതൽ, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ശക്തമായ പ്രാദേശിക സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഉദയം കണ്ടു. ഒഡീഷയിലെ കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഐക്കണിക് '''സൂര്യക്ഷേത്രം''' നിർമ്മിക്കുകയും തീരത്ത് അവരുടെ സ്വാധീനം വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അറേബ്യ, പേർഷ്യ, തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു സമ്പന്നമായ വ്യാപാര കേന്ദ്രമായി ബംഗാൾ മാറി. വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സിക്കിം, ചോഗ്യാൽ രാജാക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്ന ഒരു ഹിമാലയൻ രാജ്യമായി വികസിച്ചു, ടിബറ്റൻ [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] പാരമ്പര്യങ്ങളെ പ്രാദേശിക ലെപ്ച, ബൂട്ടിയ സംസ്കാരങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. '''യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെ''' - പ്രത്യേകിച്ച് [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ്]] - വരവ് ഈ പ്രദേശത്തെ നാടകീയമായി പുനർനിർമ്മിച്ചു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ കൊൽക്കത്ത (അന്ന് കൽക്കട്ട) [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനമായി മാറി, ബംഗാളിനെ ഒരു ഭരണ-വാണിജ്യ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിൽ ഝാർഖണ്ഡിലും ഒഡീഷയിലും [[Wy/ml/ഖനന വിനോദയാത്ര|ഖനനം]], [[Wy/ml/റെയിൽ യാത്ര|റെയിൽവേ]] എന്നിവയുടെ വ്യാപനം കണ്ടു, ഇത് അവരുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ മാറ്റിമറിച്ചു. ബംഗാൾ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറി, സ്വാധീനമുള്ള ചിന്തകരെയും വിപ്ലവകാരികളെയും രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യൻ ദേശീയ സൈന്യത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലൂടെയും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച സ്വാധീനശക്തിയുള്ള ദേശീയവാദിയായ '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' ഏറ്റവും പ്രമുഖരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സ്വത്വത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ അവയുടെ ആധുനിക രൂപം സ്വീകരിച്ചു. 1975 ൽ സിക്കിം ഇന്ത്യൻ കൂട്ടായ്മയിൽ ചേരുകയും 2000 ൽ ബീഹാറിൽ നിന്ന് ഝാർഖണ്ഡ് വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്തു. {{INTERWIKI|Q1151572}} ezsubgau2lcgxof4qr3ob64e2yme1op 7225749 7225745 2026-06-25T12:43:21Z Sree1959 2594881 ഭൂമിശാസ്ത്രം പൂർത്തിയായി 7225749 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Victoria Memorial banner.jpg}} [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] മുതൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന '''കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' നാല് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലെങ്കിലും, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നമാണ്, ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] | region1color=#B5D29F | region1description= ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ചില ഗുഹാചിത്രങ്ങളുമായും അതിവേഗം വ്യാവസായികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ചില നഗരങ്ങളുമായും ഉള്ള ഒരു വ്യത്യാസം. | region2name=[[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] | region2color=#B383B3 | region2description=ഈ സംസ്ഥാനത്തെ മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താം അല്ലെങ്കിൽ കടൽത്തീരത്ത് കുറച്ച് സമയം ആസ്വദിക്കാം. | region3name=[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] | region3color=#D5DC76 | region3description=താഴ്‌വരകൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഹിമാലയത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി അനുഭവിക്കൂ. | region4name=[[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region4color=#71B37B | region4description=അതിശയകരമായ ഭൂപ്രകൃതിയും സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഉള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം. }} * '''[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]]''' പലപ്പോഴും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി അത് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] എന്ന വിഭാഗവുമായി ഇതിനെ ഗ്രൂപ്പുചെയ്യുന്നതിനായി [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] ൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Jagannath Temple, Puri 04.jpg|thumb|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പുരി]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ: * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]|wikidata=Q171771}} &mdash; ഒഡീഷയുടെ തലസ്ഥാനവും ക്ഷേത്ര നഗരവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]]|wikidata=Q207324}} &mdash;"വെള്ളി നഗരം"; ഒഡീഷയുടെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡാർജിലിംഗ്|ഡാർജിലിംഗ്]]|wikidata=Q169997}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തേയില തലസ്ഥാനവും കുന്നിൻ പ്രദേശവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷഡ്പൂർ]]|wikidata=Q200054}} &mdash; ഉദ്യാനത്തിനും ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയത്തിനും പേരുകേട്ട വ്യാവസായിക നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തലസ്ഥാനം, ''ആഹ്ളാദത്തിന്റെ നഗരം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രവുമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുർഷിദാബാദ്|മുർഷിദാബാദ്]]|wikidata=Q1017175}} &mdash; നവാബ് ഭരണകാലത്ത് ബംഗാൾ, ബീഹാർ, ഒഡീഷ എന്നിവയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പുരി|പുരി]]|wikidata=Q207799}} &mdash; നാല് പുണ്യ ഹൈന്ദവ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പ്രശസ്തമായ കടൽത്തീരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/റാഞ്ചി|റാഞ്ചി]]|wikidata=Q174461}} &mdash; ഝാർഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/സിലിഗുരി|സിലിഗുരി]]|wikidata=Q5087}} &mdash; [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന യാത്രക്കാർക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Kangchenjunga.JPG|thumb|സിക്കിമിലെ [[Wy/ml/ഗാങ്ടോക്ക്|ഗാങ്ടോക്കിൽ]] നിന്നുള്ള കാഞ്ചൻജംഗ കാഴ്ച്]] * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം|ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.75636 |long=88.79748 | image=B. cyanea near Gorumara National Park.jpg }}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ഇന്ത്യൻ കാണ്ടാമൃഗം, ആന, പക്ഷികൾ, ഉരഗങ്ങൾ, ഉഭയജീവികൾ തുടങ്ങിയ സസ്യഭുക്കുകളാൽ സമ്പന്നമാണ് ഉരുണ്ട പുൽമേടുകളും വനവും. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം|ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q3595683}}, [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] &mdash; ബെറ്റ്‌ല ദേശീയോദ്യാനത്തിന് സമാനമായി, കടുവകൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, പുള്ളിമാൻ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് മനോഹരവും രമണീയവുമായ ചുറ്റുപാടുകൾ കാണാനും വന്യജീവികളെ അവയുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസ വ്യവസ്ഥയിൽ കാണാനും കഴിയുന്ന നിരവധി ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=കാഞ്ചൻജംഗ ദേശീയോദ്യാനം|wikidata=Q2605019}}, [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] &mdash; ഉദ്യാനത്തിൽ നിരവധി ഹിമാനികൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കസ്തൂരിമാൻ, ഹിമപ്പുലി തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങൾ ഇവിടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=നന്ദൻകാനൻ ജന്തുശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം | lat=20.39717 | long=85.82046 | image=Nandankanan19.jpg }}, [[Wy/ml/ഒഡീഷ]] &mdash; തലസ്ഥാന നഗരത്തിൽ ([[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]) ഒരു മൃഗശാലയും സസ്യോദ്യാനവും ഉണ്ട്. വെള്ളക്കടുവകളുടെയും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി മൃഗങ്ങളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. കൂടാതെ, നിരവധി അക്വേറിയങ്ങൾ, ഒരു ഉരഗ വീട്, ഓർക്കിഡ് വീട് എന്നിവ സന്ദർശിക്കാം. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം|സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q532440}}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽക്കാടുകൾ, അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ബംഗാൾ കടുവയെ പോലും കാണാൻ കഴിയും. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== പുരാതന രാജ്യങ്ങൾ, സമുദ്ര വ്യാപാരം, ഗോത്ര സംസ്കാരങ്ങൾ, ശക്തമായ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും പാളികളുള്ളതുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഒരുകാലത്ത് ചരിത്രപരമായ '''കലിംഗ''', '''വംഗ''' (അല്ലെങ്കിൽ '''[[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാൾ]]''') മേഖലകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം. ഇവ രണ്ടും ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ചക്രവർത്തി അശോക''' നെതിരെ കലിംഗം നടത്തിയ ശക്തമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് അദ്ദേഹത്തെ പ്രശസ്തനാക്കി. ഇത് അദ്ദേഹം ബുദ്ധമതം സ്വീകരിക്കുന്നതിലേക്കും ഏഷ്യയിലുടനീളം വിശ്വാസം വ്യാപിക്കുന്നതിലേക്കും നയിച്ചു. അതേസമയം, മൗര്യന്മാർ, ഗുപ്തന്മാർ, പാലന്മാർ, സേനകൾ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ ബംഗാൾ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു, പഠനത്തിന്റെയും കലയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായി മാറി. ഈ പ്രദേശത്തെ ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്നത്തെ ഝാർഖണ്ഡ്, പടിഞ്ഞാറൻ ഒഡീഷ, തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ - ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി മുണ്ട, സന്താൽ, ഗോണ്ട്, ഒറാവോൺ ജനത പോലുള്ള '''ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ''' വസിച്ചുവരുന്നു. പ്രധാന സമതല സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും, സാമൂഹിക ഘടനകളും വികസിച്ചു. അവരുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പലതും ഇന്നും സജീവമായി തുടരുന്നു. ഈ വനപ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ ചരിത്രപരമായി ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾക്ക് തനതായ ഭാഷകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇത് അനുവദിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടം മുതൽ, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ശക്തമായ പ്രാദേശിക സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഉദയം കണ്ടു. ഒഡീഷയിലെ കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഐക്കണിക് '''സൂര്യക്ഷേത്രം''' നിർമ്മിക്കുകയും തീരത്ത് അവരുടെ സ്വാധീനം വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അറേബ്യ, പേർഷ്യ, തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു സമ്പന്നമായ വ്യാപാര കേന്ദ്രമായി ബംഗാൾ മാറി. വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സിക്കിം, ചോഗ്യാൽ രാജാക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്ന ഒരു ഹിമാലയൻ രാജ്യമായി വികസിച്ചു, ടിബറ്റൻ [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] പാരമ്പര്യങ്ങളെ പ്രാദേശിക ലെപ്ച, ബൂട്ടിയ സംസ്കാരങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. '''യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെ''' - പ്രത്യേകിച്ച് [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ്]] - വരവ് ഈ പ്രദേശത്തെ നാടകീയമായി പുനർനിർമ്മിച്ചു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ കൊൽക്കത്ത (അന്ന് കൽക്കട്ട) [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനമായി മാറി, ബംഗാളിനെ ഒരു ഭരണ-വാണിജ്യ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിൽ ഝാർഖണ്ഡിലും ഒഡീഷയിലും [[Wy/ml/ഖനന വിനോദയാത്ര|ഖനനം]], [[Wy/ml/റെയിൽ യാത്ര|റെയിൽവേ]] എന്നിവയുടെ വ്യാപനം കണ്ടു, ഇത് അവരുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ മാറ്റിമറിച്ചു. ബംഗാൾ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറി, സ്വാധീനമുള്ള ചിന്തകരെയും വിപ്ലവകാരികളെയും രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യൻ ദേശീയ സൈന്യത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലൂടെയും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച സ്വാധീനശക്തിയുള്ള ദേശീയവാദിയായ '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' ഏറ്റവും പ്രമുഖരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സ്വത്വത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ അവയുടെ ആധുനിക രൂപം സ്വീകരിച്ചു. 1975 ൽ സിക്കിം ഇന്ത്യൻ കൂട്ടായ്മയിൽ ചേരുകയും 2000 ൽ ബീഹാറിൽ നിന്ന് ഝാർഖണ്ഡ് വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്തു. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ '''തീരദേശം''' മുതൽ '''ഹിമാലയൻ താഴ്‌വര''' വരെയും മധ്യ പീഠഭൂമിയിലെ '''ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമ ബംഗാളും ഒഡീഷയും തീരദേശ, ഡെൽറ്റ ഭൂപ്രകൃതികളിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു, ഗംഗാ-ബ്രഹ്മപുത്ര സംവിധാനത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതും കണ്ടൽക്കാടുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇന്ത്യയ്ക്കും ബംഗ്ലാദേശിനും ഇടയിൽ പങ്കിടുന്ന സുന്ദർബൻസ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽ വനമാണ്. കൂടാതെ ഐക്കണിക് '''റോയൽ ബംഗാൾ കടുവ''' യുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഉൾനാടുകളിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ, ഝാർഖണ്ഡും പശ്ചിമ ബംഗാളും ധാതുക്കൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു പ്രദേശമായ '''ചോട്ട നാഗ്‌പൂർ പീഠഭൂമി''' യുടെ ഭാഗമാണ്. ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ കനത്ത വനപ്രദേശവും അജയ്, ദാമോദർ, മയൂരാക്ഷി, സുബർണരേഖ തുടങ്ങിയ നദികളാൽ കുറുകെ കടന്നുപോകുന്നതുമാണ്. അവയുടെ പരുക്കൻ ഭൂപ്രകൃതി ഉയർന്ന തോതിലുള്ള ഗോത്ര സമൂഹങ്ങളെയും വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. വടക്കേ അറ്റത്ത്, സിക്കിം '[[ഹിമാലയ]]'ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ, ഹിമാനികൾ നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ, [[കാഞ്ചൻജംഗ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ചില കൊടുമുടികൾ എന്നിവ ഇവിടെ കാണാം. അതിന്റെ കുത്തനെയുള്ള താഴ്‌വരകളും ടെറസഡ് കുന്നിൻചെരിവുകളും തെക്ക് സമതലങ്ങളുമായും പീഠഭൂമികളുമായും നാടകീയമായ ഒരു വ്യത്യാസം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. {{INTERWIKI|Q1151572}} 4zffn54qn26dqhgd27c1sp6r833n45d 7225753 7225749 2026-06-25T12:45:43Z Sree1959 2594881 കാലാവസ്ഥ ചേർത്തു 7225753 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Victoria Memorial banner.jpg}} [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] മുതൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന '''കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' നാല് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലെങ്കിലും, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നമാണ്, ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] | region1color=#B5D29F | region1description= ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ചില ഗുഹാചിത്രങ്ങളുമായും അതിവേഗം വ്യാവസായികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ചില നഗരങ്ങളുമായും ഉള്ള ഒരു വ്യത്യാസം. | region2name=[[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] | region2color=#B383B3 | region2description=ഈ സംസ്ഥാനത്തെ മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താം അല്ലെങ്കിൽ കടൽത്തീരത്ത് കുറച്ച് സമയം ആസ്വദിക്കാം. | region3name=[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] | region3color=#D5DC76 | region3description=താഴ്‌വരകൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഹിമാലയത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി അനുഭവിക്കൂ. | region4name=[[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region4color=#71B37B | region4description=അതിശയകരമായ ഭൂപ്രകൃതിയും സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഉള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം. }} * '''[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]]''' പലപ്പോഴും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി അത് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] എന്ന വിഭാഗവുമായി ഇതിനെ ഗ്രൂപ്പുചെയ്യുന്നതിനായി [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] ൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Jagannath Temple, Puri 04.jpg|thumb|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പുരി]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ: * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]|wikidata=Q171771}} &mdash; ഒഡീഷയുടെ തലസ്ഥാനവും ക്ഷേത്ര നഗരവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]]|wikidata=Q207324}} &mdash;"വെള്ളി നഗരം"; ഒഡീഷയുടെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡാർജിലിംഗ്|ഡാർജിലിംഗ്]]|wikidata=Q169997}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തേയില തലസ്ഥാനവും കുന്നിൻ പ്രദേശവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷഡ്പൂർ]]|wikidata=Q200054}} &mdash; ഉദ്യാനത്തിനും ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയത്തിനും പേരുകേട്ട വ്യാവസായിക നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തലസ്ഥാനം, ''ആഹ്ളാദത്തിന്റെ നഗരം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രവുമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുർഷിദാബാദ്|മുർഷിദാബാദ്]]|wikidata=Q1017175}} &mdash; നവാബ് ഭരണകാലത്ത് ബംഗാൾ, ബീഹാർ, ഒഡീഷ എന്നിവയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പുരി|പുരി]]|wikidata=Q207799}} &mdash; നാല് പുണ്യ ഹൈന്ദവ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പ്രശസ്തമായ കടൽത്തീരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/റാഞ്ചി|റാഞ്ചി]]|wikidata=Q174461}} &mdash; ഝാർഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/സിലിഗുരി|സിലിഗുരി]]|wikidata=Q5087}} &mdash; [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന യാത്രക്കാർക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Kangchenjunga.JPG|thumb|സിക്കിമിലെ [[Wy/ml/ഗാങ്ടോക്ക്|ഗാങ്ടോക്കിൽ]] നിന്നുള്ള കാഞ്ചൻജംഗ കാഴ്ച്]] * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം|ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.75636 |long=88.79748 | image=B. cyanea near Gorumara National Park.jpg }}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ഇന്ത്യൻ കാണ്ടാമൃഗം, ആന, പക്ഷികൾ, ഉരഗങ്ങൾ, ഉഭയജീവികൾ തുടങ്ങിയ സസ്യഭുക്കുകളാൽ സമ്പന്നമാണ് ഉരുണ്ട പുൽമേടുകളും വനവും. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം|ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q3595683}}, [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] &mdash; ബെറ്റ്‌ല ദേശീയോദ്യാനത്തിന് സമാനമായി, കടുവകൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, പുള്ളിമാൻ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് മനോഹരവും രമണീയവുമായ ചുറ്റുപാടുകൾ കാണാനും വന്യജീവികളെ അവയുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസ വ്യവസ്ഥയിൽ കാണാനും കഴിയുന്ന നിരവധി ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=കാഞ്ചൻജംഗ ദേശീയോദ്യാനം|wikidata=Q2605019}}, [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] &mdash; ഉദ്യാനത്തിൽ നിരവധി ഹിമാനികൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കസ്തൂരിമാൻ, ഹിമപ്പുലി തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങൾ ഇവിടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=നന്ദൻകാനൻ ജന്തുശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം | lat=20.39717 | long=85.82046 | image=Nandankanan19.jpg }}, [[Wy/ml/ഒഡീഷ]] &mdash; തലസ്ഥാന നഗരത്തിൽ ([[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]) ഒരു മൃഗശാലയും സസ്യോദ്യാനവും ഉണ്ട്. വെള്ളക്കടുവകളുടെയും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി മൃഗങ്ങളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. കൂടാതെ, നിരവധി അക്വേറിയങ്ങൾ, ഒരു ഉരഗ വീട്, ഓർക്കിഡ് വീട് എന്നിവ സന്ദർശിക്കാം. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം|സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q532440}}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽക്കാടുകൾ, അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ബംഗാൾ കടുവയെ പോലും കാണാൻ കഴിയും. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== പുരാതന രാജ്യങ്ങൾ, സമുദ്ര വ്യാപാരം, ഗോത്ര സംസ്കാരങ്ങൾ, ശക്തമായ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും പാളികളുള്ളതുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഒരുകാലത്ത് ചരിത്രപരമായ '''കലിംഗ''', '''വംഗ''' (അല്ലെങ്കിൽ '''[[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാൾ]]''') മേഖലകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം. ഇവ രണ്ടും ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ചക്രവർത്തി അശോക''' നെതിരെ കലിംഗം നടത്തിയ ശക്തമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് അദ്ദേഹത്തെ പ്രശസ്തനാക്കി. ഇത് അദ്ദേഹം ബുദ്ധമതം സ്വീകരിക്കുന്നതിലേക്കും ഏഷ്യയിലുടനീളം വിശ്വാസം വ്യാപിക്കുന്നതിലേക്കും നയിച്ചു. അതേസമയം, മൗര്യന്മാർ, ഗുപ്തന്മാർ, പാലന്മാർ, സേനകൾ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ ബംഗാൾ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു, പഠനത്തിന്റെയും കലയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായി മാറി. ഈ പ്രദേശത്തെ ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്നത്തെ ഝാർഖണ്ഡ്, പടിഞ്ഞാറൻ ഒഡീഷ, തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ - ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി മുണ്ട, സന്താൽ, ഗോണ്ട്, ഒറാവോൺ ജനത പോലുള്ള '''ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ''' വസിച്ചുവരുന്നു. പ്രധാന സമതല സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും, സാമൂഹിക ഘടനകളും വികസിച്ചു. അവരുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പലതും ഇന്നും സജീവമായി തുടരുന്നു. ഈ വനപ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ ചരിത്രപരമായി ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾക്ക് തനതായ ഭാഷകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇത് അനുവദിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടം മുതൽ, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ശക്തമായ പ്രാദേശിക സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഉദയം കണ്ടു. ഒഡീഷയിലെ കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഐക്കണിക് '''സൂര്യക്ഷേത്രം''' നിർമ്മിക്കുകയും തീരത്ത് അവരുടെ സ്വാധീനം വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അറേബ്യ, പേർഷ്യ, തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു സമ്പന്നമായ വ്യാപാര കേന്ദ്രമായി ബംഗാൾ മാറി. വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സിക്കിം, ചോഗ്യാൽ രാജാക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്ന ഒരു ഹിമാലയൻ രാജ്യമായി വികസിച്ചു, ടിബറ്റൻ [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] പാരമ്പര്യങ്ങളെ പ്രാദേശിക ലെപ്ച, ബൂട്ടിയ സംസ്കാരങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. '''യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെ''' - പ്രത്യേകിച്ച് [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ്]] - വരവ് ഈ പ്രദേശത്തെ നാടകീയമായി പുനർനിർമ്മിച്ചു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ കൊൽക്കത്ത (അന്ന് കൽക്കട്ട) [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനമായി മാറി, ബംഗാളിനെ ഒരു ഭരണ-വാണിജ്യ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിൽ ഝാർഖണ്ഡിലും ഒഡീഷയിലും [[Wy/ml/ഖനന വിനോദയാത്ര|ഖനനം]], [[Wy/ml/റെയിൽ യാത്ര|റെയിൽവേ]] എന്നിവയുടെ വ്യാപനം കണ്ടു, ഇത് അവരുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ മാറ്റിമറിച്ചു. ബംഗാൾ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറി, സ്വാധീനമുള്ള ചിന്തകരെയും വിപ്ലവകാരികളെയും രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യൻ ദേശീയ സൈന്യത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലൂടെയും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച സ്വാധീനശക്തിയുള്ള ദേശീയവാദിയായ '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' ഏറ്റവും പ്രമുഖരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സ്വത്വത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ അവയുടെ ആധുനിക രൂപം സ്വീകരിച്ചു. 1975 ൽ സിക്കിം ഇന്ത്യൻ കൂട്ടായ്മയിൽ ചേരുകയും 2000 ൽ ബീഹാറിൽ നിന്ന് ഝാർഖണ്ഡ് വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്തു. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ '''തീരദേശം''' മുതൽ '''ഹിമാലയൻ താഴ്‌വര''' വരെയും മധ്യ പീഠഭൂമിയിലെ '''ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമ ബംഗാളും ഒഡീഷയും തീരദേശ, ഡെൽറ്റ ഭൂപ്രകൃതികളിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു, ഗംഗാ-ബ്രഹ്മപുത്ര സംവിധാനത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതും കണ്ടൽക്കാടുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇന്ത്യയ്ക്കും ബംഗ്ലാദേശിനും ഇടയിൽ പങ്കിടുന്ന സുന്ദർബൻസ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽ വനമാണ്. കൂടാതെ ഐക്കണിക് '''റോയൽ ബംഗാൾ കടുവ''' യുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഉൾനാടുകളിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ, ഝാർഖണ്ഡും പശ്ചിമ ബംഗാളും ധാതുക്കൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു പ്രദേശമായ '''ചോട്ട നാഗ്‌പൂർ പീഠഭൂമി''' യുടെ ഭാഗമാണ്. ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ കനത്ത വനപ്രദേശവും അജയ്, ദാമോദർ, മയൂരാക്ഷി, സുബർണരേഖ തുടങ്ങിയ നദികളാൽ കുറുകെ കടന്നുപോകുന്നതുമാണ്. അവയുടെ പരുക്കൻ ഭൂപ്രകൃതി ഉയർന്ന തോതിലുള്ള ഗോത്ര സമൂഹങ്ങളെയും വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. വടക്കേ അറ്റത്ത്, സിക്കിം '[[ഹിമാലയ]]'ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ, ഹിമാനികൾ നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ, [[കാഞ്ചൻജംഗ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ചില കൊടുമുടികൾ എന്നിവ ഇവിടെ കാണാം. അതിന്റെ കുത്തനെയുള്ള താഴ്‌വരകളും ടെറസഡ് കുന്നിൻചെരിവുകളും തെക്ക് സമതലങ്ങളുമായും പീഠഭൂമികളുമായും നാടകീയമായ ഒരു വ്യത്യാസം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. === കാലാവസ്ഥ === കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപ്രകൃതി വൈവിധ്യം കാരണം കാലാവസ്ഥ വളരെ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒഡീഷ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നീ തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത കാലവർഷ മഴ, നേരിയ ശൈത്യകാലം എന്നിവയുള്ള ഒരു '''ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ചുഴലിക്കാറ്റുകൾക്ക് ഈ പ്രദേശങ്ങൾ സാധ്യതയുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് ഒഡീഷയുടെ തീരപ്രദേശത്തെ ബാധിക്കുന്നു. ഝാർഖണ്ഡിലും പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാളിലും കൂടുതൽ '''ഭൂഖണ്ഡാന്തര കാലാവസ്ഥ''' ഉണ്ട്, ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, ശക്തമായ കാലവർഷം, തണുത്ത ശൈത്യകാലം എന്നിവയുണ്ട്. അവയുടെ വനപ്രദേശങ്ങളിലെ പീഠഭൂമികളിൽ നേരിയ താപനിലയുണ്ട്, പക്ഷേ മെയ്, ജൂൺ മാസങ്ങളിൽ പ്രദേശത്ത് ഇപ്പോഴും തീവ്രമായ ചൂട് അനുഭവപ്പെടാം. സിക്കിമിന് വിപരീതമായി, ഉയരത്തിനനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുന്ന തണുത്ത, '''ആൽപൈൻ കാലാവസ്ഥ''' യുണ്ട്. താഴ്ന്ന താഴ്‌വരകൾ സൗമ്യവും ഈർപ്പമുള്ളതുമാണ്, അതേസമയം ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ തണുത്ത ശൈത്യകാലം, മഞ്ഞുവീഴ്ച, ഹ്രസ്വവും സുഖകരവുമായ വേനൽക്കാലം എന്നിവ അനുഭവപ്പെടുന്നു. കാലവർഷം കനത്ത മഴ നൽകുന്നു, ഇത് വസന്തവും ശരത്കാലവും യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും അനുകൂലമായ സീസണുകളാക്കുന്നു. {{INTERWIKI|Q1151572}} ooo4ash7880wrv07oinka8e588c52uk 7225754 7225753 2026-06-25T12:51:21Z Sree1959 2594881 സംസ്കാരം വിവരിച്ചു 7225754 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Victoria Memorial banner.jpg}} [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] മുതൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന '''കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' നാല് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലെങ്കിലും, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നമാണ്, ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] | region1color=#B5D29F | region1description= ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ചില ഗുഹാചിത്രങ്ങളുമായും അതിവേഗം വ്യാവസായികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ചില നഗരങ്ങളുമായും ഉള്ള ഒരു വ്യത്യാസം. | region2name=[[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] | region2color=#B383B3 | region2description=ഈ സംസ്ഥാനത്തെ മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താം അല്ലെങ്കിൽ കടൽത്തീരത്ത് കുറച്ച് സമയം ആസ്വദിക്കാം. | region3name=[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] | region3color=#D5DC76 | region3description=താഴ്‌വരകൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഹിമാലയത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി അനുഭവിക്കൂ. | region4name=[[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region4color=#71B37B | region4description=അതിശയകരമായ ഭൂപ്രകൃതിയും സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഉള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം. }} * '''[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]]''' പലപ്പോഴും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി അത് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] എന്ന വിഭാഗവുമായി ഇതിനെ ഗ്രൂപ്പുചെയ്യുന്നതിനായി [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] ൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Jagannath Temple, Puri 04.jpg|thumb|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പുരി]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ: * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]|wikidata=Q171771}} &mdash; ഒഡീഷയുടെ തലസ്ഥാനവും ക്ഷേത്ര നഗരവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]]|wikidata=Q207324}} &mdash;"വെള്ളി നഗരം"; ഒഡീഷയുടെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡാർജിലിംഗ്|ഡാർജിലിംഗ്]]|wikidata=Q169997}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തേയില തലസ്ഥാനവും കുന്നിൻ പ്രദേശവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷഡ്പൂർ]]|wikidata=Q200054}} &mdash; ഉദ്യാനത്തിനും ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയത്തിനും പേരുകേട്ട വ്യാവസായിക നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തലസ്ഥാനം, ''ആഹ്ളാദത്തിന്റെ നഗരം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രവുമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുർഷിദാബാദ്|മുർഷിദാബാദ്]]|wikidata=Q1017175}} &mdash; നവാബ് ഭരണകാലത്ത് ബംഗാൾ, ബീഹാർ, ഒഡീഷ എന്നിവയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പുരി|പുരി]]|wikidata=Q207799}} &mdash; നാല് പുണ്യ ഹൈന്ദവ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പ്രശസ്തമായ കടൽത്തീരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/റാഞ്ചി|റാഞ്ചി]]|wikidata=Q174461}} &mdash; ഝാർഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/സിലിഗുരി|സിലിഗുരി]]|wikidata=Q5087}} &mdash; [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന യാത്രക്കാർക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Kangchenjunga.JPG|thumb|സിക്കിമിലെ [[Wy/ml/ഗാങ്ടോക്ക്|ഗാങ്ടോക്കിൽ]] നിന്നുള്ള കാഞ്ചൻജംഗ കാഴ്ച്]] * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം|ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.75636 |long=88.79748 | image=B. cyanea near Gorumara National Park.jpg }}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ഇന്ത്യൻ കാണ്ടാമൃഗം, ആന, പക്ഷികൾ, ഉരഗങ്ങൾ, ഉഭയജീവികൾ തുടങ്ങിയ സസ്യഭുക്കുകളാൽ സമ്പന്നമാണ് ഉരുണ്ട പുൽമേടുകളും വനവും. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം|ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q3595683}}, [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] &mdash; ബെറ്റ്‌ല ദേശീയോദ്യാനത്തിന് സമാനമായി, കടുവകൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, പുള്ളിമാൻ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് മനോഹരവും രമണീയവുമായ ചുറ്റുപാടുകൾ കാണാനും വന്യജീവികളെ അവയുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസ വ്യവസ്ഥയിൽ കാണാനും കഴിയുന്ന നിരവധി ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=കാഞ്ചൻജംഗ ദേശീയോദ്യാനം|wikidata=Q2605019}}, [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] &mdash; ഉദ്യാനത്തിൽ നിരവധി ഹിമാനികൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കസ്തൂരിമാൻ, ഹിമപ്പുലി തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങൾ ഇവിടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=നന്ദൻകാനൻ ജന്തുശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം | lat=20.39717 | long=85.82046 | image=Nandankanan19.jpg }}, [[Wy/ml/ഒഡീഷ]] &mdash; തലസ്ഥാന നഗരത്തിൽ ([[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]) ഒരു മൃഗശാലയും സസ്യോദ്യാനവും ഉണ്ട്. വെള്ളക്കടുവകളുടെയും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി മൃഗങ്ങളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. കൂടാതെ, നിരവധി അക്വേറിയങ്ങൾ, ഒരു ഉരഗ വീട്, ഓർക്കിഡ് വീട് എന്നിവ സന്ദർശിക്കാം. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം|സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q532440}}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽക്കാടുകൾ, അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ബംഗാൾ കടുവയെ പോലും കാണാൻ കഴിയും. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== പുരാതന രാജ്യങ്ങൾ, സമുദ്ര വ്യാപാരം, ഗോത്ര സംസ്കാരങ്ങൾ, ശക്തമായ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും പാളികളുള്ളതുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഒരുകാലത്ത് ചരിത്രപരമായ '''കലിംഗ''', '''വംഗ''' (അല്ലെങ്കിൽ '''[[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാൾ]]''') മേഖലകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം. ഇവ രണ്ടും ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ചക്രവർത്തി അശോക''' നെതിരെ കലിംഗം നടത്തിയ ശക്തമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് അദ്ദേഹത്തെ പ്രശസ്തനാക്കി. ഇത് അദ്ദേഹം ബുദ്ധമതം സ്വീകരിക്കുന്നതിലേക്കും ഏഷ്യയിലുടനീളം വിശ്വാസം വ്യാപിക്കുന്നതിലേക്കും നയിച്ചു. അതേസമയം, മൗര്യന്മാർ, ഗുപ്തന്മാർ, പാലന്മാർ, സേനകൾ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ ബംഗാൾ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു, പഠനത്തിന്റെയും കലയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായി മാറി. ഈ പ്രദേശത്തെ ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്നത്തെ ഝാർഖണ്ഡ്, പടിഞ്ഞാറൻ ഒഡീഷ, തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ - ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി മുണ്ട, സന്താൽ, ഗോണ്ട്, ഒറാവോൺ ജനത പോലുള്ള '''ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ''' വസിച്ചുവരുന്നു. പ്രധാന സമതല സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും, സാമൂഹിക ഘടനകളും വികസിച്ചു. അവരുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പലതും ഇന്നും സജീവമായി തുടരുന്നു. ഈ വനപ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ ചരിത്രപരമായി ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾക്ക് തനതായ ഭാഷകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇത് അനുവദിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടം മുതൽ, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ശക്തമായ പ്രാദേശിക സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഉദയം കണ്ടു. ഒഡീഷയിലെ കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഐക്കണിക് '''സൂര്യക്ഷേത്രം''' നിർമ്മിക്കുകയും തീരത്ത് അവരുടെ സ്വാധീനം വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അറേബ്യ, പേർഷ്യ, തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു സമ്പന്നമായ വ്യാപാര കേന്ദ്രമായി ബംഗാൾ മാറി. വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സിക്കിം, ചോഗ്യാൽ രാജാക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്ന ഒരു ഹിമാലയൻ രാജ്യമായി വികസിച്ചു, ടിബറ്റൻ [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] പാരമ്പര്യങ്ങളെ പ്രാദേശിക ലെപ്ച, ബൂട്ടിയ സംസ്കാരങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. '''യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെ''' - പ്രത്യേകിച്ച് [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ്]] - വരവ് ഈ പ്രദേശത്തെ നാടകീയമായി പുനർനിർമ്മിച്ചു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ കൊൽക്കത്ത (അന്ന് കൽക്കട്ട) [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനമായി മാറി, ബംഗാളിനെ ഒരു ഭരണ-വാണിജ്യ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിൽ ഝാർഖണ്ഡിലും ഒഡീഷയിലും [[Wy/ml/ഖനന വിനോദയാത്ര|ഖനനം]], [[Wy/ml/റെയിൽ യാത്ര|റെയിൽവേ]] എന്നിവയുടെ വ്യാപനം കണ്ടു, ഇത് അവരുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ മാറ്റിമറിച്ചു. ബംഗാൾ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറി, സ്വാധീനമുള്ള ചിന്തകരെയും വിപ്ലവകാരികളെയും രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യൻ ദേശീയ സൈന്യത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലൂടെയും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച സ്വാധീനശക്തിയുള്ള ദേശീയവാദിയായ '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' ഏറ്റവും പ്രമുഖരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സ്വത്വത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ അവയുടെ ആധുനിക രൂപം സ്വീകരിച്ചു. 1975 ൽ സിക്കിം ഇന്ത്യൻ കൂട്ടായ്മയിൽ ചേരുകയും 2000 ൽ ബീഹാറിൽ നിന്ന് ഝാർഖണ്ഡ് വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്തു. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ '''തീരദേശം''' മുതൽ '''ഹിമാലയൻ താഴ്‌വര''' വരെയും മധ്യ പീഠഭൂമിയിലെ '''ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമ ബംഗാളും ഒഡീഷയും തീരദേശ, ഡെൽറ്റ ഭൂപ്രകൃതികളിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു, ഗംഗാ-ബ്രഹ്മപുത്ര സംവിധാനത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതും കണ്ടൽക്കാടുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇന്ത്യയ്ക്കും ബംഗ്ലാദേശിനും ഇടയിൽ പങ്കിടുന്ന സുന്ദർബൻസ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽ വനമാണ്. കൂടാതെ ഐക്കണിക് '''റോയൽ ബംഗാൾ കടുവ''' യുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഉൾനാടുകളിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ, ഝാർഖണ്ഡും പശ്ചിമ ബംഗാളും ധാതുക്കൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു പ്രദേശമായ '''ചോട്ട നാഗ്‌പൂർ പീഠഭൂമി''' യുടെ ഭാഗമാണ്. ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ കനത്ത വനപ്രദേശവും അജയ്, ദാമോദർ, മയൂരാക്ഷി, സുബർണരേഖ തുടങ്ങിയ നദികളാൽ കുറുകെ കടന്നുപോകുന്നതുമാണ്. അവയുടെ പരുക്കൻ ഭൂപ്രകൃതി ഉയർന്ന തോതിലുള്ള ഗോത്ര സമൂഹങ്ങളെയും വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. വടക്കേ അറ്റത്ത്, സിക്കിം '[[ഹിമാലയ]]'ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ, ഹിമാനികൾ നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ, [[കാഞ്ചൻജംഗ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ചില കൊടുമുടികൾ എന്നിവ ഇവിടെ കാണാം. അതിന്റെ കുത്തനെയുള്ള താഴ്‌വരകളും ടെറസഡ് കുന്നിൻചെരിവുകളും തെക്ക് സമതലങ്ങളുമായും പീഠഭൂമികളുമായും നാടകീയമായ ഒരു വ്യത്യാസം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. === കാലാവസ്ഥ === കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപ്രകൃതി വൈവിധ്യം കാരണം കാലാവസ്ഥ വളരെ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒഡീഷ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നീ തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത കാലവർഷ മഴ, നേരിയ ശൈത്യകാലം എന്നിവയുള്ള ഒരു '''ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ചുഴലിക്കാറ്റുകൾക്ക് ഈ പ്രദേശങ്ങൾ സാധ്യതയുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് ഒഡീഷയുടെ തീരപ്രദേശത്തെ ബാധിക്കുന്നു. ഝാർഖണ്ഡിലും പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാളിലും കൂടുതൽ '''ഭൂഖണ്ഡാന്തര കാലാവസ്ഥ''' ഉണ്ട്, ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, ശക്തമായ കാലവർഷം, തണുത്ത ശൈത്യകാലം എന്നിവയുണ്ട്. അവയുടെ വനപ്രദേശങ്ങളിലെ പീഠഭൂമികളിൽ നേരിയ താപനിലയുണ്ട്, പക്ഷേ മെയ്, ജൂൺ മാസങ്ങളിൽ പ്രദേശത്ത് ഇപ്പോഴും തീവ്രമായ ചൂട് അനുഭവപ്പെടാം. സിക്കിമിന് വിപരീതമായി, ഉയരത്തിനനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുന്ന തണുത്ത, '''ആൽപൈൻ കാലാവസ്ഥ''' യുണ്ട്. താഴ്ന്ന താഴ്‌വരകൾ സൗമ്യവും ഈർപ്പമുള്ളതുമാണ്, അതേസമയം ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ തണുത്ത ശൈത്യകാലം, മഞ്ഞുവീഴ്ച, ഹ്രസ്വവും സുഖകരവുമായ വേനൽക്കാലം എന്നിവ അനുഭവപ്പെടുന്നു. കാലവർഷം കനത്ത മഴ നൽകുന്നു, ഇത് വസന്തവും ശരത്കാലവും യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും അനുകൂലമായ സീസണുകളാക്കുന്നു. ==സംസ്കാരം== [[File:Victoria Memorial, Kolkata - West facade 02.jpg|thumb|വിക്ടോറിയ മെമ്മോറിയൽ, കൊൽക്കത്ത]] കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമാർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഹൈന്ദവ, ബൗദ്ധ, ഇസ്ലാമിക, തദ്ദേശീയ ഗോത്ര പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മിശ്രിതത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതാണ്. പശ്ചിമ ബംഗാളും ഒഡീഷയും വളരെക്കാലമായി ഹിന്ദു കല, സാഹിത്യം, ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയുടെ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്, '''ഒഡീസി''' പോലുള്ള ക്ലാസിക്കൽ നൃത്തരൂപങ്ങളും '''ജഗന്നാഥ്''' പോലുള്ള ദേവതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സമ്പന്നമായ ഭക്തി പാരമ്പര്യങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്. അതേസമയം, ഒഡീഷയുടെ പുരാതന '''സ്തൂപങ്ങളിലും''' പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങളിലും ബുദ്ധമത സ്വാധീനം ദൃശ്യമാണ്. അതേസമയം [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാമിക്]] സംസ്കാരം - പ്രത്യേകിച്ച് കൊൽക്കത്തയിലും മുർഷിദാബാദിലും - പ്രദേശത്തിന്റെ സംഗീതം, പാചകരീതി, വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയ്ക്ക് സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ ഈ മിശ്രിതം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുരാതനവും നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പാളികളുള്ള സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്വം നൽകുന്നു. ഝാർഖണ്ഡിലെയും പശ്ചിമ ബംഗാളിലെയും ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങൾ പ്രദേശത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഭൂപ്രകൃതിക്ക് മറ്റൊരു മാനം നൽകുന്നു. സാന്താൾ, മുണ്ട, ഗോണ്ട്, ഒറാവോൺ തുടങ്ങിയ '''ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ''' പ്രദേശത്തെ പല പ്രധാന രാജ്യങ്ങൾക്കും മുമ്പുള്ള വ്യത്യസ്തമായ ഭാഷകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, കലാപരമായ ശൈലികൾ എന്നിവ നിലനിർത്തുന്നു. അവരുടെ നൃത്തങ്ങൾ, മരപ്പണി, ലോഹപ്പണി, പ്രകൃതിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ആചാരങ്ങൾ എന്നിവ കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ പൈതൃകത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണ്. സമതലങ്ങളിലെ ഹിന്ദു ആചാരങ്ങൾ, കുന്നുകളിലെ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങൾ, നഗരങ്ങളിലെ ഇസ്ലാമിക സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ഈ പാരമ്പര്യങ്ങൾ സഹവർത്തിക്കുന്നു, ഒരു ജില്ലയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് നാടകീയമായി വ്യത്യാസപ്പെടുന്ന വിശ്വാസങ്ങളുടെയും ആചാരങ്ങളുടെയും ഒരു മൊസൈക്ക് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ, സിക്കിം '''[[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റൻ]] ബുദ്ധ സംസ്കാരത്തെ''' ലെപ്ച, ഭൂട്ടിയ ജനതയുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ആശ്രമങ്ങൾ, പ്രാർത്ഥനാ പതാകകൾ, മുഖംമൂടി ധരിച്ച നൃത്തോത്സവങ്ങൾ എന്നിവ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതേസമയം ഹിന്ദു, നേപ്പാളി സ്വാധീനങ്ങൾ കൂടുതൽ വൈവിധ്യം നൽകുന്നു. കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലുടനീളം, ഉത്സവങ്ങൾ സാംസ്കാരിക പ്രകടനത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ് - പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ [[Wy/ml/ദുർഗ്ഗ പൂജ|ദുർഗ്ഗ പൂജ]], ഒഡീഷയിലെ രഥയാത്ര, നഗര കേന്ദ്രങ്ങളിലെ [[Wy/ml/ഈദ്|ഈദ്]] ആഘോഷങ്ങൾ, പീഠഭൂമി സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഗോത്ര വിളവെടുപ്പ് ഉത്സവങ്ങൾ, സിക്കിമിലെ ലോസൂങ് പോലുള്ള ബുദ്ധമത പരിപാടികൾ. സംഗീതം, കഥപറച്ചിൽ, ആതിഥ്യം എന്നിവ ഈ പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, യാത്രക്കാർക്ക് പ്രദേശത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ സാംസ്കാരിക ചിത്രരചനയെക്കുറിച്ച് ഉജ്ജ്വലവും സ്വാഗതാർഹവുമായ ഒരു പരിചയപ്പെടുത്തൽ നൽകുന്നു. {{INTERWIKI|Q1151572}} bxjpk76tzpwkna2o9drxr1fr1iy6fmb 7225755 7225754 2026-06-25T12:54:04Z Sree1959 2594881 സംസാര ഭാഷ പൂർത്തിയായി 7225755 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Victoria Memorial banner.jpg}} [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] മുതൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന '''കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' നാല് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലെങ്കിലും, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നമാണ്, ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] | region1color=#B5D29F | region1description= ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ചില ഗുഹാചിത്രങ്ങളുമായും അതിവേഗം വ്യാവസായികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ചില നഗരങ്ങളുമായും ഉള്ള ഒരു വ്യത്യാസം. | region2name=[[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] | region2color=#B383B3 | region2description=ഈ സംസ്ഥാനത്തെ മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താം അല്ലെങ്കിൽ കടൽത്തീരത്ത് കുറച്ച് സമയം ആസ്വദിക്കാം. | region3name=[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] | region3color=#D5DC76 | region3description=താഴ്‌വരകൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഹിമാലയത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി അനുഭവിക്കൂ. | region4name=[[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region4color=#71B37B | region4description=അതിശയകരമായ ഭൂപ്രകൃതിയും സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഉള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം. }} * '''[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]]''' പലപ്പോഴും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി അത് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] എന്ന വിഭാഗവുമായി ഇതിനെ ഗ്രൂപ്പുചെയ്യുന്നതിനായി [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] ൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Jagannath Temple, Puri 04.jpg|thumb|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പുരി]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ: * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]|wikidata=Q171771}} &mdash; ഒഡീഷയുടെ തലസ്ഥാനവും ക്ഷേത്ര നഗരവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]]|wikidata=Q207324}} &mdash;"വെള്ളി നഗരം"; ഒഡീഷയുടെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡാർജിലിംഗ്|ഡാർജിലിംഗ്]]|wikidata=Q169997}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തേയില തലസ്ഥാനവും കുന്നിൻ പ്രദേശവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷഡ്പൂർ]]|wikidata=Q200054}} &mdash; ഉദ്യാനത്തിനും ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയത്തിനും പേരുകേട്ട വ്യാവസായിക നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തലസ്ഥാനം, ''ആഹ്ളാദത്തിന്റെ നഗരം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രവുമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുർഷിദാബാദ്|മുർഷിദാബാദ്]]|wikidata=Q1017175}} &mdash; നവാബ് ഭരണകാലത്ത് ബംഗാൾ, ബീഹാർ, ഒഡീഷ എന്നിവയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പുരി|പുരി]]|wikidata=Q207799}} &mdash; നാല് പുണ്യ ഹൈന്ദവ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പ്രശസ്തമായ കടൽത്തീരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/റാഞ്ചി|റാഞ്ചി]]|wikidata=Q174461}} &mdash; ഝാർഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/സിലിഗുരി|സിലിഗുരി]]|wikidata=Q5087}} &mdash; [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന യാത്രക്കാർക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Kangchenjunga.JPG|thumb|സിക്കിമിലെ [[Wy/ml/ഗാങ്ടോക്ക്|ഗാങ്ടോക്കിൽ]] നിന്നുള്ള കാഞ്ചൻജംഗ കാഴ്ച്]] * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം|ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.75636 |long=88.79748 | image=B. cyanea near Gorumara National Park.jpg }}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ഇന്ത്യൻ കാണ്ടാമൃഗം, ആന, പക്ഷികൾ, ഉരഗങ്ങൾ, ഉഭയജീവികൾ തുടങ്ങിയ സസ്യഭുക്കുകളാൽ സമ്പന്നമാണ് ഉരുണ്ട പുൽമേടുകളും വനവും. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം|ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q3595683}}, [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] &mdash; ബെറ്റ്‌ല ദേശീയോദ്യാനത്തിന് സമാനമായി, കടുവകൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, പുള്ളിമാൻ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് മനോഹരവും രമണീയവുമായ ചുറ്റുപാടുകൾ കാണാനും വന്യജീവികളെ അവയുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസ വ്യവസ്ഥയിൽ കാണാനും കഴിയുന്ന നിരവധി ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=കാഞ്ചൻജംഗ ദേശീയോദ്യാനം|wikidata=Q2605019}}, [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] &mdash; ഉദ്യാനത്തിൽ നിരവധി ഹിമാനികൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കസ്തൂരിമാൻ, ഹിമപ്പുലി തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങൾ ഇവിടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=നന്ദൻകാനൻ ജന്തുശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം | lat=20.39717 | long=85.82046 | image=Nandankanan19.jpg }}, [[Wy/ml/ഒഡീഷ]] &mdash; തലസ്ഥാന നഗരത്തിൽ ([[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]) ഒരു മൃഗശാലയും സസ്യോദ്യാനവും ഉണ്ട്. വെള്ളക്കടുവകളുടെയും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി മൃഗങ്ങളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. കൂടാതെ, നിരവധി അക്വേറിയങ്ങൾ, ഒരു ഉരഗ വീട്, ഓർക്കിഡ് വീട് എന്നിവ സന്ദർശിക്കാം. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം|സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q532440}}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽക്കാടുകൾ, അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ബംഗാൾ കടുവയെ പോലും കാണാൻ കഴിയും. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== പുരാതന രാജ്യങ്ങൾ, സമുദ്ര വ്യാപാരം, ഗോത്ര സംസ്കാരങ്ങൾ, ശക്തമായ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും പാളികളുള്ളതുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഒരുകാലത്ത് ചരിത്രപരമായ '''കലിംഗ''', '''വംഗ''' (അല്ലെങ്കിൽ '''[[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാൾ]]''') മേഖലകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം. ഇവ രണ്ടും ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ചക്രവർത്തി അശോക''' നെതിരെ കലിംഗം നടത്തിയ ശക്തമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് അദ്ദേഹത്തെ പ്രശസ്തനാക്കി. ഇത് അദ്ദേഹം ബുദ്ധമതം സ്വീകരിക്കുന്നതിലേക്കും ഏഷ്യയിലുടനീളം വിശ്വാസം വ്യാപിക്കുന്നതിലേക്കും നയിച്ചു. അതേസമയം, മൗര്യന്മാർ, ഗുപ്തന്മാർ, പാലന്മാർ, സേനകൾ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ ബംഗാൾ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു, പഠനത്തിന്റെയും കലയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായി മാറി. ഈ പ്രദേശത്തെ ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്നത്തെ ഝാർഖണ്ഡ്, പടിഞ്ഞാറൻ ഒഡീഷ, തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ - ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി മുണ്ട, സന്താൽ, ഗോണ്ട്, ഒറാവോൺ ജനത പോലുള്ള '''ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ''' വസിച്ചുവരുന്നു. പ്രധാന സമതല സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും, സാമൂഹിക ഘടനകളും വികസിച്ചു. അവരുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പലതും ഇന്നും സജീവമായി തുടരുന്നു. ഈ വനപ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ ചരിത്രപരമായി ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾക്ക് തനതായ ഭാഷകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇത് അനുവദിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടം മുതൽ, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ശക്തമായ പ്രാദേശിക സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഉദയം കണ്ടു. ഒഡീഷയിലെ കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഐക്കണിക് '''സൂര്യക്ഷേത്രം''' നിർമ്മിക്കുകയും തീരത്ത് അവരുടെ സ്വാധീനം വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അറേബ്യ, പേർഷ്യ, തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു സമ്പന്നമായ വ്യാപാര കേന്ദ്രമായി ബംഗാൾ മാറി. വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സിക്കിം, ചോഗ്യാൽ രാജാക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്ന ഒരു ഹിമാലയൻ രാജ്യമായി വികസിച്ചു, ടിബറ്റൻ [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] പാരമ്പര്യങ്ങളെ പ്രാദേശിക ലെപ്ച, ബൂട്ടിയ സംസ്കാരങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. '''യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെ''' - പ്രത്യേകിച്ച് [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ്]] - വരവ് ഈ പ്രദേശത്തെ നാടകീയമായി പുനർനിർമ്മിച്ചു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ കൊൽക്കത്ത (അന്ന് കൽക്കട്ട) [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനമായി മാറി, ബംഗാളിനെ ഒരു ഭരണ-വാണിജ്യ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിൽ ഝാർഖണ്ഡിലും ഒഡീഷയിലും [[Wy/ml/ഖനന വിനോദയാത്ര|ഖനനം]], [[Wy/ml/റെയിൽ യാത്ര|റെയിൽവേ]] എന്നിവയുടെ വ്യാപനം കണ്ടു, ഇത് അവരുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ മാറ്റിമറിച്ചു. ബംഗാൾ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറി, സ്വാധീനമുള്ള ചിന്തകരെയും വിപ്ലവകാരികളെയും രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യൻ ദേശീയ സൈന്യത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലൂടെയും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച സ്വാധീനശക്തിയുള്ള ദേശീയവാദിയായ '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' ഏറ്റവും പ്രമുഖരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സ്വത്വത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ അവയുടെ ആധുനിക രൂപം സ്വീകരിച്ചു. 1975 ൽ സിക്കിം ഇന്ത്യൻ കൂട്ടായ്മയിൽ ചേരുകയും 2000 ൽ ബീഹാറിൽ നിന്ന് ഝാർഖണ്ഡ് വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്തു. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ '''തീരദേശം''' മുതൽ '''ഹിമാലയൻ താഴ്‌വര''' വരെയും മധ്യ പീഠഭൂമിയിലെ '''ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമ ബംഗാളും ഒഡീഷയും തീരദേശ, ഡെൽറ്റ ഭൂപ്രകൃതികളിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു, ഗംഗാ-ബ്രഹ്മപുത്ര സംവിധാനത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതും കണ്ടൽക്കാടുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇന്ത്യയ്ക്കും ബംഗ്ലാദേശിനും ഇടയിൽ പങ്കിടുന്ന സുന്ദർബൻസ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽ വനമാണ്. കൂടാതെ ഐക്കണിക് '''റോയൽ ബംഗാൾ കടുവ''' യുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഉൾനാടുകളിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ, ഝാർഖണ്ഡും പശ്ചിമ ബംഗാളും ധാതുക്കൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു പ്രദേശമായ '''ചോട്ട നാഗ്‌പൂർ പീഠഭൂമി''' യുടെ ഭാഗമാണ്. ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ കനത്ത വനപ്രദേശവും അജയ്, ദാമോദർ, മയൂരാക്ഷി, സുബർണരേഖ തുടങ്ങിയ നദികളാൽ കുറുകെ കടന്നുപോകുന്നതുമാണ്. അവയുടെ പരുക്കൻ ഭൂപ്രകൃതി ഉയർന്ന തോതിലുള്ള ഗോത്ര സമൂഹങ്ങളെയും വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. വടക്കേ അറ്റത്ത്, സിക്കിം '[[ഹിമാലയ]]'ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ, ഹിമാനികൾ നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ, [[കാഞ്ചൻജംഗ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ചില കൊടുമുടികൾ എന്നിവ ഇവിടെ കാണാം. അതിന്റെ കുത്തനെയുള്ള താഴ്‌വരകളും ടെറസഡ് കുന്നിൻചെരിവുകളും തെക്ക് സമതലങ്ങളുമായും പീഠഭൂമികളുമായും നാടകീയമായ ഒരു വ്യത്യാസം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. === കാലാവസ്ഥ === കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപ്രകൃതി വൈവിധ്യം കാരണം കാലാവസ്ഥ വളരെ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒഡീഷ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നീ തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത കാലവർഷ മഴ, നേരിയ ശൈത്യകാലം എന്നിവയുള്ള ഒരു '''ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ചുഴലിക്കാറ്റുകൾക്ക് ഈ പ്രദേശങ്ങൾ സാധ്യതയുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് ഒഡീഷയുടെ തീരപ്രദേശത്തെ ബാധിക്കുന്നു. ഝാർഖണ്ഡിലും പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാളിലും കൂടുതൽ '''ഭൂഖണ്ഡാന്തര കാലാവസ്ഥ''' ഉണ്ട്, ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, ശക്തമായ കാലവർഷം, തണുത്ത ശൈത്യകാലം എന്നിവയുണ്ട്. അവയുടെ വനപ്രദേശങ്ങളിലെ പീഠഭൂമികളിൽ നേരിയ താപനിലയുണ്ട്, പക്ഷേ മെയ്, ജൂൺ മാസങ്ങളിൽ പ്രദേശത്ത് ഇപ്പോഴും തീവ്രമായ ചൂട് അനുഭവപ്പെടാം. സിക്കിമിന് വിപരീതമായി, ഉയരത്തിനനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുന്ന തണുത്ത, '''ആൽപൈൻ കാലാവസ്ഥ''' യുണ്ട്. താഴ്ന്ന താഴ്‌വരകൾ സൗമ്യവും ഈർപ്പമുള്ളതുമാണ്, അതേസമയം ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ തണുത്ത ശൈത്യകാലം, മഞ്ഞുവീഴ്ച, ഹ്രസ്വവും സുഖകരവുമായ വേനൽക്കാലം എന്നിവ അനുഭവപ്പെടുന്നു. കാലവർഷം കനത്ത മഴ നൽകുന്നു, ഇത് വസന്തവും ശരത്കാലവും യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും അനുകൂലമായ സീസണുകളാക്കുന്നു. ==സംസ്കാരം== [[File:Victoria Memorial, Kolkata - West facade 02.jpg|thumb|വിക്ടോറിയ മെമ്മോറിയൽ, കൊൽക്കത്ത]] കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമാർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഹൈന്ദവ, ബൗദ്ധ, ഇസ്ലാമിക, തദ്ദേശീയ ഗോത്ര പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മിശ്രിതത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതാണ്. പശ്ചിമ ബംഗാളും ഒഡീഷയും വളരെക്കാലമായി ഹിന്ദു കല, സാഹിത്യം, ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയുടെ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്, '''ഒഡീസി''' പോലുള്ള ക്ലാസിക്കൽ നൃത്തരൂപങ്ങളും '''ജഗന്നാഥ്''' പോലുള്ള ദേവതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സമ്പന്നമായ ഭക്തി പാരമ്പര്യങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്. അതേസമയം, ഒഡീഷയുടെ പുരാതന '''സ്തൂപങ്ങളിലും''' പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങളിലും ബുദ്ധമത സ്വാധീനം ദൃശ്യമാണ്. അതേസമയം [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാമിക്]] സംസ്കാരം - പ്രത്യേകിച്ച് കൊൽക്കത്തയിലും മുർഷിദാബാദിലും - പ്രദേശത്തിന്റെ സംഗീതം, പാചകരീതി, വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയ്ക്ക് സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ ഈ മിശ്രിതം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുരാതനവും നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പാളികളുള്ള സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്വം നൽകുന്നു. ഝാർഖണ്ഡിലെയും പശ്ചിമ ബംഗാളിലെയും ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങൾ പ്രദേശത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഭൂപ്രകൃതിക്ക് മറ്റൊരു മാനം നൽകുന്നു. സാന്താൾ, മുണ്ട, ഗോണ്ട്, ഒറാവോൺ തുടങ്ങിയ '''ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ''' പ്രദേശത്തെ പല പ്രധാന രാജ്യങ്ങൾക്കും മുമ്പുള്ള വ്യത്യസ്തമായ ഭാഷകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, കലാപരമായ ശൈലികൾ എന്നിവ നിലനിർത്തുന്നു. അവരുടെ നൃത്തങ്ങൾ, മരപ്പണി, ലോഹപ്പണി, പ്രകൃതിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ആചാരങ്ങൾ എന്നിവ കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ പൈതൃകത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണ്. സമതലങ്ങളിലെ ഹിന്ദു ആചാരങ്ങൾ, കുന്നുകളിലെ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങൾ, നഗരങ്ങളിലെ ഇസ്ലാമിക സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ഈ പാരമ്പര്യങ്ങൾ സഹവർത്തിക്കുന്നു, ഒരു ജില്ലയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് നാടകീയമായി വ്യത്യാസപ്പെടുന്ന വിശ്വാസങ്ങളുടെയും ആചാരങ്ങളുടെയും ഒരു മൊസൈക്ക് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ, സിക്കിം '''[[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റൻ]] ബുദ്ധ സംസ്കാരത്തെ''' ലെപ്ച, ഭൂട്ടിയ ജനതയുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ആശ്രമങ്ങൾ, പ്രാർത്ഥനാ പതാകകൾ, മുഖംമൂടി ധരിച്ച നൃത്തോത്സവങ്ങൾ എന്നിവ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതേസമയം ഹിന്ദു, നേപ്പാളി സ്വാധീനങ്ങൾ കൂടുതൽ വൈവിധ്യം നൽകുന്നു. കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലുടനീളം, ഉത്സവങ്ങൾ സാംസ്കാരിക പ്രകടനത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ് - പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ [[Wy/ml/ദുർഗ്ഗ പൂജ|ദുർഗ്ഗ പൂജ]], ഒഡീഷയിലെ രഥയാത്ര, നഗര കേന്ദ്രങ്ങളിലെ [[Wy/ml/ഈദ്|ഈദ്]] ആഘോഷങ്ങൾ, പീഠഭൂമി സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഗോത്ര വിളവെടുപ്പ് ഉത്സവങ്ങൾ, സിക്കിമിലെ ലോസൂങ് പോലുള്ള ബുദ്ധമത പരിപാടികൾ. സംഗീതം, കഥപറച്ചിൽ, ആതിഥ്യം എന്നിവ ഈ പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, യാത്രക്കാർക്ക് പ്രദേശത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ സാംസ്കാരിക ചിത്രരചനയെക്കുറിച്ച് ഉജ്ജ്വലവും സ്വാഗതാർഹവുമായ ഒരു പരിചയപ്പെടുത്തൽ നൽകുന്നു. ==സംസാര ഭാഷ== ഭാഷാപരമായി വൈവിധ്യം കൂടുതലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ് കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ, ഓരോ സംസ്ഥാനത്തിനും അതിന്റേതായ പ്രബലമായ ഭാഷയും നിരവധി പ്രാദേശിക ഭാഷകളും ഉണ്ട്. പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ പ്രാഥമിക ഭാഷ ബംഗാളിയാണ്, കൊൽക്കത്ത പോലുള്ള നഗര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഇത് വ്യാപകമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു. ഒഡിയ (''ഒറിയ'') ഒഡീഷയിലുടനീളം സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു, ആയിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ഒരു സമ്പന്നമായ സാഹിത്യ പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. സിക്കിമിൽ, നേപ്പാളി ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭാഷയാണ്, അതേസമയം സിക്കിമീസ് (ഭൂട്ടിയ), ലെപ്ച എന്നിവയാണ് തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്നത്. മേഖലയിലുടനീളമുള്ള സർക്കാർ, വിനോദസഞ്ചാരം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയിൽ ഇംഗ്ലീഷും ഹിന്ദിയും സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഇത് യാത്രക്കാർക്ക് ആശയവിനിമയം താരതമ്യേന എളുപ്പമാക്കുന്നു. ഝാർഖണ്ഡ്, ഒഡീഷ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങളിൽ, ഭാഷാ വൈവിധ്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമാണ്. ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ സന്താലി, മുണ്ടാരി, ഹോ, കുറുഖ്, ഗോണ്ടി എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിവിധതരം ഓസ്‌ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക്, ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്നു. ഇവ പലപ്പോഴും സംസ്ഥാന ഭാഷകളുമായി, പ്രത്യേകിച്ച് മാർക്കറ്റ് പട്ടണങ്ങളിൽ സഹവർത്തിക്കുന്നു. അടിസ്ഥാന ആശയവിനിമയത്തിനായി യാത്രക്കാർക്ക് ഈ ഗോത്ര ഭാഷകൾ ആവശ്യമില്ലെങ്കിലും, ഗ്രാമങ്ങളിലും സാംസ്കാരിക ഉത്സവങ്ങളിലും ഇവ സംസാരിക്കുന്നത് കേൾക്കുന്നത് പ്രദേശത്തെ തദ്ദേശീയ ജനതയുടെ ആഴത്തിലുള്ള പൈതൃകത്തിലേക്ക് ഒരു നേർക്കാഴ്ച നൽകുന്നു. കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലുടനീളം, പ്രധാന നഗരങ്ങളിലും, വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും, ബിസിനസ്സ് ജില്ലകളിലും ഇംഗ്ലീഷ് വ്യാപകമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു, അതേസമയം സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു പൊതു പാലമായി ഹിന്ദി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ, യാത്രക്കാർക്ക് അവരുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷയോ ഭാഷയോ മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന ആളുകളെ കണ്ടുമുട്ടാം. ഭാഗ്യവശാൽ, ഈ പ്രദേശത്തെ ആളുകൾ പൊതുവെ സന്ദർശകരോട് സൗഹൃദപരവും ക്ഷമയുള്ളവരുമാണ്, കൂടാതെ ബംഗാളി, ഒഡിയ, നേപ്പാളി എന്നീ ഭാഷകളിലെ ലളിതമായ വാക്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു. നഗരങ്ങളിലെ അടയാളങ്ങൾ സാധാരണയായി ദ്വിഭാഷയാണ്, ഗതാഗത ശൃംഖലകൾ സാധാരണയായി ഇംഗ്ലീഷോ ഹിന്ദിയോ ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഇത് ആദ്യമായി സന്ദർശകർക്ക് പോലും യാത്ര കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ സഹായിക്കുന്നു. {{INTERWIKI|Q1151572}} hjnvgz2c51rvupgg966g4715vi11k00 7225757 7225755 2026-06-25T12:57:33Z Sree1959 2594881 രൂപരേഖ നിർണ്ണയിച്ചു 7225757 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Victoria Memorial banner.jpg}} [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] മുതൽ ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന '''കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' നാല് സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]], [[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സാമ്പത്തികമായി വികസിതമല്ലെങ്കിലും, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നമാണ്, ഒരുപക്ഷേ പുറത്തുനിന്നുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാണ്. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] | region1color=#B5D29F | region1description= ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ചില ഗുഹാചിത്രങ്ങളുമായും അതിവേഗം വ്യാവസായികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ചില നഗരങ്ങളുമായും ഉള്ള ഒരു വ്യത്യാസം. | region2name=[[Wy/ml/ഒഡീഷ|ഒഡീഷ]] | region2color=#B383B3 | region2description=ഈ സംസ്ഥാനത്തെ മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താം അല്ലെങ്കിൽ കടൽത്തീരത്ത് കുറച്ച് സമയം ആസ്വദിക്കാം. | region3name=[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] | region3color=#D5DC76 | region3description=താഴ്‌വരകൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഹിമാലയത്തിന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി അനുഭവിക്കൂ. | region4name=[[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | region4color=#71B37B | region4description=അതിശയകരമായ ഭൂപ്രകൃതിയും സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ഉള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം. }} * '''[[Wy/ml/ബീഹാർ|ബീഹാർ]]''' പലപ്പോഴും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ സാംസ്കാരികമായി അത് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന [[Wy/ml/ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] എന്ന വിഭാഗവുമായി ഇതിനെ ഗ്രൂപ്പുചെയ്യുന്നതിനായി [[Wy/ml/സമതലങ്ങൾ (ഇന്ത്യ)|സമതലങ്ങൾ]] ൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Jagannath Temple, Puri 04.jpg|thumb|ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പുരി]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ: * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]|wikidata=Q171771}} &mdash; ഒഡീഷയുടെ തലസ്ഥാനവും ക്ഷേത്ര നഗരവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കട്ടക്ക്|കട്ടക്ക്]]|wikidata=Q207324}} &mdash;"വെള്ളി നഗരം"; ഒഡീഷയുടെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡാർജിലിംഗ്|ഡാർജിലിംഗ്]]|wikidata=Q169997}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തേയില തലസ്ഥാനവും കുന്നിൻ പ്രദേശവും * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷഡ്പൂർ]]|wikidata=Q200054}} &mdash; ഉദ്യാനത്തിനും ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയത്തിനും പേരുകേട്ട വ്യാവസായിക നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]]|wikidata=Q1348}} &mdash; പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ തലസ്ഥാനം, ''ആഹ്ളാദത്തിന്റെ നഗരം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നും കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ വാണിജ്യ കേന്ദ്രവുമാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുർഷിദാബാദ്|മുർഷിദാബാദ്]]|wikidata=Q1017175}} &mdash; നവാബ് ഭരണകാലത്ത് ബംഗാൾ, ബീഹാർ, ഒഡീഷ എന്നിവയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/പുരി|പുരി]]|wikidata=Q207799}} &mdash; നാല് പുണ്യ ഹൈന്ദവ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം, പ്രശസ്തമായ കടൽത്തീരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/റാഞ്ചി|റാഞ്ചി]]|wikidata=Q174461}} &mdash; ഝാർഖണ്ഡിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/സിലിഗുരി|സിലിഗുരി]]|wikidata=Q5087}} &mdash; [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന യാത്രക്കാർക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Kangchenjunga.JPG|thumb|സിക്കിമിലെ [[Wy/ml/ഗാങ്ടോക്ക്|ഗാങ്ടോക്കിൽ]] നിന്നുള്ള കാഞ്ചൻജംഗ കാഴ്ച്]] * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം|ഗോരുമാര ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.75636 |long=88.79748 | image=B. cyanea near Gorumara National Park.jpg }}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ഇന്ത്യൻ കാണ്ടാമൃഗം, ആന, പക്ഷികൾ, ഉരഗങ്ങൾ, ഉഭയജീവികൾ തുടങ്ങിയ സസ്യഭുക്കുകളാൽ സമ്പന്നമാണ് ഉരുണ്ട പുൽമേടുകളും വനവും. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം|ഹസാരിബാഗ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q3595683}}, [[Wy/ml/ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌|ഝാ‍ർഖണ്ഡ്‌]] &mdash; ബെറ്റ്‌ല ദേശീയോദ്യാനത്തിന് സമാനമായി, കടുവകൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, പുള്ളിമാൻ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് മനോഹരവും രമണീയവുമായ ചുറ്റുപാടുകൾ കാണാനും വന്യജീവികളെ അവയുടെ സ്വാഭാവിക ആവാസ വ്യവസ്ഥയിൽ കാണാനും കഴിയുന്ന നിരവധി ഗോപുരങ്ങളുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=കാഞ്ചൻജംഗ ദേശീയോദ്യാനം|wikidata=Q2605019}}, [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]] &mdash; ഉദ്യാനത്തിൽ നിരവധി ഹിമാനികൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കസ്തൂരിമാൻ, ഹിമപ്പുലി തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങൾ ഇവിടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=other|zoom=13 | name=നന്ദൻകാനൻ ജന്തുശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം | lat=20.39717 | long=85.82046 | image=Nandankanan19.jpg }}, [[Wy/ml/ഒഡീഷ]] &mdash; തലസ്ഥാന നഗരത്തിൽ ([[Wy/ml/ഭുവനേശ്വർ|ഭുവനേശ്വർ]]) ഒരു മൃഗശാലയും സസ്യോദ്യാനവും ഉണ്ട്. വെള്ളക്കടുവകളുടെയും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി മൃഗങ്ങളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. കൂടാതെ, നിരവധി അക്വേറിയങ്ങൾ, ഒരു ഉരഗ വീട്, ഓർക്കിഡ് വീട് എന്നിവ സന്ദർശിക്കാം. * {{Wy/ml/Marker|type=other|name=[[Wy/ml/സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം|സുന്ദർബൻസ് ദേശീയോദ്യാനം]]|wikidata=Q532440}}, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] &mdash; ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽക്കാടുകൾ, അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ബംഗാൾ കടുവയെ പോലും കാണാൻ കഴിയും. ==മനസ്സിലാക്കുക== ===ചരിത്രം=== പുരാതന രാജ്യങ്ങൾ, സമുദ്ര വ്യാപാരം, ഗോത്ര സംസ്കാരങ്ങൾ, ശക്തമായ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും പാളികളുള്ളതുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഒരുകാലത്ത് ചരിത്രപരമായ '''കലിംഗ''', '''വംഗ''' (അല്ലെങ്കിൽ '''[[Wy/ml/ബംഗാൾ|ബംഗാൾ]]''') മേഖലകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം. ഇവ രണ്ടും ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ നാഗരികതയിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ '''ചക്രവർത്തി അശോക''' നെതിരെ കലിംഗം നടത്തിയ ശക്തമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് അദ്ദേഹത്തെ പ്രശസ്തനാക്കി. ഇത് അദ്ദേഹം ബുദ്ധമതം സ്വീകരിക്കുന്നതിലേക്കും ഏഷ്യയിലുടനീളം വിശ്വാസം വ്യാപിക്കുന്നതിലേക്കും നയിച്ചു. അതേസമയം, മൗര്യന്മാർ, ഗുപ്തന്മാർ, പാലന്മാർ, സേനകൾ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ ബംഗാൾ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു, പഠനത്തിന്റെയും കലയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായി മാറി. ഈ പ്രദേശത്തെ ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്നത്തെ ഝാർഖണ്ഡ്, പടിഞ്ഞാറൻ ഒഡീഷ, തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ - ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി മുണ്ട, സന്താൽ, ഗോണ്ട്, ഒറാവോൺ ജനത പോലുള്ള '''ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ''' വസിച്ചുവരുന്നു. പ്രധാന സമതല സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി അവരുടെ സംസ്കാരങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും, സാമൂഹിക ഘടനകളും വികസിച്ചു. അവരുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പലതും ഇന്നും സജീവമായി തുടരുന്നു. ഈ വനപ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കാൻ ചരിത്രപരമായി ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾക്ക് തനതായ ഭാഷകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇത് അനുവദിച്ചു. മധ്യകാലഘട്ടം മുതൽ, കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ശക്തമായ പ്രാദേശിക സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഉദയം കണ്ടു. ഒഡീഷയിലെ കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം [[Wy/ml/കൊണാർക്ക്|കൊണാർക്ക്]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഐക്കണിക് '''സൂര്യക്ഷേത്രം''' നിർമ്മിക്കുകയും തീരത്ത് അവരുടെ സ്വാധീനം വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അറേബ്യ, പേർഷ്യ, തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു സമ്പന്നമായ വ്യാപാര കേന്ദ്രമായി ബംഗാൾ മാറി. വടക്കുഭാഗത്തുള്ള സിക്കിം, ചോഗ്യാൽ രാജാക്കന്മാർ ഭരിക്കുന്ന ഒരു ഹിമാലയൻ രാജ്യമായി വികസിച്ചു, ടിബറ്റൻ [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]] പാരമ്പര്യങ്ങളെ പ്രാദേശിക ലെപ്ച, ബൂട്ടിയ സംസ്കാരങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. '''യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെ''' - പ്രത്യേകിച്ച് [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ്]] - വരവ് ഈ പ്രദേശത്തെ നാടകീയമായി പുനർനിർമ്മിച്ചു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ കൊൽക്കത്ത (അന്ന് കൽക്കട്ട) [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] തലസ്ഥാനമായി മാറി, ബംഗാളിനെ ഒരു ഭരണ-വാണിജ്യ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റി. കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിൽ ഝാർഖണ്ഡിലും ഒഡീഷയിലും [[Wy/ml/ഖനന വിനോദയാത്ര|ഖനനം]], [[Wy/ml/റെയിൽ യാത്ര|റെയിൽവേ]] എന്നിവയുടെ വ്യാപനം കണ്ടു, ഇത് അവരുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ മാറ്റിമറിച്ചു. ബംഗാൾ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറി, സ്വാധീനമുള്ള ചിന്തകരെയും വിപ്ലവകാരികളെയും രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യൻ ദേശീയ സൈന്യത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലൂടെയും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച സ്വാധീനശക്തിയുള്ള ദേശീയവാദിയായ '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ്''' ഏറ്റവും പ്രമുഖരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സ്വത്വത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. '''സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം''', കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ അവയുടെ ആധുനിക രൂപം സ്വീകരിച്ചു. 1975 ൽ സിക്കിം ഇന്ത്യൻ കൂട്ടായ്മയിൽ ചേരുകയും 2000 ൽ ബീഹാറിൽ നിന്ന് ഝാർഖണ്ഡ് വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്തു. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ '''തീരദേശം''' മുതൽ '''ഹിമാലയൻ താഴ്‌വര''' വരെയും മധ്യ പീഠഭൂമിയിലെ '''ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമ ബംഗാളും ഒഡീഷയും തീരദേശ, ഡെൽറ്റ ഭൂപ്രകൃതികളിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു, ഗംഗാ-ബ്രഹ്മപുത്ര സംവിധാനത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതും കണ്ടൽക്കാടുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇന്ത്യയ്ക്കും ബംഗ്ലാദേശിനും ഇടയിൽ പങ്കിടുന്ന സുന്ദർബൻസ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടൽ വനമാണ്. കൂടാതെ ഐക്കണിക് '''റോയൽ ബംഗാൾ കടുവ''' യുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഉൾനാടുകളിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ, ഝാർഖണ്ഡും പശ്ചിമ ബംഗാളും ധാതുക്കൾ, വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു പ്രദേശമായ '''ചോട്ട നാഗ്‌പൂർ പീഠഭൂമി''' യുടെ ഭാഗമാണ്. ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ കനത്ത വനപ്രദേശവും അജയ്, ദാമോദർ, മയൂരാക്ഷി, സുബർണരേഖ തുടങ്ങിയ നദികളാൽ കുറുകെ കടന്നുപോകുന്നതുമാണ്. അവയുടെ പരുക്കൻ ഭൂപ്രകൃതി ഉയർന്ന തോതിലുള്ള ഗോത്ര സമൂഹങ്ങളെയും വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. വടക്കേ അറ്റത്ത്, സിക്കിം '[[ഹിമാലയ]]'ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു, ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ, ഹിമാനികൾ നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങൾ, [[കാഞ്ചൻജംഗ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ചില കൊടുമുടികൾ എന്നിവ ഇവിടെ കാണാം. അതിന്റെ കുത്തനെയുള്ള താഴ്‌വരകളും ടെറസഡ് കുന്നിൻചെരിവുകളും തെക്ക് സമതലങ്ങളുമായും പീഠഭൂമികളുമായും നാടകീയമായ ഒരു വ്യത്യാസം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. === കാലാവസ്ഥ === കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ഭൂപ്രകൃതി വൈവിധ്യം കാരണം കാലാവസ്ഥ വളരെ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒഡീഷ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നീ തീരദേശ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത കാലവർഷ മഴ, നേരിയ ശൈത്യകാലം എന്നിവയുള്ള ഒരു '''ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ചുഴലിക്കാറ്റുകൾക്ക് ഈ പ്രദേശങ്ങൾ സാധ്യതയുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് ഒഡീഷയുടെ തീരപ്രദേശത്തെ ബാധിക്കുന്നു. ഝാർഖണ്ഡിലും പടിഞ്ഞാറൻ പശ്ചിമ ബംഗാളിലും കൂടുതൽ '''ഭൂഖണ്ഡാന്തര കാലാവസ്ഥ''' ഉണ്ട്, ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, ശക്തമായ കാലവർഷം, തണുത്ത ശൈത്യകാലം എന്നിവയുണ്ട്. അവയുടെ വനപ്രദേശങ്ങളിലെ പീഠഭൂമികളിൽ നേരിയ താപനിലയുണ്ട്, പക്ഷേ മെയ്, ജൂൺ മാസങ്ങളിൽ പ്രദേശത്ത് ഇപ്പോഴും തീവ്രമായ ചൂട് അനുഭവപ്പെടാം. സിക്കിമിന് വിപരീതമായി, ഉയരത്തിനനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുന്ന തണുത്ത, '''ആൽപൈൻ കാലാവസ്ഥ''' യുണ്ട്. താഴ്ന്ന താഴ്‌വരകൾ സൗമ്യവും ഈർപ്പമുള്ളതുമാണ്, അതേസമയം ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിൽ തണുത്ത ശൈത്യകാലം, മഞ്ഞുവീഴ്ച, ഹ്രസ്വവും സുഖകരവുമായ വേനൽക്കാലം എന്നിവ അനുഭവപ്പെടുന്നു. കാലവർഷം കനത്ത മഴ നൽകുന്നു, ഇത് വസന്തവും ശരത്കാലവും യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും അനുകൂലമായ സീസണുകളാക്കുന്നു. ==സംസ്കാരം== [[File:Victoria Memorial, Kolkata - West facade 02.jpg|thumb|വിക്ടോറിയ മെമ്മോറിയൽ, കൊൽക്കത്ത]] കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമാർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഹൈന്ദവ, ബൗദ്ധ, ഇസ്ലാമിക, തദ്ദേശീയ ഗോത്ര പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ മിശ്രിതത്താൽ രൂപപ്പെട്ടതാണ്. പശ്ചിമ ബംഗാളും ഒഡീഷയും വളരെക്കാലമായി ഹിന്ദു കല, സാഹിത്യം, ക്ഷേത്ര വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയുടെ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്, '''ഒഡീസി''' പോലുള്ള ക്ലാസിക്കൽ നൃത്തരൂപങ്ങളും '''ജഗന്നാഥ്''' പോലുള്ള ദേവതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സമ്പന്നമായ ഭക്തി പാരമ്പര്യങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്. അതേസമയം, ഒഡീഷയുടെ പുരാതന '''സ്തൂപങ്ങളിലും''' പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങളിലും ബുദ്ധമത സ്വാധീനം ദൃശ്യമാണ്. അതേസമയം [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|ഇസ്ലാമിക്]] സംസ്കാരം - പ്രത്യേകിച്ച് കൊൽക്കത്തയിലും മുർഷിദാബാദിലും - പ്രദേശത്തിന്റെ സംഗീതം, പാചകരീതി, വാസ്തുവിദ്യ എന്നിവയ്ക്ക് സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ ഈ മിശ്രിതം കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുരാതനവും നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പാളികളുള്ള സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്വം നൽകുന്നു. ഝാർഖണ്ഡിലെയും പശ്ചിമ ബംഗാളിലെയും ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങൾ പ്രദേശത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഭൂപ്രകൃതിക്ക് മറ്റൊരു മാനം നൽകുന്നു. സാന്താൾ, മുണ്ട, ഗോണ്ട്, ഒറാവോൺ തുടങ്ങിയ '''ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ''' പ്രദേശത്തെ പല പ്രധാന രാജ്യങ്ങൾക്കും മുമ്പുള്ള വ്യത്യസ്തമായ ഭാഷകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, കലാപരമായ ശൈലികൾ എന്നിവ നിലനിർത്തുന്നു. അവരുടെ നൃത്തങ്ങൾ, മരപ്പണി, ലോഹപ്പണി, പ്രകൃതിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ആചാരങ്ങൾ എന്നിവ കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ പൈതൃകത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണ്. സമതലങ്ങളിലെ ഹിന്ദു ആചാരങ്ങൾ, കുന്നുകളിലെ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങൾ, നഗരങ്ങളിലെ ഇസ്ലാമിക സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ഈ പാരമ്പര്യങ്ങൾ സഹവർത്തിക്കുന്നു, ഒരു ജില്ലയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് നാടകീയമായി വ്യത്യാസപ്പെടുന്ന വിശ്വാസങ്ങളുടെയും ആചാരങ്ങളുടെയും ഒരു മൊസൈക്ക് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ, സിക്കിം '''[[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റൻ]] ബുദ്ധ സംസ്കാരത്തെ''' ലെപ്ച, ഭൂട്ടിയ ജനതയുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ആശ്രമങ്ങൾ, പ്രാർത്ഥനാ പതാകകൾ, മുഖംമൂടി ധരിച്ച നൃത്തോത്സവങ്ങൾ എന്നിവ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതേസമയം ഹിന്ദു, നേപ്പാളി സ്വാധീനങ്ങൾ കൂടുതൽ വൈവിധ്യം നൽകുന്നു. കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലുടനീളം, ഉത്സവങ്ങൾ സാംസ്കാരിക പ്രകടനത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ് - പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ [[Wy/ml/ദുർഗ്ഗ പൂജ|ദുർഗ്ഗ പൂജ]], ഒഡീഷയിലെ രഥയാത്ര, നഗര കേന്ദ്രങ്ങളിലെ [[Wy/ml/ഈദ്|ഈദ്]] ആഘോഷങ്ങൾ, പീഠഭൂമി സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ഗോത്ര വിളവെടുപ്പ് ഉത്സവങ്ങൾ, സിക്കിമിലെ ലോസൂങ് പോലുള്ള ബുദ്ധമത പരിപാടികൾ. സംഗീതം, കഥപറച്ചിൽ, ആതിഥ്യം എന്നിവ ഈ പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, യാത്രക്കാർക്ക് പ്രദേശത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ സാംസ്കാരിക ചിത്രരചനയെക്കുറിച്ച് ഉജ്ജ്വലവും സ്വാഗതാർഹവുമായ ഒരു പരിചയപ്പെടുത്തൽ നൽകുന്നു. ==സംസാര ഭാഷ== ഭാഷാപരമായി വൈവിധ്യം കൂടുതലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ് കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ, ഓരോ സംസ്ഥാനത്തിനും അതിന്റേതായ പ്രബലമായ ഭാഷയും നിരവധി പ്രാദേശിക ഭാഷകളും ഉണ്ട്. പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ പ്രാഥമിക ഭാഷ ബംഗാളിയാണ്, കൊൽക്കത്ത പോലുള്ള നഗര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഇത് വ്യാപകമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു. ഒഡിയ (''ഒറിയ'') ഒഡീഷയിലുടനീളം സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു, ആയിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ഒരു സമ്പന്നമായ സാഹിത്യ പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. സിക്കിമിൽ, നേപ്പാളി ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭാഷയാണ്, അതേസമയം സിക്കിമീസ് (ഭൂട്ടിയ), ലെപ്ച എന്നിവയാണ് തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾ സംസാരിക്കുന്നത്. മേഖലയിലുടനീളമുള്ള സർക്കാർ, വിനോദസഞ്ചാരം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയിൽ ഇംഗ്ലീഷും ഹിന്ദിയും സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഇത് യാത്രക്കാർക്ക് ആശയവിനിമയം താരതമ്യേന എളുപ്പമാക്കുന്നു. ഝാർഖണ്ഡ്, ഒഡീഷ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഗോത്ര ഹൃദയപ്രദേശങ്ങളിൽ, ഭാഷാ വൈവിധ്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമാണ്. ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ സന്താലി, മുണ്ടാരി, ഹോ, കുറുഖ്, ഗോണ്ടി എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിവിധതരം ഓസ്‌ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക്, ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്നു. ഇവ പലപ്പോഴും സംസ്ഥാന ഭാഷകളുമായി, പ്രത്യേകിച്ച് മാർക്കറ്റ് പട്ടണങ്ങളിൽ സഹവർത്തിക്കുന്നു. അടിസ്ഥാന ആശയവിനിമയത്തിനായി യാത്രക്കാർക്ക് ഈ ഗോത്ര ഭാഷകൾ ആവശ്യമില്ലെങ്കിലും, ഗ്രാമങ്ങളിലും സാംസ്കാരിക ഉത്സവങ്ങളിലും ഇവ സംസാരിക്കുന്നത് കേൾക്കുന്നത് പ്രദേശത്തെ തദ്ദേശീയ ജനതയുടെ ആഴത്തിലുള്ള പൈതൃകത്തിലേക്ക് ഒരു നേർക്കാഴ്ച നൽകുന്നു. കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലുടനീളം, പ്രധാന നഗരങ്ങളിലും, വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും, ബിസിനസ്സ് ജില്ലകളിലും ഇംഗ്ലീഷ് വ്യാപകമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു, അതേസമയം സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു പൊതു പാലമായി ഹിന്ദി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ, യാത്രക്കാർക്ക് അവരുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷയോ ഭാഷയോ മാത്രം സംസാരിക്കുന്ന ആളുകളെ കണ്ടുമുട്ടാം. ഭാഗ്യവശാൽ, ഈ പ്രദേശത്തെ ആളുകൾ പൊതുവെ സന്ദർശകരോട് സൗഹൃദപരവും ക്ഷമയുള്ളവരുമാണ്, കൂടാതെ ബംഗാളി, ഒഡിയ, നേപ്പാളി എന്നീ ഭാഷകളിലെ ലളിതമായ വാക്യങ്ങൾ പലപ്പോഴും വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു. നഗരങ്ങളിലെ അടയാളങ്ങൾ സാധാരണയായി ദ്വിഭാഷയാണ്, ഗതാഗത ശൃംഖലകൾ സാധാരണയായി ഇംഗ്ലീഷോ ഹിന്ദിയോ ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഇത് ആദ്യമായി സന്ദർശകർക്ക് പോലും യാത്ര കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ സഹായിക്കുന്നു. ==എത്തിച്ചേരുക== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== ==ചുറ്റിക്കാണുക== ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== ==കുടിക്കുക== ==സുർക്ഷിതമായിരിക്കുക== {{Wy/ml/Warningbox|നക്സലൈറ്റ് (മാവോയിസ്റ്റ് അല്ലെങ്കിൽ ഇടതുപക്ഷ തീവ്രവാദം) കലാപകാരികൾ പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും അർദ്ധസൈനിക വിഭാഗങ്ങളെയും സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുന്നു. ഇത് പരിക്കുകൾക്കും മരണങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നു. ഝാർഖണ്ഡ്, ഒഡീഷ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യാൻ പദ്ധതിയിടുകയാണെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ യാത്രാ ദാതാവിൽ നിന്നും പ്രാദേശിക അധികാരികളിൽ നിന്നും ഉപദേശം തേടുക.|lastedit=2026-06-25}} ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനം== {{INTERWIKI|Q1151572}} 7agm5t19no3fvxq7o8aexa5w1rypxkx 0 3779672 7225761 7207381 2026-06-25T13:08:15Z Sree1959 2594881 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ചേർത്തു 7225761 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner NE India Shillong.jpg}} '''വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]], [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]], [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഏഴ് ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഷാ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിന്റെ ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാനമായ സംസ്കാരങ്ങളുണ്ട്, അവയെ പലപ്പോഴും '''ഏഴ് സഹോദരിമാർ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=NortheastIndia.png | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] | region1color=#acc2a6 | region1description=വംശീയമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം, നിരവധി ഗോത്ര വിഭാഗങ്ങളും വലിയൊരു ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളും വസിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] (ദക്ഷിണ ടിബറ്റ് എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു) അവകാശപ്പെടുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] | region2color=#cfcf94 | region2description=ആസാം, തേയിലയ്ക്ക് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ എണ്ണ ഉൽപാദന കേന്ദ്രവുമാണ്. ചില [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും]] ഇവിടെയുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളായി നിയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. | region3name=[[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] | region3color=#db813a | region3description=യൂറോപ്യന്മാർക്ക് പോളോ കായിക വിനോദം പരിചയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ ബഹുമതി ലഭിച്ച മണിപ്പൂർ ''ഇന്ത്യയുടെ രത്നം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ തലസ്ഥാനം ''ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിലെ പുഷ്പം'' എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ഏക പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനവും ഈ സംസ്ഥാനത്തിലുണ്ട്. | region4name=[[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] | region4color=#c9bd79 | region4description=''കിഴക്കിന്റെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തലസ്ഥാനത്തിനും അതിശയകരവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region5name=[[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] | region5color=#4ed084 | region5description=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒറ്റപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണിത്, കൂടാതെ [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] വേരുകളുള്ള നിരവധി ഗോത്രങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region6name=[[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] | region6color=#b69eb3 | region6description=16 പ്രധാന ഗോത്രങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region7color=#c1e25c | region7description=ഏറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ ത്രിപുരികളുടെയും രണ്ടാം ഇന്തോ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിൽ [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത വംശീയ ബംഗാളികളുടെയും മിശ്രിതമാണ്. }} {{INTERWIKI|Q863038}} aki4a1zj63c8mplcgqo1a9l4zmrm74e 7225768 7225761 2026-06-25T13:24:24Z Sree1959 2594881 നഗരങ്ങൾ ചേർത്തു 7225768 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner NE India Shillong.jpg}} '''വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]], [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]], [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഏഴ് ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഷാ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിന്റെ ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാനമായ സംസ്കാരങ്ങളുണ്ട്, അവയെ പലപ്പോഴും '''ഏഴ് സഹോദരിമാർ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=NortheastIndia.png | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] | region1color=#acc2a6 | region1description=വംശീയമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം, നിരവധി ഗോത്ര വിഭാഗങ്ങളും വലിയൊരു ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളും വസിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] (ദക്ഷിണ ടിബറ്റ് എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു) അവകാശപ്പെടുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] | region2color=#cfcf94 | region2description=ആസാം, തേയിലയ്ക്ക് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ എണ്ണ ഉൽപാദന കേന്ദ്രവുമാണ്. ചില [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും]] ഇവിടെയുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളായി നിയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. | region3name=[[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] | region3color=#db813a | region3description=യൂറോപ്യന്മാർക്ക് പോളോ കായിക വിനോദം പരിചയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ ബഹുമതി ലഭിച്ച മണിപ്പൂർ ''ഇന്ത്യയുടെ രത്നം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ തലസ്ഥാനം ''ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിലെ പുഷ്പം'' എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ഏക പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനവും ഈ സംസ്ഥാനത്തിലുണ്ട്. | region4name=[[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] | region4color=#c9bd79 | region4description=''കിഴക്കിന്റെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തലസ്ഥാനത്തിനും അതിശയകരവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region5name=[[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] | region5color=#4ed084 | region5description=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒറ്റപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണിത്, കൂടാതെ [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] വേരുകളുള്ള നിരവധി ഗോത്രങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region6name=[[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] | region6color=#b69eb3 | region6description=16 പ്രധാന ഗോത്രങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region7color=#c1e25c | region7description=ഏറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ ത്രിപുരികളുടെയും രണ്ടാം ഇന്തോ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിൽ [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത വംശീയ ബംഗാളികളുടെയും മിശ്രിതമാണ്. }} * '''[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]]''' പലപ്പോഴും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ "സഹോദര" സംസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം, മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏഴു സഹോദരികളുമായുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] ഏഴു സഹോദരികളിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ വേർതിരിച്ചതിനാൽ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഇതിനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Ujjayanta Palace also known as Nuyungma, Agartala, Tripura 04.JPG|thumb|ഉജ്ജയന്ത കൊട്ടാരം, [[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]]]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]] | lat=23.8337 |long=91.2828 |wikidata=Q170454}} &mdash; [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഐസോൾ|ഐസോൾ]] | lat=23.73333 |long=92.71666 | image=Solomon's Temple, Aizawl, Mizoram, India.jpg |wikidata=Q192379}} &mdash; മിസോറാമിലെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗുവാഹത്തി|ഗുവാഹത്തി]] | lat=26.14083 |long=91.79083 |wikidata=Q271911}} &mdash; രണ്ടായിരം വർഷത്തിലേറെ ചരിത്രമുള്ള [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇംഫാൽ|ഇംഫാൽ]] | lat=24.8167 |long=93.9500 |wikidata=Q208097}} &mdash; [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇറ്റാനഗർ|ഇറ്റാനഗർ]] | lat=27.1000 |long=93.6167 |wikidata=Q41128}} &mdash; [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കൊഹിമ|കൊഹിമ]] | lat=25.6667 |long=94.1167 |wikidata=Q234056}} &mdash; [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മതബാരി|മതബാരി]] | lat=23.50313 |long=91.50392 |wikidata=Q14924979}} &mdash; ത്രിപുരയിലെ ഉദയ്‌പൂരിനടുത്തുള്ള ഈ പട്ടണത്തിലാണ് ത്രിപുരേശ്വരി മന്ദിർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഷില്ലോങ്|ഷില്ലോങ്]] | lat=25.57444|long=91.87888 |wikidata=Q207752}} &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/തുഎൻസാങ്|തുഎൻസാങ്]] | lat=26.2833 |long=94.8333 |wikidata=Q2571393}} &mdash; സാരാമതി പർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ കാഴ്ചയുള്ള നാഗാലാൻഡിലെ ഒരു ജില്ലയും പട്ടണവും. {{INTERWIKI|Q863038}} 408rj628i8jhsgvxjwu1g843uhlrq07 7225854 7225768 2026-06-25T15:17:39Z Sree1959 2594881 മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ചേർത്തു 7225854 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner NE India Shillong.jpg}} '''വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]], [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]], [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഏഴ് ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഷാ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിന്റെ ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാനമായ സംസ്കാരങ്ങളുണ്ട്, അവയെ പലപ്പോഴും '''ഏഴ് സഹോദരിമാർ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=NortheastIndia.png | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] | region1color=#acc2a6 | region1description=വംശീയമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം, നിരവധി ഗോത്ര വിഭാഗങ്ങളും വലിയൊരു ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളും വസിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] (ദക്ഷിണ ടിബറ്റ് എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു) അവകാശപ്പെടുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] | region2color=#cfcf94 | region2description=ആസാം, തേയിലയ്ക്ക് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ എണ്ണ ഉൽപാദന കേന്ദ്രവുമാണ്. ചില [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും]] ഇവിടെയുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളായി നിയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. | region3name=[[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] | region3color=#db813a | region3description=യൂറോപ്യന്മാർക്ക് പോളോ കായിക വിനോദം പരിചയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ ബഹുമതി ലഭിച്ച മണിപ്പൂർ ''ഇന്ത്യയുടെ രത്നം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ തലസ്ഥാനം ''ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിലെ പുഷ്പം'' എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ഏക പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനവും ഈ സംസ്ഥാനത്തിലുണ്ട്. | region4name=[[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] | region4color=#c9bd79 | region4description=''കിഴക്കിന്റെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തലസ്ഥാനത്തിനും അതിശയകരവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region5name=[[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] | region5color=#4ed084 | region5description=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒറ്റപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണിത്, കൂടാതെ [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] വേരുകളുള്ള നിരവധി ഗോത്രങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region6name=[[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] | region6color=#b69eb3 | region6description=16 പ്രധാന ഗോത്രങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region7color=#c1e25c | region7description=ഏറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ ത്രിപുരികളുടെയും രണ്ടാം ഇന്തോ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിൽ [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത വംശീയ ബംഗാളികളുടെയും മിശ്രിതമാണ്. }} * '''[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]]''' പലപ്പോഴും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ "സഹോദര" സംസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം, മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏഴു സഹോദരികളുമായുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] ഏഴു സഹോദരികളിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ വേർതിരിച്ചതിനാൽ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഇതിനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Ujjayanta Palace also known as Nuyungma, Agartala, Tripura 04.JPG|thumb|ഉജ്ജയന്ത കൊട്ടാരം, [[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]]]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]] | lat=23.8337 |long=91.2828 |wikidata=Q170454}} &mdash; [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഐസോൾ|ഐസോൾ]] | lat=23.73333 |long=92.71666 | image=Solomon's Temple, Aizawl, Mizoram, India.jpg |wikidata=Q192379}} &mdash; മിസോറാമിലെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗുവാഹത്തി|ഗുവാഹത്തി]] | lat=26.14083 |long=91.79083 |wikidata=Q271911}} &mdash; രണ്ടായിരം വർഷത്തിലേറെ ചരിത്രമുള്ള [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇംഫാൽ|ഇംഫാൽ]] | lat=24.8167 |long=93.9500 |wikidata=Q208097}} &mdash; [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇറ്റാനഗർ|ഇറ്റാനഗർ]] | lat=27.1000 |long=93.6167 |wikidata=Q41128}} &mdash; [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കൊഹിമ|കൊഹിമ]] | lat=25.6667 |long=94.1167 |wikidata=Q234056}} &mdash; [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മതബാരി|മതബാരി]] | lat=23.50313 |long=91.50392 |wikidata=Q14924979}} &mdash; ത്രിപുരയിലെ ഉദയ്‌പൂരിനടുത്തുള്ള ഈ പട്ടണത്തിലാണ് ത്രിപുരേശ്വരി മന്ദിർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഷില്ലോങ്|ഷില്ലോങ്]] | lat=25.57444|long=91.87888 |wikidata=Q207752}} &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/തുഎൻസാങ്|തുഎൻസാങ്]] | lat=26.2833 |long=94.8333 |wikidata=Q2571393}} &mdash; സാരാമതി പർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ കാഴ്ചയുള്ള നാഗാലാൻഡിലെ ഒരു ജില്ലയും പട്ടണവും. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഇന്താങ്കി ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.54594 | long=93.55093 | image= }} (''ഇന്റാങ്കി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] &mdash; പെരെൻ ജില്ലയിലെ ഒരു വന്യജീവി ഉദ്യാനം. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി ജീവജാലങ്ങളുടെയും മറ്റ് സസ്തനികളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രം. അവയിൽ [[w:ml:ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ|ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ]], [[w:ml:മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ|മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ]], [[w:ml:മലമ്പാമ്പ്|മലമ്പാമ്പ്]], [[w:ml:തേൻകരടി|തേൻകരടി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം|കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.6667 |long=93.3500 |wikidata=Q192764}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; ഒറ്റക്കൊമ്പൻ കാണ്ടാമൃഗങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആവാസ കേന്ദ്രമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്ന്. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നാംഡഭ ദേശീയോദ്യാനം | lat=27.45963 | long=96.54146 | image= }}, [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] &mdash; (മഴക്കാടുകളുടെ വിസ്തൃതി) ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ ദേശീയോദ്യാനം. വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്തനികളും പക്ഷികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വടക്കേയറ്റത്തെ മഴക്കാടുകളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രം കൂടിയാണിത്. നാല് വലിയ പൂച്ചകളെ (കടുവ, പുള്ളിപ്പുലി, മേഘപ്പുലി, മഞ്ഞുപുലി) കാണാൻ കഴിയുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക സംരക്ഷിത വനമാണിത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നമേരി ദേശീയോദ്യാനം|നമേരി ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93249 |long=92.87766 |wikidata=Q2989157}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; കിഴക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്‌വരയിലുള്ള ഒരു ദേശീയോദ്യാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നോക്രെക് ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.44307 | long=90.44552 | image= }} (''നോക്രെക്ജൈവമണ്ഡലം സംരക്ഷണകേന്ദ്രം''), [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] &mdash; ചുവന്ന പാണ്ടകളുടെ ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഏഷ്യൻ ആന, പൂച്ചകൾ, പ്രൈമേറ്റുകൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. പക്ഷികൾക്കും ഇത് ഒരു പ്രധാന പ്രദേശമാണ്. ഉയരമുള്ളതും കട്ടിയുള്ളതുമായ വനം, ''റോങ്‌ബാങ് ഡെയർ വാട്ടർ ഫാൾ'', ''നോക്രെക് കൊടുമുടി'' എന്നിവ ഈ പാർക്കിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=മേഘപ്പുലി ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.6691 | long=91.3193 | image=Capped_Langur_Tripura_(2).jpg }}, [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; '''''സെപാഹിജാല വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിൽ''''' നാല് ഇനങ്ങൾ പ്രൈമേറ്റ് കുരങ്ങുകളുടെയും ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം മേഘപ്പുലികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. വിദ്യാഭ്യാസ, വിനോദ സൗകര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ഒരു ജന്തുശാസ്ത്രോദ്യാനവും സസ്യോദ്യാനവും ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ബൈസൺ ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.2796 | long=91.4010 | image= }} (''രാജ്ബരി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; ത്രിഷ്ണ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിലെ ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ കാട്ടുപോത്ത് (''ഗൗർ''), മാൻ, ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുറുകൾ എന്നിവയുടെ ഗണ്യമായ ഒരു കൂട്ടം വസിക്കുന്നു. നിരവധി പുഷ്പ-ജന്തുജാലങ്ങൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ തുടങ്ങിയ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ ഒരു സങ്കേതം എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം|മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93454958860676 | long=91.18140416698746 | image= }} [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. {{INTERWIKI|Q863038}} afj8khydk3uyqj8923koko6r8za8jsp 7225869 7225854 2026-06-25T15:24:38Z Sree1959 2594881 ചരിത്രം പര്യവസാനിക്കുന്നു 7225869 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner NE India Shillong.jpg}} '''വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]], [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]], [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഏഴ് ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഷാ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിന്റെ ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാനമായ സംസ്കാരങ്ങളുണ്ട്, അവയെ പലപ്പോഴും '''ഏഴ് സഹോദരിമാർ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=NortheastIndia.png | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] | region1color=#acc2a6 | region1description=വംശീയമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം, നിരവധി ഗോത്ര വിഭാഗങ്ങളും വലിയൊരു ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളും വസിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] (ദക്ഷിണ ടിബറ്റ് എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു) അവകാശപ്പെടുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] | region2color=#cfcf94 | region2description=ആസാം, തേയിലയ്ക്ക് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ എണ്ണ ഉൽപാദന കേന്ദ്രവുമാണ്. ചില [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും]] ഇവിടെയുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളായി നിയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. | region3name=[[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] | region3color=#db813a | region3description=യൂറോപ്യന്മാർക്ക് പോളോ കായിക വിനോദം പരിചയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ ബഹുമതി ലഭിച്ച മണിപ്പൂർ ''ഇന്ത്യയുടെ രത്നം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ തലസ്ഥാനം ''ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിലെ പുഷ്പം'' എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ഏക പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനവും ഈ സംസ്ഥാനത്തിലുണ്ട്. | region4name=[[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] | region4color=#c9bd79 | region4description=''കിഴക്കിന്റെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തലസ്ഥാനത്തിനും അതിശയകരവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region5name=[[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] | region5color=#4ed084 | region5description=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒറ്റപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണിത്, കൂടാതെ [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] വേരുകളുള്ള നിരവധി ഗോത്രങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region6name=[[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] | region6color=#b69eb3 | region6description=16 പ്രധാന ഗോത്രങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region7color=#c1e25c | region7description=ഏറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ ത്രിപുരികളുടെയും രണ്ടാം ഇന്തോ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിൽ [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത വംശീയ ബംഗാളികളുടെയും മിശ്രിതമാണ്. }} * '''[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]]''' പലപ്പോഴും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ "സഹോദര" സംസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം, മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏഴു സഹോദരികളുമായുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] ഏഴു സഹോദരികളിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ വേർതിരിച്ചതിനാൽ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഇതിനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Ujjayanta Palace also known as Nuyungma, Agartala, Tripura 04.JPG|thumb|ഉജ്ജയന്ത കൊട്ടാരം, [[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]]]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]] | lat=23.8337 |long=91.2828 |wikidata=Q170454}} &mdash; [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഐസോൾ|ഐസോൾ]] | lat=23.73333 |long=92.71666 | image=Solomon's Temple, Aizawl, Mizoram, India.jpg |wikidata=Q192379}} &mdash; മിസോറാമിലെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗുവാഹത്തി|ഗുവാഹത്തി]] | lat=26.14083 |long=91.79083 |wikidata=Q271911}} &mdash; രണ്ടായിരം വർഷത്തിലേറെ ചരിത്രമുള്ള [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇംഫാൽ|ഇംഫാൽ]] | lat=24.8167 |long=93.9500 |wikidata=Q208097}} &mdash; [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇറ്റാനഗർ|ഇറ്റാനഗർ]] | lat=27.1000 |long=93.6167 |wikidata=Q41128}} &mdash; [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കൊഹിമ|കൊഹിമ]] | lat=25.6667 |long=94.1167 |wikidata=Q234056}} &mdash; [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മതബാരി|മതബാരി]] | lat=23.50313 |long=91.50392 |wikidata=Q14924979}} &mdash; ത്രിപുരയിലെ ഉദയ്‌പൂരിനടുത്തുള്ള ഈ പട്ടണത്തിലാണ് ത്രിപുരേശ്വരി മന്ദിർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഷില്ലോങ്|ഷില്ലോങ്]] | lat=25.57444|long=91.87888 |wikidata=Q207752}} &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/തുഎൻസാങ്|തുഎൻസാങ്]] | lat=26.2833 |long=94.8333 |wikidata=Q2571393}} &mdash; സാരാമതി പർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ കാഴ്ചയുള്ള നാഗാലാൻഡിലെ ഒരു ജില്ലയും പട്ടണവും. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഇന്താങ്കി ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.54594 | long=93.55093 | image= }} (''ഇന്റാങ്കി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] &mdash; പെരെൻ ജില്ലയിലെ ഒരു വന്യജീവി ഉദ്യാനം. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി ജീവജാലങ്ങളുടെയും മറ്റ് സസ്തനികളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രം. അവയിൽ [[w:ml:ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ|ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ]], [[w:ml:മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ|മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ]], [[w:ml:മലമ്പാമ്പ്|മലമ്പാമ്പ്]], [[w:ml:തേൻകരടി|തേൻകരടി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം|കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.6667 |long=93.3500 |wikidata=Q192764}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; ഒറ്റക്കൊമ്പൻ കാണ്ടാമൃഗങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആവാസ കേന്ദ്രമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്ന്. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നാംഡഭ ദേശീയോദ്യാനം | lat=27.45963 | long=96.54146 | image= }}, [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] &mdash; (മഴക്കാടുകളുടെ വിസ്തൃതി) ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ ദേശീയോദ്യാനം. വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്തനികളും പക്ഷികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വടക്കേയറ്റത്തെ മഴക്കാടുകളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രം കൂടിയാണിത്. നാല് വലിയ പൂച്ചകളെ (കടുവ, പുള്ളിപ്പുലി, മേഘപ്പുലി, മഞ്ഞുപുലി) കാണാൻ കഴിയുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക സംരക്ഷിത വനമാണിത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നമേരി ദേശീയോദ്യാനം|നമേരി ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93249 |long=92.87766 |wikidata=Q2989157}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; കിഴക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്‌വരയിലുള്ള ഒരു ദേശീയോദ്യാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നോക്രെക് ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.44307 | long=90.44552 | image= }} (''നോക്രെക്ജൈവമണ്ഡലം സംരക്ഷണകേന്ദ്രം''), [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] &mdash; ചുവന്ന പാണ്ടകളുടെ ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഏഷ്യൻ ആന, പൂച്ചകൾ, പ്രൈമേറ്റുകൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. പക്ഷികൾക്കും ഇത് ഒരു പ്രധാന പ്രദേശമാണ്. ഉയരമുള്ളതും കട്ടിയുള്ളതുമായ വനം, ''റോങ്‌ബാങ് ഡെയർ വാട്ടർ ഫാൾ'', ''നോക്രെക് കൊടുമുടി'' എന്നിവ ഈ പാർക്കിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=മേഘപ്പുലി ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.6691 | long=91.3193 | image=Capped_Langur_Tripura_(2).jpg }}, [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; '''''സെപാഹിജാല വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിൽ''''' നാല് ഇനങ്ങൾ പ്രൈമേറ്റ് കുരങ്ങുകളുടെയും ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം മേഘപ്പുലികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. വിദ്യാഭ്യാസ, വിനോദ സൗകര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ഒരു ജന്തുശാസ്ത്രോദ്യാനവും സസ്യോദ്യാനവും ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ബൈസൺ ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.2796 | long=91.4010 | image= }} (''രാജ്ബരി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; ത്രിഷ്ണ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിലെ ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ കാട്ടുപോത്ത് (''ഗൗർ''), മാൻ, ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുറുകൾ എന്നിവയുടെ ഗണ്യമായ ഒരു കൂട്ടം വസിക്കുന്നു. നിരവധി പുഷ്പ-ജന്തുജാലങ്ങൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ തുടങ്ങിയ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ ഒരു സങ്കേതം എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം|മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93454958860676 | long=91.18140416698746 | image= }} [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Gopinath Temple - Ningthoukhong, Manipur (India).jpg|thumb|ഗോപിനാഥ് (കൃഷ്ണ) ക്ഷേത്രം [[Wy/ml/നിങ്‌തൗഖോങ്|നിങ്‌തൗഖോങ്]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]]]] === ചരിത്രം === കിഴക്കൻ ഏഷ്യ, ഹിമാലയൻ മേഖല, ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റ തരംഗങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും സങ്കീർണ്ണവുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഈ പ്രദേശത്തെ ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ പലരും ടിബറ്റോ-ബർമൻ, തായ്, ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷാ കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവരായിരുന്നു, അവരുടെ പിൻഗാമികൾ ഇപ്പോഴും നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ, അരുണാചൽ പ്രദേശ് തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക നട്ടെല്ലാണ്. ഈ ഗ്രൂപ്പുകൾ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ, വംശ ഘടനകൾ, പ്രദേശത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട കുന്നുകളിലും താഴ്‌വരകളിലും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച വാമൊഴി പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഒരിക്കലും പുരാതന സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചില്ല, ഇത് അതിന്റെ ഗോത്ര സമൂഹങ്ങൾക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകളായി വ്യത്യസ്തമായ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ അനുവദിച്ചു. ആസാമിലെ '''അഹോം രാജ്യം''' ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ചരിത്ര ശക്തികളിൽ ഒന്നാണ്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തായ്-അഹോം കുടിയേറ്റക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ഈ രാജ്യം ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലുടനീളം വ്യാപിക്കുകയും ആവർത്തിച്ചുള്ള മുഗൾ അധിനിവേശങ്ങളെ ചെറുക്കുകയും ചെയ്തു. അഹോമുകൾ നൂതന കാർഷിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും, അണക്കെട്ടുകളും ടാങ്കുകളും നിർമ്മിക്കുകയും, ഒരു സവിശേഷ ഭരണ സംവിധാനം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ആറ് നൂറ്റാണ്ടിലെ അവരുടെ ഭരണം ആസാമീസ് സംസ്കാരത്തിലും ഭാഷയിലും സ്വത്വത്തിലും ആഴത്തിലുള്ള മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര ഗോത്ര രാഷ്ട്രീയത്തിന് ആവാസ കേന്ദ്രമായി തുടർന്നു, ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ ആചാരങ്ങൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സ്ഥാനം അതിനെ വ്യാപാരത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിന്റെയും ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. ബുദ്ധമതം അരുണാചൽ പ്രദേശിലേക്കും മണിപ്പൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു, അതേസമയം ഹിന്ദു സ്വാധീനം വ്യാപാരത്തിലൂടെയും തീർത്ഥാടനത്തിലൂടെയും ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ വരവ് തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, മിഷനറി പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പുതിയ ഭരണ അതിർത്തികൾ എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു. നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിൽ മിഷനറിമാർ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. തദ്ദേശീയ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി ഇഴുകിച്ചേരുമ്പോൾ പ്രാദേശിക സംസ്കാരങ്ങളെ പരിവർത്തനം ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല വലിയ രാഷ്ട്രീയ പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് വിധേയമായി. വംശീയവും ഭാഷാപരവുമായ സ്വത്വങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനായി ആസാം ക്രമേണ നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് നാഗാലാൻഡ്, മേഘാലയ, മിസോറാം, അരുണാചൽ പ്രദേശ് എന്നിവയുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ഒരുകാലത്ത് നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായിരുന്ന മണിപ്പൂരും ത്രിപുരയും ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേർന്നു. രാഷ്ട്രീയ അസ്വസ്ഥതകളും സ്വയംഭരണാവകാശത്തിനുള്ള ആവശ്യങ്ങളും ഈ മേഖല അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഗണ്യമായ സാംസ്കാരിക പുനരുജ്ജീവനവും സാമ്പത്തിക വികസനവും ഈ മേഖലയ്ക്ക് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന്, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവും ചരിത്രപരമായി പാളികളുള്ളതുമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. {{INTERWIKI|Q863038}} 51fmqoihf1ejfhmpttx5v93w6mpdynd 7225873 7225869 2026-06-25T15:28:12Z Sree1959 2594881 ഭൂമിശാസ്ത്രം പൂർത്തിയായി 7225873 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner NE India Shillong.jpg}} '''വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]], [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]], [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഏഴ് ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഷാ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിന്റെ ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാനമായ സംസ്കാരങ്ങളുണ്ട്, അവയെ പലപ്പോഴും '''ഏഴ് സഹോദരിമാർ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=NortheastIndia.png | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] | region1color=#acc2a6 | region1description=വംശീയമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം, നിരവധി ഗോത്ര വിഭാഗങ്ങളും വലിയൊരു ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളും വസിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] (ദക്ഷിണ ടിബറ്റ് എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു) അവകാശപ്പെടുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] | region2color=#cfcf94 | region2description=ആസാം, തേയിലയ്ക്ക് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ എണ്ണ ഉൽപാദന കേന്ദ്രവുമാണ്. ചില [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും]] ഇവിടെയുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളായി നിയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. | region3name=[[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] | region3color=#db813a | region3description=യൂറോപ്യന്മാർക്ക് പോളോ കായിക വിനോദം പരിചയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ ബഹുമതി ലഭിച്ച മണിപ്പൂർ ''ഇന്ത്യയുടെ രത്നം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ തലസ്ഥാനം ''ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിലെ പുഷ്പം'' എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ഏക പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനവും ഈ സംസ്ഥാനത്തിലുണ്ട്. | region4name=[[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] | region4color=#c9bd79 | region4description=''കിഴക്കിന്റെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തലസ്ഥാനത്തിനും അതിശയകരവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region5name=[[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] | region5color=#4ed084 | region5description=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒറ്റപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണിത്, കൂടാതെ [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] വേരുകളുള്ള നിരവധി ഗോത്രങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region6name=[[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] | region6color=#b69eb3 | region6description=16 പ്രധാന ഗോത്രങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region7color=#c1e25c | region7description=ഏറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ ത്രിപുരികളുടെയും രണ്ടാം ഇന്തോ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിൽ [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത വംശീയ ബംഗാളികളുടെയും മിശ്രിതമാണ്. }} * '''[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]]''' പലപ്പോഴും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ "സഹോദര" സംസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം, മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏഴു സഹോദരികളുമായുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] ഏഴു സഹോദരികളിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ വേർതിരിച്ചതിനാൽ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഇതിനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Ujjayanta Palace also known as Nuyungma, Agartala, Tripura 04.JPG|thumb|ഉജ്ജയന്ത കൊട്ടാരം, [[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]]]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]] | lat=23.8337 |long=91.2828 |wikidata=Q170454}} &mdash; [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഐസോൾ|ഐസോൾ]] | lat=23.73333 |long=92.71666 | image=Solomon's Temple, Aizawl, Mizoram, India.jpg |wikidata=Q192379}} &mdash; മിസോറാമിലെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗുവാഹത്തി|ഗുവാഹത്തി]] | lat=26.14083 |long=91.79083 |wikidata=Q271911}} &mdash; രണ്ടായിരം വർഷത്തിലേറെ ചരിത്രമുള്ള [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇംഫാൽ|ഇംഫാൽ]] | lat=24.8167 |long=93.9500 |wikidata=Q208097}} &mdash; [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇറ്റാനഗർ|ഇറ്റാനഗർ]] | lat=27.1000 |long=93.6167 |wikidata=Q41128}} &mdash; [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കൊഹിമ|കൊഹിമ]] | lat=25.6667 |long=94.1167 |wikidata=Q234056}} &mdash; [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മതബാരി|മതബാരി]] | lat=23.50313 |long=91.50392 |wikidata=Q14924979}} &mdash; ത്രിപുരയിലെ ഉദയ്‌പൂരിനടുത്തുള്ള ഈ പട്ടണത്തിലാണ് ത്രിപുരേശ്വരി മന്ദിർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഷില്ലോങ്|ഷില്ലോങ്]] | lat=25.57444|long=91.87888 |wikidata=Q207752}} &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/തുഎൻസാങ്|തുഎൻസാങ്]] | lat=26.2833 |long=94.8333 |wikidata=Q2571393}} &mdash; സാരാമതി പർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ കാഴ്ചയുള്ള നാഗാലാൻഡിലെ ഒരു ജില്ലയും പട്ടണവും. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഇന്താങ്കി ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.54594 | long=93.55093 | image= }} (''ഇന്റാങ്കി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] &mdash; പെരെൻ ജില്ലയിലെ ഒരു വന്യജീവി ഉദ്യാനം. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി ജീവജാലങ്ങളുടെയും മറ്റ് സസ്തനികളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രം. അവയിൽ [[w:ml:ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ|ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ]], [[w:ml:മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ|മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ]], [[w:ml:മലമ്പാമ്പ്|മലമ്പാമ്പ്]], [[w:ml:തേൻകരടി|തേൻകരടി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം|കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.6667 |long=93.3500 |wikidata=Q192764}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; ഒറ്റക്കൊമ്പൻ കാണ്ടാമൃഗങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആവാസ കേന്ദ്രമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്ന്. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നാംഡഭ ദേശീയോദ്യാനം | lat=27.45963 | long=96.54146 | image= }}, [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] &mdash; (മഴക്കാടുകളുടെ വിസ്തൃതി) ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ ദേശീയോദ്യാനം. വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്തനികളും പക്ഷികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വടക്കേയറ്റത്തെ മഴക്കാടുകളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രം കൂടിയാണിത്. നാല് വലിയ പൂച്ചകളെ (കടുവ, പുള്ളിപ്പുലി, മേഘപ്പുലി, മഞ്ഞുപുലി) കാണാൻ കഴിയുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക സംരക്ഷിത വനമാണിത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നമേരി ദേശീയോദ്യാനം|നമേരി ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93249 |long=92.87766 |wikidata=Q2989157}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; കിഴക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്‌വരയിലുള്ള ഒരു ദേശീയോദ്യാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നോക്രെക് ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.44307 | long=90.44552 | image= }} (''നോക്രെക്ജൈവമണ്ഡലം സംരക്ഷണകേന്ദ്രം''), [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] &mdash; ചുവന്ന പാണ്ടകളുടെ ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഏഷ്യൻ ആന, പൂച്ചകൾ, പ്രൈമേറ്റുകൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. പക്ഷികൾക്കും ഇത് ഒരു പ്രധാന പ്രദേശമാണ്. ഉയരമുള്ളതും കട്ടിയുള്ളതുമായ വനം, ''റോങ്‌ബാങ് ഡെയർ വാട്ടർ ഫാൾ'', ''നോക്രെക് കൊടുമുടി'' എന്നിവ ഈ പാർക്കിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=മേഘപ്പുലി ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.6691 | long=91.3193 | image=Capped_Langur_Tripura_(2).jpg }}, [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; '''''സെപാഹിജാല വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിൽ''''' നാല് ഇനങ്ങൾ പ്രൈമേറ്റ് കുരങ്ങുകളുടെയും ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം മേഘപ്പുലികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. വിദ്യാഭ്യാസ, വിനോദ സൗകര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ഒരു ജന്തുശാസ്ത്രോദ്യാനവും സസ്യോദ്യാനവും ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ബൈസൺ ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.2796 | long=91.4010 | image= }} (''രാജ്ബരി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; ത്രിഷ്ണ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിലെ ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ കാട്ടുപോത്ത് (''ഗൗർ''), മാൻ, ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുറുകൾ എന്നിവയുടെ ഗണ്യമായ ഒരു കൂട്ടം വസിക്കുന്നു. നിരവധി പുഷ്പ-ജന്തുജാലങ്ങൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ തുടങ്ങിയ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ ഒരു സങ്കേതം എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം|മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93454958860676 | long=91.18140416698746 | image= }} [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Gopinath Temple - Ningthoukhong, Manipur (India).jpg|thumb|ഗോപിനാഥ് (കൃഷ്ണ) ക്ഷേത്രം [[Wy/ml/നിങ്‌തൗഖോങ്|നിങ്‌തൗഖോങ്]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]]]] === ചരിത്രം === കിഴക്കൻ ഏഷ്യ, ഹിമാലയൻ മേഖല, ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റ തരംഗങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും സങ്കീർണ്ണവുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഈ പ്രദേശത്തെ ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ പലരും ടിബറ്റോ-ബർമൻ, തായ്, ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷാ കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവരായിരുന്നു, അവരുടെ പിൻഗാമികൾ ഇപ്പോഴും നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ, അരുണാചൽ പ്രദേശ് തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക നട്ടെല്ലാണ്. ഈ ഗ്രൂപ്പുകൾ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ, വംശ ഘടനകൾ, പ്രദേശത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട കുന്നുകളിലും താഴ്‌വരകളിലും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച വാമൊഴി പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഒരിക്കലും പുരാതന സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചില്ല, ഇത് അതിന്റെ ഗോത്ര സമൂഹങ്ങൾക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകളായി വ്യത്യസ്തമായ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ അനുവദിച്ചു. ആസാമിലെ '''അഹോം രാജ്യം''' ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ചരിത്ര ശക്തികളിൽ ഒന്നാണ്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തായ്-അഹോം കുടിയേറ്റക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ഈ രാജ്യം ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലുടനീളം വ്യാപിക്കുകയും ആവർത്തിച്ചുള്ള മുഗൾ അധിനിവേശങ്ങളെ ചെറുക്കുകയും ചെയ്തു. അഹോമുകൾ നൂതന കാർഷിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും, അണക്കെട്ടുകളും ടാങ്കുകളും നിർമ്മിക്കുകയും, ഒരു സവിശേഷ ഭരണ സംവിധാനം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ആറ് നൂറ്റാണ്ടിലെ അവരുടെ ഭരണം ആസാമീസ് സംസ്കാരത്തിലും ഭാഷയിലും സ്വത്വത്തിലും ആഴത്തിലുള്ള മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര ഗോത്ര രാഷ്ട്രീയത്തിന് ആവാസ കേന്ദ്രമായി തുടർന്നു, ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ ആചാരങ്ങൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സ്ഥാനം അതിനെ വ്യാപാരത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിന്റെയും ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. ബുദ്ധമതം അരുണാചൽ പ്രദേശിലേക്കും മണിപ്പൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു, അതേസമയം ഹിന്ദു സ്വാധീനം വ്യാപാരത്തിലൂടെയും തീർത്ഥാടനത്തിലൂടെയും ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ വരവ് തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, മിഷനറി പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പുതിയ ഭരണ അതിർത്തികൾ എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു. നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിൽ മിഷനറിമാർ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. തദ്ദേശീയ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി ഇഴുകിച്ചേരുമ്പോൾ പ്രാദേശിക സംസ്കാരങ്ങളെ പരിവർത്തനം ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല വലിയ രാഷ്ട്രീയ പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് വിധേയമായി. വംശീയവും ഭാഷാപരവുമായ സ്വത്വങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനായി ആസാം ക്രമേണ നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് നാഗാലാൻഡ്, മേഘാലയ, മിസോറാം, അരുണാചൽ പ്രദേശ് എന്നിവയുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ഒരുകാലത്ത് നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായിരുന്ന മണിപ്പൂരും ത്രിപുരയും ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേർന്നു. രാഷ്ട്രീയ അസ്വസ്ഥതകളും സ്വയംഭരണാവകാശത്തിനുള്ള ആവശ്യങ്ങളും ഈ മേഖല അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഗണ്യമായ സാംസ്കാരിക പുനരുജ്ജീവനവും സാമ്പത്തിക വികസനവും ഈ മേഖലയ്ക്ക് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന്, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവും ചരിത്രപരമായി പാളികളുള്ളതുമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ അസാധാരണമായ ഭൂമിശാസ്ത്ര വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ്. '''കിഴക്കൻ ഹിമാലയം''' മുതൽ നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം എന്നിവിടങ്ങളിലെ സമൃദ്ധമായ കുന്നുകൾ വരെയും, മേഘാലയയിലെ '''ഉരുളുന്ന പീഠഭൂമികൾ''' മുതൽ ആസാമിന്റെ '''ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ഇടുങ്ങിയ '''സിലിഗുരി ഇടനാഴി''' വഴി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. പലപ്പോഴും ''"കോഴിയുടെ കഴുത്ത്"'' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സവിശേഷ ഭൂമിശാസ്ത്രം അതിന്റെ ചരിത്രത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീതടങ്ങളിൽ ഒന്നായ വിശാലമായ '''ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വര''' ഉള്ള മധ്യ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ആസാം ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മപുത്ര നദി ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലങ്ങൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനവാസമുള്ള നദീദ്വീപുകളിൽ ഒന്നായ മജുലി പോലുള്ള നദീദ്വീപുകൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വനപ്രദേശമായ കുന്നുകളും ആനകൾ, കാണ്ടാമൃഗങ്ങൾ, കടുവകൾ എന്നിവയ്ക്ക് അഭയം നൽകുന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും ഈ താഴ്‌വരയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. വടക്കുഭാഗത്ത്, മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളും, ആഴമേറിയ മലയിടുക്കുകളും, ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളും കൊണ്ട് അരുണാചൽ പ്രദേശ് '''ഹിമാലയ''' ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഈ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി '''ഉഷ്ണമേഖലാ താഴ്‌വരകൾ''' മുതൽ '''ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ''' വരെയാണ്. ഇതിനു വിപരീതമായി, മേഘാലയ അതിന്റെ നാടകീയമായ ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് ഗുഹകൾ, ഉരുണ്ട പീഠഭൂമികൾ, ഖാസി, ജയന്തിയ ഗോത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ജീവനുള്ള വേരുപാലങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. കിഴക്ക്, നാഗാലാൻഡ്, മണിപ്പൂർ, മിസോറാം, ത്രിപുര എന്നിവിടങ്ങളിൽ വനപ്രദേശങ്ങളുള്ള കുന്നുകളും ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകളും ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങളേക്കാൾ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയോട് സാമ്യമുള്ള ഭൂപ്രകൃതികളുള്ള മുളങ്കാടുകൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ടെറസ്ഡ് വയലുകൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ് ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ദുർഘടമായ ഭൂപ്രകൃതി അതിന്റെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും പാരിസ്ഥിതിക സമ്പന്നതയും സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. {{INTERWIKI|Q863038}} 8019tw3tyjlrs8xqvlrtf7qncdindmg 7225878 7225873 2026-06-25T15:32:07Z Sree1959 2594881 കാലാവസ്ഥ ചേർത്തു 7225878 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner NE India Shillong.jpg}} '''വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]], [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]], [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഏഴ് ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഷാ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിന്റെ ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാനമായ സംസ്കാരങ്ങളുണ്ട്, അവയെ പലപ്പോഴും '''ഏഴ് സഹോദരിമാർ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=NortheastIndia.png | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] | region1color=#acc2a6 | region1description=വംശീയമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം, നിരവധി ഗോത്ര വിഭാഗങ്ങളും വലിയൊരു ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളും വസിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] (ദക്ഷിണ ടിബറ്റ് എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു) അവകാശപ്പെടുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] | region2color=#cfcf94 | region2description=ആസാം, തേയിലയ്ക്ക് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ എണ്ണ ഉൽപാദന കേന്ദ്രവുമാണ്. ചില [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും]] ഇവിടെയുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളായി നിയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. | region3name=[[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] | region3color=#db813a | region3description=യൂറോപ്യന്മാർക്ക് പോളോ കായിക വിനോദം പരിചയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ ബഹുമതി ലഭിച്ച മണിപ്പൂർ ''ഇന്ത്യയുടെ രത്നം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ തലസ്ഥാനം ''ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിലെ പുഷ്പം'' എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ഏക പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനവും ഈ സംസ്ഥാനത്തിലുണ്ട്. | region4name=[[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] | region4color=#c9bd79 | region4description=''കിഴക്കിന്റെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തലസ്ഥാനത്തിനും അതിശയകരവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region5name=[[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] | region5color=#4ed084 | region5description=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒറ്റപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണിത്, കൂടാതെ [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] വേരുകളുള്ള നിരവധി ഗോത്രങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region6name=[[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] | region6color=#b69eb3 | region6description=16 പ്രധാന ഗോത്രങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region7color=#c1e25c | region7description=ഏറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ ത്രിപുരികളുടെയും രണ്ടാം ഇന്തോ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിൽ [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത വംശീയ ബംഗാളികളുടെയും മിശ്രിതമാണ്. }} * '''[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]]''' പലപ്പോഴും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ "സഹോദര" സംസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം, മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏഴു സഹോദരികളുമായുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] ഏഴു സഹോദരികളിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ വേർതിരിച്ചതിനാൽ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഇതിനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Ujjayanta Palace also known as Nuyungma, Agartala, Tripura 04.JPG|thumb|ഉജ്ജയന്ത കൊട്ടാരം, [[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]]]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]] | lat=23.8337 |long=91.2828 |wikidata=Q170454}} &mdash; [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഐസോൾ|ഐസോൾ]] | lat=23.73333 |long=92.71666 | image=Solomon's Temple, Aizawl, Mizoram, India.jpg |wikidata=Q192379}} &mdash; മിസോറാമിലെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗുവാഹത്തി|ഗുവാഹത്തി]] | lat=26.14083 |long=91.79083 |wikidata=Q271911}} &mdash; രണ്ടായിരം വർഷത്തിലേറെ ചരിത്രമുള്ള [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇംഫാൽ|ഇംഫാൽ]] | lat=24.8167 |long=93.9500 |wikidata=Q208097}} &mdash; [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇറ്റാനഗർ|ഇറ്റാനഗർ]] | lat=27.1000 |long=93.6167 |wikidata=Q41128}} &mdash; [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കൊഹിമ|കൊഹിമ]] | lat=25.6667 |long=94.1167 |wikidata=Q234056}} &mdash; [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മതബാരി|മതബാരി]] | lat=23.50313 |long=91.50392 |wikidata=Q14924979}} &mdash; ത്രിപുരയിലെ ഉദയ്‌പൂരിനടുത്തുള്ള ഈ പട്ടണത്തിലാണ് ത്രിപുരേശ്വരി മന്ദിർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഷില്ലോങ്|ഷില്ലോങ്]] | lat=25.57444|long=91.87888 |wikidata=Q207752}} &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/തുഎൻസാങ്|തുഎൻസാങ്]] | lat=26.2833 |long=94.8333 |wikidata=Q2571393}} &mdash; സാരാമതി പർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ കാഴ്ചയുള്ള നാഗാലാൻഡിലെ ഒരു ജില്ലയും പട്ടണവും. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഇന്താങ്കി ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.54594 | long=93.55093 | image= }} (''ഇന്റാങ്കി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] &mdash; പെരെൻ ജില്ലയിലെ ഒരു വന്യജീവി ഉദ്യാനം. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി ജീവജാലങ്ങളുടെയും മറ്റ് സസ്തനികളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രം. അവയിൽ [[w:ml:ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ|ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ]], [[w:ml:മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ|മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ]], [[w:ml:മലമ്പാമ്പ്|മലമ്പാമ്പ്]], [[w:ml:തേൻകരടി|തേൻകരടി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം|കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.6667 |long=93.3500 |wikidata=Q192764}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; ഒറ്റക്കൊമ്പൻ കാണ്ടാമൃഗങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആവാസ കേന്ദ്രമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്ന്. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നാംഡഭ ദേശീയോദ്യാനം | lat=27.45963 | long=96.54146 | image= }}, [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] &mdash; (മഴക്കാടുകളുടെ വിസ്തൃതി) ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ ദേശീയോദ്യാനം. വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്തനികളും പക്ഷികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വടക്കേയറ്റത്തെ മഴക്കാടുകളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രം കൂടിയാണിത്. നാല് വലിയ പൂച്ചകളെ (കടുവ, പുള്ളിപ്പുലി, മേഘപ്പുലി, മഞ്ഞുപുലി) കാണാൻ കഴിയുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക സംരക്ഷിത വനമാണിത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നമേരി ദേശീയോദ്യാനം|നമേരി ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93249 |long=92.87766 |wikidata=Q2989157}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; കിഴക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്‌വരയിലുള്ള ഒരു ദേശീയോദ്യാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നോക്രെക് ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.44307 | long=90.44552 | image= }} (''നോക്രെക്ജൈവമണ്ഡലം സംരക്ഷണകേന്ദ്രം''), [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] &mdash; ചുവന്ന പാണ്ടകളുടെ ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഏഷ്യൻ ആന, പൂച്ചകൾ, പ്രൈമേറ്റുകൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. പക്ഷികൾക്കും ഇത് ഒരു പ്രധാന പ്രദേശമാണ്. ഉയരമുള്ളതും കട്ടിയുള്ളതുമായ വനം, ''റോങ്‌ബാങ് ഡെയർ വാട്ടർ ഫാൾ'', ''നോക്രെക് കൊടുമുടി'' എന്നിവ ഈ പാർക്കിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=മേഘപ്പുലി ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.6691 | long=91.3193 | image=Capped_Langur_Tripura_(2).jpg }}, [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; '''''സെപാഹിജാല വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിൽ''''' നാല് ഇനങ്ങൾ പ്രൈമേറ്റ് കുരങ്ങുകളുടെയും ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം മേഘപ്പുലികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. വിദ്യാഭ്യാസ, വിനോദ സൗകര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ഒരു ജന്തുശാസ്ത്രോദ്യാനവും സസ്യോദ്യാനവും ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ബൈസൺ ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.2796 | long=91.4010 | image= }} (''രാജ്ബരി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; ത്രിഷ്ണ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിലെ ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ കാട്ടുപോത്ത് (''ഗൗർ''), മാൻ, ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുറുകൾ എന്നിവയുടെ ഗണ്യമായ ഒരു കൂട്ടം വസിക്കുന്നു. നിരവധി പുഷ്പ-ജന്തുജാലങ്ങൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ തുടങ്ങിയ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ ഒരു സങ്കേതം എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം|മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93454958860676 | long=91.18140416698746 | image= }} [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Gopinath Temple - Ningthoukhong, Manipur (India).jpg|thumb|ഗോപിനാഥ് (കൃഷ്ണ) ക്ഷേത്രം [[Wy/ml/നിങ്‌തൗഖോങ്|നിങ്‌തൗഖോങ്]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]]]] === ചരിത്രം === കിഴക്കൻ ഏഷ്യ, ഹിമാലയൻ മേഖല, ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റ തരംഗങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും സങ്കീർണ്ണവുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഈ പ്രദേശത്തെ ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ പലരും ടിബറ്റോ-ബർമൻ, തായ്, ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷാ കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവരായിരുന്നു, അവരുടെ പിൻഗാമികൾ ഇപ്പോഴും നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ, അരുണാചൽ പ്രദേശ് തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക നട്ടെല്ലാണ്. ഈ ഗ്രൂപ്പുകൾ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ, വംശ ഘടനകൾ, പ്രദേശത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട കുന്നുകളിലും താഴ്‌വരകളിലും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച വാമൊഴി പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഒരിക്കലും പുരാതന സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചില്ല, ഇത് അതിന്റെ ഗോത്ര സമൂഹങ്ങൾക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകളായി വ്യത്യസ്തമായ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ അനുവദിച്ചു. ആസാമിലെ '''അഹോം രാജ്യം''' ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ചരിത്ര ശക്തികളിൽ ഒന്നാണ്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തായ്-അഹോം കുടിയേറ്റക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ഈ രാജ്യം ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലുടനീളം വ്യാപിക്കുകയും ആവർത്തിച്ചുള്ള മുഗൾ അധിനിവേശങ്ങളെ ചെറുക്കുകയും ചെയ്തു. അഹോമുകൾ നൂതന കാർഷിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും, അണക്കെട്ടുകളും ടാങ്കുകളും നിർമ്മിക്കുകയും, ഒരു സവിശേഷ ഭരണ സംവിധാനം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ആറ് നൂറ്റാണ്ടിലെ അവരുടെ ഭരണം ആസാമീസ് സംസ്കാരത്തിലും ഭാഷയിലും സ്വത്വത്തിലും ആഴത്തിലുള്ള മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര ഗോത്ര രാഷ്ട്രീയത്തിന് ആവാസ കേന്ദ്രമായി തുടർന്നു, ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ ആചാരങ്ങൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സ്ഥാനം അതിനെ വ്യാപാരത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിന്റെയും ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. ബുദ്ധമതം അരുണാചൽ പ്രദേശിലേക്കും മണിപ്പൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു, അതേസമയം ഹിന്ദു സ്വാധീനം വ്യാപാരത്തിലൂടെയും തീർത്ഥാടനത്തിലൂടെയും ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ വരവ് തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, മിഷനറി പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പുതിയ ഭരണ അതിർത്തികൾ എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു. നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിൽ മിഷനറിമാർ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. തദ്ദേശീയ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി ഇഴുകിച്ചേരുമ്പോൾ പ്രാദേശിക സംസ്കാരങ്ങളെ പരിവർത്തനം ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല വലിയ രാഷ്ട്രീയ പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് വിധേയമായി. വംശീയവും ഭാഷാപരവുമായ സ്വത്വങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനായി ആസാം ക്രമേണ നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് നാഗാലാൻഡ്, മേഘാലയ, മിസോറാം, അരുണാചൽ പ്രദേശ് എന്നിവയുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ഒരുകാലത്ത് നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായിരുന്ന മണിപ്പൂരും ത്രിപുരയും ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേർന്നു. രാഷ്ട്രീയ അസ്വസ്ഥതകളും സ്വയംഭരണാവകാശത്തിനുള്ള ആവശ്യങ്ങളും ഈ മേഖല അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഗണ്യമായ സാംസ്കാരിക പുനരുജ്ജീവനവും സാമ്പത്തിക വികസനവും ഈ മേഖലയ്ക്ക് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന്, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവും ചരിത്രപരമായി പാളികളുള്ളതുമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ അസാധാരണമായ ഭൂമിശാസ്ത്ര വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ്. '''കിഴക്കൻ ഹിമാലയം''' മുതൽ നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം എന്നിവിടങ്ങളിലെ സമൃദ്ധമായ കുന്നുകൾ വരെയും, മേഘാലയയിലെ '''ഉരുളുന്ന പീഠഭൂമികൾ''' മുതൽ ആസാമിന്റെ '''ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ഇടുങ്ങിയ '''സിലിഗുരി ഇടനാഴി''' വഴി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. പലപ്പോഴും ''"കോഴിയുടെ കഴുത്ത്"'' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സവിശേഷ ഭൂമിശാസ്ത്രം അതിന്റെ ചരിത്രത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീതടങ്ങളിൽ ഒന്നായ വിശാലമായ '''ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വര''' ഉള്ള മധ്യ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ആസാം ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മപുത്ര നദി ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലങ്ങൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനവാസമുള്ള നദീദ്വീപുകളിൽ ഒന്നായ മജുലി പോലുള്ള നദീദ്വീപുകൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വനപ്രദേശമായ കുന്നുകളും ആനകൾ, കാണ്ടാമൃഗങ്ങൾ, കടുവകൾ എന്നിവയ്ക്ക് അഭയം നൽകുന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും ഈ താഴ്‌വരയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. വടക്കുഭാഗത്ത്, മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളും, ആഴമേറിയ മലയിടുക്കുകളും, ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളും കൊണ്ട് അരുണാചൽ പ്രദേശ് '''ഹിമാലയ''' ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഈ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി '''ഉഷ്ണമേഖലാ താഴ്‌വരകൾ''' മുതൽ '''ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ''' വരെയാണ്. ഇതിനു വിപരീതമായി, മേഘാലയ അതിന്റെ നാടകീയമായ ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് ഗുഹകൾ, ഉരുണ്ട പീഠഭൂമികൾ, ഖാസി, ജയന്തിയ ഗോത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ജീവനുള്ള വേരുപാലങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. കിഴക്ക്, നാഗാലാൻഡ്, മണിപ്പൂർ, മിസോറാം, ത്രിപുര എന്നിവിടങ്ങളിൽ വനപ്രദേശങ്ങളുള്ള കുന്നുകളും ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകളും ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങളേക്കാൾ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയോട് സാമ്യമുള്ള ഭൂപ്രകൃതികളുള്ള മുളങ്കാടുകൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ടെറസ്ഡ് വയലുകൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ് ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ദുർഘടമായ ഭൂപ്രകൃതി അതിന്റെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും പാരിസ്ഥിതിക സമ്പന്നതയും സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ===കാലാവസ്ഥ=== വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ '''പ്രധാനമായും ഈർപ്പമുള്ള ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ഉയരത്തിലും ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം സാഹചര്യങ്ങൾ വ്യാപകമായി വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. '''കാലവർഷം''' മേഖലയിലുടനീളം നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു, മെയ് മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത മഴ നൽകുന്നു. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ അസാധാരണമായ അളവിൽ മഴ ലഭിക്കുന്നു - [[Wy/ml/ചിറാപുഞ്ചി|ചിറാപുഞ്ചി]], മേഘാലയയിലെ മൗസിൻറാം എന്നിവ '''ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഈർപ്പമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ''' ഒന്നാണ്. പ്രാദേശിക വാസ്തുവിദ്യ, കൃഷി, ദൈനംദിന ജീവിതം എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന മഴ. ആസാമിലും ത്രിപുരയിലും '''ചൂടുള്ളതും ഈർപ്പമുള്ളതുമായ വേനൽക്കാലവും നേരിയ ശൈത്യകാലവുമാണ്''', ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിൽ കാലവർഷ സമയത്ത് '''കാലാനുസൃതമായ വെള്ളപ്പൊക്കം''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഈ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾ, അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, മണ്ണിനെ നിറയ്ക്കുകയും പ്രദേശത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ ജൈവവൈവിധ്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ വർഷം മുഴുവനും തണുത്ത താപനില ആസ്വദിക്കുന്നു, സുഖകരമായ വേനൽക്കാലവും തെളിഞ്ഞ ശൈത്യകാലവുമാണ്. അരുണാചൽ പ്രദേശിൽ ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. താഴ്ന്ന താഴ്‌വരകൾ '''ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളും ഈർപ്പമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുമാണ്''', അതേസമയം മധ്യ കുന്നുകളിൽ '''മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ടിബറ്റൻ അതിർത്തിക്കടുത്തുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ '''ആൽപൈൻ കാലാവസ്ഥയാണ്''' അനുഭവപ്പെടുന്നത്, ശൈത്യകാലത്ത് മഞ്ഞുവീഴ്ചയും തണുത്ത വേനൽക്കാലവും അനുഭവപ്പെടും. മണിപ്പൂരിലും മിസോറാമിലും മിതമായ താപനില അനുഭവപ്പെടുന്നു, സ്ഥിരമായ മഴ കാരണം വർഷം മുഴുവനും പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കാലാവസ്ഥയാണ്. വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയം '''ഒക്ടോബർ മുതൽ ഏപ്രിൽ''' വരെയുള്ള സമയമാണ്, ആ സമയത്ത് കാലാവസ്ഥ വരണ്ടതും തെളിഞ്ഞതും സുഖകരവുമാണ്. കാലവർഷ മാസങ്ങൾ മനോഹരമാണെങ്കിലും, മണ്ണിടിച്ചിൽ, നദികൾ നിറഞ്ഞൊഴുകൽ, യാത്രാ തടസ്സങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാകും. {{INTERWIKI|Q863038}} 19pa651r3cdwuobcerv4c64w2wwnaam 7225914 7225878 2026-06-25T15:52:31Z Sree1959 2594881 സംസ്കാരം വിവരിച്ചു 7225914 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner NE India Shillong.jpg}} '''വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]], [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]], [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഏഴ് ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഷാ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിന്റെ ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാനമായ സംസ്കാരങ്ങളുണ്ട്, അവയെ പലപ്പോഴും '''ഏഴ് സഹോദരിമാർ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=NortheastIndia.png | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] | region1color=#acc2a6 | region1description=വംശീയമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം, നിരവധി ഗോത്ര വിഭാഗങ്ങളും വലിയൊരു ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളും വസിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] (ദക്ഷിണ ടിബറ്റ് എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു) അവകാശപ്പെടുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] | region2color=#cfcf94 | region2description=ആസാം, തേയിലയ്ക്ക് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ എണ്ണ ഉൽപാദന കേന്ദ്രവുമാണ്. ചില [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും]] ഇവിടെയുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളായി നിയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. | region3name=[[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] | region3color=#db813a | region3description=യൂറോപ്യന്മാർക്ക് പോളോ കായിക വിനോദം പരിചയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ ബഹുമതി ലഭിച്ച മണിപ്പൂർ ''ഇന്ത്യയുടെ രത്നം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ തലസ്ഥാനം ''ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിലെ പുഷ്പം'' എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ഏക പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനവും ഈ സംസ്ഥാനത്തിലുണ്ട്. | region4name=[[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] | region4color=#c9bd79 | region4description=''കിഴക്കിന്റെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തലസ്ഥാനത്തിനും അതിശയകരവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region5name=[[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] | region5color=#4ed084 | region5description=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒറ്റപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണിത്, കൂടാതെ [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] വേരുകളുള്ള നിരവധി ഗോത്രങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region6name=[[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] | region6color=#b69eb3 | region6description=16 പ്രധാന ഗോത്രങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region7color=#c1e25c | region7description=ഏറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ ത്രിപുരികളുടെയും രണ്ടാം ഇന്തോ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിൽ [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത വംശീയ ബംഗാളികളുടെയും മിശ്രിതമാണ്. }} * '''[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]]''' പലപ്പോഴും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ "സഹോദര" സംസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം, മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏഴു സഹോദരികളുമായുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] ഏഴു സഹോദരികളിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ വേർതിരിച്ചതിനാൽ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഇതിനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Ujjayanta Palace also known as Nuyungma, Agartala, Tripura 04.JPG|thumb|ഉജ്ജയന്ത കൊട്ടാരം, [[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]]]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]] | lat=23.8337 |long=91.2828 |wikidata=Q170454}} &mdash; [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഐസോൾ|ഐസോൾ]] | lat=23.73333 |long=92.71666 | image=Solomon's Temple, Aizawl, Mizoram, India.jpg |wikidata=Q192379}} &mdash; മിസോറാമിലെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗുവാഹത്തി|ഗുവാഹത്തി]] | lat=26.14083 |long=91.79083 |wikidata=Q271911}} &mdash; രണ്ടായിരം വർഷത്തിലേറെ ചരിത്രമുള്ള [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇംഫാൽ|ഇംഫാൽ]] | lat=24.8167 |long=93.9500 |wikidata=Q208097}} &mdash; [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇറ്റാനഗർ|ഇറ്റാനഗർ]] | lat=27.1000 |long=93.6167 |wikidata=Q41128}} &mdash; [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കൊഹിമ|കൊഹിമ]] | lat=25.6667 |long=94.1167 |wikidata=Q234056}} &mdash; [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മതബാരി|മതബാരി]] | lat=23.50313 |long=91.50392 |wikidata=Q14924979}} &mdash; ത്രിപുരയിലെ ഉദയ്‌പൂരിനടുത്തുള്ള ഈ പട്ടണത്തിലാണ് ത്രിപുരേശ്വരി മന്ദിർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഷില്ലോങ്|ഷില്ലോങ്]] | lat=25.57444|long=91.87888 |wikidata=Q207752}} &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/തുഎൻസാങ്|തുഎൻസാങ്]] | lat=26.2833 |long=94.8333 |wikidata=Q2571393}} &mdash; സാരാമതി പർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ കാഴ്ചയുള്ള നാഗാലാൻഡിലെ ഒരു ജില്ലയും പട്ടണവും. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഇന്താങ്കി ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.54594 | long=93.55093 | image= }} (''ഇന്റാങ്കി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] &mdash; പെരെൻ ജില്ലയിലെ ഒരു വന്യജീവി ഉദ്യാനം. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി ജീവജാലങ്ങളുടെയും മറ്റ് സസ്തനികളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രം. അവയിൽ [[w:ml:ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ|ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ]], [[w:ml:മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ|മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ]], [[w:ml:മലമ്പാമ്പ്|മലമ്പാമ്പ്]], [[w:ml:തേൻകരടി|തേൻകരടി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം|കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.6667 |long=93.3500 |wikidata=Q192764}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; ഒറ്റക്കൊമ്പൻ കാണ്ടാമൃഗങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആവാസ കേന്ദ്രമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്ന്. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നാംഡഭ ദേശീയോദ്യാനം | lat=27.45963 | long=96.54146 | image= }}, [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] &mdash; (മഴക്കാടുകളുടെ വിസ്തൃതി) ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ ദേശീയോദ്യാനം. വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്തനികളും പക്ഷികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വടക്കേയറ്റത്തെ മഴക്കാടുകളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രം കൂടിയാണിത്. നാല് വലിയ പൂച്ചകളെ (കടുവ, പുള്ളിപ്പുലി, മേഘപ്പുലി, മഞ്ഞുപുലി) കാണാൻ കഴിയുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക സംരക്ഷിത വനമാണിത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നമേരി ദേശീയോദ്യാനം|നമേരി ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93249 |long=92.87766 |wikidata=Q2989157}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; കിഴക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്‌വരയിലുള്ള ഒരു ദേശീയോദ്യാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നോക്രെക് ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.44307 | long=90.44552 | image= }} (''നോക്രെക്ജൈവമണ്ഡലം സംരക്ഷണകേന്ദ്രം''), [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] &mdash; ചുവന്ന പാണ്ടകളുടെ ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഏഷ്യൻ ആന, പൂച്ചകൾ, പ്രൈമേറ്റുകൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. പക്ഷികൾക്കും ഇത് ഒരു പ്രധാന പ്രദേശമാണ്. ഉയരമുള്ളതും കട്ടിയുള്ളതുമായ വനം, ''റോങ്‌ബാങ് ഡെയർ വാട്ടർ ഫാൾ'', ''നോക്രെക് കൊടുമുടി'' എന്നിവ ഈ പാർക്കിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=മേഘപ്പുലി ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.6691 | long=91.3193 | image=Capped_Langur_Tripura_(2).jpg }}, [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; '''''സെപാഹിജാല വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിൽ''''' നാല് ഇനങ്ങൾ പ്രൈമേറ്റ് കുരങ്ങുകളുടെയും ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം മേഘപ്പുലികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. വിദ്യാഭ്യാസ, വിനോദ സൗകര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ഒരു ജന്തുശാസ്ത്രോദ്യാനവും സസ്യോദ്യാനവും ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ബൈസൺ ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.2796 | long=91.4010 | image= }} (''രാജ്ബരി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; ത്രിഷ്ണ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിലെ ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ കാട്ടുപോത്ത് (''ഗൗർ''), മാൻ, ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുറുകൾ എന്നിവയുടെ ഗണ്യമായ ഒരു കൂട്ടം വസിക്കുന്നു. നിരവധി പുഷ്പ-ജന്തുജാലങ്ങൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ തുടങ്ങിയ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ ഒരു സങ്കേതം എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം|മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93454958860676 | long=91.18140416698746 | image= }} [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Gopinath Temple - Ningthoukhong, Manipur (India).jpg|thumb|ഗോപിനാഥ് (കൃഷ്ണ) ക്ഷേത്രം [[Wy/ml/നിങ്‌തൗഖോങ്|നിങ്‌തൗഖോങ്]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]]]] === ചരിത്രം === കിഴക്കൻ ഏഷ്യ, ഹിമാലയൻ മേഖല, ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റ തരംഗങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും സങ്കീർണ്ണവുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഈ പ്രദേശത്തെ ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ പലരും ടിബറ്റോ-ബർമൻ, തായ്, ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷാ കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവരായിരുന്നു, അവരുടെ പിൻഗാമികൾ ഇപ്പോഴും നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ, അരുണാചൽ പ്രദേശ് തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക നട്ടെല്ലാണ്. ഈ ഗ്രൂപ്പുകൾ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ, വംശ ഘടനകൾ, പ്രദേശത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട കുന്നുകളിലും താഴ്‌വരകളിലും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച വാമൊഴി പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഒരിക്കലും പുരാതന സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചില്ല, ഇത് അതിന്റെ ഗോത്ര സമൂഹങ്ങൾക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകളായി വ്യത്യസ്തമായ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ അനുവദിച്ചു. ആസാമിലെ '''അഹോം രാജ്യം''' ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ചരിത്ര ശക്തികളിൽ ഒന്നാണ്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തായ്-അഹോം കുടിയേറ്റക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ഈ രാജ്യം ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലുടനീളം വ്യാപിക്കുകയും ആവർത്തിച്ചുള്ള മുഗൾ അധിനിവേശങ്ങളെ ചെറുക്കുകയും ചെയ്തു. അഹോമുകൾ നൂതന കാർഷിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും, അണക്കെട്ടുകളും ടാങ്കുകളും നിർമ്മിക്കുകയും, ഒരു സവിശേഷ ഭരണ സംവിധാനം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ആറ് നൂറ്റാണ്ടിലെ അവരുടെ ഭരണം ആസാമീസ് സംസ്കാരത്തിലും ഭാഷയിലും സ്വത്വത്തിലും ആഴത്തിലുള്ള മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര ഗോത്ര രാഷ്ട്രീയത്തിന് ആവാസ കേന്ദ്രമായി തുടർന്നു, ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ ആചാരങ്ങൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സ്ഥാനം അതിനെ വ്യാപാരത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിന്റെയും ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. ബുദ്ധമതം അരുണാചൽ പ്രദേശിലേക്കും മണിപ്പൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു, അതേസമയം ഹിന്ദു സ്വാധീനം വ്യാപാരത്തിലൂടെയും തീർത്ഥാടനത്തിലൂടെയും ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ വരവ് തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, മിഷനറി പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പുതിയ ഭരണ അതിർത്തികൾ എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു. നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിൽ മിഷനറിമാർ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. തദ്ദേശീയ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി ഇഴുകിച്ചേരുമ്പോൾ പ്രാദേശിക സംസ്കാരങ്ങളെ പരിവർത്തനം ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല വലിയ രാഷ്ട്രീയ പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് വിധേയമായി. വംശീയവും ഭാഷാപരവുമായ സ്വത്വങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനായി ആസാം ക്രമേണ നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് നാഗാലാൻഡ്, മേഘാലയ, മിസോറാം, അരുണാചൽ പ്രദേശ് എന്നിവയുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ഒരുകാലത്ത് നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായിരുന്ന മണിപ്പൂരും ത്രിപുരയും ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേർന്നു. രാഷ്ട്രീയ അസ്വസ്ഥതകളും സ്വയംഭരണാവകാശത്തിനുള്ള ആവശ്യങ്ങളും ഈ മേഖല അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഗണ്യമായ സാംസ്കാരിക പുനരുജ്ജീവനവും സാമ്പത്തിക വികസനവും ഈ മേഖലയ്ക്ക് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന്, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവും ചരിത്രപരമായി പാളികളുള്ളതുമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ അസാധാരണമായ ഭൂമിശാസ്ത്ര വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ്. '''കിഴക്കൻ ഹിമാലയം''' മുതൽ നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം എന്നിവിടങ്ങളിലെ സമൃദ്ധമായ കുന്നുകൾ വരെയും, മേഘാലയയിലെ '''ഉരുളുന്ന പീഠഭൂമികൾ''' മുതൽ ആസാമിന്റെ '''ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ഇടുങ്ങിയ '''സിലിഗുരി ഇടനാഴി''' വഴി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. പലപ്പോഴും ''"കോഴിയുടെ കഴുത്ത്"'' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സവിശേഷ ഭൂമിശാസ്ത്രം അതിന്റെ ചരിത്രത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീതടങ്ങളിൽ ഒന്നായ വിശാലമായ '''ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വര''' ഉള്ള മധ്യ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ആസാം ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മപുത്ര നദി ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലങ്ങൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനവാസമുള്ള നദീദ്വീപുകളിൽ ഒന്നായ മജുലി പോലുള്ള നദീദ്വീപുകൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വനപ്രദേശമായ കുന്നുകളും ആനകൾ, കാണ്ടാമൃഗങ്ങൾ, കടുവകൾ എന്നിവയ്ക്ക് അഭയം നൽകുന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും ഈ താഴ്‌വരയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. വടക്കുഭാഗത്ത്, മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളും, ആഴമേറിയ മലയിടുക്കുകളും, ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളും കൊണ്ട് അരുണാചൽ പ്രദേശ് '''ഹിമാലയ''' ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഈ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി '''ഉഷ്ണമേഖലാ താഴ്‌വരകൾ''' മുതൽ '''ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ''' വരെയാണ്. ഇതിനു വിപരീതമായി, മേഘാലയ അതിന്റെ നാടകീയമായ ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് ഗുഹകൾ, ഉരുണ്ട പീഠഭൂമികൾ, ഖാസി, ജയന്തിയ ഗോത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ജീവനുള്ള വേരുപാലങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. കിഴക്ക്, നാഗാലാൻഡ്, മണിപ്പൂർ, മിസോറാം, ത്രിപുര എന്നിവിടങ്ങളിൽ വനപ്രദേശങ്ങളുള്ള കുന്നുകളും ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകളും ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങളേക്കാൾ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയോട് സാമ്യമുള്ള ഭൂപ്രകൃതികളുള്ള മുളങ്കാടുകൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ടെറസ്ഡ് വയലുകൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ് ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ദുർഘടമായ ഭൂപ്രകൃതി അതിന്റെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും പാരിസ്ഥിതിക സമ്പന്നതയും സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ===കാലാവസ്ഥ=== വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ '''പ്രധാനമായും ഈർപ്പമുള്ള ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ഉയരത്തിലും ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം സാഹചര്യങ്ങൾ വ്യാപകമായി വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. '''കാലവർഷം''' മേഖലയിലുടനീളം നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു, മെയ് മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത മഴ നൽകുന്നു. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ അസാധാരണമായ അളവിൽ മഴ ലഭിക്കുന്നു - [[Wy/ml/ചിറാപുഞ്ചി|ചിറാപുഞ്ചി]], മേഘാലയയിലെ മൗസിൻറാം എന്നിവ '''ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഈർപ്പമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ''' ഒന്നാണ്. പ്രാദേശിക വാസ്തുവിദ്യ, കൃഷി, ദൈനംദിന ജീവിതം എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന മഴ. ആസാമിലും ത്രിപുരയിലും '''ചൂടുള്ളതും ഈർപ്പമുള്ളതുമായ വേനൽക്കാലവും നേരിയ ശൈത്യകാലവുമാണ്''', ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിൽ കാലവർഷ സമയത്ത് '''കാലാനുസൃതമായ വെള്ളപ്പൊക്കം''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഈ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾ, അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, മണ്ണിനെ നിറയ്ക്കുകയും പ്രദേശത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ ജൈവവൈവിധ്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ വർഷം മുഴുവനും തണുത്ത താപനില ആസ്വദിക്കുന്നു, സുഖകരമായ വേനൽക്കാലവും തെളിഞ്ഞ ശൈത്യകാലവുമാണ്. അരുണാചൽ പ്രദേശിൽ ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. താഴ്ന്ന താഴ്‌വരകൾ '''ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളും ഈർപ്പമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുമാണ്''', അതേസമയം മധ്യ കുന്നുകളിൽ '''മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ടിബറ്റൻ അതിർത്തിക്കടുത്തുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ '''ആൽപൈൻ കാലാവസ്ഥയാണ്''' അനുഭവപ്പെടുന്നത്, ശൈത്യകാലത്ത് മഞ്ഞുവീഴ്ചയും തണുത്ത വേനൽക്കാലവും അനുഭവപ്പെടും. മണിപ്പൂരിലും മിസോറാമിലും മിതമായ താപനില അനുഭവപ്പെടുന്നു, സ്ഥിരമായ മഴ കാരണം വർഷം മുഴുവനും പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കാലാവസ്ഥയാണ്. വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയം '''ഒക്ടോബർ മുതൽ ഏപ്രിൽ''' വരെയുള്ള സമയമാണ്, ആ സമയത്ത് കാലാവസ്ഥ വരണ്ടതും തെളിഞ്ഞതും സുഖകരവുമാണ്. കാലവർഷ മാസങ്ങൾ മനോഹരമാണെങ്കിലും, മണ്ണിടിച്ചിൽ, നദികൾ നിറഞ്ഞൊഴുകൽ, യാത്രാ തടസ്സങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാകും. === സംസ്കാരം === ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമാർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ. നൂറുകണക്കിന് ഗോത്രങ്ങളും ഉപഗോത്രങ്ങളും വസിക്കുന്നു. ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ ഭാഷ, ആചാരങ്ങൾ, പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഈ പ്രദേശം തദ്ദേശീയ ജീവചൈതന്യവിശ്വാസ പാരമ്പര്യങ്ങളായ ഹിന്ദുമതം, ബുദ്ധമതം, ക്രിസ്തുമതം എന്നിവയെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്ന രീതിയിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ആസാമിൽ വിശുദ്ധ പരിഷ്കർത്താവായ '''ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവിന്റെ''' പഠിപ്പിക്കലുകളാൽ രൂപപ്പെട്ട ശക്തമായ '''ഹിന്ദു, വൈഷ്ണവ''' സ്വാധീനങ്ങളുണ്ട്, അതേസമയം ഊർജ്ജസ്വലമായ '''മുസ്ലീം''', '''ഗോത്ര സമൂഹങ്ങൾ''' എന്നിവയ്ക്കും ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്തെ '''സത്രങ്ങൾ''' (സന്യാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ), '''ബിഹു''' ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവ സമ്പന്നമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും ക്രിസ്ത്യൻ ജനസംഖ്യയുണ്ട്. ഇത് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മിഷനറി പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമാണ്. '''ക്രിസ്തുമതം''' പ്രാദേശിക ആചാരങ്ങളുമായി സംയോജിച്ച് അതുല്യമായ സാംസ്കാരിക സ്വത്വത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത് കോറൽ സംഗീതം, സാമൂഹ്യ വിരുന്നുകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. നാഗാലാൻഡിലെ ''വേഴാമ്പൽ ഉത്സവം'', മിസോറാമിലെ ''ചാപ്ചാർ കുട്ട് ഉത്സവം'', മേഘാലയയിലെ ''ശാദ് സുക് മൻസിയം'' എന്നിവ പരമ്പരാഗത നൃത്തങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ എന്നിവ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. അരുണാചൽ പ്രദേശും മണിപ്പൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ശക്തമായ '''ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത''' സ്വാധീനങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ആശ്രമങ്ങൾ, പ്രാർത്ഥനാ പതാകകൾ, മുഖംമൂടി ധരിച്ച നൃത്തോത്സവങ്ങൾ എന്നിവ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. '''ഡോണി-പോളോ''' (സൂര്യ-ചന്ദ്രാരാധന) പോലുള്ള തദ്ദേശീയ വിശ്വാസങ്ങൾ പല സമൂഹങ്ങളിലും പ്രധാനമാണ്. മേഖലയിലുടനീളം, നെയ്ത്ത്, മുളകൊണ്ടുള്ള കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, മരം കൊത്തുപണി, കൊന്തപ്പണി എന്നിവ സാംസ്കാരിക ആവിഷ്കാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ്. ഓരോ ഗോത്രത്തിനും അതിന്റേതായ പാറ്റേണുകളും സാങ്കേതികതകളുമുണ്ട്. '''ആതിഥ്യം''' എന്നത് വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയുടെ നിർവചിക്കുന്ന ഒരു സവിശേഷതയാണ്. പ്രാദേശിക റൈസ് ബിയർ, വീട്ടിൽ പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം, പ്രദേശത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള സ്വത്വബോധവും അഭിമാനവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന കഥകൾ എന്നിവയിലൂടെ സന്ദർശകരെ പലപ്പോഴും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വൈവിധ്യം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല പ്രകൃതി, സമൂഹ ജീവിതം, സാംസ്കാരിക പൈതൃകം എന്നിവയുമായുള്ള ശക്തമായ ബന്ധത്താൽ ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു. {{INTERWIKI|Q863038}} tnp1i6q2j9dsabewb2zik1fr31ac74u 7225919 7225914 2026-06-25T16:03:29Z Sree1959 2594881 സംസാര ഭാഷ പൂർത്തിയായി 7225919 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner NE India Shillong.jpg}} '''വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]], [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]], [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഏഴ് ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഷാ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിന്റെ ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാനമായ സംസ്കാരങ്ങളുണ്ട്, അവയെ പലപ്പോഴും '''ഏഴ് സഹോദരിമാർ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=NortheastIndia.png | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] | region1color=#acc2a6 | region1description=വംശീയമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം, നിരവധി ഗോത്ര വിഭാഗങ്ങളും വലിയൊരു ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളും വസിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] (ദക്ഷിണ ടിബറ്റ് എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു) അവകാശപ്പെടുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] | region2color=#cfcf94 | region2description=ആസാം, തേയിലയ്ക്ക് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ എണ്ണ ഉൽപാദന കേന്ദ്രവുമാണ്. ചില [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും]] ഇവിടെയുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളായി നിയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. | region3name=[[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] | region3color=#db813a | region3description=യൂറോപ്യന്മാർക്ക് പോളോ കായിക വിനോദം പരിചയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ ബഹുമതി ലഭിച്ച മണിപ്പൂർ ''ഇന്ത്യയുടെ രത്നം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ തലസ്ഥാനം ''ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിലെ പുഷ്പം'' എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ഏക പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനവും ഈ സംസ്ഥാനത്തിലുണ്ട്. | region4name=[[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] | region4color=#c9bd79 | region4description=''കിഴക്കിന്റെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തലസ്ഥാനത്തിനും അതിശയകരവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region5name=[[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] | region5color=#4ed084 | region5description=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒറ്റപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണിത്, കൂടാതെ [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] വേരുകളുള്ള നിരവധി ഗോത്രങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region6name=[[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] | region6color=#b69eb3 | region6description=16 പ്രധാന ഗോത്രങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region7color=#c1e25c | region7description=ഏറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ ത്രിപുരികളുടെയും രണ്ടാം ഇന്തോ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിൽ [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത വംശീയ ബംഗാളികളുടെയും മിശ്രിതമാണ്. }} * '''[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]]''' പലപ്പോഴും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ "സഹോദര" സംസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം, മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏഴു സഹോദരികളുമായുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] ഏഴു സഹോദരികളിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ വേർതിരിച്ചതിനാൽ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഇതിനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Ujjayanta Palace also known as Nuyungma, Agartala, Tripura 04.JPG|thumb|ഉജ്ജയന്ത കൊട്ടാരം, [[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]]]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]] | lat=23.8337 |long=91.2828 |wikidata=Q170454}} &mdash; [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഐസോൾ|ഐസോൾ]] | lat=23.73333 |long=92.71666 | image=Solomon's Temple, Aizawl, Mizoram, India.jpg |wikidata=Q192379}} &mdash; മിസോറാമിലെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗുവാഹത്തി|ഗുവാഹത്തി]] | lat=26.14083 |long=91.79083 |wikidata=Q271911}} &mdash; രണ്ടായിരം വർഷത്തിലേറെ ചരിത്രമുള്ള [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇംഫാൽ|ഇംഫാൽ]] | lat=24.8167 |long=93.9500 |wikidata=Q208097}} &mdash; [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇറ്റാനഗർ|ഇറ്റാനഗർ]] | lat=27.1000 |long=93.6167 |wikidata=Q41128}} &mdash; [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കൊഹിമ|കൊഹിമ]] | lat=25.6667 |long=94.1167 |wikidata=Q234056}} &mdash; [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മതബാരി|മതബാരി]] | lat=23.50313 |long=91.50392 |wikidata=Q14924979}} &mdash; ത്രിപുരയിലെ ഉദയ്‌പൂരിനടുത്തുള്ള ഈ പട്ടണത്തിലാണ് ത്രിപുരേശ്വരി മന്ദിർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഷില്ലോങ്|ഷില്ലോങ്]] | lat=25.57444|long=91.87888 |wikidata=Q207752}} &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/തുഎൻസാങ്|തുഎൻസാങ്]] | lat=26.2833 |long=94.8333 |wikidata=Q2571393}} &mdash; സാരാമതി പർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ കാഴ്ചയുള്ള നാഗാലാൻഡിലെ ഒരു ജില്ലയും പട്ടണവും. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഇന്താങ്കി ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.54594 | long=93.55093 | image= }} (''ഇന്റാങ്കി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] &mdash; പെരെൻ ജില്ലയിലെ ഒരു വന്യജീവി ഉദ്യാനം. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി ജീവജാലങ്ങളുടെയും മറ്റ് സസ്തനികളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രം. അവയിൽ [[w:ml:ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ|ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ]], [[w:ml:മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ|മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ]], [[w:ml:മലമ്പാമ്പ്|മലമ്പാമ്പ്]], [[w:ml:തേൻകരടി|തേൻകരടി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം|കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.6667 |long=93.3500 |wikidata=Q192764}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; ഒറ്റക്കൊമ്പൻ കാണ്ടാമൃഗങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആവാസ കേന്ദ്രമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്ന്. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നാംഡഭ ദേശീയോദ്യാനം | lat=27.45963 | long=96.54146 | image= }}, [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] &mdash; (മഴക്കാടുകളുടെ വിസ്തൃതി) ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ ദേശീയോദ്യാനം. വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്തനികളും പക്ഷികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വടക്കേയറ്റത്തെ മഴക്കാടുകളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രം കൂടിയാണിത്. നാല് വലിയ പൂച്ചകളെ (കടുവ, പുള്ളിപ്പുലി, മേഘപ്പുലി, മഞ്ഞുപുലി) കാണാൻ കഴിയുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക സംരക്ഷിത വനമാണിത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നമേരി ദേശീയോദ്യാനം|നമേരി ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93249 |long=92.87766 |wikidata=Q2989157}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; കിഴക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്‌വരയിലുള്ള ഒരു ദേശീയോദ്യാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നോക്രെക് ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.44307 | long=90.44552 | image= }} (''നോക്രെക്ജൈവമണ്ഡലം സംരക്ഷണകേന്ദ്രം''), [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] &mdash; ചുവന്ന പാണ്ടകളുടെ ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഏഷ്യൻ ആന, പൂച്ചകൾ, പ്രൈമേറ്റുകൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. പക്ഷികൾക്കും ഇത് ഒരു പ്രധാന പ്രദേശമാണ്. ഉയരമുള്ളതും കട്ടിയുള്ളതുമായ വനം, ''റോങ്‌ബാങ് ഡെയർ വാട്ടർ ഫാൾ'', ''നോക്രെക് കൊടുമുടി'' എന്നിവ ഈ പാർക്കിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=മേഘപ്പുലി ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.6691 | long=91.3193 | image=Capped_Langur_Tripura_(2).jpg }}, [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; '''''സെപാഹിജാല വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിൽ''''' നാല് ഇനങ്ങൾ പ്രൈമേറ്റ് കുരങ്ങുകളുടെയും ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം മേഘപ്പുലികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. വിദ്യാഭ്യാസ, വിനോദ സൗകര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ഒരു ജന്തുശാസ്ത്രോദ്യാനവും സസ്യോദ്യാനവും ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ബൈസൺ ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.2796 | long=91.4010 | image= }} (''രാജ്ബരി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; ത്രിഷ്ണ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിലെ ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ കാട്ടുപോത്ത് (''ഗൗർ''), മാൻ, ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുറുകൾ എന്നിവയുടെ ഗണ്യമായ ഒരു കൂട്ടം വസിക്കുന്നു. നിരവധി പുഷ്പ-ജന്തുജാലങ്ങൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ തുടങ്ങിയ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ ഒരു സങ്കേതം എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം|മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93454958860676 | long=91.18140416698746 | image= }} [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Gopinath Temple - Ningthoukhong, Manipur (India).jpg|thumb|ഗോപിനാഥ് (കൃഷ്ണ) ക്ഷേത്രം [[Wy/ml/നിങ്‌തൗഖോങ്|നിങ്‌തൗഖോങ്]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]]]] === ചരിത്രം === കിഴക്കൻ ഏഷ്യ, ഹിമാലയൻ മേഖല, ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റ തരംഗങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും സങ്കീർണ്ണവുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഈ പ്രദേശത്തെ ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ പലരും ടിബറ്റോ-ബർമൻ, തായ്, ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷാ കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവരായിരുന്നു, അവരുടെ പിൻഗാമികൾ ഇപ്പോഴും നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ, അരുണാചൽ പ്രദേശ് തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക നട്ടെല്ലാണ്. ഈ ഗ്രൂപ്പുകൾ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ, വംശ ഘടനകൾ, പ്രദേശത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട കുന്നുകളിലും താഴ്‌വരകളിലും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച വാമൊഴി പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഒരിക്കലും പുരാതന സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചില്ല, ഇത് അതിന്റെ ഗോത്ര സമൂഹങ്ങൾക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകളായി വ്യത്യസ്തമായ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ അനുവദിച്ചു. ആസാമിലെ '''അഹോം രാജ്യം''' ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ചരിത്ര ശക്തികളിൽ ഒന്നാണ്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തായ്-അഹോം കുടിയേറ്റക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ഈ രാജ്യം ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലുടനീളം വ്യാപിക്കുകയും ആവർത്തിച്ചുള്ള മുഗൾ അധിനിവേശങ്ങളെ ചെറുക്കുകയും ചെയ്തു. അഹോമുകൾ നൂതന കാർഷിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും, അണക്കെട്ടുകളും ടാങ്കുകളും നിർമ്മിക്കുകയും, ഒരു സവിശേഷ ഭരണ സംവിധാനം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ആറ് നൂറ്റാണ്ടിലെ അവരുടെ ഭരണം ആസാമീസ് സംസ്കാരത്തിലും ഭാഷയിലും സ്വത്വത്തിലും ആഴത്തിലുള്ള മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര ഗോത്ര രാഷ്ട്രീയത്തിന് ആവാസ കേന്ദ്രമായി തുടർന്നു, ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ ആചാരങ്ങൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സ്ഥാനം അതിനെ വ്യാപാരത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിന്റെയും ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. ബുദ്ധമതം അരുണാചൽ പ്രദേശിലേക്കും മണിപ്പൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു, അതേസമയം ഹിന്ദു സ്വാധീനം വ്യാപാരത്തിലൂടെയും തീർത്ഥാടനത്തിലൂടെയും ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ വരവ് തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, മിഷനറി പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പുതിയ ഭരണ അതിർത്തികൾ എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു. നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിൽ മിഷനറിമാർ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. തദ്ദേശീയ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി ഇഴുകിച്ചേരുമ്പോൾ പ്രാദേശിക സംസ്കാരങ്ങളെ പരിവർത്തനം ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല വലിയ രാഷ്ട്രീയ പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് വിധേയമായി. വംശീയവും ഭാഷാപരവുമായ സ്വത്വങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനായി ആസാം ക്രമേണ നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് നാഗാലാൻഡ്, മേഘാലയ, മിസോറാം, അരുണാചൽ പ്രദേശ് എന്നിവയുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ഒരുകാലത്ത് നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായിരുന്ന മണിപ്പൂരും ത്രിപുരയും ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേർന്നു. രാഷ്ട്രീയ അസ്വസ്ഥതകളും സ്വയംഭരണാവകാശത്തിനുള്ള ആവശ്യങ്ങളും ഈ മേഖല അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഗണ്യമായ സാംസ്കാരിക പുനരുജ്ജീവനവും സാമ്പത്തിക വികസനവും ഈ മേഖലയ്ക്ക് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന്, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവും ചരിത്രപരമായി പാളികളുള്ളതുമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ അസാധാരണമായ ഭൂമിശാസ്ത്ര വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ്. '''കിഴക്കൻ ഹിമാലയം''' മുതൽ നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം എന്നിവിടങ്ങളിലെ സമൃദ്ധമായ കുന്നുകൾ വരെയും, മേഘാലയയിലെ '''ഉരുളുന്ന പീഠഭൂമികൾ''' മുതൽ ആസാമിന്റെ '''ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ഇടുങ്ങിയ '''സിലിഗുരി ഇടനാഴി''' വഴി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. പലപ്പോഴും ''"കോഴിയുടെ കഴുത്ത്"'' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സവിശേഷ ഭൂമിശാസ്ത്രം അതിന്റെ ചരിത്രത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീതടങ്ങളിൽ ഒന്നായ വിശാലമായ '''ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വര''' ഉള്ള മധ്യ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ആസാം ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മപുത്ര നദി ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലങ്ങൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനവാസമുള്ള നദീദ്വീപുകളിൽ ഒന്നായ മജുലി പോലുള്ള നദീദ്വീപുകൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വനപ്രദേശമായ കുന്നുകളും ആനകൾ, കാണ്ടാമൃഗങ്ങൾ, കടുവകൾ എന്നിവയ്ക്ക് അഭയം നൽകുന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും ഈ താഴ്‌വരയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. വടക്കുഭാഗത്ത്, മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളും, ആഴമേറിയ മലയിടുക്കുകളും, ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളും കൊണ്ട് അരുണാചൽ പ്രദേശ് '''ഹിമാലയ''' ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഈ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി '''ഉഷ്ണമേഖലാ താഴ്‌വരകൾ''' മുതൽ '''ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ''' വരെയാണ്. ഇതിനു വിപരീതമായി, മേഘാലയ അതിന്റെ നാടകീയമായ ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് ഗുഹകൾ, ഉരുണ്ട പീഠഭൂമികൾ, ഖാസി, ജയന്തിയ ഗോത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ജീവനുള്ള വേരുപാലങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. കിഴക്ക്, നാഗാലാൻഡ്, മണിപ്പൂർ, മിസോറാം, ത്രിപുര എന്നിവിടങ്ങളിൽ വനപ്രദേശങ്ങളുള്ള കുന്നുകളും ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകളും ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങളേക്കാൾ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയോട് സാമ്യമുള്ള ഭൂപ്രകൃതികളുള്ള മുളങ്കാടുകൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ടെറസ്ഡ് വയലുകൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ് ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ദുർഘടമായ ഭൂപ്രകൃതി അതിന്റെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും പാരിസ്ഥിതിക സമ്പന്നതയും സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ===കാലാവസ്ഥ=== വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ '''പ്രധാനമായും ഈർപ്പമുള്ള ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ഉയരത്തിലും ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം സാഹചര്യങ്ങൾ വ്യാപകമായി വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. '''കാലവർഷം''' മേഖലയിലുടനീളം നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു, മെയ് മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത മഴ നൽകുന്നു. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ അസാധാരണമായ അളവിൽ മഴ ലഭിക്കുന്നു - [[Wy/ml/ചിറാപുഞ്ചി|ചിറാപുഞ്ചി]], മേഘാലയയിലെ മൗസിൻറാം എന്നിവ '''ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഈർപ്പമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ''' ഒന്നാണ്. പ്രാദേശിക വാസ്തുവിദ്യ, കൃഷി, ദൈനംദിന ജീവിതം എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന മഴ. ആസാമിലും ത്രിപുരയിലും '''ചൂടുള്ളതും ഈർപ്പമുള്ളതുമായ വേനൽക്കാലവും നേരിയ ശൈത്യകാലവുമാണ്''', ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിൽ കാലവർഷ സമയത്ത് '''കാലാനുസൃതമായ വെള്ളപ്പൊക്കം''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഈ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾ, അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, മണ്ണിനെ നിറയ്ക്കുകയും പ്രദേശത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ ജൈവവൈവിധ്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ വർഷം മുഴുവനും തണുത്ത താപനില ആസ്വദിക്കുന്നു, സുഖകരമായ വേനൽക്കാലവും തെളിഞ്ഞ ശൈത്യകാലവുമാണ്. അരുണാചൽ പ്രദേശിൽ ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. താഴ്ന്ന താഴ്‌വരകൾ '''ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളും ഈർപ്പമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുമാണ്''', അതേസമയം മധ്യ കുന്നുകളിൽ '''മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ടിബറ്റൻ അതിർത്തിക്കടുത്തുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ '''ആൽപൈൻ കാലാവസ്ഥയാണ്''' അനുഭവപ്പെടുന്നത്, ശൈത്യകാലത്ത് മഞ്ഞുവീഴ്ചയും തണുത്ത വേനൽക്കാലവും അനുഭവപ്പെടും. മണിപ്പൂരിലും മിസോറാമിലും മിതമായ താപനില അനുഭവപ്പെടുന്നു, സ്ഥിരമായ മഴ കാരണം വർഷം മുഴുവനും പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കാലാവസ്ഥയാണ്. വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയം '''ഒക്ടോബർ മുതൽ ഏപ്രിൽ''' വരെയുള്ള സമയമാണ്, ആ സമയത്ത് കാലാവസ്ഥ വരണ്ടതും തെളിഞ്ഞതും സുഖകരവുമാണ്. കാലവർഷ മാസങ്ങൾ മനോഹരമാണെങ്കിലും, മണ്ണിടിച്ചിൽ, നദികൾ നിറഞ്ഞൊഴുകൽ, യാത്രാ തടസ്സങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാകും. === സംസ്കാരം === ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമാർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ. നൂറുകണക്കിന് ഗോത്രങ്ങളും ഉപഗോത്രങ്ങളും വസിക്കുന്നു. ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ ഭാഷ, ആചാരങ്ങൾ, പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഈ പ്രദേശം തദ്ദേശീയ ജീവചൈതന്യവിശ്വാസ പാരമ്പര്യങ്ങളായ ഹിന്ദുമതം, ബുദ്ധമതം, ക്രിസ്തുമതം എന്നിവയെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്ന രീതിയിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ആസാമിൽ വിശുദ്ധ പരിഷ്കർത്താവായ '''ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവിന്റെ''' പഠിപ്പിക്കലുകളാൽ രൂപപ്പെട്ട ശക്തമായ '''ഹിന്ദു, വൈഷ്ണവ''' സ്വാധീനങ്ങളുണ്ട്, അതേസമയം ഊർജ്ജസ്വലമായ '''മുസ്ലീം''', '''ഗോത്ര സമൂഹങ്ങൾ''' എന്നിവയ്ക്കും ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്തെ '''സത്രങ്ങൾ''' (സന്യാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ), '''ബിഹു''' ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവ സമ്പന്നമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും ക്രിസ്ത്യൻ ജനസംഖ്യയുണ്ട്. ഇത് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മിഷനറി പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമാണ്. '''ക്രിസ്തുമതം''' പ്രാദേശിക ആചാരങ്ങളുമായി സംയോജിച്ച് അതുല്യമായ സാംസ്കാരിക സ്വത്വത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത് കോറൽ സംഗീതം, സാമൂഹ്യ വിരുന്നുകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. നാഗാലാൻഡിലെ ''വേഴാമ്പൽ ഉത്സവം'', മിസോറാമിലെ ''ചാപ്ചാർ കുട്ട് ഉത്സവം'', മേഘാലയയിലെ ''ശാദ് സുക് മൻസിയം'' എന്നിവ പരമ്പരാഗത നൃത്തങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ എന്നിവ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. അരുണാചൽ പ്രദേശും മണിപ്പൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ശക്തമായ '''ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത''' സ്വാധീനങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ആശ്രമങ്ങൾ, പ്രാർത്ഥനാ പതാകകൾ, മുഖംമൂടി ധരിച്ച നൃത്തോത്സവങ്ങൾ എന്നിവ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. '''ഡോണി-പോളോ''' (സൂര്യ-ചന്ദ്രാരാധന) പോലുള്ള തദ്ദേശീയ വിശ്വാസങ്ങൾ പല സമൂഹങ്ങളിലും പ്രധാനമാണ്. മേഖലയിലുടനീളം, നെയ്ത്ത്, മുളകൊണ്ടുള്ള കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, മരം കൊത്തുപണി, കൊന്തപ്പണി എന്നിവ സാംസ്കാരിക ആവിഷ്കാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ്. ഓരോ ഗോത്രത്തിനും അതിന്റേതായ പാറ്റേണുകളും സാങ്കേതികതകളുമുണ്ട്. '''ആതിഥ്യം''' എന്നത് വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയുടെ നിർവചിക്കുന്ന ഒരു സവിശേഷതയാണ്. പ്രാദേശിക റൈസ് ബിയർ, വീട്ടിൽ പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം, പ്രദേശത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള സ്വത്വബോധവും അഭിമാനവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന കഥകൾ എന്നിവയിലൂടെ സന്ദർശകരെ പലപ്പോഴും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വൈവിധ്യം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല പ്രകൃതി, സമൂഹ ജീവിതം, സാംസ്കാരിക പൈതൃകം എന്നിവയുമായുള്ള ശക്തമായ ബന്ധത്താൽ ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ==സംസാര ഭാഷ== [[File:Gohpur railway station sign.jpg|thumb|[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], ഗോഹ്പൂരിൽ ഒരു ത്രിഭാഷാ (ആസാമീസ്-ഹിന്ദി-ഇംഗ്ലീഷ്) അടയാളം.]] നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഇംഗ്ലീഷും ഹിന്ദിയും മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ജീവിക്കാൻ കഴിയും. എന്നിരുന്നാലും, വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതൽ കാലം താമസിക്കുന്നതിന്, 220 പ്രാദേശിക ഭാഷകളിൽ ചിലതെങ്കിലും പഠിക്കുന്നത് ഉപയോഗപ്രദമാണ്. പ്രധാന ഭാഷാ ഗ്രൂപ്പുകൾ ഇവയാണ്: * ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയിലെ]] [[Wy/ml/ഖാസി|ഖാസി]] * ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ &mdash; [[Wy/ml/ആസാമീസ്|ആസാമീസ്]], [[Wy/ml/ബംഗാളി|ബംഗാളി]] എന്നിവ അടുത്ത ബന്ധമുള്ളവയാണ്, രണ്ടും [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിൽ]] സംസാരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയിലും]] ബംഗാളി മനസ്സിലാക്കാം. * സിനോ-ടിബറ്റൻ &mdash; [[Wy/ml/ഗാരോ|ഗാരോ]], [[Wy/ml/കോക്ബോറോക്ക്|കോക്ബോറോക്ക്]], [[Wy/ml/മണിപ്പുരി|മണിപ്പുരി]], [[Wy/ml/മിസോ|മിസോ]] ​​എന്നീ ഭാഷകൾ യഥാക്രമം [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]], [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]], [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] ​​എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/ബോഡോ വാക്യപുസ്തകം|ബോഡോ]] ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്‌വരയ്ക്ക് താഴെ [[Wy/ml/താഴെയുള്ള ആസാമിൽ]] ബ്രഹ്മപുത്ര നദിയുടെ വടക്കൻ തീരത്ത് സംസാരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/മധ്യ ആസാമിലെയും ബരാക് താഴ്‌വരയിലെയും|മധ്യ ആസാമിലെയും]] കുന്നുകളിൽ [[Wy/ml/ദിമാസ|ദിമാസ]], [[Wy/ml/കർബി|കർബി]] എന്നിവ സംസാരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]], [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] എന്നിവ ഈ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒന്നിലധികം ഭാഷകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. {{INTERWIKI|Q863038}} ahcup3obf49armul26ayw8mjrh6y49s 7225920 7225919 2026-06-25T16:08:54Z Sree1959 2594881 രൂപഘടന നിർണ്ണയിച്ചു 7225920 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner NE India Shillong.jpg}} '''വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ''' [[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]], [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]], [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഏഴ് ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, കൂടാതെ [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] ഏതാണ്ട് ഒറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഷാ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ അതിന്റെ ഏഴ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സമാനമായ സംസ്കാരങ്ങളുണ്ട്, അവയെ പലപ്പോഴും '''ഏഴ് സഹോദരിമാർ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==സംസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=NortheastIndia.png | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] | region1color=#acc2a6 | region1description=വംശീയമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനം, നിരവധി ഗോത്ര വിഭാഗങ്ങളും വലിയൊരു ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളും വസിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്നു, എന്നാൽ [[Wy/ml/ചൈന|ചൈന]] (ദക്ഷിണ ടിബറ്റ് എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു) അവകാശപ്പെടുന്നു. | region2name=[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] | region2color=#cfcf94 | region2description=ആസാം, തേയിലയ്ക്ക് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ എണ്ണ ഉൽപാദന കേന്ദ്രവുമാണ്. ചില [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും|ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും]] ഇവിടെയുണ്ട്, അവയിൽ ചിലത് ലോക പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളായി നിയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. | region3name=[[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] | region3color=#db813a | region3description=യൂറോപ്യന്മാർക്ക് പോളോ കായിക വിനോദം പരിചയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ ബഹുമതി ലഭിച്ച മണിപ്പൂർ ''ഇന്ത്യയുടെ രത്നം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ തലസ്ഥാനം ''ഉയർന്ന ഉയരങ്ങളിലെ പുഷ്പം'' എന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ഏക പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ദേശീയോദ്യാനവും ഈ സംസ്ഥാനത്തിലുണ്ട്. | region4name=[[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] | region4color=#c9bd79 | region4description=''കിഴക്കിന്റെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തലസ്ഥാനത്തിനും അതിശയകരവും സന്തോഷഭരിതവുമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region5name=[[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] | region5color=#4ed084 | region5description=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഒറ്റപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണിത്, കൂടാതെ [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] വേരുകളുള്ള നിരവധി ഗോത്രങ്ങളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രവുമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ സംസ്ഥാനം. | region6name=[[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] | region6color=#b69eb3 | region6description=16 പ്രധാന ഗോത്രങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ചില ക്രിസ്ത്യൻ ഭൂരിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] | region7color=#c1e25c | region7description=ഏറ്റവും ഒറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്ന്. ഇവിടുത്തെ നിവാസികൾ തദ്ദേശീയ ത്രിപുരികളുടെയും രണ്ടാം ഇന്തോ-പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധത്തിൽ [[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത വംശീയ ബംഗാളികളുടെയും മിശ്രിതമാണ്. }} * '''[[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]]''' പലപ്പോഴും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ "സഹോദര" സംസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം, മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏഴു സഹോദരികളുമായുള്ള സാംസ്കാരിക സാമ്യമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, [[Wy/ml/പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] ഏഴു സഹോദരികളിൽ നിന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ വേർതിരിച്ചതിനാൽ [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഇതിനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Ujjayanta Palace also known as Nuyungma, Agartala, Tripura 04.JPG|thumb|ഉജ്ജയന്ത കൊട്ടാരം, [[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]]]] ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ഒമ്പത് നഗരങ്ങൾ ഇതാ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/അഗർത്തല|അഗർത്തല]] | lat=23.8337 |long=91.2828 |wikidata=Q170454}} &mdash; [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഐസോൾ|ഐസോൾ]] | lat=23.73333 |long=92.71666 | image=Solomon's Temple, Aizawl, Mizoram, India.jpg |wikidata=Q192379}} &mdash; മിസോറാമിലെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഗുവാഹത്തി|ഗുവാഹത്തി]] | lat=26.14083 |long=91.79083 |wikidata=Q271911}} &mdash; രണ്ടായിരം വർഷത്തിലേറെ ചരിത്രമുള്ള [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരം * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇംഫാൽ|ഇംഫാൽ]] | lat=24.8167 |long=93.9500 |wikidata=Q208097}} &mdash; [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഇറ്റാനഗർ|ഇറ്റാനഗർ]] | lat=27.1000 |long=93.6167 |wikidata=Q41128}} &mdash; [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശിന്റെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കൊഹിമ|കൊഹിമ]] | lat=25.6667 |long=94.1167 |wikidata=Q234056}} &mdash; [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മതബാരി|മതബാരി]] | lat=23.50313 |long=91.50392 |wikidata=Q14924979}} &mdash; ത്രിപുരയിലെ ഉദയ്‌പൂരിനടുത്തുള്ള ഈ പട്ടണത്തിലാണ് ത്രിപുരേശ്വരി മന്ദിർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/ഷില്ലോങ്|ഷില്ലോങ്]] | lat=25.57444|long=91.87888 |wikidata=Q207752}} &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയുടെ]] തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=13 | name=[[Wy/ml/തുഎൻസാങ്|തുഎൻസാങ്]] | lat=26.2833 |long=94.8333 |wikidata=Q2571393}} &mdash; സാരാമതി പർവതത്തിന്റെ മനോഹരമായ കാഴ്ചയുള്ള നാഗാലാൻഡിലെ ഒരു ജില്ലയും പട്ടണവും. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ഇന്താങ്കി ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.54594 | long=93.55093 | image= }} (''ഇന്റാങ്കി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] &mdash; പെരെൻ ജില്ലയിലെ ഒരു വന്യജീവി ഉദ്യാനം. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന നിരവധി ജീവജാലങ്ങളുടെയും മറ്റ് സസ്തനികളുടെയും പക്ഷികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രം. അവയിൽ [[w:ml:ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ|ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുർ]], [[w:ml:മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ|മീൻകൊത്തിച്ചാത്തൻ]], [[w:ml:മലമ്പാമ്പ്|മലമ്പാമ്പ്]], [[w:ml:തേൻകരടി|തേൻകരടി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം|കാസിരംഗ ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.6667 |long=93.3500 |wikidata=Q192764}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; ഒറ്റക്കൊമ്പൻ കാണ്ടാമൃഗങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആവാസ കേന്ദ്രമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളിൽ ഒന്ന്. {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നാംഡഭ ദേശീയോദ്യാനം | lat=27.45963 | long=96.54146 | image= }}, [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌|അരുണാചൽ പ്രദേശ്‌]] &mdash; (മഴക്കാടുകളുടെ വിസ്തൃതി) ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ ദേശീയോദ്യാനം. വൈവിധ്യമാർന്ന സസ്തനികളും പക്ഷികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വടക്കേയറ്റത്തെ മഴക്കാടുകളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രം കൂടിയാണിത്. നാല് വലിയ പൂച്ചകളെ (കടുവ, പുള്ളിപ്പുലി, മേഘപ്പുലി, മഞ്ഞുപുലി) കാണാൻ കഴിയുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക സംരക്ഷിത വനമാണിത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/നമേരി ദേശീയോദ്യാനം|നമേരി ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93249 |long=92.87766 |wikidata=Q2989157}}, [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]] &mdash; കിഴക്കൻ ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്‌വരയിലുള്ള ഒരു ദേശീയോദ്യാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=നോക്രെക് ദേശീയോദ്യാനം | lat=25.44307 | long=90.44552 | image= }} (''നോക്രെക്ജൈവമണ്ഡലം സംരക്ഷണകേന്ദ്രം''), [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]] &mdash; ചുവന്ന പാണ്ടകളുടെ ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഏഷ്യൻ ആന, പൂച്ചകൾ, പ്രൈമേറ്റുകൾ എന്നിവയുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. പക്ഷികൾക്കും ഇത് ഒരു പ്രധാന പ്രദേശമാണ്. ഉയരമുള്ളതും കട്ടിയുള്ളതുമായ വനം, ''റോങ്‌ബാങ് ഡെയർ വാട്ടർ ഫാൾ'', ''നോക്രെക് കൊടുമുടി'' എന്നിവ ഈ പാർക്കിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=മേഘപ്പുലി ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.6691 | long=91.3193 | image=Capped_Langur_Tripura_(2).jpg }}, [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; '''''സെപാഹിജാല വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിൽ''''' നാല് ഇനങ്ങൾ പ്രൈമേറ്റ് കുരങ്ങുകളുടെയും ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം മേഘപ്പുലികളുടെയും ആവാസ കേന്ദ്രമാണിത്. വിദ്യാഭ്യാസ, വിനോദ സൗകര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ഒരു ജന്തുശാസ്ത്രോദ്യാനവും സസ്യോദ്യാനവും ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=ബൈസൺ ദേശീയോദ്യാനം | lat=23.2796 | long=91.4010 | image= }} (''രാജ്ബരി ദേശീയോദ്യാനം''), [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]] &mdash; ത്രിഷ്ണ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിനുള്ളിലെ ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ കാട്ടുപോത്ത് (''ഗൗർ''), മാൻ, ഗീസ് ഗോൾഡൻ ലാൻഗുറുകൾ എന്നിവയുടെ ഗണ്യമായ ഒരു കൂട്ടം വസിക്കുന്നു. നിരവധി പുഷ്പ-ജന്തുജാലങ്ങൾ, കാട്ടുപന്നികൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ തുടങ്ങിയ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ ഒരു സങ്കേതം എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. * {{Wy/ml/Marker|type=go|zoom=13 | name=[[Wy/ml/മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം|മാനസ് ദേശീയോദ്യാനം]] | lat=26.93454958860676 | long=91.18140416698746 | image= }} [[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], {{Wy/ml/UNESCO World Heritage Site}}. ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Gopinath Temple - Ningthoukhong, Manipur (India).jpg|thumb|ഗോപിനാഥ് (കൃഷ്ണ) ക്ഷേത്രം [[Wy/ml/നിങ്‌തൗഖോങ്|നിങ്‌തൗഖോങ്]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]]]] === ചരിത്രം === കിഴക്കൻ ഏഷ്യ, ഹിമാലയൻ മേഖല, ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റ തരംഗങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ദീർഘവും സങ്കീർണ്ണവുമായ ഒരു ചരിത്രമാണ് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത്. ഈ പ്രദേശത്തെ ആദ്യകാല നിവാസികളിൽ പലരും ടിബറ്റോ-ബർമൻ, തായ്, ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷാ കുടുംബങ്ങളിൽ പെട്ടവരായിരുന്നു, അവരുടെ പിൻഗാമികൾ ഇപ്പോഴും നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ, അരുണാചൽ പ്രദേശ് തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക നട്ടെല്ലാണ്. ഈ ഗ്രൂപ്പുകൾ സങ്കീർണ്ണമായ ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ, വംശ ഘടനകൾ, പ്രദേശത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട കുന്നുകളിലും താഴ്‌വരകളിലും അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച വാമൊഴി പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഒരിക്കലും പുരാതന സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചില്ല, ഇത് അതിന്റെ ഗോത്ര സമൂഹങ്ങൾക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകളായി വ്യത്യസ്തമായ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ നിലനിർത്താൻ അനുവദിച്ചു. ആസാമിലെ '''അഹോം രാജ്യം''' ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ചരിത്ര ശക്തികളിൽ ഒന്നാണ്. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തായ്-അഹോം കുടിയേറ്റക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ഈ രാജ്യം ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലുടനീളം വ്യാപിക്കുകയും ആവർത്തിച്ചുള്ള മുഗൾ അധിനിവേശങ്ങളെ ചെറുക്കുകയും ചെയ്തു. അഹോമുകൾ നൂതന കാർഷിക സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും, അണക്കെട്ടുകളും ടാങ്കുകളും നിർമ്മിക്കുകയും, ഒരു സവിശേഷ ഭരണ സംവിധാനം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ആറ് നൂറ്റാണ്ടിലെ അവരുടെ ഭരണം ആസാമീസ് സംസ്കാരത്തിലും ഭാഷയിലും സ്വത്വത്തിലും ആഴത്തിലുള്ള മുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ സ്വതന്ത്ര ഗോത്ര രാഷ്ട്രീയത്തിന് ആവാസ കേന്ദ്രമായി തുടർന്നു, ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ ആചാരങ്ങൾ, ഉത്സവങ്ങൾ, ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സ്ഥാനം അതിനെ വ്യാപാരത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക വിനിമയത്തിന്റെയും ഒരു വഴിത്തിരിവാക്കി. ബുദ്ധമതം അരുണാചൽ പ്രദേശിലേക്കും മണിപ്പൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു, അതേസമയം ഹിന്ദു സ്വാധീനം വ്യാപാരത്തിലൂടെയും തീർത്ഥാടനത്തിലൂടെയും ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ വരവ് തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, മിഷനറി പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പുതിയ ഭരണ അതിർത്തികൾ എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു. നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിൽ മിഷനറിമാർ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. തദ്ദേശീയ പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി ഇഴുകിച്ചേരുമ്പോൾ പ്രാദേശിക സംസ്കാരങ്ങളെ പരിവർത്തനം ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല വലിയ രാഷ്ട്രീയ പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് വിധേയമായി. വംശീയവും ഭാഷാപരവുമായ സ്വത്വങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനായി ആസാം ക്രമേണ നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് നാഗാലാൻഡ്, മേഘാലയ, മിസോറാം, അരുണാചൽ പ്രദേശ് എന്നിവയുടെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ഒരുകാലത്ത് നാട്ടുരാജ്യങ്ങളായിരുന്ന മണിപ്പൂരും ത്രിപുരയും ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേർന്നു. രാഷ്ട്രീയ അസ്വസ്ഥതകളും സ്വയംഭരണാവകാശത്തിനുള്ള ആവശ്യങ്ങളും ഈ മേഖല അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഗണ്യമായ സാംസ്കാരിക പുനരുജ്ജീവനവും സാമ്പത്തിക വികസനവും ഈ മേഖലയ്ക്ക് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന്, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവും ചരിത്രപരമായി പാളികളുള്ളതുമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ അസാധാരണമായ ഭൂമിശാസ്ത്ര വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ്. '''കിഴക്കൻ ഹിമാലയം''' മുതൽ നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം എന്നിവിടങ്ങളിലെ സമൃദ്ധമായ കുന്നുകൾ വരെയും, മേഘാലയയിലെ '''ഉരുളുന്ന പീഠഭൂമികൾ''' മുതൽ ആസാമിന്റെ '''ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ സമതലങ്ങൾ''' വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ പ്രദേശം ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ഇടുങ്ങിയ '''സിലിഗുരി ഇടനാഴി''' വഴി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. പലപ്പോഴും ''"കോഴിയുടെ കഴുത്ത്"'' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സവിശേഷ ഭൂമിശാസ്ത്രം അതിന്റെ ചരിത്രത്തെയും സംസ്കാരത്തെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും രൂപപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീതടങ്ങളിൽ ഒന്നായ വിശാലമായ '''ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വര''' ഉള്ള മധ്യ താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ആസാം ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മപുത്ര നദി ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലങ്ങൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനവാസമുള്ള നദീദ്വീപുകളിൽ ഒന്നായ മജുലി പോലുള്ള നദീദ്വീപുകൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വനപ്രദേശമായ കുന്നുകളും ആനകൾ, കാണ്ടാമൃഗങ്ങൾ, കടുവകൾ എന്നിവയ്ക്ക് അഭയം നൽകുന്ന ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും ഈ താഴ്‌വരയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. വടക്കുഭാഗത്ത്, മഞ്ഞുമൂടിയ കൊടുമുടികളും, ആഴമേറിയ മലയിടുക്കുകളും, ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളും കൊണ്ട് അരുണാചൽ പ്രദേശ് '''ഹിമാലയ''' ത്തിലേക്ക് കുത്തനെ ഉയരുന്നു. ഭൂട്ടാൻ, ചൈന, മ്യാൻമർ എന്നിവയുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഈ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി '''ഉഷ്ണമേഖലാ താഴ്‌വരകൾ''' മുതൽ '''ആൽപൈൻ പുൽമേടുകൾ''' വരെയാണ്. ഇതിനു വിപരീതമായി, മേഘാലയ അതിന്റെ നാടകീയമായ ചുണ്ണാമ്പുകല്ല് ഗുഹകൾ, ഉരുണ്ട പീഠഭൂമികൾ, ഖാസി, ജയന്തിയ ഗോത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച ജീവനുള്ള വേരുപാലങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. കിഴക്ക്, നാഗാലാൻഡ്, മണിപ്പൂർ, മിസോറാം, ത്രിപുര എന്നിവിടങ്ങളിൽ വനപ്രദേശങ്ങളുള്ള കുന്നുകളും ഇടുങ്ങിയ താഴ്‌വരകളും ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നു. ഇന്ത്യൻ സമതലങ്ങളേക്കാൾ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയോട് സാമ്യമുള്ള ഭൂപ്രകൃതികളുള്ള മുളങ്കാടുകൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ടെറസ്ഡ് വയലുകൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ് ഈ സംസ്ഥാനങ്ങൾ. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ദുർഘടമായ ഭൂപ്രകൃതി അതിന്റെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും പാരിസ്ഥിതിക സമ്പന്നതയും സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ===കാലാവസ്ഥ=== വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിൽ '''പ്രധാനമായും ഈർപ്പമുള്ള ഉപ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ഉയരത്തിലും ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം സാഹചര്യങ്ങൾ വ്യാപകമായി വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. '''കാലവർഷം''' മേഖലയിലുടനീളം നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു, മെയ് മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ കനത്ത മഴ നൽകുന്നു. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ അസാധാരണമായ അളവിൽ മഴ ലഭിക്കുന്നു - [[Wy/ml/ചിറാപുഞ്ചി|ചിറാപുഞ്ചി]], മേഘാലയയിലെ മൗസിൻറാം എന്നിവ '''ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഈർപ്പമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ''' ഒന്നാണ്. പ്രാദേശിക വാസ്തുവിദ്യ, കൃഷി, ദൈനംദിന ജീവിതം എന്നിവയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന മഴ. ആസാമിലും ത്രിപുരയിലും '''ചൂടുള്ളതും ഈർപ്പമുള്ളതുമായ വേനൽക്കാലവും നേരിയ ശൈത്യകാലവുമാണ്''', ബ്രഹ്മപുത്ര താഴ്‌വരയിൽ കാലവർഷ സമയത്ത് '''കാലാനുസൃതമായ വെള്ളപ്പൊക്കം''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഈ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾ, അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, മണ്ണിനെ നിറയ്ക്കുകയും പ്രദേശത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ ജൈവവൈവിധ്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, മലയോര സംസ്ഥാനങ്ങൾ വർഷം മുഴുവനും തണുത്ത താപനില ആസ്വദിക്കുന്നു, സുഖകരമായ വേനൽക്കാലവും തെളിഞ്ഞ ശൈത്യകാലവുമാണ്. അരുണാചൽ പ്രദേശിൽ ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്ന കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. താഴ്ന്ന താഴ്‌വരകൾ '''ഉഷ്ണമേഖലാ പ്രദേശങ്ങളും ഈർപ്പമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുമാണ്''', അതേസമയം മധ്യ കുന്നുകളിൽ '''മിതശീതോഷ്ണ കാലാവസ്ഥ''' അനുഭവപ്പെടുന്നു. ടിബറ്റൻ അതിർത്തിക്കടുത്തുള്ള ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ '''ആൽപൈൻ കാലാവസ്ഥയാണ്''' അനുഭവപ്പെടുന്നത്, ശൈത്യകാലത്ത് മഞ്ഞുവീഴ്ചയും തണുത്ത വേനൽക്കാലവും അനുഭവപ്പെടും. മണിപ്പൂരിലും മിസോറാമിലും മിതമായ താപനില അനുഭവപ്പെടുന്നു, സ്ഥിരമായ മഴ കാരണം വർഷം മുഴുവനും പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കാലാവസ്ഥയാണ്. വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയം '''ഒക്ടോബർ മുതൽ ഏപ്രിൽ''' വരെയുള്ള സമയമാണ്, ആ സമയത്ത് കാലാവസ്ഥ വരണ്ടതും തെളിഞ്ഞതും സുഖകരവുമാണ്. കാലവർഷ മാസങ്ങൾ മനോഹരമാണെങ്കിലും, മണ്ണിടിച്ചിൽ, നദികൾ നിറഞ്ഞൊഴുകൽ, യാത്രാ തടസ്സങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാകും. === സംസ്കാരം === ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമാർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ. നൂറുകണക്കിന് ഗോത്രങ്ങളും ഉപഗോത്രങ്ങളും വസിക്കുന്നു. ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ ഭാഷ, ആചാരങ്ങൾ, പാരമ്പര്യങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. ഈ പ്രദേശം തദ്ദേശീയ ജീവചൈതന്യവിശ്വാസ പാരമ്പര്യങ്ങളായ ഹിന്ദുമതം, ബുദ്ധമതം, ക്രിസ്തുമതം എന്നിവയെ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്ന രീതിയിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. ആസാമിൽ വിശുദ്ധ പരിഷ്കർത്താവായ '''ശ്രീമന്ത ശങ്കർദേവിന്റെ''' പഠിപ്പിക്കലുകളാൽ രൂപപ്പെട്ട ശക്തമായ '''ഹിന്ദു, വൈഷ്ണവ''' സ്വാധീനങ്ങളുണ്ട്, അതേസമയം ഊർജ്ജസ്വലമായ '''മുസ്ലീം''', '''ഗോത്ര സമൂഹങ്ങൾ''' എന്നിവയ്ക്കും ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്തെ '''സത്രങ്ങൾ''' (സന്യാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ), '''ബിഹു''' ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവ സമ്പന്നമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനു വിപരീതമായി, നാഗാലാൻഡ്, മിസോറാം, മേഘാലയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും ക്രിസ്ത്യൻ ജനസംഖ്യയുണ്ട്. ഇത് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മിഷനറി പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമാണ്. '''ക്രിസ്തുമതം''' പ്രാദേശിക ആചാരങ്ങളുമായി സംയോജിച്ച് അതുല്യമായ സാംസ്കാരിക സ്വത്വത സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത് കോറൽ സംഗീതം, സാമൂഹ്യ വിരുന്നുകൾ, ഉത്സവങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. നാഗാലാൻഡിലെ ''വേഴാമ്പൽ ഉത്സവം'', മിസോറാമിലെ ''ചാപ്ചാർ കുട്ട് ഉത്സവം'', മേഘാലയയിലെ ''ശാദ് സുക് മൻസിയം'' എന്നിവ പരമ്പരാഗത നൃത്തങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ എന്നിവ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. അരുണാചൽ പ്രദേശും മണിപ്പൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളും ശക്തമായ '''ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമത''' സ്വാധീനങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ആശ്രമങ്ങൾ, പ്രാർത്ഥനാ പതാകകൾ, മുഖംമൂടി ധരിച്ച നൃത്തോത്സവങ്ങൾ എന്നിവ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. '''ഡോണി-പോളോ''' (സൂര്യ-ചന്ദ്രാരാധന) പോലുള്ള തദ്ദേശീയ വിശ്വാസങ്ങൾ പല സമൂഹങ്ങളിലും പ്രധാനമാണ്. മേഖലയിലുടനീളം, നെയ്ത്ത്, മുളകൊണ്ടുള്ള കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, മരം കൊത്തുപണി, കൊന്തപ്പണി എന്നിവ സാംസ്കാരിക ആവിഷ്കാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ്. ഓരോ ഗോത്രത്തിനും അതിന്റേതായ പാറ്റേണുകളും സാങ്കേതികതകളുമുണ്ട്. '''ആതിഥ്യം''' എന്നത് വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയുടെ നിർവചിക്കുന്ന ഒരു സവിശേഷതയാണ്. പ്രാദേശിക റൈസ് ബിയർ, വീട്ടിൽ പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷണം, പ്രദേശത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള സ്വത്വബോധവും അഭിമാനവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന കഥകൾ എന്നിവയിലൂടെ സന്ദർശകരെ പലപ്പോഴും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. വൈവിധ്യം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖല പ്രകൃതി, സമൂഹ ജീവിതം, സാംസ്കാരിക പൈതൃകം എന്നിവയുമായുള്ള ശക്തമായ ബന്ധത്താൽ ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ==സംസാര ഭാഷ== [[File:Gohpur railway station sign.jpg|thumb|[[Wy/ml/ആസാം|ആസാം]], ഗോഹ്പൂരിൽ ഒരു ത്രിഭാഷാ (ആസാമീസ്-ഹിന്ദി-ഇംഗ്ലീഷ്) അടയാളം.]] നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഇംഗ്ലീഷും ഹിന്ദിയും മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ജീവിക്കാൻ കഴിയും. എന്നിരുന്നാലും, വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ കൂടുതൽ കാലം താമസിക്കുന്നതിന്, 220 പ്രാദേശിക ഭാഷകളിൽ ചിലതെങ്കിലും പഠിക്കുന്നത് ഉപയോഗപ്രദമാണ്. പ്രധാന ഭാഷാ ഗ്രൂപ്പുകൾ ഇവയാണ്: * ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് &mdash; [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയയിലെ]] [[Wy/ml/ഖാസി|ഖാസി]] * ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ &mdash; [[Wy/ml/ആസാമീസ്|ആസാമീസ്]], [[Wy/ml/ബംഗാളി|ബംഗാളി]] എന്നിവ അടുത്ത ബന്ധമുള്ളവയാണ്, രണ്ടും [[Wy/ml/ആസാം|ആസാമിൽ]] സംസാരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുരയിലും]] ബംഗാളി മനസ്സിലാക്കാം. * സിനോ-ടിബറ്റൻ &mdash; [[Wy/ml/ഗാരോ|ഗാരോ]], [[Wy/ml/കോക്ബോറോക്ക്|കോക്ബോറോക്ക്]], [[Wy/ml/മണിപ്പുരി|മണിപ്പുരി]], [[Wy/ml/മിസോ|മിസോ]] ​​എന്നീ ഭാഷകൾ യഥാക്രമം [[Wy/ml/മേഘാലയ|മേഘാലയ]], [[Wy/ml/ത്രിപുര|ത്രിപുര]], [[Wy/ml/മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]], [[Wy/ml/മിസോറാം|മിസോറാം]] ​​എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സംസാരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/ബോഡോ വാക്യപുസ്തകം|ബോഡോ]] ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്‌വരയ്ക്ക് താഴെ [[Wy/ml/താഴെയുള്ള ആസാമിൽ]] ബ്രഹ്മപുത്ര നദിയുടെ വടക്കൻ തീരത്ത് സംസാരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/മധ്യ ആസാമിലെയും ബരാക് താഴ്‌വരയിലെയും|മധ്യ ആസാമിലെയും]] കുന്നുകളിൽ [[Wy/ml/ദിമാസ|ദിമാസ]], [[Wy/ml/കർബി|കർബി]] എന്നിവ സംസാരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/അരുണാചൽ പ്രദേശ്|അരുണാചൽ പ്രദേശ്]], [[Wy/ml/നാഗാലാൻഡ്|നാഗാലാൻഡ്]] എന്നിവ ഈ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒന്നിലധികം ഭാഷകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ==എത്തിച്ചേരുക== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== ==ചുറ്റിക്കാണുക== ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== ==കുടിക്കുക== ==ബന്ധപ്പെടുക== ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== {{Wy/ml/Warningbox|മണിപ്പൂർ സംസ്ഥാനത്തേക്കുള്ള അത്യാവശ്യ യാത്രകൾ ഒഴികെയുള്ള യാത്രകൾ ഒഴിവാക്കണമെന്ന് പല രാജ്യങ്ങളും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. മണിപ്പൂർ സംസ്ഥാനത്ത് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ ചില വിമത ഗ്രൂപ്പുകൾ സജീവമാണ്. 