Wikimedia Incubator incubatorwiki https://incubator.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Incubator:Main_Page MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Special Talk User User talk Incubator Incubator talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Translations Translations talk Event Event talk 4 2388 7247317 7246549 2026-07-11T03:08:06Z SpBot 2587929 archive 1 section: 1 to [[Incubator:Community Portal/Archive/2026]] (after section [[Incubator:Community Portal/Archive/2026#Deployment_of_Legal_and_Safety_Contacts_Link_in_the_Footer_of_Your_Wiki|Deployment_of_Legal_and_Safety_Contacts_Link_in_the_Footer_of_Your_Wiki]]) - previous edit: [[:User:SpBot|SpBot]], 2026-07-10 03:08 7247317 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ <div style="text-align: center;">Note: Cross-wiki mass messages are posted to [[Incubator:Wikimedia news]]</div> :''<small>[[#toc|Jump to Table of Contents]]</small>'' {{Incubator:Community Portal/template}} {{Autoarchive resolved section | age = 3 | archive = 'Incubator:Community Portal/Archive/((year)) | show = yes | timeout = 31 }} __TOC__ == June 2026 Wikimedia Café meetups regarding the English Wikipedia Editor Reflections project == <div class="border-box" style="background-color: var(--background-color-warning-subtle, #f8eaba); max-width: 875px; padding: 5px; border: 1px solid black; margin: 5px; color: var(--clr-dark)"> <div class="box" style="float:left; padding-top: 10px; padding-right: 10px; padding-left: 10px; padding-bottom: 10px;">[[File:Wikimedia Café logo in plain SVG format.svg|60px|alt=The logo for the Wikimedia Café]]</div> Hello! There will be two '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9 Wikimedia Café]''' discussion opportunities during the last weekend of June. Both sessions will focus on the [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Editor_reflections English Wikipedia Editor Reflections project]. The featured guest in the Café will be [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Clovermoss User:Clovermoss]. Participants may attend either or both sessions. #'''27 June 2026 15:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1782572400 timestamp converter]), at a time friendly to the Americas, Africa, and Europe #'''28 June 2026 03:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1782615600 timestamp converter]), at a time friendly to Asia and the Pacific Please see the Café page for more information, including [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9#How_to_attend_the_session how to register]! <br /> [[File:Buntstifte Eberhard Faber crop 64h.jpg|860px|alt=cropped image of colored pencils]]</div> [[User:Pine|Pine]] ([[User talk:Pine|talk]]) 03:58, 15 June 2026 (UTC) == What's the certain minimum activity level required to get a wikipedia language edition approved == Currently there are some work going on in the [[Wp/mrg]], I would like to know some more info about the requirements and suggestion on how to make the project successful. Thanks -- [[User:Abhinab Pegu|Abhinab Pegu]] ([[User talk:Abhinab Pegu|talk]]) 13:43, 21 June 2026 (UTC) :While Incubator hosts these projects and allows for some level of coordination, ultimately, decisions about a new wiki being approved are the [[:m:Language committee|language committee]], who have a [[:m:Requests for new languages|requests process]]. If you think that mrg.wp is mature enough and conforms to the [[:m:Language proposal policy|proposal policy]], then you can propose that it graduates from Incubator. ―[[User:Koavf|Justin (<span style="color:grey">ko'''a'''<span style="color:black">v</span>f</span>)]]<span style="color:red">❤[[User talk:Koavf|T]]☮[[Special:Contributions/Koavf|C]]☺[[Special:Emailuser/Koavf|M]]☯</span> 14:45, 21 June 2026 (UTC) == Restarted Wikipedias == I have restarted The Nauruan and Cree (Moose Cree) Wikipedias but i dont speak it so please if someone can atleast speak some basic versions of those languages can they please help. And i am going to do daily checks so that i should be able to catch vandals [[User:Icantthinkofausername12345|Icantthinkofausername12345]] ([[User talk:Icantthinkofausername12345|talk]]) 15:56, 25 June 2026 (UTC) :If you don't speak those languages, don't restart those Wikipedias. It's literally the first thing written in the [[Help:Manual|manual]]. [[User:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[User talk:Amire80|talk]]) 06:00, 26 June 2026 (UTC) ::Oh ive not read that [[User:Icantthinkofausername12345|Icantthinkofausername12345]] ([[User talk:Icantthinkofausername12345|talk]]) 13:07, 26 June 2026 (UTC) f2dvhdknnkyyhb7um4vwxvp10vcizaa 4 9468 7247367 7246210 2026-07-11T05:30:47Z Vipz 2575690 /* Unilateral replacement of Wy/sh with Wy/hr */ new section 7247367 wikitext text/x-wiki {{Incubator:Administrators' noticeboard/top}} {{Autoarchive resolved section | age = 3 | archive = '((FULLPAGENAME))/Archive/((year))' | show = yes | timeout = 31 | overview=[[{{FULLPAGENAME}}/Archive|Archive]] }} == North Korean standard Korean == Hello, I am interested in developing a Korean-language Wikivoyage test project written in North Korean standard Korean (Munhwaŏ). For this purpose, I attempted to create pages using the prefix "Wy/ko-kp/", but I received the following error message: "The page title you entered is invalid. It is likely missing a prefix or has an incorrect format." For example, pages such as "Wy/ko-kp" cannot be created. Could someone please clarify whether the language code "ko-kp" is supported in Wikivoyage Incubator? If not, what would be the appropriate way to create and organize a test project for North Korean standard Korean? Thank you for your help. [[User:은우0208|은우0208]] ([[User talk:은우0208|talk]]) 07:47, 13 June 2026 (UTC) :I don't think that this would be a viable project. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 09:00, 24 June 2026 (UTC) == [[Wp/mh/Blox Fruits]] == Please delete this page. It was created by a vandalism-only account which is likely to be a sockpuppet of the indefinitely-blocked [[Special:Contribs/~2026-36216-97|~2026-36216-97]]. It likely doesn't contain anything an Ebon speaker would consider usable. [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="skin-invert" style="color:black;font-family:Monotype Corsiva,sans-serif;font-size:110%;font-weight:normal;line-height:normal">NguoiDungKhongDinhDanh</span>]] 23:51, 25 June 2026 (UTC) :Done. Thanks for watching. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 08:03, 26 June 2026 (UTC) == [[Special:Contribs/188.241.20.225|188.241.20.225]] == Disruptive editing/vandalism. See [{{fullurl:Special:IPContribs/188.241.20.225|isArchive=1}} deleted edits by temporary accounts]. [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="skin-invert" style="color:black;font-family:Monotype Corsiva,sans-serif;font-size:110%;font-weight:normal;line-height:normal">NguoiDungKhongDinhDanh</span>]] 22:30, 27 June 2026 (UTC) : {{done}} [[User:Syunsyunminmin|Syunsyunminmin]] ([[User talk:Syunsyunminmin|talk]]) 13:04, 28 June 2026 (UTC) == Cannot create new pages on Wt/za == Editing existing 7 pages is fine, but not new pages. <blockquote>You are trying to create a page without a valid ISO 639-1 or -3 code. This code either is not valid or does not belong to a language accepted for new Wikimedia projects. If you came here from any other page, please return back and fix the link and then create the correctly named page. If by any chance this is blocking you from creating any page which you think has a valid ISO 639-1 or -3 code or belongs to an accepted language, please let administrators know.</blockquote> [[User:内存溢出的猫|内存溢出的猫]] ([[User talk:内存溢出的猫|talk]]) 20:15, 4 July 2026 (UTC) :{{Done|Fixed}}. @[[User:内存溢出的猫|内存溢出的猫]] please try now. Let me know if you still face any issues on creating new pages. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 11:26, 9 July 2026 (UTC) ::It [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/za/%E5%A3%AF%E8%AA%9E is okay] now. Thanks for the fix! -- [[User:内存溢出的猫|内存溢出的猫]] ([[User talk:内存溢出的猫|talk]]) 13:01, 9 July 2026 (UTC) == Unilateral replacement of [[Wy/sh]] with [[Wy/hr]] == Hello! Can an Incubator administrator please undo Wy/sh redirects, delete Wy/hr copies of original Wy/sh pages, and protect the pages from further disruption? Thanks! – [[User:Vipz|Vipz]] ([[User talk:Vipz|talk]] · [[User:Vipz/isv|isv]]) 05:30, 11 July 2026 (UTC) 893ev8ah3xfj9tn9vixst25dtr4io83 0 69278 7246907 7174478 2026-07-10T13:19:27Z Isksks 2688764 Undid revision [[Special:Diff/7174478|7174478]] by [[Special:Contributions/~2026-23926-28|~2026-23926-28]] ([[User talk:~2026-23926-28|talk]]) 7246907 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = open | mainpage = Wp/ayl/الصفحة الرئيسية | language = Libyan Arabic | dir = RTL | WP-article = Libyan Arabic | since = 13 December 2008 | meta = yes }} Rejection is due to stale, feel free to [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Requests_for_new_languages/Wikipedia_Libyan_Arabic_2&action=edit submit second request]. [[Category:Wp/ayl|*]] [[Category:Incubator:Test wikis/open-but-rejected]] [[Category:Incubator:Test wikis of languages of Egypt]] 0ei3iv4ua4drlimv2jdxgdfa5f6xip5 0 81564 7247133 5620512 2026-07-10T17:11:12Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247133 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kay | image = Balistoides viridescens.jpg | image_width = 200px | image_caption = Kay | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Pez.'' Le '''kay''' jump'éel ba'alche' ku kuxa'an ichil ja', je'el bix ichil k'áak'náab, áak'al ja', ''lagunas'', ts'ono'oto'ob yéetel ja'o'ob. Le kayo'ob ku yik'alo'ob yéetel u xe'ek'o'ob (''branquias''), yéetel yaan u xikinil (''aletas'') ku yáantik u béeytal u ximbal ichil ja'. Ya'ab jejeláas kayo'ob yaan ichil yóok'ol kaab, yéetel yaan mejeno'ob yéetel nojocho'ob. Le '''kay'''o'ob yaan u noj k'a'abetil ichil u kuxtal le ja'o'ob. Ku jaantiko'ob che’ob, ''algas'' wa uláak' ba'alche'ob, bey xan leti'ob ku jaanta'alo'ob tumen nojoch ba'alche'ob. Tumen lela', ku yáantik u je'ets'el u kuxtal ichil le ''ecosistemas''o'ob. Ichil u lu'umil ''México'' yéetel Yukatán yaan ya'ab jejeláas kayo'ob ku kuxa'an ichil k'áak'náab yéetel ichil ja' ch’ujuk. Le '''kay''' jach k'a'abet xan uti'al u janalil máako'ob. U bak'el yaan ya'ab ''proteínas, ácidos grasos omega-3, vitaminas'' yéetel ''minerales'' je'el bix ''yodo, fósforo'' yéetel ''selenio'', ba'ax ku yáantik u ma'alob kuxtalil máak. Ya'ab máasewalo'ob ku meyajtiko'ob ti' kayil yéetel ti' u konik kay, ba'ax ku ts'áaik meyaj yéetel tojol ti' ya'ab kaajo'ob. Ti' u k'ajlayil le mayao'ob, le '''kay''' yaan u noj k'a'abetil tumen yaan u yéetelil yéetel le k'áak'náab, le ja'o'ob yéetel le ts’ono’oto'ob. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al le ja'o'ob yéetel u kuxtal le kayo'ob, uti'al u p'áatal ti' le túumben paalalo'ob yéetel u je'ets'el le yóok'ol kaab. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q152}} oy5ucii00o2scu48okmfrujg791a5do 7247135 7247133 2026-07-10T17:14:13Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247135 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kay | image = Balistoides viridescens.jpg | image_width = 200px | image_caption = Kay | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Pez.'' Le '''kay''' jump'éel ba'alche' ku kuxa'an ichil ja', je'el bix ichil k'áak'náab, áak'al ja', lagunas, ts'ono'oto'ob, ja'o'ob yéetel estuarios. Le kayo'ob yaan u xe'ek'o'ob (''branquias'') ku yik'alo'ob yéetel u xikinilo'ob (''aletas'') ku yáantik u ximbal yéetel u suutk'abal ichil ja'. Ya'ab jejeláas kayo'ob yaan ichil yóok'ol kaab; yaan mejen kayo'ob ma' chéen jump'éel centímetros u nojochil, yéetel yaan uláak'o'ob ku nojochta'al ya'ab metros. Le kayo'ob ku jaantiko'ob jejeláas ba'alo'ob, je'el bix algas, plantas acuáticas, insectos, crustáceos, moluscos yéetel uláak' kayo'ob. Bey xan, leti'ob ku jaanta'alo'ob tumen nojoch ba'alche'ob je'el bix ch'íich'o'ob, cocodrilos, tortugas yéetel mamíferos marinos. Tumen lela', le kayo'ob jach k'a'abet uti'al u je'ets'el u kuxtal ichil le ecosistemaso'ob, tumen ku yáantik u je'ets'el u jaantbil ba'alche'ob yéetel u kuxtal le ja'o'ob. Ichil u lu'umil México yaan ya'ab cientos u jejeláas kayo'ob ku kuxa'an ichil ja' dulce yéetel ichil k'áak'náab. Ti' península Yukatán ku k'ajóolta'alo'ob jejeláas especies ku kuxtal ichil arrecifes coralinos, manglares, lagunas costeras yéetel ts'ono'oto'ob. Le kúuchilo'ob lelo' ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab kayo'ob yéetel uláak' ba'alche'ob ku kuxa'an ichil ja'. Le kay jach k'a'abet uti'al u janalil máako'ob. U bak'el yaan ya'ab proteínas jach ma'alob, ácidos grasos '''omega-3''', vitaminas '''A''', '''D''' yéetel '''B12''', bey xan minerales je'el bix calcio, fósforo, yodo yéetel selenio. Le ba'alo'ob lelo' ku yáantik u ch'íijil paalalo'ob, u muuk'il u bak'o'ob, u meyajil u puksi'ik'al yéetel u pool máak. Tumen lela', ya'ab aj ts'áako'ob ku tsolik u jaantik kay ichil jump'éel janalil ma'alob yéetel je'ets'. Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' kayil, acuacultura yéetel ti' u konik kay. Le meyaja' ku ts'áaik meyaj yéetel tojol ti' ya'ab kaajo'ob costeros yéetel ichil lu'umo'ob tu'ux yaan lagunas yéetel ja'o'ob. Ba'ale', jach k'a'abet u meyajta'al le kayil yéetel ma'alob tuukul, uti'al ma' u xu'ulsik le kayo'ob yéetel u kanáantik u kuxtal. Ti' u k'ajlayil le mayao'ob, le ja' yéetel le kayo'ob yaan u noj k'a'abetil tumen ku ts'áaiko'ob kuxtal yéetel janal. Le mayao'ob ku meyajtiko'ob canoas, redes yéetel uláak' herramientas tradicionales uti'al u chukik kay. Tak xan, ya'ab kaajo'ob mayao'ob ku meyajtiko'ob le kay ichil u janalilo'ob je'el bix tikin xic, ceviche, pescado asado yéetel uláak' janalo'ob ku meyajta'al yéetel especias yéetel pak'alo'ob tu lu'umil. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al le k'áak'náabo'ob, le ja'o'ob, le manglares, le arrecifes coralinos yéetel le ts'ono'oto'ob, tumen leti'ob ku ts'áaiko'ob najil kuxtal ti' ya'ab jejeláas kayo'ob. U kanáantik le kúuchilo'ob lelo' ku yáantik u p'áatal le biodiversidad yéetel u ma'alob kuxtalil le túumben paalalo'ob. Le '''kay''' jump'éel ba'alche' ku kuxa'an ichil ja', je'el bix ichil k'áak'náab, áak'al ja', ''lagunas'', ts'ono'oto'ob yéetel ja'o'ob. Le kayo'ob ku yik'alo'ob yéetel u xe'ek'o'ob (''branquias''), yéetel yaan u xikinil (''aletas'') ku yáantik u béeytal u ximbal ichil ja'. Ya'ab jejeláas kayo'ob yaan ichil yóok'ol kaab, yéetel yaan mejeno'ob yéetel nojocho'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q152}} qtzgns9ffk2pfmsxkc8l1e6kfltwg1s 7247138 7247135 2026-07-10T17:20:15Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247138 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kay | image = Balistoides viridescens.jpg | image_width = 200px | image_caption = Kay | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Pez.'' Le '''kay''' jump'éel ba'alche' ku kuxa'an ichil ja', je'el bix ichil k'áak'náab, áak'al ja', ''lagunas'', ts'ono'oto'ob, ja'o'ob yéetel ''estuarios''. Le '''kay'''o'ob yaan u xe'ek'o'ob (''branquias'') ku yik'alo'ob yéetel u xikinilo'ob (''aletas'') ku yáantik u ximbal yéetel u suutk'abal ichil ja'. Ya'ab jejeláas kayo'ob yaan ichil yóok'ol kaab; yaan mejen kayo'ob ma' chéen jump'éel ''centímetros'' u nojochil, yéetel yaan uláak'o'ob ku nojochta'al ya'ab ''metros''. Le '''kay'''o'ob ku jaantiko'ob jejeláas ba'alo'ob, je'el bix ''algas, plantas acuáticas, insectos, crustáceos, moluscos'' yéetel uláak' kayo'ob. Bey xan, leti'ob ku jaanta'alo'ob tumen nojoch ba'alche'ob je'el bix ch'íich'o'ob, ''cocodrilos, tortugas'' yéetel ''mamíferos marinos''. Tumen lela', le kayo'ob jach k'a'abet uti'al u je'ets'el u kuxtal ichil le ''ecosistemas''o'ob, tumen ku yáantik u je'ets'el u jaantbil ba'alche'ob yéetel u kuxtal le ja'o'ob. Ichil u lu'umil ''México'' yaan ya'ab ''cientos'' u jejeláas kayo'ob ku kuxa'an ichil ja' ch’ujuk yéetel ichil k'áak'náab. Ti' ''península Yukatán'' ku k'ajóolta'alo'ob jejeláas ''especies'' ku kuxtal ichil ''arrecifes coralinos, manglares, lagunas costeras'' yéetel ts'ono'oto'ob. Le kúuchilo'ob lelo' ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab kayo'ob yéetel uláak' ba'alche'ob ku kuxa'an ichil ja'. Le '''kay''' jach k'a'abet uti'al u janalil máako'ob. U bak'el yaan ya'ab ''proteína''s jach ma'alob, ''ácidos grasos omega-3, vitaminas A, D'' yéetel ''B12'', bey xan ''minerales'' je'el bix ''calcio, fósforo, yodo'' yéetel ''selenio''. Le ba'alo'ob lelo' ku yáantik u ch'íijil paalalo'ob, u muuk'il u bak'o'ob, u meyajil u puksi'ik'al yéetel u pool máak. Tumen lela', ya'ab aj ts'áako'ob ku tsolik u jaantik kay ichil jump'éel janalil ma'alob yéetel je'ets'. Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' kayil, ''acuacultura'' yéetel ti' u konik '''kay'''. Le meyaja' ku ts'áaik meyaj yéetel tojol ti' ya'ab kaajo'ob ''costeros'' yéetel ichil lu'umo'ob tu'ux yaan ''lagunas'' yéetel ja'o'ob. Ba'ale', jach k'a'abet u meyajta'al le kayil yéetel ma'alob tuukul, uti'al ma' u xu'ulsik le kayo'ob yéetel u kanáantik u kuxtal. Ti' u k'ajlayil le mayao'ob, le ja' yéetel le kayo'ob yaan u noj k'a'abetil tumen ku ts'áaiko'ob kuxtal yéetel janal. Le mayao'ob ku meyajtiko'ob ''canoas, redes'' yéetel uláak' ''herramientas tradicionales'' uti'al u chukik kay. Tak xan, ya'ab kaajo'ob mayao'ob ku meyajtiko'ob le '''kay''' ichil u janalilo'ob je'el bix tikin xic, ''ceviche, pescado asad''o yéetel uláak' janalo'ob ku meyajta'al yéetel ''especias'' yéetel pak'alo'ob tu lu'umil. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al le k'áak'náabo'ob, le ja'o'ob, le manglares, le arrecifes coralinos yéetel le ts'ono'oto'ob, tumen leti'ob ku ts'áaiko'ob najil kuxtal ti' ya'ab jejeláas kayo'ob. U kanáantik le kúuchilo'ob lelo' ku yáantik u p'áatal le biodiversidad yéetel u ma'alob kuxtalil le túumben paalalo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q152}} r8wl209zthix5o64wxpptj46bhevbfz 7247141 7247138 2026-07-10T17:24:38Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247141 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kay | image = Balistoides viridescens.jpg | image_width = 200px | image_caption = Kay | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Pez.'' Le '''kay''' jump'éel ba'alche' ku kuxa'an ichil ja', je'el bix ichil k'áak'náab, áak'al ja', ''lagunas'', ts'ono'oto'ob, ja'o'ob yéetel ''estuarios''. Le '''kay'''o'ob yaan u xe'ek'o'ob (''branquias'') ku yik'alo'ob yéetel u xikinilo'ob (''aletas'') ku yáantik u ximbal yéetel u suutk'abal ichil ja'. Ya'ab jejeláas kayo'ob yaan ichil yóok'ol kaab; yaan mejen kayo'ob ma' chéen jump'éel ''centímetros'' u nojochil, yéetel yaan uláak'o'ob ku nojochta'al ya'ab ''metros''. Le '''kay'''o'ob ku jaantiko'ob jejeláas ba'alo'ob, je'el bix ''algas, plantas acuáticas, insectos, crustáceos, moluscos'' yéetel uláak' kayo'ob. Bey xan, leti'ob ku jaanta'alo'ob tumen nojoch ba'alche'ob je'el bix ch'íich'o'ob, ''cocodrilos, tortugas'' yéetel ''mamíferos marinos''. Tumen lela', le kayo'ob jach k'a'abet uti'al u je'ets'el u kuxtal ichil le ''ecosistemas''o'ob, tumen ku yáantik u je'ets'el u jaantbil ba'alche'ob yéetel u kuxtal le ja'o'ob. [[File:Reef fish 3 (5546050350).jpg|thumb]] Ichil u lu'umil ''México'' yaan ya'ab ''cientos'' u jejeláas kayo'ob ku kuxa'an ichil ja' ch’ujuk yéetel ichil k'áak'náab. Ti' ''península Yukatán'' ku k'ajóolta'alo'ob jejeláas ''especies'' ku kuxtal ichil ''arrecifes coralinos, manglares, lagunas costeras'' yéetel ts'ono'oto'ob. Le kúuchilo'ob lelo' ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab kayo'ob yéetel uláak' ba'alche'ob ku kuxa'an ichil ja'. Le '''kay''' jach k'a'abet uti'al u janalil máako'ob. U bak'el yaan ya'ab ''proteína''s jach ma'alob, ''ácidos grasos omega-3, vitaminas A, D'' yéetel ''B12'', bey xan ''minerales'' je'el bix ''calcio, fósforo, yodo'' yéetel ''selenio''. Le ba'alo'ob lelo' ku yáantik u ch'íijil paalalo'ob, u muuk'il u bak'o'ob, u meyajil u puksi'ik'al yéetel u pool máak. Tumen lela', ya'ab aj ts'áako'ob ku tsolik u jaantik kay ichil jump'éel janalil ma'alob yéetel je'ets'. Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' kayil, ''acuacultura'' yéetel ti' u konik '''kay'''. Le meyaja' ku ts'áaik meyaj yéetel tojol ti' ya'ab kaajo'ob ''costeros'' yéetel ichil lu'umo'ob tu'ux yaan ''lagunas'' yéetel ja'o'ob. Ba'ale', jach k'a'abet u meyajta'al le kayil yéetel ma'alob tuukul, uti'al ma' u xu'ulsik le kayo'ob yéetel u kanáantik u kuxtal. Ti' u k'ajlayil le mayao'ob, le ja' yéetel le kayo'ob yaan u noj k'a'abetil tumen ku ts'áaiko'ob kuxtal yéetel janal. Le mayao'ob ku meyajtiko'ob ''canoas, redes'' yéetel uláak' ''herramientas tradicionales'' uti'al u chukik kay. Tak xan, ya'ab kaajo'ob mayao'ob ku meyajtiko'ob le '''kay''' ichil u janalilo'ob je'el bix tikin xic, ''ceviche, pescado asad''o yéetel uláak' janalo'ob ku meyajta'al yéetel ''especias'' yéetel pak'alo'ob tu lu'umil. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al le k'áak'náabo'ob, le ja'o'ob, le manglares, le arrecifes coralinos yéetel le ts'ono'oto'ob, tumen leti'ob ku ts'áaiko'ob najil kuxtal ti' ya'ab jejeláas kayo'ob. U kanáantik le kúuchilo'ob lelo' ku yáantik u p'áatal le biodiversidad yéetel u ma'alob kuxtalil le túumben paalalo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q152}} 2xj5z0mqr8qdsugq7atzb3oohdgqa0m 7247142 7247141 2026-07-10T17:25:28Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247142 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kay | image = Balistoides viridescens.jpg | image_width = 200px | image_caption = Kay | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Pez.'' Le '''kay''' jump'éel ba'alche' ku kuxa'an ichil ja', je'el bix ichil k'áak'náab, áak'al ja', ''lagunas'', ts'ono'oto'ob, ja'o'ob yéetel ''estuarios''. Le '''kay'''o'ob yaan u xe'ek'o'ob (''branquias'') ku yik'alo'ob yéetel u xikinilo'ob (''aletas'') ku yáantik u ximbal yéetel u suutk'abal ichil ja'. Ya'ab jejeláas kayo'ob yaan ichil yóok'ol kaab; yaan mejen kayo'ob ma' chéen jump'éel ''centímetros'' u nojochil, yéetel yaan uláak'o'ob ku nojochta'al ya'ab ''metros''. Le '''kay'''o'ob ku jaantiko'ob jejeláas ba'alo'ob, je'el bix ''algas, plantas acuáticas, insectos, crustáceos, moluscos'' yéetel uláak' kayo'ob. Bey xan, leti'ob ku jaanta'alo'ob tumen nojoch ba'alche'ob je'el bix ch'íich'o'ob, ''cocodrilos, tortugas'' yéetel ''mamíferos marinos''. Tumen lela', le kayo'ob jach k'a'abet uti'al u je'ets'el u kuxtal ichil le ''ecosistemas''o'ob, tumen ku yáantik u je'ets'el u jaantbil ba'alche'ob yéetel u kuxtal le ja'o'ob. [[File:Reef fish 3 (5546050350).jpg|thumb|''Arrecife'']] Ichil u lu'umil ''México'' yaan ya'ab ''cientos'' u jejeláas kayo'ob ku kuxa'an ichil ja' ch’ujuk yéetel ichil k'áak'náab. Ti' ''península Yukatán'' ku k'ajóolta'alo'ob jejeláas ''especies'' ku kuxtal ichil ''arrecifes coralinos, manglares, lagunas costeras'' yéetel ts'ono'oto'ob. Le kúuchilo'ob lelo' ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab kayo'ob yéetel uláak' ba'alche'ob ku kuxa'an ichil ja'. Le '''kay''' jach k'a'abet uti'al u janalil máako'ob. U bak'el yaan ya'ab ''proteína''s jach ma'alob, ''ácidos grasos omega-3, vitaminas A, D'' yéetel ''B12'', bey xan ''minerales'' je'el bix ''calcio, fósforo, yodo'' yéetel ''selenio''. Le ba'alo'ob lelo' ku yáantik u ch'íijil paalalo'ob, u muuk'il u bak'o'ob, u meyajil u puksi'ik'al yéetel u pool máak. Tumen lela', ya'ab aj ts'áako'ob ku tsolik u jaantik kay ichil jump'éel janalil ma'alob yéetel je'ets'. Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' kayil, ''acuacultura'' yéetel ti' u konik '''kay'''. Le meyaja' ku ts'áaik meyaj yéetel tojol ti' ya'ab kaajo'ob ''costeros'' yéetel ichil lu'umo'ob tu'ux yaan ''lagunas'' yéetel ja'o'ob. Ba'ale', jach k'a'abet u meyajta'al le kayil yéetel ma'alob tuukul, uti'al ma' u xu'ulsik le kayo'ob yéetel u kanáantik u kuxtal. Ti' u k'ajlayil le mayao'ob, le ja' yéetel le kayo'ob yaan u noj k'a'abetil tumen ku ts'áaiko'ob kuxtal yéetel janal. Le mayao'ob ku meyajtiko'ob ''canoas, redes'' yéetel uláak' ''herramientas tradicionales'' uti'al u chukik kay. Tak xan, ya'ab kaajo'ob mayao'ob ku meyajtiko'ob le '''kay''' ichil u janalilo'ob je'el bix tikin xic, ''ceviche, pescado asad''o yéetel uláak' janalo'ob ku meyajta'al yéetel ''especias'' yéetel pak'alo'ob tu lu'umil. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al le k'áak'náabo'ob, le ja'o'ob, le manglares, le arrecifes coralinos yéetel le ts'ono'oto'ob, tumen leti'ob ku ts'áaiko'ob najil kuxtal ti' ya'ab jejeláas kayo'ob. U kanáantik le kúuchilo'ob lelo' ku yáantik u p'áatal le biodiversidad yéetel u ma'alob kuxtalil le túumben paalalo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q152}} 50w613roigxac9j687a2bll01hi5ykp 7247143 7247142 2026-07-10T17:27:04Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247143 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kay | image = Balistoides viridescens.jpg | image_width = 200px | image_caption = Kay | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Pez.'' Le '''kay''' jump'éel ba'alche' ku kuxa'an ichil ja', je'el bix ichil k'áak'náab, áak'al ja', ''lagunas'', ts'ono'oto'ob, ja'o'ob yéetel ''estuarios''. Le '''kay'''o'ob yaan u xe'ek'o'ob (''branquias'') ku yik'alo'ob yéetel u xikinilo'ob (''aletas'') ku yáantik u ximbal yéetel u suutk'abal ichil ja'. Ya'ab jejeláas kayo'ob yaan ichil yóok'ol kaab; yaan mejen kayo'ob ma' chéen jump'éel ''centímetros'' u nojochil, yéetel yaan uláak'o'ob ku nojochta'al ya'ab ''metros''. Le '''kay'''o'ob ku jaantiko'ob jejeláas ba'alo'ob, je'el bix ''algas, plantas acuáticas, insectos, crustáceos, moluscos'' yéetel uláak' kayo'ob. Bey xan, leti'ob ku jaanta'alo'ob tumen nojoch ba'alche'ob je'el bix ch'íich'o'ob, ''cocodrilos, tortugas'' yéetel ''mamíferos marinos''. Tumen lela', le kayo'ob jach k'a'abet uti'al u je'ets'el u kuxtal ichil le ''ecosistemas''o'ob, tumen ku yáantik u je'ets'el u jaantbil ba'alche'ob yéetel u kuxtal le ja'o'ob. [[File:Reef fish 3 (5546050350).jpg|thumb|''Arrecife'']] [[File:Aquaculture 6.jpg|thumb|''Acuacultura'']] Ichil u lu'umil ''México'' yaan ya'ab ''cientos'' u jejeláas kayo'ob ku kuxa'an ichil ja' ch’ujuk yéetel ichil k'áak'náab. Ti' ''península Yukatán'' ku k'ajóolta'alo'ob jejeláas ''especies'' ku kuxtal ichil ''arrecifes coralinos, manglares, lagunas costeras'' yéetel ts'ono'oto'ob. Le kúuchilo'ob lelo' ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab kayo'ob yéetel uláak' ba'alche'ob ku kuxa'an ichil ja'. Le '''kay''' jach k'a'abet uti'al u janalil máako'ob. U bak'el yaan ya'ab ''proteína''s jach ma'alob, ''ácidos grasos omega-3, vitaminas A, D'' yéetel ''B12'', bey xan ''minerales'' je'el bix ''calcio, fósforo, yodo'' yéetel ''selenio''. Le ba'alo'ob lelo' ku yáantik u ch'íijil paalalo'ob, u muuk'il u bak'o'ob, u meyajil u puksi'ik'al yéetel u pool máak. Tumen lela', ya'ab aj ts'áako'ob ku tsolik u jaantik kay ichil jump'éel janalil ma'alob yéetel je'ets'. Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' kayil, ''acuacultura'' yéetel ti' u konik '''kay'''. Le meyaja' ku ts'áaik meyaj yéetel tojol ti' ya'ab kaajo'ob ''costeros'' yéetel ichil lu'umo'ob tu'ux yaan ''lagunas'' yéetel ja'o'ob. Ba'ale', jach k'a'abet u meyajta'al le kayil yéetel ma'alob tuukul, uti'al ma' u xu'ulsik le kayo'ob yéetel u kanáantik u kuxtal. Ti' u k'ajlayil le mayao'ob, le ja' yéetel le kayo'ob yaan u noj k'a'abetil tumen ku ts'áaiko'ob kuxtal yéetel janal. Le mayao'ob ku meyajtiko'ob ''canoas, redes'' yéetel uláak' ''herramientas tradicionales'' uti'al u chukik kay. Tak xan, ya'ab kaajo'ob mayao'ob ku meyajtiko'ob le '''kay''' ichil u janalilo'ob je'el bix tikin xic, ''ceviche, pescado asad''o yéetel uláak' janalo'ob ku meyajta'al yéetel ''especias'' yéetel pak'alo'ob tu lu'umil. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al le k'áak'náabo'ob, le ja'o'ob, le manglares, le arrecifes coralinos yéetel le ts'ono'oto'ob, tumen leti'ob ku ts'áaiko'ob najil kuxtal ti' ya'ab jejeláas kayo'ob. U kanáantik le kúuchilo'ob lelo' ku yáantik u p'áatal le biodiversidad yéetel u ma'alob kuxtalil le túumben paalalo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q152}} ste7u8lfim9zti860npjvhn19gw2ttn 7247144 7247143 2026-07-10T17:30:25Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247144 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kay | image = Balistoides viridescens.jpg | image_width = 200px | image_caption = Kay | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Pez.'' Le '''kay''' jump'éel ba'alche' ku kuxa'an ichil ja', je'el bix ichil k'áak'náab, áak'al ja', ''lagunas'', ts'ono'oto'ob, ja'o'ob yéetel ''estuarios''. Le '''kay'''o'ob yaan u xe'ek'o'ob (''branquias'') ku yik'alo'ob yéetel u xikinilo'ob (''aletas'') ku yáantik u ximbal yéetel u suutk'abal ichil ja'. Ya'ab jejeláas kayo'ob yaan ichil yóok'ol kaab; yaan mejen kayo'ob ma' chéen jump'éel ''centímetros'' u nojochil, yéetel yaan uláak'o'ob ku nojochta'al ya'ab ''metros''. Le '''kay'''o'ob ku jaantiko'ob jejeláas ba'alo'ob, je'el bix ''algas, plantas acuáticas, insectos, crustáceos, moluscos'' yéetel uláak' kayo'ob. Bey xan, leti'ob ku jaanta'alo'ob tumen nojoch ba'alche'ob je'el bix ch'íich'o'ob, ''cocodrilos, tortugas'' yéetel ''mamíferos marinos''. Tumen lela', le kayo'ob jach k'a'abet uti'al u je'ets'el u kuxtal ichil le ''ecosistemas''o'ob, tumen ku yáantik u je'ets'el u jaantbil ba'alche'ob yéetel u kuxtal le ja'o'ob. [[File:Reef fish 3 (5546050350).jpg|thumb|''Arrecife'']] [[File:Aquaculture 6.jpg|thumb|''Acuacultura'']] Ichil u lu'umil ''México'' yaan ya'ab ''cientos'' u jejeláas kayo'ob ku kuxa'an ichil ja' ch’ujuk yéetel ichil k'áak'náab. Ti' ''península Yukatán'' ku k'ajóolta'alo'ob jejeláas ''especies'' ku kuxtal ichil ''arrecifes coralinos, manglares, lagunas costeras'' yéetel ts'ono'oto'ob. Le kúuchilo'ob lelo' ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab kayo'ob yéetel uláak' ba'alche'ob ku kuxa'an ichil ja'. Le '''kay''' jach k'a'abet uti'al u janalil máako'ob. U bak'el yaan ya'ab ''proteína''s jach ma'alob, ''ácidos grasos omega-3, vitaminas A, D'' yéetel ''B12'', bey xan ''minerales'' je'el bix ''calcio, fósforo, yodo'' yéetel ''selenio''. Le ba'alo'ob lelo' ku yáantik u ch'íijil paalalo'ob, u muuk'il u bak'o'ob, u meyajil u puksi'ik'al yéetel u pool máak. Tumen lela', ya'ab aj ts'áako'ob ku tsolik u jaantik kay ichil jump'éel janalil ma'alob yéetel je'ets'. [[File:Curauma-Catering-Banquetería-Valparaíso-Viña-del-Mar-Ceviche-de-Rollizo.jpg|thumb|''Ceviche'' kay]] Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' kayil, ''acuacultura'' yéetel ti' u konik '''kay'''. Le meyaja' ku ts'áaik meyaj yéetel tojol ti' ya'ab kaajo'ob ''costeros'' yéetel ichil lu'umo'ob tu'ux yaan ''lagunas'' yéetel ja'o'ob. Ba'ale', jach k'a'abet u meyajta'al le kayil yéetel ma'alob tuukul, uti'al ma' u xu'ulsik le kayo'ob yéetel u kanáantik u kuxtal. Ti' u k'ajlayil le mayao'ob, le ja' yéetel le kayo'ob yaan u noj k'a'abetil tumen ku ts'áaiko'ob kuxtal yéetel janal. Le mayao'ob ku meyajtiko'ob ''canoas, redes'' yéetel uláak' ''herramientas tradicionales'' uti'al u chukik kay. Tak xan, ya'ab kaajo'ob mayao'ob ku meyajtiko'ob le '''kay''' ichil u janalilo'ob je'el bix tikin xic, ''ceviche, pescado asad''o yéetel uláak' janalo'ob ku meyajta'al yéetel ''especias'' yéetel pak'alo'ob tu lu'umil. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al le k'áak'náabo'ob, le ja'o'ob, le manglares, le arrecifes coralinos yéetel le ts'ono'oto'ob, tumen leti'ob ku ts'áaiko'ob najil kuxtal ti' ya'ab jejeláas kayo'ob. U kanáantik le kúuchilo'ob lelo' ku yáantik u p'áatal le biodiversidad yéetel u ma'alob kuxtalil le túumben paalalo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q152}} 3nx14yh8i09dic5450utj1512k2s8us 7247145 7247144 2026-07-10T17:32:45Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247145 wikitext text/x-wiki {{Wp/yua/Taxobox | color = pink | name = Kay | image = Balistoides viridescens.jpg | image_width = 200px | image_caption = Kay | regnum = ''Ba'alche'' | phylum = ''K'uuch tuuch'' | classis = ''Ch'íich''' | ordo = ''Jananeek'''' | familia = ''Trogonidae'' }} * Káastlan t'aan: ''Pez.'' Le '''kay''' jump'éel ba'alche' ku kuxa'an ichil ja', je'el bix ichil k'áak'náab, áak'al ja', ''lagunas'', ts'ono'oto'ob, ja'o'ob yéetel ''estuarios''. Le '''kay'''o'ob yaan u xe'ek'o'ob (''branquias'') ku yik'alo'ob yéetel u xikinilo'ob (''aletas'') ku yáantik u ximbal yéetel u suutk'abal ichil ja'. Ya'ab jejeláas kayo'ob yaan ichil yóok'ol kaab; yaan mejen kayo'ob ma' chéen jump'éel ''centímetros'' u nojochil, yéetel yaan uláak'o'ob ku nojochta'al ya'ab ''metros''. [[File:Mero (Epinephelus marginatus), Cabo de Palos, España, 2022-07-15, DD 35.jpg|thumb|Kay Mero ''(Epinephelus marginatus)'']] Le '''kay'''o'ob ku jaantiko'ob jejeláas ba'alo'ob, je'el bix ''algas, plantas acuáticas, insectos, crustáceos, moluscos'' yéetel uláak' kayo'ob. Bey xan, leti'ob ku jaanta'alo'ob tumen nojoch ba'alche'ob je'el bix ch'íich'o'ob, ''cocodrilos, tortugas'' yéetel ''mamíferos marinos''. Tumen lela', le kayo'ob jach k'a'abet uti'al u je'ets'el u kuxtal ichil le ''ecosistemas''o'ob, tumen ku yáantik u je'ets'el u jaantbil ba'alche'ob yéetel u kuxtal le ja'o'ob. [[File:Reef fish 3 (5546050350).jpg|thumb|''Arrecife'']] [[File:Aquaculture 6.jpg|thumb|''Acuacultura'']] Ichil u lu'umil ''México'' yaan ya'ab ''cientos'' u jejeláas kayo'ob ku kuxa'an ichil ja' ch’ujuk yéetel ichil k'áak'náab. Ti' ''península Yukatán'' ku k'ajóolta'alo'ob jejeláas ''especies'' ku kuxtal ichil ''arrecifes coralinos, manglares, lagunas costeras'' yéetel ts'ono'oto'ob. Le kúuchilo'ob lelo' ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab kayo'ob yéetel uláak' ba'alche'ob ku kuxa'an ichil ja'. Le '''kay''' jach k'a'abet uti'al u janalil máako'ob. U bak'el yaan ya'ab ''proteína''s jach ma'alob, ''ácidos grasos omega-3, vitaminas A, D'' yéetel ''B12'', bey xan ''minerales'' je'el bix ''calcio, fósforo, yodo'' yéetel ''selenio''. Le ba'alo'ob lelo' ku yáantik u ch'íijil paalalo'ob, u muuk'il u bak'o'ob, u meyajil u puksi'ik'al yéetel u pool máak. Tumen lela', ya'ab aj ts'áako'ob ku tsolik u jaantik kay ichil jump'éel janalil ma'alob yéetel je'ets'. [[File:Curauma-Catering-Banquetería-Valparaíso-Viña-del-Mar-Ceviche-de-Rollizo.jpg|thumb|''Ceviche'' kay]] Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' kayil, ''acuacultura'' yéetel ti' u konik '''kay'''. Le meyaja' ku ts'áaik meyaj yéetel tojol ti' ya'ab kaajo'ob ''costeros'' yéetel ichil lu'umo'ob tu'ux yaan ''lagunas'' yéetel ja'o'ob. Ba'ale', jach k'a'abet u meyajta'al le kayil yéetel ma'alob tuukul, uti'al ma' u xu'ulsik le kayo'ob yéetel u kanáantik u kuxtal. Ti' u k'ajlayil le mayao'ob, le ja' yéetel le kayo'ob yaan u noj k'a'abetil tumen ku ts'áaiko'ob kuxtal yéetel janal. Le mayao'ob ku meyajtiko'ob ''canoas, redes'' yéetel uláak' ''herramientas tradicionales'' uti'al u chukik kay. Tak xan, ya'ab kaajo'ob mayao'ob ku meyajtiko'ob le '''kay''' ichil u janalilo'ob je'el bix tikin xic, ''ceviche, pescado asad''o yéetel uláak' janalo'ob ku meyajta'al yéetel ''especias'' yéetel pak'alo'ob tu lu'umil. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al le k'áak'náabo'ob, le ja'o'ob, le manglares, le arrecifes coralinos yéetel le ts'ono'oto'ob, tumen leti'ob ku ts'áaiko'ob najil kuxtal ti' ya'ab jejeláas kayo'ob. U kanáantik le kúuchilo'ob lelo' ku yáantik u p'áatal le biodiversidad yéetel u ma'alob kuxtalil le túumben paalalo'ob. [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Ba'alche'o'ob]] {{INTERWIKI|Q152}} 6z6qjw3th1flcp9d9pnsafu7bjn7q0h 0 94944 7247152 5612702 2026-07-10T18:23:52Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247152 wikitext text/x-wiki * Káastlan t'aan: ''Pene''. Le '''keep''' leti' jump'éel ba'alil u wíinkil máak ku yaantal ichil u ''sistema reproductor masculino''. Ku meyaj uti'al u jóok'ol iik' (''orina'') yéetel uti'al u ts'áabal le sa’il keep (''semen'' wa ''esperma''), tu'ux ku yaantal le ''espermatozoides'' ku k'a'abeto'ob ichil u yúuchul u meyajil ''reproducción humana''. Le keepo' yaan u tsolil yéetel u meyajil jejeláas. Ichilo' yaan u k'óoben (''tejido esponjoso'') ku bo'otik yéetel kik'el wa ku yúuchul u ''erección''. Ti' u chi' yaan le ''uretra'', jump'éel bej ku máan ichil iik' yéetel sa’il keep, ba'ale' ma' ku jóok' tsikbalil ka'ap'éel ba'alo'ob ichil junp'éel k'iinil. Le keep yéetel le xíikin bak' (''testículos'') ku meyaj múuch' uti'al u meyajil ''reproducción''. Le ''testículos''o'ob ku beetiko'ob ''espermatozoides'' yéetel ''testosterona'', jump'éel ''hormona'' jach k'a'abet ti' u ch'íijil le xiib, u muuk'il u bak'o'ob, u tsolil u bak'el yéetel uláak' jejeláas meyajilo'ob ichil u wíinkil. Jach k'a'abet u kanáanta'al u yéetelil le keepo'. Le p'o'oksik ma'alob, u yilik wa yaan k'oja'anil, yéetel u bin ti' aj ts'áak wa yaan yaantal yaaj, p'u'uj, k'e'exel wa uláak' ba'ax ma' suuk, ku yáantik u p'áatal u yóok'olil yéetel u meyajil ma'alob. Bey xan, u kaambalil tu yo'olal u kuxtalil ''sexual'' yéetel ''reproductiva'' ku yáantik u kanáantik u yéetelil yéetel u meyajil le ba'alila'. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q58}} auwzko6lwrfwji3na1cmv6a842e9lql 7247153 7247152 2026-07-10T18:27:52Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247153 wikitext text/x-wiki * [[File:Clitoris Penis Homology - blanc 2.png|thumb|Keep xib]]Káastlan t'aan: ''Pene''. Le '''keep''' wa toon leti' jump'éel ba'alil u wíinkil máak ku yaantal ichil u ''sistema reproductor masculino''. Ku meyaj uti'al u jóok'ol iik' (''orina'') yéetel uti'al u ts'áabal le sa’il keep (''semen'' wa ''esperma''), tu'ux ku yaantal le ''espermatozoides'' ku k'a'abeto'ob ichil u yúuchul u meyajil ''reproducción humana''. Le keepo' yaan u tsolil yéetel u meyajil jejeláas. Ichilo' yaan u k'óoben (''tejido esponjoso'') ku bo'otik yéetel kik'el wa ku yúuchul u ''erección''. Ti' u chi' yaan le ''uretra'', jump'éel bej ku máan ichil iik' yéetel sa’il keep, ba'ale' ma' ku jóok' tsikbalil ka'ap'éel ba'alo'ob ichil junp'éel k'iinil. Le keep yéetel le xíikin bak' (''testículos'') ku meyaj múuch' uti'al u meyajil ''reproducción''. Le ''testículos''o'ob ku beetiko'ob ''espermatozoides'' yéetel ''testosterona'', jump'éel ''hormona'' jach k'a'abet ti' u ch'íijil le xiib, u muuk'il u bak'o'ob, u tsolil u bak'el yéetel uláak' jejeláas meyajilo'ob ichil u wíinkil. Jach k'a'abet u kanáanta'al u yéetelil le keepo'. Le p'o'oksik ma'alob, u yilik wa yaan k'oja'anil, yéetel u bin ti' aj ts'áak wa yaan yaantal yaaj, p'u'uj, k'e'exel wa uláak' ba'ax ma' suuk, ku yáantik u p'áatal u yóok'olil yéetel u meyajil ma'alob. Bey xan, u kaambalil tu yo'olal u kuxtalil ''sexual'' yéetel ''reproductiva'' ku yáantik u kanáantik u yéetelil yéetel u meyajil le ba'alila'. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q58}} 9k1ou1qd31unc9oo8x1pc1u009u8btm 0 102111 7247177 7154505 2026-07-10T20:18:13Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7247177 wikitext text/x-wiki [[File:Plantsisal.jpg|thumb|200px|right|Kij]] * Káastlan t'aan: ''henequén''. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q136120}}Le '''kij'''e' (''Agave fourcroydes'') jump'éel pak'al ku ch'íijil ichil ''península Yukatán'' yéetel yaan u noj k'a'abetil ichil u ''historia'', u ''economía'' yéetel u kuxtalil le máasewalo'ob. Le pak'ala' yaan u nojoch xíiwil ya'ax, jach yaayaj yéetel yaan u t'uut' ku kanáantik leti' ti' ba'alche'ob. Ku ch'íijil ma'alob ichil lu'umilo'ob chokoj yéetel ichil kúuchilo'ob ma' yaan ya'ab ja', tumen yaan u muuk' uti'al u kuxtal ichil jejeláas xaalo'ob. Ichil le ''siglo''il XIX yéetel tu yáaxil ''siglo''il XX, le ki'o' tu p'áat bey jump'éel ti' le asab k'a'abet pak'alo'ob ichil ''Yukatán''. U su'utso'ob ku jéets'iko'ob uti'al u jóok'sik le soskil, jump'éel ''fibra'' jach muuk' ku meyajta'al uti'al u beetik suum, ''redes, costales'', k'áano'ob, ''mecates'' yéetel ya'ab uláak' ba'alo'ob. Tumen u noj konol ichil ya'ab noj lu'umo'ob, le ki' k'ajóolta'an bey ''"oro verde"'' ti' ''Yukatá''n, tumen tu ts'áaj ya'ab meyaj yéetel tojol ti' ''miles'' máako'ob. Le '''kij'''e' yaan xan u noj k'a'abetil ichil le yóok'ol kaab. Ku yáantik u je'ets'el le lu'um, ku kanáantik ti' u lu'ubul tumen ik' yéetel ja', bey xan ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab ''insectos''o'ob yéetel ba'alche'ob. Ti' le k'iino'oba', u ''bagazo'' yéetel uláak' p'éelilo'ob ku meyajta'al xan uti'al u beetik ''papel, fertilizantes orgánicos, materiales ecológico''s yéetel ''biocombustibles''. Ti' u kuxtalil le mayao'ob, le ki' ma' chéen jump'éel pak'al, ba'ale' jump'éel k'ajlayil ku ye'esik u meyajil yéetel u muuk'il le máasewalo'ob. Tak xan, yaan ya'ab ''haciendas henequeneras, museos'' yéetel kúuchilo'ob ku ye'esik u ''historia'' yéetel u meyajil le '''kij'''e'. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al yéetel u xookta'al uti'al u p'áatal bey jump'éel ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural'' ti' ''Yukatán''. == ''Haciedao''<nowiki/>'ob == [[File:Hacienda and henequen plant at Chunkanan.jpg|thumb|Úuchben ahceinda tu'ux ku meyajta'al kij]] Jach táaj ka'a'ana'achaj ichil u kuxtal maaya kaaj. K'uch u k'iinil ti' jets'a'an u yantal taak'ini', ich kastelane' k'ajóolta'ab je'el bix ''oro verde'', tumen ya'ab ayik'aalil tu beetaj u yantal. Ya'ab kaaj síijo'ob ikil anchajik ''hacienda''o'ob tu'ux ku pa'ak'al yéetel ku meyajta'ala le kijo'. Bey mina'an tu'ux u kajtal máako', u yuumul le haciendao', ku ts'áaik naj ti' u meeyjilo'ob. Jejeláas ''hacienda''obe', tu ebetaj xan u t'aak'ino'ob, yéetele' ku bo'otik u meeyjilo'ob. == Jáawik u meyajta'al kij == Ikil u jo'ocha'al '''kij'''e', ku beeta'al suumo'ob jach k'a'ana'an ti' tuláakal meyaj, ba'ale' ka'aj k'uch le suumo'ob beeta'an yéetel plastikoo', ka'aj xhéen u k'abéetkunsa'al suum. [[File:Man hanging Henequen fibers to dry.jpg|thumb|Bix u tikinkunsa'al kij ti'al u beeta'al suum]] Bejla'e' le ''hacienda''obo', tso'ok u su'utulo'ob ''hotel''il, yaan xan ''hacienda''ob tu'ux ku ye'esa'al bix u meyajta'al '''kij''' ka'achij. g08bah4tc2sgsnhfy4x39wt60pg97hq 7247178 7247177 2026-07-10T20:22:43Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247178 wikitext text/x-wiki [[File:Plantsisal.jpg|thumb|300x300px|right|Kij]] * Káastlan t'aan: ''henequén''. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q136120}} [[File:Henequenharvesting-yucatan-1922.jpg|thumb|Ch'aak ki', ja'ab 1922]] Le '''kij'''e' (''Agave fourcroydes'') jump'éel pak'al ku ch'íijil ichil ''península Yukatán'' yéetel yaan u noj k'a'abetil ichil u ''historia'', u ''economía'' yéetel u kuxtalil le máasewalo'ob. Le pak'ala' yaan u nojoch xíiwil ya'ax, jach yaayaj yéetel yaan u t'uut' ku kanáantik leti' ti' ba'alche'ob. Ku ch'íijil ma'alob ichil lu'umilo'ob chokoj yéetel ichil kúuchilo'ob ma' yaan ya'ab ja', tumen yaan u muuk' uti'al u kuxtal ichil jejeláas xaalo'ob. Ichil le ''siglo''il XIX yéetel tu yáaxil ''siglo''il XX, le ki'o' tu p'áat bey jump'éel ti' le asab k'a'abet pak'alo'ob ichil ''Yukatán''. U su'utso'ob ku jéets'iko'ob uti'al u jóok'sik le soskil, jump'éel ''fibra'' jach muuk' ku meyajta'al uti'al u beetik suum, ''redes, costales'', k'áano'ob, ''mecates'' yéetel ya'ab uláak' ba'alo'ob. Tumen u noj konol ichil ya'ab noj lu'umo'ob, le ki' k'ajóolta'an bey ''"oro verde"'' ti' ''Yukatá''n, tumen tu ts'áaj ya'ab meyaj yéetel tojol ti' ''miles'' máako'ob. Le '''kij'''e' yaan xan u noj k'a'abetil ichil le yóok'ol kaab. Ku yáantik u je'ets'el le lu'um, ku kanáantik ti' u lu'ubul tumen ik' yéetel ja', bey xan ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab ''insectos''o'ob yéetel ba'alche'ob. Ti' le k'iino'oba', u ''bagazo'' yéetel uláak' p'éelilo'ob ku meyajta'al xan uti'al u beetik ''papel, fertilizantes orgánicos, materiales ecológico''s yéetel ''biocombustibles''. Ti' u kuxtalil le mayao'ob, le ki' ma' chéen jump'éel pak'al, ba'ale' jump'éel k'ajlayil ku ye'esik u meyajil yéetel u muuk'il le máasewalo'ob. Tak xan, yaan ya'ab ''haciendas henequeneras, museos'' yéetel kúuchilo'ob ku ye'esik u ''historia'' yéetel u meyajil le '''kij'''e'. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al yéetel u xookta'al uti'al u p'áatal bey jump'éel ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural'' ti' ''Yukatán''. == ''Haciedao''<nowiki/>'ob == [[File:Hacienda and henequen plant at Chunkanan.jpg|thumb|Úuchben ahceinda tu'ux ku meyajta'al kij]] Jach táaj ka'a'ana'achaj ichil u kuxtal maaya kaaj. K'uch u k'iinil ti' jets'a'an u yantal taak'ini', ich kastelane' k'ajóolta'ab je'el bix ''oro verde'', tumen ya'ab ayik'aalil tu beetaj u yantal. Ya'ab kaaj síijo'ob ikil anchajik ''hacienda''o'ob tu'ux ku pa'ak'al yéetel ku meyajta'ala le kijo'. Bey mina'an tu'ux u kajtal máako', u yuumul le haciendao', ku ts'áaik naj ti' u meeyjilo'ob. Jejeláas ''hacienda''obe', tu ebetaj xan u t'aak'ino'ob, yéetele' ku bo'otik u meeyjilo'ob. == Jáawik u meyajta'al kij == [[File:Man hanging Henequen fibers to dry.jpg|thumb|Bix u tikinkunsa'al kij ti'al u beeta'al suum]] Ikil u jo'ocha'al '''kij'''e', ku beeta'al suumo'ob jach k'a'ana'an ti' tuláakal meyaj, ba'ale' ka'aj k'uch le suumo'ob beeta'an yéetel plastikoo', ka'aj xhéen u k'abéetkunsa'al suum. Bejla'e' le ''hacienda''obo', tso'ok u su'utulo'ob ''hotel''il, yaan xan ''hacienda''ob tu'ux ku ye'esa'al bix u meyajta'al '''kij''' ka'achij. fba0pgp2y4o854q4kanbsp5tisgl8ed 7247179 7247178 2026-07-10T20:26:40Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247179 wikitext text/x-wiki [[File:Plantsisal.jpg|thumb|300x300px|right|Kij]] * Káastlan t'aan: ''henequén''. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q136120}} [[File:Henequenharvesting-yucatan-1922.jpg|thumb|Ch'aak ki', ja'ab 1922]] Le '''kij'''e' (''Agave fourcroydes'') jump'éel pak'al ku ch'íijil ichil ''península Yukatán'' yéetel yaan u noj k'a'abetil ichil u ''historia'', u ''economía'' yéetel u kuxtalil le máasewalo'ob. Le pak'ala' yaan u nojoch xíiwil ya'ax, jach yaayaj yéetel yaan u t'uut' ku kanáantik leti' ti' ba'alche'ob. Ku ch'íijil ma'alob ichil lu'umilo'ob chokoj yéetel ichil kúuchilo'ob ma' yaan ya'ab ja', tumen yaan u muuk' uti'al u kuxtal ichil jejeláas xaalo'ob. Ichil le ''siglo''il XIX yéetel tu yáaxil ''siglo''il XX, le ki'o' tu p'áat bey jump'éel ti' le asab k'a'abet pak'alo'ob ichil ''Yukatán''. U su'utso'ob ku jéets'iko'ob uti'al u jóok'sik le soskil, jump'éel ''fibra'' jach muuk' ku meyajta'al uti'al u beetik suum, ''redes, costales'', k'áano'ob, ''mecates'' yéetel ya'ab uláak' ba'alo'ob. Tumen u noj konol ichil ya'ab noj lu'umo'ob, le ki' k'ajóolta'an bey ''"oro verde"'' ti' ''Yukatá''n, tumen tu ts'áaj ya'ab meyaj yéetel tojol ti' ''miles'' máako'ob. Le '''kij'''e' yaan xan u noj k'a'abetil ichil le yóok'ol kaab. Ku yáantik u je'ets'el le lu'um, ku kanáantik ti' u lu'ubul tumen ik' yéetel ja', bey xan ku ts'áaik najil kuxtal ti' ya'ab ''insectos''o'ob yéetel ba'alche'ob. Ti' le k'iino'oba', u ''bagazo'' yéetel uláak' p'éelilo'ob ku meyajta'al xan uti'al u beetik ''papel, fertilizantes orgánicos, materiales ecológico''s yéetel ''biocombustibles''.[[File:Hacienda and henequen plant at Chunkanan.jpg|thumb|Úuchben ''hacienda'' tu'ux ku meyajta'al kij]]Ti' u kuxtalil le mayao'ob, le ki' ma' chéen jump'éel pak'al, ba'ale' jump'éel k'ajlayil ku ye'esik u meyajil yéetel u muuk'il le máasewalo'ob. Tak xan, yaan ya'ab ''haciendas henequeneras, museos'' yéetel kúuchilo'ob ku ye'esik u ''historia'' yéetel u meyajil le '''kij'''e'. Tumen lela', jach k'a'abet u kanáanta'al yéetel u xookta'al uti'al u p'áatal bey jump'éel ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural'' ti' ''Yukatán''. == ''Haciedao''<nowiki/>'ob == [[File:Man hanging Henequen fibers to dry.jpg|thumb|Bix u tikinkunsa'al kij ti'al u beeta'al suum]] Jach táaj ka'a'ana'achaj ichil u kuxtal maaya kaaj. K'uch u k'iinil ti' jets'a'an u yantal taak'ini', ich kastelane' k'ajóolta'ab je'el bix ''oro verde'', tumen ya'ab ayik'aalil tu beetaj u yantal. Ya'ab kaaj síijo'ob ikil anchajik ''hacienda''o'ob tu'ux ku pa'ak'al yéetel ku meyajta'ala le kijo'. Bey mina'an tu'ux u kajtal máako', u yuumul le haciendao', ku ts'áaik naj ti' u meeyjilo'ob. Jejeláas ''hacienda''obe', tu ebetaj xan u t'aak'ino'ob, yéetele' ku bo'otik u meeyjilo'ob. == Jáawik u meyajta'al kij == [[File:Making sisal cordage by hand, Yokat Plantation, Yucatan, Mexico 1909 uncropped.tif|thumb|U beeta'al suum]] Ikil u jo'ocha'al '''kij'''e', ku beeta'al suumo'ob jach k'a'ana'an ti' tuláakal meyaj, ba'ale' ka'aj k'uch le suumo'ob beeta'an yéetel plastikoo', ka'aj xhéen u k'abéetkunsa'al suum. Bejla'e' le ''hacienda''obo', tso'ok u su'utulo'ob ''hotel''il, yaan xan ''hacienda''ob tu'ux ku ye'esa'al bix u meyajta'al '''kij''' ka'achij. 