2023 ൽ സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ ഇംഫാലിൽ ഉൾപ്പെടെ മണിപ്പൂരിലുടനീളം അക്രമാസക്തമായ വംശീയ സംഘർഷങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. 2025 മെയ് മുതൽ ജൂലൈ വരെ ഉൾപ്പെടെ ഇടയ്ക്കിടെ അക്രമ സംഭവങ്ങൾ തുടരുകയാണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഗതാഗത തടസ്സങ്ങളും ഇന്റർനെറ്റ് സേവനങ്ങൾ താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവയ്ക്കലും ഉൾപ്പെടെയുള്ള കർഫ്യൂകളും മറ്റ് നിയന്ത്രണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം. പ്രതിഷേധങ്ങളോ വലിയ ഒത്തുചേരലുകളോ ഒഴിവാക്കുക പ്രാദേശിക അധികാരികളുടെയും നിങ്ങളുടെ യാത്രാ കമ്പനിയുടെയും ഉപദേശം പാലിക്കുക. പ്രാദേശിക മാധ്യമങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുകയും ഏതെങ്കിലും കർഫ്യൂ നിയന്ത്രണങ്ങൾ പാലിക്കുകയും ചെയ്യുക|lastedit=2026-06-25}} ==ബഹുമാനിക്കുക== ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനം== {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇന്ത്യ}} {{INTERWIKI|Q863038}} 87acxx9k9d9986balul7zok1m2e8ns7 0 3779900 7225960 7208768 2026-06-25T16:40:06Z Uthman salma 2604311 7225960 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q108365793}} Ovia-Osese ɩ la yuohi jaa tigihi kaŋa Ogori's deme aŋ maŋ di. A teŋɛ ŋa be la Ogori-Magongo local government area a Kogi state poʋɔ , aŋ be Nigeria. Ba kpeɛraaŋ peɛhɩ la Edo state anɩ a Yoruba's. <ref>https://guardian.ng/news/ogoris-ovia-osese-festival-promotes-sanctity-of-virginity/</ref>A teŋɛ ŋa la maŋ di a Ovia-Osese tigihi yuohi gbuhi jaa ka ba de so ba bipɔgebihii eŋ kponoŋ kpeɛbo poʋɔ. <ref>https://dailytrust.com/ovia-osese-a-kogi-festival-for-keeping-girls-chaste</ref>Ba ɩ la kʋ pɔgebilii na aŋ ba baŋ dɔɔ sɛre. A tigihi ŋa sʋŋ kpaaha la a bipɔgebilii ka ba tõɔ gu bamɩɩhi taa vela.<ref>https://guardian.ng/news/ogoris-ovia-osese-festival-promotes-sanctity-of-virginity/</ref><ref>https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Kogi/Ovia-Osese-Festival-Kogi.html</ref> == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] 81ro5qt1tddqb45x06nyw6kdfa82gd6 0 3780022 7226286 7209335 2026-06-26T04:55:55Z 26agcp 2575807 added [[Category:Wp/yua]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7226286 wikitext text/x-wiki [[File:Cord clamping after birth.jpg|thumb|Le aj ilik paal]] '''Le''' '''aj ilik paal''' wa ''comadrona'' (''partera maya'') leti’ jump’éel ko’olel jach k’ajóolta’an yéetel ''respetada'' ichil le máaya kaajo’ob. '''Le aj ilik paal'''o’ ku yáantik le ko’olelo’ob tu k’iino’ob yáax kuxtal paal, tu sijil paal yéetel tu k’iino’ob ts’o’ok u síijil le chan paalo’. U na’ato’ob ku máan tu yáanal ja’abilo’ob yéetel yaan ichil u ts’aakil máaya, tu’ux ku meyaj yéetel '''sobadas''', ''consejos'' yéetel wa k’a’abéet, xiu ts’aako’ob. Le '''aj ilik paal''' jach k’a’ana’an tumen ku kanáantik u úuchben na’at tu yo’olal u ts’aakil ko’olel, u síijil paal yéetel u kuxtalil le kaajo’. Le máaya máako’ob ku ts’áik u yóol tu yo’olal le '''aj ilik paal'''o’, tumen u meyaj yéetel u kanáantik u miatsil yéetel u suukilo’ob le máaya kaajo’ob, tu lu’umil ''Yucatán'' yéetel tu láak’ lu’umilo’ob. [[Category:Wp/yua]] 17zg79gujn27vctb5n2oa9t04hvvtgs 0 3780063 7226272 7221064 2026-06-26T04:38:45Z 26agcp 2575807 7226272 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Yucatan.svg|thumb|''Bandera'' ti' ''Yucatán'']] Le '''lakam u lu’umil ''Yucatán''''' leti’ jump’éel k’áat chi’oba’an ''símbolo'' tu tsikbalil u yáax ''República'' ti' ''Yucatán''. U meyajta’al ti’ u ja’ab 1841 ichil u k’áat chi’oba’an u p’áatal ''[[Wp/yua/Yucatán|Yucatán]]'' ichil ''[[Wp/yua/México|México]]''. Yaan u boonilo’ob [[Wp/yua/Ya'ax|ya’ax]], [[Wp/yua/Sak|sak]] yéetel [[Wp/yua/Chak|chak]], yéetel jump’éel cuadro ya’ax ku yáantal jo’op’éel eek’ ku chíikbesiko’ob le nojoch kaajo’ob ''[[Wp/yua/Mérida|Mérida]]'', ''[[Wp/yua/Izamal|Izamal]]'', ''[[Wp/yua/Valladolid|Valladolid]]'', ''[[Wp/yua/Tekax|Tekax]]'' yéetel [[Wp/yua/Kaampech|Kaampech]]. Ma’ leti’ u ''oficial bandera'' le ''estado Yucatán'' bejla’e’, ba’ale’ táan u yila’al bey jump’éel k’aaba’ yéetel u k’ajlayil ya’ab ''yucateco''’ob. Le lakam lu'umil ''Yucatán'' táan u p’áatal bey jump’éel ''símbolo'' ti’ u k’ajlayil yéetel u yéetelil le ''yucateco''’ob. Ka ts’o’ok u suut ''Yucatán'' ichil ''México'' tu ja’abil 1848, ma’ tu beetaj ''oficial bandera'' bejla’e’; ba’ale’ u meyaj yéetel u ye’esik u yáanal kuxtal ichil k’iino’ob k’ajlay, ''eventos culturales'' yéetel u ki’imak óolal le ''yucateco''’ob. Bejla’e’ ku chíikbesik u k’ajlayil jump’éel jach k’a’ana’an k’iin ichil u tsikbalil ''política'' yéetel social le ''península''. {{INTERWIKI|Q2720351}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U miatsil Yucatán]] s2gzghos4x1a2gjy4g5mnpj4t9tjurl 0 3780188 7225765 7211598 2026-06-25T13:17:47Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7225765 wikitext text/x-wiki Kaletsu ka Yumu (Najeriya) Kaletsu ka Kanji Najeriya Yumu kaletsu ka kạri kenu a najeriya. kaletsu ki kā tạ a suvā kaletsu kạ shinga a kaletsu ka ashingini daga Roger Blench, ama kaletsu ki kạ ta ni u'uwa. Maloko ma mayun u kaletsu , aza kaletsu ki . Iliyuci kenu vi u aza yumu ,adanai ɗa wari asu ukanji asu Agwara, u yambu Neja . [[Category:Wp/tsw/Kambari Wikipedia Outreach]] [[Category:Wp/tsw/Tsishingini]] [[Category:Wp/tsw]] p96yo2ilprq8nutv0ob0tsqtba19g5e 7225766 7225765 2026-06-25T13:19:19Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7225766 wikitext text/x-wiki Kaletsu ka Yumu (Najeriya) Kaletsu ka Kanji Najeriya Yumu kaletsu ka kạri kenu a najeriya. kaletsu ki kā tạ a suvā kaletsu kạ shinga a kaletsu ka ashingini za kala Roger Blench ɗu u nanai, ama kaletsu ki kạ ta ni u'uwa. Maloko ma mayun u kaletsu , aza kaletsu ki . Iliyuci kenu vi u aza yumu ,adanai ɗa wari asu ukanji asu Agwara, u yambu Neja . [[Category:Wp/tsw/Kambari Wikipedia Outreach]] [[Category:Wp/tsw/Tsishingini]] [[Category:Wp/tsw]] 4tilrv524hmckk4vwtu7h7hdh86ph6w 0 3780193 7225931 7210382 2026-06-25T16:17:21Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7225931 wikitext text/x-wiki Merenkesu e tsi ɗe ta̱ waru vivu, iɗa vuma na u uwayi memmere ma vuma na̱ asula̱. Azi i toni na aza u ƙa̱ɗa̱tosu, merenkesu iɗa vuma na u tsu‘u’wa le a̱vu u lungusa̱ le. sjornd2mwch9w3ge5laoosnop2c2wnh 0 3780302 7226339 7212009 2026-06-26T07:11:10Z Sree1959 2594881 IsPartOf ഫലകം ചേർത്തു 7226339 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner | Sri Lanka WV banner.jpg}} '''ശ്രീലങ്ക''' ([[Wy/ml/സിംഹള വാക്യസമുച്ചയം|സിംഹള]]: '''ශ්‍රී ලංකා''' ''ശ്രീ ലങ്കാ''; [[തമിഴ് വാക്യസമുച്ചയം|തമിഴ്]]: '''இலங்கை''' ''ഇലങ്കൈ''', മുമ്പ് ''സിലോൺ'' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു, [[Wy/ml/ദക്ഷിണേഷ്യ|ദക്ഷിണേഷ്യയിലാണ്]]. [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] തെക്ക് [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ]], ശ്രീലങ്ക പ്രകൃതി സൗന്ദര്യത്തിന് പേരുകേട്ട ഒരു ദ്വീപാണ്. ശ്രീലങ്കയുടെ തീരപ്രദേശത്ത് മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾ, മികച്ച വന്യജീവികൾ, ജൈവവൈവിധ്യം, തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, ഓറഞ്ച് തോട്ടങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, സ്മാരകങ്ങൾ, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകം എന്നിവയുണ്ട്. (പ്രധാനമായും ബുദ്ധമതക്കാരായ) സിംഹളരും (പ്രധാനമായും ഹിന്ദുമതക്കാരായ) തമിഴ് വംശീയ വിഭാഗങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു, ഗണ്യമായ മുസ്ലീം, ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ==പ്രദേശങ്ങൾ== ശ്രീലങ്കയെ 9 ഭരണ പ്രവിശ്യകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു: {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Sri_Lanka_Regions_Map.png | regionmapsize=450px | regionmaptext=പ്രവിശ്യാ പ്രദേശങ്ങൾ വർണ്ണാഭമായി അടയാളപ്പെടുത്തിയ ശ്രീലങ്കയുടെ ഭൂപടം. | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/മധ്യ പ്രവിശ്യ (ശ്രീലങ്ക)|മധ്യ പ്രവിശ്യ]] | region1color=#AE83AE | region1items= [[Wy/ml/കാൻഡി|കാൻഡി]], [[Wy/ml/മാത്തലെ|മാത്തലെ]], [[Wy/ml/നുവാര ഏലിയ|നുവാര ഏലിയ]], [[Wy/ml/സിഗിരിയ|സിഗിരിയ]], [[Wy/ml/ദാംബുല്ല|ദാംബുല്ല]] | region1description=പർവതപ്രദേശമായതിനാൽ "കുന്നുനാടുകൾ" എന്നറിയപ്പെടുന്നു. തേയില കൃഷി ചെയ്യുന്ന പ്രദേശം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. മികച്ച ഹൈക്കിംഗ്. | region2name=[[Wy/ml/വടക്കൻ പ്രവിശ്യ (ശ്രീലങ്ക)|വടക്കൻ പ്രവിശ്യ]] | region2color=#536C53 | region2items= [[Wy/ml/ജാഫ്ന|ജാഫ്ന]], കിളിനോച്ചി, വണ്ണി, [[Wy/ml/മാന്നാർ|മാന്നാർ]] | region2description=രാജ്യത്തെ തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന ജനസംഖ്യയുടെ ഭൂരിഭാഗവും വസിക്കുന്ന സ്ഥലം. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടോളം നീണ്ടുനിന്ന യുദ്ധത്തിൽ തകർന്ന ഇത് പുനർനിർമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. തൊട്ടുകൂടാത്ത കടൽതീരങ്ങകളും പുരാതന അവശിഷ്ടങ്ങളും. | region3name=[[Wy/ml/വടക്കൻ മധ്യ പ്രവിശ്യ|വടക്കൻ മധ്യ പ്രവിശ്യ]] | region3color=#B0CF98 | region3items= [[Wy/ml/അനുരാധപുര|അനുരാധപുര]], [[Wy/ml/പൊളന്നരുവ|പൊളന്നരുവ]] | region3description= ചരിത്രത്താൽ സമ്പന്നമായ ഈ പ്രദേശം സാംസ്കാരിക ത്രികോണം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. | region4name= [[Wy/ml/കിഴക്കൻ പ്രവിശ്യ (ശ്രീലങ്ക)|കിഴക്കൻ പ്രവിശ്യ|കിഴക്കൻ പ്രവിശ്യ (ശ്രീലങ്ക)|കിഴക്കൻ പ്രവിശ്യ]] | region4color=#4F93C0 | region4items= [[Wy/ml/ട്രിങ്കോമലി|ട്രിങ്കോമലി]], [[Wy/ml/ബട്ടിക്കലോവ|ബട്ടിക്കലോവ]], [[Wy/ml/അരുഗം ബേ|അരുഗം ബേ]] | region4description=ട്രിങ്കോമലിയിലെ അപൂർവ [[Wy/ml/പ്രകൃതിദത്ത തുറമുഖങ്ങൾ|പ്രകൃതിദത്ത തുറമുഖവും]] മൈലുകളോളം മണൽ നിറഞ്ഞ കടൽതീരങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്. സർഫർമാരുടെ പറുദീസ. | region5name= [[Wy/ml/വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യ (ശ്രീലങ്ക)|വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യ|വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യ (ശ്രീലങ്ക)|വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യ]] | region5color=#80B588 | region5items= [[Wy/ml/കുരുണാഗല|കുരുണാഗല]], [[Wy/ml/പുത്തലം|പുത്തലം]], [[Wy/ml/ചിലവ്|ചിലവ്]] | region5description=തെങ്ങിൻ തോട്ടങ്ങൾ, ഡോൾഫിൻ നിരീക്ഷണം, ഉപ്പ് ഉത്പാദനം. വന്യജീവി പ്രേമികൾക്കായി വിൽപട്ടു ദേശീയോദ്യാനവും പുരാതന നഗരമായ യാപഹുവയും. | region6name= [[Wy/ml/സബരഗമുവ|സബരഗമുവ]] | region6color=#69999F | region6items= [[Wy/ml/രത്നപുര|രത്നപുര]], കെഗല്ലെ | region6description=ശ്രീലങ്കയുടെ രത്ന ഖനന തലസ്ഥാനം. ആന സഫാരികൾക്കായി ഉദവാലവേ ദേശീയോദ്യാനവും അതിശയിപ്പിക്കുന്ന രാവണ വെള്ളച്ചാട്ടവും ഇവിടെയുണ്ട്. | region7name= [[Wy/ml/ദക്ഷിണ പ്രവിശ്യ (ശ്രീലങ്ക)|ദക്ഷിണ പ്രവിശ്യ]] | region7color=#E0E67A | region7items= [[Wy/ml/ഗാലി|ഗാലി]], [[Wy/ml/വെലിഗമ|വെലിഗമ]], [[Wy/ml/മിരിസ്സ|മിരിസ്സ]], [[Wy/ml/മാതര|മാതര]], [[Wy/ml/തംഗല്ലെ|തംഗല്ലെ]], [[Wy/ml/ഉനവതുന|ഉനവതുന]], [[Wy/ml/ഹമ്പന്തോട്ട|ഹമ്പന്തോട്ട]], [[Wy/ml/യാല ദേശീയോദ്യാനം|യാല ദേശീയോദ്യാനം]] | region7description=ഗാലിയിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ കോട്ട, മിരിസ തിമിംഗല നിരീക്ഷണം, തങ്കല്ലെയിലെ ശാന്തമായ ബീച്ചുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. | region8name= [[Wy/ml/ഉവ|ഉവ]] | region8color=#A7B49F | region8items= [[Wy/ml/ബദുള്ള|ബദുള്ള]], [[Wy/ml/എല്ല|എല്ല]], [[Wy/ml/ഹപ്പുതലെ|ഹപ്പുതലെ]], [[Wy/ml/ബണ്ടാരവേല|ബണ്ടാരവേല]] | region8description=ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. ചായ, ചായ, കൂടുതൽ ചായ | region9name= [[Wy/ml/പടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യ (ശ്രീലങ്ക)|പടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യ]] | region9color=#C9A16A | region9items= [[Wy/ml/ശ്രീ ജയവർദ്ധനപുര കോട്ടെ|ശ്രീ ജയവർദ്ധനപുര കോട്ടെ]], [[Wy/ml/ബെരുവേല|ബെരുവേല]], [[Wy/ml/കൊളംബോ|കൊളംബോ]], [[Wy/ml/ഗമ്പഹ|ഗമ്പഹ]], [[Wy/ml/ബെന്തോട്ട|ബെന്തോട്ട]], [[Wy/ml/നീഗൊമ്പോ|നീഗൊമ്പോ]] | region9description=തലസ്ഥാനവും യാത്രാ ബെൽറ്റും. }} [[Category:Wy/ml/Country articles]] {{Wy/ml/IsPartOf|ദക്ഷിണേഷ്യ}} {{INTERWIKI|Q854}} 9evfqepw3y11btq3p1ze3vze6zoissp 0 3780607 7226337 7213253 2026-06-26T07:09:03Z Sree1959 2594881 IsPartOf ഫലകം ചേർത്തു 7226337 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Dudipat WV Panorama.jpg}} ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് '''പാകിസ്ഥാൻ''' ([[Wy/ml/ഉറുദു|ഉറുദു]]: پاکستان ''പാകിസ്ഥാൻ'') [[Wy/ml/പടിഞ്ഞാറൻ ഏഷ്യ|പടിഞ്ഞാറൻ]], [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യ]], [[Wy/ml/ദക്ഷിണേഷ്യ|ദക്ഷിണ]], [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഏഷ്യ|കിഴക്കൻ]] ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ്. ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|മുസ്ലീങ്ങളുടെ]] ഒരു പ്രത്യേക മാതൃരാജ്യമായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ രാജ്യത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര വ്യവസായം 1960 കളിൽ [[Wy/ml/ഇസ്താംബുൾ മുതൽ ന്യൂഡൽഹി വരെയുള്ള കരമാർഗ്ഗം|ഹിപ്പി പാത]] കാരണം അതിന്റെ ഉന്നതിയിലെത്തി. നിർഭാഗ്യവശാൽ, 1970 കൾ മുതൽ രാജ്യം ഒരു മാറ്റത്തിന്റെ വക്കിലായിരുന്നു, പല രാജ്യങ്ങളും ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നത് സുരക്ഷിതമല്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും, പാകിസ്ഥാൻ അതിന്റെ സവിശേഷവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ സംസ്കാരങ്ങളും ഭൂപ്രകൃതിയും കാരണം വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നത് തുടരുന്നു. മോഹൻജൊ-ദാരോ, ഹാരപ്പ, തക്സില തുടങ്ങിയ പുരാതന നാഗരികതകളിൽ നിന്നുള്ള നിരവധി അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ ചരിത്രപ്രേമികൾക്ക് സന്തോഷിക്കാം; വാസ്തുവിദ്യാ പ്രേമികൾക്ക് മുഗൾ കാലഘട്ടത്തിലെ വാസ്തുവിദ്യയിൽ കണ്ണുതുറക്കാം; സാഹസികരായ സഞ്ചാരികൾക്ക് [[Wy/ml/കെ2|കെ2]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പർവതശിഖരങ്ങൾ കയറുന്നതിൽ ഭാഗ്യം പരീക്ഷിക്കാം. [[Category:Wy/ml/Country articles]] {{Wy/ml/IsPartOf|ദക്ഷിണേഷ്യ}} {{INTERWIKI|Q843}} ift3gyac8v0vb2k4qa839pna9295ozr 7226338 7226337 2026-06-26T07:10:08Z Sree1959 2594881 ചെറിയ മാറ്റം 7226338 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Dudipat WV Panorama.jpg}} ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് '''പാകിസ്ഥാൻ''' ([[Wy/ml/ഉറുദു|ഉറുദു]]: پاکستان ''പാകിസ്ഥാൻ'') [[Wy/ml/പടിഞ്ഞാറൻ ഏഷ്യ|പടിഞ്ഞാറൻ]], [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യ]], [[Wy/ml/ദക്ഷിണേഷ്യ|ദക്ഷിണ]], [[Wy/ml/കിഴക്കൻ ഏഷ്യ|കിഴക്കൻ]] ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ്. ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ [[Wy/ml/ഇസ്ലാം|മുസ്ലീങ്ങളുടെ]] ഒരു പ്രത്യേക മാതൃരാജ്യമായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ രാജ്യത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര വ്യവസായം 1960 കളിൽ [[Wy/ml/ഇസ്താംബുൾ മുതൽ ന്യൂഡൽഹി വരെയുള്ള കരമാർഗ്ഗം|ഹിപ്പി പാത]] കാരണം അതിന്റെ ഉന്നതിയിലെത്തി. നിർഭാഗ്യവശാൽ, 1970 കൾ മുതൽ രാജ്യം ഒരു മാറ്റത്തിന്റെ വക്കിലായിരുന്നു, പല രാജ്യങ്ങളും ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നത് സുരക്ഷിതമല്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും, പാകിസ്ഥാൻ അതിന്റെ സവിശേഷവും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ സംസ്കാരങ്ങളും ഭൂപ്രകൃതിയും കാരണം വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നത് തുടരുന്നു. മോഹൻജൊ-ദാരോ, ഹാരപ്പ, തക്സില തുടങ്ങിയ പുരാതന നാഗരികതകളിൽ നിന്നുള്ള നിരവധി അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ ചരിത്രപ്രേമികൾക്ക് സന്തോഷിക്കാം; വാസ്തുവിദ്യാ പ്രേമികൾക്ക് മുഗൾ കാലഘട്ടത്തിലെ വാസ്തുവിദ്യയിൽ കണ്ണുതുറക്കാം; സാഹസികരായ സഞ്ചാരികൾക്ക് [[Wy/ml/കെ2|കെ2]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി പർവതശിഖരങ്ങൾ കയറുന്നതിൽ ഭാഗ്യം പരീക്ഷിക്കാം. [[Category:Wy/ml/Country articles]] {{INTERWIKI|Q843}} {{Wy/ml/IsPartOf|ദക്ഷിണേഷ്യ}} 7uteh0ltzg38bksmq0hgipqi8jo3hel 0 3780684 7226285 7213084 2026-06-26T04:54:24Z 26agcp 2575807 +[[Category:Wp/yua]]; +[[Category:Wp/yua/Ba'alo'ob]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7226285 wikitext text/x-wiki [[File:San Cosme con Veletas, Mérida, Yucatán 1913.jpg|thumb|Le ''veleta,'' Ho', ''Yucatán,'' Ja’ab ''1913'']] [[File:Esquina de La Veleta, Mérida, Yucatán (01).JPG|thumb|''Esquina'' ti' le veleta, Ho', ''Yucatán'']] Le '''veleta''' leti’ jump’éel ba’al ku meyaj yéetel u ik’ ti’al u yila’al bix ku bin le ik’o’, yéetel ichil le nojoch veletao’ob wa ''molinos'' ku páajtal xan u jo’osik '''''ja’''''' tu yáanal lu’um. Tu lu’umil ''Yucatán'', le veletao’ yaan u k’ajóolta’an ichil ''haciendas, ranchos'' yéetel máaya kaajo’ob, tu’ux ku meyaj ti’ u ts’áabal ja’ ti’ máako’ob, wakaxo’ob yéetel u meyaj k’áaxo’ob. Tumen ya’ab u yaantal veletao’ob, óochij k’aaba’ta’al ''Mérida'' bey “Nojoch Kaajil Veletao’ob”. Bejla’e’, le veletao’ ku p’áatal bey jump’éel k’ajlay yéetel u yila’al u miatsil le ''yucateco''’ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alo'ob]] mk2k1lt1ldz5ai4l424sji920qltins 0 3780749 7225863 7223487 2026-06-25T15:21:27Z Uthman salma 2604311 7225863 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q110927360}} A '''Gani Festival''' ({{Wp/wlx/Langx|ha|Sallar Gani}}) ɩyε yuoni jaa lasɩrɩ tɩgɩrɩ ka a chɩʋ ŋa dɩɩbu maŋ emirates anaahɩ 4 aŋ bɩ Northern Nigeria: Borno Emirate, Hadejia, Daura Emirate, anɩŋ Gumel<ref>https://dailytrust.com/sallar-gani-daura-s-biggest-festival/</ref><ref>https://www.bbc.com/hausa/labarai-42212633</ref>. [[Category:Wp/wlx]] {{INTERWIKI|Q110927360}} 0o53q4pswlpeaqtxsxt32s9e3vevb3m 7225904 7225863 2026-06-25T15:44:09Z Uthman salma 2604311 PAAHIYE SEURI 7225904 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q110927360}} A '''Gani Festival''' ({{Wp/wlx/Langx|ha|Sallar Gani}}) ɩyε yuoni jaa lasɩrɩ tɩgɩrɩ ka a chɩʋ ŋa dɩɩbu maŋ emirates anaahɩ 4 aŋ bɩ Northern Nigeria: Borno Emirate, Hadejia, Daura Emirate, anɩŋ Gumel<ref>https://dailytrust.com/sallar-gani-daura-s-biggest-festival/</ref><ref>https://www.bbc.com/hausa/labarai-42212633</ref>. A tɩgɩrɩ ŋa tarɛɛ festival holds in the same way as [[Wp/wlx/Durbar festival|Durbar festival]] of [[Wp/wlx/Eid al-Fitr|Eid al-Fitr]] anɩŋ [[Wp/wlx/Eid al-Adha|Eid al-Adha]]. A tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ 12th of [[Wp/wlx/Rabi'al-Awwal|Rabi'al-Awwal]] yuoni jaa tiehibu ‘chiu ‘diibu ku [[Wp/wlx/Prophet Muhammad|Prophet Muhammad]] dɔgɩbu. The festival attracts the attention of tourists because it exhibits the culture of Hausas, Northern Nigeria and Africa.<ref>https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Jigawa/Gani-Durbar-Festival-Jigawa.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221216054740/https://www.katsinastate.gov.ng/about-katsina/festivals-games/</ref><ref>https://dailytrust.com/sallar-gani-daura-s-biggest-festival/</ref> == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] 93bdxi5hk2a3ew2v0rk84nvmridp2su 7225915 7225904 2026-06-25T15:52:36Z Uthman salma 2604311 paahɩyɛ seurɩ 7225915 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q110927360}} A '''Gani Festival''' ({{Wp/wlx/Langx|ha|Sallar Gani}}) ɩyε yuoni jaa lasɩrɩ tɩgɩrɩ ka a chɩʋ ŋa dɩɩbu maŋ emirates anaahɩ 4 aŋ bɩ Northern Nigeria: Borno Emirate, Hadejia, Daura Emirate, anɩŋ Gumel<ref>https://dailytrust.com/sallar-gani-daura-s-biggest-festival/</ref><ref>https://www.bbc.com/hausa/labarai-42212633</ref>. A tɩgɩrɩ ŋa diibu maŋ ɩyɛ awa [[Wp/wlx/Durbar festival|Durbar festival]] of [[Wp/wlx/Eid al-Fitr|Eid al-Fitr]] anɩŋ [[Wp/wlx/Eid al-Adha|Eid al-Adha]]. A tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ 12th of [[Wp/wlx/Rabi'al-Awwal|Rabi'al-Awwal]] yuoni jaa tiehibu ‘chiu ‘diibu ku [[Wp/wlx/Prophet Muhammad|Prophet Muhammad]] dɔgɩbu. A tɩgɩrɩ ŋa maŋ nyogɛɛ yuorɩba haakila bojuŋ ʋ maŋ wulɩ a lasɩrɩ ku a Hausas, Northern Nigeria anɩŋ Africa.<ref>https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Jigawa/Gani-Durbar-Festival-Jigawa.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221216054740/https://www.katsinastate.gov.ng/about-katsina/festivals-games/</ref><ref>https://dailytrust.com/sallar-gani-daura-s-biggest-festival/</ref> == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] 31rgdlmxm8ld85mkpunzugq11mvpkki 7225921 7225915 2026-06-25T16:11:33Z Uthman salma 2604311 7225921 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q110927360}} A '''Gani Festival''' ɩyε yuoni jaa lasɩrɩ tɩgɩrɩ ka a chɩʋ ŋa dɩɩbu maŋ emirates anaahɩ 4 aŋ bɩ Northern Nigeria: Borno Emirate, Hadejia, Daura Emirate, anɩŋ Gumel<ref>https://dailytrust.com/sallar-gani-daura-s-biggest-festival/</ref><ref>https://www.bbc.com/hausa/labarai-42212633</ref>. A tɩgɩrɩ ŋa diibu maŋ ɩyɛ awa [[Wp/wlx/Durbar festival|Durbar festival]] of [[Wp/wlx/Eid al-Fitr|Eid al-Fitr]] anɩŋ [[Wp/wlx/Eid al-Adha|Eid al-Adha]]. A tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ 12th of [[Wp/wlx/Rabi'al-Awwal|Rabi'al-Awwal]] yuoni jaa tiehibu ‘chiu ‘diibu ku [[Wp/wlx/Prophet Muhammad|Prophet Muhammad]] dɔgɩbu. A tɩgɩrɩ ŋa maŋ nyogɛɛ yuorɩba haakila bojuŋ ʋ maŋ wulɩ a lasɩrɩ ku a Hausas, Northern Nigeria anɩŋ Africa.<ref>https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Jigawa/Gani-Durbar-Festival-Jigawa.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221216054740/https://www.katsinastate.gov.ng/about-katsina/festivals-games/</ref><ref>https://dailytrust.com/sallar-gani-daura-s-biggest-festival/</ref> == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] 10p3s0mua3s84o3aajv1b910312io2o 7225925 7225921 2026-06-25T16:15:32Z Uthman salma 2604311 7225925 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q110927360}} A '''Gani Festival''' ɩyε yuoni jaa lasɩrɩ tɩgɩrɩ ka a chɩʋ ŋa dɩɩbu maŋ emirates anaahɩ 4 aŋ bɩ [[Wp/wlx/Northern Nigeria: Borno Emirate, Hadejia, Daura Emirate|Northern Nigeria: Borno Emirate, Hadejia, Daura Emirate]], anɩŋ [[Wp/wlx/Gumel|Gumel]]<ref>https://dailytrust.com/sallar-gani-daura-s-biggest-festival/</ref><ref>https://www.bbc.com/hausa/labarai-42212633</ref>. A tɩgɩrɩ ŋa diibu maŋ ɩyɛ awa [[Wp/wlx/Durbar festival|Durbar festival]] of [[Wp/wlx/Eid al-Fitr|Eid al-Fitr]] anɩŋ [[Wp/wlx/Eid al-Adha|Eid al-Adha]]. A tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ 12th of [[Wp/wlx/Rabi'al-Awwal|Rabi'al-Awwal]] yuoni jaa tiehibu ‘chiu ‘diibu ku [[Wp/wlx/Prophet Muhammad|Prophet Muhammad]] dɔgɩbu. A tɩgɩrɩ ŋa maŋ nyogɛɛ yuorɩba haakila bojuŋ ʋ maŋ wulɩ a lasɩrɩ ku a Hausas, Northern Nigeria anɩŋ Africa.<ref>https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Jigawa/Gani-Durbar-Festival-Jigawa.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20221216054740/https://www.katsinastate.gov.ng/about-katsina/festivals-games/</ref><ref>https://dailytrust.com/sallar-gani-daura-s-biggest-festival/</ref> == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] d3m5n0qian4sfd3bn1973vv1zht76lg 0 3780791 7226274 7214056 2026-06-26T04:43:15Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Le ch’om]] to [[Wp/yua/Ch'om]] 7214056 wikitext text/x-wiki [[File:Piñuela1.jpg|thumb|Che’ ch’om]] [[File:Bromelia karatas-fruit.jpg|thumb|Ich ch’om]] Le '''ch’om''' leti’ jump’éel xíiw nojoch ichil u yáanalil bromelia ku kuxan ichil le lu’umilo’ob k’áank’ab yéetel tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al tumen u nojoch le’o’ob yaan u k’i’ix tu xúul yéetel tumen ku ts’áik chan wicho’ob k’áank’ano’ob yaan u ch’ujukil wa chan suuts’ u chi’. Tu yáax k’iino’ob, le máaya máako’ob yéetel láak’ máako’ob tu kaajo’ob suuk u ja’antik u wich, yéetel u le’o’ob ku meyajta’al ti’al u jo’osik su’ut yéetel u paak’ta’al bey k’aaxil k’áanche’ (''cerca viva'') tumen u ya’ab k’i’ix. 2hwg9e0d6k5yexb2unwcaw37qnk1m3w 7226276 7226274 2026-06-26T04:43:51Z 26agcp 2575807 +[[Category:Wp/yua]]; +[[Category:Wp/yua/Xíiwo'ob]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7226276 wikitext text/x-wiki [[File:Piñuela1.jpg|thumb|Che’ ch’om]] [[File:Bromelia karatas-fruit.jpg|thumb|Ich ch’om]] Le '''ch’om''' leti’ jump’éel xíiw nojoch ichil u yáanalil bromelia ku kuxan ichil le lu’umilo’ob k’áank’ab yéetel tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al tumen u nojoch le’o’ob yaan u k’i’ix tu xúul yéetel tumen ku ts’áik chan wicho’ob k’áank’ano’ob yaan u ch’ujukil wa chan suuts’ u chi’. Tu yáax k’iino’ob, le máaya máako’ob yéetel láak’ máako’ob tu kaajo’ob suuk u ja’antik u wich, yéetel u le’o’ob ku meyajta’al ti’al u jo’osik su’ut yéetel u paak’ta’al bey k’aaxil k’áanche’ (''cerca viva'') tumen u ya’ab k’i’ix. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Xíiwo'ob]] cij5mlw1yziwhhdwlg1wvpljq22vahk 7226277 7226276 2026-06-26T04:45:14Z 26agcp 2575807 Adding interwiki links to [[d:Q5158994]] 7226277 wikitext text/x-wiki [[File:Piñuela1.jpg|thumb|Che’ ch’om]] [[File:Bromelia karatas-fruit.jpg|thumb|Ich ch’om]] Le '''ch’om''' leti’ jump’éel xíiw nojoch ichil u yáanalil bromelia ku kuxan ichil le lu’umilo’ob k’áank’ab yéetel tu lu’umil ''Yucatán''. Ku k’ajóolta’al tumen u nojoch le’o’ob yaan u k’i’ix tu xúul yéetel tumen ku ts’áik chan wicho’ob k’áank’ano’ob yaan u ch’ujukil wa chan suuts’ u chi’. Tu yáax k’iino’ob, le máaya máako’ob yéetel láak’ máako’ob tu kaajo’ob suuk u ja’antik u wich, yéetel u le’o’ob ku meyajta’al ti’al u jo’osik su’ut yéetel u paak’ta’al bey k’aaxil k’áanche’ (''cerca viva'') tumen u ya’ab k’i’ix. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Xíiwo'ob]] {{INTERWIKI|Q5158994}} nyyb9cn3d6las9giypwh9jfsy6rq508 0 3780798 7226280 7214122 2026-06-26T04:46:52Z 26agcp 2575807 +[[Category:Wp/yua]]; +[[Category:Wp/yua/Ik'elo'ob]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7226280 wikitext text/x-wiki [[File:European praying mantis (Mantis religiosa) green female Dobruja.jpg|thumb|Mantis ''religiosa'']] Le '''mantis ''religiosa''''', ku k’aaba’alta’al xan bey chi’ich’ k’áat óol (''insecto que parece rezar''), leti’ jump’éel chan ba’alche’ yaan u pool ts’íik, nojoch u icho’ob yéetel u yáax ok’ob yaan k’i’ix ti’al u chukik u ja’antaj. Ku janal ya’ax kach, ''chapulín'', J máas yéetel láak’ chan ba’alche’o’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u k’a’anal u yóok’ol kaab. U boonil ku suutul ya’ax, chuc wa láak’ boono’ob, tumen ku páajtal u yáantal ichil xíiw yéetel che’o’ob ma’ u yila’al. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ik'elo'ob]] 1wg7i6rtjo7x7v4e38tds2ix7smdw2l 7226281 7226280 2026-06-26T04:46:59Z 26agcp 2575807 Adding interwiki links to [[d:Q268319]] 7226281 wikitext text/x-wiki [[File:European praying mantis (Mantis religiosa) green female Dobruja.jpg|thumb|Mantis ''religiosa'']] Le '''mantis ''religiosa''''', ku k’aaba’alta’al xan bey chi’ich’ k’áat óol (''insecto que parece rezar''), leti’ jump’éel chan ba’alche’ yaan u pool ts’íik, nojoch u icho’ob yéetel u yáax ok’ob yaan k’i’ix ti’al u chukik u ja’antaj. Ku janal ya’ax kach, ''chapulín'', J máas yéetel láak’ chan ba’alche’o’ob, yéetel ku yaantaj ti’ u k’a’anal u yóok’ol kaab. U boonil ku suutul ya’ax, chuc wa láak’ boono’ob, tumen ku páajtal u yáantal ichil xíiw yéetel che’o’ob ma’ u yila’al. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ik'elo'ob]] {{INTERWIKI|Q268319}} az4yv3gzt77ue9nlikcw3egovyv6kag 0 3780800 7226282 7214175 2026-06-26T04:47:38Z 26agcp 2575807 +[[Category:Wp/yua]]; +[[Category:Wp/yua/Ik'elo'ob]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7226282 wikitext text/x-wiki [[File:BEETLE, FIG (Cotinis mutabilis) (7-8-11) 78 circulo montana, patagonia lake ranch estates, scc, az -01 (5916124009).jpg|thumb|Sacuchero]] Le '''sacuchero''' leti’ jump’éel chan ba’alche’ yaan u ya’ax k’áank’anil ku chíikpajal jach ichil u k’iino’ob ja’. Ma’ tu yáantal u k’aas yéetel ku xíimbal tu yéetel nikte’o’ob yéetel che’o’ob. Ti’ le suukil tsikbal máaya ''yucateco'', le '''sacuchero'''’ yaan u nojoch k’ajlayil. Ku ya’alik le ''leyenda''o’ ka le '''Sacuchero''' leti’ juntúul nojoch ''guerrero'' tu nohol, tu yaabil u yóol ti’ le nojoch xch’úup Lol Mukuy. Ka ts’o’ok u táakpajal u yaakunto’ob, ma’ tu páajtal u juntúul kuxtal, yéetel le ''dios'' Yum K’aax tu yáantaj '''Sacuchero''' tu súutaj bey jump’éel ya’ax chan ba’alche’ ti’al ka bin u kaxtik tu láakal k’iin le xch’úup ku yaakunto’. Tuméen lelo’, ya’ab ''yucateco’''ob ku tuukultiko’ob wa le '''sacuchero'''’ okok ichil naj, táan u kaxtik Lol Mukuy. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ik'elo'ob]] sb0tzufurde9ngubgysol4wl4f61grh 7226283 7226282 2026-06-26T04:50:00Z 26agcp 2575807 Adding interwiki links to [[d:Q941636]] 7226283 wikitext text/x-wiki [[File:BEETLE, FIG (Cotinis mutabilis) (7-8-11) 78 circulo montana, patagonia lake ranch estates, scc, az -01 (5916124009).jpg|thumb|Sacuchero]] Le '''sacuchero''' leti’ jump’éel chan ba’alche’ yaan u ya’ax k’áank’anil ku chíikpajal jach ichil u k’iino’ob ja’. Ma’ tu yáantal u k’aas yéetel ku xíimbal tu yéetel nikte’o’ob yéetel che’o’ob. Ti’ le suukil tsikbal máaya ''yucateco'', le '''sacuchero'''’ yaan u nojoch k’ajlayil. Ku ya’alik le ''leyenda''o’ ka le '''Sacuchero''' leti’ juntúul nojoch ''guerrero'' tu nohol, tu yaabil u yóol ti’ le nojoch xch’úup Lol Mukuy. Ka ts’o’ok u táakpajal u yaakunto’ob, ma’ tu páajtal u juntúul kuxtal, yéetel le ''dios'' Yum K’aax tu yáantaj '''Sacuchero''' tu súutaj bey jump’éel ya’ax chan ba’alche’ ti’al ka bin u kaxtik tu láakal k’iin le xch’úup ku yaakunto’. Tuméen lelo’, ya’ab ''yucateco’''ob ku tuukultiko’ob wa le '''sacuchero'''’ okok ichil naj, táan u kaxtik Lol Mukuy. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ik'elo'ob]] {{INTERWIKI|Q941636}} 2qmyft733iiuh7w56kasqczwiyzg77p 0 3780815 7226269 7214239 2026-06-26T04:23:27Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Le sáak]] to [[Wp/yua/Sáak']]: Misspelled title 7214239 wikitext text/x-wiki [[File:SGR laying.jpg|thumb|Sáak’]] [[File:Schisto07.jpg|thumb|''Manga'' sáak’ob]] Le '''sáak’''' leti’ jump’éel chan ba’alche’ tu láak’ u k’aaba’ ''langosta'', ku kuxan tu lu’umil ''Yucatán'' yéetel láak’ lu’umilo’ob ''Mesoamérica''. Wa ma’ ya’ab u ya’abil, ku kuxtal bey láak’ ''saltamontes''; ba’ale’ wa ku ya’abtal, ku much’kúuchul ichil nojoch múulilo’ob yéetel ku jantik u le’o’ob che’, pak’alo’ob yéetel jach le koolo’ob. Tu yáax k’iino’ob, le máaya máako’ob ku tuukultik le '''sáak’''' bey jump’éel ts’íib ti’ k’aas k’iino’ob, tumen ku suut u paak’al yéetel u jéets’el le ja’analo’ob. == U tuukul yéetel u k’ajlayil máaya == Ichil le úuchben tsikbalo’ob yéetel xooko’ob tu yo’olal u yila’al u yóok’ol kaab le máaya máako’ob, ku t’aan u k’aaba’ Oxlajuun Chanaal Kuy, juntúul yuum wa ba’al ku yilal yéetel le '''sáak’''' yéetel le tsikbalilo’ob tu yo’olal u xu’ulsik yéetel u k’astal le pak’alo’ob ichil le koolo’ob. Le k’ajlayo’ ku ye’esik bix jach nojoch u k’a’ana’an yéetel u yáantik u kuxtal le máaya máako’ob tu kaajo’ob le kaabalo’ob, tumen le ya’abtal sáak’o’ob ku k’áastik le kool yéetel le ja’anal ku meyajta’al. Ichil ya’ab kaajil máaya, tak bejla’e’ ku k’aaba’alta’al le sáak’ bey “Santo Sáak”. b86nyte8xkn66b6v8g131p8ks4jdt7f 7226271 7226269 2026-06-26T04:28:34Z 26agcp 2575807 Adding interwiki links to [[d:Q83931]] 7226271 wikitext text/x-wiki [[File:SGR laying.jpg|thumb|Sáak’]] [[File:Schisto07.jpg|thumb|''Manga'' sáak’ob]] Le '''sáak’''' leti’ jump’éel chan ba’alche’ tu láak’ u k’aaba’ ''langosta'', ku kuxan tu lu’umil ''Yucatán'' yéetel láak’ lu’umilo’ob ''Mesoamérica''. Wa ma’ ya’ab u ya’abil, ku kuxtal bey láak’ ''saltamontes''; ba’ale’ wa ku ya’abtal, ku much’kúuchul ichil nojoch múulilo’ob yéetel ku jantik u le’o’ob che’, pak’alo’ob yéetel jach le koolo’ob. Tu yáax k’iino’ob, le máaya máako’ob ku tuukultik le '''sáak’''' bey jump’éel ts’íib ti’ k’aas k’iino’ob, tumen ku suut u paak’al yéetel u jéets’el le ja’analo’ob. == U tuukul yéetel u k’ajlayil máaya == Ichil le úuchben tsikbalo’ob yéetel xooko’ob tu yo’olal u yila’al u yóok’ol kaab le máaya máako’ob, ku t’aan u k’aaba’ Oxlajuun Chanaal Kuy, juntúul yuum wa ba’al ku yilal yéetel le '''sáak’''' yéetel le tsikbalilo’ob tu yo’olal u xu’ulsik yéetel u k’astal le pak’alo’ob ichil le koolo’ob. Le k’ajlayo’ ku ye’esik bix jach nojoch u k’a’ana’an yéetel u yáantik u kuxtal le máaya máako’ob tu kaajo’ob le kaabalo’ob, tumen le ya’abtal sáak’o’ob ku k’áastik le kool yéetel le ja’anal ku meyajta’al. Ichil ya’ab kaajil máaya, tak bejla’e’ ku k’aaba’alta’al le sáak’ bey “Santo Sáak”. {{INTERWIKI|Q83931}} 2gsfavtnud2m3zp4vh4ot68q4saqril 0 3780921 7226504 7215014 2026-06-26T11:54:57Z TheNaijaQuant 2607693 7226504 wikitext text/x-wiki '''Bwók''' a sé mwat nà bayis. '''Bwók''' hwak e tɔk di jey hyét, ko hwak e tɔk di pyɛ cak burang wɛt. Nevit tɛ̂ hwal e bayis o kɛ nevît tɛ̂ begilas yông bayis e ji jeng kɛ nevît wɔ e lɔ̂ hwal, ne lasa bayis o. Mwat de a sé bwók a sɛ̀ nebwang e de ra fwôm mɛ gwô kahɛ gasi, sede basa na kwɛngɛl. ==Kwɔnsɛ̂== <references/> [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] jk3tcw165hn4oa1198p86ydzayzsfe2 0 3780955 7225742 7215999 2026-06-25T12:38:03Z Stardsen 132997 7225742 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = open | mainpage = Wp/mhq/Rahúunitak shí'sh! | language = Mandan | meta = yes }} [[Category:Incubator:Test wikis of languages of North America]] [[Category:Incubator:Test wikis of languages of the United States]] m51v1sw8sfcy6b3ci3cpoabuau22vg7 10 3781094 7225811 7218716 2026-06-25T14:45:38Z Stardsen 132997 7225811 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div style="min-width:400px"> {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte Háu}} {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte íroo}} </div> </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="caixa-flex"> <div class="reqport" style="min-width:400px"> {{Wp/mhq/Portada600k/carruselcontingut}} </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport" style="min-width:400px"> {{Wp/mhq/Portada600k/Matéwe náaka'sha?}} </div> </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class=caixa-flex> <div class="reqport nomobile" style="min-width:400px" align="center"> <div style="text-align:left; position:relative; left:0px; top:2px; margin:0;"> <div class="finestrahome-titolo" style="position:absolute; left:40px; top:-2px;"></div></div> {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse}} </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport" style="min-width:400px"> {{Wp/mhq/Portada600k/carruselmésllegits}} </div> </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class=caixa-flex> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport" style="width:400px; overflow:auto;" align="center"> {| class="wikitable sortable" | style="background:#ffffff;border:1px solid #ffffff;"|{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Oyáte}} |} </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport" style="min-width:400px"> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport" style="min-width:400px"> <div style="text-align:left; position:relative; left:0px; top:2px; margin:0;"> [[File:Grey-bg rounded cropped.svg|link=|alt=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:PL Wiki Aktualnosci ikona.svg|38px|link=|alt=trara]]</div> <div class="finestrahome-titolo" style="position:absolute; left:40px; top:-2px;"><div style="font-weight:bold; border-bottom:none; font-size:125%; padding:.15em .4em;">Wiki-wáakapuse</div></div></div> {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Wipi-wáakapuse}} </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport nomobile" style="min-width:400px"> <div style="text-align:left; position:relative; left:0px; top:2px; margin:0;"> [[File:Grey-bg rounded cropped.svg|link=|alt=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:Text-x-generic with pencil-2.svg|38px|link=|alt=trara]]</div> <div class="finestrahome-titolo" style="position:absolute; left:40px; top:-2px;"><div style="font-weight:bold; border-bottom:none; font-size:125%; padding:.15em .4em;">Hóke</div></div></div> {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Hóke}} </div> </div> </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class=caixa-flex> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport" style="min-width:400px"> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport" style="min-width:400px"> <div style="text-align:left; position:relative; left:0px; top:2px; margin:0;"> [[File:Grey-bg rounded cropped.svg|link=|alt=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:HSTools.svg|38px|link=|alt=trara]]</div> <div class="finestrahome-titolo" style="position:absolute; left:40px; top:-2px;"><div style="font-weight:bold; border-bottom:none; font-size:125%; padding:.15em .4em;">For English speakers</div></div></div> {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:English speakers}} </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport" style="min-width:400px"> <div style="text-align:left; position:relative; left:0px; top:2px; margin:0;"> [[File:Grey-bg rounded cropped.svg|link=|alt=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:HSTools.svg|38px|link=|alt=trara]]</div> <div class="finestrahome-titolo" style="position:absolute; left:40px; top:-2px;"><div style="font-weight:bold; border-bottom:none; font-size:125%; padding:.15em .4em;">Pour les francophones</div></div></div> {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Francophones}} </div> </div> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class="reqport" style="min-width:400px" align="left"> <div style="text-align:left; position:relative; left:0px; top:2px; margin:0;"> [[File:Grey-bg rounded cropped.svg|link=|alt=]] <div style="position:absolute; left:5px; top:-6px;">[[File:HS geo.svg|38px|link=|alt=trara]]</div> <div class="finestrahome-titolo" style="position:absolute; left:40px; top:-2px;"><div style="font-weight:bold; border-bottom:none; font-size:125%; padding:.15em .4em;">Máa'ąhkere</div></div></div> {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte Máa'ąk}} </div> </div> <br/> <templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" /> <div class=caixa-flex> <div class="reqport" style="min-width:400px" align="center"> {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ruraykamay}} <noinclude>[[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> bm4fovx1ttvtqgm4i5s8vhmv60vgptd 10 3781097 7225726 7222259 2026-06-25T12:19:44Z Stardsen 132997 7225726 wikitext text/x-wiki <div class=nomobile style="top:-20px; overflow:hidden; position:relative;"> <div style="background:white; padding-left: 3em; padding-right: 3em; overflow: hidden; position: relative;"> <div style="position: absolute; width: 100%; overflow: hidden; margin-left: -3em; margin-right: -3em; margin-bottom: -110px;"> <div align=left style="margin-right: 30px; margin-top: -10px; opacity: 0.30;">[[File:Wikipedia-logo-blank.svg|500px|link=|alt=]]</div> </div> <div style="height: 80px; margin: 0px; padding: 0px; position: relative;"> <!-- esquerra --> <div style="float: left; padding-left: 20px; text-align:left; font-size: 250%; font-family: 'Linux Libertine', Georgia, Times, serif; line-height: 0.2em; -moz-font-feature-settings: 'ss05=1'; -moz-font-feature-settings: 'ss05'; -webkit-font-feature-settings: 'ss05'; -ms-font-feature-settings: 'ss05'; font-feature-settings: 'ss05';"> <span style="color:#333333;font-size:4rem;font-family:'Linux Libertine',Georgia, serif;font-variant:small-caps;line-height:100%; padding-top:4px;">Wikipéetiʼa</span><br /> <br> <span style="color:#333333;font-size:1.5rem;font-family:'Linux Libertine','Times New Roman', serif;line-height:100%;"> Numá'kaaki ą́ąwe ó'ihek wáakapus xótseena kápuskto'sh. </span> </div> <!-- dreta --> <div align=right class="plainlinks" style="float:right; padding-top: 20px;padding-bottom:20px; font-size: 100%; text-align:center;"> <big>'''[[Especial:Estadístiques|{{NUMBEROFARTICLES}}]]</big> wáakapus'''<br/> Óo {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} kakápuskas {| | <span style="display:inline-block; margin-right:3px; margin-bottom:8px">{{Wp/mhq/botó clicable|text=Wáakapusnista!|pàgina=Wikipéeti'at n'ų́ųte'sha|logo= |extern= |color=blau |class= }}</span> | <span style="display:inline-block; margin-right:3px; margin-bottom:8px">{{Wp/mhq/botó clicable|text=Wáakapus máxana|pàgina=Especial:Article aleatori |logo= |extern= |color= |class= }}</span> |} </div> </div> <div style="clear: both;"></div> </div> <div style="border-top:4px dotted #2b4e72; color:#2b4e72; width:100%;"></div></div></div> </div><noinclude> [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> 04nno2ldixti9uhq2cjrsebn0z8nto2 0 3781922 7226268 7220969 2026-06-26T04:20:44Z 26agcp 2575807 added [[Category:Wp/yua/Maaya miatsil]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7226268 wikitext text/x-wiki [[File:Uxmal - Quadrangulo de las Monjas - Östlicher Palast 6 Chacmaske.jpg|thumb]] [[File:Noj waaj.jpg|thumb|U meyajil ch'a'a cháak]] '''Yuum Cháak''' (kastlan t'aan ''Dios de la lluvia)'' Yuum Cháake' juntúul k'uj ku chíimpolta'al ichil maaya kaaj, jach k'a'ana'an ichil maaya miatsil tumen tu lu'umil Yucatane', jach chokoj k'iin. Tu kaajil Uxmale', ya'an úchben najo'ob e'esik Yum Cháam, tumen chowak yéetel koots'ol u ni'. == Cha'a cháak == Tak bejla'e' yaan kaajo'ob tu'ux ku beeta'al u meyajil u k'áata'al u lúubul wáa u taal le cháako', le meyaja' ku k'aba'atik Ch'a'a cháak. Tu k'iinilo'ob yáax k'iin ku beeta'al u meyajil ch'a'aj cháak, ti'al ka'aj lúubuk cháak yóok'ol pak'al ixi'ino'ob. Te' meyajo'oba', chéen xíibo'ob ku táakpajalo'ob, yáanal mayakche'e, ku báaxal k'a'axal mejen paalalo'ob ku beetik u muuchilo'ob wáa u k'aayil ch'íicho'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Maaya miatsil]] f994bsyrm4b6axi3r6typme2p6991y5 0 3782084 7226503 7221908 2026-06-26T11:54:44Z TheNaijaQuant 2607693 7226503 wikitext text/x-wiki '''Tárá''' a sé kwɔn de be lɛrɛ a bavîn bemat de ba ga ku. Bemat lɔ be vɔk kwɔn how bavin kɛ '''''tárá''''' de be lɛrɛ bavin bemat mɛn vemo de ba ga kushu. Bemat duk wusal be vɔk '''''tárá''''' de be how ɛ bavin bemat mɛn de ba ku. '''Tárá''' mo wo sè e vwi bagat na duk wusal o. ==Kwɔnsɛ̂== <references/> [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] o2z5edvfus7ykdiznkc7piwval18056 2 3782315 7226421 7221698 2026-06-26T09:47:52Z Makorda 2690017 7226421 wikitext text/x-wiki [[Wq/te]] osc2rz7iumrocktdsovd7fqn2pdjueu 7226422 7226421 2026-06-26T09:50:03Z Makorda 2690017 7226422 wikitext text/x-wiki [[Wq/mk]] jpw14uiorw85tmm0xe0akd92uy6eb9i 7226423 7226422 2026-06-26T10:04:02Z Makorda 2690017 7226423 wikitext text/x-wiki [[Wq/ace]] gtrodm47wlsex00vxie7m8ean90nx5p 10 3782364 7225841 7222327 2026-06-25T15:08:18Z Aklbmd164 2599371 7225841 wikitext text/x-wiki :: <div style="width: 100%; margin: 0pt 0pt; padding: 6pt; background: transparent; color: black; border-width: 0pt 0pt 0pt 3pt; border-color: #3E68C5; border-style: solid;">Dirēis dīgi en: <span class='set-foreign'>{{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{1}}}}}{{#if:{{{2|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{2}}}}}}}{{#if:{{{3|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{3}}}}}}}{{#if:{{{4|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{4}}}}}}}{{#if:{{{5|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{5}}}}}}}{{#if:{{{6|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{6}}}}}}}{{#if:{{{7|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{7}}}}}}}{{#if:{{{8|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{8}}}}}}}{{#if:{{{9|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{9}}}}}}}{{#if:{{{10|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{10}}}}}}}{{#if:{{{11|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{11}}}}}}}{{#if:{{{12|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{12}}}}}}}{{#if:{{{13|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{13}}}}}}}{{#if:{{{14|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{14}}}}}}}{{#if:{{{15|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{15}}}}}}}{{#if:{{{16|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{16}}}}}}}{{#if:{{{17|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{17}}}}}}}{{#if:{{{18|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{18}}}}}}}{{#if:{{{19|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{19}}}}}}}{{#if:{{{20|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{20}}}}}}}{{#if:{{{21|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{21}}}}}}}{{#if:{{{22|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{22}}}}}}}{{#if:{{{23|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{23}}}}}}}{{#if:{{{24|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{24}}}}}}}{{#if:{{{25|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{25}}}}}}}{{#if:{{{26|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{26}}}}}}}{{#if:{{{27|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{27}}}}}}}{{#if:{{{28|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{28}}}}}}}{{#if:{{{29|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{29}}}}}}}{{#if:{{{30|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{30}}}}}}}{{#if:{{{31|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{31}}}}}}}{{#if:{{{32|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{32}}}}}}}{{#if:{{{33|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{33}}}}}}}{{#if:{{{34|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{34}}}}}}}{{#if:{{{35|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{35}}}}}}}{{#if:{{{36|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{36}}}}}}}{{#if:{{{37|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{37}}}}}}}{{#if:{{{38|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{38}}}}}}}{{#if:{{{39|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{39}}}}}}}{{#if:{{{40|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{40}}}}}}}{{#if:{{{41|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{41}}}}}}}{{#if:{{{42|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{42}}}}}}}{{#if:{{{43|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{43}}}}}}}{{#if:{{{44|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{44}}}}}}}{{#if:{{{45|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{45}}}}}}}{{#if:{{{46|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{46}}}}}}}{{#if:{{{47|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{47}}}}}}}{{#if:{{{48|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{48}}}}}}}{{#if:{{{49|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{49}}}}}}}{{#if:{{{50|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{50}}}}}}}{{#if:{{{51|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{51}}}}}}}{{#if:{{{52|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{52}}}}}}}{{#if:{{{53|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{53}}}}}}}{{#if:{{{54|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{54}}}}}}}{{#if:{{{55|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{55}}}}}}}{{#if:{{{56|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{56}}}}}}}{{#if:{{{57|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{57}}}}}}}{{#if:{{{58|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{58}}}}}}}{{#if:{{{59|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{59}}}}}}}{{#if:{{{60|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{60}}}}}}}{{#if:{{{61|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{61}}}}}}}{{#if:{{{62|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{62}}}}}}}{{#if:{{{63|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{63}}}}}}}{{#if:{{{64|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{64}}}}}}}{{#if:{{{65|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{65}}}}}}}{{#if:{{{66|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{66}}}}}}}{{#if:{{{67|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{67}}}}}}}{{#if:{{{68|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{68}}}}}}}{{#if:{{{69|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{69}}}}}}}{{#if:{{{70|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{70}}}}}}}{{#if:{{{71|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{71}}}}}}}{{#if:{{{72|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{72}}}}}}}{{#if:{{{73|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{73}}}}}}}{{#if:{{{74|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{74}}}}}}}{{#if:{{{75|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{75}}}}}}}{{#if:{{{76|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{76}}}}}}}{{#if:{{{77|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{77}}}}}}}{{#if:{{{78|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{78}}}}}}}{{#if:{{{79|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{79}}}}}}}{{#if:{{{80|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{80}}}}}}}</span></div> n4vordl6hdoheot2lqn2cfxu2u9l1s4 7225846 7225841 2026-06-25T15:10:05Z Aklbmd164 2599371 7225846 wikitext text/x-wiki :: <div style="margin: 0pt 0pt; padding: 6pt; background: transparent; color: black; border-width: 0pt 0pt 0pt 3pt; border-color: #3E68C5; border-style: solid;">Dirēis dīgi en: <span class='set-foreign'>{{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{1}}}}}{{#if:{{{2|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{2}}}}}}}{{#if:{{{3|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{3}}}}}}}{{#if:{{{4|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{4}}}}}}}{{#if:{{{5|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{5}}}}}}}{{#if:{{{6|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{6}}}}}}}{{#if:{{{7|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{7}}}}}}}{{#if:{{{8|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{8}}}}}}}{{#if:{{{9|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{9}}}}}}}{{#if:{{{10|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{10}}}}}}}{{#if:{{{11|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{11}}}}}}}{{#if:{{{12|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{12}}}}}}}{{#if:{{{13|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{13}}}}}}}{{#if:{{{14|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{14}}}}}}}{{#if:{{{15|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{15}}}}}}}{{#if:{{{16|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{16}}}}}}}{{#if:{{{17|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{17}}}}}}}{{#if:{{{18|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{18}}}}}}}{{#if:{{{19|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{19}}}}}}}{{#if:{{{20|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{20}}}}}}}{{#if:{{{21|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{21}}}}}}}{{#if:{{{22|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{22}}}}}}}{{#if:{{{23|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{23}}}}}}}{{#if:{{{24|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{24}}}}}}}{{#if:{{{25|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{25}}}}}}}{{#if:{{{26|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{26}}}}}}}{{#if:{{{27|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{27}}}}}}}{{#if:{{{28|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{28}}}}}}}{{#if:{{{29|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{29}}}}}}}{{#if:{{{30|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{30}}}}}}}{{#if:{{{31|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{31}}}}}}}{{#if:{{{32|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{32}}}}}}}{{#if:{{{33|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{33}}}}}}}{{#if:{{{34|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{34}}}}}}}{{#if:{{{35|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{35}}}}}}}{{#if:{{{36|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{36}}}}}}}{{#if:{{{37|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{37}}}}}}}{{#if:{{{38|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{38}}}}}}}{{#if:{{{39|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{39}}}}}}}{{#if:{{{40|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{40}}}}}}}{{#if:{{{41|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{41}}}}}}}{{#if:{{{42|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{42}}}}}}}{{#if:{{{43|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{43}}}}}}}{{#if:{{{44|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{44}}}}}}}{{#if:{{{45|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{45}}}}}}}{{#if:{{{46|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{46}}}}}}}{{#if:{{{47|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{47}}}}}}}{{#if:{{{48|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{48}}}}}}}{{#if:{{{49|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{49}}}}}}}{{#if:{{{50|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{50}}}}}}}{{#if:{{{51|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{51}}}}}}}{{#if:{{{52|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{52}}}}}}}{{#if:{{{53|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{53}}}}}}}{{#if:{{{54|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{54}}}}}}}{{#if:{{{55|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{55}}}}}}}{{#if:{{{56|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{56}}}}}}}{{#if:{{{57|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{57}}}}}}}{{#if:{{{58|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{58}}}}}}}{{#if:{{{59|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{59}}}}}}}{{#if:{{{60|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{60}}}}}}}{{#if:{{{61|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{61}}}}}}}{{#if:{{{62|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{62}}}}}}}{{#if:{{{63|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{63}}}}}}}{{#if:{{{64|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{64}}}}}}}{{#if:{{{65|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{65}}}}}}}{{#if:{{{66|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{66}}}}}}}{{#if:{{{67|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{67}}}}}}}{{#if:{{{68|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{68}}}}}}}{{#if:{{{69|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{69}}}}}}}{{#if:{{{70|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{70}}}}}}}{{#if:{{{71|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{71}}}}}}}{{#if:{{{72|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{72}}}}}}}{{#if:{{{73|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{73}}}}}}}{{#if:{{{74|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{74}}}}}}}{{#if:{{{75|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{75}}}}}}}{{#if:{{{76|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{76}}}}}}}{{#if:{{{77|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{77}}}}}}}{{#if:{{{78|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{78}}}}}}}{{#if:{{{79|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{79}}}}}}}{{#if:{{{80|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{80}}}}}}}</span></div> 2e6hwic6qehb6d3l6a4y2mwotizobaj 10 3782493 7225849 7222317 2026-06-25T15:11:24Z Aklbmd164 2599371 7225849 wikitext text/x-wiki <div style="margin: 0pt 0pt; padding: 10pt; background: transparent; color: black; border-width: 0pt 0pt 0pt 0pt; border-color: transparent; border-style: solid;">[[File:Disambig.svg|28px|left|link=]]Palīgus peisāsenis: <span class='set-foreign'>{{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{1}}}}}{{#if:{{{2|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{2}}}}}}}{{#if:{{{3|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{3}}}}}}}{{#if:{{{4|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{4}}}}}}}{{#if:{{{5|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{5}}}}}}}{{#if:{{{6|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{6}}}}}}}{{#if:{{{7|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{7}}}}}}}{{#if:{{{8|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{8}}}}}}}{{#if:{{{9|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{9}}}}}}}{{#if:{{{10|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{10}}}}}}}{{#if:{{{11|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{11}}}}}}}{{#if:{{{12|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{12}}}}}}}{{#if:{{{13|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{13}}}}}}}{{#if:{{{14|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{14}}}}}}}{{#if:{{{15|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{15}}}}}}}{{#if:{{{16|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{16}}}}}}}{{#if:{{{17|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{17}}}}}}}{{#if:{{{18|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{18}}}}}}}{{#if:{{{19|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{19}}}}}}}{{#if:{{{20|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{20}}}}}}}{{#if:{{{21|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{21}}}}}}}{{#if:{{{22|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{22}}}}}}}{{#if:{{{23|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{23}}}}}}}{{#if:{{{24|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{24}}}}}}}{{#if:{{{25|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{25}}}}}}}{{#if:{{{26|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{26}}}}}}}{{#if:{{{27|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{27}}}}}}}{{#if:{{{28|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{28}}}}}}}{{#if:{{{29|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{29}}}}}}}{{#if:{{{30|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{30}}}}}}}{{#if:{{{31|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{31}}}}}}}{{#if:{{{32|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{32}}}}}}}{{#if:{{{33|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{33}}}}}}}{{#if:{{{34|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{34}}}}}}}{{#if:{{{35|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{35}}}}}}}{{#if:{{{36|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{36}}}}}}}{{#if:{{{37|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{37}}}}}}}{{#if:{{{38|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{38}}}}}}}{{#if:{{{39|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{39}}}}}}}{{#if:{{{40|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{40}}}}}}}{{#if:{{{41|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{41}}}}}}}{{#if:{{{42|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{42}}}}}}}{{#if:{{{43|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{43}}}}}}}{{#if:{{{44|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{44}}}}}}}{{#if:{{{45|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{45}}}}}}}{{#if:{{{46|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{46}}}}}}}{{#if:{{{47|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{47}}}}}}}{{#if:{{{48|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{48}}}}}}}{{#if:{{{49|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{49}}}}}}}{{#if:{{{50|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{50}}}}}}}{{#if:{{{51|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{51}}}}}}}{{#if:{{{52|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{52}}}}}}}{{#if:{{{53|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{53}}}}}}}{{#if:{{{54|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{54}}}}}}}{{#if:{{{55|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{55}}}}}}}{{#if:{{{56|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{56}}}}}}}{{#if:{{{57|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{57}}}}}}}{{#if:{{{58|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{58}}}}}}}{{#if:{{{59|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{59}}}}}}}{{#if:{{{60|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{60}}}}}}}{{#if:{{{61|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{61}}}}}}}{{#if:{{{62|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{62}}}}}}}{{#if:{{{63|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{63}}}}}}}{{#if:{{{64|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{64}}}}}}}{{#if:{{{65|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{65}}}}}}}{{#if:{{{66|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{66}}}}}}}{{#if:{{{67|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{67}}}}}}}{{#if:{{{68|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{68}}}}}}}{{#if:{{{69|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{69}}}}}}}{{#if:{{{70|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{70}}}}}}}{{#if:{{{71|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{71}}}}}}}{{#if:{{{72|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{72}}}}}}}{{#if:{{{73|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{73}}}}}}}{{#if:{{{74|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{74}}}}}}}{{#if:{{{75|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{75}}}}}}}{{#if:{{{76|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{76}}}}}}}{{#if:{{{77|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{77}}}}}}}{{#if:{{{78|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{78}}}}}}}{{#if:{{{79|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{79}}}}}}}{{#if:{{{80|}}}|<nowiki/> • {{Wt/prg/dirēis-dīgi/sāitan|{{{80}}}}}}}</span> </div> 3x07wwjilrqap8987w0aycnvwyxcb10 10 3782548 7225867 7223239 2026-06-25T15:22:57Z Stardsen 132997 7225867 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Tȟokáheya-oyúblaye]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=BlackMarble 2016 rotating globe at night.gif |umalli=[[Wp/mhq/Máa'ąke|<span style="color:#FFFFFF;">'''Máa'ąke'''</span>]] |pisi qillqa=Eháŋk'ehaŋ-uŋkčéǧilapi manitúkala optáye čha hékta kȟoktášiča ómakȟa yáwapi k'uŋ héhaŋ makȟówaŋča él nípi (230 kȟoktášiča ómakȟa etáŋhaŋ na 65 kȟoktášiča ómakȟa íhehaŋyaŋ). Óta na wóičhitȟokeča yukȟáŋpi na waŋžígži tȟaló yútapi, uŋmápi watȟótȟo yútapi. Yuptáegnag t'ápi tóhaŋ wičháȟpi siŋtétȟuŋ waŋ makȟá kiŋ iyápȟe. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Cahokia Mounds -- UNESCO reconstruction.jpg |umalli=[[Wp/mhq/Kahóoki'a|<span style="color:#FFFFFF;">'''Kahóoki'a'''</span>]] |pisi qillqa= Yawar Waqaq Inkakunap qanchis ñiqin qhapaqninsi karqan. 1380 ñiq watakunapi qhapaq inkas karqan. Ñawpaqnin inka qhapaq: Inka Ruq'a. Qhipaqnin inka qhapaq: Wiraqucha Inka }} }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Mato-tope.jpg |umalli=[[Wp/mhq/Mató-Tóope|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mató-Tóope'''</span>]] |pisi qillqa='''Mató-Tóope''' Núu'etaa numá'kshi ratóoroomako'sh, 1784 máanataa ko'į́'tų́ni 1837 máanataa ko'tée. [[Wp/mhq/Mí’tųųtaahąhkas|Mí’tųųtaahąhkas]]taa numá'kshi'oomako'sh. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/mhq/Kawéhk}}</div> </div> <noinclude>[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> ie4ablbkrdhxa733s12shz9nbzejck0 0 3782657 7225990 7222643 2026-06-25T17:09:32Z Tatoyayo 2686294 /* */ 7225990 wikitext text/x-wiki '''Biruson Bori''' bí Mising réngamlok tatgésunam Mibukoai. Bí Ohom odokké Arunasol Prodesh lok ake-ake mo:dum lo gígo:na tagil ka:nam odokké Mibu dagnam agerém gerdungai. Mibu dagla okum éra:lokké kinam-ram a:nam do:yingém kíkan bidungai. Odokké kapé imílo édé kinam-ramdé aiyekuji édém lukanbidungai. == Onam == Bím Lokhimpur mo:leglok O:guri (Putabil) do:lu:lo otagai. Bík ane-abu aminé posum Bogamol Bori odokké Ko:dén Bori. Binnyekké aoé annyiko odokké ome akoai. Odokbuluk Biruson Bori bí abí:né aoai. == Porinam == Bí Lokhimpur Tawon M. V. iskullo porika. Odo:boi bím Mibupé imonam léga:pé bím irné uyu kídaré gíbodungakui émna kinna:do. Kinnampé bím Lokhimpur Tawon lok rékampé du:né Homdiri anélo:pé bím irné uyu kídaré gíbonagkuna Mibu lok atí-atí do:yingém lukai gíkai dungai. == Okum rínggong == Bíkké yamnédok aminé Bharoti Bori. Buluké ao-ome kídardé - Urmila, Bogidoi, Jugonath, Kiron, Thunu, Ratna Kumar, Bhaigyobwoti (Susu) odokké Nilima (Sumai). == Réngam ager == Bí Mising réngamké pu:po-jarpona du:nam léga:pé aipé mé:mi:nékai. Édémí:pina, kapé imílo Mising réngamlo kinam-ramnamé a:ma:yeji odokbuluk do:yingém Mibu ilam-gerlam ki agerém gerbom dungai. == Sinam == == Ka:yi:sunam == <ref>1. Abhijit Pa:yeng (Luposuné), Gubindo Noro, Nébíng, 2001, Kangkin, Tamténg-, Uttor Lokhimpur Kangkin Kébang Moí:rnam, Lokhimpur</ref> [[Category:Wp/mrg]] j9c0ouxu1wctamc8edjwwfltp1bn06r 7225991 7225990 2026-06-25T17:11:06Z Tatoyayo 2686294 7225991 wikitext text/x-wiki '''Biruson Bori''' bí Mising réngamlok tatgésunam Mibukoai. Bí Ohom odokké Arunasol Prodesh lok ake-ake mo:dum lo gígo:na tagil ka:nam odokké Mibu dagnam agerém gerdungai. Mibu dagla okum éra:lokké kinam-ram a:nam do:yingém kíkan bidungai. Odokké kapé imílo édé kinam-ramdé aiyekuji édém lukanbidungai. == Onam == Bím Lokhimpur mo:leglok O:guri (Putabil) do:lu:lo otagai. Bík ane-abu aminé posum Bogamol Bori odokké Ko:dén Bori. Binnyekké aoé annyiko odokké ome akoai. Odokbuluk Biruson Bori bí abí:né aoai. == Porinam == Bí Lokhimpur Tawon M. V. iskullo porika. Odo:boi bím Mibupé imonam léga:pé bím irné uyu kídaré gíbodungakui émna kinna:do. Kinnampé bím Lokhimpur Tawon lok rékampé du:né Homdiri anélo:pé bím irné uyu kídaré gíbonagkuna Mibu lok atí-atí do:yingém lukai gíkai dungai. == Okum rínggong == Bíkké yamnédok aminé Bharoti Bori. Buluké ao-ome kídardé - Urmila, Bogidoi, Jugonath, Kiron, Thunu, Ratna Kumar, Bhaigyobwoti (Susu) odokké Nilima (Sumai). == Réngam ager éla: Mibu A:bang== Bí Mising réngamké pu:po-jarpona du:nam léga:pé aipé mé:mi:nékai. Édémí:pina, kapé imílo Mising réngamlo kinam-ramnamé a:ma:yeji odokbuluk do:yingém Mibu ilam-gerlam ki agerém gerbom dungai. == Sinam == == Ka:yi:sunam == <ref>1. Abhijit Pa:yeng (Luposuné), Gubindo Noro, Nébíng, 2001, Kangkin, Tamténg-, Uttor Lokhimpur Kangkin Kébang Moí:rnam, Lokhimpur</ref> [[Category:Wp/mrg]] 5i4bvlkbpwxzv9yxc61zf20hhvyyxuv 7225993 7225991 2026-06-25T17:12:48Z Tatoyayo 2686294 7225993 wikitext text/x-wiki '''Biruson Bori''' bí Mising réngamlok tatgésunam Mibukoai. Bí Ohom odokké Arunasol Prodesh lok ake-ake mo:dum lo gígo:na tagil ka:nam odokké Mibu dagnam agerém gerdungai. Mibu dagla okum éra:lokké kinam-ram a:nam do:yingém kíkan bidungai. Odokké kapé imílo édé kinam-ramdé aiyekuji édém lukanbidungai. == Onam == Bím Lokhimpur mo:leglok O:guri (Putabil) do:lu:lo otagai. Bík ane-abu aminé posum Bogamol Bori odokké Ko:dén Bori. Binnyekké aoé annyiko odokké ome akoai. Odokbuluk Biruson Bori bí abí:né aoai. == Porinam == Bí Lokhimpur Tawon M. V. iskullo porika. Odo:boi bím Mibupé imonam léga:pé bím irné uyu kídaré gíbodungakui émna kinna:do. Kinnampé bím Lokhimpur Tawon lok rékampé du:né Homdiri anélo:pé bím irné uyu kídaré gíbonagkuna Mibu lok atí-atí do:yingém lukai gíkai dungai. == Okum rínggong == Bíkké yamnédok aminé Bharoti Bori. Buluké ao-ome kídardé - Urmila, Bogidoi, Jugonath, Kiron, Thunu, Ratna Kumar, Bhaigyobwoti (Susu) odokké Nilima (Sumai). == Réngam ager éla: Mibu A:bang== Bí Mising réngamké pu:po-jarpona du:nam léga:pé aipé mé:mi:nékai. Édémí:pina, kapé imílo Mising réngamlo kinam-ramnamé a:ma:yeji odokbuluk do:yingém Mibu ilam-gerlam ki réngamém lukanbidungai. == Sinam == == Ka:yi:sunam == <ref>1. Abhijit Pa:yeng (Luposuné), Gubindo Noro, Nébíng, 2001, Kangkin, Tamténg-, Uttor Lokhimpur Kangkin Kébang Moí:rnam, Lokhimpur</ref> [[Category:Wp/mrg]] luqcd6mfyvlx7i6n0vli1t8snkwt80e 7226001 7225993 2026-06-25T17:19:38Z Tatoyayo 2686294 7226001 wikitext text/x-wiki '''Biruson Bori''' bí Mising réngamlok tatgésunam Mibukoai. Bí Ohom odokké Arunasol Prodesh lok ake-ake mo:dum lo gígo:na tagil ka:nam odokké Mibu dagnam agerém gerdungai. Mibu dagla okum éra:lokké kinam-ram a:nam do:yingém kíkan bidungai. Odokké kapé imílo édé kinam-ramdé aiyekuji édém lukanbidungai. == Onam == Bím Lokhimpur mo:leglok O:guri (Putabil) do:lu:lo otagai. Bík ane-abu aminé posum Bogamol Bori odokké Ko:dén Bori. Binnyekké aoé annyiko odokké ome akoai. Odokbuluk Biruson Bori bí abí:né aoai. == Porinam == Bí Lokhimpur Tawon M. V. iskullo porika. Odo:boi bím Mibupé imonam léga:pé bím irné uyu kídaré gíbodungakui émna kinna:do. Kinnampé bím Lokhimpur Tawon lok rékampé du:né Homdiri anélo:pé bím irné uyu kídaré gíbonagkuna Mibu lok atí-atí do:yingém lukai gíkai dungai. == Okum rínggong == Bíkké yamnédok aminé Bharoti Bori. Buluké ao-ome kídardé - Urmila, Bogidoi, Jugonath, Kiron, Thunu, Ratna Kumar, Bhaigyobwoti (Susu) odokké Nilima (Sumai). == Réngam ager éla: Mibu A:bang== Bí Mising réngamké pu:po-jarpona du:nam léga:pé aipé mé:mi:nékai. Édémí:pina, kapé imílo Mising réngamlo kinam-ramnamé a:ma:yeji odokbuluk do:yingém Mibu ilam-gerlam ki réngamém lukanbidungai.Bíkké Mibu a:bangém mosí:na ménam léga:pé dítag 1968 do agom migang Taburam Taid odokké Nahendro Pa:dun binnye All India Radio, Guwahati lo recordingém moka - == Sinam == == Ka:yi:sunam == <ref>1. Abhijit Pa:yeng (Luposuné), Gubindo Noro, Nébíng, 2001, Kangkin, Tamténg-, Uttor Lokhimpur Kangkin Kébang Moí:rnam, Lokhimpur</ref> [[Category:Wp/mrg]] dmnel0p20a6a0im3zwpw2j85iv8ka9t 7226007 7226001 2026-06-25T17:23:15Z Tatoyayo 2686294 7226007 wikitext text/x-wiki '''Biruson Bori''' bí Mising réngamlok tatgésunam Mibukoai. Bí Ohom odokké Arunasol Prodesh lok ake-ake mo:dum lo gígo:na tagil ka:nam odokké Mibu dagnam agerém gerdungai. Mibu dagla okum éra:lokké kinam-ram a:nam do:yingém kíkan bidungai. Odokké kapé imílo édé kinam-ramdé aiyekuji édém lukanbidungai. == Onam == Bím Lokhimpur mo:leglok O:guri (Putabil) do:lu:lo otagai. Bík ane-abu aminé posum Bogamol Bori odokké Ko:dén Bori. Binnyekké aoé annyiko odokké ome akoai. Odokbuluk Biruson Bori bí abí:né aoai. == Porinam == Bí Lokhimpur Tawon M. V. iskullo porika. Odo:boi bím Mibupé imonam léga:pé bím irné uyu kídaré gíbodungakui émna kinna:do. Kinnampé bím Lokhimpur Tawon lok rékampé du:né Homdiri anélo:pé bím irné uyu kídaré gíbonagkuna Mibu lok atí-atí do:yingém lukai gíkai dungai. == Okum rínggong == Bíkké yamnédok aminé Bharoti Bori. Buluké ao-ome kídardé - Urmila, Bogidoi, Jugonath, Kiron, Thunu, Ratna Kumar, Bhaigyobwoti (Susu) odokké Nilima (Sumai). == Réngam ager éla: Mibu A:bang== Bí Mising réngamké pu:po-jarpona du:nam léga:pé aipé mé:mi:nékai. Édémí:pina, kapé imílo Mising réngamlo kinam-ramnamé a:ma:yeji odokbuluk do:yingém Mibu ilam-gerlam ki réngamém lukanbidungai.Bíkké Mibu a:bangém mosí:na ménam léga:pé dítag 1968 do agom migang Taburam Taid odokké Nahendro Pa:dun binnye All India Radio, Guwahati lo recordingém moka. Mibu Biruson Bori: gognam Mibu a:bangékké lukantung - == Sinam == == Ka:yi:sunam == <ref>1. Abhijit Pa:yeng (Luposuné), Gubindo Noro, Nébíng, 2001, Kangkin, Tamténg-, Uttor Lokhimpur Kangkin Kébang Moí:rnam, Lokhimpur</ref> [[Category:Wp/mrg]] j4jg9126dh8il93mefafcol20skjz93 0 3782843 7226255 7223037 2026-06-26T03:28:01Z トラネコマン 2597037 Adding interwiki links to [[d:Q2102]] 7226255 wikitext text/x-wiki '''Tannekamuy''' anak ane wa tanne netopake kor [[Wp/ain/Cikoykip|cikoykip]] ne, cikir isam. '''Tokkoni''', '''kinasut''' sekor ka a=ye. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Cikoykip]] {{INTERWIKI|Q2102}} ai8zw0n9p2rb609rwi9zs73svxpue6m 0 3782883 7225817 7223143 2026-06-25T14:50:55Z Uthman salma 2604311 7225817 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q478205}} '''The Beautiful Festival of the Valley''' (Egyptian: ''hb nfr n jnt''; Arabic: عيد الوادي الجميل,<small>:</small> ''Eid al-Wadi al-Jamil'') da ɩyɛ [[Wp/wlx/Ancient Egyptian|ancient Egyptian]] tɩgɩrɩ,ba maŋ dɩ yuoni jaa a Thebes puoŋ (pampana Luxor), a yɩ [[Wp/wlx/Middle Kingdom|Middle Kingdom]] wɔgrɩ anɩŋ ʋ puorɩŋ. A sacred barques ku a wind deity [[Wp/wlx/Amun-Re|Amun-Re]], ʋ consort [[Wp/wlx/Mut|Mut]] anɩŋ ʋ [[Wp/wlx/Khensu|Khensu]] da bahɛɛ a temple aŋ bɩ [[Wp/wlx/Karnak|Karnak]] kyɛ na gaa a funerary temples ku naayɩrɩ kuuŋ a West Bank anɩŋ ba bagɩ-deu aŋ bɩ a [[Wp/wlx/Theban Necropolis|Theban Necropolis]]. == A tɩgɩrɩ diibu == A tigri ŋa Valley da ɩyɛ kuori maalɩbu tɩgɩrɩ<ref>https://web.archive.org/web/20170804123616/http://www.hethert.org/beautifu.html</ref><ref>http://www.ancient-egypt.co.uk/deir%20el%20bahri/index_2.htm</ref>,kyɛ ɩ bug aŋ kɔrɩ gaa Opet Festival a ŋa ana baŋ maahɩ gaa Middle Kingdom<ref>http://www.touregypt.net/featurestories/festival.htm</ref>. Ʋ da ɩyɛ yɛla aŋ maŋ veŋ baŋ tɛɩha kuuŋhu , a yi a piilee waana a Middle Kingdom<ref>https://web.archive.org/web/20160603013759/http://reshafim.org.il/ad/egypt/ceremonies/</ref>. [[Category:Wp/wlx]] 7foh9hu86ndvaac6y6im2h0z1hnioc0 7225820 7225817 2026-06-25T14:52:23Z Uthman salma 2604311 7225820 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q478205}} '''The Beautiful Festival of the Valley''' (Egyptian: ''hb nfr n jnt''; Arabic: عيد الوادي الجميل,<small>:</small> ''Eid al-Wadi al-Jamil'') da ɩyɛ [[Wp/wlx/Ancient Egyptian|ancient Egyptian]] tɩgɩrɩ,ba maŋ dɩ yuoni jaa a Thebes puoŋ (pampana Luxor), a yɩ [[Wp/wlx/Middle Kingdom|Middle Kingdom]] wɔgrɩ anɩŋ ʋ puorɩŋ. A sacred barques ku a wind deity [[Wp/wlx/Amun-Re|Amun-Re]], ʋ consort [[Wp/wlx/Mut|Mut]] anɩŋ ʋ [[Wp/wlx/Khensu|Khensu]] da bahɛɛ a temple aŋ bɩ [[Wp/wlx/Karnak|Karnak]] kyɛ na gaa a funerary temples ku naayɩrɩ kuuŋ a West Bank anɩŋ ba bagɩ-deu aŋ bɩ a [[Wp/wlx/Theban Necropolis|Theban Necropolis]]. == A tɩgɩrɩ diibu == A tigri ŋa Valley da ɩyɛ kuori maalɩbu tɩgɩrɩ<ref>https://web.archive.org/web/20170804123616/http://www.hethert.org/beautifu.html</ref><ref>http://www.ancient-egypt.co.uk/deir%20el%20bahri/index_2.htm</ref>,kyɛ ɩ bug aŋ kɔrɩ gaa Opet Festival a ŋa ana baŋ maahɩ gaa Middle Kingdom<ref>http://www.touregypt.net/featurestories/festival.htm</ref>. Ʋ da ɩyɛ yɛla aŋ maŋ veŋ baŋ tɛɩha kuuŋhu , a yi a piilee waana a Middle Kingdom<ref>https://web.archive.org/web/20160603013759/http://reshafim.org.il/ad/egypt/ceremonies/</ref>. == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] rhsdd5556slc5mw9jzxe3ri9etyufeq 0 3782912 7225864 7223328 2026-06-25T15:22:00Z Stardsen 132997 7225864 wikitext text/x-wiki [[File:Mato-tope.jpg|thumb|250px|Mató-Tóope, [[Wp/mhq/George Catlin|George Catlin]] [[Wp/mhq/Íkirikapus|íkirikapus]].]] '''Mató-Tóope''' [[Wp/mhq/Núu'etaa num'kaaki|Núu'etaa]] [[Wp/mhq/Numá'kshi|numá'kshi]] ratóoroomako'sh, 1784 máanataa ko'į́'tų́ni 1837 máanataa ko'tée. [[Wp/mhq/Mí’tųųtaahąhkas|Mí’tųųtaahąhkas]]taa numá'kshi'oomako'sh. [[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wp/mhq/Núu'etaa numá'kaaki]] {{INTERWIKI|Q6787705}} fh7i0lghzknfpqk5ppsh23bokrfd4zj 0 3783256 7226141 7224083 2026-06-25T21:29:05Z Tirawari 1306056 7226141 wikitext text/x-wiki [[File:Dasyprocta variegata 334625274.jpg|thumb|kwamara amejokoji]] [[File:Kwamara.jpg|thumb|Kwamara iburu anona]] '''kwamara''' (español: acure) domu. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 S. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Domu]] {{Wp/wba/Ananoara Sanuka}} nzz3lm4tzsaqw8e9zs8n8wz5e94n5b8 0 3783263 7226264 7225347 2026-06-26T04:17:04Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Le aktunilo'ob]] to [[Wp/yua/Áaktun]]: Misspelled title 7225347 wikitext text/x-wiki [[File:Lol Tun 22.JPG|thumb|''Grutas ti''' Lol tun, ''Yucatán'']] [[File:Balankanché.jpg|thumb|''Grutas'' ti' Balankanché, ''Yucatán'']] [[File:Grutas (3593179025).jpg|thumb|''Grutas'' ti' Calcehtok, ''Yucatán'']] Waxakba’al ku meyajta’al bey jump’éel k’aaba’ ti’ junp’éel ba’al, ba’ale’ aktun yéetel ''gruta'' ma’ juntúulil u k’a’analil. Aktun: Jump’éel áantajil ''natural'' ichil tuunich, ka’ach jach nojoch. Yaan u páajtal u yaantal noj ''galerías, túneles'' yéetel ya’abach joolo’ob tu’ux ku okolo’ob máako’ob. ''Gruta'': Jump’éel jejeláas aktun leti’, ka’ach chan beyo’ wa yaan u jach jats’utsil yila’al. Le ''gruta'' ku k’ajóolta’al tumen u jejeláas tuunicho’ob ichil, je’ex ''estalactitas, estalagmitas'' yéetel ''columnas'', ku ts’aik u yichil jach ki’imak yila’al. '''Le aktuno’ob''' yéetel ''grutas''o’ob ti’ ''Yucatán'' yaan tu yo’olal u paakatil le tuunich ''caliza'' ku yaantal ichil le péetlu’umilo’. Ti’ le maaya yuumbo’ob yáax k’iino’, le aktuno’ob je’ela’ jach ''sagrados''o’ob, tumen ku tsikbalta’al yéetel Xibalbá, le yóok’ol kaab ichil lu’um. Teyo’ ku beetiko’ob ''ceremonias'', ku ts’aiko’ob ''ofrendas'' yéetel ku kaxanto’ob ja’. Bejla’e’, jach k’abéet u yila’al tumen u noj k’a’analil ''natural'' yéetel ''arqueológica''. Ya’abach ti’ le ku k’aaba’ta’al “''grutas''o’obo’”, je’ex Loltún wa Balankanché, jump’éel noj ''sistema'' aktuno’ob leti’o’ob, yaan u ya’abach ''túneles'' yéetel kúuchilo’ob ichil lu’um. Ba’ale’ ku k’aaba’ta’alo’ob “''grutas''o’ob” tumen jéets’ u yookol máako’ob ichilo’ob yéetel tumen yaan ichilo’ob jach jats’uts u jejeláasil tuunicho’ob ku beetiko’ob u yichilil ''geológica.'' == Aktun Lol tun == Ti’ '''le aktuno’ob''' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''Yucatán'' yaan '''Aktun Lol tun''', tu láakalil le ''Ruta'' Puuc. U k’aaba’ ku ya’alik “Lol Tun” wa “''Flor de Piedra''”. Le aktun je’ela’ jump’éel ti’ le kúuchilo’ob ''arqueológicos subterráneos'' jach k’a’anal ti’ noj kaajil ''Yucatán''. Teyo’ ts’o’ok u kaxanta’al jejeláas ye’esajilo’ob u kuxtal máako’ob tu yáax k’iino’ob, yéetel noj jats’uts ''estalactitas'' yéetel ''estalagmitas''. == Balankanché == [[File:Aktun Xcaret.jpg|thumb|Aktun ti' Xcaret, Quintana Roo]] Yaan xan '''Balankanché''', le k’aaba’ ku tsikbalta’al bey “U ''Trono''il le Balam”. Nach ti’ Chichén Itzá, le aktun je’ela’ meyajta’ab tu yo’olal ''ceremonias religiosas maya'ob''. Ichil u najil kaxanta’ab ''altares, incensarios'', ba’alo’ob tu yo’olal Chaac, jade yéetel ya’abach ''ofrendas''. == Aktuno’ob Calcehtok == [[File:Aktun Xcaret, Quintana Roo.jpg|thumb|Aktuno'ob ti' Xcaret, Quintana Roo]] Je’ex xan, yaan '''Aktuno’ob Calcehtok''', leti’o’ob ti’ le aktuno’ob jach nojo’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Yaan ichilo’ob ya’ab túneles yéetel ''cámaras subterráneas'', tu’ux ts’o’ok u kaxanta’al ''cerámica, herramientas'' yéetel uláak’ ''vestigios'' ku ye’esiko’ob u kuxtal le yáax maaya wíiniko’obo’. Le '''aktuno’ob''' je’ela’ jach k’a’anal u ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural''il ''Yucatán'', tumen ku ts’aik k’ajóoltbil ti’ u tsikbalil le maaya máako’ob yéetel u beetikilo’ob le lu’umil kuxtal ti’ le péetlu’umilo’. == Aktuno'ob ti' Xcaret == [[File:Xcaret waterfall.jpg|thumb|Ja’ ku yáalk’ab yóok’ol tuunich, Xcaret, Quintana Roo]] Le '''aktuno’ob ti’ Xcaret,''' yaan ti’ le Riviera Maya tu noj kaajil Quintana Roo, ku beetik jump’éel noj ''sistema natural kárstico'' tu’ux le ja’ yéetel le lu’um ''caliza'' ku ts’aik u k’exel yéetel u k’uubik jejeláas túneles yéetel ''gruta''so’ob. Le kúuchilo’ob je’elo’ jach k’a’anal tumen ku yaantal u beel máako’ob tu’ux ku bin ichil '''aktuno’ob''' ku jéets’el tumen u joolo’ob k’iin yéetel ku yiliko’ob u jats’utsil le lu’umil tu’ux ku k’áaxal. Le a'''ktuno’ob''' je’elo’ ku yaantal tu jejeláas meyajil u ''parque'' Xcaret, tu’ux ku k’uchul xan u ''ríos subterráneos'' ku bin ichil ''túneles natural''o’ob ku k’ajóolta’al yéetel u ja’ ''Caribe''. Ti’ u kuxtal le maaya wíiniko’ob, le kúuchilo’ob je’elo’ jach ''sagrados''o’ob, ku k’aaba’ta’al yéetel Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u bejil ''espíritual'' yéetel u k’a’amal u ja’. Ti’ u jach k’a’analil yaan le bejilo’ob ti’ '''aktuno’ob''' tu’ux ku bin ti’ ''Aldea'' ti' ''Artesanos'', tu’ux máako’ob ku ximbal ichil lu’um yéetel ku yila’al ''estalactitas, estalagmitas'' yéetel kúuchilo’ob jach jats’uts ku jéets’el tumen k’iin. Yaan xan u ''ríos subterráneos'' ti’ Xcaret (''Río Azul, Río Maya'' yéetel ''Río Manatí''), ku bin ichil ''túneles'' ya’ab ja’ jats’uts yéetel sáasil. Le '''aktuno’ob''' je’elo’ ma’ chéen u meyajil ''turismo'', ba’ale’ xan u k’a’analil ''ecológico'' yéetel ''cultural'', tumen ku yaantal ichil u ''patrimonio naturalil Riviera Maya'' yéetel u k’ajóoltbilil le kuxtal ''maya.'' 0npkxjbkwzx0wmkgm22khss8okmivff 7226267 7226264 2026-06-26T04:18:01Z 26agcp 2575807 added [[Category:Wp/yua]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7226267 wikitext text/x-wiki [[File:Lol Tun 22.JPG|thumb|''Grutas ti''' Lol tun, ''Yucatán'']] [[File:Balankanché.jpg|thumb|''Grutas'' ti' Balankanché, ''Yucatán'']] [[File:Grutas (3593179025).jpg|thumb|''Grutas'' ti' Calcehtok, ''Yucatán'']] Waxakba’al ku meyajta’al bey jump’éel k’aaba’ ti’ junp’éel ba’al, ba’ale’ aktun yéetel ''gruta'' ma’ juntúulil u k’a’analil. Aktun: Jump’éel áantajil ''natural'' ichil tuunich, ka’ach jach nojoch. Yaan u páajtal u yaantal noj ''galerías, túneles'' yéetel ya’abach joolo’ob tu’ux ku okolo’ob máako’ob. ''Gruta'': Jump’éel jejeláas aktun leti’, ka’ach chan beyo’ wa yaan u jach jats’utsil yila’al. Le ''gruta'' ku k’ajóolta’al tumen u jejeláas tuunicho’ob ichil, je’ex ''estalactitas, estalagmitas'' yéetel ''columnas'', ku ts’aik u yichil jach ki’imak yila’al. '''Le aktuno’ob''' yéetel ''grutas''o’ob ti’ ''Yucatán'' yaan tu yo’olal u paakatil le tuunich ''caliza'' ku yaantal ichil le péetlu’umilo’. Ti’ le maaya yuumbo’ob yáax k’iino’, le aktuno’ob je’ela’ jach ''sagrados''o’ob, tumen ku tsikbalta’al yéetel Xibalbá, le yóok’ol kaab ichil lu’um. Teyo’ ku beetiko’ob ''ceremonias'', ku ts’aiko’ob ''ofrendas'' yéetel ku kaxanto’ob ja’. Bejla’e’, jach k’abéet u yila’al tumen u noj k’a’analil ''natural'' yéetel ''arqueológica''. Ya’abach ti’ le ku k’aaba’ta’al “''grutas''o’obo’”, je’ex Loltún wa Balankanché, jump’éel noj ''sistema'' aktuno’ob leti’o’ob, yaan u ya’abach ''túneles'' yéetel kúuchilo’ob ichil lu’um. Ba’ale’ ku k’aaba’ta’alo’ob “''grutas''o’ob” tumen jéets’ u yookol máako’ob ichilo’ob yéetel tumen yaan ichilo’ob jach jats’uts u jejeláasil tuunicho’ob ku beetiko’ob u yichilil ''geológica.'' == Aktun Lol tun == Ti’ '''le aktuno’ob''' jach k’ajóolta’ano’ob ti’ ''Yucatán'' yaan '''Aktun Lol tun''', tu láakalil le ''Ruta'' Puuc. U k’aaba’ ku ya’alik “Lol Tun” wa “''Flor de Piedra''”. Le aktun je’ela’ jump’éel ti’ le kúuchilo’ob ''arqueológicos subterráneos'' jach k’a’anal ti’ noj kaajil ''Yucatán''. Teyo’ ts’o’ok u kaxanta’al jejeláas ye’esajilo’ob u kuxtal máako’ob tu yáax k’iino’ob, yéetel noj jats’uts ''estalactitas'' yéetel ''estalagmitas''. == Balankanché == [[File:Aktun Xcaret.jpg|thumb|Aktun ti' Xcaret, Quintana Roo]] Yaan xan '''Balankanché''', le k’aaba’ ku tsikbalta’al bey “U ''Trono''il le Balam”. Nach ti’ Chichén Itzá, le aktun je’ela’ meyajta’ab tu yo’olal ''ceremonias religiosas maya'ob''. Ichil u najil kaxanta’ab ''altares, incensarios'', ba’alo’ob tu yo’olal Chaac, jade yéetel ya’abach ''ofrendas''. == Aktuno’ob Calcehtok == [[File:Aktun Xcaret, Quintana Roo.jpg|thumb|Aktuno'ob ti' Xcaret, Quintana Roo]] Je’ex xan, yaan '''Aktuno’ob Calcehtok''', leti’o’ob ti’ le aktuno’ob jach nojo’ob ti’ le péetlu’umil ''Yucatán''. Yaan ichilo’ob ya’ab túneles yéetel ''cámaras subterráneas'', tu’ux ts’o’ok u kaxanta’al ''cerámica, herramientas'' yéetel uláak’ ''vestigios'' ku ye’esiko’ob u kuxtal le yáax maaya wíiniko’obo’. Le '''aktuno’ob''' je’ela’ jach k’a’anal u ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural''il ''Yucatán'', tumen ku ts’aik k’ajóoltbil ti’ u tsikbalil le maaya máako’ob yéetel u beetikilo’ob le lu’umil kuxtal ti’ le péetlu’umilo’. == Aktuno'ob ti' Xcaret == [[File:Xcaret waterfall.jpg|thumb|Ja’ ku yáalk’ab yóok’ol tuunich, Xcaret, Quintana Roo]] Le '''aktuno’ob ti’ Xcaret,''' yaan ti’ le Riviera Maya tu noj kaajil Quintana Roo, ku beetik jump’éel noj ''sistema natural kárstico'' tu’ux le ja’ yéetel le lu’um ''caliza'' ku ts’aik u k’exel yéetel u k’uubik jejeláas túneles yéetel ''gruta''so’ob. Le kúuchilo’ob je’elo’ jach k’a’anal tumen ku yaantal u beel máako’ob tu’ux ku bin ichil '''aktuno’ob''' ku jéets’el tumen u joolo’ob k’iin yéetel ku yiliko’ob u jats’utsil le lu’umil tu’ux ku k’áaxal. Le a'''ktuno’ob''' je’elo’ ku yaantal tu jejeláas meyajil u ''parque'' Xcaret, tu’ux ku k’uchul xan u ''ríos subterráneos'' ku bin ichil ''túneles natural''o’ob ku k’ajóolta’al yéetel u ja’ ''Caribe''. Ti’ u kuxtal le maaya wíiniko’ob, le kúuchilo’ob je’elo’ jach ''sagrados''o’ob, ku k’aaba’ta’al yéetel Xibalbá, tu’ux ku tsikbalta’al u bejil ''espíritual'' yéetel u k’a’amal u ja’. Ti’ u jach k’a’analil yaan le bejilo’ob ti’ '''aktuno’ob''' tu’ux ku bin ti’ ''Aldea'' ti' ''Artesanos'', tu’ux máako’ob ku ximbal ichil lu’um yéetel ku yila’al ''estalactitas, estalagmitas'' yéetel kúuchilo’ob jach jats’uts ku jéets’el tumen k’iin. Yaan xan u ''ríos subterráneos'' ti’ Xcaret (''Río Azul, Río Maya'' yéetel ''Río Manatí''), ku bin ichil ''túneles'' ya’ab ja’ jats’uts yéetel sáasil. Le '''aktuno’ob''' je’elo’ ma’ chéen u meyajil ''turismo'', ba’ale’ xan u k’a’analil ''ecológico'' yéetel ''cultural'', tumen ku yaantal ichil u ''patrimonio naturalil Riviera Maya'' yéetel u k’ajóoltbilil le kuxtal ''maya.'' [[Category:Wp/yua]] hl5mybz394tmzs646c5hsuav6e61it8 0 3783290 7226404 7225340 2026-06-26T08:34:43Z Edison Zega A.Lewi 2571360 /* */ Manohugö fanura 7226404 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Manö-Manö/styles.css"/> <div class="kotak-cerita"><!-- SURA TOU DA'A TEKS NIDUNÖ-DUNÖ --> Göndru Sawai Ana'a ba Latitia Sörömi, da'e manö-manö nidunö-dunö ndra satua meföna ba ndraonora. Meföna so darua ndraono si faendronga tumbu ba zi ha sara ngaluo, na lafaigi niha mbawara fakhili sibai hulö zifaero (Li indronesia ''seperti kembar'') ya'ia da'ö sotöi Göndru Sawai Ana'a ba Latitia Sörömi. Göndru Sawai Ana'a tumbu'i raya ba Mazingö Sihönö, ba Latitia Sörömi tumbu'ia ba Mboto Noha Yöu. <!-- HA IRUGI DA'A TEKS NIDUNÖ-DUNÖ. BÖI MITOU DA'A SA'AE --> <!-- BÖI BUNU DA'A TOU --> <div class="info-pengarang"><!-- FO'ÖSI DÖIU BA NAHIA SI NO TEHÖNAGÖ: LANGÖGÖ ??? --> <span class="nama-pengarang">'''Nifa'anö:''' ???</span></div> <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> </div> == Nitöngöni == Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: '''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö ???'''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu. == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/WikiYunior]] [[Category:Wb/nia/Nidunö-dunö]] [[Category:Wb/nia/Mene-mene]] [[Category:Wb/nia/Manö-manö]] oj08fezt6c8zkregbskxmio21jl4f9r 0 3783484 7225737 7225722 2026-06-25T12:29:35Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7225737 wikitext text/x-wiki Iɗika i kogi ubuta̱ ɗa ɗevu n ugana iɗika i Nageria, koɗolu kuɗa ku peci le nu ka̱livi uɓon u iɗiki Ekiti n Kwara,hali a kubana Kaci ko oɓulo ka nageriya, a kubana u Uganakasana, iḍika i Nasarawa, Uganaka̱livi n idika i Neja, a kubana Uyajikasana, idika i Edo n Ondo, a kubana Uyagika̱livi, iɗiki Anambra n Enugu Kalivi kpamu iɗiki Benue. Iɗika i ɗa ina yi e mere ɗevun kuḍulu kuna ku pecei ni na iɗaka kupa. 2nrdpgilqzyzx600u3wtf9tygdg02o7 0 3783485 7225743 2026-06-25T12:38:29Z Stardsen 132997 Created page with "{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte}} [[Category:Wp/mhq]]" 7225743 wikitext text/x-wiki {{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte}} [[Category:Wp/mhq]] 4p6tl8c37h8pnsgxhsnxpwe7837rwhn 0 3783487 7225748 2026-06-25T12:42:09Z Iliya Emelda 2686630 Created page with "Iɗika i Oyo yitu uɓon Uyagiugana a Nageriya. Iɗiki na e tsi kece za tatsu a Nageriya n za ere a Afrika. [[Category:Wp/tsw]]" 7225748 wikitext text/x-wiki Iɗika i Oyo yitu uɓon Uyagiugana a Nageriya. Iɗiki na e tsi kece za tatsu a Nageriya n za ere a Afrika. [[Category:Wp/tsw]] kg3dhb4e700klz3zuzvksbgqmjdr9s8 0 3783489 7225758 2026-06-25T12:59:01Z Iliya Emelda 2686630 Created page with "Iɗiki i Enugu idika yo o‘i’bo ɗa. Iɗiki i ɗa ina yi uɓon u Uyagi u Kasana a Nigeria. Kudulu ku peceli ta̱ n iɗiki i Benue n Kogi, Ebonyi a kubana a Kasana n Uyagka̱livi, iɗiki Abia a kubana u Uyagi, n Anambra a kubana a̱ Kalivi. [[Category:Wp/tsw]]" 7225758 wikitext text/x-wiki Iɗiki i Enugu idika yo o‘i’bo ɗa. Iɗiki i ɗa ina yi uɓon u Uyagi u Kasana a Nigeria. Kudulu ku peceli ta̱ n iɗiki i Benue n Kogi, Ebonyi a kubana a Kasana n Uyagka̱livi, iɗiki Abia a kubana u Uyagi, n Anambra a kubana a̱ Kalivi. [[Category:Wp/tsw]] mllwcapzspka4nb56zjo6ghry8cjq7u 7225759 7225758 2026-06-25T13:01:09Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7225759 wikitext text/x-wiki Iɗiki i Enugu, idika yo oibo ɗa. Iɗiki i ɗa ina yi uɓon u UyagiuKasana a Nigeria. Kudulu ku ɗa ku peceli ta̱ n iɗiki i Benue n Kogi, Ebonyi a kubana a Kasana n Uyagka̱livi, iɗiki Abia a kubana u Uyagi, n Anambra a kubana a̱ Kalivi. [[Category:Wp/tsw]] 1ei3krwq02gnzkqijxoprqcfqmop1wm 7225760 7225759 2026-06-25T13:03:07Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7225760 wikitext text/x-wiki Iɗiki i Enugu, idika yo oibo ɗa. Iɗiki i ɗa ina yi uɓon u UyagiuKasana a Nigeria. Kudulu ku ɗa ku pecele ni iɗiki i Benue n Kogi, iɗiki Ebonyi a kubana a Kasana n Uyagika̱livi, iɗiki Abia a kubana u Uyagi, n Anambra a kubana a̱ Kalivi. [[Category:Wp/tsw]] 2i2gm7usuizobqoiuymyf7lh7e97ajz 0 3783490 7225790 2026-06-25T14:02:36Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ လူအစဟိရေ သက်ဟိသတ္တဝါရို့၏ နား၊ နှာခေါင်း၊ မျက်စိ အစဟိစွာရို့ တည်ရာအစိတ်အပိုင်း (ဖြစ်တေ ဦးဂေါင..." 7225790 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ လူအစဟိရေ သက်ဟိသတ္တဝါရို့၏ နား၊ နှာခေါင်း၊ မျက်စိ အစဟိစွာရို့ တည်ရာအစိတ်အပိုင်း (ဖြစ်တေ ဦးဂေါင်း)။ " ဦးဂေါင်းဆံရိတ်၊ ဘိသိက်နားထွင်း၊ ခပင်းမင်္ဂလာ၊ အရာရာကို" (ကင်းမဟော်)။ ၂၊ အပင်ရို့၏ အရင်းမြစ်ဖု။ ၃။ အကြီးအကဲ။ ဦးဆောင်ဦးရွက်။ ၄၊ သစ်ပွဲစားလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသူ။ "သစ်ဂေါင်း ဦးကျော်ဇံ"။ ၅၊ ချောစာရို့တွင် ကပ်ရန် တံဆိပ်အမှတ်အသား။ "တံဆိပ်ဂေါင်း"။ ၆၊ တခုခု၏ ထိပ်ပိုင်း။ "စက်ဂေါင်း"။ === အင်္ဂလိပ် === head; chief === ဗမာ === ၁၊ လူအစရှိသော သက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ နား၊ နှာခေါင်း၊ မျက်စိ စသည်တို့၏ တည်ရာအစိတ်အပိုင်း (ဖြစ်သော ဦးခေါင်း)။ " ဦးဂေါင်းဆံရိတ်၊ ဘိသိက်နားထွင်း၊ ခပင်းမင်္ဂလာ၊ အရာရာကို" (ကင်းမဟော်)။ ၂၊ အပင်တို့၏ အရင်းမြစ်ဖု။ ၃။ အကြီးအကဲ။ ဦးဆောင်ဦးရွက်။ ၄၊ သစ်ပွဲစားလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသူ။ "သစ်ဂေါင်း ဦးကျော်ဇံ"။ ၅၊ ချောစာတို့တွင် ကပ်ရန် တံဆိပ်အမှတ်အသား။ "တံဆိပ်ဂေါင်း"။ ၆၊ တစ်စုံတစ်ခု၏ ထိပ်ပိုင်း။ "စက်ဂေါင်း"။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] benxl4rvr5g87cpyrc1opfxrh5arzfv 0 3783491 7225791 2026-06-25T14:08:19Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဂေါင်းထဲမာ နာကြင် ကိုက်ခဲသော ရောဂါဖြစ်တေ။ ၂၊ ဆံပင်ကိုက်ရေ။ ဆံသရေ။ ဆံပင်ပြုပျင်ရေ။ === အ..." 7225791 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဂေါင်းထဲမာ နာကြင် ကိုက်ခဲသော ရောဂါဖြစ်တေ။ ၂၊ ဆံပင်ကိုက်ရေ။ ဆံသရေ။ ဆံပင်ပြုပျင်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === headache; haircut === ဗမာ === ဦးခေါင်းထဲ၌ နာကျင် ကိုက်ခဲသော ရောဂါဖြစ်သည်။ ၂၊ ဆံပင်ညှပ်သည်။ ဆံသသည်။ ဆံပင်ပြုပြင်သည်။ === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဂေါင်းထဲမာ နာကြင် ကိုက်ခဲသော ရောဂါ။ === အင်္ဂလိပ် === headache === ဗမာ === ဦးခေါင်းထဲ၌ နာကျင် ကိုက်ခဲသော ရောဂါ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] bs7ip3f5vrasymsmuxggibj74g7slw9 0 3783492 7225793 2026-06-25T14:14:52Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkàɪɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ရက်ကန်းရက်ရာမာ အသုံးပြုရေ ကိရိယာတမျိုး။ === အင်္ဂလိပ် === loom === ဗမာ === ရက်ကန်းရက်ရာ၌ အသုံးပြုသေ..." 7225793 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkàɪɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ရက်ကန်းရက်ရာမာ အသုံးပြုရေ ကိရိယာတမျိုး။ === အင်္ဂလိပ် === loom === ဗမာ === ရက်ကန်းရက်ရာ၌ အသုံးပြုသော ကိရိယာတစ်မျိုး။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] r0kdwvdw0kup0q26xdx99gjqne6fug1 0 3783493 7225794 2026-06-25T14:18:26Z Tiru Zendrato 2592794 + lagu baru 7225794 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Hadia zi tola ufalua sa khömö Wamaduhu'ö khöu nösi-ösi dödö Ba mböröta no uhaogö woangeragö He agafökhö u'o'ö Hadia nasa zambö fagöna ba dödö Oya wönu salua ero ma'ökhö Na lö tebulö simane da'ö manö Da tandrohugö böi tatohugö Ga'agu Tenga sa ube ba dödöu zafökhö Na lö tasöndra wahasara dödö Aoha tandregegö ua ndrege da'ö Wa'omasi si no mubörö <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem>{{Wb/nia/Lagu |samazökhi = N.N. |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] fkolxkbljwrbhjtshal39og6h092qt8 7225795 7225794 2026-06-25T14:18:59Z Tiru Zendrato 2592794 7225795 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Hadia zi tola ufalua sa khömö Wamaduhu'ö khöu nösi-ösi dödö Ba mböröta no uhaogö woangeragö He agafökhö u'o'ö Hadia nasa zambö fagöna ba dödö Oya wönu salua ero ma'ökhö Na lö tebulö simane da'ö manö Da tandrohugö böi tatohugö Ga'agu Tenga sa ube ba dödöu zafökhö Na lö tasöndra wahasara dödö Aoha tandregegö ua ndrege da'ö Wa'omasi si no mubörö <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = Repetisi Hia |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = Loice Baeha |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] trda1twucejuvn45hrwpyze38mnizvr 0 3783494 7225796 2026-06-25T14:20:27Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကောင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkáʊɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဉာဏ် ပညာစွမ်းရည် ကောင်းရေ။ နှလုံးရည် ကောင်းရေ။ အတွေးအခေါ် အမြော်အမြင် ကောင်းရေ။ မှတ်..." 7225796 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကောင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkáʊɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဉာဏ် ပညာစွမ်းရည် ကောင်းရေ။ နှလုံးရည် ကောင်းရေ။ အတွေးအခေါ် အမြော်အမြင် ကောင်းရေ။ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းရေ။ === အင်္ဂလိပ် === intelligent === ဗမာ === ဉာဏ် ပညာစွမ်းရည် ကောင်းသည်။ နှလုံးရည် ကောင်းသည်။ အတွေးအခေါ် အမြော်အမြင် ကောင်းသည်။ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 44bga0wotphb7r7fbzw9ppz74bliz1s 0 3783495 7225798 2026-06-25T14:33:37Z Tiru Zendrato 2592794 + lagu baru 7225798 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Lö uila ube khala-khala Wa'omasigu khömö Lö göi u'ila uŵa'ö He ösofu ba gawa-kawa Ha wa tola simanö Ba lö latema limö Uŵaö menaö zambua ligu khömö Ba lö fa'abölö La'ua uirö'ö manö ba dödö Na hawa'ara uŵaö na so ginötö Heŵae no manö udölö Ba lö uombakha'ö No ökhoi hunö dödö Me no sa lala wangandrö Ba ha uwaö ba da'ö Fa'amate wogamö <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = N.N. |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] rbagic7rq3xovvrasb8jpsa7t5uad6y 7225799 7225798 2026-06-25T14:34:06Z Tiru Zendrato 2592794 7225799 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Lö uila ube khala-khala Wa'omasigu khömö Lö göi u'ila uŵa'ö He ösofu ba gawa-kawa Ha wa tola simanö Ba lö latema limö Uŵaö menaö zambua ligu khömö Ba lö fa'abölö La'ua uirö'ö manö ba dödö Na hawa'ara uŵaö na so ginötö Heŵae no manö udölö Ba lö uombakha'ö No ökhoi hunö dödö Me no sa lala wangandrö Ba ha uwaö ba da'ö Fa'amate wogamö <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = Fati Zebua |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = Fati Zebua |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] n83ql97exhh1hmifa0ntewl2dru96sm 10 3783496 7225805 2026-06-25T14:42:37Z Stardsen 132997 Created page with "<table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp..." 7225805 wikitext text/x-wiki <table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Eháŋni-wóyakapi|<span style="color:#000100;">'''Eháŋni-wóyakapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Wiñay kawsay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P cartesian graph.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Yachay|<span style="color:#000100;">'''Wóslolye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Botany P icon.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Okhíčhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Okhíčhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Allpa llamk'ay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P culture.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Wičhóuŋ|<span style="color:#000100;">'''Wičhóuŋ'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yachay tarpuy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:Purple geography icon.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Makȟówapi|<span style="color:#000100;">'''Makȟówapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Allpa saywachi|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P biology.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Oní-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Oní-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kawsay yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P sport.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Škal'ákičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Škal'ákičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kurku kallpanchay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P music.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Wóolowa|<span style="color:#000100;">'''Wóolowa'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Taki kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P philosophy.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Wóksape|<span style="color:#000100;">'''Wóksape'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Llup'ina|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P_trade.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Tȟókhiyopȟekičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Tȟókhiyopȟekičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Hampi yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P physics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Pachaykamay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P art.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Wówayuphike|<span style="color:#000100;">'''Wówayuphike'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr><tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P religion world.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wóčhekiye|<span style="color:#000100;">'''Wóčhekiye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Iñiy|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P a letter.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Wayáwapi-uŋspé|<span style="color:#000100;">'''Wayáwapi-uŋspé'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Simi kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P vip.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Wičhówapasi|<span style="color:#000100;">'''Wičhówapasi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Nuna yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P mathematics.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Wíyawa-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Wíyawa-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yupana|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P chemistry.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Tȟúŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟúŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Chaqllisinchi|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Q space.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Wičháȟpi|<span style="color:#000100;">'''Wičháȟpi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Quyllur yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P NIS.png|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Mas'ókhičhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Mas'ókhičhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Musiku|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P linguistics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/lkt/Tȟokáheya-oyúblaye:Očháže/Compressibile |suti=[[Wp/lkt/Iyápi-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Iyápi-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Rimay|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> </table> <noinclude>[[Category:Wp/lkt]] [[Category:Tȟokáheya-oyúblaye]]</noinclude> fh2s6mcy6waczfj1pra5wvz2g842678 7225807 7225805 2026-06-25T14:44:07Z Stardsen 132997 7225807 wikitext text/x-wiki <table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Eháŋni-wóyakapi|<span style="color:#000100;">'''Eháŋni-wóyakapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Wiñay kawsay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P cartesian graph.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Yachay|<span style="color:#000100;">'''Wóslolye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Botany P icon.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Okhíčhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Okhíčhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Allpa llamk'ay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P culture.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhóuŋ|<span style="color:#000100;">'''Wičhóuŋ'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yachay tarpuy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:Purple geography icon.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Makȟówapi|<span style="color:#000100;">'''Makȟówapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Allpa saywachi|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P biology.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Oní-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Oní-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kawsay yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P sport.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Škal'ákičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Škal'ákičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kurku kallpanchay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P music.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóolowa|<span style="color:#000100;">'''Wóolowa'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Taki kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P philosophy.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóksape|<span style="color:#000100;">'''Wóksape'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Llup'ina|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P_trade.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟókhiyopȟekičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Tȟókhiyopȟekičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Hampi yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P physics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Pachaykamay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P art.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wówayuphike|<span style="color:#000100;">'''Wówayuphike'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr><tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P religion world.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wóčhekiye|<span style="color:#000100;">'''Wóčhekiye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Iñiy|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P a letter.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wayáwapi-uŋspé|<span style="color:#000100;">'''Wayáwapi-uŋspé'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Simi kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P vip.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhówapasi|<span style="color:#000100;">'''Wičhówapasi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Nuna yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P mathematics.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wíyawa-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Wíyawa-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yupana|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P chemistry.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟúŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟúŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Chaqllisinchi|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Q space.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičháȟpi|<span style="color:#000100;">'''Wičháȟpi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Quyllur yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P NIS.png|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Mas'ókhičhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Mas'ókhičhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Musiku|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P linguistics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Iyápi-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Iyápi-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Rimay|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> </table> <noinclude>[[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> 1r10vy42s66lmwpdc5h7xelcv4z2ujs 7225821 7225807 2026-06-25T14:55:04Z Stardsen 132997 7225821 wikitext text/x-wiki <table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Óratóokiriih|<span style="color:#000100;">'''Óratóokiriih'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Wiñay kawsay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P cartesian graph.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Yachay|<span style="color:#000100;">'''Wóslolye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Botany P icon.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Okhíčhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Okhíčhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Allpa llamk'ay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P culture.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhóuŋ|<span style="color:#000100;">'''Wičhóuŋ'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yachay tarpuy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:Purple geography icon.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Makȟówapi|<span style="color:#000100;">'''Makȟówapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Allpa saywachi|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P biology.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Oní-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Oní-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kawsay yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P sport.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Škal'ákičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Škal'ákičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kurku kallpanchay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P music.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóolowa|<span style="color:#000100;">'''Wóolowa'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Taki kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P philosophy.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóksape|<span style="color:#000100;">'''Wóksape'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Llup'ina|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P_trade.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟókhiyopȟekičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Tȟókhiyopȟekičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Hampi yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P physics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Pachaykamay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P art.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wówayuphike|<span style="color:#000100;">'''Wówayuphike'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr><tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P religion world.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wóčhekiye|<span style="color:#000100;">'''Wóčhekiye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Iñiy|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P a letter.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wayáwapi-uŋspé|<span style="color:#000100;">'''Wayáwapi-uŋspé'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Simi kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P vip.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhówapasi|<span style="color:#000100;">'''Wičhówapasi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Nuna yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P mathematics.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wíyawa-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Wíyawa-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yupana|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P chemistry.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟúŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟúŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Chaqllisinchi|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Q space.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičháȟpi|<span style="color:#000100;">'''Wičháȟpi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Quyllur yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P NIS.png|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Mas'ókhičhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Mas'ókhičhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Musiku|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P linguistics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Iyápi-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Iyápi-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Rimay|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> </table> <noinclude>[[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> 3akutdci7uzpa2ljjkbu0tv9lq6v4uu 7225822 7225821 2026-06-25T14:55:29Z Stardsen 132997 7225822 wikitext text/x-wiki <table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Óratookiriih|<span style="color:#000100;">'''Óratookiriih'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Wiñay kawsay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P cartesian graph.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Yachay|<span style="color:#000100;">'''Wóslolye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Botany P icon.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Okhíčhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Okhíčhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Allpa llamk'ay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P culture.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhóuŋ|<span style="color:#000100;">'''Wičhóuŋ'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yachay tarpuy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:Purple geography icon.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Makȟówapi|<span style="color:#000100;">'''Makȟówapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Allpa saywachi|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P biology.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Oní-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Oní-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kawsay yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P sport.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Škal'ákičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Škal'ákičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kurku kallpanchay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P music.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóolowa|<span style="color:#000100;">'''Wóolowa'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Taki kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P philosophy.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóksape|<span style="color:#000100;">'''Wóksape'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Llup'ina|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P_trade.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟókhiyopȟekičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Tȟókhiyopȟekičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Hampi yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P physics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Pachaykamay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P art.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wówayuphike|<span style="color:#000100;">'''Wówayuphike'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> </tr><tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P religion world.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wóčhekiye|<span style="color:#000100;">'''Wóčhekiye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Iñiy|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P a letter.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wayáwapi-uŋspé|<span style="color:#000100;">'''Wayáwapi-uŋspé'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Simi kapchiy|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P vip.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhówapasi|<span style="color:#000100;">'''Wičhówapasi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Nuna yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P mathematics.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wíyawa-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Wíyawa-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Yupana|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P chemistry.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟúŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟúŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Chaqllisinchi|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Q space.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičháȟpi|<span style="color:#000100;">'''Wičháȟpi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Quyllur yachay|Punku p'anqa]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P NIS.png|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Mas'ókhičhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Mas'ókhičhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Musiku|<span style="color:#000100;">Punku p'anqa</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P linguistics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Iyápi-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Iyápi-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Punku p'anqa: Rimay|Punku p'anqa]] }}</td> </tr> </table> <noinclude>[[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> skmbf61cmraxbycaz92fcezdhsscjkn 7225824 7225822 2026-06-25T14:57:22Z Stardsen 132997 7225824 wikitext text/x-wiki <table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Óratookiriih|<span style="color:#000100;">'''Óratookiriih'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Wiñay kawsay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P cartesian graph.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Yachay|<span style="color:#000100;">'''Wóslolye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Botany P icon.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Okhíčhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Okhíčhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Allpa llamk'ay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P culture.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhóuŋ|<span style="color:#000100;">'''Wičhóuŋ'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yachay tarpuy|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:Purple geography icon.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Makȟówapi|<span style="color:#000100;">'''Makȟówapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Allpa saywachi|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P biology.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Oní-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Oní-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kawsay yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P sport.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Škal'ákičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Škal'ákičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kurku kallpanchay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P music.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóolowa|<span style="color:#000100;">'''Wóolowa'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Taki kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P philosophy.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóksape|<span style="color:#000100;">'''Wóksape'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Llup'ina|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P_trade.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟókhiyopȟekičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Tȟókhiyopȟekičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Hampi yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P physics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Pachaykamay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P art.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wówayuphike|<span style="color:#000100;">'''Wówayuphike'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr><tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P religion world.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wóčhekiye|<span style="color:#000100;">'''Wóčhekiye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Iñiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P a letter.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wayáwapi-uŋspé|<span style="color:#000100;">'''Wayáwapi-uŋspé'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Simi kapchiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P vip.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhówapasi|<span style="color:#000100;">'''Wičhówapasi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Nuna yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P mathematics.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wíyawa-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Wíyawa-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yupana|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P chemistry.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟúŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟúŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Chaqllisinchi|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Q space.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičháȟpi|<span style="color:#000100;">'''Wičháȟpi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Quyllur yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P NIS.png|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Mas'ókhičhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Mas'ókhičhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Musiku|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P linguistics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Iyápi-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Iyápi-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Rimay|Weréhxte]] }}</td> </tr> </table> <noinclude>[[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> hjtt14joeuyb227wtufm8017iqemow9 7225825 7225824 2026-06-25T14:58:39Z Stardsen 132997 7225825 wikitext text/x-wiki <table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Óratookiriih|<span style="color:#000100;">'''Óratookiriih'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Óratookiriih|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P cartesian graph.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Ó'iheke|<span style="color:#000100;">'''Ó'iheke'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Botany P icon.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Okhíčhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Okhíčhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Allpa llamk'ay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P culture.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhóuŋ|<span style="color:#000100;">'''Wičhóuŋ'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yachay tarpuy|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:Purple geography icon.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Makȟówapi|<span style="color:#000100;">'''Makȟówapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Allpa saywachi|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P biology.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Oní-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Oní-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kawsay yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P sport.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Škal'ákičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Škal'ákičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kurku kallpanchay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P music.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóolowa|<span style="color:#000100;">'''Wóolowa'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Taki kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P philosophy.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóksape|<span style="color:#000100;">'''Wóksape'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Llup'ina|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P_trade.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟókhiyopȟekičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Tȟókhiyopȟekičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Hampi yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P physics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Pachaykamay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P art.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wówayuphike|<span style="color:#000100;">'''Wówayuphike'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr><tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P religion world.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wóčhekiye|<span style="color:#000100;">'''Wóčhekiye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Iñiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P a letter.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wayáwapi-uŋspé|<span style="color:#000100;">'''Wayáwapi-uŋspé'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Simi kapchiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P vip.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhówapasi|<span style="color:#000100;">'''Wičhówapasi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Nuna yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P mathematics.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wíyawa-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Wíyawa-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yupana|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P chemistry.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟúŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟúŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Chaqllisinchi|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Q space.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičháȟpi|<span style="color:#000100;">'''Wičháȟpi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Quyllur yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P NIS.png|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Mas'ókhičhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Mas'ókhičhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Musiku|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P linguistics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Iyápi-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Iyápi-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Rimay|Weréhxte]] }}</td> </tr> </table> <noinclude>[[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> 8ikz1dufdnzhzmp1ydmg3gemt2epplr 7225834 7225825 2026-06-25T15:05:07Z Stardsen 132997 7225834 wikitext text/x-wiki <table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Óratookiriih|<span style="color:#000100;">'''Óratookiriih'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Óratookiriih|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P cartesian graph.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Ó'iheke|<span style="color:#000100;">'''Ó'iheke'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Ó'iheke|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Botany P icon.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Máa'ąkiseke|<span style="color:#000100;">'''Máa'ąkiseke'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Máa'ąkiseke|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P culture.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhóuŋ|<span style="color:#000100;">'''Wičhóuŋ'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yachay tarpuy|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:Purple geography icon.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Makȟówapi|<span style="color:#000100;">'''Makȟówapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Allpa saywachi|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P biology.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Oní-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Oní-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kawsay yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P sport.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Škal'ákičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Škal'ákičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kurku kallpanchay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P music.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóolowa|<span style="color:#000100;">'''Wóolowa'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Taki kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P philosophy.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóksape|<span style="color:#000100;">'''Wóksape'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Llup'ina|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P_trade.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟókhiyopȟekičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Tȟókhiyopȟekičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Hampi yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P physics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Pachaykamay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P art.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wówayuphike|<span style="color:#000100;">'''Wówayuphike'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr><tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P religion world.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wóčhekiye|<span style="color:#000100;">'''Wóčhekiye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Iñiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P a letter.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wayáwapi-uŋspé|<span style="color:#000100;">'''Wayáwapi-uŋspé'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Simi kapchiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P vip.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhówapasi|<span style="color:#000100;">'''Wičhówapasi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Nuna yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P mathematics.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wíyawa-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Wíyawa-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yupana|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P chemistry.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟúŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟúŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Chaqllisinchi|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Q space.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičháȟpi|<span style="color:#000100;">'''Wičháȟpi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Quyllur yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P NIS.png|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Mas'ókhičhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Mas'ókhičhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Musiku|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P linguistics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Iyápi-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Iyápi-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Rimay|Weréhxte]] }}</td> </tr> </table> <noinclude>[[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> n7ohe1w3xtfn2s8m97xq2wvkidfoexf 7225855 7225834 2026-06-25T15:18:30Z Stardsen 132997 7225855 wikitext text/x-wiki <table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Óratookiriih|<span style="color:#000100;">'''Óratookiriih'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Óratookiriih|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P cartesian graph.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Ó'iheke|<span style="color:#000100;">'''Ó'iheke'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Ó'iheke|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Botany P icon.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Máa'ąkiseke|<span style="color:#000100;">'''Máa'ąkiseke'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Máa'ąkiseke|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P culture.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Ókapate|<span style="color:#000100;">'''Ókapate'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Ókapate|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:Purple geography icon.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Makȟówapi|<span style="color:#000100;">'''Makȟówapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Allpa saywachi|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P biology.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Oní-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Oní-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kawsay yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P sport.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Škal'ákičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Škal'ákičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kurku kallpanchay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P music.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóolowa|<span style="color:#000100;">'''Wóolowa'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Taki kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P philosophy.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóksape|<span style="color:#000100;">'''Wóksape'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Llup'ina|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P_trade.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟókhiyopȟekičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Tȟókhiyopȟekičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Hampi yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P physics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Pachaykamay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P art.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wówayuphike|<span style="color:#000100;">'''Wówayuphike'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr><tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P religion world.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wóčhekiye|<span style="color:#000100;">'''Wóčhekiye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Iñiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P a letter.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wayáwapi-uŋspé|<span style="color:#000100;">'''Wayáwapi-uŋspé'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Simi kapchiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P vip.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhówapasi|<span style="color:#000100;">'''Wičhówapasi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Nuna yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P mathematics.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wíyawa-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Wíyawa-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yupana|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P chemistry.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟúŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟúŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Chaqllisinchi|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Q space.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičháȟpi|<span style="color:#000100;">'''Wičháȟpi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Quyllur yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P NIS.png|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Mas'ókhičhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Mas'ókhičhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Musiku|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P linguistics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Iyápi-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Iyápi-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Rimay|Weréhxte]] }}</td> </tr> </table> <noinclude>[[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> swhmpb5leqczz0fn9zaabugb31qv0kv 7225859 7225855 2026-06-25T15:19:34Z Stardsen 132997 7225859 wikitext text/x-wiki <table cellspacing="2" cellpadding="0" width="100%" style=" border-radius:1em; background-color:{{{colorfundo}}};"> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle;" vertical-align: center;"> <imagemap>File:P history.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Óratookiriih|<span style="color:#000100;">'''Óratookiriih'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Óratookiriih|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P cartesian graph.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Ó'iheke|<span style="color:#000100;">'''Ó'iheke'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Ó'iheke|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Botany P icon.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Máa'ąkiseke|<span style="color:#000100;">'''Máa'ąkiseke'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Máa'ąkiseke|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P culture.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Ókapate|<span style="color:#000100;">'''Ókapate'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Ókapate|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:Purple geography icon.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Máa'ąko'iheke|<span style="color:#000100;">'''Máa'ąko'iheke'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte:Máa'ąko'iheke|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P biology.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Oní-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Oní-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kawsay yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P sport.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Škal'ákičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Škal'ákičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kurku kallpanchay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P music.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóolowa|<span style="color:#000100;">'''Wóolowa'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Taki kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P philosophy.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wóksape|<span style="color:#000100;">'''Wóksape'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Llup'ina|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P_trade.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟókhiyopȟekičhiyapi|<span style="color:#000100;">'''Tȟókhiyopȟekičhiyapi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Hampi yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P physics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟaŋčháŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Pachaykamay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P art.png|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wówayuphike|<span style="color:#000100;">'''Wówayuphike'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Kapchiy|Weréhxte]] }}</td> </tr><tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P religion world.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wóčhekiye|<span style="color:#000100;">'''Wóčhekiye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Iñiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P a letter.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wayáwapi-uŋspé|<span style="color:#000100;">'''Wayáwapi-uŋspé'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Simi kapchiy|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P vip.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičhówapasi|<span style="color:#000100;">'''Wičhówapasi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Nuna yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF;" valign="middle"> <imagemap>File:P mathematics.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#F7F8FF; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wíyawa-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Wíyawa-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Yupana|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> </tr> <tr> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P chemistry.svg|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Tȟúŋ-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Tȟúŋ-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Chaqllisinchi|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:Q space.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Wičháȟpi|<span style="color:#000100;">'''Wičháȟpi'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Quyllur yachay|Weréhxte]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P NIS.png|32px|center rect 0 0 400 400 [[:Categoria:Scientia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Mas'ókhičhaŋye|<span style="color:#000100;">'''Mas'ókhičhaŋye'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Musiku|<span style="color:#000100;">Weréhxte</span>]] }}</td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff;" valign="middle"> <imagemap>File:P linguistics.svg|32px|center rect 0 0 100 100 [[:Categoria:Technologia]] desc none</imagemap></td> <td style=" border-radius:1em; background-color:#f0f0f9ff; font-size: 100%; margin-left: 2px;clear:both;border:0px;" align="left"><br>{{Wp/mhq/Wáakapus ų́ųte:Ráse/Compressibile |suti=[[Wp/mhq/Iyápi-wóuŋspe|<span style="color:#000100;">'''Iyápi-wóuŋspe'''</span>]] |huchuy qillqay= [[Weréhxte: Rimay|Weréhxte]] }}</td> </tr> </table> <noinclude>[[Category:Wp/mhq]] [[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> nk84wj2yv89fqvcld5ndg7sx3yy50hi 0 3783497 7225806 2026-06-25T14:43:47Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကပ်သီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkaʔθï/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (တနှစ်ခံအပင်) လယ်ပြင်မာ ပေါက်ပနာ အသီးသီးရေအခါ အသီးတခုလုံးမာ စူးပိုင် ပါဟိပြီး ယင်းအသီး..." 7225806 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကပ်သီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkaʔθï/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (တနှစ်ခံအပင်) လယ်ပြင်မာ ပေါက်ပနာ အသီးသီးရေအခါ အသီးတခုလုံးမာ စူးပိုင် ပါဟိပြီး ယင်းအသီးကို အဂေါင်းဟိ ဆံပင်ကို ပစ်ခီကေ ကပ်လို့ ငြိတွယ် နီတတ်တေ အသီး တမျိုး။ === အင်္ဂလိပ် === thorn === ဗမာ === (တစ်နှစ်ခံအပင်) လယ်ကွင်းတွင် ပေါက်၍ အသီးသီးသည့်အခါ အသီးတစ်ခုလုံးတွင် ဆူးကဲ့သို့ ပါရှိပြီး ယင်းအသီးကို ဦးခေါင်းရှိ ဆံပင်ကို ပစ်လိုက်လျှင် ကပ်၍ ငြိတွယ် နေတတ်သော အသီး တစ်မျိုး။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] qg0tbe448o9womt4wqfoo3oyvuf3wif 10 3783498 7225809 2026-06-25T14:44:52Z Stardsen 132997 Created page with "<div class="NavFrame" style="border:0px; vertical-align: center"> <div style="font-size: 90%; margin-left: 2px;text-align: left;" align="left"> <span>{{{suti}}}</span><br/><span style="font-size: 90%;" >{{{huchuy qillqay}}}</span></div> <div class="NavEnd">&nbsp;</div></div><noinclude> ---- '''NOTA''': Iste patrono es totevia in disveloppamento. Le valor del contento non es monstrate. == Parametros == *titulo *summario *margine *contento ('''totevia non implementate''')" 7225809 wikitext text/x-wiki <div class="NavFrame" style="border:0px; vertical-align: center"> <div style="font-size: 90%; margin-left: 2px;text-align: left;" align="left"> <span>{{{suti}}}</span><br/><span style="font-size: 90%;" >{{{huchuy qillqay}}}</span></div> <div class="NavEnd">&nbsp;</div></div><noinclude> ---- '''NOTA''': Iste patrono es totevia in disveloppamento. Le valor del contento non es monstrate. == Parametros == *titulo *summario *margine *contento ('''totevia non implementate''') dm2i9fbnzlevk39burb4eewp371f5a8 0 3783499 7225812 2026-06-25T14:46:05Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကျင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴt͡ɕɪ́ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားရေ အဂေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ၂၊ (ဥပစာ) သူများတကာထံမာ..." 7225812 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကျင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴt͡ɕɪ́ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားရေ အဂေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ၂၊ (ဥပစာ) သူများတကာထံမာ အဆဲအဆို အပြောအဆို ခံရများသူ။ "မင်းက လူတိပါးမာ အဆူခံတွင်း ဂေါင်းကျင်းနီ ဗျာလ်"။ === အင်္ဂလိပ် === baldness === ဗမာ === ၁၊ ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားသော ဦးခေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ၂၊ (ဥပစာ) သူများ တကာထံတွင် အဆဲအဆို အပြောအဆို ခံရများသူ။ မင်းက လူတိပါးမှာ အဆဲခံတွင်း ဂေါင်းကျင်းနီ ဗျာလ်"။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] dptr4kjuwwraez8fwz9zihlgbt75bgg 0 3783500 7225814 2026-06-25T14:48:50Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကြီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkɹï/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်မှု ဖြစ်တေ။ === အင်္ဂလိပ် === panic anxiety === ဗမာ === အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်မှု ဖြစ်သည်..." 7225814 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကြီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkɹï/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်မှု ဖြစ်တေ။ === အင်္ဂလိပ် === panic anxiety === ဗမာ === အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်မှု ဖြစ်သည်။ === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အကြီးအကဲ။ ၂၊ ဦးဆောင်ဦးရွက် ပုဂ္ဂိုလ်။ === အင်္ဂလိပ် === chief === ဗမာ === ၁၊ အကြီးအကဲ။ ၂၊ ဦးဆောင်ဦးရွက် ပုဂ္ဂိုလ်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 7nv4g4bjks5gf3vx4z5rieqienb68y2 0 3783501 7225816 2026-06-25T14:50:13Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကြီးနပန်းကြီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkɹïnpáɴkɹï/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ပေါ်လှာရေ။ ၂၊ ဂေါင်းကြီးရေ။ === အင်္..." 7225816 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းကြီးနပန်းကြီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkɹïnpáɴkɹï/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ပေါ်လှာရေ။ ၂၊ ဂေါင်းကြီးရေ။ === အင်္ဂလိပ် === panic anxiety === ဗမာ === ၁၊ အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ၂၊ ခေါင်းကြီးသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 0rv7rowpmwr47r76l7xej0ni1b9jghe 10 3783502 7225818 2026-06-25T14:51:01Z Stardsen 132997 Created page with "Kíra'puska" 7225818 wikitext text/x-wiki Kíra'puska awdxjoc2awgzdeojf3v79etngp1tzcu 0 3783503 7225819 2026-06-25T14:51:16Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခါ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰà/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ ငြင်းပယ်ရေ။ ၂၊ ကိုယ့်နှင့် သဖောချင်း မတိုက်ဆိုင်လို့ လိုလားမှု မဟိကြောင်းကို အဂေါင်းနန..." 7225819 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခါ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰà/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ ငြင်းပယ်ရေ။ ၂၊ ကိုယ့်နှင့် သဖောချင်း မတိုက်ဆိုင်လို့ လိုလားမှု မဟိကြောင်းကို အဂေါင်းနန့် လှုပ်ပြရေ။ === အင်္ဂလိပ် === reject === ဗမာ === ၁၊ ငြင်းပယ်သည်။ ၂၊ မိမိနှင့် သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင်၍ လိုလားမှု မရှိကြောင်းကို ဦးခေါင်းဖြင့် လှုပ်ပြသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] pm89l0ua738xoxlsq5axdfcqjrcuhbl 7225843 7225819 2026-06-25T15:09:17Z Retkhaberi 2609544 7225843 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခါ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰà/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ ငြင်းပယ်ရေ။ ၂၊ ကိုယ့်နှင့် သဖောချင်း မတိုက်ဆိုင်လို့ လိုလားမှု မဟိကြောင်းကို အဂေါင်းနန့် လှုပ်ပြရေ။ === အင်္ဂလိပ် === reject === ဗမာ === ၁၊ ငြင်းပယ်သည်။ ၂၊ မိမိနှင့် သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင်၍ လိုလားမှု မရှိကြောင်းကို ဦးခေါင်းဖြင့် လှုပ်ပြသည်။ === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ကိုယ်နန့် သဖောချင်း မတိုက်ဆိုင်လို့ လိုလားမှု မဟိကြောင်းကို ပြသော အမှုအရာ။ === အင်္ဂလိပ် === reject === ဗမာ === မိမိနှင့် သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင်၍ လိုလားမှု မရှိကြောင်းကို ပြသော အမှုအရာ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] ipvjjvy9dxgae88v6efk27sjog59zsy 0 3783506 7225853 2026-06-25T15:14:10Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခု === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰoʊ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဝန်ဆန်တခုတရီကို ထမ်းရွက်ရာမာ အဂေါင်းနှင့် ဝန်အကြားမာ ခုလို့ ခံရရေ ခွီထားရေ အဝတ်။ === အင်္ဂလိပ..." 7225853 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခု === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰoʊ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဝန်ဆန်တခုတရီကို ထမ်းရွက်ရာမာ အဂေါင်းနှင့် ဝန်အကြားမာ ခုလို့ ခံရရေ ခွီထားရေ အဝတ်။ === အင်္ဂလိပ် === head wear === ဗမာ === တစ်စုံတစ်ခုသော ပစ္စည်းဝန်ဆန်ကို ထမ်းရွက်ရာတွင် ဦးခေါင်းနှင့် ပစ္စည်းအကြားတွင် ခု၍ ခံရသော ခွေထားသော အဝတ်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] kitl5af2boflg42wg3yqs1pktozu11q 0 3783507 7225857 2026-06-25T15:19:01Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခဲ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰɛ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဂေါင်းညီးဂေါင်းမူး၊ အဂေါင်းထိုးကျင် ကိုက်ခဲရေရောဂါ။ "ဂေါင်းခဲလည်းရောဂါ ၊ ဦးကြွပ်နာကို၊ ကော..." 7225857 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခဲ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰɛ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဂေါင်းညီးဂေါင်းမူး၊ အဂေါင်းထိုးကျင် ကိုက်ခဲရေရောဂါ။ "ဂေါင်းခဲလည်းရောဂါ ၊ ဦးကြွပ်နာကို၊ ကောင်းပါဖို့ရာ (စန္ဒြားဖွဲ့) === အင်္ဂလိပ် === headache === ဗမာ === ဦးခေါင်းမူးဝေ၊ ဦးခေါင်းထိုးကျင် ကိုက်ခဲသည့်ရောဂါ။ "ဂေါင်းခဲလည်းရောဂါ ၊ ဦးကြွပ်နာကို၊ ကောင်းပါတော့မည် (စန္ဒြားဖွဲ့) == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] gqaagtgkyuz5lsdr3m09kt9o6dkd8ib 7225866 7225857 2026-06-25T15:22:53Z Retkhaberi 2609544 7225866 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခဲ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰɛ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဂေါင်းညီးဂေါင်းမူး၊ အဂေါင်းထိုးကျင် ကိုက်ခဲရေရောဂါ။ "ဂေါင်းခဲလည်းရောဂါ ၊ ဦးကြွပ်နာကို၊ ကောင်းပါဖို့ရာ (စန္ဒြားဖွဲ့) === အင်္ဂလိပ် === headache === ဗမာ === ဦးခေါင်းမူးဝေ၊ ဦးခေါင်းထိုးကျင် ကိုက်ခဲသည့်ရောဂါ။ "ဂေါင်းခဲလည်းရောဂါ ၊ ဦးကြွပ်နာကို၊ ကောင်းပါတော့မည် (စန္ဒြားဖွဲ့) === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အဂေါင်း ကိုက်ခဲရေ။ ၂၊ (ဥပစာ) ပြဿနာ ပွီလီလို့ ကမောက် ကမဖြစ်ယောင် ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ရေ။ ၃၊ အနှောင့်ယှက် ဖြစ်တေ။ ၄၊ အသံကို (ကြားကပင်) ကြောက်ရွံ့ တုန်လှုပ်ရေ။ "ဘုန်းရောင်ဖြာကေ၊ တေဇောမြောက်လို့၊ ငါကြောက်လှရေ၊ သူ့နာမည်ကို ၊ ကြားလေသျှောင်းသော်၊ ဂေါင်းခဲရေလ" (ရာမ) === အင်္ဂလိပ် === headache-disruption === ဗမာ === ၁၊ ဦးခေါင်း ကိုက်ခဲသည်။ ၂၊ (ဥပစာ) ပြဿနာ ပွေလီ၍ ကမောက် ကမဖြစ်အောင် ဝင်ရောက် စွက်ဖက်သည်။ ၃၊ အနှောင့်ယှက် ဖြစ်သည်။ ၄၊ အသံကို (ကြားကတည်းက) ကြောက်ရွံ့ တုန်လှုပ်သည်။ "ဘုန်းရောင်ဖြာကေ၊ တေဇောမြောက်လို့၊ ငါကြောက်လှသည်၊ သူ့နာမည်ကို ၊ ကြားလေသျှောင်းသော်၊ ဂေါင်းခဲရေလ" (ရာမ) == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 95wg1c4bqb3ftgmp6yt82tcm2dv7o49 0 3783509 7225862 2026-06-25T15:21:18Z BOKESTART 2583250 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == စိတ်ရိ. === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/seɪʔɹì./}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိတ် ပင်ပန်းရေ။ နွမ်းရိစွာ === အင်္ဂလိပ် === tired === ဗမာ === စိတ် ပင်ပန်းသည်။ နွမ်းနယ်သည် == ကိုးကား == * {{Templat..." 7225862 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == စိတ်ရိ. === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/seɪʔɹì./}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိတ် ပင်ပန်းရေ။ နွမ်းရိစွာ === အင်္ဂလိပ် === tired === ဗမာ === စိတ် ပင်ပန်းသည်။ နွမ်းနယ်သည် == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] knbc1jfnz3dkd3f24n3gyv48een8mfb 0 3783510 7225865 2026-06-25T15:22:36Z BOKESTART 2583250 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == စိတ်ရိ.ကိုယ်ရိ. === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/seɪʔɹì.kÒɛ̀ɹì./}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိတ်ဝင်စား ကိုယ်ပါ ပင်ပန်း နွမ်းရိခြင်း။ စိုးရိမ် ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ခြင်း။ ပူပင် သေ..." 7225865 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == စိတ်ရိ.ကိုယ်ရိ. === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/seɪʔɹì.kÒɛ̀ɹì./}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိတ်ဝင်စား ကိုယ်ပါ ပင်ပန်း နွမ်းရိခြင်း။ စိုးရိမ် ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ခြင်း။ ပူပင် သောက ဖြစ်ခြင်း === အင်္ဂလိပ် === worry === ဗမာ === စိတ်ရော ကိုယ်ပါ ပင်ပန်း နွမ်းနယ်ခြင်း။ စိုးရိမ် ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ခြင်း။ ပူပင် သောက ဖြစ်ခြင်း == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] mszvw8n38iv3bhpcaxa952865dlpxxw 0 3783512 7225870 2026-06-25T15:25:13Z BOKESTART 2583250 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == စလိ. === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/slì./}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အလိအလာ။ အလိ့အကျင့်။ အစိုင်အလာ === အင်္ဂလိပ် === practice - tradition === ဗမာ === အလေ့အလာ။ အလေ့အကျင့်။ ထုံးတမ်းစဉ်လာ == ကိုးက..." 7225870 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == စလိ. === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/slì./}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အလိအလာ။ အလိ့အကျင့်။ အစိုင်အလာ === အင်္ဂလိပ် === practice - tradition === ဗမာ === အလေ့အလာ။ အလေ့အကျင့်။ ထုံးတမ်းစဉ်လာ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] qxtxdk4jnvhe48i17x582e4yd79gbfh 0 3783513 7225871 2026-06-25T15:25:18Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခေါက်တမ်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰaʊʔtáɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တယောက်ကို အဝတ်နန့် အဂေါင်းကို ချုံထားပနာ နောက်တယောက်က အဂေါင်းကို လက်သီးနန့် ခေါက..." 7225871 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခေါက်တမ်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰaʊʔtáɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === တယောက်ကို အဝတ်နန့် အဂေါင်းကို ချုံထားပနာ နောက်တယောက်က အဂေါင်းကို လက်သီးနန့် ခေါက်ရေ။ ယင်းခေါက်တေ သူကို အရိပ်ချလို့ ဖေါ်ထုတ်ရရေ အချေရို့ဧ့ ကစပ်နည်း တမျိုး။ === အင်္ဂလိပ် === game === ဗမာ === တစ်ယောက်ကို အဝတ်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို ခြုံထား၍ နောက်တစ်ယောက်က ဦးခေါင်းကို လက်သီးဖြင့် ခေါက်သည်။ ယင်းခေါက်သော သူကို အကဲခတ်၍ ဖေါ်ထုတ်ရသော ကလေးတို့၏ ကစားနည်း တစ်မျိုး။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 1z1rw9y4qz988gqzb1qa75awbabh4gb 3 3783514 7225874 2026-06-25T15:28:46Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7225874 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 15:28, 25 June 2026 (UTC) rq8sz58wdnylm6or40dlo8vl4orx4be 7226182 7225874 2026-06-25T23:43:58Z NguoiDungKhongDinhDanh 2568625 /* Editing wikis whose languages you don't speak */ new section 7226182 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 15:28, 25 June 2026 (UTC) == Editing wikis whose languages you don't speak == Please don't do that. Adding content you yourself don't understand is considered disruptive. [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="skin-invert" style="color:black;font-family:Monotype Corsiva,sans-serif;font-size:110%;font-weight:normal;line-height:normal">NguoiDungKhongDinhDanh</span>]] 23:43, 25 June 2026 (UTC) pf0tbu3b0ey7vthbs1rcx5hlvs0rv50 0 3783515 7225875 2026-06-25T15:29:02Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခေါက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰaʊʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === လက်ဆစ်နန့် အဂေါင်းကို ခေါက်တေ။ === အင်္ဂလိပ် === rap on the head(v.phrase) === ဗမာ === လက်ဆစ်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို..." 7225875 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခေါက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰaʊʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === လက်ဆစ်နန့် အဂေါင်းကို ခေါက်တေ။ === အင်္ဂလိပ် === rap on the head(v.phrase) === ဗမာ === လက်ဆစ်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို ခေါက်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] q9bgkqegctuslabi4gxig2i4r4lwpck 2 3783516 7225876 2026-06-25T15:31:02Z Icantthinkofausername12345 2690476 Created page with "{{#babel:en}}I have restarted the Nauruan and Cree (well for it to work moose cree) for those who speak it to use it. If i make a real account i will just copy paste this in. (Yes i know the actual pages are made by a different acount but those are me just with different temporarys)" 7225876 wikitext text/x-wiki {{#babel:en}}I have restarted the Nauruan and Cree (well for it to work moose cree) for those who speak it to use it. If i make a real account i will just copy paste this in. (Yes i know the actual pages are made by a different acount but those are me just with different temporarys) ht26ht7uj01shn9z33nkxpaam5oxxh3 7225886 7225876 2026-06-25T15:39:20Z Icantthinkofausername12345 2690476 7225886 wikitext text/x-wiki {{#babel:en}}I have restarted the Nauruan and Cree (well for it to work moose cree) for those who speak it to use it. If i make a real account i will just copy paste this in. (Yes i know the actual pages are made by a different acount but those are me just with different temporarys) {{User SWMT}} I shall aim to do daily checkups on the wikipedias i have started 7o2haxseh3vx0u8b9jsmw8wuqy7ec87 7225909 7225886 2026-06-25T15:49:13Z Icantthinkofausername12345 2690476 7225909 wikitext text/x-wiki {{#babel:en|na-0|sco-1}} [[File:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|thumb|The country i am proud to be from]] I have restarted the Nauruan and Cree (well for it to work moose cree) for those who speak it to use it. If i make a real account i will just copy paste this in. (Yes i know the actual pages are made by a different acount but those are me just with different temporarys) [[File:Flag of Nauru.svg|thumb|Flag of the country with one of the languages that i restarted]] {{User SWMT}} I shall aim to do daily checkups on the wikipedias i have started dwiwjfrez6xuyih5hsrehv39d1q3t6l 7225911 7225909 2026-06-25T15:49:59Z Icantthinkofausername12345 2690476 7225911 wikitext text/x-wiki {{#babel:en|na-0|sco-1|crm-0}} [[File:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|thumb|The country i am proud to be from]] I have restarted the Nauruan and Cree (well for it to work moose cree) for those who speak it to use it. If i make a real account i will just copy paste this in. (Yes i know the actual pages are made by a different acount but those are me just with different temporarys) [[File:Flag of Nauru.svg|thumb|Flag of the country with one of the languages that i restarted]] {{User SWMT}} I shall aim to do daily checkups on the wikipedias i have started s2fyvnlo15pb1js3s708jph53iabsxj 7225916 7225911 2026-06-25T15:52:46Z Icantthinkofausername12345 2690476 7225916 wikitext text/x-wiki {{#babel:en|na-0|sco-1|crm-0}} [[File:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|thumb|The country i am proud to be from]] [[File:Ililîmowin (Moose).png|thumb|Where another wikipedia i started is spoken ]] I have restarted the Nauruan and Cree (well for it to work moose cree) for those who speak it to use it. If i make a real account i will just copy paste this in. (Yes i know the actual pages are made by a different acount but those are me just with different temporarys) [[File:Flag of Nauru.svg|thumb|Flag of the country with one of the languages that i restarted]] {{User SWMT}} I shall aim to do daily checkups on the wikipedias i have started bjyfr7iib06u5tt6mt40mx96395yspe 7225966 7225916 2026-06-25T16:47:30Z Icantthinkofausername12345 2690476 7225966 wikitext text/x-wiki {{#babel:en|na-0|sco-1|crm-0}} [[File:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|thumb|The country i am proud to be from]] [[File:Ililîmowin (Moose).png|thumb|Where another wikipedia i started is spoken ]] I have restarted the Nauruan and Cree (well for it to work moose cree) for those who speak it to use it. If i make a real account i will just copy paste this in. (Yes i know the actual pages are made by a different acount but those are me just with different temporarys) [[File:Flag of Nauru.svg|thumb|Flag of the country with one of the languages that i restarted]] {{User SWMT}} I shall aim to do daily checkups on the wikipedias i have started As a quick note my time zone is quite far behind Naurus so if it takes a while for me to revert vandalism please dont get mad. If it is obvious gibberish then i can revert it but as long as it looks decently real i will leave it. But if your a native speaker and your sure that it is fake then tell me and i will leave a note first then remove it. This is to make sure though that i dont remove real things as obviously that would do the opposite of help the project. Enjoy the rest of your day/night and goodbye. 7eo2bi71br3s5qrz5l77tvscerzz13q 7226075 7225966 2026-06-25T18:59:45Z Icantthinkofausername12345 2690476 7226075 wikitext text/x-wiki {{#babel:en|na-0|sco-1|crm-0}} [[File:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|thumb|The country i am proud to be from]] [[File:Ililîmowin (Moose).png|thumb|Where another wikipedia i started is spoken ]] I have restarted the Nauruan and Cree (well for it to work moose cree) for those who speak it to use it. If i make a real account i will just copy paste this in. (Yes i know the actual pages are made by a different acount but those are me just with different temporarys) [[File:Flag of Nauru.svg|thumb|Flag of the country with one of the languages that i restarted]] {{User SWMT}} I shall aim to do daily checkups on the wikipedias i have started As a quick note my time zone is quite far behind Naurus so if it takes a while for me to revert vandalism please dont get mad. If it is obvious gibberish then i can revert it but as long as it looks decently real i will leave it. But if your a native speaker and your sure that it is fake then tell me and i will leave a note first then remove it. This is to make sure though that i dont remove real things as obviously that would do the opposite of help the project. Enjoy the rest of your day/night and goodbye. [[Special:PrefixIndex/Wp/na/]] this is to check nauruan wikipedia [[Special:PrefixIndex/Wp/crm/]] this is for moose cree also if you find troll ones please let me know through my talk page nk4pmj6aysl1eoqgtqjyo5ntxzqlefc 0 3783517 7225877 2026-06-25T15:31:16Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခေါက်ယူ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰaʊʔjù/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ကောင်းဘီယက်၊ အတော်ဆုံး၊ အလှဆုံးကိုမှ ယူရေ။ === အင်္ဂလိပ် === choice === ဗမာ === အကောင်းဆုံး၊ အတေ..." 7225877 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခေါက်ယူ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰaʊʔjù/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ကောင်းဘီယက်၊ အတော်ဆုံး၊ အလှဆုံးကိုမှ ယူရေ။ === အင်္ဂလိပ် === choice === ဗမာ === အကောင်းဆုံး၊ အတော်ဆုံး၊ အလှဆုံးကိုမှ ယူသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 0hemo997osddwqkmttvh895etxp0yrz 0 3783518 7225879 2026-06-25T15:34:20Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ သီရေ။ ၂၊ အိပ်ရေ။ ၃၊ တခုလေ့မဟိလောက်ယောင် ဖွဲရာကျရေ။ ချွတ်ခြုံကျရေ။ "ဆင်းရဲစွာမာ ဂေါင်းချစ..." 7225879 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ သီရေ။ ၂၊ အိပ်ရေ။ ၃၊ တခုလေ့မဟိလောက်ယောင် ဖွဲရာကျရေ။ ချွတ်ခြုံကျရေ။ "ဆင်းရဲစွာမာ ဂေါင်းချစရာ ကြမ်းမဟိဖြစ်ကေ။" "အဂေါင်းချဖို့စွာကို အခြီသိရေ" (ပုံ) === အင်္ဂလိပ် === die-sleep === ဗမာ === ၁၊ သေသည်။ ၂၊ အိပ်သည်။ ၃၊ ဘာမျှမရှိလောက်အောင် ဆင်းရဲမွဲတေသည်။ ချွတ်ခြုံကျသည်။ "ဆင်းရဲစွာမာ ဂေါင်းချစရာ ကြမ်းမဟိဖြစ်ကေ။" "အဂေါင်းချဖို့စွာကို အခြီသိရေ" (ပုံ) == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 6f82x6rv4tylym5h01tvwi44t5p7nr8 0 3783519 7225880 2026-06-25T15:35:31Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းခိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴkʰaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အရီးကြီးရေ ကိစ္စတိကို နှီးနှောလက်သပ်တေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === အရေးကြီးသော က..." 7225880 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းခိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴkʰaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အရီးကြီးရေ ကိစ္စတိကို နှီးနှောလက်သပ်တေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === အရေးကြီးသော ကိစ္စများကို နှီးနှောတိုင်ပင်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] ktt8nmmtf8y7133j8sziscl6tff4o29 0 3783520 7225897 2026-06-25T15:40:57Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းဆိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴsʰàɪɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ လူများ မကြားသိရယောင် တိတ်တဆိတ် နှီးနှော လက်သပ်ရေ။ ၂၊ အဂေါင်းချင်း ဆုံရေ။ ===..." 7225897 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းဆိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴsʰàɪɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ လူများ မကြားသိရယောင် တိတ်တဆိတ် နှီးနှော လက်သပ်ရေ။ ၂၊ အဂေါင်းချင်း ဆုံရေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === ၁၊ သူတစ်ပါး မကြားသိရအောင် တိတ်ဆိတ် နှီးနှော တိုင်ပင်သည်။ ၂၊ ဦးခေါင်းချင်း ဆုံသည်။ === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မျက်နှာချင်း ဆိုင်ပနာ။ အဂေါင်းချင်း ပူးကပ်လျက်။ === အင်္ဂလိပ် === consultatively === ဗမာ === မျက်နှာချင်း ဆိုင်လျက်။ ဦးခေါင်းချင်း ပူးကပ်လျက်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] cc0jfkd86lu4nweggguo9mu70ou0qmk 0 3783521 7225902 2026-06-25T15:42:12Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းတိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴtaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အရီးကြီးရေ ကိစ္စတိကို နှီးနှောလက်သပ်တိုင်ပင်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === အရေးက..." 7225902 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းတိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴtaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အရီးကြီးရေ ကိစ္စတိကို နှီးနှောလက်သပ်တိုင်ပင်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === အရေးကြီးသော ကိစ္စများကို နှီးနှောတိုင်ပင်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] py8h5wehh57o9mdhsi7ytql379zsda4 0 3783522 7225903 2026-06-25T15:43:59Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းပူး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴpù:/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ လူများ မကြားသိရယောင် တိတ်တဆိတ် နှီးနှောလက်သပ်ရေ။ ၂၊ အဂေါင်းချင်းဆုံရေ။ === အင်္..." 7225903 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းပူး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴpù:/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ လူများ မကြားသိရယောင် တိတ်တဆိတ် နှီးနှောလက်သပ်ရေ။ ၂၊ အဂေါင်းချင်းဆုံရေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === ၁၊ သူတစ်ပါး မကြားသိရအောင် တိတ်ဆိတ် နှီးနှောတိုင်ပင်သည်။ ၂၊ ဦးခေါင်းချင်းဆုံသည်။ === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မျက်နှာချင်း ဆိုင်ပနာ။ အဂေါင်းချင်း ပူးကပ်ပြီးကေ။ === အင်္ဂလိပ် === face to face === ဗမာ === မျက်နှာချင်း ဆိုင်လျက်။ ဦးခေါင်းချင်း ပူးကပ်လျက်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 4qj2x57lftu6mqi00jk1jkjxz9ao9k3 0 3783523 7225905 2026-06-25T15:45:03Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းရိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴɹaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အရေးကြီးရေ ကိစ္စတိကို နှီးနှောလက်သပ်တိုင်ပင်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === အရေးက..." 7225905 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချင်းရိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕɪ́ɴɹaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အရေးကြီးရေ ကိစ္စတိကို နှီးနှောလက်သပ်တိုင်ပင်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === အရေးကြီးသော ကိစ္စများကို နှီးနှောတိုင်ပင်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] f62yetewfq4w5d7gh9seyplm0n6d6wo 0 3783524 7225906 2026-06-25T15:46:43Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချုပ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕoʊʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဂေါင်းတလုံးရာ လုံရေ ဆောင်းစရာတမျိုး။ မက္ကလာ။ ဝထုပ် စရေ။ === အင်္ဂလိပ် === helmet === ဗမာ === ဦးခေါင်..." 7225906 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချုပ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕoʊʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဂေါင်းတလုံးရာ လုံရေ ဆောင်းစရာတမျိုး။ မက္ကလာ။ ဝထုပ် စရေ။ === အင်္ဂလိပ် === helmet === ဗမာ === ဦးခေါင်းတစ်လုံးသာ လုံသည့် ဆောင်းစရာတစ်မျိုး။ ခမောက်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 97zjp9uvaxq58xpnskfr2d3tzdtnb6t 0 3783525 7225907 2026-06-25T15:48:05Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချွန်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕʊ́ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အဂေါင်းရှည်ရေ လူ။ ၂၊ အထက်ကို ချွန်တက်နိန်ရေ ဆောင်းစရာ တမျိုး။ === အင်္ဂလိပ် === helmet === ဗမာ ===..." 7225907 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းချွန်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴɕʊ́ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အဂေါင်းရှည်ရေ လူ။ ၂၊ အထက်ကို ချွန်တက်နိန်ရေ ဆောင်းစရာ တမျိုး။ === အင်္ဂလိပ် === helmet === ဗမာ === ၁၊ ဦးခေါင်းရှည်သော သူ။ ၂၊ အထက်သို့ ချွန်တက်နေသော ဆောင်းစရာ တစ်မျိုး။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] m3c6e3k3eit2hh581i7hlatspvbxz5f 0 3783526 7225910 2026-06-25T15:49:20Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခွံ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰwəɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဝဏှောက်ကို ကာကွယ်ထားရေ မာလာခွံ။ === အင်္ဂလိပ် === cranium === ဗမာ === ဦးနှောက်ကို ကာကွယ်ထားသည့် ဦးခေါင်..." 7225910 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းခွံ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/ɡáʊɴkʰwəɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဝဏှောက်ကို ကာကွယ်ထားရေ မာလာခွံ။ === အင်္ဂလိပ် === cranium === ဗမာ === ဦးနှောက်ကို ကာကွယ်ထားသည့် ဦးခေါင်းခွံ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] c0ktcok32sbhy1bht4q1c17qfr2m8b4 14 3783527 7225912 2026-06-25T15:49:59Z Babel AutoCreate 20146 Automatically creating [[Project:Babel|Babel]] category page 7225912 wikitext text/x-wiki {{Babel-autocreate-text-levels|0|Moose Cree|crm}} ntt7y4qxncjapg7rtitssloeafkx3ek 3 3783528 7225934 2026-06-25T16:20:55Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7225934 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 16:20, 25 June 2026 (UTC) 6a01w2iu3c4jcac03xszfenwtup6z02 0 3783529 7225941 2026-06-25T16:23:11Z Muhaideen Faiz Brichini 2604229 Created page with "'''Odunde Festival''' ɩyɛ bebeyeni tigiri anɩŋ sɔkpoŋ daa ka n-gbaŋ sagine ne aŋ be Amɩrɩka naa paalʋʋ aŋ bʋɔra ba taa ne aŋ be nansasre teŋɛ ne. Nɛba ŋa baŋ bʋɔna ka Yoruba aŋ be Nigeria seŋ la baŋ daahi ana tigiri ne yi baŋ maŋ de di yuoŋ paalaa chɩʋ ŋa baŋ bʋɔna ka Kọ́jọ́dá ka a nansaare chɩʋ mɩŋ ɩ June. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Odunde Festival |- | colspan="2" |//en.wikipedia.org/wiki/File:OdundeFestival.jpg..." 7225941 wikitext text/x-wiki '''Odunde Festival''' ɩyɛ bebeyeni tigiri anɩŋ sɔkpoŋ daa ka n-gbaŋ sagine ne aŋ be Amɩrɩka naa paalʋʋ aŋ bʋɔra ba taa ne aŋ be nansasre teŋɛ ne. Nɛba ŋa baŋ bʋɔna ka Yoruba aŋ be Nigeria seŋ la baŋ daahi ana tigiri ne yi baŋ maŋ de di yuoŋ paalaa chɩʋ ŋa baŋ bʋɔna ka Kọ́jọ́dá ka a nansaare chɩʋ mɩŋ ɩ June. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Odunde Festival |- | colspan="2" |[[//en.wikipedia.org/wiki/File:OdundeFestival.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:OdundeFestival.jpg|frameless]] Odunde Festival celebrated in Southwest Center City in Philadelphia |- !Genre |Cultural and commercial festival |- !Locations |Southwest Center City, Philadelphia, Pennsylvania |- !Country |United States of America |- !Inaugurated |1975 |- !Most recent |2026 |- !Attendance |500,000 |- !Website |<nowiki>https://www.odundefestival.org/</nowiki> |} rhwg70t0e83d15vo5jfj8prr609k8lk 0 3783530 7225994 2026-06-25T17:13:21Z Uthman salma 2604311 Maaliye Paji paalaa 7225994 wikitext text/x-wiki '''Ojude Oba''' (The King's Forecourt) ɩyɛ saŋkonkorɩ tɩgɩrɩ , a chɩʋ ŋa diibu maŋ yiyɛ [[Wp/wlx/Yoruba people|Yoruba people]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Ijebu-Ode|Ijebu-Ode]], a tɛŋ-kpɔŋ aŋ bɩ a Ogun State, Southwestern Nigeria. A yuoni jaa tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ bɛraa ata a [[Wp/wlx/Eid al-Kabir (Ileya)|Eid al-Kabir (Ileya)]] puorɩŋ,ba maŋ dɩyɛ gɩrɩma ku a Royal Majesty, a [[Wp/wlx/Awujale of Ijebuland|Awujale of Ijebuland]]. Ʋ ɩyɛ a spiritual anɩŋ glamorous tɩgɩrɩ kpɔŋ ba maŋ dɩ a Ijebuland anɩŋ a [[Wp/wlx/Ogun State|Ogun State]] paalʋʋ puoŋ. t7d7euiywrzws57nshnoj6hf6mtq8d6 7225996 7225994 2026-06-25T17:15:26Z Uthman salma 2604311 Paahiye seuri 7225996 wikitext text/x-wiki '''Ojude Oba''' (The King's Forecourt) ɩyɛ saŋkonkorɩ tɩgɩrɩ , a chɩʋ ŋa diibu maŋ yiyɛ [[Wp/wlx/Yoruba people|Yoruba people]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Ijebu-Ode|Ijebu-Ode]], a tɛŋ-kpɔŋ aŋ bɩ a Ogun State, Southwestern Nigeria. A yuoni jaa tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ bɛraa ata a [[Wp/wlx/Eid al-Kabir (Ileya)|Eid al-Kabir (Ileya)]] puorɩŋ,ba maŋ dɩyɛ gɩrɩma ku a Royal Majesty, a [[Wp/wlx/Awujale of Ijebuland|Awujale of Ijebuland]]. Ʋ ɩyɛ a spiritual anɩŋ glamorous tɩgɩrɩ kpɔŋ ba maŋ dɩ a Ijebuland anɩŋ a [[Wp/wlx/Ogun State|Ogun State]] paalʋʋ puoŋ<ref>https://thenationonlineng.net/ojude-oba-day-ijebu-celebrated-sallah-and-paid-homage-to-awujale/</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2017/09/everything-you-need-to-know-about-the-ojude-oba-festival/</ref><ref>https://doi.org/10.1177%2F2158244015574640</ref><ref>https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/63419701/3380820200525-57648-17veuiy-with-cover-page-v2.pdf?Expires=1630402390&Signature=PwtiXqcbYaoiyeav6uzoB1XpQanxixTj65D9Nym4ipZO804tI0eQAS39VeOZMecS-1pQYsPYjTurM8Cu3ayoPKedF8cWIgfZ1Vznx0Uzmkqm9nDi6~RVXb7dngxURTIUA9CVDozpvlZDQAO9~KRijvdErYXmo4UUTsTI~SBCAQayvpaXYAUMn9o4BGLcVAMrrUVZdjxt~JOkWHzVA2QvANEXqz4zgr1PBoGNDqxsZQphyzjG~L-2pdS1NfdvvB6OrCA2Zff30aip1P6qZmn2rPiz8Z-EoicaZztapr0y5X~6HOitgBc6N4sIDkyc6TCOO0cJAX~AYQDoD8DcicvouQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA</ref>. aknbqmlpzk1rm3i80g5fe9zq0vcdojp 7225997 7225996 2026-06-25T17:15:57Z Uthman salma 2604311 7225997 wikitext text/x-wiki '''Ojude Oba''' (The King's Forecourt) ɩyɛ saŋkonkorɩ tɩgɩrɩ , a chɩʋ ŋa diibu maŋ yiyɛ [[Wp/wlx/Yoruba people|Yoruba people]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Ijebu-Ode|Ijebu-Ode]], a tɛŋ-kpɔŋ aŋ bɩ a Ogun State, Southwestern Nigeria. A yuoni jaa tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ bɛraa ata a [[Wp/wlx/Eid al-Kabir (Ileya)|Eid al-Kabir (Ileya)]] puorɩŋ,ba maŋ dɩyɛ gɩrɩma ku a Royal Majesty, a [[Wp/wlx/Awujale of Ijebuland|Awujale of Ijebuland]]. Ʋ ɩyɛ a spiritual anɩŋ glamorous tɩgɩrɩ kpɔŋ ba maŋ dɩ a Ijebuland anɩŋ a [[Wp/wlx/Ogun State|Ogun State]] paalʋʋ puoŋ<ref>https://thenationonlineng.net/ojude-oba-day-ijebu-celebrated-sallah-and-paid-homage-to-awujale/</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2017/09/everything-you-need-to-know-about-the-ojude-oba-festival/</ref><ref>https://doi.org/10.1177%2F2158244015574640</ref><ref>https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/63419701/3380820200525-57648-17veuiy-with-cover-page-v2.pdf?Expires=1630402390&Signature=PwtiXqcbYaoiyeav6uzoB1XpQanxixTj65D9Nym4ipZO804tI0eQAS39VeOZMecS-1pQYsPYjTurM8Cu3ayoPKedF8cWIgfZ1Vznx0Uzmkqm9nDi6~RVXb7dngxURTIUA9CVDozpvlZDQAO9~KRijvdErYXmo4UUTsTI~SBCAQayvpaXYAUMn9o4BGLcVAMrrUVZdjxt~JOkWHzVA2QvANEXqz4zgr1PBoGNDqxsZQphyzjG~L-2pdS1NfdvvB6OrCA2Zff30aip1P6qZmn2rPiz8Z-EoicaZztapr0y5X~6HOitgBc6N4sIDkyc6TCOO0cJAX~AYQDoD8DcicvouQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA</ref>. == Tarejɩɩhɩ == byahhidu3valed74sg25wfgo30810by 7225999 7225997 2026-06-25T17:17:31Z Uthman salma 2604311 paahɩyɛ databox 7225999 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q20982117}} '''Ojude Oba''' (The King's Forecourt) ɩyɛ saŋkonkorɩ tɩgɩrɩ , a chɩʋ ŋa diibu maŋ yiyɛ [[Wp/wlx/Yoruba people|Yoruba people]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Ijebu-Ode|Ijebu-Ode]], a tɛŋ-kpɔŋ aŋ bɩ a Ogun State, Southwestern Nigeria. A yuoni jaa tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ bɛraa ata a [[Wp/wlx/Eid al-Kabir (Ileya)|Eid al-Kabir (Ileya)]] puorɩŋ,ba maŋ dɩyɛ gɩrɩma ku a Royal Majesty, a [[Wp/wlx/Awujale of Ijebuland|Awujale of Ijebuland]]. Ʋ ɩyɛ a spiritual anɩŋ glamorous tɩgɩrɩ kpɔŋ ba maŋ dɩ a Ijebuland anɩŋ a [[Wp/wlx/Ogun State|Ogun State]] paalʋʋ puoŋ<ref>https://thenationonlineng.net/ojude-oba-day-ijebu-celebrated-sallah-and-paid-homage-to-awujale/</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2017/09/everything-you-need-to-know-about-the-ojude-oba-festival/</ref><ref>https://doi.org/10.1177%2F2158244015574640</ref><ref>https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/63419701/3380820200525-57648-17veuiy-with-cover-page-v2.pdf?Expires=1630402390&Signature=PwtiXqcbYaoiyeav6uzoB1XpQanxixTj65D9Nym4ipZO804tI0eQAS39VeOZMecS-1pQYsPYjTurM8Cu3ayoPKedF8cWIgfZ1Vznx0Uzmkqm9nDi6~RVXb7dngxURTIUA9CVDozpvlZDQAO9~KRijvdErYXmo4UUTsTI~SBCAQayvpaXYAUMn9o4BGLcVAMrrUVZdjxt~JOkWHzVA2QvANEXqz4zgr1PBoGNDqxsZQphyzjG~L-2pdS1NfdvvB6OrCA2Zff30aip1P6qZmn2rPiz8Z-EoicaZztapr0y5X~6HOitgBc6N4sIDkyc6TCOO0cJAX~AYQDoD8DcicvouQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA</ref>. == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] puifcy1bysklilamvq87xdvd6qaprjt 7226003 7225999 2026-06-25T17:20:21Z Uthman salma 2604311 7226003 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q20982117}} '''Ojude Oba''' (The King's Forecourt) ɩyɛ saŋkonkorɩ tɩgɩrɩ , a chɩʋ ŋa diibu maŋ yiyɛ [[Wp/wlx/Yoruba people|Yoruba people]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Ijebu-Ode|Ijebu-Ode]], a tɛŋ-kpɔŋ aŋ bɩ a Ogun State, Southwestern Nigeria. A yuoni jaa tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ bɛraa ata a [[Wp/wlx/Eid al-Kabir (Ileya)|Eid al-Kabir (Ileya)]] puorɩŋ,ba maŋ dɩyɛ gɩrɩma ku a Royal Majesty, a [[Wp/wlx/Awujale of Ijebuland|Awujale of Ijebuland]]. Ʋ ɩyɛ a spiritual anɩŋ glamorous tɩgɩrɩ kpɔŋ ba maŋ dɩ a Ijebuland anɩŋ a [[Wp/wlx/Ogun State|Ogun State]] paalʋʋ puoŋ<ref>https://thenationonlineng.net/ojude-oba-day-ijebu-celebrated-sallah-and-paid-homage-to-awujale/</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2017/09/everything-you-need-to-know-about-the-ojude-oba-festival/</ref><ref>https://doi.org/10.1177%2F2158244015574640</ref><ref>https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/63419701/3380820200525-57648-17veuiy-with-cover-page-v2.pdf?Expires=1630402390&Signature=PwtiXqcbYaoiyeav6uzoB1XpQanxixTj65D9Nym4ipZO804tI0eQAS39VeOZMecS-1pQYsPYjTurM8Cu3ayoPKedF8cWIgfZ1Vznx0Uzmkqm9nDi6~RVXb7dngxURTIUA9CVDozpvlZDQAO9~KRijvdErYXmo4UUTsTI~SBCAQayvpaXYAUMn9o4BGLcVAMrrUVZdjxt~JOkWHzVA2QvANEXqz4zgr1PBoGNDqxsZQphyzjG~L-2pdS1NfdvvB6OrCA2Zff30aip1P6qZmn2rPiz8Z-EoicaZztapr0y5X~6HOitgBc6N4sIDkyc6TCOO0cJAX~AYQDoD8DcicvouQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA</ref>. == Yɛlkoe == '''Ojude Oba''' aŋ wuno "the King's fore-court bii frontage",na baŋ lɛʋhɩ ɩyɛ “Majestic outing”. == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] 3aefz3r40nb3ciab45pdyknd41aqxj4 7226020 7226003 2026-06-25T17:39:56Z Uthman salma 2604311 Paahiye seuri 7226020 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q20982117}} '''Ojude Oba''' (The King's Forecourt) ɩyɛ saŋkonkorɩ tɩgɩrɩ , a chɩʋ ŋa diibu maŋ yiyɛ [[Wp/wlx/Yoruba people|Yoruba people]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Ijebu-Ode|Ijebu-Ode]], a tɛŋ-kpɔŋ aŋ bɩ a Ogun State, Southwestern Nigeria. A yuoni jaa tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ bɛraa ata a [[Wp/wlx/Eid al-Kabir (Ileya)|Eid al-Kabir (Ileya)]] puorɩŋ,ba maŋ dɩyɛ gɩrɩma ku a Royal Majesty, a [[Wp/wlx/Awujale of Ijebuland|Awujale of Ijebuland]]. Ʋ ɩyɛ a spiritual anɩŋ glamorous tɩgɩrɩ kpɔŋ ba maŋ dɩ a Ijebuland anɩŋ a [[Wp/wlx/Ogun State|Ogun State]] paalʋʋ puoŋ<ref>https://thenationonlineng.net/ojude-oba-day-ijebu-celebrated-sallah-and-paid-homage-to-awujale/</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2017/09/everything-you-need-to-know-about-the-ojude-oba-festival/</ref><ref>https://doi.org/10.1177%2F2158244015574640</ref><ref>https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/63419701/3380820200525-57648-17veuiy-with-cover-page-v2.pdf?Expires=1630402390&Signature=PwtiXqcbYaoiyeav6uzoB1XpQanxixTj65D9Nym4ipZO804tI0eQAS39VeOZMecS-1pQYsPYjTurM8Cu3ayoPKedF8cWIgfZ1Vznx0Uzmkqm9nDi6~RVXb7dngxURTIUA9CVDozpvlZDQAO9~KRijvdErYXmo4UUTsTI~SBCAQayvpaXYAUMn9o4BGLcVAMrrUVZdjxt~JOkWHzVA2QvANEXqz4zgr1PBoGNDqxsZQphyzjG~L-2pdS1NfdvvB6OrCA2Zff30aip1P6qZmn2rPiz8Z-EoicaZztapr0y5X~6HOitgBc6N4sIDkyc6TCOO0cJAX~AYQDoD8DcicvouQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA</ref>. == Yɛlkoe == '''Ojude Oba''' aŋ wuno "the King's fore-court bii frontage",na baŋ lɛʋhɩ ɩyɛ “Majestic outing”. ''A'' ''Awujale Ademuyewo Afidipotemole'' wagrɩ a yuoni 1878 puoŋ, a yɛme kaŋa Alli aŋ da lɛʋ ɩ ''Alli-Tubogun'' da piilɛɛ silaamayɛ diina daanhɩbu. A 2013 maalɩ sɛʋbu ku a yuoni jaa Ojude Oba tɩgɩrɩ da waanɛɛ saaŋ tɩɩnha, ba mine lyɛ [[Wp/wlx/Hon. Aminu Waziri Tambuwal, Governor Ibikunle Amosun|Hon. Aminu Waziri Tambuwal, Governor Ibikunle Amosun]], Governor of [[Wp/wlx/Bayelsa State, Hon. Seriake Dickson|Bayelsa State, Hon. Seriake Dickson]], nie aŋ da ahɩ ku a [[Wp/wlx/Secretary to the State Government|Secretary to the State Government]], SSG, wife of Ogun State governor, Mrs. Olufunsho Amosun, apaaluu deputy governor, Prince Segun Adesegun, Secretary ku Ogun State Government, Mr. Taiwo Adeoluwa anɩŋ nuba aŋ bɩ paaluu executive council<ref>https://www.vanguardngr.com/2013/10/ojude-oba-tambuwal-pledges-support-ijebu-state/</ref>. == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] 3gud4e6fhmwuxfspcd317ug3s6wc4xi 7226034 7226020 2026-06-25T17:56:07Z Uthman salma 2604311 Paahiye seuri 7226034 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q20982117}} '''Ojude Oba''' (The King's Forecourt) ɩyɛ saŋkonkorɩ tɩgɩrɩ , a chɩʋ ŋa diibu maŋ yiyɛ [[Wp/wlx/Yoruba people|Yoruba people]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Ijebu-Ode|Ijebu-Ode]], a tɛŋ-kpɔŋ aŋ bɩ a Ogun State, Southwestern Nigeria. A yuoni jaa tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ bɛraa ata a [[Wp/wlx/Eid al-Kabir (Ileya)|Eid al-Kabir (Ileya)]] puorɩŋ,ba maŋ dɩyɛ gɩrɩma ku a Royal Majesty, a [[Wp/wlx/Awujale of Ijebuland|Awujale of Ijebuland]]. Ʋ ɩyɛ a spiritual anɩŋ glamorous tɩgɩrɩ kpɔŋ ba maŋ dɩ a Ijebuland anɩŋ a [[Wp/wlx/Ogun State|Ogun State]] paalʋʋ puoŋ<ref>https://thenationonlineng.net/ojude-oba-day-ijebu-celebrated-sallah-and-paid-homage-to-awujale/</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2017/09/everything-you-need-to-know-about-the-ojude-oba-festival/</ref><ref>https://doi.org/10.1177%2F2158244015574640</ref><ref>https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/63419701/3380820200525-57648-17veuiy-with-cover-page-v2.pdf?Expires=1630402390&Signature=PwtiXqcbYaoiyeav6uzoB1XpQanxixTj65D9Nym4ipZO804tI0eQAS39VeOZMecS-1pQYsPYjTurM8Cu3ayoPKedF8cWIgfZ1Vznx0Uzmkqm9nDi6~RVXb7dngxURTIUA9CVDozpvlZDQAO9~KRijvdErYXmo4UUTsTI~SBCAQayvpaXYAUMn9o4BGLcVAMrrUVZdjxt~JOkWHzVA2QvANEXqz4zgr1PBoGNDqxsZQphyzjG~L-2pdS1NfdvvB6OrCA2Zff30aip1P6qZmn2rPiz8Z-EoicaZztapr0y5X~6HOitgBc6N4sIDkyc6TCOO0cJAX~AYQDoD8DcicvouQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA</ref>. == Yɛlkoe == '''Ojude Oba''' aŋ wuno "the King's fore-court bii frontage",na baŋ lɛʋhɩ ɩyɛ “Majestic outing”. ''A'' ''Awujale Ademuyewo Afidipotemole'' wagrɩ a yuoni 1878 puoŋ, a yɛme kaŋa Alli aŋ da lɛʋ ɩ ''Alli-Tubogun'' da piilɛɛ silaamayɛ diina daanhɩbu. A 2013 maalɩ sɛʋbu ku a yuoni jaa Ojude Oba tɩgɩrɩ da waanɛɛ saaŋ tɩɩnha, ba mine lyɛ [[Wp/wlx/Hon. Aminu Waziri Tambuwal, Governor Ibikunle Amosun|Hon. Aminu Waziri Tambuwal, Governor Ibikunle Amosun]], Governor of [[Wp/wlx/Bayelsa State, Hon. Seriake Dickson|Bayelsa State, Hon. Seriake Dickson]], nie aŋ da ahɩ ku a [[Wp/wlx/Secretary to the State Government|Secretary to the State Government]], SSG, wife of Ogun State governor, Mrs. Olufunsho Amosun, apaaluu deputy governor, Prince Segun Adesegun, Secretary ku Ogun State Government, Mr. Taiwo Adeoluwa anɩŋ nuba aŋ bɩ paaluu begɩ- kaarɩba lambu<ref>https://www.vanguardngr.com/2013/10/ojude-oba-tambuwal-pledges-support-ijebu-state/</ref>. A 2017 tɩgɩrɩ yɛl-ju: “Our Culture, Our Pride,” da nyɛɛ maalɩbu yɩ a Governor aŋ bɩ Ogun State, [[Wp/wlx/Gov. Ibikunle Amosun|Gov. Ibikunle Amosun]] anɩŋ ʋ paaluu nɩmbɛra lambu, [[Wp/wlx/Otunba Subomi Balogun,|Otunba Subomi Balogun,]] a Otunba Tunwashe ku Ijebu anɩŋ piilɛɛ dɛme ku a First City Monument Group, Adegunwa, a yuorɩ yaagu daana anɩŋ chairman korɛɛ ku Sterling Bank PLC, Chief Kola Banjo anɩŋ governor korɛɛ ku a paaluu, [[Wp/wlx/Otunba Gbenga Daniel|Otunba Gbenga Daniel]]. == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] dv64mcz9w94xpajsnxnfmn3e1ti7e8f 7226035 7226034 2026-06-25T17:57:21Z Uthman salma 2604311 7226035 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q20982117}} '''Ojude Oba''' (The King's Forecourt) ɩyɛ saŋkonkorɩ tɩgɩrɩ , a chɩʋ ŋa diibu maŋ yiyɛ [[Wp/wlx/Yoruba people|Yoruba people]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Ijebu-Ode|Ijebu-Ode]], a tɛŋ-kpɔŋ aŋ bɩ a Ogun State, Southwestern Nigeria. A yuoni jaa tɩgɩrɩ ŋa dɩɩbu maŋ ɩyɛ bɛraa ata a [[Wp/wlx/Eid al-Kabir (Ileya)|Eid al-Kabir (Ileya)]] puorɩŋ,ba maŋ dɩyɛ gɩrɩma ku a Royal Majesty, a [[Wp/wlx/Awujale of Ijebuland|Awujale of Ijebuland]]. Ʋ ɩyɛ a spiritual anɩŋ glamorous tɩgɩrɩ kpɔŋ ba maŋ dɩ a Ijebuland anɩŋ a [[Wp/wlx/Ogun State|Ogun State]] paalʋʋ puoŋ<ref>https://thenationonlineng.net/ojude-oba-day-ijebu-celebrated-sallah-and-paid-homage-to-awujale/</ref><ref>https://www.vanguardngr.com/2017/09/everything-you-need-to-know-about-the-ojude-oba-festival/</ref><ref>https://doi.org/10.1177%2F2158244015574640</ref><ref>https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/63419701/3380820200525-57648-17veuiy-with-cover-page-v2.pdf?Expires=1630402390&Signature=PwtiXqcbYaoiyeav6uzoB1XpQanxixTj65D9Nym4ipZO804tI0eQAS39VeOZMecS-1pQYsPYjTurM8Cu3ayoPKedF8cWIgfZ1Vznx0Uzmkqm9nDi6~RVXb7dngxURTIUA9CVDozpvlZDQAO9~KRijvdErYXmo4UUTsTI~SBCAQayvpaXYAUMn9o4BGLcVAMrrUVZdjxt~JOkWHzVA2QvANEXqz4zgr1PBoGNDqxsZQphyzjG~L-2pdS1NfdvvB6OrCA2Zff30aip1P6qZmn2rPiz8Z-EoicaZztapr0y5X~6HOitgBc6N4sIDkyc6TCOO0cJAX~AYQDoD8DcicvouQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA</ref>. == Yɛlkoe == '''Ojude Oba''' aŋ wuno "the King's fore-court bii frontage",na baŋ lɛʋhɩ ɩyɛ “Majestic outing”. ''A'' ''Awujale Ademuyewo Afidipotemole'' wagrɩ a yuoni 1878 puoŋ, a yɛme kaŋa Alli aŋ da lɛʋ ɩ ''Alli-Tubogun'' da piilɛɛ silaamayɛ diina daanhɩbu. A 2013 maalɩ sɛʋbu ku a yuoni jaa Ojude Oba tɩgɩrɩ da waanɛɛ saaŋ tɩɩnha, ba mine lyɛ [[Wp/wlx/Hon. Aminu Waziri Tambuwal, Governor Ibikunle Amosun|Hon. Aminu Waziri Tambuwal, Governor Ibikunle Amosun]], Governor of [[Wp/wlx/Bayelsa State, Hon. Seriake Dickson|Bayelsa State, Hon. Seriake Dickson]], nie aŋ da ahɩ ku a [[Wp/wlx/Secretary to the State Government|Secretary to the State Government]], SSG, wife of Ogun State governor, Mrs. Olufunsho Amosun, apaaluu deputy governor, Prince Segun Adesegun, Secretary ku Ogun State Government, Mr. Taiwo Adeoluwa anɩŋ nuba aŋ bɩ paaluu begɩ- kaarɩba lambu<ref>https://www.vanguardngr.com/2013/10/ojude-oba-tambuwal-pledges-support-ijebu-state/</ref>. A 2017 tɩgɩrɩ yɛl-ju: “Our Culture, Our Pride,” da nyɛɛ maalɩbu yɩ a Governor aŋ bɩ Ogun State, [[Wp/wlx/Gov. Ibikunle Amosun|Gov. Ibikunle Amosun]] anɩŋ ʋ paaluu nɩmbɛra lambu, [[Wp/wlx/Otunba Subomi Balogun,|Otunba Subomi Balogun,]] a Otunba Tunwashe ku Ijebu anɩŋ piilɛɛ dɛme ku a First City Monument Group, Adegunwa, a yuorɩ yaagu daana anɩŋ chairman korɛɛ ku Sterling Bank PLC, Chief Kola Banjo anɩŋ governor korɛɛ ku a paaluu, [[Wp/wlx/Otunba Gbenga Daniel|Otunba Gbenga Daniel]]<ref>https://www.vanguardngr.com/2017/09/awujale-happy-for-witnessing-ojude-oba-festival-thanks-nigerians-for-their-prayers/</ref><ref>https://www.sunnewsonline.com/ojude-oba/</ref>. == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] earmlykxbj1s2y5z3x6w92mwy6xwlyc 0 3783531 7226021 2026-06-25T17:42:08Z MEvalyn 2608615 Created page with " == Eby'obuhangwa bw'ensi. ==" 7226021 wikitext text/x-wiki == Eby'obuhangwa bw'ensi. == 2u5vfptejjmi5pqdzwu4vtbyencglwi 7226022 7226021 2026-06-25T17:42:39Z MEvalyn 2608615 7226022 wikitext text/x-wiki Enyanja ya Mulehe n'enyanja eri omu kisharara eri omu Disiturikiti ya Kisoro omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, haihi n'ensharo na Rwanda. Enyanja egi n'ekicweka ky'ekisharara kya Albertine, ekirikumanywa munonga ahabw'ebintu bingi ebirikubamu hamwe n'ebintu ebirikureebeka gye. == Eby'obuhangwa bw'ensi. == 9em3324bpu8kxo5os71hfh4yeyk2d3t 7226026 7226022 2026-06-25T17:45:18Z MEvalyn 2608615 /* Eby'obuhangwa bw'ensi. */ 7226026 wikitext text/x-wiki Enyanja ya Mulehe n'enyanja eri omu kisharara eri omu Disiturikiti ya Kisoro omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, haihi n'ensharo na Rwanda. Enyanja egi n'ekicweka ky'ekisharara kya Albertine, ekirikumanywa munonga ahabw'ebintu bingi ebirikubamu hamwe n'ebintu ebirikureebeka gye. == Eby'obuhangwa bw'ensi == Enyanja Mulehe eshangwa haihi na 1°13'05.0"S 29°43'21.9"E hamwe n'oburaingwa bwa mita 1,800 ahaiguru y'obutumbi bw'ahaiguru. Eyetorwaire ebimera by'obunyasi n'enshozi ezirimu emisiri y'ebihingwa ebirikushushana n'ebiri omu mwanya ogwo, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky[obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obuto" 140m04wwt6fu8z084dcfehvtsmslfno 7226027 7226026 2026-06-25T17:46:02Z MEvalyn 2608615 7226027 wikitext text/x-wiki Enyanja ya Mulehe n'enyanja eri omu kisharara eri omu Disiturikiti ya Kisoro omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, haihi n'ensharo na Rwanda. Enyanja egi n'ekicweka ky'ekisharara kya Albertine, ekirikumanywa munonga ahabw'ebintu bingi ebirikubamu hamwe n'ebintu ebirikureebeka gye. == Eby'obuhangwa bw'ensi == Enyanja Mulehe eshangwa haihi na 1°13'05.0"S 29°43'21.9"E hamwe n'oburaingwa bwa mita 1,800 ahaiguru y'obutumbi bw'ahaiguru. Eyetorwaire ebimera by'obunyasi n'enshozi ezirimu emisiri y'ebihingwa ebirikushushana n'ebiri omu mwanya ogwo, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky[obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obuto" == Eby'obuhangwa == 2o1xzlw4os8u2mbo87kbefh5jjk0xay 7226029 7226027 2026-06-25T17:48:00Z MEvalyn 2608615 /* Eby'obuhangwa */ 7226029 wikitext text/x-wiki Enyanja ya Mulehe n'enyanja eri omu kisharara eri omu Disiturikiti ya Kisoro omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda, haihi n'ensharo na Rwanda. Enyanja egi n'ekicweka ky'ekisharara kya Albertine, ekirikumanywa munonga ahabw'ebintu bingi ebirikubamu hamwe n'ebintu ebirikureebeka gye. == Eby'obuhangwa bw'ensi == Enyanja Mulehe eshangwa haihi na 1°13'05.0"S 29°43'21.9"E hamwe n'oburaingwa bwa mita 1,800 ahaiguru y'obutumbi bw'ahaiguru. Eyetorwaire ebimera by'obunyasi n'enshozi ezirimu emisiri y'ebihingwa ebirikushushana n'ebiri omu mwanya ogwo, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky[obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obutoosha, n'eky'obuto" == Eby'obuhangwa == Enyanja hamwe n'emyanya ei eri haihi nayo, n'omwanya murungi ogurimu ebika by'ebinyonyi bingi, ekirikugihindura omwanya ogurikukirayo kukundwa abarikureeba ebinyonyi. Ebinyonyi ebimwe ebirikumanywa munonga ebirikushangwa omu mwanya ogwo harimu engabi erikwetwa grey crowned crane hamwe n'ebindi bika by'ebinyonyi ebirikutuura omu mwanya ogurikwetwa Albertine Rift nka Rwenzori turaco hamwe na Rwenzori nightjar.[2] Ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebirikutuura omu nyanja hamwe n'ebintu ebir r5wuj2yamjsh8kgxni6z2eocafcs4p6 0 3783532 7226070 2026-06-25T18:50:52Z ~2026-36758-44 2690504 Created page with " [[Category:Wp/bom]]" 7226070 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/bom]] 9a9kmtvt4bscurxzfb8q6tqkdqbl06m 7226071 7226070 2026-06-25T18:51:46Z Daniel Fom 2607738 7226071 wikitext text/x-wiki Garlic has been used for thousands of years as a seasoning, culinary ingredient, and traditional medical remedy. [[Category:Wp/bom]] 9ygy7mwvbiv6jiuaqcv96t75y6r7atp 7226072 7226071 2026-06-25T18:52:33Z Daniel Fom 2607738 7226072 wikitext text/x-wiki '''Nggyusma Garlic has been used for thousands of years as a seasoning, culinary ingredient, and traditional medical remedy. [[Category:Wp/bom]] 9pepmc6pckhz0mtql8spf9zr2wmcexv 7226073 7226072 2026-06-25T18:53:11Z Daniel Fom 2607738 7226073 wikitext text/x-wiki '''Nggyusma/Nggyubsa Garlic has been used for thousands of years as a seasoning, culinary ingredient, and traditional medical remedy. [[Category:Wp/bom]] 9jkd4id7inbejrihdho3v0gef7kxfdr 7226074 7226073 2026-06-25T18:53:51Z Daniel Fom 2607738 7226074 wikitext text/x-wiki '''Nggyusma/Nggyubsa''' Garlic has been used for thousands of years as a seasoning, culinary ingredient, and traditional medical remedy. [[Category:Wp/bom]] 1xkwnmpat5aczdrnr451bakyppy35ej 7226501 7226074 2026-06-26T11:54:31Z TheNaijaQuant 2607693 7226501 wikitext text/x-wiki '''Nggyusma/Nggyubsa''' Garlic has been used for thousands of years as a seasoning, culinary ingredient, and traditional medical remedy. ==Kwɔnsɛ̂== <references/> [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] r6mdojlb9qffbu22yb3a5hyay5w845q 10 3783533 7226078 2026-06-25T19:05:13Z PFSV-UY 2568169 Created page with "= [[wt/arz/اكديه|اكديه]] 𒌝 = [[Category:wt/arz/اكديه|{{PAGENAME}}]] <noinclude> [[Category:wt/arz/قوالب لغات ويكشينارى مصرى|اكديه]] </noinclude>" 7226078 wikitext text/x-wiki = [[wt/arz/اكديه|اكديه]] 𒌝 = [[Category:wt/arz/اكديه|{{PAGENAME}}]] <noinclude> [[Category:wt/arz/قوالب لغات ويكشينارى مصرى|اكديه]] </noinclude> 65yuifjtmkcdsqxhogjjav25jzx4nfn 0 3783534 7226080 2026-06-25T19:07:44Z PFSV-UY 2568169 /* */ 7226080 wikitext text/x-wiki {{Wt/arz/البانى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|}} === اسم {{Wt/arz/masc}} === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]] 1ihz4fnqddls02t9hlny9soqa094byw 7226081 7226080 2026-06-25T19:08:14Z PFSV-UY 2568169 7226081 wikitext text/x-wiki {{Wt/arz/البانى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|[bakəɾ]}} === اسم {{Wt/arz/masc}} === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]] pa8dh3zlckrr2ag31qyarr8d9qzegak 7226082 7226081 2026-06-25T19:08:52Z PFSV-UY 2568169 7226082 wikitext text/x-wiki {{Wt/arz/البانى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|[bakəɾ]}} === الأصل === {{Wt/arz/الأصل|ota|باقیر}} === اسم {{Wt/arz/masc}} === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]] 5szywydvxuev8nrywecpzuwykf3wywd 0 3783535 7226083 2026-06-25T19:09:20Z PFSV-UY 2568169 Created page with "{{Wt/arz/العثمانلى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|}} === اسم === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]]" 7226083 wikitext text/x-wiki {{Wt/arz/العثمانلى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|}} === اسم === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]] nzpgwsg6aale5xfcbs1ig12ezsymxd9 0 3783536 7226084 2026-06-25T19:09:54Z PFSV-UY 2568169 Created page with "{{Wt/arz/العثمانلى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|}} === اسم === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]]" 7226084 wikitext text/x-wiki {{Wt/arz/العثمانلى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|}} === اسم === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]] nzpgwsg6aale5xfcbs1ig12ezsymxd9 0 3783537 7226086 2026-06-25T19:11:58Z PFSV-UY 2568169 Created page with "{{Wt/arz/العثمانلى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|}} === اسم === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]]" 7226086 wikitext text/x-wiki {{Wt/arz/العثمانلى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|}} === اسم === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]] nzpgwsg6aale5xfcbs1ig12ezsymxd9 0 3783538 7226087 2026-06-25T19:12:21Z PFSV-UY 2568169 /* */ 7226087 wikitext text/x-wiki {{Wt/arz/العثمانلى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|}} === اسم === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]] nzpgwsg6aale5xfcbs1ig12ezsymxd9 7226088 7226087 2026-06-25T19:13:50Z PFSV-UY 2568169 7226088 wikitext text/x-wiki {{Wt/arz/العثمانلى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|}} === اسم === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] {{Wt/arz/بنجابى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|/mɪs/, [mɪs(ə̆)]}} === اسم {{Wt/arz/masc}} === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]] pimza6wh1wnahhnqkf8y18r6w75ekgn 0 3783539 7226089 2026-06-25T19:14:12Z PFSV-UY 2568169 /* */ 7226089 wikitext text/x-wiki {{Wt/arz/بنجابى}} === النطق === *IPA: {{Wt/arz/IPA|/mɪs/, [mɪs(ə̆)]}} === اسم {{Wt/arz/masc}} === #[[Wt/arz/نحاس|نحاس]] [[Category:Wt/arz]] gg797k9upw9r0s03bd5qcfb0ambnyku 3 3783540 7226094 2026-06-25T19:31:37Z Ontzak 24865 Ontzak moved page [[User talk:Lily1Q84]] to [[User talk:Catulux]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Lily1Q84|Lily1Q84]]" to "[[Special:CentralAuth/Catulux|Catulux]]" 7226094 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Catulux]] 9jfhndxufr556f624m06a57gupuhxex 0 3783541 7226124 2026-06-25T20:58:24Z 26agcp 2575807 Redirected page to [[Wp/yua/Frankfurt am Main]] 7226124 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Frankfurt am Main|Frankfurt am Main]] jmcngkzlph7vvpvyhbwnp649ke606pb 0 3783542 7226126 2026-06-25T21:00:33Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Firenze]] to [[Wp/yua/Florencia]] 7226126 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Florencia]] 9g0er9z1ugjj9yeissqiaensp8p8fv3 0 3783543 7226133 2026-06-25T21:11:01Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Gabon]] to [[Wp/yua/Gabón]]: Misspelled title 7226133 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Gabón]] ae57wt14661ri2nu83zesam4gps5kdl 0 3783544 7226146 2026-06-25T21:39:47Z Ewithu 2590719 Created page with "{{Wp/mns/Taxobox |нам=Витхӯрый |оспа = тэ̄лнутыт |хурип = ARS cucumber.jpg |latin = Cucumis sativus |хо̄тпа = Linné |regnum = Тэ̄лнутыт ''(Растения)'' |superphylum = То̄рыӈ тэ̄лнутыт ''(Сосудистые растения)'' |phylum = Сё̄ринэ тэ̄лнутыт ''(Цветковые растения)'' |clade5 = Кит сам-лӯптап тэ̄лнутыт ''(Эвдикоты)'' |clade6 = ''(Р..." 7226146 wikitext text/x-wiki {{Wp/mns/Taxobox |нам=Витхӯрый |оспа = тэ̄лнутыт |хурип = ARS cucumber.jpg |latin = Cucumis sativus |хо̄тпа = Linné |regnum = Тэ̄лнутыт ''(Растения)'' |superphylum = То̄рыӈ тэ̄лнутыт ''(Сосудистые растения)'' |phylum = Сё̄ринэ тэ̄лнутыт ''(Цветковые растения)'' |clade5 = Кит сам-лӯптап тэ̄лнутыт ''(Эвдикоты)'' |clade6 = ''(Розиды)'' |ordo = Тык-сё̄риӈ ''(Тыквоцветные)'' |familia = Тыкхарпа ''(Тыквенные)'' |genus = Витхӯрйыт ''(Огурец)'' |species = '''Витхӯый''' |о̄лнэ=|}} Витхӯый манос витхӯрыг <ref>Бахтиярова Т. П., Динисламова С.С. Мансийско-русский словарь (верхне-лозьвинский диалект). – Тюмень: ООО «ФОРМАТ», 2016. – 140 с</ref> ма̄ янытыл янмалтам ва̄ӈксан-{{Wp/mns/comment|тэ̄лнут|растение}}. [[Category:Wp/mns]] efusamyhp7klf2xdayrpkw11f3hhkub 0 3783545 7226159 2026-06-25T22:07:05Z Praise friday 2610500 Created page with "Kub-tam shu pair fu opposable articulated structures di gaar khya nyi, typically kpeny fu grasping and manipulating gyāyi. Giya kub-tam rā shu broadly gbab di gaar ba ririyatrā fu mene nga shu constituting the vault Fu nyi dwoo di gaar hwoni kā hwori nyi kā dwoo nam mā Fu Monāghā kā mo nyam dwaa. [[Category:Wp/jab]]" 7226159 wikitext text/x-wiki Kub-tam shu pair fu opposable articulated structures di gaar khya nyi, typically kpeny fu grasping and manipulating gyāyi. Giya kub-tam rā shu broadly gbab di gaar ba ririyatrā fu mene nga shu constituting the vault Fu nyi dwoo di gaar hwoni kā hwori nyi kā dwoo nam mā Fu Monāghā kā mo nyam dwaa. [[Category:Wp/jab]] j8p7qp1k7rkj0d9rw4defra30w5rm91 2 3783546 7226160 2026-06-25T22:07:28Z TheRealUser3412 2578395 if you are an admin, feel free to undelete all of the old revisions of this userpage if you have power (I felt like putting something on this userpage again) 7226160 wikitext text/x-wiki user3412 on osu! I mostly contribute on english wikipedia and wikimedia commons btw (not contributing here for now, just taking a look) 7bofeidkb5mjnfz6tlh6djfc3ry4awr 7226161 7226160 2026-06-25T22:09:18Z TheRealUser3412 2578395 7226161 wikitext text/x-wiki user3412 on osu! I mostly contribute on english wikipedia and wikimedia commons btw (not contributing here for now, just taking a look) (ignore the next statement if you are not admin: feel free to undelete all of the revisions of this userpage, I felt like putting something here again and I changed my mind) <!-- it's not actually a matter of feel free, it's a matter of please, please restore the revisions pretty please I just putting here in comments to hide to non-advanced users --> ledp8mndastx9t9qlyx5cdds4ci94jr 7226163 7226161 2026-06-25T22:11:42Z TheRealUser3412 2578395 7226163 wikitext text/x-wiki user3412 on osu! I mostly contribute on english wikipedia and wikimedia commons btw (not contributing here for now, just taking a look) only look at the comments on this page if you are an admin lol I wonder how long for admin to see the comments and do the thing or whatever or tell me something or whatever else <!--please restore all of the revisions pretty please I just putting here in comments to hide to non-advanced users and as a small experiment to see if incubator admins have the power to respect small request from powerless normal users that they can ignore blah blah blah --> b3n657kq8y6bqmu5940fik4riphta81 7226164 7226163 2026-06-25T22:12:06Z TheRealUser3412 2578395 don't look at comments if you are not admin lol 7226164 wikitext text/x-wiki user3412 on osu! I mostly contribute on english wikipedia and wikimedia commons btw (not contributing here for now, just taking a look) only look at the comments on this page if you are an admin lol I wonder how long for admin to see the comments and do the thing or whatever or tell me something or whatever else <!--please restore all of the revisions pretty please I just putting here in comments to hide to non-advanced users and as a small experiment to see if incubator admins have the power to respect small request from powerless normal users that they can ignore blah blah blah --> bgb1cnmpi9w8jtacvj7rzojai4stcpg 7226165 7226164 2026-06-25T22:12:56Z TheRealUser3412 2578395 sorry for too many edits in userpage block me if you want (from incubator only tho) 7226165 wikitext text/x-wiki user3412 on osu! I mostly contribute on english wikipedia and wikimedia commons btw (not contributing here for now, just taking a look) only look at the comments on this page if you are an admin lol I wonder how long for admin to see the comments and do the thing or whatever or tell me something or whatever else <!--please restore all of the revisions pretty please I felt like having this userpage again and I change my mind I just putting here in comments to hide to non-advanced users and as a small experiment to see if incubator admins have the power to respect small request from powerless normal users that they can ignore blah blah blah --> d9qu0n2otp1rrb70xg7iln2rqhtcn4i 0 3783547 7226198 2026-06-25T23:56:37Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစိ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsì/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အစွန်းနှစ်ဖက်လုံး (အတိုအရှည်မဟိ) ညီမျှရေ။ ၂၊ သိပ်သည်းကျန်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === equal === ဗမာ === ၁၊ အစွ..." 7226198 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစိ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsì/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အစွန်းနှစ်ဖက်လုံး (အတိုအရှည်မဟိ) ညီမျှရေ။ ၂၊ သိပ်သည်းကျန်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === equal === ဗမာ === ၁၊ အစွန်းနှစ်ဖက်လုံး (အတိုအရှည်မရှိ) ညီမျှသည်။ ၂၊ သိပ်သည်းကျန်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] azfw2aabr9yjsgm634bpfo6mffrzp8z 0 3783548 7226199 2026-06-25T23:58:00Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsï/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စာ အရီးအသားမာ (ဝတ္တု၊ ဆောင်းပါးစစွာကို) တပ်ထားရေ ဂေါင်းစိုင်နာမည်။ နာမည်နာမကို ဖေါ်ထုတ်ပြရေ..." 7226199 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsï/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စာ အရီးအသားမာ (ဝတ္တု၊ ဆောင်းပါးစစွာကို) တပ်ထားရေ ဂေါင်းစိုင်နာမည်။ နာမည်နာမကို ဖေါ်ထုတ်ပြရေ။ ခေါင်းတပ်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === entitle === ဗမာ === စာ အရေးအသား၌ (ဝတ္တု၊ ဆောင်းပါးစသည်ကို) တပ်ထားသော ခေါင်းစဉ်အမည်။ အမည်နာမကို ဖေါ်ထုတ်ပြသည်။ ခေါင်းတပ်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 4drse87wclai93g8h7orlur13dymlr9 0 3783549 7226200 2026-06-26T00:00:20Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစီးဦးကိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsïʔúkàɪɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === လုပ်ငန်းတခုခုကို အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ခံလို့ လုပ်ကိုင်သူ။ ဦးစီးဆောင်ရွက်လို့ လုပ..." 7226200 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစီးဦးကိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsïʔúkàɪɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === လုပ်ငန်းတခုခုကို အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ခံလို့ လုပ်ကိုင်သူ။ ဦးစီးဆောင်ရွက်လို့ လုပ်ကိုင်သူ။ === အင်္ဂလိပ် === captain === ဗမာ === တစ်စုံတစ်ခုသော လုပ်ငန်းတစ်ခုခုကို အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ခံ၍ လုပ်ကိုင်သူ။ ဦးစီးဆောင်ရွက်၍ လုပ်ကိုင်သူ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] cco7op01dndohpwa7zfruzeyfy863p5 0 3783550 7226201 2026-06-26T00:02:46Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစဉ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsàɪɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အက္ခရာရို့ကို ရှိနောက် စဉ်ထားရေ အစိုင်။ ၂၊ မာတိကာ။ === အင်္ဂလိပ် === content === ဗမာ === ၁၊ အက္ခရာတို့က..." 7226201 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစဉ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsàɪɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အက္ခရာရို့ကို ရှိနောက် စဉ်ထားရေ အစိုင်။ ၂၊ မာတိကာ။ === အင်္ဂလိပ် === content === ဗမာ === ၁၊ အက္ခရာတို့ကို ရှေ့နောက် စဉ်ထားသော အစဉ်။ ၂၊ မာတိကာ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] dfl5zkd5t9473hxujfiu143u0n28yvv 0 3783551 7226202 2026-06-26T00:05:10Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစွပ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴswaʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ (ဆောင်းလအခါ) မျက်နှာကို ဖွင့်ထားပနာ အဂေါင်းမှ လိုင်သို့ရောက်ယောင် စွပ်ထားရေ ဆောင်းဝတ်အင..." 7226202 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းစွပ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴswaʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ (ဆောင်းလအခါ) မျက်နှာကို ဖွင့်ထားပနာ အဂေါင်းမှ လိုင်သို့ရောက်ယောင် စွပ်ထားရေ ဆောင်းဝတ်အင်္ကျီ (ဂေါင်းစွပ်တမျိုး)။ ၂၊ အဂေါင်းမာ ဗြုန်းခနဲ မထိရယောင် စွပ်ထားရေ အကာအကွယ်။ ၃၊ သခိုး၊ ဒါးမြများ လူကို မမှတ်မိရယောင် ရုပ်ဖျောက် စွပ်ထားရေ အရာ။ === အင်္ဂလိပ် === hood === ဗမာ === ၁၊ (ဆောင်းလအခါ) မျက်နှာကို ဖွင့်ထား၍ ဦးခေါင်းမှ လည်သို့ရောက်အောင် စွပ်ထားသော အနွေးထည် (ဂေါင်းစွပ်တစ်မျိုး)။ ၂၊ ဦးခေါင်း၌ ရုတ်တရက် မထိရအောင် စွပ်ထားသော အကာအကွယ်။ ၃၊ သူခိုး၊ ဒါးမြများ လူကို မမှတ်မိရအောင် ရုပ်ဖျောက် စွပ်ထားသော အရာ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 2s4dwbr4kic71da6bfj7wy6y2p4q86c 0 3783552 7226203 2026-06-26T00:07:58Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰï/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မင်္ဂလာအတွက်ရာ တရော် ကင်ပွန်း အစဟိစွာရို့နန့် ဂေါင်းဆီးရေ၊ ဂေါင်းလျော်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === ha..." 7226203 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰï/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မင်္ဂလာအတွက်ရာ တရော် ကင်ပွန်း အစဟိစွာရို့နန့် ဂေါင်းဆီးရေ၊ ဂေါင်းလျော်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === hair wash === ဗမာ === မင်္ဂလာအလို့ငှာ တရော် ကင်ပွန်း စသည်တို့ဖြင့် ဦးခေါင်း ဆေးလျော်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] a2b94ekqwm8c54xe609z0n25mb525fn 0 3783553 7226204 2026-06-26T00:08:57Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆောင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰàʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဦးဆောင်လမ်းပြ။ အကြီးအကဲ။ === အင်္ဂလိပ် === lead === ဗမာ === ဦးဆောင်လမ်းပြ။ အကြီးအကဲ။ == ကိုးကား == * {{Template:..." 