7rzmx9af00ub08r4b8rmarrpgcx6od6 0 110052 7247161 6208174 2026-07-10T19:12:48Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247161 wikitext text/x-wiki [[File:Red_Wine_Glass.jpg|thumb|200px|right|Ki']] [[Wp/yua/Su'uts'ki']] * Káastlan t'aan: ''Sabroso / delicioso, dulce, agradable (según u contexto)'' [[Category:Wp/yua]] Le t'aan '''ki'<nowiki/>''' ti' ''maya yucateko''<nowiki/>' ku k'aaba'tik jump'éel ba'al jach ma'alob u na'akal ti' u yu'ubik máak, je'el bix jump'éel janal wa jump'éel uk'uj jach uts u yutstal. Le '''ki'''' ku ye'esik wa junp'éel ba'al yaan u ''sabor'' ma'alob, u k'áat u ya'ale' ku ts'áak utsil ti' u chuukil máak. Ichil u kuxtal le máasewalo'ob mayao'ob, le janalilo'ob ku beetalo'ob yéetel ixi'im, bu'ul, k'úum, ixi'im k'aak', chay yéetel uláak' ba'alo'ob ku yantal kool, ku p'áatal bey jump'éel noj k'a'abetil tumen ku much'ik u yotoch yéetel u kaajil. Wa junp'éel janal jach uts u yutstal, ku ya'alik: '''“Ki' le waajo'”''', ku k'áat u ya'ale': ''“sabrosa está la tortilla”, Ki' le'' '''k'áak'il ''uva''''' ''"sabroso está el vino".'' {{INTERWIKI|Q282}} i80i6l1vrtkzxgp2v5081q8hztmv3ac 7247162 7247161 2026-07-10T19:13:09Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247162 wikitext text/x-wiki [[File:Red_Wine_Glass.jpg|thumb|200px|right|Ki']] [[Wp/yua/Su'uts'ki']] * Káastlan t'aan: ''Sabroso / delicioso, dulce, agradable (según u contexto)'' [[Category:Wp/yua]] Le t'aan '''ki'''' ti' ''maya yucateko''<nowiki/>' ku k'aaba'tik jump'éel ba'al jach ma'alob u na'akal ti' u yu'ubik máak, je'el bix jump'éel janal wa jump'éel uk'uj jach uts u yutstal. Le '''ki'''' ku ye'esik wa junp'éel ba'al yaan u ''sabor'' ma'alob, u k'áat u ya'ale' ku ts'áak utsil ti' u chuukil máak. Ichil u kuxtal le máasewalo'ob mayao'ob, le janalilo'ob ku beetalo'ob yéetel ixi'im, bu'ul, k'úum, ixi'im k'aak', chay yéetel uláak' ba'alo'ob ku yantal kool, ku p'áatal bey jump'éel noj k'a'abetil tumen ku much'ik u yotoch yéetel u kaajil. Wa junp'éel janal jach uts u yutstal, ku ya'alik: '''“Ki' le waajo'”''', ku k'áat u ya'ale': ''“sabrosa está la tortilla”, Ki' le'' '''k'áak'il ''uva''''' ''"sabroso está el vino".'' Le t'aan '''ki'<nowiki/>''' ma' chéen ku ts'áaik u na'atik le ''sabor''. Bey xan ku yéeyik ba'alo'ob jach uts yéetel ku ts'áak u k'ajóoltik u ma'alobil jump'éel ba'al. Tumen lela', ku yantal ichil uláak' t'aano'ob mayao'ob je'el bix '''ki'imak óol''', tu'ux '''ki'''' ku much'ik yéetel '''óol''' ''(ánima, corazón, estado de ánimo'') uti'al u ye'esik u ya'abil utsil yéetel ki'imakil. Ichil u k'ajlayil ''maya'', le janal yéetel le uk'ulo'ob ku yaantal u yáanalil u much'ik máako'ob. Le ki'il janal ku ts'áaik u páajtalil u tsikbal máako'ob, u much'ik ''familia'' yéetel u kanáantik u k'ajlayil u janalilo'ob. Bey túuno', le t'aan '''ki'''' ku ye'esik ma' chéen jump'éel sabor, ba'ale' xan jump'éel tuukul tu yo'olal utsil, k'ajóoltaj yéetel u noj k'a'abetil le ba'alo'ob ku ts'áaik kuxtal. {{INTERWIKI|Q282}} 0zd9ekvl8adjntb9iashel8fwc4unu8 7247166 7247162 2026-07-10T19:33:03Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247166 wikitext text/x-wiki [[Wp/yua/Su'uts'ki']] * Káastlan t'aan: ''Sabroso / delicioso, dulce, agradable (según u contexto)'' [[Category:Wp/yua]] [[File:La tradicional torilla.jpg|thumb|Ki' le waajo']] Le t'aan '''ki'<nowiki/>''' ti' ''maya yucateko''<nowiki/>' ku k'aaba'tik jump'éel ba'al jach ma'alob u na'akal ti' u yu'ubik máak, je'el bix jump'éel janal wa jump'éel uk'uj jach uts u yutstal. Le '''ki'''' ku ye'esik wa junp'éel ba'al yaan u ''sabor'' ma'alob, u k'áat u ya'ale' ku ts'áak utsil ti' u chuukil máak. Ichil u kuxtal le máasewalo'ob mayao'ob, le janalilo'ob ku beetalo'ob yéetel ixi'im, bu'ul, k'úum, ixi'im k'aak', chay yéetel uláak' ba'alo'ob ku yantal kool, ku p'áatal bey jump'éel noj k'a'abetil tumen ku much'ik u yotoch yéetel u kaajil. Wa junp'éel janal jach uts u yutstal, ku ya'alik: “Ki' le waajo'”, ku k'áat u ya'ale': ''“sabrosa está la tortilla”, Ki' le'' k'áak'il ''uva'' ''"sabroso está el vino".'' [[File:Bundesarchiv Bild 183-79812-0002, LPG Namsdorf-Görendorf, Jahreshauptversammlung.jpg|thumb|246x246px|Ki' le k'áak'il ''uva'']] Le t'aan '''ki'''' ma' chéen ku ts'áaik u na'atik le ''sabor''. Bey xan ku yéeyik ba'alo'ob jach uts yéetel ku ts'áak u k'ajóoltik u ma'alobil jump'éel ba'al. Tumen lela', ku yantal ichil uláak' t'aano'ob mayao'ob je'el bix ki'imak óol, tu'ux ki' ku much'ik yéetel óol ''(ánima, corazón, estado de ánimo'') uti'al u ye'esik u ya'abil utsil yéetel ki'imakil. Ichil u k'ajlayil ''maya'', le janal yéetel le uk'ulo'ob ku yaantal u yáanalil u much'ik máako'ob. Le ki'il janal ku ts'áaik u páajtalil u tsikbal máako'ob, u much'ik ''familia'' yéetel u kanáantik u k'ajlayil u janalilo'ob. Bey túuno', le t'aan '''ki'''' ku ye'esik ma' chéen jump'éel ''sabor'', ba'ale' xan jump'éel tuukul tu yo'olal utsil, k'ajóoltaj yéetel u noj k'a'abetil le ba'alo'ob ku ts'áaik kuxtal. {{INTERWIKI|Q282}} fkjmotv9c7kv8l8g3ddlbozgyoklkfk 10 115721 7246912 5437486 2026-07-10T13:26:20Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q16743409]] 7246912 wikitext text/x-wiki [[Special:Prefixindex/Wp/nog|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nog}}]] <noinclude> [[Category:Wp/nog]] [[Category:Wp/nog/Template|NUMBEROFARTICLES]] {{INTERWIKI|Q16743409}} </noinclude> fa1dio32klg87b2twjikj0fny8m0mvi 0 116315 7247156 5615130 2026-07-10T18:44:48Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247156 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Keniae''''<br>'''Republic of Kenya'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Kenya.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Kenya Coat of Arms-detail.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:LocationKenya.svg|300px]] |} '''''Kenia''''' (sotoo t'aan: ''Republic of Kenya'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Áfrikaa|Áfrikaa]]. Xook yéetel 57.5 millones utia'al wíinik (2025). Jump'éel noj lu'um yaan ichil ''África Oriental''. Ku láak'lu'umtak yéetel ''Etiopía, Somalia, Sudán del Sur, Uganda, Tanzania'' yéetel k'áak'náab ''Índico''. U noj kaajil leti' ''Nairobi'', tu'ux ku yaantal u noj meyajil ''gobierno, economía'' yéetel xook. '''''Kenia''''' ku k'ajóolta'al tumen u jejeláas lu'umilo'ob, ya'ab ba'alche'ob yéetel u noj ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural.'' Le lu'umo' yaan u jejeláas lu'umil kuxtal, je'el bix ''sabanas'', k'áaxo'ob, nojoch wits'o'ob, ''lagunas'' yéetel chi' k'áak'náab. Ti' '''''Kenia''''' yaan le k'áax Kenia (''monte'') (''Bolon wits'' Kenya) (''montaña''), jump'éel ti' le asab nojoch wits'o'ob ichil '''''África'''''. Bey xan, yaan ya'ab ''parques nacionales'' yéetel ''reservas naturales'', tu'ux ku kuxa'an ''elefantes, leones, jirafas, rinocerontes, cebras'' yéetel uláak' ba'alche'ob. Ya'ab ti' le kúuchilo'ob yaan ts'íibta'ano'ob tumen ''UNESCO'' bey ''Patrimonio Mundial.'' Le t'aano'ob ''oficiales'' ichil '''''Kenia''''' leti'ob ''suajili (Kiswahili)'' yéetel ''inglés'', ba'ale' yaan xan ya'ab t'aano'ob ''indígenas'' ku t'aano'ob tumen jejeláas máasewalo'ob. Le je'ela' ku ye'esik u ya'abil u k'ajlayil yéetel u jejeláasil u kuxtal le lu'umo'. Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, turismo, comerci''o yéetel ''servicios''. Ti' u pak'alo'ob asab k'a'abet yaan ''té, café'', ixi'im, ''trigo'', lol yéetel uláak' pak'alo'ob ku kono'ob ti' ya'ab noj lu'umo'ob. Le '''''Kenia''''' jach k'ajóolta'an tumen u meyajil u kanáantik u ''biodiversidad'' yéetel u ''patrimonio natural''. ''Gobierno'' yéetel múuch' meyajilo'ob ku meyajtiko'ob uti'al u kanáantik u k'áaxo'ob, u ba'alche'o'ob yéetel u ja'o'ob. Bey xan, le ''turismo ecológico'' ku ts'áaik ya'ab meyaj yéetel ku yáantik u kanáanta'al le yutsil lu'umilo'ob. Tumen lela', '''''Kenia''''' jump'éel noj lu'um jach k'a'abet ichil ''África'' tumen u yuumilil, u kuxtalil máasewal yéetel u jejeláas ba'alche'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Áfrikaa]] {{INTERWIKI|Q114}} m5dsttvv8mne7th3589fj1enmkbczm7 7247157 7247156 2026-07-10T18:47:15Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247157 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Keniae''''<br>'''Republic of Kenya'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Kenya.