7226204 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆောင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰàʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဦးဆောင်လမ်းပြ။ အကြီးအကဲ။ === အင်္ဂလိပ် === lead === ဗမာ === ဦးဆောင်လမ်းပြ။ အကြီးအကဲ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] jg522mzsbrhb3qzgcfpfubps9xwr4lr 7226205 7226204 2026-06-26T00:09:45Z Retkhaberi 2609544 7226205 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆောင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰàʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဦးဆောင်လမ်းပြ။ အကြီးအကဲ။ === အင်္ဂလိပ် === leader === ဗမာ === ဦးဆောင်လမ်းပြ။ အကြီးအကဲ။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] i11fgacofa8nr15wlu6y3zodt6omszo 0 3783554 7226206 2026-06-26T00:13:50Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆောင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰáʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဦးခေါင်းကို ဆောင်းမိုးထားသော အရာ။ === အင်္ဂလိပ် === hat === ဗမာ === ဦးခေါင်းကို ဆောင်းမိုးထားသော အ..." 7226206 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆောင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰáʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဦးခေါင်းကို ဆောင်းမိုးထားသော အရာ။ === အင်္ဂလိပ် === hat === ဗမာ === ဦးခေါင်းကို ဆောင်းမိုးထားသော အရာ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] l05pc6o8ttwv3pcbkrzqvzua8mcu2ot 0 3783555 7226207 2026-06-26T00:14:57Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆတ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰaʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မာန်ပါလွယ်ရေ။ စိတ်ဆတ်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === sensitive === ဗမာ === စိတ်ဆိုးလွယ်သည်။ စိတ်ဆတ်သည်။ == ကိုးကား ==..." 7226207 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆတ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰaʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မာန်ပါလွယ်ရေ။ စိတ်ဆတ်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === sensitive === ဗမာ === စိတ်ဆိုးလွယ်သည်။ စိတ်ဆတ်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] eigoi67za1jf7r2ytuzrs3y3fwgqyxs 0 3783556 7226208 2026-06-26T00:18:26Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆုံးနပြုံး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰóʊɴnpɹóʊɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ကိုယ်ခန္ဓာ တခုလုံးအားဖြင့်။ တကိုယ်လုံးအနိန်နန့်။ အဂေါင်းမှ ခြီ..." 7226208 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းဆုံးနပြုံး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴsʰóʊɴnpɹóʊɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ကိုယ်ခန္ဓာ တခုလုံးအားဖြင့်။ တကိုယ်လုံးအနိန်နန့်။ အဂေါင်းမှ ခြီဖျားထိယောင်။ === အင်္ဂလိပ် === from head to toe; from top to bottom === ဗမာ === ကိုယ်ခန္ဓာ တစ်ခုလုံးအားဖြင့်။ တစ်ကိုယ်လုံးအားဖြင့်။ ဦးခေါင်းမှ ခြေဖျားတိုင်အောင်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] gvitrkpnbrzewk016d2s8ydivexyftt 0 3783557 7226209 2026-06-26T00:20:06Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းညီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴɲï/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အဂေါင်း မူးဝေရေ။ အဂေါင်းထဲ မကြည်မလင်ဖြစ်ပြီးကေ ရီဝေ မှုန်မှိုင်းဗျာယ် ကိုယ်ကို မဆောက်..." 7226209 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းညီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴɲï/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အဂေါင်း မူးဝေရေ။ အဂေါင်းထဲ မကြည်မလင်ဖြစ်ပြီးကေ ရီဝေ မှုန်မှိုင်းဗျာယ် ကိုယ်ကို မဆောက်တည် နှိုင်ယောင်ဖြစ်တေ။ ၂၊ (ဥပစာ) စိတ်ခြူရေ။ စိတ်မာ အနှောင့်အယှက် ဟိရေ။ === အင်္ဂလိပ် === confuse === ဗမာ === ၁၊ ဦးခေါင်း မူးဝေသည်။ ဦးခေါင်းထဲ မကြည်မလင်ဖြစ်ပြီး ရီဝေ မှုန်မှိုင်းလျက် ကိုယ်ကို မဆောက်တည် နိုင်အောင်ဖြစ်သည်။ ၂၊ (ဥပစာ) စိတ်ရှုပ်သည်။ စိတ်တွင် အနှောင့်အယှက် ရှိသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] sw9k93vs3dlhjf8qj4fr8wo7pxy72rc 0 3783558 7226210 2026-06-26T00:21:55Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းညိတ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴɲeɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သဖောတူညီကြောင်းကို ပြရေ။ "ဂေါင်းတော်ညိတ်၊ စိတ်တော်သိ (ပုံ) === အင်္ဂလိပ် === acquiesce === ဗမာ === သဘော တ..." 7226210 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းညိတ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴɲeɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သဖောတူညီကြောင်းကို ပြရေ။ "ဂေါင်းတော်ညိတ်၊ စိတ်တော်သိ (ပုံ) === အင်္ဂလိပ် === acquiesce === ဗမာ === သဘော တူညီကြောင်းကို ပြသည်။ "ဂေါင်းတော်ညိတ်၊ စိတ်တော်သိ (ပုံ) === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သဘောတူညီကြောင်းကို ပြရေ အမူအရာ။ === အင်္ဂလိပ် === acquiesce === ဗမာ === သဘောတူညီကြောင်းကို ပြသော အမူအရာ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] nw7pgbf9drgxsg0nmtc7zyimaef9wqu 0 3783559 7226211 2026-06-26T00:24:02Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတိ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtì/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဟိုဘက်စွန်းဖျား နန့် ဒေဘက်အစွန်ဖျားချင်း ထိဗျာယ်။ မတိုမရှည် အညီအမျှ။ === အင်္ဂလ..." 7226211 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတိ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtì/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဟိုဘက်စွန်းဖျား နန့် ဒေဘက်အစွန်ဖျားချင်း ထိဗျာယ်။ မတိုမရှည် အညီအမျှ။ === အင်္ဂလိပ် === equally === ဗမာ === ထိုဘက်စွန်းဖျား နှင့် ဒီဘက်အစွန်ဖျားချင်း ထိလျက်။ မတိုမရှည် ညီမျှသော အားဖြင့်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 3f4zdbsepu4xpgt0ezserwgbsv2btrb 0 3783560 7226212 2026-06-26T00:29:31Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတည်ခံ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtɛ̀kʰəɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သတ္တိကောင်းကောင်းနန့် နောက်မဆုတ်ပဲ ကြံ့ကြံ့ခံပြီးကေ။ ရှိဆိုင် ရပ်တည်ပ..." 7226212 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတည်ခံ === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtɛ̀kʰəɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သတ္တိကောင်းကောင်းနန့် နောက်မဆုတ်ပဲ ကြံ့ကြံ့ခံပြီးကေ။ ရှိဆိုင် ရပ်တည်ပနာ။ === အင်္ဂလိပ် === standing courageously ;facing (it) head-on === ဗမာ === သတ္တိရှိစွာဖြင့် နောက်မဆုတ်ပဲ ကြံ့ကြံ့ခံလျက်။ မျက်နှာချင်းဆိုင် ရပ်တည်မူလျက်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] lvk5llgvbfuwtlok5mw7t74ds7j11u2 0 3783561 7226213 2026-06-26T00:30:39Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတည်ပုဒ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtɛ̀poʊʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အရင်းခံ တည်ထားရေ ဝေါဟာရစကားလုံး။ တည်ပုဒ်။ === အင်္ဂလိပ် === vocabulary === ဗမာ === အရင်းခံ၍ တည်ထားသော..." 7226213 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတည်ပုဒ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtɛ̀poʊʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အရင်းခံ တည်ထားရေ ဝေါဟာရစကားလုံး။ တည်ပုဒ်။ === အင်္ဂလိပ် === vocabulary === ဗမာ === အရင်းခံ၍ တည်ထားသော ဝေါဟာရစကားလုံး။ တည်ပုဒ်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] ehfh8k8ks2oxufcygkxrmjpg4t6ox4f 0 3783562 7226214 2026-06-26T00:32:12Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtɪ̀ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ငါး စစွာကို အဂေါင်းထက်တင်ပနာ လှည့်လည်ရောင်းချ အသက်မွီးသူ။ ===..." 7226214 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtɪ̀ɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ငါး စစွာကို အဂေါင်းထက်တင်ပနာ လှည့်လည်ရောင်းချ အသက်မွီးသူ။ === အင်္ဂလိပ် === hawker === ဗမာ === ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ငါး စသည်ကို ဦးခေါင်းထက်တင်၍ လှည့်လည်ရောင်းချ အသက်မွေးသော သူ။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] o5weayribl4mtzlnqdzks9lkbldkiaf 0 3783563 7226215 2026-06-26T00:34:29Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အဂေါင်းချင်းထိရေ။ အဂေါင်းချင်းဆုံရေ။ ၂၊ အောက်ကျ နောက်ကျခံရေ။ "ဂေါင်းတိုက်ပနာ အောက်က..." 7226215 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အဂေါင်းချင်းထိရေ။ အဂေါင်းချင်းဆုံရေ။ ၂၊ အောက်ကျ နောက်ကျခံရေ။ "ဂေါင်းတိုက်ပနာ အောက်ကျနောက်ကျ ခံခရရေ။" === အင်္ဂလိပ် === confront === ဗမာ === ၁၊ ဦးခေါင်းချင်းထိသည်။ ဦးခေါင်းချင်းဆုံသည်။ ၂၊ အောက်ကျ နောက်ကျခံသည်။ "ဂေါင်းတိုက်၍ အောက်ကျနောက်ကျ ခံခဲ့ရသည်။" === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဟိုဘက်စွန်းဖျားနှင့် ဒေဘက်အစွန်ဖျားချင်း ထိဗျာယ်။ မတိုမရှည် ညီတူညီမျှ။ === အင်္ဂလိပ် === equally === ဗမာ === ထိုဘက်စွန်းဖျားနှင့် ဒီဘက်အစွန်ဖျားချင်း ထိလျက်။ မတိုမရှည် ညီမျှသော အားဖြင့်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 3cv3qre8n23xjrldmn5j80ou7kmbmui 0 3783564 7226216 2026-06-26T00:36:01Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတိုက်ခြီတိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtaɪʔkʰɹìtaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဝတ်နန့် အဂေါင်းကို ရစ်လွှမ်းဖုံးအုပ်ရေ။ ခေါင်းထက်ပထက် ချုံရေ။ === အင်္ဂလိ..." 7226216 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတိုက်ခြီတိုက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtaɪʔkʰɹìtaɪʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဝတ်နန့် အဂေါင်းကို ရစ်လွှမ်းဖုံးအုပ်ရေ။ ခေါင်းထက်ပထက် ချုံရေ။ === အင်္ဂလိပ် === purdah === ဗမာ === အဝတ်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို ရစ်လွှမ်းဖုံးအုပ်သည်။ ခေါင်းမြီးခြုံသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 1thw2fkirqg7dcbjwz6n6dvpfb67aos 0 3783565 7226217 2026-06-26T00:38:45Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတိုင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtáɪɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အဂတိ မလိုက်စားသူ။ သစ္စာဟိသူ။ ၂၊ မလှုပ်မယှားကြံ့ခိုင်သူ။ တောင့်တင်း မြဲမြံခိုင်ခံ့သူ..." 7226217 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတိုင်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtáɪɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ အဂတိ မလိုက်စားသူ။ သစ္စာဟိသူ။ ၂၊ မလှုပ်မယှားကြံ့ခိုင်သူ။ တောင့်တင်း မြဲမြံခိုင်ခံ့သူ။ === အင်္ဂလိပ် === loyal - steady === ဗမာ === ၁၊ အဂတိ မလိုက်စားသူ။ သစ္စာရှိသူ။ ၂၊ မလှုပ်မရှား ကြံ့ခိုင်ရေးရှိသူ။ တောင့်တင်း မြဲမြံခိုင်ခံ့သူ။ === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === မလှုပ်မရှား။ မရွိမလျား။ ခိုင်မြဲ တည်တံ့စွာ။ တောင့်တင်း ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ဗျာယ်။ === အင်္ဂလိပ် === steadily === ဗမာ === မလှုပ်မရှား။ မရွေ့မလျား။ ခိုင်မြဲ တည်တံ့စွာ။ တောင့်တင်း မြဲမြံစွာ ရပ်တည်လျက်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] j9vp985rbyiz52fwki7ckpj3fmwvgmt 0 3783566 7226218 2026-06-26T00:39:48Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတောက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtɔ́ɛʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သည်းခံ စိတ်ဓါတ်မဟိပဲ ဒေါသ ဖြစ်လွယ်ရေ။ စိတ်တိုရေ။ === အင်္ဂလိပ် === sensitive === ဗမာ === သည်းညည်းခံ စ..." 7226218 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတောက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtɔ́ɛʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သည်းခံ စိတ်ဓါတ်မဟိပဲ ဒေါသ ဖြစ်လွယ်ရေ။ စိတ်တိုရေ။ === အင်္ဂလိပ် === sensitive === ဗမာ === သည်းညည်းခံ စိတ်ဓါတ်မရှိ။ ဒေါသ ဖြစ်လွယ်သည်။ စိတ်တိုသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 8fapy0rmhk8ma30r3getv2bn9mqo3mo 0 3783567 7226219 2026-06-26T00:50:56Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတောင့် === အသံထွက် === * {{RKI_IPA|/gáʊɴta̰ʊɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သူများကုန်းတိုက်လို့ ပြောတိုင်းမယုံခြင်း။ (ဆန္ဒာဂတိ၊ ဒေါသဂတိ၊ မောဟဂတိ၊ ဘယာဂတိဆိုရေ အဂတ..." 7226219 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတောင့် === အသံထွက် === * {{RKI_IPA|/gáʊɴta̰ʊɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သူများကုန်းတိုက်လို့ ပြောတိုင်းမယုံခြင်း။ (ဆန္ဒာဂတိ၊ ဒေါသဂတိ၊ မောဟဂတိ၊ ဘယာဂတိဆိုရေ အဂတိတရားလေးပါး မလိုက်စားခြင်း။ မတရားသနန့် အဆုံးအဖြတ် မပေးခြင်း၊ ဘက်မလိုက်ခြင်းရို့ ဖြစ်တေ။) === အင်္ဂလိပ် === dispassionate === ဗမာ === သူများကုန်းချော၍ ပြောတိုင်းမယုံခြင်း။ (ဆန္ဒာဂတိ၊ ဒေါသဂတိ၊ မောဟဂတိ၊ ဘယာဂတိဟူသော အဂတိတရားလေးပါး မလိုက်စားခြင်း။ မတရားသဖြင့် အဆုံးအဖြတ် မပေးခြင်း၊ ဘက်မလိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။) == ကိုးကား == * {{Template:R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] msj4ptz2u55jiqy77tqx2mj8j06ppqr 7226220 7226219 2026-06-26T00:52:21Z Retkhaberi 2609544 7226220 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတောင့် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴta̰ʊɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သူများကုန်းတိုက်လို့ ပြောတိုင်းမယုံခြင်း။ (ဆန္ဒာဂတိ၊ ဒေါသဂတိ၊ မောဟဂတိ၊ ဘယာဂတိဆိုရေ အဂတိတရားလေးပါး မလိုက်စားခြင်း။ မတရားသဖြင့် အဆုံးအဖြတ် မပီးခြင်း၊ ဘက်မလိုက်ခြင်းရို့ ဖြစ်တေ။) === အင်္ဂလိပ် === dispassionate === ဗမာ === သူများကုန်းချော၍ ပြောတိုင်းမယုံခြင်း။ (ဆန္ဒာဂတိ၊ ဒေါသဂတိ၊ မောဟဂတိ၊ ဘယာဂတိဟူသော အဂတိတရားလေးပါး မလိုက်စားခြင်း။ မတရားသဖြင့် အဆုံးအဖြတ် မပေးခြင်း၊ ဘက်မလိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။) == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] pehxm1k9qm9krzbmrpc94e9gjcgmqk5 0 3783568 7226221 2026-06-26T00:55:02Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတပ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtaʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === နာမည်နာမကို ဖေါ်ထုတ်ရေ။ ရီးမှတ်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === note === ဗမာ === အမည်နာမကို ဖေါ်ထုတ်သည်။ ရေးမှတ်..." 7226221 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတပ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtaʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === နာမည်နာမကို ဖေါ်ထုတ်ရေ။ ရီးမှတ်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === note === ဗမာ === အမည်နာမကို ဖေါ်ထုတ်သည်။ ရေးမှတ်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] kl743vwmajy5fj5luoi97nzboa656ru 0 3783569 7226222 2026-06-26T00:56:21Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{=rki=}} == ဂေါင်းတုတ် === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtoʊʔ/}} === နာမ် === *{{wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားရေ အဂေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ === အင်္ဂလိပ် === baldness === ဗမ..." 7226222 wikitext text/x-wiki == {{=rki=}} == ဂေါင်းတုတ် === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtoʊʔ/}} === နာမ် === *{{wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားရေ အဂေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ === အင်္ဂလိပ် === baldness === ဗမာ === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားသော ဦးခေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] f70suyrdfrzea6zzzzsitk7183xyg4q 7226223 7226222 2026-06-26T00:56:46Z Retkhaberi 2609544 7226223 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတုတ် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtoʊʔ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားရေ အဂေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ === အင်္ဂလိပ် === baldness === ဗမာ === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားသော ဦးခေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] dtnt4s9wyxfi0hwqsf7kkqyu6j9wxlt 0 3783570 7226224 2026-06-26T00:57:38Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{=rki=}} == ဂေါင်းတုံး === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtóʊɴ/}} === နာမ် === *{{wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားရေ အဂေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ ၂၊ ချောင်း၊ မြောင်းဆ..." 7226224 wikitext text/x-wiki == {{=rki=}} == ဂေါင်းတုံး === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtóʊɴ/}} === နာမ် === *{{wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားရေ အဂေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ ၂၊ ချောင်း၊ မြောင်းဆုံးရာ အရပ်။ === အင်္ဂလိပ် === baldness === ဗမာ === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားသော ဦးခေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ ၂၊ ချောင်း၊ မြောင်းဆုံးရာ အရပ်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] gnqxl4nixlz0d7gr9t5oox2ol7i1ij4 7226225 7226224 2026-06-26T00:59:58Z Retkhaberi 2609544 7226225 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းတုံး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtóʊɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားရေ အဂေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ ၂၊ ချောင်း၊ မြောင်းဆုံးရာ အရပ်။ === အင်္ဂလိပ် === baldness === ဗမာ === ဆံပင်ကို ပြောင်စင်အောင် ရိတ်ထားသော ဦးခေါင်း။ ခေါင်းတုံး။ ကတုံး။ ဦးပြည်း။ ၂၊ ချောင်း၊ မြောင်းဆုံးရာ အရပ်။ === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === သား၊ သမီး၊ မြေး၊ မြစ် အစဟိရေ အမွီစား အမွီခံ အဆက်ပြတ်ရေ။ ဆွေဆက် မျိုးဆက်ပြတ်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === the heir disconnected === ဗမာ === သား၊ သမီး၊ မြေး၊ မြစ် စသော အမွေစား အမွေခံ အဆက်ပြတ်သည်။ ဆွေဆက် မျိုးဆက်ပြတ်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] t327g7b2ohhc2le8ghy95zykarl3qyu 0 3783571 7226226 2026-06-26T01:01:37Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{=rki=}} == ဂေါင်းထောင် === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtʰàʊɴ/}} === ကြိယာ === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (ဥပစာ) ပြန်ပနာနိုးကြား လှုပ်ယှားမှု ပြုလာရေ။ ပြန်ပနာ တိုးတက် ကြီးပွား ချမ်းသာရေ။ တလှုပ်လ..." 7226226 wikitext text/x-wiki == {{=rki=}} == ဂေါင်းထောင် === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtʰàʊɴ/}} === ကြိယာ === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (ဥပစာ) ပြန်ပနာနိုးကြား လှုပ်ယှားမှု ပြုလာရေ။ ပြန်ပနာ တိုးတက် ကြီးပွား ချမ်းသာရေ။ တလှုပ်လှုပ် တရွရွ ပြန်ပနာကြီးပွား လာရေ။ === အင်္ဂလိပ် === grant revivalist movement-came barely grew daintily === ဗမာ === (ဥပစာ) ပြန်လည်နိုးကြား လှုပ်ရှားမှု ပြုလာသည်။ ပြန်လည် တိုးတက် ကြီးပွား ချမ်းသာသည်။ တလှုပ်လှုပ် တရွရွ ပြန်လည်ကြီးပွား လာသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] oefu643bp359zc8f96fbb3yzlq907z1 7226227 7226226 2026-06-26T01:02:03Z Retkhaberi 2609544 7226227 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းထောင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴtʰàʊɴ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === (ဥပစာ) ပြန်ပနာနိုးကြား လှုပ်ယှားမှု ပြုလာရေ။ ပြန်ပနာ တိုးတက် ကြီးပွား ချမ်းသာရေ။ တလှုပ်လှုပ် တရွရွ ပြန်ပနာကြီးပွား လာရေ။ === အင်္ဂလိပ် === grant revivalist movement-came barely grew daintily === ဗမာ === (ဥပစာ) ပြန်လည်နိုးကြား လှုပ်ရှားမှု ပြုလာသည်။ ပြန်လည် တိုးတက် ကြီးပွား ချမ်းသာသည်။ တလှုပ်လှုပ် တရွရွ ပြန်လည်ကြီးပွား လာသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] amkotqwnkuys3hcvjswvy4lfokii3ny 3 3783572 7226229 2026-06-26T01:02:50Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Fandi89]] to [[User talk:ArtificialHumanity]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Fandi89|Fandi89]]" to "[[Special:CentralAuth/ArtificialHumanity|ArtificialHumanity]]" 7226229 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:ArtificialHumanity]] aty8fy36g5btwdpg9dlojig17fba7n5 0 3783573 7226230 2026-06-26T01:05:08Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{=rki=}} == ဂေါင်းနားပန်း === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴnápáɴ/}} === နာမ် === *{{wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဂေါင်း ဆံပင်ကို ချုံလို့ခေါ်ရေ စကား။ === အင်္ဂလိပ် === hair === ဗမာ === ဦးခေါင်း ဆံပင်ကို ခြုံ၍ခေါ်သ..." 7226230 wikitext text/x-wiki == {{=rki=}} == ဂေါင်းနားပန်း === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴnápáɴ/}} === နာမ် === *{{wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဂေါင်း ဆံပင်ကို ချုံလို့ခေါ်ရေ စကား။ === အင်္ဂလိပ် === hair === ဗမာ === ဦးခေါင်း ဆံပင်ကို ခြုံ၍ခေါ်သော စကား။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] q7ukmzghbmo24877kwkey22xefrwv6m 7226231 7226230 2026-06-26T01:05:39Z Retkhaberi 2609544 7226231 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းနားပန်း === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴnápáɴ/}} === နာမ် === *{{Wt/rki/head|rki|နာမ်}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အဂေါင်း ဆံပင်ကို ချုံလို့ခေါ်ရေ စကား။ === အင်္ဂလိပ် === hair === ဗမာ === ဦးခေါင်း ဆံပင်ကို ခြုံ၍ခေါ်သော စကား။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] k2p2bhebs1pox1lhsdpf5v7md91hasn 0 3783574 7226232 2026-06-26T01:08:03Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{=rki=}} == ဂေါင်းနပန်းကြီး === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴnpáɴkɹï/}} === ကြိယာ === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ပေါ်လှာရေ။ === အင်္ဂလိပ် === be badly frightened === ဗမာ === အထိတ်တလ..." 7226232 wikitext text/x-wiki == {{=rki=}} == ဂေါင်းနပန်းကြီး === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴnpáɴkɹï/}} === ကြိယာ === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ပေါ်လှာရေ။ === အင်္ဂလိပ် === be badly frightened === ဗမာ === အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] m6glq56qslz8skmf1zs98i70mr20v7c 7226233 7226232 2026-06-26T01:08:33Z Retkhaberi 2609544 7226233 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းနပန်းကြီး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴnpáɴkɹï/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ပေါ်လှာရေ။ === အင်္ဂလိပ် === be badly frightened === ဗမာ === အထိတ်တလန့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] brcd7tx28rxkxv2l1xij1f7fziceh6p 0 3783575 7226234 2026-06-26T01:09:43Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{=rki=}} == ဂေါင်းနောက် === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴnɔ́ɛʔ/}} === ကြိယာ === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိတ် မရှင်းလင်း ဖြစ်တေ။ စိတ်ဝီခွဲမရ ဖြစ်တေ။ စိတ်နှလုံး မသာမယာဟိရေ။ === အင်္ဂလိပ် === confuse === ဗမာ..." 7226234 wikitext text/x-wiki == {{=rki=}} == ဂေါင်းနောက် === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴnɔ́ɛʔ/}} === ကြိယာ === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိတ် မရှင်းလင်း ဖြစ်တေ။ စိတ်ဝီခွဲမရ ဖြစ်တေ။ စိတ်နှလုံး မသာမယာဟိရေ။ === အင်္ဂလိပ် === confuse === ဗမာ === စိတ် မရှင်းလင်း ဖြစ်သည်။ စိတ်ဝေခွဲမရ ဖြစ်သည်။ စိတ်နှလုံး မသာမယာရှိသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] qxjyftg0u12lb41dwp5nltyq690gqkz 7226235 7226234 2026-06-26T01:10:14Z Retkhaberi 2609544 7226235 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းနောက် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴnɔ́ɛʔ/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === စိတ် မရှင်းလင်း ဖြစ်တေ။ စိတ်ဝီခွဲမရ ဖြစ်တေ။ စိတ်နှလုံး မသာမယာဟိရေ။ === အင်္ဂလိပ် === confuse === ဗမာ === စိတ် မရှင်းလင်း ဖြစ်သည်။ စိတ်ဝေခွဲမရ ဖြစ်သည်။ စိတ်နှလုံး မသာမယာရှိသည်။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] mi5xyum0mk7sutxbyg9coblxufkq606 0 3783576 7226236 2026-06-26T01:11:02Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{=rki=}} == ဂေါင်းပူး === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴpù:/}} === ကြိယာ === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === လူများ မကြားသိရယောင် တတိန်းချေ နှီးနှော တိုင်ပင်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === သူတစ်ပါး မကြားသိ..." 7226236 wikitext text/x-wiki == {{=rki=}} == ဂေါင်းပူး === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴpù:/}} === ကြိယာ === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === လူများ မကြားသိရယောင် တတိန်းချေ နှီးနှော တိုင်ပင်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === သူတစ်ပါး မကြားသိရအောင် တိတ်တဆိတ် နှီးနှော တိုင်ပင်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] ikfuuhmu7zu1ghuvixcwtjah6r7nkn3 7226237 7226236 2026-06-26T01:11:36Z Retkhaberi 2609544 7226237 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းပူး === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴpù:/}} === ကြိယာ === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာ}} === ဖွင့်ဆိုချက် === လူများ မကြားသိရယောင် တတိန်းချေ နှီးနှော တိုင်ပင်ရေ။ === အင်္ဂလိပ် === consult === ဗမာ === သူတစ်ပါး မကြားသိရအောင် တိတ်တဆိတ် နှီးနှော တိုင်ပင်သည်။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 8d922ejkscsky7vbezryuql27y5lekv 0 3783577 7226238 2026-06-26T01:12:43Z Retkhaberi 2609544 Created page with "== {{=rki=}} == ဂေါင်းပူးရှိဆိုင် === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴpù:ʃḭsʰàɪɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ မျက်နှာချင်း ဆိုင်ဗျာယ်။ တဦးနှင့်တဦး အပြန်အလှန် တူရူ မျက်နှာမူ..." 7226238 wikitext text/x-wiki == {{=rki=}} == ဂေါင်းပူးရှိဆိုင် === အသံထွက် === * {{wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴpù:ʃḭsʰàɪɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ မျက်နှာချင်း ဆိုင်ဗျာယ်။ တဦးနှင့်တဦး အပြန်အလှန် တူရူ မျက်နှာမူပနာ။ ၂၊ လူချင်း တိုက်ရိုက်တွိဆုံဗျာယ်။ === အင်္ဂလိပ် === face to face === ဗမာ === ၁၊ မျက်နှာချင်း ဆိုင်လျက်။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန် တူရူ မျက်နှာမူလျက်။ ၂၊ လူချင်း တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံလျက်။ == ကိုးကား == * {{Template:Wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] skhafzkpacnn0v74k0uer0z0j5ntv3i 7226239 7226238 2026-06-26T01:13:14Z Retkhaberi 2609544 7226239 wikitext text/x-wiki == {{Wt/rki/=rki=}} == ဂေါင်းပူးရှိဆိုင် === အသံထွက် === * {{Wt/rki/RKI_IPA|/gáʊɴpù:ʃḭsʰàɪɴ/}} === ကြိယာဝိသေသန === *{{Wt/rki/head|rki|ကြိယာဝိသေသန}} === ဖွင့်ဆိုချက် === ၁၊ မျက်နှာချင်း ဆိုင်ဗျာယ်။ တဦးနှင့်တဦး အပြန်အလှန် တူရူ မျက်နှာမူပနာ။ ၂၊ လူချင်း တိုက်ရိုက်တွိဆုံဗျာယ်။ === အင်္ဂလိပ် === face to face === ဗမာ === ၁၊ မျက်နှာချင်း ဆိုင်လျက်။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန် တူရူ မျက်နှာမူလျက်။ ၂၊ လူချင်း တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံလျက်။ == ကိုးကား == * {{Template:wt/rki/R:rki:WTV}} [[Category:Wt/rki]] 75ub5thowyio4cxvlh9z6qs475viiyy 0 3783578 7226247 2026-06-26T02:57:01Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Fráanses t'aan]] to [[Wp/yua/Francés t'aan]] 7226247 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Francés t'aan]] 3i7ux5wif7wk8d3saay4illjxwhrvxn 0 3783579 7226252 2026-06-26T03:23:02Z トラネコマン 2597037 Aynuwikiとの同期 7226252 wikitext text/x-wiki '''Asankar''', '''Cukpet''', '''Cuppet''', '''Ciwpet''', '''Asahikawa''' ({{Wp/ain/Lang-ja|{{Wp/ain/Ruby|旭川|Asahikawa}}}}) anak [[Wp/ain/Yaunmosir|Yaunmosir]] noski oma [[Wp/ain/Si|si]] ne. '''Asankar''' anak Yaunmosir iyeetup poro kotan (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Satporopet|Satporopet]] ne.) ne. == Mosma kotan ko == === Irwak kotan, Tokuy kotan, A=ewopittekotan === ==== Repun kotanu ==== ;Irwak kotan *[[Wp/ain/Puruminton|Puruminton]] ([[Wp/ain/Amerika|Amerika]] [[Wp/ain/Irinoy|Irinoy]]) *:1962 pa 10 cup 11 to ta a=ewopitte. *[[Wp/ain/Nomar|Nomar]] (Amerika Irinoy) *:1987 pa 7 cup 7 to ta a=ewopitte. Puruminton, Nomar irwak kotan ne. *[[Wp/ain/Suwon|Suwon]] ([[Wp/ain/Kawren|Kawren]] [[Wp/ain/Kionki|Kionki]]) *:1989 pa 10 cup 17 to ta a=ewopitte. ;Tokuy kotan *[[Wp/ain/Yucinosaharinsuk|Yucinosaharinsuk]] ([[Wp/ain/Nuca|Nuca]] [[Wp/ain/Saharin|Saharin]] ([[Wp/ain/Karapto|Karapto]] sekor a=ye)) *:1967 pa 11 cup 10 to ta a=ewopitte. *[[Wp/ain/Harpin|Harpin]] ([[Wp/ain/Atuyya|Atuyya]] [[Wp/ain/Heyroncian|Heyroncian]]) *:1995 pa 11 cup 21 to ta a=ewopitte. ;Mosma *[[Wp/ain/Mora|Mora]] ([[Wp/ain/Suwerie|Suwerie]] [[Wp/ain/Tararna|Tararna]]) *:[[Wp/ain/Wasaroppet Japan|Wasaroppet -{Japan}-]] motoho, [[Wp/ain/Wasaroppet|Wasaroppet]] a=ukomaktekka kotan ne. 1990 pa 3 cup ta, "Re mosir iyemawne uworuspenu" kar. *[[Wp/ain/Mora|Mora]] (Amerika [[Wp/ain/Minesota|Minesota]]) *:"Wasaroppet -{USA}-" a=ukomaktekka kotan ne. 1990 pa 3 cup ta, "Re mosir iyemawne uworuspenu" kar. *[[Wp/ain/Cancun|Cancun]] (Atuyya [[Wp/ain/Cirin|Cirin]]) *:2003 pa wano "Wasaroppet -{CHINA}-" a=ukomaktekka. 2006 pa ta , "Iyemawne uworuspenu" (Usamosir wasaroppet iyemawne uworuspenu) eiyorot. ==== Nihon kotanu ==== ;Irwak kotan *[[Wp/ain/Minamisacuma|Minamisacuma]] ([[Wp/ain/Kakosima|Kakosima]]) *:2015 pa 5 cup 3 to ta a=ewopitte. ;A=ewopitte kotan *[[Wp/ain/Kitanakoya|Kitanakoya]] ([[Wp/ain/Aici|Aici]]) *:2014 pa 2 cup 8 to ta "Rorunpe ta ukokoorosutke a=ewopitte hi" a=ewopitte. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Kotan]] dk1wydokvyjq64u5uj2kweoiuuh5iri 7226253 7226252 2026-06-26T03:23:56Z トラネコマン 2597037 Adding interwiki links to [[d:Q200740]] 7226253 wikitext text/x-wiki '''Asankar''', '''Cukpet''', '''Cuppet''', '''Ciwpet''', '''Asahikawa''' ({{Wp/ain/Lang-ja|{{Wp/ain/Ruby|旭川|Asahikawa}}}}) anak [[Wp/ain/Yaunmosir|Yaunmosir]] noski oma [[Wp/ain/Si|si]] ne. '''Asankar''' anak Yaunmosir iyeetup poro kotan (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Satporopet|Satporopet]] ne.) ne. == Mosma kotan ko == === Irwak kotan, Tokuy kotan, A=ewopittekotan === ==== Repun kotanu ==== ;Irwak kotan *[[Wp/ain/Puruminton|Puruminton]] ([[Wp/ain/Amerika|Amerika]] [[Wp/ain/Irinoy|Irinoy]]) *:1962 pa 10 cup 11 to ta a=ewopitte. *[[Wp/ain/Nomar|Nomar]] (Amerika Irinoy) *:1987 pa 7 cup 7 to ta a=ewopitte. Puruminton, Nomar irwak kotan ne. *[[Wp/ain/Suwon|Suwon]] ([[Wp/ain/Kawren|Kawren]] [[Wp/ain/Kionki|Kionki]]) *:1989 pa 10 cup 17 to ta a=ewopitte. ;Tokuy kotan *[[Wp/ain/Yucinosaharinsuk|Yucinosaharinsuk]] ([[Wp/ain/Nuca|Nuca]] [[Wp/ain/Saharin|Saharin]] ([[Wp/ain/Karapto|Karapto]] sekor a=ye)) *:1967 pa 11 cup 10 to ta a=ewopitte. *[[Wp/ain/Harpin|Harpin]] ([[Wp/ain/Atuyya|Atuyya]] [[Wp/ain/Heyroncian|Heyroncian]]) *:1995 pa 11 cup 21 to ta a=ewopitte. ;Mosma *[[Wp/ain/Mora|Mora]] ([[Wp/ain/Suwerie|Suwerie]] [[Wp/ain/Tararna|Tararna]]) *:[[Wp/ain/Wasaroppet Japan|Wasaroppet -{Japan}-]] motoho, [[Wp/ain/Wasaroppet|Wasaroppet]] a=ukomaktekka kotan ne. 1990 pa 3 cup ta, "Re mosir iyemawne uworuspenu" kar. *[[Wp/ain/Mora|Mora]] (Amerika [[Wp/ain/Minesota|Minesota]]) *:"Wasaroppet -{USA}-" a=ukomaktekka kotan ne. 1990 pa 3 cup ta, "Re mosir iyemawne uworuspenu" kar. *[[Wp/ain/Cancun|Cancun]] (Atuyya [[Wp/ain/Cirin|Cirin]]) *:2003 pa wano "Wasaroppet -{CHINA}-" a=ukomaktekka. 2006 pa ta , "Iyemawne uworuspenu" (Usamosir wasaroppet iyemawne uworuspenu) eiyorot. ==== Nihon kotanu ==== ;Irwak kotan *[[Wp/ain/Minamisacuma|Minamisacuma]] ([[Wp/ain/Kakosima|Kakosima]]) *:2015 pa 5 cup 3 to ta a=ewopitte. ;A=ewopitte kotan *[[Wp/ain/Kitanakoya|Kitanakoya]] ([[Wp/ain/Aici|Aici]]) *:2014 pa 2 cup 8 to ta "Rorunpe ta ukokoorosutke a=ewopitte hi" a=ewopitte. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Kotan]] {{INTERWIKI|Q200740}} ozsqbfvzrojk8j5vw97woi518jzq81a 0 3783580 7226258 2026-06-26T03:42:34Z トラネコマン 2597037 Aynuwikiとの同期 7226258 wikitext text/x-wiki '''Mosinnoski''', '''pase kotan''' anak mosir hene serkehe ([[Wp/ain/Nihon|Nihon]] or ta oka [[Wp/ain/Tontopuken|tontopuken]] ({{Wp/ain/Lang-ja|{{Wp/ain/Ruby|都道府県|todoufuken}}}})) hene noski kotan ne. Porserke mosinnoski or ta mosirkor ({{Wp/ain/Lang-en|politics}}) noski an. Somo mosirkor noski ne mosinnoski anak [[Wp/ain/Neterranto|Neterranto]] ta an [[Wp/ain/Amustertam|Amustertam]] (mosirkor noski kotan anak [[Wp/ain/Haak|Haak]]) hene ne. Porsekehe anak mosir or ta iyotta poro kotan ne. Somo iyotta poro kotan ne mosinnoski anak [[Wp/ain/Austoraria|Austoraria]] or ta an [[Wp/ain/Kanpera|Kanpera]] (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Sitni|Sitni]]) hene, [[Wp/ain/Yamakuci ken|Yamakuci ken]] or ta an [[Wp/ain/Yamakuci si|Yamakuci si]] (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Simonoseki si|Simonoseki si]]) hene, [[Wp/ain/Sirpes un mosir|Sirpes un mosir]] or ta [[Wp/ain/Kutcan|Kutcan]] (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Otarunay|Otarunay]]) hene ne. Tup hene tup akkari poronno mosinnoski an mosir ([[Wp/ain/Pikata Ahurika Tono-isam mosir|Pikata Ahurika Tono-isam mosir]], mosinnoski anak [[Wp/ain/Puretoria|Puretoria]], [[Wp/ain/Keiptaun|Keiptaun]], [[Wp/ain/Purumpontein|Purumpontein]] ne) oka. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Kotan]] r14yz9e849e9mqr9h40ncum087vir3b 7226259 7226258 2026-06-26T03:43:14Z トラネコマン 2597037 Adding interwiki links to [[d:Q50337]] 7226259 wikitext text/x-wiki '''Mosinnoski''', '''pase kotan''' anak mosir hene serkehe ([[Wp/ain/Nihon|Nihon]] or ta oka [[Wp/ain/Tontopuken|tontopuken]] ({{Wp/ain/Lang-ja|{{Wp/ain/Ruby|都道府県|todoufuken}}}})) hene noski kotan ne. Porserke mosinnoski or ta mosirkor ({{Wp/ain/Lang-en|politics}}) noski an. Somo mosirkor noski ne mosinnoski anak [[Wp/ain/Neterranto|Neterranto]] ta an [[Wp/ain/Amustertam|Amustertam]] (mosirkor noski kotan anak [[Wp/ain/Haak|Haak]]) hene ne. Porsekehe anak mosir or ta iyotta poro kotan ne. Somo iyotta poro kotan ne mosinnoski anak [[Wp/ain/Austoraria|Austoraria]] or ta an [[Wp/ain/Kanpera|Kanpera]] (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Sitni|Sitni]]) hene, [[Wp/ain/Yamakuci ken|Yamakuci ken]] or ta an [[Wp/ain/Yamakuci si|Yamakuci si]] (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Simonoseki si|Simonoseki si]]) hene, [[Wp/ain/Sirpes un mosir|Sirpes un mosir]] or ta [[Wp/ain/Kutcan|Kutcan]] (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Otarunay|Otarunay]]) hene ne. Tup hene tup akkari poronno mosinnoski an mosir ([[Wp/ain/Pikata Ahurika Tono-isam mosir|Pikata Ahurika Tono-isam mosir]], mosinnoski anak [[Wp/ain/Puretoria|Puretoria]], [[Wp/ain/Keiptaun|Keiptaun]], [[Wp/ain/Purumpontein|Purumpontein]] ne) oka. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Kotan]] {{INTERWIKI|Q50337}} g1n51qxfd4xn52akwpizoonvh12e2hk 7226260 7226259 2026-06-26T03:45:18Z トラネコマン 2597037 7226260 wikitext text/x-wiki '''Mosinnoski''', '''pase kotan''' anak mosir hene serkehe ([[Wp/ain/Nihon|Nihon]] or ta oka [[Wp/ain/Tontopuken|tontopuken]] ({{Wp/ain/Lang-ja|{{Wp/ain/Ruby|都道府県|todoufuken}}}})) hene noski kotan ne. Porserke mosinnoski or ta mosirkor ({{Wp/ain/Lang-en|politics}}) noski an. Somo mosirkor noski ne mosinnoski anak [[Wp/ain/Neterranto|Neterranto]] ta an [[Wp/ain/Amustertam|Amustertam]] (mosirkor noski kotan anak [[Wp/ain/Haak|Haak]]) hene ne. Porsekehe anak mosir or ta iyotta poro kotan ne. Somo iyotta poro kotan ne mosinnoski anak [[Wp/ain/Austoraria|Austoraria]] or ta an [[Wp/ain/Kanpera|Kanpera]] (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Sitni|Sitni]]) hene, [[Wp/ain/Yamakuci ken|Yamakuci ken]] or ta an [[Wp/ain/Yamakuci si|Yamakuci si]] (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Simonoseki si|Simonoseki si]]) hene, [[Wp/ain/Sirpes un mosir|Sirpes un mosir]] or ta [[Wp/ain/Kutcan|Kutcan]] (iyotta poro kotan anak [[Wp/ain/Otarunay|Otarunay]]) hene ne. Tup hene tup akkari poronno mosinnoski an mosir ([[Wp/ain/Pikata Ahurika Tono-isam mosir|Pikata Ahurika Tono-isam mosir]], mosinnoski anak [[Wp/ain/Puretoria|Puretoria]], [[Wp/ain/Keiptaun|Keiptaun]], [[Wp/ain/Purumpontein|Purumpontein]] ne) oka. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Kotan]] r14yz9e849e9mqr9h40ncum087vir3b 0 3783581 7226263 2026-06-26T03:55:15Z トラネコマン 2597037 Aynuwikiとの同期 7226263 wikitext text/x-wiki '''Ponehum''' anak patoy, mimak, parunpe, rekut ani hawru opitta, serke a=seske, a=hutnere wa a=aste haw ne. Inkurisunkur itak ani itak=an {{Wp/ain/Lang|en|consonant}} hoskino an itokpa ne {{Wp/ain/Lang|en|C}} sekor uturu ta a=nuye. [[Wp/ain/Hawsak ponehum|hawsak ponehum]], [[Wp/ain/Hawkor ponehum|hawkor ponehum]] oka. [[Wp/ain/Ununehum|Ununehum]] anak horka itak ne. [[Category:Wp/ain]] [[Category:Wp/ain/Itak]] lfe25s5blhyohnlh9zbfkqxk7o1shcy 0 3783582 7226265 2026-06-26T04:17:04Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Le aktunilo'ob]] to [[Wp/yua/Áaktun]]: Misspelled title 7226265 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Áaktun]] c68ga54dvo2u7pnt8r9uzhd5to6qbu5 0 3783583 7226266 2026-06-26T04:17:44Z 26agcp 2575807 Redirected page to [[Wp/yua/Áaktun]] 7226266 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Áaktun|Áaktun]] ijs27oj6pw8sx6yboaoeykzpz6v922h 0 3783584 7226270 2026-06-26T04:23:27Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Le sáak]] to [[Wp/yua/Sáak']]: Misspelled title 7226270 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Sáak']] blq9p1zzppouusqlmd3gd9kalyexgma 0 3783585 7226275 2026-06-26T04:43:16Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Le ch’om]] to [[Wp/yua/Ch'om]] 7226275 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Ch'om]] npgst9tj4010fzqw27q0pdm0rpd00i7 0 3783586 7226278 2026-06-26T04:45:43Z OwlyKnight 2597950 Terjemahan [[:w:id:Anjing]] 7226278 wikitext text/x-wiki '''Acong''' ('''''Canis familiaris''''' ato '''''Canis lupus familiaris''''') niki anaken [[Wp/sas/Serigala|serigala]] haq wah [[Wp/sas/Penjinakan hiwan haq bedoé tolang muri|tejinakkan]]. Acong niki kereng tesebut '''acong doméstik''' éndah, nike hiwan haq wah [[Wp/sas/Pembiakan séléktip|wah tebiakkan séléktip]] pas jamanen [[Wp/sas/Pléistosén Akhir|Pléistosén Akhir]] siq [[Wp/sas/Pemburu-pengumpul|pemburu-pengumpul]]. Acong kance [[Wp/sas/Serigala abu|serigala abu]] moderen bedoé pade papuq baloq.<ref name="Perri-2021">{{Wp/sas/Cite journal |last1=Perri |first1=Angela R. |last2=Feuerborn |first2=Tatiana R. |last3=Frantz |first3=Laurent A. F. |last4=Larson |first4=Greger |last5=Malhi |first5=Ripan S. |last6=Meltzer |first6=David J. |last7=Witt |first7=Kelsey E. |title=Dog domestication and the dual dispersal of people and dogs into the Americas |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=9 February 2021 |volume=118 |issue=6 |article-number=e2010083118 |doi=10.1073/pnas.2010083118 |doi-access=free |pmid=33495362 |pmc=8017920 |bibcode=2021PNAS..11810083P}}</ref> Acong niki [[Wp/sas/Spésiés|spésiés]] pertame haq [[Wp/sas/Hiwan jinak|tejinakken]] lebih 14.000 taun haq laéq, sebelum [[Wp/sas/Babad garoan|perkembangan garoan]]. Laguq, berajahan génétik dait prosésn acong tejinakkan nike wah araq lebih dari 25.000 taun haq laéq. Siq hubunganen kance dengan, acong baun kaken kakenan haq penoq [[Wp/sas/Pati|pati]] haq biasen ndéqn bau tekaken siq jenis [[Wp/sas/Canidae|canid]] haq lain. ==Rujukan== {{Wp/sas/Reflist}} {{INTERWIKI|Q144}} [[Category:Wp/sas/Acong]] [[Category:Wp/sas]] [[Category:Wp/sas/Mamalia]] 4na8izoud3hfww2a7t5mpzkoyxvlfes 7226279 7226278 2026-06-26T04:46:34Z OwlyKnight 2597950 7226279 wikitext text/x-wiki [[File:Dog - നായ-6.JPG|thumb|Salah sekéq jenis acong]] '''Acong''' ('''''Canis familiaris''''' ato '''''Canis lupus familiaris''''') niki anaken [[Wp/sas/Serigala|serigala]] haq wah [[Wp/sas/Penjinakan hiwan haq bedoé tolang muri|tejinakkan]]. Acong niki kereng tesebut '''acong doméstik''' éndah, nike hiwan haq wah [[Wp/sas/Pembiakan séléktip|wah tebiakkan séléktip]] pas jamanen [[Wp/sas/Pléistosén Akhir|Pléistosén Akhir]] siq [[Wp/sas/Pemburu-pengumpul|pemburu-pengumpul]]. Acong kance [[Wp/sas/Serigala abu|serigala abu]] moderen bedoé pade papuq baloq.<ref name="Perri-2021">{{Wp/sas/Cite journal |last1=Perri |first1=Angela R. |last2=Feuerborn |first2=Tatiana R. |last3=Frantz |first3=Laurent A. F. |last4=Larson |first4=Greger |last5=Malhi |first5=Ripan S. |last6=Meltzer |first6=David J. |last7=Witt |first7=Kelsey E. |title=Dog domestication and the dual dispersal of people and dogs into the Americas |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=9 February 2021 |volume=118 |issue=6 |article-number=e2010083118 |doi=10.1073/pnas.2010083118 |doi-access=free |pmid=33495362 |pmc=8017920 |bibcode=2021PNAS..11810083P}}</ref> Acong niki [[Wp/sas/Spésiés|spésiés]] pertame haq [[Wp/sas/Hiwan jinak|tejinakken]] lebih 14.000 taun haq laéq, sebelum [[Wp/sas/Babad garoan|perkembangan garoan]]. Laguq, berajahan génétik dait prosésn acong tejinakkan nike wah araq lebih dari 25.000 taun haq laéq. Siq hubunganen kance dengan, acong baun kaken kakenan haq penoq [[Wp/sas/Pati|pati]] haq biasen ndéqn bau tekaken siq jenis [[Wp/sas/Canidae|canid]] haq lain. ==Rujukan== {{Wp/sas/Reflist}} {{INTERWIKI|Q144}} [[Category:Wp/sas/Acong]] [[Category:Wp/sas]] [[Category:Wp/sas/Mamalia]] et15sccc990fzwh0k7oq5fky8owjgrb 7226287 7226279 2026-06-26T04:57:20Z OwlyKnight 2597950 7226287 wikitext text/x-wiki [[File:Dog - നായ-6.JPG|thumb|Salah sekéq jenis acong]] '''Acong''' ('''''Canis familiaris''''' ato '''''Canis lupus familiaris''''') niki anaken [[Wp/sas/Serigala|serigala]] haq wah [[Wp/sas/Penjinakan hiwan haq bedoé tolang muri|tejinakkan]]. Acong niki kereng tesebut '''acong doméstik''' éndah, nike hiwan haq wah [[Wp/sas/Pembiakan séléktip|wah tebiakkan séléktip]] pas jamanen [[Wp/sas/Pléistosén Akhir|Pléistosén Akhir]] siq [[Wp/sas/Pemburu-pengumpul|pemburu-pengumpul]]. Acong kance [[Wp/sas/Serigala abu|serigala abu]] moderen bedoé pade papuq baloq.<ref name="Perri-2021">{{Wp/sas/Cite journal |last1=Perri |first1=Angela R. |last2=Feuerborn |first2=Tatiana R. |last3=Frantz |first3=Laurent A. F. |last4=Larson |first4=Greger |last5=Malhi |first5=Ripan S. |last6=Meltzer |first6=David J. |last7=Witt |first7=Kelsey E. |title=Dog domestication and the dual dispersal of people and dogs into the Americas |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=9 February 2021 |volume=118 |issue=6 |article-number=e2010083118 |doi=10.1073/pnas.2010083118 |doi-access=free |pmid=33495362 |pmc=8017920 |bibcode=2021PNAS..11810083P}}</ref> Acong niki [[Wp/sas/Spésiés|spésiés]] pertame haq [[Wp/sas/Hiwan jinak|tejinakken]] lebih 14.000 taun haq laéq, sebelum [[Wp/sas/Babad garoan|perkembangan garoan]]. Laguq, berajahan génétik dait prosésn acong tejinakkan nike wah araq lebih dari 25.000 taun haq laéq. Siq hubunganen kance dengan, acong baun kaken kakenan haq penoq [[Wp/sas/Pati|pati]] haq biasen ndéqn bau tekaken siq jenis [[Wp/sas/Canidae|canid]] haq lain. Acong wah tekembangbiakkan jari bedoé perilaku, kemampuan sénsorik, kance ruen fisik haq dengan mélé. [[Wp/sas/Ras acong|Ras acong]] nike penoq siq bentuk, ukuran, kance warne. Ras-ras nike pade jumlah tolangen (kecuali léq ékorn), bedoé rahang kuat haq bedoé 42 gigi, kance [[Wp/sas/Irung acong|irung]], kentok, kance mata haq baik. Lamun tebandingan siq manusie, acong bedoé irung kance kentok haq tajeman, laguq [[Wp/sas/Ketajeman penglihatan|ketajeman penglihatan]] haq kurang. ==Rujukan== {{Wp/sas/Reflist}} {{INTERWIKI|Q144}} [[Category:Wp/sas/Acong]] [[Category:Wp/sas]] [[Category:Wp/sas/Mamalia]] m91mpuo6emzf03tb82ibi6y4xs09xdj 7226290 7226287 2026-06-26T05:01:25Z OwlyKnight 2597950 7226290 wikitext text/x-wiki [[File:Dog - നായ-6.JPG|thumb|Salah sekéq jenis acong]] '''Acong''' ('''''Canis familiaris''''' ato '''''Canis lupus familiaris''''') niki anaken [[Wp/sas/Serigala|serigala]] haq wah [[Wp/sas/Penjinakan hiwan haq bedoé tolang muri|tejinakkan]]. Acong niki kereng tesebut '''acong doméstik''' éndah, nike hiwan haq wah [[Wp/sas/Pembiakan séléktip|wah tebiakkan séléktip]] pas jamanen [[Wp/sas/Pléistosén Akhir|Pléistosén Akhir]] siq [[Wp/sas/Pemburu-pengumpul|pemburu-pengumpul]]. Acong kance [[Wp/sas/Serigala abu|serigala abu]] moderen bedoé pade papuq baloq.<ref name="Perri-2021">{{Wp/sas/Cite journal |last1=Perri |first1=Angela R. |last2=Feuerborn |first2=Tatiana R. |last3=Frantz |first3=Laurent A. F. |last4=Larson |first4=Greger |last5=Malhi |first5=Ripan S. |last6=Meltzer |first6=David J. |last7=Witt |first7=Kelsey E. |title=Dog domestication and the dual dispersal of people and dogs into the Americas |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=9 February 2021 |volume=118 |issue=6 |article-number=e2010083118 |doi=10.1073/pnas.2010083118 |doi-access=free |pmid=33495362 |pmc=8017920 |bibcode=2021PNAS..11810083P}}</ref> Acong niki [[Wp/sas/Spésiés|spésiés]] pertame haq [[Wp/sas/Hiwan jinak|tejinakken]] lebih 14.000 taun haq laéq, sebelum [[Wp/sas/Babad garoan|perkembangan garoan]]. Laguq, berajahan génétik dait prosésn acong tejinakkan nike wah araq lebih dari 25.000 taun haq laéq. Siq hubunganen kance dengan, acong baun kaken kakenan haq penoq [[Wp/sas/Pati|pati]] haq biasen ndéqn bau tekaken siq jenis [[Wp/sas/Canidae|canid]] haq lain. Acong wah tekembangbiakkan jari bedoé perilaku, kemampuan sénsorik, kance ruen fisik haq dengan mélé. [[Wp/sas/Ras acong|Ras acong]] nike penoq siq bentuk, ukuran, kance warne. Ras-ras nike pade jumlah tolangen (kecuali léq ékorn), bedoé rahang kuat haq bedoé 42 gigi, kance [[Wp/sas/Irung acong|irung]], kentok, kance mata haq baik. Lamun tebandingan siq manusie, acong bedoé irung kance kentok haq tajeman, laguq [[Wp/sas/Ketajeman penglihatan|ketajeman penglihatan]] haq kurang. Acong nike wah begawé penoq juq manusie, maraq jari [[Wp/sas/Acong pemburu|berburu]], [[Wp/sas/Acong gembala|gembala]], [[Wp/sas/Acong seluncuran|narik beban]], [[Wp/sas/Acong penjagaq|bejagaq]], [[Wp/sas/Hiwan peliharaan|batur]], [[Wp/sas/Acong terapi|terapi]], [[Wp/sas/Acong pemandu|mandu dengan]], kance [[Wp/sas/Acong polisi|bantu polisi]] lan [[Wp/sas/Acong lé perang|militér]]. ==Rujukan== {{Wp/sas/Reflist}} {{INTERWIKI|Q144}} [[Category:Wp/sas/Acong]] [[Category:Wp/sas]] [[Category:Wp/sas/Mamalia]] d9vhq0y41lema5czduz445hbyv197dw 0 3783587 7226292 2026-06-26T05:05:22Z SasaKresten 2604532 Created page with "=={{Wt/sas/lang|sas}}== {{Wt/sas/head|sas}} {{Wt/sas/-n-|sas}} # ndéqn laéq [[Category:Wt/sas]]" 7226292 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|sas}}== {{Wt/sas/head|sas}} {{Wt/sas/-n-|sas}} # ndéqn laéq [[Category:Wt/sas]] jhsumx7s02fr6wl4zz6u6cjtfau44id 7226293 7226292 2026-06-26T05:05:54Z SasaKresten 2604532 7226293 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|sas}}== {{Wt/sas/head|sas}} {{Wt/sas/-n-|sas}} # ndéqn laéq # [[Wt/sas/baréh|baréh]] [[Category:Wt/sas]] i4dnnmbbqsr5u0y9bmsf6asv05fvc3z 7226294 7226293 2026-06-26T05:06:09Z SasaKresten 2604532 7226294 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|sas}}== {{Wt/sas/head|sas}} {{Wt/sas/-n-|sas}} # ndéqn laéq # [[Wt/sas/baréh|baréh]] # [[Wt/sas/kadang|kadang]] [[Category:Wt/sas]] j2x96so79zr3y0iruep10cmyawp09nq 0 3783588 7226295 2026-06-26T05:06:41Z SasaKresten 2604532 Created page with "=={{Wt/sas/lang|id}}== {{Wt/sas/head|id}} {{Wt/sas/-n-|id}} # [[Wt/sas/semendaq|semendaq]] [[Category:Wt/sas]]" 7226295 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|id}}== {{Wt/sas/head|id}} {{Wt/sas/-n-|id}} # [[Wt/sas/semendaq|semendaq]] [[Category:Wt/sas]] eaujn2ig39dmf54esrclcna73c809u6 7226307 7226295 2026-06-26T05:31:24Z SasaKresten 2604532 7226307 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|id}}== {{Wt/sas/head|id}} : {{Wt/sas/audio|id|LL-Q9240 (ind)-Cloudy (Losstreak)-sebentar.wav}} {{Wt/sas/-n-|id}} # [[Wt/sas/semendaq|semendaq]] [[Category:Wt/sas]] q3k8qez758n1sloa3lxyflmoozl8nnd 10 3783589 7226300 2026-06-26T05:22:46Z OwlyKnight 2597950 Created page with "[[File:{{{1}}}|{{{ukuran|}}}|{{{opsi|thumb}}}|{{{2|{{{caption|{{{deskripsi}}}}}}}}}]] {{#if:{{NAMESPACE}} | | [[Category:Wt/sas/Éntri haq bedoé gambar]]}} {{#if:{{{lang|{{{base|}}}}}}|[[Category:{{{lang}}}:Bedoé gambar]]}}<noinclude> Béng gambar juq éntri. Contoh: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} </syntaxhighlight> jari léq samping: {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lom..." 7226300 wikitext text/x-wiki [[File:{{{1}}}|{{{ukuran|}}}|{{{opsi|thumb}}}|{{{2|{{{caption|{{{deskripsi}}}}}}}}}]] {{#if:{{NAMESPACE}} | | [[Category:Wt/sas/Éntri haq bedoé gambar]]}} {{#if:{{{lang|{{{base|}}}}}}|[[Category:{{{lang}}}:Bedoé gambar]]}}<noinclude> Béng gambar juq éntri. Contoh: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} </syntaxhighlight> jari léq samping: {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} Mal nike béng katégori [[:Category:Éntri haq bedoé gambar]] juq éntri haq kadu mal nike kance [[:Category:Kodebase:Bedoé gambar]] lamun pengadu béng <code>|lang=</code> ato <code>|base=</code>. Misaln: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq|base=sas}}</syntaxhighlight> bareh araq katégori [[:Category:sas:Bedoé gambar]]. 339lyfbpuxspfjev1zg1etkkryvyt7b 7226301 7226300 2026-06-26T05:25:49Z OwlyKnight 2597950 7226301 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[File:{{{1}}}|{{{ukuran|}}}|{{{opsi|thumb}}}|{{{2|{{{caption|{{{deskripsi}}}}}}}}}]] {{#if:{{NAMESPACE}} | | [[Category:Wt/sas/Éntri haq bedoé gambar]] {{#if:{{{lang|{{{base|}}}}}}|[[Category:{{{lang|{{{base}}}}}}:Bedoé gambar]]|}} }} </includeonly><noinclude> Béng gambar juq éntri. Contoh: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} </syntaxhighlight> jari léq samping: {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} Mal nike béng katégori [[:Category:Éntri haq bedoé gambar]] juq éntri haq kadu mal nike kance [[:Category:Kodebase:Bedoé gambar]] lamun pengadu béng <code>|lang=</code> ato <code>|base=</code>. Misaln: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq|base=sas}}</syntaxhighlight> bareh araq katégori [[:Category:sas:Bedoé gambar]]. s3ekyywp2x2wb5btj0lswitd5rfiuo6 7226303 7226301 2026-06-26T05:26:22Z OwlyKnight 2597950 7226303 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[File:{{{1}}}|{{{ukuran|}}}|{{{opsi|thumb}}}|{{{2|{{{caption|{{{deskripsi}}}}}}}}}]] {{#if:{{NAMESPACE}} | | [[Category:Wt/sas/Éntri haq bedoé gambar]] {{#if:{{{lang|{{{base|}}}}}}|[[Category:Wt/sas/{{{lang|{{{base}}}}}}:Bedoé gambar]]|}} }} </includeonly><noinclude> Béng gambar juq éntri. Contoh: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} </syntaxhighlight> jari léq samping: {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} Mal nike béng katégori [[:Category:Éntri haq bedoé gambar]] juq éntri haq kadu mal nike kance [[:Category:Kodebase:Bedoé gambar]] lamun pengadu béng <code>|lang=</code> ato <code>|base=</code>. Misaln: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq|base=sas}}</syntaxhighlight> bareh araq katégori [[:Category:sas:Bedoé gambar]]. kvj91gt70ln3zzozsmkvezdqsdu5nvi 7226304 7226303 2026-06-26T05:27:45Z OwlyKnight 2597950 7226304 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[File:{{{1}}}|{{{ukuran|}}}|{{{opsi|thumb}}}|{{{2|{{{caption|{{{deskripsi}}}}}}}}}]] {{#if:{{NAMESPACE}} | | [[Category:Wt/sas/Éntri haq bedoé gambar]] {{#if:{{{lang|{{{base|}}}}}}|[[Category:Wt/sas/{{#lc:{{{lang|{{{base}}}}}}}}:Bedoé gambar]]|}} }} </includeonly><noinclude> Béng gambar juq éntri. Contoh: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} </syntaxhighlight> jari léq samping: {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} Mal nike béng katégori [[:Category:Éntri haq bedoé gambar]] juq éntri haq kadu mal nike kance [[:Category:Kodebase:Bedoé gambar]] lamun pengadu béng <code>|lang=</code> ato <code>|base=</code>. Misaln: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq|base=sas}}</syntaxhighlight> bareh araq katégori [[:Category:sas:Bedoé gambar]]. 9bh7qafjqkvpz6ztctcl8siuifuns5d 7226306 7226304 2026-06-26T05:29:20Z OwlyKnight 2597950 7226306 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[File:{{{1}}}|{{{ukuran|}}}|{{{opsi|thumb}}}|{{{2|{{{caption|{{{deskripsi}}}}}}}}}]] {{#if:{{NAMESPACE}} | | [[Category:Wt/sas/Éntri haq bedoé gambar]] {{#if:{{{lang|{{{base|}}}}}}|[[Category:Wt/sas/{{lc:{{{lang|{{{base}}}}}}}}:Bedoé gambar]]|}} }} </includeonly><noinclude> Béng gambar juq éntri. Contoh: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} </syntaxhighlight> jari léq samping: {{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq}} Mal nike béng katégori [[:Category:Éntri haq bedoé gambar]] juq éntri haq kadu mal nike kance [[:Category:Kodebase:Bedoé gambar]] lamun pengadu béng <code>|lang=</code> ato <code>|base=</code>. Misaln: <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Wt/sas/gambar|Rinjani volcano satellite Rotated.jpg|Pulo Lomboq|base=sas}}</syntaxhighlight> bareh araq katégori [[:Category:sas:Bedoé gambar]]. c4oxfykyl7b7xxz1017tc6dub9c96yu 0 3783590 7226308 2026-06-26T05:32:33Z SasaKresten 2604532 Created page with "=={{Wt/sas/lang|sas}}== {{Wt/sas/head|sas}} {{Wt/sas/-n-|sas}} # setilah ato kata haq nunjuk juq [[Wt/sas/dengan|dengan]], [[Wt/sas/tempat|tempat]], ato haq lain-lain [[Category:Wt/sas]]" 7226308 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|sas}}== {{Wt/sas/head|sas}} {{Wt/sas/-n-|sas}} # setilah ato kata haq nunjuk juq [[Wt/sas/dengan|dengan]], [[Wt/sas/tempat|tempat]], ato haq lain-lain [[Category:Wt/sas]] gzuroybyugtgp4x11qu6p3kvgfseimu 0 3783591 7226309 2026-06-26T05:33:45Z SasaKresten 2604532 Created page with "=={{Wt/sas/lang|id}}== {{Wt/sas/head|id}} {{Wt/sas/-n-|id}} # [[Wt/sas/aran|aran]] [[Category:Wt/sas]]" 7226309 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|id}}== {{Wt/sas/head|id}} {{Wt/sas/-n-|id}} # [[Wt/sas/aran|aran]] [[Category:Wt/sas]] ly8jngb5zdjymkuo0hg51fuluo67vyr 7226310 7226309 2026-06-26T05:34:08Z SasaKresten 2604532 7226310 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|id}}== {{Wt/sas/head|id}} : {{Wt/sas/audio|id|LL-Q9240 (ind)-Iripseudocorus-nama.wav}} {{Wt/sas/-n-|id}} # [[Wt/sas/aran|aran]] [[Category:Wt/sas]] n1l6l014k2bgm13m24kjn1t2qmiy9jw 7226312 7226310 2026-06-26T05:35:14Z SasaKresten 2604532 7226312 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|bew}}== {{Wt/sas/head|bew}} : {{Wt/sas/audio|bew|LL-Q33014 (bew)-Yahya Andi Saputra (Bangrapip)-nama.wav}} {{Wt/sas/-n-|bew}} # [[Wt/sas/aran|aran]] =={{Wt/sas/lang|id}}== {{Wt/sas/head|id}} : {{Wt/sas/audio|id|LL-Q9240 (ind)-Iripseudocorus-nama.wav}} {{Wt/sas/-n-|id}} # [[Wt/sas/aran|aran]] [[Category:Wt/sas]] t2twvdxn8awztwd1qb7hf1t1hn375ua 7226313 7226312 2026-06-26T05:35:41Z SasaKresten 2604532 7226313 wikitext text/x-wiki =={{Wt/sas/lang|bew}}== {{Wt/sas/head|bew}} : {{Wt/sas/audio|bew|LL-Q33014 (bew)-Yahya Andi Saputra (Bangrapip)-nama.wav}} {{Wt/sas/-n-|bew}} # [[Wt/sas/aran|aran]] {{Wt/sas/-v-|bew}} # bedoé aran =={{Wt/sas/lang|id}}== {{Wt/sas/head|id}} : {{Wt/sas/audio|id|LL-Q9240 (ind)-Iripseudocorus-nama.wav}} {{Wt/sas/-n-|id}} # [[Wt/sas/aran|aran]] [[Category:Wt/sas]] 3oeibevsiikuzm6lr6sssnbk2ooyy8p 10 3783592 7226322 2026-06-26T06:04:57Z Stardsen 132997 Created page with "<noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Suntu..." 7226322 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Devils Tower, also known by more benign names, including Bear Lodge, by indigenous American Indians, in northeastern Wyoming LCCN2015634196.tif |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Valley of Mexico in Pleistocene (9778653573).jpg |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Mato Wayuhi at 2025 SXSW.jpg |umalli=[[Qiwuña|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qiwuña'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/mhq/Wáakapus shí}}</div> </div> 0mkj9bltapcztdvr5n5xycahwk12wol 7226323 7226322 2026-06-26T06:08:59Z Stardsen 132997 7226323 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Devils Tower, also known by more benign names, including Bear Lodge, by indigenous American Indians, in northeastern Wyoming LCCN2015634196.tif |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Valley of Mexico in Pleistocene (9778653573).jpg |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Pemmican.jpg |umalli=[[Wp/mhq/Íkatehere|<span style="color:#FFFFFF;">'''Íkatehere'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/mhq/Wáakapus shí}}</div> </div> dh69apn22zxb7t6csp5vuflhgw9ykam 7226329 7226323 2026-06-26T06:20:09Z Stardsen 132997 7226329 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=One_World_Trade_Center_from_the_Hudson_01_(9440040691).jpg |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Valley of Mexico in Pleistocene (9778653573).jpg |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Pemmican.jpg |umalli=[[Wp/mhq/Íkatehere|<span style="color:#FFFFFF;">'''Íkatehere'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/mhq/Wáakapus shí}}</div> </div> 19qmfw0hsfiady5h255o4uv3k9b6ej8 7226330 7226329 2026-06-26T06:24:38Z Stardsen 132997 7226330 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=One_World_Trade_Center_from_the_Hudson_01_(9440040691).jpg |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Wedding transport, St Mary The Virgin Church, Great Dunmow, Essex, 25 June 2011.jpg |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Pemmican.jpg |umalli=[[Wp/mhq/Íkatehere|<span style="color:#FFFFFF;">'''Íkatehere'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/mhq/Wáakapus shí}}</div> </div> 8jvgmh5jecz9rpmgduj9d6li8h7ma9h 7226331 7226330 2026-06-26T06:26:09Z Stardsen 132997 7226331 wikitext text/x-wiki <noinclude><templatestyles src="Wp/mhq/Portada600k/styles.css" />[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> <div class="portada-slider" style="max-width:100%;position:relative"> <ul> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg |umalli=[[Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin|<span style="color:#FFFFFF;">'''Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin'''</span>]] |pisi qillqa= Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin (kastilla simipi: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin simimanta: Academia Sancti Marci Urbis Regum in Peruvia) nisqaqa Piruwpi qhapaq Yachay sunturmi, Lima llaqtapi. Aswan chaninchasqa, sut'inchasqa yachay wankurina Piruw mamallaqtapi kan, hinan kaspa Piruwpi, Awya Yalawpi ñawpaq yachay sunturnin kan. 1548 watapi, Santo Domingo kunwintupi pata yachaqkunamanta qallarisqaku. Fray Tomas de San Martín nispa, chiqanchasqa paqarirqaku, hinaqtin 1551 wata ayriwa killa 12 ñiqin Carlos I Ispañamanta Qhapaq kamaqillqanninwan chaynallata kawsarirkaku. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=One_World_Trade_Center_from_the_Hudson_01_(9440040691).jpg |umalli=[[Qhichwa simi|<span style="color:#FFFFFF;">'''Qhichwa simi'''</span>]] |pisi qillqa= Qhichwa simi icha Runasimi ñisqaqa Urin Awya Yalapi rimasqan rimaymi. Tawantinsuyup siminsi karqan. Kunanqa yaqa 14.000.000 runam kay simita rimanku, Piruwpi, Buliwyapi, Arhintinapi, Ikwadurpi, Chilipi, Kulumbyapi kaytaqa riman. Lliw Awya Yala rimaykunamanta astawan rimaqniyuqmi. Qhichwa sutita churarqa runasimiman Fray Domingo de Santo Tomás, ñawpaq qillqaq kay simimanta.Simi yachaqkunaqa rimanakun, qhichwa simi hukllachu achkachu rimay. SIL International ñisqa tantanakuy ñinmi, 42 rimaymi, nispa. Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Sunturtaq ñinmi, huklla simi, Qusqu llaqtap rimayninmi huklla allin qhichwa simi, ñispa. Ichataq Chanka rimaqqa manam Wanka rimayta hap'inchu, Wankataq manam Chanka rimaytachu. }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Volkswagen dutch licence registration 33-48-NE.JPG |umalli=[[Pacha q'uñichiy|<span style="color:#FFFFFF;">'''Pacha q'uñichiy'''</span>]] |pisi qillqa= Pacha q'uñichiy nisqaqa chimlasay, huk pacha q'uñichina nisqa wapsikunarayku wayra pachap q'uñiyninmi. Inti tiksi muyuta achkiy, k'uyu qhipa, huk illanchaykunawan illanchaspa q'uñichiptin, tiksi muyutaq puka ñawpa nisqatam hawa pachaman illanchan. Pacha q'uñichina wapsikuna chay achkiy, k'uyu qhipa illanchaykunata chimpachinmi, manataqmi puka ñawpatachu. Chay puka ñawpa illanchayta allpaman rirpuchaspa wayra pachapipas hark'aspa allpa pachatam wayra pachatapas q'uñichinmi }} </li> <li> {{Wp/mhq/Portada600k/elementcarrusel |file=Pemmican.jpg |umalli=[[Wp/mhq/Íkatehere|<span style="color:#FFFFFF;">'''Íkatehere'''</span>]] |pisi qillqa= Ñawpa pachas Punapi ancha achka qiwuña-qiwuñas karqan, kunan pachataq chaymanta chunka ch'iqtallamantas aswan pisillas puchuq kachkan. Tawantinsuyu pachapiqa Inkakuna ama sach'a muthuychu ñiqsi karqan. Ispañulkuna hamuptinqa achka sach'akunas michina ruranapaq muthusqa karqan. Kunan pacha mana chayllaña q'iru kaptinmi, runakuna qiwuñakunata yamt'apaq wasichanapaqpas muthunku. Llamakuna qiwuñap raphinkunatam mikhunku. Chaywan musuq qiwuña manañam wiñanchu. Lluqsiq qaranrayku qiwuña utqayllam rawran. Chayrayku achka qiwuñatañam kañarqanku. }} </li> </ul> <div style="width:100%;position:absolute;bottom:0;left:0;padding:10px;background-color:{{linear-gradient|top|rgba(0, 0, 0, 0.35), rgba(0, 0, 0, 0.75)}}; text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">{{Wp/mhq/Wáakapus shí}}</div> </div> 4thufi88owtt6x3255879irb7xmvi6i 10 3783593 7226326 2026-06-26T06:11:25Z Stardsen 132997 Created page with "<div class="portada-rikcha nomobile"></div> <div class="nomobile" style="position:absolute; bottom:0;left:0;padding:10px;background:#990000;text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">Oyúblaye wašté</div> <div class="portada-slider-div-contingut nomobile"> <div class="portada-slider-contingutimatge nomobile" style="border-bottom:3px solid #990000"> <div class="portada..." 7226326 wikitext text/x-wiki <div class="portada-rikcha nomobile"></div> <div class="nomobile" style="position:absolute; bottom:0;left:0;padding:10px;background:#990000;text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">Oyúblaye wašté</div> <div class="portada-slider-div-contingut nomobile"> <div class="portada-slider-contingutimatge nomobile" style="border-bottom:3px solid #990000"> <div class="portada-slider-titol nomobile">{{{titol|{{{títol|}}}}}}</div> <div class="portada-slider-descripcio nomobile"> <div class="nomobile" style="background:rgba(0,0,0,0.6);padding:10px">{{{descripcio|{{{descripció|}}}}}} {{Wp/mhq/mida}}</div> </div> </div> </div> <div class="mf-mobile-only"> == Wáakapus shí == {{{descripcio|{{{descripció|}}}}}} </div> <noinclude>[[Category:Wáakapus shí]]</noinclude> 5jm7s2nfhflwt4ld83uz312duyb0xg1 7226327 7226326 2026-06-26T06:12:20Z Stardsen 132997 7226327 wikitext text/x-wiki <div class="portada-rikcha nomobile"></div> <div class="nomobile" style="position:absolute; bottom:0;left:0;padding:10px;background:#990000;text-align:center;color:white; border-top-right-radius: 5px; box-shadow: rgba(0,0,0,0.8) 0 0 15px; border-top-left-radius: 5px;font-weight:bold">Wáakapus koshí</div> <div class="portada-slider-div-contingut nomobile"> <div class="portada-slider-contingutimatge nomobile" style="border-bottom:3px solid #990000"> <div class="portada-slider-titol nomobile">{{{titol|{{{títol|}}}}}}</div> <div class="portada-slider-descripcio nomobile"> <div class="nomobile" style="background:rgba(0,0,0,0.6);padding:10px">{{{descripcio|{{{descripció|}}}}}} {{Wp/mhq/mida}}</div> </div> </div> </div> <div class="mf-mobile-only"> == Wáakapus shí == {{{descripcio|{{{descripció|}}}}}} </div> <noinclude>[[Category:Wáakapus ų́ųte]]</noinclude> p4fhptfgd08qwhaizwdcbashp8we7e8 0 3783594 7226333 2026-06-26T07:04:31Z Sree1959 2594881 രാജ്യങ്ങൾ ചേർത്തു 7226333 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ploughing Fields crop banner.jpg|caption=ബംഗ്ലാദേശിലെ നെൽപ്പാടങ്ങൾ}} '''ദക്ഷിണേഷ്യ''', '''ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം''' (അല്ലെങ്കിൽ ''ഉപഭൂഖണ്ഡം'') എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വടക്ക് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]], തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഗംഗാ, സിന്ധു നദീതടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഒരു ത്രികോണ ഭൂപ്രദേശമാണ് ഇത്. 2.08 ബില്യൺ ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർവതങ്ങളുണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ചില നാഗരികതകളുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനവും [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം]], [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]], [[Wy/ml/സനാമഹിസം|സനാമഹിസം]], [[Wy/ml/സിഖ് മതം|സിഖ് മതം]], ജൈനമതം എന്നിവയുടെ ഉറവിടവുമാണ്. ==രാജ്യങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of South Asia.png | regionmaptext=Map of South Asia's countries | regionmapsize=500px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] | region1color=#b383b3 | region1description=നദികൾക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ രാഷ്ട്രം. ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമല്ലെങ്കിലും, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾ, വന്യജീവികൾ, ചരിത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ മിശ്രിതമാണ് ബംഗ്ലാദേശ്. | region2name=[[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] | region2color=#d56d76 | region2description=ടിബറ്റൻ സംസ്കാരവും അതിൻ്റെ ജീവിതരീതിയും സ്വാധീനിച്ച ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യം. വിനോദസഞ്ചാരം കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. | region3name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] | region3color=#a78379 | region3description=വടക്ക് ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളും, പടിഞ്ഞാറ് താർ മരുഭൂമിയും, തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പുരാതനവും സമ്പന്നവുമായ സാംസ്കാരിക പൈതൃകമുള്ള മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം; ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള ഈ രാജ്യം സഞ്ചാരികൾക്ക് ആകർഷകമായ മതങ്ങളുടെയും വംശീയതയുടെയും കാഴ്ച നൽകുന്നു, ഭാഷകളുടെ ഒരു കലവറ, വൈവിധ്യമാർന്ന ഭക്ഷണം, സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് നിർമ്മിച്ചതും ഇന്നും കേടുകൂടാതെയിരിക്കുന്നതുമായ വാസ്തുവിദ്യാ മാസ്റ്റർപീസുകൾ. | region4name=[[Wy/ml/മാലിദ്വീപ്|മാലിദ്വീപ്]] | region4color=#5e6464 | region4description=ഇന്ത്യയുടെയും മധ്യപൂർവേഷ്യയുടെയും സ്വാധീനമുള്ള ഒരു സംസ്കാരമുള്ള, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട സ്ഥലം. | region5name=[[Wy/ml/നേപ്പാൾ|നേപ്പാൾ]] | region5color=#4da9c4 | region5description=എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടിയും ബുദ്ധന്റെ ജന്മസ്ഥലവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, സാഹസിക വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ പ്രശസ്തമാണ്, കൂടാതെ നിരവധി അപൂർവ മൃഗങ്ങളുടെയും ശുദ്ധമായ ആതിഥ്യമര്യാദയുടെയും ഇടം. | region6name=[[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] | region6color=#71b37b | region6description=ഇസ്ലാമിന്റെ പേരിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരേയൊരു രാജ്യം. സംസ്കാരത്തിലും ചരിത്രത്തിലും വളരെ സമ്പന്നമാണ്, ചൂടുള്ള മരുഭൂമികൾ മുതൽ മഞ്ഞുമൂടിയ പർവതങ്ങൾ വരെ വ്യത്യസ്തമായ കാലാവസ്ഥയും ഭൂപ്രകൃതിയും ഉള്ളതും, ഭൂമിയിലെ 8,000 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള പതിനാല് പർവതങ്ങളിൽ അഞ്ചെണ്ണവും ഇവിടെയാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്ക]] | region7color=#d5b66b | region7description=ശ്രീലങ്കയിലെ ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷവും, ഗണ്യമായ ഹിന്ദു, മുസ്ലീം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും, പോർച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ പൈതൃകങ്ങളും ചേർന്ന്, സമ്പന്നമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്, അത് ദ്വീപിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. അതിശയിപ്പിക്കുന്ന കടൽത്തീരങ്ങൾ, പാറക്കെട്ടുകൾ നിറഞ്ഞ പർവതങ്ങൾ, മനോഹരമായ റെയിൽ യാത്രകൾ, രുചികരമായ ഭക്ഷണം, സഫാരികൾ, പുരാതന സ്മാരകങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ് ഇവ. }} nqvklczaccf4pxesj8za33tx9pr2l00 7226335 7226333 2026-06-26T07:05:48Z Sree1959 2594881 IsPartOf ഫലകം ചേർത്തു 7226335 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ploughing Fields crop banner.jpg|caption=ബംഗ്ലാദേശിലെ നെൽപ്പാടങ്ങൾ}} '''ദക്ഷിണേഷ്യ''', '''ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം''' (അല്ലെങ്കിൽ ''ഉപഭൂഖണ്ഡം'') എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വടക്ക് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]], തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഗംഗാ, സിന്ധു നദീതടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഒരു ത്രികോണ ഭൂപ്രദേശമാണ് ഇത്. 2.08 ബില്യൺ ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർവതങ്ങളുണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ചില നാഗരികതകളുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനവും [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം]], [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]], [[Wy/ml/സനാമഹിസം|സനാമഹിസം]], [[Wy/ml/സിഖ് മതം|സിഖ് മതം]], ജൈനമതം എന്നിവയുടെ ഉറവിടവുമാണ്. ==രാജ്യങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of South Asia.png | regionmaptext=Map of South Asia's countries | regionmapsize=500px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] | region1color=#b383b3 | region1description=നദികൾക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ രാഷ്ട്രം. ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമല്ലെങ്കിലും, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾ, വന്യജീവികൾ, ചരിത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ മിശ്രിതമാണ് ബംഗ്ലാദേശ്. | region2name=[[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] | region2color=#d56d76 | region2description=ടിബറ്റൻ സംസ്കാരവും അതിൻ്റെ ജീവിതരീതിയും സ്വാധീനിച്ച ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യം. വിനോദസഞ്ചാരം കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. | region3name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] | region3color=#a78379 | region3description=വടക്ക് ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളും, പടിഞ്ഞാറ് താർ മരുഭൂമിയും, തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പുരാതനവും സമ്പന്നവുമായ സാംസ്കാരിക പൈതൃകമുള്ള മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം; ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള ഈ രാജ്യം സഞ്ചാരികൾക്ക് ആകർഷകമായ മതങ്ങളുടെയും വംശീയതയുടെയും കാഴ്ച നൽകുന്നു, ഭാഷകളുടെ ഒരു കലവറ, വൈവിധ്യമാർന്ന ഭക്ഷണം, സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് നിർമ്മിച്ചതും ഇന്നും കേടുകൂടാതെയിരിക്കുന്നതുമായ വാസ്തുവിദ്യാ മാസ്റ്റർപീസുകൾ. | region4name=[[Wy/ml/മാലിദ്വീപ്|മാലിദ്വീപ്]] | region4color=#5e6464 | region4description=ഇന്ത്യയുടെയും മധ്യപൂർവേഷ്യയുടെയും സ്വാധീനമുള്ള ഒരു സംസ്കാരമുള്ള, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട സ്ഥലം. | region5name=[[Wy/ml/നേപ്പാൾ|നേപ്പാൾ]] | region5color=#4da9c4 | region5description=എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടിയും ബുദ്ധന്റെ ജന്മസ്ഥലവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, സാഹസിക വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ പ്രശസ്തമാണ്, കൂടാതെ നിരവധി അപൂർവ മൃഗങ്ങളുടെയും ശുദ്ധമായ ആതിഥ്യമര്യാദയുടെയും ഇടം. | region6name=[[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] | region6color=#71b37b | region6description=ഇസ്ലാമിന്റെ പേരിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരേയൊരു രാജ്യം. സംസ്കാരത്തിലും ചരിത്രത്തിലും വളരെ സമ്പന്നമാണ്, ചൂടുള്ള മരുഭൂമികൾ മുതൽ മഞ്ഞുമൂടിയ പർവതങ്ങൾ വരെ വ്യത്യസ്തമായ കാലാവസ്ഥയും ഭൂപ്രകൃതിയും ഉള്ളതും, ഭൂമിയിലെ 8,000 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള പതിനാല് പർവതങ്ങളിൽ അഞ്ചെണ്ണവും ഇവിടെയാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്ക]] | region7color=#d5b66b | region7description=ശ്രീലങ്കയിലെ ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷവും, ഗണ്യമായ ഹിന്ദു, മുസ്ലീം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും, പോർച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ പൈതൃകങ്ങളും ചേർന്ന്, സമ്പന്നമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്, അത് ദ്വീപിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. അതിശയിപ്പിക്കുന്ന കടൽത്തീരങ്ങൾ, പാറക്കെട്ടുകൾ നിറഞ്ഞ പർവതങ്ങൾ, മനോഹരമായ റെയിൽ യാത്രകൾ, രുചികരമായ ഭക്ഷണം, സഫാരികൾ, പുരാതന സ്മാരകങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ് ഇവ. }} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഏഷ്യ}} ibvvldoxdl6rmzp4jt2c6kluw5w9nid 7226386 7226335 2026-06-26T08:03:01Z Sree1959 2594881 അനുബന്ധ ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ചേർത്തു 7226386 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ploughing Fields crop banner.jpg|caption=ബംഗ്ലാദേശിലെ നെൽപ്പാടങ്ങൾ}} '''ദക്ഷിണേഷ്യ''', '''ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം''' (അല്ലെങ്കിൽ ''ഉപഭൂഖണ്ഡം'') എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വടക്ക് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]], തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഗംഗാ, സിന്ധു നദീതടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഒരു ത്രികോണ ഭൂപ്രദേശമാണ് ഇത്. 2.08 ബില്യൺ ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർവതങ്ങളുണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ചില നാഗരികതകളുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനവും [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം]], [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]], [[Wy/ml/സനാമഹിസം|സനാമഹിസം]], [[Wy/ml/സിഖ് മതം|സിഖ് മതം]], ജൈനമതം എന്നിവയുടെ ഉറവിടവുമാണ്. ==രാജ്യങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of South Asia.png | regionmaptext=Map of South Asia's countries | regionmapsize=500px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] | region1color=#b383b3 | region1description=നദികൾക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ രാഷ്ട്രം. ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമല്ലെങ്കിലും, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾ, വന്യജീവികൾ, ചരിത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ മിശ്രിതമാണ് ബംഗ്ലാദേശ്. | region2name=[[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] | region2color=#d56d76 | region2description=ടിബറ്റൻ സംസ്കാരവും അതിൻ്റെ ജീവിതരീതിയും സ്വാധീനിച്ച ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യം. വിനോദസഞ്ചാരം കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. | region3name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] | region3color=#a78379 | region3description=വടക്ക് ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളും, പടിഞ്ഞാറ് താർ മരുഭൂമിയും, തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പുരാതനവും സമ്പന്നവുമായ സാംസ്കാരിക പൈതൃകമുള്ള മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം; ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള ഈ രാജ്യം സഞ്ചാരികൾക്ക് ആകർഷകമായ മതങ്ങളുടെയും വംശീയതയുടെയും കാഴ്ച നൽകുന്നു, ഭാഷകളുടെ ഒരു കലവറ, വൈവിധ്യമാർന്ന ഭക്ഷണം, സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് നിർമ്മിച്ചതും ഇന്നും കേടുകൂടാതെയിരിക്കുന്നതുമായ വാസ്തുവിദ്യാ മാസ്റ്റർപീസുകൾ. | region4name=[[Wy/ml/മാലിദ്വീപ്|മാലിദ്വീപ്]] | region4color=#5e6464 | region4description=ഇന്ത്യയുടെയും മധ്യപൂർവേഷ്യയുടെയും സ്വാധീനമുള്ള ഒരു സംസ്കാരമുള്ള, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട സ്ഥലം. | region5name=[[Wy/ml/നേപ്പാൾ|നേപ്പാൾ]] | region5color=#4da9c4 | region5description=എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടിയും ബുദ്ധന്റെ ജന്മസ്ഥലവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, സാഹസിക വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ പ്രശസ്തമാണ്, കൂടാതെ നിരവധി അപൂർവ മൃഗങ്ങളുടെയും ശുദ്ധമായ ആതിഥ്യമര്യാദയുടെയും ഇടം. | region6name=[[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] | region6color=#71b37b | region6description=ഇസ്ലാമിന്റെ പേരിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരേയൊരു രാജ്യം. സംസ്കാരത്തിലും ചരിത്രത്തിലും വളരെ സമ്പന്നമാണ്, ചൂടുള്ള മരുഭൂമികൾ മുതൽ മഞ്ഞുമൂടിയ പർവതങ്ങൾ വരെ വ്യത്യസ്തമായ കാലാവസ്ഥയും ഭൂപ്രകൃതിയും ഉള്ളതും, ഭൂമിയിലെ 8,000 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള പതിനാല് പർവതങ്ങളിൽ അഞ്ചെണ്ണവും ഇവിടെയാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്ക]] | region7color=#d5b66b | region7description=ശ്രീലങ്കയിലെ ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷവും, ഗണ്യമായ ഹിന്ദു, മുസ്ലീം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും, പോർച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ പൈതൃകങ്ങളും ചേർന്ന്, സമ്പന്നമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്, അത് ദ്വീപിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. അതിശയിപ്പിക്കുന്ന കടൽത്തീരങ്ങൾ, പാറക്കെട്ടുകൾ നിറഞ്ഞ പർവതങ്ങൾ, മനോഹരമായ റെയിൽ യാത്രകൾ, രുചികരമായ ഭക്ഷണം, സഫാരികൾ, പുരാതന സ്മാരകങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ് ഇവ. }} === അനുബന്ധ ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ === താഴെ പറയുന്ന ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും വിക്കിയാത്രയിൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ അവയെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്: * [[Wy/ml/അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ]] ഈ മേഖലയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കാം; ഇത് കൂടുതലും [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യയുടെ]] ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് പലപ്പോഴും ദക്ഷിണേഷ്യൻ പ്രാദേശിക സംഘടനകളിൽ സ്വയം ഉൾപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര പ്രദേശം|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര പ്രദേശം]] മാലിദ്വീപിന് തെക്ക് ബ്രിട്ടന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളാണ്. എന്നിരുന്നാലും, മിക്ക ആളുകൾക്കും ഇത് പരിധിക്ക് പുറത്താണ്. * [[Wy/ml/ഇറാൻ|ഇറാൻ]] ഇടയ്ക്കിടെ ഈ മേഖലയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ പലപ്പോഴും [[Wy/ml/മധ്യപൂർവേഷ്യ|മധ്യപൂർവേഷ്യ]] അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/പശ്ചിമേഷ്യ|പശ്ചിമേഷ്യയിലാണെന്ന്]] കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] (മുമ്പ് ''ബർമ്മ'') [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഭാഗമായ ചരിത്രം കാരണം ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കാം. പക്ഷേ ഇത് സാധാരണയായി [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയുടെ]] ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]] ചിലപ്പോൾ ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ നേപ്പാൾ, ഭൂട്ടാൻ, [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുമായി അടുത്ത സാംസ്കാരിക ബന്ധം പങ്കിടുന്നു. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഏഷ്യ}} bfozh9z2482c8vk5r36ashc8bafovwt 7226389 7226386 2026-06-26T08:11:18Z Sree1959 2594881 നഗരങ്ങൾ ചേർത്തു 7226389 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ploughing Fields crop banner.jpg|caption=ബംഗ്ലാദേശിലെ നെൽപ്പാടങ്ങൾ}} '''ദക്ഷിണേഷ്യ''', '''ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം''' (അല്ലെങ്കിൽ ''ഉപഭൂഖണ്ഡം'') എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വടക്ക് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]], തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഗംഗാ, സിന്ധു നദീതടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഒരു ത്രികോണ ഭൂപ്രദേശമാണ് ഇത്. 2.08 ബില്യൺ ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർവതങ്ങളുണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ചില നാഗരികതകളുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനവും [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം]], [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]], [[Wy/ml/സനാമഹിസം|സനാമഹിസം]], [[Wy/ml/സിഖ് മതം|സിഖ് മതം]], ജൈനമതം എന്നിവയുടെ ഉറവിടവുമാണ്. ==രാജ്യങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of South Asia.png | regionmaptext=Map of South Asia's countries | regionmapsize=500px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] | region1color=#b383b3 | region1description=നദികൾക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ രാഷ്ട്രം. ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമല്ലെങ്കിലും, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾ, വന്യജീവികൾ, ചരിത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ മിശ്രിതമാണ് ബംഗ്ലാദേശ്. | region2name=[[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] | region2color=#d56d76 | region2description=ടിബറ്റൻ സംസ്കാരവും അതിൻ്റെ ജീവിതരീതിയും സ്വാധീനിച്ച ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യം. വിനോദസഞ്ചാരം കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. | region3name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] | region3color=#a78379 | region3description=വടക്ക് ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളും, പടിഞ്ഞാറ് താർ മരുഭൂമിയും, തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പുരാതനവും സമ്പന്നവുമായ സാംസ്കാരിക പൈതൃകമുള്ള മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം; ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള ഈ രാജ്യം സഞ്ചാരികൾക്ക് ആകർഷകമായ മതങ്ങളുടെയും വംശീയതയുടെയും കാഴ്ച നൽകുന്നു, ഭാഷകളുടെ ഒരു കലവറ, വൈവിധ്യമാർന്ന ഭക്ഷണം, സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് നിർമ്മിച്ചതും ഇന്നും കേടുകൂടാതെയിരിക്കുന്നതുമായ വാസ്തുവിദ്യാ മാസ്റ്റർപീസുകൾ. | region4name=[[Wy/ml/മാലിദ്വീപ്|മാലിദ്വീപ്]] | region4color=#5e6464 | region4description=ഇന്ത്യയുടെയും മധ്യപൂർവേഷ്യയുടെയും സ്വാധീനമുള്ള ഒരു സംസ്കാരമുള്ള, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട സ്ഥലം. | region5name=[[Wy/ml/നേപ്പാൾ|നേപ്പാൾ]] | region5color=#4da9c4 | region5description=എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടിയും ബുദ്ധന്റെ ജന്മസ്ഥലവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, സാഹസിക വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ പ്രശസ്തമാണ്, കൂടാതെ നിരവധി അപൂർവ മൃഗങ്ങളുടെയും ശുദ്ധമായ ആതിഥ്യമര്യാദയുടെയും ഇടം. | region6name=[[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] | region6color=#71b37b | region6description=ഇസ്ലാമിന്റെ പേരിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരേയൊരു രാജ്യം. സംസ്കാരത്തിലും ചരിത്രത്തിലും വളരെ സമ്പന്നമാണ്, ചൂടുള്ള മരുഭൂമികൾ മുതൽ മഞ്ഞുമൂടിയ പർവതങ്ങൾ വരെ വ്യത്യസ്തമായ കാലാവസ്ഥയും ഭൂപ്രകൃതിയും ഉള്ളതും, ഭൂമിയിലെ 8,000 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള പതിനാല് പർവതങ്ങളിൽ അഞ്ചെണ്ണവും ഇവിടെയാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്ക]] | region7color=#d5b66b | region7description=ശ്രീലങ്കയിലെ ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷവും, ഗണ്യമായ ഹിന്ദു, മുസ്ലീം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും, പോർച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ പൈതൃകങ്ങളും ചേർന്ന്, സമ്പന്നമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്, അത് ദ്വീപിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. അതിശയിപ്പിക്കുന്ന കടൽത്തീരങ്ങൾ, പാറക്കെട്ടുകൾ നിറഞ്ഞ പർവതങ്ങൾ, മനോഹരമായ റെയിൽ യാത്രകൾ, രുചികരമായ ഭക്ഷണം, സഫാരികൾ, പുരാതന സ്മാരകങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ് ഇവ. }} === അനുബന്ധ ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ === താഴെ പറയുന്ന ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും വിക്കിയാത്രയിൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ അവയെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്: * [[Wy/ml/അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ]] ഈ മേഖലയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കാം; ഇത് കൂടുതലും [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യയുടെ]] ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് പലപ്പോഴും ദക്ഷിണേഷ്യൻ പ്രാദേശിക സംഘടനകളിൽ സ്വയം ഉൾപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര പ്രദേശം|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര പ്രദേശം]] മാലിദ്വീപിന് തെക്ക് ബ്രിട്ടന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളാണ്. എന്നിരുന്നാലും, മിക്ക ആളുകൾക്കും ഇത് പരിധിക്ക് പുറത്താണ്. * [[Wy/ml/ഇറാൻ|ഇറാൻ]] ഇടയ്ക്കിടെ ഈ മേഖലയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ പലപ്പോഴും [[Wy/ml/മധ്യപൂർവേഷ്യ|മധ്യപൂർവേഷ്യ]] അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/പശ്ചിമേഷ്യ|പശ്ചിമേഷ്യയിലാണെന്ന്]] കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] (മുമ്പ് ''ബർമ്മ'') [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഭാഗമായ ചരിത്രം കാരണം ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കാം. പക്ഷേ ഇത് സാധാരണയായി [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയുടെ]] ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]] ചിലപ്പോൾ ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ നേപ്പാൾ, ഭൂട്ടാൻ, [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുമായി അടുത്ത സാംസ്കാരിക ബന്ധം പങ്കിടുന്നു. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|thumbnail|[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയിലെ]] ചെങ്കോട്ട]] * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊളംബോ|കൊളംബോ]]|wikidata=Q35381}} — ശ്രീലങ്കയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]|wikidata=Q987}} — ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹി]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു നഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധാക്ക|ധാക്ക]]|wikidata=Q1354}} — ബംഗ്ലാദേശിന്റെ തലസ്ഥാനമായ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക സങ്കേതം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഇസ്ലാമാബാദ്|ഇസ്ലാമാബാദ്]]|wikidata=Q1362}} — പാകിസ്ഥാന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കാഠ്മണ്ഡു|കാഠ്മണ്ഡു]]|wikidata=Q3037}} — നേപ്പാളിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കറാച്ചി|കറാച്ചി]]|wikidata=Q8660}} — പാകിസ്ഥാന്റെ തെക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ഒരു സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും ജഗന്മിത്ര നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മാലെ|മാലെ]]|wikidata=Q9347}} — ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ദ്വീപ് നഗരം, മാലിദ്വീപിലേക്കുള്ള കവാടം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]]|wikidata=Q1156}} —ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്നതും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ നഗരം, ബോളിവുഡ് ചലച്ചിത്ര വ്യവസായത്തിന് പേരുകേട്ടത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/തിംഫു|തിംഫു]]|wikidata=Q9270}} — മലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഭൂട്ടാന്റെ തലസ്ഥാനം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഏഷ്യ}} 6hrmu9m8js55pjhwcguqwhqvu49wzh4 7226394 7226389 2026-06-26T08:21:38Z Sree1959 2594881 മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ചേർത്തു 7226394 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ploughing Fields crop banner.jpg|caption=ബംഗ്ലാദേശിലെ നെൽപ്പാടങ്ങൾ}} '''ദക്ഷിണേഷ്യ''', '''ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം''' (അല്ലെങ്കിൽ ''ഉപഭൂഖണ്ഡം'') എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വടക്ക് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]], തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഗംഗാ, സിന്ധു നദീതടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഒരു ത്രികോണ ഭൂപ്രദേശമാണ് ഇത്. 2.08 ബില്യൺ ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർവതങ്ങളുണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ചില നാഗരികതകളുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനവും [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം]], [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]], [[Wy/ml/സനാമഹിസം|സനാമഹിസം]], [[Wy/ml/സിഖ് മതം|സിഖ് മതം]], ജൈനമതം എന്നിവയുടെ ഉറവിടവുമാണ്. ==രാജ്യങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of South Asia.png | regionmaptext=Map of South Asia's countries | regionmapsize=500px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] | region1color=#b383b3 | region1description=നദികൾക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ രാഷ്ട്രം. ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമല്ലെങ്കിലും, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾ, വന്യജീവികൾ, ചരിത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ മിശ്രിതമാണ് ബംഗ്ലാദേശ്. | region2name=[[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] | region2color=#d56d76 | region2description=ടിബറ്റൻ സംസ്കാരവും അതിൻ്റെ ജീവിതരീതിയും സ്വാധീനിച്ച ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യം. വിനോദസഞ്ചാരം കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. | region3name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] | region3color=#a78379 | region3description=വടക്ക് ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളും, പടിഞ്ഞാറ് താർ മരുഭൂമിയും, തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പുരാതനവും സമ്പന്നവുമായ സാംസ്കാരിക പൈതൃകമുള്ള മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം; ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള ഈ രാജ്യം സഞ്ചാരികൾക്ക് ആകർഷകമായ മതങ്ങളുടെയും വംശീയതയുടെയും കാഴ്ച നൽകുന്നു, ഭാഷകളുടെ ഒരു കലവറ, വൈവിധ്യമാർന്ന ഭക്ഷണം, സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് നിർമ്മിച്ചതും ഇന്നും കേടുകൂടാതെയിരിക്കുന്നതുമായ വാസ്തുവിദ്യാ മാസ്റ്റർപീസുകൾ. | region4name=[[Wy/ml/മാലിദ്വീപ്|മാലിദ്വീപ്]] | region4color=#5e6464 | region4description=ഇന്ത്യയുടെയും മധ്യപൂർവേഷ്യയുടെയും സ്വാധീനമുള്ള ഒരു സംസ്കാരമുള്ള, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട സ്ഥലം. | region5name=[[Wy/ml/നേപ്പാൾ|നേപ്പാൾ]] | region5color=#4da9c4 | region5description=എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടിയും ബുദ്ധന്റെ ജന്മസ്ഥലവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, സാഹസിക വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ പ്രശസ്തമാണ്, കൂടാതെ നിരവധി അപൂർവ മൃഗങ്ങളുടെയും ശുദ്ധമായ ആതിഥ്യമര്യാദയുടെയും ഇടം. | region6name=[[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] | region6color=#71b37b | region6description=ഇസ്ലാമിന്റെ പേരിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരേയൊരു രാജ്യം. സംസ്കാരത്തിലും ചരിത്രത്തിലും വളരെ സമ്പന്നമാണ്, ചൂടുള്ള മരുഭൂമികൾ മുതൽ മഞ്ഞുമൂടിയ പർവതങ്ങൾ വരെ വ്യത്യസ്തമായ കാലാവസ്ഥയും ഭൂപ്രകൃതിയും ഉള്ളതും, ഭൂമിയിലെ 8,000 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള പതിനാല് പർവതങ്ങളിൽ അഞ്ചെണ്ണവും ഇവിടെയാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്ക]] | region7color=#d5b66b | region7description=ശ്രീലങ്കയിലെ ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷവും, ഗണ്യമായ ഹിന്ദു, മുസ്ലീം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും, പോർച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ പൈതൃകങ്ങളും ചേർന്ന്, സമ്പന്നമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്, അത് ദ്വീപിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. അതിശയിപ്പിക്കുന്ന കടൽത്തീരങ്ങൾ, പാറക്കെട്ടുകൾ നിറഞ്ഞ പർവതങ്ങൾ, മനോഹരമായ റെയിൽ യാത്രകൾ, രുചികരമായ ഭക്ഷണം, സഫാരികൾ, പുരാതന സ്മാരകങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ് ഇവ. }} === അനുബന്ധ ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ === താഴെ പറയുന്ന ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും വിക്കിയാത്രയിൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ അവയെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്: * [[Wy/ml/അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ]] ഈ മേഖലയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കാം; ഇത് കൂടുതലും [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യയുടെ]] ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് പലപ്പോഴും ദക്ഷിണേഷ്യൻ പ്രാദേശിക സംഘടനകളിൽ സ്വയം ഉൾപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര പ്രദേശം|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര പ്രദേശം]] മാലിദ്വീപിന് തെക്ക് ബ്രിട്ടന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളാണ്. എന്നിരുന്നാലും, മിക്ക ആളുകൾക്കും ഇത് പരിധിക്ക് പുറത്താണ്. * [[Wy/ml/ഇറാൻ|ഇറാൻ]] ഇടയ്ക്കിടെ ഈ മേഖലയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ പലപ്പോഴും [[Wy/ml/മധ്യപൂർവേഷ്യ|മധ്യപൂർവേഷ്യ]] അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/പശ്ചിമേഷ്യ|പശ്ചിമേഷ്യയിലാണെന്ന്]] കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] (മുമ്പ് ''ബർമ്മ'') [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഭാഗമായ ചരിത്രം കാരണം ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കാം. പക്ഷേ ഇത് സാധാരണയായി [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയുടെ]] ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]] ചിലപ്പോൾ ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ നേപ്പാൾ, ഭൂട്ടാൻ, [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുമായി അടുത്ത സാംസ്കാരിക ബന്ധം പങ്കിടുന്നു. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|thumbnail|[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയിലെ]] ചെങ്കോട്ട]] * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊളംബോ|കൊളംബോ]]|wikidata=Q35381}} — ശ്രീലങ്കയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]|wikidata=Q987}} — ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹി]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു നഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധാക്ക|ധാക്ക]]|wikidata=Q1354}} — ബംഗ്ലാദേശിന്റെ തലസ്ഥാനമായ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക സങ്കേതം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഇസ്ലാമാബാദ്|ഇസ്ലാമാബാദ്]]|wikidata=Q1362}} — പാകിസ്ഥാന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കാഠ്മണ്ഡു|കാഠ്മണ്ഡു]]|wikidata=Q3037}} — നേപ്പാളിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കറാച്ചി|കറാച്ചി]]|wikidata=Q8660}} — പാകിസ്ഥാന്റെ തെക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ഒരു സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും ജഗന്മിത്ര നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മാലെ|മാലെ]]|wikidata=Q9347}} — ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ദ്വീപ് നഗരം, മാലിദ്വീപിലേക്കുള്ള കവാടം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]]|wikidata=Q1156}} —ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്നതും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ നഗരം, ബോളിവുഡ് ചലച്ചിത്ര വ്യവസായത്തിന് പേരുകേട്ടത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/തിംഫു|തിംഫു]]|wikidata=Q9270}} — മലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഭൂട്ടാന്റെ തലസ്ഥാനം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Moenjodaro(a) by Usman Ghani.jpg|thumbnail|മോഹൻജൊ ദാരോയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ]]]] * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ബന്ദർബൻ|ബന്ദർബൻ]]|wikidata=Q806273}} — ബംഗ്ലാദേശിലെ കുന്നിൻ പ്രദേശമായ കാടുകളിലൂടെയുള്ള ട്രെക്കിംഗിന് സൗകര്യമുള്ള ജില്ല. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/കോക്സ് ബസാർ|കോക്സ് ബസാർ]]|wikidata=Q949746}} — ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ കടൽത്തീരങ്ങളിൽ ഒന്ന്. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഹിമാലയൻ വടക്ക്|ഹിമാലയൻ വടക്ക്]]|wikidata=Q6020497}} — ഇന്ത്യയുടെ വടക്കൻ ഹിമാലയൻ പ്രദേശം. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഹുൻസ താഴ്‌വര|ഹുൻസ താഴ്‌വര]]|wikidata=Q1196145}} — പാകിസ്ഥാനിലെ ഉയർന്ന പർവതപ്രദേശങ്ങളിലെ ഏറ്റവും മനോഹരവും ജനപ്രിയവുമായ ഭാഗങ്ങളിൽ ഒന്ന്. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/കന്യാകുമാരി|കന്യാകുമാരി]]|wikidata=Q222267}} — ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്തിന്റെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റം. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/മോഹൻജൊ ദാരോ|മോഹൻജൊ ദാരോ]]|wikidata=Q5725}} — പുരാതന [[Wy/ml/സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം|സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ]] അവശിഷ്ടങ്ങളുടെ മനോഹരവും ആകർഷകവും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ പുരാവസ്തു സ്ഥലം. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടി|എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടി]]|wikidata=Q513}} — ചൈനയുടെയും നേപ്പാളിന്റെയും അതിർത്തിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർവ്വതം. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/സുന്ദർബൻസ്|സുന്ദർബൻസ്]]|wikidata=Q532440}} — ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ കടുവകളെ കാണാൻ പറ്റിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്ന്. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]]|wikidata=Q9141}} — [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്രയിലെ]] അതുല്യമായ മാർബിൾ ശവകുടീരം ''[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ദ്വീപുകൾ|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ദ്വീപുകൾ]] കാണുക.'' {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഏഷ്യ}} nktyg3m393dvc9h10mtg24cqlwsbfxm 7226396 7226394 2026-06-26T08:24:36Z Sree1959 2594881 ചരിത്രം എഴുതുവാൻ തുടങ്ങുന്നു 7226396 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Ploughing Fields crop banner.jpg|caption=ബംഗ്ലാദേശിലെ നെൽപ്പാടങ്ങൾ}} '''ദക്ഷിണേഷ്യ''', '''ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം''' (അല്ലെങ്കിൽ ''ഉപഭൂഖണ്ഡം'') എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. വടക്ക് [[Wy/ml/ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]], തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം, കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും ഗംഗാ, സിന്ധു നദീതടങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ഒരു ത്രികോണ ഭൂപ്രദേശമാണ് ഇത്. 2.08 ബില്യൺ ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർവതങ്ങളുണ്ട്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ചില നാഗരികതകളുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനവും [[Wy/ml/ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം]], [[Wy/ml/ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതം]], [[Wy/ml/സനാമഹിസം|സനാമഹിസം]], [[Wy/ml/സിഖ് മതം|സിഖ് മതം]], ജൈനമതം എന്നിവയുടെ ഉറവിടവുമാണ്. ==രാജ്യങ്ങൾ== {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Map of South Asia.png | regionmaptext=Map of South Asia's countries | regionmapsize=500px | regionInteractiveMap=map1 | region1name=[[Wy/ml/ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശ്]] | region1color=#b383b3 | region1description=നദികൾക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ രാഷ്ട്രം. ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമല്ലെങ്കിലും, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾ, വന്യജീവികൾ, ചരിത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ മിശ്രിതമാണ് ബംഗ്ലാദേശ്. | region2name=[[Wy/ml/ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാൻ]] | region2color=#d56d76 | region2description=ടിബറ്റൻ സംസ്കാരവും അതിൻ്റെ ജീവിതരീതിയും സ്വാധീനിച്ച ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യം. വിനോദസഞ്ചാരം കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. | region3name=[[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യ]] | region3color=#a78379 | region3description=വടക്ക് ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളും, പടിഞ്ഞാറ് താർ മരുഭൂമിയും, തെക്ക് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രവും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന പുരാതനവും സമ്പന്നവുമായ സാംസ്കാരിക പൈതൃകമുള്ള മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം; ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള ഈ രാജ്യം സഞ്ചാരികൾക്ക് ആകർഷകമായ മതങ്ങളുടെയും വംശീയതയുടെയും കാഴ്ച നൽകുന്നു, ഭാഷകളുടെ ഒരു കലവറ, വൈവിധ്യമാർന്ന ഭക്ഷണം, സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് നിർമ്മിച്ചതും ഇന്നും കേടുകൂടാതെയിരിക്കുന്നതുമായ വാസ്തുവിദ്യാ മാസ്റ്റർപീസുകൾ. | region4name=[[Wy/ml/മാലിദ്വീപ്|മാലിദ്വീപ്]] | region4color=#5e6464 | region4description=ഇന്ത്യയുടെയും മധ്യപൂർവേഷ്യയുടെയും സ്വാധീനമുള്ള ഒരു സംസ്കാരമുള്ള, മനോഹരമായ കടൽത്തീരങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട സ്ഥലം. | region5name=[[Wy/ml/നേപ്പാൾ|നേപ്പാൾ]] | region5color=#4da9c4 | region5description=എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടിയും ബുദ്ധന്റെ ജന്മസ്ഥലവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, സാഹസിക വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കിടയിൽ പ്രശസ്തമാണ്, കൂടാതെ നിരവധി അപൂർവ മൃഗങ്ങളുടെയും ശുദ്ധമായ ആതിഥ്യമര്യാദയുടെയും ഇടം. | region6name=[[Wy/ml/പാകിസ്ഥാൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] | region6color=#71b37b | region6description=ഇസ്ലാമിന്റെ പേരിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഒരേയൊരു രാജ്യം. സംസ്കാരത്തിലും ചരിത്രത്തിലും വളരെ സമ്പന്നമാണ്, ചൂടുള്ള മരുഭൂമികൾ മുതൽ മഞ്ഞുമൂടിയ പർവതങ്ങൾ വരെ വ്യത്യസ്തമായ കാലാവസ്ഥയും ഭൂപ്രകൃതിയും ഉള്ളതും, ഭൂമിയിലെ 8,000 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള പതിനാല് പർവതങ്ങളിൽ അഞ്ചെണ്ണവും ഇവിടെയാണ്. | region7name=[[Wy/ml/ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്ക]] | region7color=#d5b66b | region7description=ശ്രീലങ്കയിലെ ബുദ്ധമത ഭൂരിപക്ഷവും, ഗണ്യമായ ഹിന്ദു, മുസ്ലീം ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും, പോർച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ പൈതൃകങ്ങളും ചേർന്ന്, സമ്പന്നമായ ഒരു സാംസ്കാരിക പൈതൃകം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്, അത് ദ്വീപിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന ആകർഷണങ്ങളിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. അതിശയിപ്പിക്കുന്ന കടൽത്തീരങ്ങൾ, പാറക്കെട്ടുകൾ നിറഞ്ഞ പർവതങ്ങൾ, മനോഹരമായ റെയിൽ യാത്രകൾ, രുചികരമായ ഭക്ഷണം, സഫാരികൾ, പുരാതന സ്മാരകങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ് ഇവ. }} === അനുബന്ധ ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ === താഴെ പറയുന്ന ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും വിക്കിയാത്രയിൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ അവയെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്: * [[Wy/ml/അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ]] ഈ മേഖലയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കാം; ഇത് കൂടുതലും [[Wy/ml/മധ്യേഷ്യ|മധ്യേഷ്യയുടെ]] ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് പലപ്പോഴും ദക്ഷിണേഷ്യൻ പ്രാദേശിക സംഘടനകളിൽ സ്വയം ഉൾപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര പ്രദേശം|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര പ്രദേശം]] മാലിദ്വീപിന് തെക്ക് ബ്രിട്ടന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളാണ്. എന്നിരുന്നാലും, മിക്ക ആളുകൾക്കും ഇത് പരിധിക്ക് പുറത്താണ്. * [[Wy/ml/ഇറാൻ|ഇറാൻ]] ഇടയ്ക്കിടെ ഈ മേഖലയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ പലപ്പോഴും [[Wy/ml/മധ്യപൂർവേഷ്യ|മധ്യപൂർവേഷ്യ]] അല്ലെങ്കിൽ [[Wy/ml/പശ്ചിമേഷ്യ|പശ്ചിമേഷ്യയിലാണെന്ന്]] കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/മ്യാൻമർ|മ്യാൻമർ]] (മുമ്പ് ''ബർമ്മ'') [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഭാഗമായ ചരിത്രം കാരണം ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കാം. പക്ഷേ ഇത് സാധാരണയായി [[Wy/ml/തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയുടെ]] ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * [[Wy/ml/ടിബറ്റ്|ടിബറ്റ്]] ചിലപ്പോൾ ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ നേപ്പാൾ, ഭൂട്ടാൻ, [[Wy/ml/ലഡാക്ക്|ലഡാക്ക്]], [[Wy/ml/സിക്കിം|സിക്കിം]], [[Wy/ml/വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ|വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുമായി അടുത്ത സാംസ്കാരിക ബന്ധം പങ്കിടുന്നു. ==നഗരങ്ങൾ== [[File:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|thumbnail|[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയിലെ]] ചെങ്കോട്ട]] * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊളംബോ|കൊളംബോ]]|wikidata=Q35381}} — ശ്രീലങ്കയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹി]]|wikidata=Q987}} — ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ന്യൂഡെൽഹി|ന്യൂഡെൽഹി]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, സാംസ്കാരികമായി വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു നഗരം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ധാക്ക|ധാക്ക]]|wikidata=Q1354}} — ബംഗ്ലാദേശിന്റെ തലസ്ഥാനമായ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കുന്ന സാംസ്കാരിക സങ്കേതം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഇസ്ലാമാബാദ്|ഇസ്ലാമാബാദ്]]|wikidata=Q1362}} — പാകിസ്ഥാന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കാഠ്മണ്ഡു|കാഠ്മണ്ഡു]]|wikidata=Q3037}} — നേപ്പാളിന്റെ തലസ്ഥാനം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കറാച്ചി|കറാച്ചി]]|wikidata=Q8660}} — പാകിസ്ഥാന്റെ തെക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ഒരു സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യവും ജഗന്മിത്ര നഗരവും. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മാലെ|മാലെ]]|wikidata=Q9347}} — ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ദ്വീപ് നഗരം, മാലിദ്വീപിലേക്കുള്ള കവാടം. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]]|wikidata=Q1156}} —ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്നതും വൈവിധ്യപൂർണ്ണവുമായ നഗരം, ബോളിവുഡ് ചലച്ചിത്ര വ്യവസായത്തിന് പേരുകേട്ടത്. * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/തിംഫു|തിംഫു]]|wikidata=Q9270}} — മലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഭൂട്ടാന്റെ തലസ്ഥാനം. ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== [[File:Moenjodaro(a) by Usman Ghani.jpg|thumbnail|മോഹൻജൊ ദാരോയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ]]]] * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ബന്ദർബൻ|ബന്ദർബൻ]]|wikidata=Q806273}} — ബംഗ്ലാദേശിലെ കുന്നിൻ പ്രദേശമായ കാടുകളിലൂടെയുള്ള ട്രെക്കിംഗിന് സൗകര്യമുള്ള ജില്ല. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/കോക്സ് ബസാർ|കോക്സ് ബസാർ]]|wikidata=Q949746}} — ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ കടൽത്തീരങ്ങളിൽ ഒന്ന്. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഹിമാലയൻ വടക്ക്|ഹിമാലയൻ വടക്ക്]]|wikidata=Q6020497}} — ഇന്ത്യയുടെ വടക്കൻ ഹിമാലയൻ പ്രദേശം. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/ഹുൻസ താഴ്‌വര|ഹുൻസ താഴ്‌വര]]|wikidata=Q1196145}} — പാകിസ്ഥാനിലെ ഉയർന്ന പർവതപ്രദേശങ്ങളിലെ ഏറ്റവും മനോഹരവും ജനപ്രിയവുമായ ഭാഗങ്ങളിൽ ഒന്ന്. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/കന്യാകുമാരി|കന്യാകുമാരി]]|wikidata=Q222267}} — ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്തിന്റെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റം. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/മോഹൻജൊ ദാരോ|മോഹൻജൊ ദാരോ]]|wikidata=Q5725}} — പുരാതന [[Wy/ml/സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരം|സിന്ധുനദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ]] അവശിഷ്ടങ്ങളുടെ മനോഹരവും ആകർഷകവും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ പുരാവസ്തു സ്ഥലം. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടി|എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടി]]|wikidata=Q513}} — ചൈനയുടെയും നേപ്പാളിന്റെയും അതിർത്തിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർവ്വതം. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/സുന്ദർബൻസ്|സുന്ദർബൻസ്]]|wikidata=Q532440}} — ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ കടുവകളെ കാണാൻ പറ്റിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്ന്. * {{Wy/ml/Marker|name=[[Wy/ml/താജ് മഹൽ|താജ് മഹൽ]]|wikidata=Q9141}} — [[Wy/ml/ആഗ്ര|ആഗ്രയിലെ]] അതുല്യമായ മാർബിൾ ശവകുടീരം ''[[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ദ്വീപുകൾ|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ദ്വീപുകൾ]] കാണുക.'' ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Maya Devi Lumbini.jpg|thumbnail|ബുദ്ധൻ ജനിച്ച സ്ഥലത്ത് നിർമ്മിച്ച [[Wy/ml/ലുംബിനി|ലുംബിനിയിലെ]] മായാദേവി ക്ഷേത്രം.]] ===ചരിത്രം=== {{Wy/ml/Main|ദക്ഷിണേഷ്യൻ ചരിത്രം}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഏഷ്യ}} 85roybx1c563bu6dprsm8wz5ss2j7nd 0 3783595 7226367 2026-06-26T07:52:32Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Makato, Aklan]] to [[Wp/hil/Makato]] 7226367 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hil/Makato]] lviswlf3hron9sk274kyoe2afksycmm 0 3783596 7226372 2026-06-26T07:55:00Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Makilala, Cotabato]] to [[Wp/hil/Makilala]] 7226372 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hil/Makilala]] cfmi7kvtpgwj1vxrjdxoi7h5s4c8xtk 0 3783597 7226376 2026-06-26T07:57:10Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malabang, Lanao del Sur]] to [[Wp/hil/Malabang]] 7226376 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hil/Malabang]] fcvvngyqi1yvxpbotqsj3ldckc1st9y 0 3783598 7226400 2026-06-26T08:28:19Z Sree1959 2594881 Sree1959 moved page [[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യസമുച്ചയം]] to [[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യപുസ്തകം]]: വാക്യ പുസ്തകങ്ങളിലുടനീളം സ്ഥിരത നിലനിർത്താൻ 7226400 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wy/ml/ഹിന്ദി വാക്യപുസ്തകം]] hy9jptpfzs1diwasryxwqrdm3vfvqvv 0 3783599 7226424 2026-06-26T10:12:32Z Kolhisli 2520495 Created page with "'''Lazi oşkuri''', [[Wp/lzz/Rize|Rize]] do [[Wp/lzz/Trabzon|Trabzon]]’is iyen. Lazi oşkuri yeşili do mçitan. Oşkuri dorga şukale vi - vitoğu 3ana şuka içanen. Ovşa 3aroni on. Lazi oşkuri m3ika slipo on. Oşkomumuşi vorsi on. Leba içanen şeni purkimuşi doği va iyen. 1935 3anas Rize şes ve Trabzonişe galeni memleçetepes 3000ton,100ton Lazi oşkuri gamiçu. [[Category:Wp/lzz]]" 7226424 wikitext text/x-wiki '''Lazi oşkuri''', [[Wp/lzz/Rize|Rize]] do [[Wp/lzz/Trabzon|Trabzon]]’is iyen. Lazi oşkuri yeşili do mçitan. Oşkuri dorga şukale vi - vitoğu 3ana şuka içanen. Ovşa 3aroni on. Lazi oşkuri m3ika slipo on. Oşkomumuşi vorsi on. Leba içanen şeni purkimuşi doği va iyen. 1935 3anas Rize şes ve Trabzonişe galeni memleçetepes 3000ton,100ton Lazi oşkuri gamiçu. [[Category:Wp/lzz]] 9rggpnjmn09w4fyo78tz1ut48tyun45 7226425 7226424 2026-06-26T10:12:57Z Kolhisli 2520495 Vikiler arası bağlantı [[d:Q118955580]] ögesine ekleniyor 7226425 wikitext text/x-wiki '''Lazi oşkuri''', [[Wp/lzz/Rize|Rize]] do [[Wp/lzz/Trabzon|Trabzon]]’is iyen. Lazi oşkuri yeşili do mçitan. Oşkuri dorga şukale vi - vitoğu 3ana şuka içanen. Ovşa 3aroni on. Lazi oşkuri m3ika slipo on. Oşkomumuşi vorsi on. Leba içanen şeni purkimuşi doği va iyen. 1935 3anas Rize şes ve Trabzonişe galeni memleçetepes 3000ton,100ton Lazi oşkuri gamiçu. [[Category:Wp/lzz]] {{INTERWIKI|Q118955580}} bsuvtah4ima939pdvaggqjm9ubqotm5 0 3783600 7226428 2026-06-26T10:16:59Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malalag, Davao del Sur]] to [[Wp/hil/Malalag]] 7226428 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hil/Malalag]] gsl3m1a2tajqwovthnv1aj9r494hbp3 0 3783601 7226431 2026-06-26T10:19:13Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malangas, Zamboanga Sibugay]] to [[Wp/hil/Malangas]] 7226431 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hil/Malangas]] pnkrvdhcvzptm9b8gqr0lgoah8xbgxf 0 3783602 7226441 2026-06-26T10:22:30Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malapatan, Sarangani]] to [[Wp/hil/Malapatan]] 7226441 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hil/Malapatan]] hledb03jcviamoasxkifxc18f8fbzse 0 3783603 7226442 2026-06-26T10:22:41Z ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ 2578786 Created page with "{{Wt/syl/ꠘꠄꠀ}} [[Category:Wt/syl]]" 7226442 wikitext text/x-wiki {{Wt/syl/ꠘꠄꠀ}} [[Category:Wt/syl]] 8yzahmz910dyis0f16mjzo33a3nsjq5 0 3783604 7226447 2026-06-26T10:25:17Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malasiqui, Pangasinan]] to [[Wp/hil/Malasiqui]] 7226447 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hil/Malasiqui]] e2kyj3px16u5fxcfx3vzxjh8q7p7ltl 0 3783605 7226453 2026-06-26T10:29:06Z Iampjanz 2677910 Iampjanz moved page [[Wp/hil/Malibcong, Abra]] to [[Wp/hil/Malibcong]] 7226453 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hil/Malibcong]] gswkcvvngibtxm53im1wuxwllefa3i7 0 3783606 7226456 2026-06-26T10:42:56Z Jibo Paul Aten-wunu 2650836 Created page with "{{Wp/juk/Databox|item=Q1}} ""Fēntswēn"" chí rì byē wà kí jìnnī bā bū bá ná fēn'ā kátá. Pàjúkùn átswīítswī bá ná byè átswīítsī kwán zūn kátá chī rì fēntswēn. Chìdōn wà kí dōn chí rì mà wà mà pàjúkùn bá būwànī kátá kí fēn tswēn. Āyō'á pà mā gàdì bā fēn tswēn, tà dānrā kū hūrà hūn. {{INTERWIKI|Q1}} [[Category:Wp/juk]]" 7226456 wikitext text/x-wiki {{Wp/juk/Databox|item=Q1}} ""Fēntswēn"" chí rì byē wà kí jìnnī bā bū bá ná fēn'ā kátá. Pàjúkùn átswīítswī bá ná byè átswīítsī kwán zūn kátá chī rì fēntswēn. Chìdōn wà kí dōn chí rì mà wà mà pàjúkùn bá būwànī kátá kí fēn tswēn. Āyō'á pà mā gàdì bā fēn tswēn, tà dānrā kū hūrà hūn. {{INTERWIKI|Q1}} [[Category:Wp/juk]] ff35cxsfe6g268r51mxxb7hwtw0gske 7226457 7226456 2026-06-26T10:44:21Z Jibo Paul Aten-wunu 2650836 7226457 wikitext text/x-wiki {{Wp/juk/Databox|item=Q1}} ""Fēntswēn"" chí rì byē wà kí jìnnī bā bū bá ná fēn'ā kátá. Pàjúkùn átswīítswī bá ná byè átswīítsī kwán zūn kátá chī rì fēntswēn. Chìdōn wà kí dōn chí rì mà wà mà pàjúkùn bá būwànī kátá kí fēn tswēn. Āyō'á pà mā gàdì bā fēn tswēn, tà dānrā kū hūrà hūn. [[Category:Wp/juk]] {{INTERWIKI|Q1}} btg1cd129z3jo67wydzxv6672sh3f78 0 3783607 7226465 2026-06-26T11:16:08Z ~2026-36842-34 2690625 Created page with "This better not get deleted as im settiing up for actual speakers to create it <inputbox> type=create width=90 bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions default=Wp/crm/ </inputbox> </div> <Category:Wp/crm ." 7226465 wikitext text/x-wiki This better not get deleted as im settiing up for actual speakers to create it <inputbox> type=create width=90 bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard content for new page editintro=Template:Instructions default=Wp/crm/ </inputbox> </div> <Category:Wp/crm . 1ma4xoirz87g13g4ig1y6yck42p0umy 0 3783608 7226473 2026-06-26T11:26:04Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 Created page with "Keturah Lydia Kamugasa (yafiire Okwaikumi na kumwe 20, 2017) akaba ari omuhandiiki kandi omunyamahurire omu Uganda orikumanywa munonga ahabw'omuzaano gwe ogwa buri sande omu rupapura rw'amakuru orwa The New Vision daily, orikwetwa "Style with Keturah Kamugasa".[1][2] Akaba ari omuhandiiki w'orupapura rw'amakuru orurikukoresa Orungyereza orikukirayo omu Uganda." 7226473 wikitext text/x-wiki Keturah Lydia Kamugasa (yafiire Okwaikumi na kumwe 20, 2017) akaba ari omuhandiiki kandi omunyamahurire omu Uganda orikumanywa munonga ahabw'omuzaano gwe ogwa buri sande omu rupapura rw'amakuru orwa The New Vision daily, orikwetwa "Style with Keturah Kamugasa".[1][2] Akaba ari omuhandiiki w'orupapura rw'amakuru orurikukoresa Orungyereza orikukirayo omu Uganda. 4l6k1245c85w8m0pfj4vwapf7nt11fs 7226474 7226473 2026-06-26T11:26:53Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226474 wikitext text/x-wiki Keturah Lydia Kamugasa (yafiire Okwaikumi na kumwe 20, 2017) akaba ari omuhandiiki kandi omunyamahurire omu Uganda orikumanywa munonga ahabw'omuzaano gwe ogwa buri sande omu rupapura rw'amakuru orwa The New Vision daily, orikwetwa "Style with Keturah Kamugasa".[1][2] Akaba ari omushwijumi w'orupapura rwa Flair, Bride and Groom orwa New Vision (source flair magazine April 2008 and April 2008 for bride and groom magazine). Niwe arikwebembera orupapura rw'orungyereza omu Uganda. 4k09nktoqyphv4ztysthcqn8nzdprf9 7226476 7226474 2026-06-26T11:28:14Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226476 wikitext text/x-wiki Keturah Lydia Kamugasa (yafiire Okwaikumi na kumwe 20, 2017) akaba ari omuhandiiki kandi omunyamahurire omu Uganda orikumanywa munonga ahabw'omuzaano gwe ogwa buri sande omu rupapura rw'amakuru orwa The New Vision daily, orikwetwa "Style with Keturah Kamugasa".[1][2] Akaba ari omushwijumi w'orupapura rwa Flair, Bride and Groom orwa New Vision (kuruga flair magazine April 2008 and April 2008 for bride and groom magazine). Niwe arikwebembera orupapura rw'orungyereza omu Uganda. == Amagara g'omurimo == Kamugasa akafuruka kuruga Uganda yaaza United Kingdom, ahu yaashomire eby'ediini aha itendekyero rya Baiburi. Bwanyima akeehandiikisa aha Yunivasite ya Leicester, yaatunga diguri omu by'abantu. jvxppfbd3ptil7c48l03kp1l79lxerh 7226477 7226476 2026-06-26T11:28:54Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226477 wikitext text/x-wiki Keturah Lydia Kamugasa (yafiire Okwaikumi na kumwe 20, 2017) akaba ari omuhandiiki kandi omunyamahurire omu Uganda orikumanywa munonga ahabw'omuzaano gwe ogwa buri sande omu rupapura rw'amakuru orwa The New Vision daily, orikwetwa "Style with Keturah Kamugasa".[1][2] Akaba ari omushwijumi w'orupapura rwa Flair, Bride and Groom orwa New Vision (kuruga flair magazine April 2008 and April 2008 for bride and groom magazine). Niwe arikwebembera orupapura rw'orungyereza omu Uganda. == Amagara g'omurimo == Kamugasa akafuruka kuruga Uganda yaaza United Kingdom, ahu yaashomire eby'ediini aha itendekyero rya Baiburi. Bwanyima akeehandiikisa aha Yunivasite ya Leicester, yaatunga diguri omu by'abantu. == Okufa == Akafeera ebiro 20 Okwaikumi na ibiri, 2017, aha myaka 50.[1][3] == Obujurizi == j2brvscgotp47enjsh9qrkyz6xfdu20 7226479 7226477 2026-06-26T11:29:29Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226479 wikitext text/x-wiki Keturah Lydia Kamugasa (yafiire Okwaikumi na kumwe 20, 2017) akaba ari omuhandiiki kandi omunyamahurire omu Uganda orikumanywa munonga ahabw'omuzaano gwe ogwa buri sande omu rupapura rw'amakuru orwa The New Vision daily, orikwetwa "Style with Keturah Kamugasa".<ref>[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/keturah-kamugasa-died-dead-fashion-journalist-uganda-kampala-new-vision-flair-a8133711.html "Keturah Kamugasa: Fashion journalist who blazed trail for women in Uganda"]. The Independent. December 31, 2017.</ref>[1][2] Akaba ari omushwijumi w'orupapura rwa Flair, Bride and Groom orwa New Vision (kuruga flair magazine April 2008 and April 2008 for bride and groom magazine). Niwe arikwebembera orupapura rw'orungyereza omu Uganda. == Amagara g'omurimo == Kamugasa akafuruka kuruga Uganda yaaza United Kingdom, ahu yaashomire eby'ediini aha itendekyero rya Baiburi. Bwanyima akeehandiikisa aha Yunivasite ya Leicester, yaatunga diguri omu by'abantu. == Okufa == Akafeera ebiro 20 Okwaikumi na ibiri, 2017, aha myaka 50.[1][3] == Obujurizi == 9f6dvuq38rnhzax6vevuqm40mmjm2wg 7226480 7226479 2026-06-26T11:30:16Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226480 wikitext text/x-wiki Keturah Lydia Kamugasa (yafiire Okwaikumi na kumwe 20, 2017) akaba ari omuhandiiki kandi omunyamahurire omu Uganda orikumanywa munonga ahabw'omuzaano gwe ogwa buri sande omu rupapura rw'amakuru orwa The New Vision daily, orikwetwa "Style with Keturah Kamugasa".<ref>[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/keturah-kamugasa-died-dead-fashion-journalist-uganda-kampala-new-vision-flair-a8133711.html "Keturah Kamugasa: Fashion journalist who blazed trail for women in Uganda"]. The Independent. December 31, 2017.</ref><ref>The New Vision, Tuesday January 19, 1999.</ref> Akaba ari omushwijumi w'orupapura rwa Flair, Bride and Groom orwa New Vision (kuruga flair magazine April 2008 and April 2008 for bride and groom magazine). Niwe arikwebembera orupapura rw'orungyereza omu Uganda. == Amagara g'omurimo == Kamugasa akafuruka kuruga Uganda yaaza United Kingdom, ahu yaashomire eby'ediini aha itendekyero rya Baiburi. Bwanyima akeehandiikisa aha Yunivasite ya Leicester, yaatunga diguri omu by'abantu. == Okufa == Akafeera ebiro 20 Okwaikumi na ibiri, 2017, aha myaka 50.[1][3] == Obujurizi == e9v7y1afyck3v6ql1kk27ng71rlqgy0 7226482 7226480 2026-06-26T11:31:16Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Okufa */ 7226482 wikitext text/x-wiki Keturah Lydia Kamugasa (yafiire Okwaikumi na kumwe 20, 2017) akaba ari omuhandiiki kandi omunyamahurire omu Uganda orikumanywa munonga ahabw'omuzaano gwe ogwa buri sande omu rupapura rw'amakuru orwa The New Vision daily, orikwetwa "Style with Keturah Kamugasa".<ref name=":0">[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/keturah-kamugasa-died-dead-fashion-journalist-uganda-kampala-new-vision-flair-a8133711.html "Keturah Kamugasa: Fashion journalist who blazed trail for women in Uganda"]. The Independent. December 31, 2017.</ref><ref>The New Vision, Tuesday January 19, 1999.</ref> Akaba ari omushwijumi w'orupapura rwa Flair, Bride and Groom orwa New Vision (kuruga flair magazine April 2008 and April 2008 for bride and groom magazine). Niwe arikwebembera orupapura rw'orungyereza omu Uganda. == Amagara g'omurimo == Kamugasa akafuruka kuruga Uganda yaaza United Kingdom, ahu yaashomire eby'ediini aha itendekyero rya Baiburi. Bwanyima akeehandiikisa aha Yunivasite ya Leicester, yaatunga diguri omu by'abantu. == Okufa == Akafeera ebiro 20 Okwaikumi na ibiri, 2017, aha myaka 50.<ref name=":0" /><ref>Independent, The (December 20, 2017). [https://www.independent.co.ug/legendary-fashion-editor-keturah-dead/ "Legendary fashion editor Keturah dead".]</ref> == Obujurizi == 4voahqnf9qer7y71fhccgdqzz5qa4dg 7226484 7226482 2026-06-26T11:32:42Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 added databox 7226484 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q6395592}} '''Keturah Lydia Kamugasa''' (yafiire Okwaikumi na kumwe 20, 2017) akaba ari omuhandiiki kandi omunyamahurire omu Uganda orikumanywa munonga ahabw'omuzaano gwe ogwa buri sande omu rupapura rw'amakuru orwa The New Vision daily, orikwetwa "Style with Keturah Kamugasa".<ref name=":0">[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/keturah-kamugasa-died-dead-fashion-journalist-uganda-kampala-new-vision-flair-a8133711.html "Keturah Kamugasa: Fashion journalist who blazed trail for women in Uganda"]. The Independent. December 31, 2017.</ref><ref>The New Vision, Tuesday January 19, 1999.</ref> Akaba ari omushwijumi w'orupapura rwa Flair, Bride and Groom orwa New Vision (kuruga flair magazine April 2008 and April 2008 for bride and groom magazine). Niwe arikwebembera orupapura rw'orungyereza omu Uganda. == Amagara g'omurimo == Kamugasa akafuruka kuruga Uganda yaaza United Kingdom, ahu yaashomire eby'ediini aha itendekyero rya Baiburi. Bwanyima akeehandiikisa aha Yunivasite ya Leicester, yaatunga diguri omu by'abantu. == Okufa == Akafeera ebiro 20 Okwaikumi na ibiri, 2017, aha myaka 50.<ref name=":0" /><ref>Independent, The (December 20, 2017). [https://www.independent.co.ug/legendary-fashion-editor-keturah-dead/ "Legendary fashion editor Keturah dead".]</ref> == Obujurizi == [[Category:Wp/nyn]] ttrojot2922r19ang1p4ooxdchp9p63 0 3783609 7226486 2026-06-26T11:34:49Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 Created page with "Emma Naluyima (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa." 7226486 wikitext text/x-wiki Emma Naluyima (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa. ttjqkebym457ykn1t95gt30ax23f2cd 7226488 7226486 2026-06-26T11:36:25Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226488 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.[1][2] Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.[3] dj3l3lg4tlrg6tb050bwtva9doojpuq 7226489 7226488 2026-06-26T11:37:49Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226489 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.[1][2] Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.[3] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.[2] Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.[2] lp3bfe3mgaj7w874jgpxnigzr4w98g9 7226492 7226489 2026-06-26T11:43:43Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226492 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.[1][2] Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.[3] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.[2] Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.[2] == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omuri Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Uganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omuri 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya. i6odoirtthilk05khp9b0ncug9ylu4u 7226494 7226492 2026-06-26T11:46:56Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226494 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.[1][2] Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.[3] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.[2] Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.[2] == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omuri Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Uganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omuri 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya.[2] == Eby'obushubuzi == Ebi arikukora hati harimu (a) omusiri gw'ebitookye n'emboga, otwariiremu enyanya, emboga, ekikuta, ebitookye hamwe n'emboga ezindi.[2] (b) Eirindiro ry'empunu ezirikuhika haihi 30.[4] (c) Entebbe Animal Care Centre, eirwariro ry'enyamaishwa. (d) Eishomero ry'okubanza eririmu abeegi abarikuhika haihi 300 hamwe n'abeegyesa 20.[2] (e) Faamu y'ekikere ahu giraasi y'ekikere erikuguzibwa abarikukora eby'okwesiiga. [2] (f) Naakunda kugira ente ezirikuhika ikumi na ibiri, ekibinja ky'enkoko hamwe n'ebidiba bina eby'omu itaka ebirikukoresibwa omu kuriisa ebyenyanja. [5] (g) Okurambura faamu ye nikugura USh100,000 (nk'oburikwingana US$28) buri muntu. [2] Naayeta faamu ye '''One Acre Limited'''. [5] laf9d6bmhxmn2mzebaydjcrtr0ozhqh 7226495 7226494 2026-06-26T11:48:40Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226495 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.[1][2] Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.[3] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.[2] Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.[2] == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omuri Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Uganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omuri 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya.[2] == Eby'obushubuzi == Ebi arikukora hati harimu (a) omusiri gw'ebitookye n'emboga, otwariiremu enyanya, emboga, ekikuta, ebitookye hamwe n'emboga ezindi.[2] (b) Eirindiro ry'empunu ezirikuhika haihi 30.[4] (c) Entebbe Animal Care Centre, eirwariro ry'enyamaishwa. (d) Eishomero ry'okubanza eririmu abeegi abarikuhika haihi 300 hamwe n'abeegyesa 20.[2] (e) Faamu y'ekikere ahu giraasi y'ekikere erikuguzibwa abarikukora eby'okwesiiga. [2] (f) Naakunda kugira ente ezirikuhika ikumi na ibiri, ekibinja ky'enkoko hamwe n'ebidiba bina eby'omu itaka ebirikukoresibwa omu kuriisa ebyenyanja. [5] (g) Okurambura faamu ye nikugura USh100,000 (nk'oburikwingana US$28) buri muntu. [2] Naayeta faamu ye '''One Acre Limited'''. [5] == Ebirabo == Omu Kwamwenda 2019, Emma Naluyima akaba ari omwe aha basingire ekirabo kya Africa Food Prize ekya 2019 (ekyabaire kiri ekirabo kya Yara Prize). Omwe aha basingire nawe akaba ari Baba Dioum owa Senegal. Ababiri aba bakagabana ekirabo kya doora za Amerika 100,000 ez'esente zenyini.[3] sx0ixsnwc4is9xf8k6p1g4u1mysw8q8 7226496 7226495 2026-06-26T11:49:54Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226496 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.[1][2] Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.[3] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.[2] Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.[2] == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omuri Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Uganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omuri 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya.[2] == Eby'obushubuzi == Ebi arikukora hati harimu (a) omusiri gw'ebitookye n'emboga, otwariiremu enyanya, emboga, ekikuta, ebitookye hamwe n'emboga ezindi.[2] (b) Eirindiro ry'empunu ezirikuhika haihi 30.[4] (c) Entebbe Animal Care Centre, eirwariro ry'enyamaishwa. (d) Eishomero ry'okubanza eririmu abeegi abarikuhika haihi 300 hamwe n'abeegyesa 20.[2] (e) Faamu y'ekikere ahu giraasi y'ekikere erikuguzibwa abarikukora eby'okwesiiga. [2] (f) Naakunda kugira ente ezirikuhika ikumi na ibiri, ekibinja ky'enkoko hamwe n'ebidiba bina eby'omu itaka ebirikukoresibwa omu kuriisa ebyenyanja. [5] (g) Okurambura faamu ye nikugura USh100,000 (nk'oburikwingana US$28) buri muntu. [2] Naayeta faamu ye '''One Acre Limited'''. [5] == Ebirabo == Omu Kwamwenda 2019, Emma Naluyima akaba ari omwe aha basingire ekirabo kya Africa Food Prize ekya 2019 (ekyabaire kiri ekirabo kya Yara Prize). Omwe aha basingire nawe akaba ari Baba Dioum owa Senegal. Ababiri aba bakagabana ekirabo kya doora za Amerika 100,000 ez'esente zenyini.[3] == Eka == Emma Naluyima ashweirwe Ssalongo Washington Mugerwa ou aine nawe abaana bana, otwariiremu n'abarongo abakuru abahara, abaazairwe omu 2011. == Reeba na == * Agriculture in Uganda * Dairy industry in Uganda == Obujurizi == t8zidpybprnlgs81zgaxx091nyq2un7 7226497 7226496 2026-06-26T11:50:53Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226497 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.<ref>Esther Oluka (18 September 2013). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/After-sharing-her-story--Naluyima-now-sells-40-more-piglets-/689860-1996376-j4s9cm/index.html "After sharing her story, Naluyima now sells 40 more Camborough piglets each month"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref>[1][2] Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.[3] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.[2] Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.[2] == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omuri Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Uganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omuri 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya.[2] == Eby'obushubuzi == Ebi arikukora hati harimu (a) omusiri gw'ebitookye n'emboga, otwariiremu enyanya, emboga, ekikuta, ebitookye hamwe n'emboga ezindi.[2] (b) Eirindiro ry'empunu ezirikuhika haihi 30.[4] (c) Entebbe Animal Care Centre, eirwariro ry'enyamaishwa. (d) Eishomero ry'okubanza eririmu abeegi abarikuhika haihi 300 hamwe n'abeegyesa 20.[2] (e) Faamu y'ekikere ahu giraasi y'ekikere erikuguzibwa abarikukora eby'okwesiiga. [2] (f) Naakunda kugira ente ezirikuhika ikumi na ibiri, ekibinja ky'enkoko hamwe n'ebidiba bina eby'omu itaka ebirikukoresibwa omu kuriisa ebyenyanja. [5] (g) Okurambura faamu ye nikugura USh100,000 (nk'oburikwingana US$28) buri muntu. [2] Naayeta faamu ye '''One Acre Limited'''. [5] == Ebirabo == Omu Kwamwenda 2019, Emma Naluyima akaba ari omwe aha basingire ekirabo kya Africa Food Prize ekya 2019 (ekyabaire kiri ekirabo kya Yara Prize). Omwe aha basingire nawe akaba ari Baba Dioum owa Senegal. Ababiri aba bakagabana ekirabo kya doora za Amerika 100,000 ez'esente zenyini.[3] == Eka == Emma Naluyima ashweirwe Ssalongo Washington Mugerwa ou aine nawe abaana bana, otwariiremu n'abarongo abakuru abahara, abaazairwe omu 2011.[2] == Reeba na == * Agriculture in Uganda * Dairy industry in Uganda == Obujurizi == o4nngefufay092l5uechjo1pz8fe26b 7226498 7226497 2026-06-26T11:52:00Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226498 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.<ref>Esther Oluka (18 September 2013). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/After-sharing-her-story--Naluyima-now-sells-40-more-piglets-/689860-1996376-j4s9cm/index.html "After sharing her story, Naluyima now sells 40 more Camborough piglets each month"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref><ref>Carolyne Nakazibwe (14 August 2020). [https://observer.ug/lifestyle/66116-at-40-dr-emma-naluyima-s-triumphs-are-enviable "At 40, Dr Emma Naluyima's triumphs are enviable"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.[3] == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.[2] Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.[2] == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omuri Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Uganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omuri 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya.[2] == Eby'obushubuzi == Ebi arikukora hati harimu (a) omusiri gw'ebitookye n'emboga, otwariiremu enyanya, emboga, ekikuta, ebitookye hamwe n'emboga ezindi.[2] (b) Eirindiro ry'empunu ezirikuhika haihi 30.[4] (c) Entebbe Animal Care Centre, eirwariro ry'enyamaishwa. (d) Eishomero ry'okubanza eririmu abeegi abarikuhika haihi 300 hamwe n'abeegyesa 20.[2] (e) Faamu y'ekikere ahu giraasi y'ekikere erikuguzibwa abarikukora eby'okwesiiga. [2] (f) Naakunda kugira ente ezirikuhika ikumi na ibiri, ekibinja ky'enkoko hamwe n'ebidiba bina eby'omu itaka ebirikukoresibwa omu kuriisa ebyenyanja. [5] (g) Okurambura faamu ye nikugura USh100,000 (nk'oburikwingana US$28) buri muntu. [2] Naayeta faamu ye '''One Acre Limited'''. [5] == Ebirabo == Omu Kwamwenda 2019, Emma Naluyima akaba ari omwe aha basingire ekirabo kya Africa Food Prize ekya 2019 (ekyabaire kiri ekirabo kya Yara Prize). Omwe aha basingire nawe akaba ari Baba Dioum owa Senegal. Ababiri aba bakagabana ekirabo kya doora za Amerika 100,000 ez'esente zenyini.[3] == Eka == Emma Naluyima ashweirwe Ssalongo Washington Mugerwa ou aine nawe abaana bana, otwariiremu n'abarongo abakuru abahara, abaazairwe omu 2011.[2] == Reeba na == * Agriculture in Uganda * Dairy industry in Uganda == Obujurizi == bo9jrcskppnlkmmodhgelitkn6djg0b 7226499 7226498 2026-06-26T11:52:41Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226499 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.<ref>Esther Oluka (18 September 2013). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/After-sharing-her-story--Naluyima-now-sells-40-more-piglets-/689860-1996376-j4s9cm/index.html "After sharing her story, Naluyima now sells 40 more Camborough piglets each month"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref><ref>Carolyne Nakazibwe (14 August 2020). [https://observer.ug/lifestyle/66116-at-40-dr-emma-naluyima-s-triumphs-are-enviable "At 40, Dr Emma Naluyima's triumphs are enviable"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.<ref>Daily Monitor (4 September 2019). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/Dr--Emma-Naluyima--Baba-Dioum-win-US-100-000/689860-5260790-y0whjk/index.html "Uganda and Baba Dioum of Senegal jointly win US$100,000 Africa Food Prize at the African Green Revolution Forum"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.[2] Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.[2] == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omuri Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Uganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omuri 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya.[2] == Eby'obushubuzi == Ebi arikukora hati harimu (a) omusiri gw'ebitookye n'emboga, otwariiremu enyanya, emboga, ekikuta, ebitookye hamwe n'emboga ezindi.[2] (b) Eirindiro ry'empunu ezirikuhika haihi 30.[4] (c) Entebbe Animal Care Centre, eirwariro ry'enyamaishwa. (d) Eishomero ry'okubanza eririmu abeegi abarikuhika haihi 300 hamwe n'abeegyesa 20.[2] (e) Faamu y'ekikere ahu giraasi y'ekikere erikuguzibwa abarikukora eby'okwesiiga. [2] (f) Naakunda kugira ente ezirikuhika ikumi na ibiri, ekibinja ky'enkoko hamwe n'ebidiba bina eby'omu itaka ebirikukoresibwa omu kuriisa ebyenyanja. [5] (g) Okurambura faamu ye nikugura USh100,000 (nk'oburikwingana US$28) buri muntu. [2] Naayeta faamu ye '''One Acre Limited'''. [5] == Ebirabo == Omu Kwamwenda 2019, Emma Naluyima akaba ari omwe aha basingire ekirabo kya Africa Food Prize ekya 2019 (ekyabaire kiri ekirabo kya Yara Prize). Omwe aha basingire nawe akaba ari Baba Dioum owa Senegal. Ababiri aba bakagabana ekirabo kya doora za Amerika 100,000 ez'esente zenyini.[3] == Eka == Emma Naluyima ashweirwe Ssalongo Washington Mugerwa ou aine nawe abaana bana, otwariiremu n'abarongo abakuru abahara, abaazairwe omu 2011.[2] == Reeba na == * Agriculture in Uganda * Dairy industry in Uganda == Obujurizi == 2bjc6h5mgisfzdebovse7ep08he9gp1 7226502 7226499 2026-06-26T11:54:34Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 7226502 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.<ref>Esther Oluka (18 September 2013). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/After-sharing-her-story--Naluyima-now-sells-40-more-piglets-/689860-1996376-j4s9cm/index.html "After sharing her story, Naluyima now sells 40 more Camborough piglets each month"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref><ref name=":0">Carolyne Nakazibwe (14 August 2020). [https://observer.ug/lifestyle/66116-at-40-dr-emma-naluyima-s-triumphs-are-enviable "At 40, Dr Emma Naluyima's triumphs are enviable"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.<ref>Daily Monitor (4 September 2019). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/Dr--Emma-Naluyima--Baba-Dioum-win-US-100-000/689860-5260790-y0whjk/index.html "Uganda and Baba Dioum of Senegal jointly win US$100,000 Africa Food Prize at the African Green Revolution Forum"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.<ref name=":0" /> Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.<ref name=":0" /> == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omuri Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Uganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omuri 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya.<ref name=":0" /> == Eby'obushubuzi == Ebi arikukora hati harimu (a) omusiri gw'ebitookye n'emboga, otwariiremu enyanya, emboga, ekikuta, ebitookye hamwe n'emboga ezindi.<ref name=":0" /> (b) Eirindiro ry'empunu ezirikuhika haihi 30.<ref>Nelson Muhanguzi (7 November 2012). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/Camborough-Pigs--A-breed-that-is-worth-the-cost/689860-1613278-15lwmqaz/index.html "Camborough Pigs: A breed that is worth the cost"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> (c) Entebbe Animal Care Centre, eirwariro ry'enyamaishwa. (d) Eishomero ry'okubanza eririmu abeegi abarikuhika haihi 300 hamwe n'abeegyesa 20.<ref name=":0" /> (e) Faamu y'ekikere ahu giraasi y'ekikere erikuguzibwa abarikukora eby'okwesiiga.<ref name=":0" /> (f) Naakunda kugira ente ezirikuhika ikumi na ibiri, ekibinja ky'enkoko hamwe n'ebidiba bina eby'omu itaka ebirikukoresibwa omu kuriisa ebyenyanja. [5] (g) Okurambura faamu ye nikugura USh100,000 (nk'oburikwingana US$28) buri muntu.<ref name=":0" /> Naayeta faamu ye '''One Acre Limited'''. [5] == Ebirabo == Omu Kwamwenda 2019, Emma Naluyima akaba ari omwe aha basingire ekirabo kya Africa Food Prize ekya 2019 (ekyabaire kiri ekirabo kya Yara Prize). Omwe aha basingire nawe akaba ari Baba Dioum owa Senegal. Ababiri aba bakagabana ekirabo kya doora za Amerika 100,000 ez'esente zenyini.[3] == Eka == Emma Naluyima ashweirwe Ssalongo Washington Mugerwa ou aine nawe abaana bana, otwariiremu n'abarongo abakuru abahara, abaazairwe omu 2011.<ref name=":0" /> == Reeba na == * Agriculture in Uganda * Dairy industry in Uganda == Obujurizi == nr6pyqcx1d4hlmiwhn5ef2w4b7bw676 7226508 7226502 2026-06-26T11:57:52Z MUCUNGUZI Jr ANOLD 2608808 /* Eby'obushubuzi */ 7226508 wikitext text/x-wiki '''Emma Naluyima''' (owaazairwe omu myaka ya 1980) n'omushaho w'enyamaishwa omu Uganda, omuhingi w'omu ndembo, omushuubuzi, omwegyesa w'eishomero rya puraimare, kandi omwegyesa w'okuriisa enyamaishwa n'ebihingwa.<ref>Esther Oluka (18 September 2013). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/After-sharing-her-story--Naluyima-now-sells-40-more-piglets-/689860-1996376-j4s9cm/index.html "After sharing her story, Naluyima now sells 40 more Camborough piglets each month"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref><ref name=":0">Carolyne Nakazibwe (14 August 2020). [https://observer.ug/lifestyle/66116-at-40-dr-emma-naluyima-s-triumphs-are-enviable "At 40, Dr Emma Naluyima's triumphs are enviable"]. The Observer (Uganda). Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> Kikabarirwa ngu naatunga doora za Amerika 100,000 buri mwaka kuruga omu faamu ye eri aha hiika 1.0 (0.40 ha), omuri Bwerenga, omu Disiturikiti ya Wakiso, Uganda.<ref name=":1">Daily Monitor (4 September 2019). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/Dr--Emma-Naluyima--Baba-Dioum-win-US-100-000/689860-5260790-y0whjk/index.html "Uganda and Baba Dioum of Senegal jointly win US$100,000 Africa Food Prize at the African Green Revolution Forum"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> == Obuto bwe n'obwegyese bwe == Naluyima akazaarwa omu mwaka gwa 1980 omuri Entebbe, Uganda. Ishe, Chris Kikwabanga, akaba ari omuvugi w'enyonyi kandi nyina, Margaret Nanziri, akaba ari omukozi wa banka.<ref name=":0" /> Naluyima akashomera omuri Stella Maris Primary School omuri Nkokonjeru, omu Disiturikiti ya Buikwe. Ahabw'okushoma kwe okwa O-Level na A-Level, akashomera omuri Maryhill High School omu rurembo Mbarara. Bwanyima akaheebwa diguri ya Bachelor of Veterinary Medicine kuruga Makerere University, Uganda's largest and oldest public university, yaaheza emishomo ye. Bwanyima, akaheebwa diguri ya Master of Health Services Research in Veterinary Medicine, kuruga Makerere University.<ref name=":0" /> == Omurimo == Naluyima ku yaaherize diguri ye eya BVM omuri 2004, ekitongore kya ''National Animal Genetic Resources Centre and Databank'' (Nagric), omuri Entebbe, kikamuheereza omurimo gw'obutwire, ogurimu n'enju ya Gavumenti. Bwanyima y'emyaka ebiri ahari Nagric, akarekura omurimo ogurimu omushaara, omu Kwamunaana 2006 yaatandika faamu ye y'empunu ey'okubanza, aha eitaka rikye ery'eka ye, aine obukaikuru bubiri bwa sente za Uganda (nk'orukumi rwa doora za Amerika omu bwire obwo) ezi yaayegurize. Faamu egyo y'empunu ekabaasa kushashurira diguri ye eya kabiri. Omuri 2010, akashwerwa Ssalongo Washington Mugerwa, omwegyesa w'eishomero. Bakagura hiika 6.5 (hiika 3) kandi Naluyima yaafurura empunu ze ikumi omu maka gaabo agasya.<ref name=":0" /> == Eby'obushubuzi == Ebi arikukora hati harimu (a) omusiri gw'ebitookye n'emboga, otwariiremu enyanya, emboga, ekikuta, ebitookye hamwe n'emboga ezindi.<ref name=":0" /> (b) Eirindiro ry'empunu ezirikuhika haihi 30.<ref name=":2">Nelson Muhanguzi (7 November 2012). [https://www.monitor.co.ug/Magazines/Farming/Camborough-Pigs--A-breed-that-is-worth-the-cost/689860-1613278-15lwmqaz/index.html "Camborough Pigs: A breed that is worth the cost"]. Daily Monitor. Kampala. Retrieved 19 August 2020.</ref> (c) Entebbe Animal Care Centre, eirwariro ry'enyamaishwa.<ref name=":2" /> (d) Eishomero ry'okubanza eririmu abeegi abarikuhika haihi 300 hamwe n'abeegyesa 20.<ref name=":0" /> (e) Faamu y'ekikere ahu giraasi y'ekikere erikuguzibwa abarikukora eby'okwesiiga.<ref name=":0" /> (f) Naakunda kugira ente ezirikuhika ikumi na ibiri, ekibinja ky'enkoko hamwe n'ebidiba bina eby'omu itaka ebirikukoresibwa omu kuriisa ebyenyanja.<ref name=":3">Susan McMillan (7 March 2018). [https://news.ilri.org/2018/03/07/ugandan-emma-naluyima-describes-her-thriving-pigcrop-farm-at-the-global-forum-for-food-and-agriculture/ "Ugandan Emma Naluyima describes her thriving pig+crop farm at the Global Forum for Food and Agriculture"]. Nairobi: International Livestock Research Institute. Retrieved 19 August 2020.</ref> (g) Okurambura faamu ye nikugura USh100,000 (nk'oburikwingana US$28) buri muntu.<ref name=":0" /> Naayeta faamu ye '''One Acre Limited'''.<ref name=":3" /> == Ebirabo == Omu Kwamwenda 2019, Emma Naluyima akaba ari omwe aha basingire ekirabo kya Africa Food Prize ekya 2019 (ekyabaire kiri ekirabo kya Yara Prize). Omwe aha basingire nawe akaba ari Baba Dioum owa Senegal. Ababiri aba bakagabana ekirabo kya doora za Amerika 100,000 ez'esente zenyini.<ref name=":1" /> == Eka == Emma Naluyima ashweirwe Ssalongo Washington Mugerwa ou aine nawe abaana bana, otwariiremu n'abarongo abakuru abahara, abaazairwe omu 2011.<ref name=":0" /> == Reeba na == * Agriculture in Uganda * Dairy industry in Uganda == Obujurizi == 5htqkyqmjuf6gw82jww68dtit9vckgu