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Kenya Coat of Arms-detail.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:LocationKenya.svg|300px]] |} '''''Kenia''''' (sotoo t'aan: ''Republic of Kenya'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Áfrikaa|Áfrikaa]]. Xook yéetel 57.5 millones utia'al wíinik (2025). Jump'éel noj lu'um yaan ichil ''África Oriental''. Ku láak'lu'umtak yéetel ''Etiopía, Somalia, Sudán del Sur, Uganda, Tanzania'' yéetel k'áak'náab ''Índico''. U noj kaajil leti' ''Nairobi'', tu'ux ku yaantal u noj meyajil ''gobierno, economía'' yéetel xook. '''''Kenia''''' ku k'ajóolta'al tumen u jejeláas lu'umilo'ob, ya'ab ba'alche'ob yéetel u noj ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural.'' [[File:In a small Rendille ethnic village, Northern Kenya.jpg|thumb|Máasewalo'ob]] Le lu'umo' yaan u jejeláas lu'umil kuxtal, je'el bix ''sabanas'', k'áaxo'ob, nojoch wits'o'ob, ''lagunas'' yéetel chi' k'áak'náab. Ti' '''''Kenia''''' yaan le k'áax Kenia (''monte'') (''Bolon wits'' Kenya) (''montaña''), jump'éel ti' le asab nojoch wits'o'ob ichil '''''África'''''. Bey xan, yaan ya'ab ''parques nacionales'' yéetel ''reservas naturales'', tu'ux ku kuxa'an ''elefantes, leones, jirafas, rinocerontes, cebras'' yéetel uláak' ba'alche'ob. Ya'ab ti' le kúuchilo'ob yaan ts'íibta'ano'ob tumen ''UNESCO'' bey ''Patrimonio Mundial.'' Le t'aano'ob ''oficiales'' ichil '''''Kenia''''' leti'ob ''suajili (Kiswahili)'' yéetel ''inglés'', ba'ale' yaan xan ya'ab t'aano'ob ''indígenas'' ku t'aano'ob tumen jejeláas máasewalo'ob. Le je'ela' ku ye'esik u ya'abil u k'ajlayil yéetel u jejeláasil u kuxtal le lu'umo'. Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, turismo, comerci''o yéetel ''servicios''. Ti' u pak'alo'ob asab k'a'abet yaan ''té, café'', ixi'im, ''trigo'', lol yéetel uláak' pak'alo'ob ku kono'ob ti' ya'ab noj lu'umo'ob. Le '''''Kenia''''' jach k'ajóolta'an tumen u meyajil u kanáantik u ''biodiversidad'' yéetel u ''patrimonio natural''. ''Gobierno'' yéetel múuch' meyajilo'ob ku meyajtiko'ob uti'al u kanáantik u k'áaxo'ob, u ba'alche'o'ob yéetel u ja'o'ob. Bey xan, le ''turismo ecológico'' ku ts'áaik ya'ab meyaj yéetel ku yáantik u kanáanta'al le yutsil lu'umilo'ob. Tumen lela', '''''Kenia''''' jump'éel noj lu'um jach k'a'abet ichil ''África'' tumen u yuumilil, u kuxtalil máasewal yéetel u jejeláas ba'alche'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Áfrikaa]] {{INTERWIKI|Q114}} qmipik4izwhcn1jmxanntcspis5lt3i 7247159 7247157 2026-07-10T18:54:33Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247159 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Keniae''''<br>'''Republic of Kenya'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Kenya.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Kenya Coat of Arms-detail.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:LocationKenya.svg|300px]] |} '''''Kenia''''' (sotoo t'aan: ''Republic of Kenya'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Áfrikaa|Áfrikaa]]. Xook yéetel 57.5 millones utia'al wíinik (2025). Jump'éel noj lu'um yaan ichil ''África Oriental''. Ku láak'lu'umtak yéetel ''Etiopía, Somalia, Sudán del Sur, Uganda, Tanzania'' yéetel k'áak'náab ''Índico''. U noj kaajil leti' ''Nairobi'', tu'ux ku yaantal u noj meyajil ''gobierno, economía'' yéetel xook. '''''Kenia''''' ku k'ajóolta'al tumen u jejeláas lu'umilo'ob, ya'ab ba'alche'ob yéetel u noj ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural.'' [[File:In a small Rendille ethnic village, Northern Kenya.jpg|thumb|Máasewalo'ob]] Le lu'umo' yaan u jejeláas lu'umil kuxtal, je'el bix ''sabanas'', k'áaxo'ob, nojoch wits'o'ob, ''lagunas'' yéetel chi' k'áak'náab. Ti' '''''Kenia''''' yaan le k'áax Kenia (''monte'') (''Bolon wits'' Kenya) (''montaña''), jump'éel ti' le asab nojoch wits'o'ob ichil '''''África'''''. Bey xan, yaan ya'ab ''parques nacionales'' yéetel ''reservas naturales'', tu'ux ku kuxa'an ''elefantes, leones, jirafas, rinocerontes, cebras'' yéetel uláak' ba'alche'ob. Ya'ab ti' le kúuchilo'ob yaan ts'íibta'ano'ob tumen ''UNESCO'' bey ''Patrimonio Mundial.'' [[File:Wiki loves Africa 108.jpg|thumb|Meyajil k’áax]] Le t'aano'ob ''oficiales'' ichil '''''Kenia''''' leti'ob ''suajili (Kiswahili)'' yéetel ''inglés'', ba'ale' yaan xan ya'ab t'aano'ob ''indígenas'' ku t'aano'ob tumen jejeláas máasewalo'ob. Le je'ela' ku ye'esik u ya'abil u k'ajlayil yéetel u jejeláasil u kuxtal le lu'umo'. Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, turismo, comerci''o yéetel ''servicios''. Ti' u pak'alo'ob asab k'a'abet yaan ''té, café'', ixi'im, ''trigo'', lol yéetel uláak' pak'alo'ob ku kono'ob ti' ya'ab noj lu'umo'ob. Le '''''Kenia''''' jach k'ajóolta'an tumen u meyajil u kanáantik u ''biodiversidad'' yéetel u ''patrimonio natural''. ''Gobierno'' yéetel múuch' meyajilo'ob ku meyajtiko'ob uti'al u kanáantik u k'áaxo'ob, u ba'alche'o'ob yéetel u ja'o'ob. Bey xan, le ''turismo ecológico'' ku ts'áaik ya'ab meyaj yéetel ku yáantik u kanáanta'al le yutsil lu'umilo'ob. Tumen lela', '''''Kenia''''' jump'éel noj lu'um jach k'a'abet ichil ''África'' tumen u yuumilil, u kuxtalil máasewal yéetel u jejeláas ba'alche'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Áfrikaa]] {{INTERWIKI|Q114}} ofm7ubeo13d7o1goausluu38ep5tnc8 7247160 7247159 2026-07-10T18:58:13Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247160 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''U Lu'umil Keniae''''<br>'''Republic of Kenya'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Kenya.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Kenya Coat of Arms-detail.svg|125px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:LocationKenya.svg|300px]] |} '''''Kenia''''' (sotoo t'aan: ''Republic of Kenya'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Áfrikaa|Áfrikaa]]. Xook yéetel 57.5 millones utia'al wíinik (2025). Jump'éel noj lu'um yaan ichil ''África Oriental''. Ku láak'lu'umtak yéetel ''Etiopía, Somalia, Sudán del Sur, Uganda, Tanzania'' yéetel k'áak'náab ''Índico''. U noj kaajil leti' ''Nairobi'', tu'ux ku yaantal u noj meyajil ''gobierno, economía'' yéetel xook. '''''Kenia''''' ku k'ajóolta'al tumen u jejeláas lu'umilo'ob, ya'ab ba'alche'ob yéetel u noj ''patrimonio natural'' yéetel ''cultural.'' [[File:In a small Rendille ethnic village, Northern Kenya.jpg|thumb|Máasewalo'ob]] Le lu'umo' yaan u jejeláas lu'umil kuxtal, je'el bix ''sabanas'', k'áaxo'ob, nojoch wits'o'ob, ''lagunas'' yéetel chi' k'áak'náab. Ti' '''''Kenia''''' yaan le k'áax Kenia (''monte'') (''Bolon wits'' Kenya) (''montaña''), jump'éel ti' le asab nojoch wits'o'ob ichil '''''África'''''. Bey xan, yaan ya'ab ''parques nacionales'' yéetel ''reservas naturales'', tu'ux ku kuxa'an ''elefantes, leones, jirafas, rinocerontes, cebras'' yéetel uláak' ba'alche'ob. Ya'ab ti' le kúuchilo'ob yaan ts'íibta'ano'ob tumen ''UNESCO'' bey ''Patrimonio Mundial.'' [[File:Wiki loves Africa 108.jpg|thumb|Meyajil k’áax]] [[File:Masssly at Wikimania 2025 Nairobi 8.jpg|thumb|''Wikimania'' ja'ab ''2025 Nairobi'']] Le t'aano'ob ''oficiales'' ichil '''''Kenia''''' leti'ob ''suajili (Kiswahili)'' yéetel ''inglés'', ba'ale' yaan xan ya'ab t'aano'ob ''indígenas'' ku t'aano'ob tumen jejeláas máasewalo'ob. Le je'ela' ku ye'esik u ya'abil u k'ajlayil yéetel u jejeláasil u kuxtal le lu'umo'. Ya'ab máako'ob ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, turismo, comerci''o yéetel ''servicios''. Ti' u pak'alo'ob asab k'a'abet yaan ''té, café'', ixi'im, ''trigo'', lol yéetel uláak' pak'alo'ob ku kono'ob ti' ya'ab noj lu'umo'ob. Le '''''Kenia''''' jach k'ajóolta'an tumen u meyajil u kanáantik u ''biodiversidad'' yéetel u ''patrimonio natural''. ''Gobierno'' yéetel múuch' meyajilo'ob ku meyajtiko'ob uti'al u kanáantik u k'áaxo'ob, u ba'alche'o'ob yéetel u ja'o'ob. Bey xan, le ''turismo ecológico'' ku ts'áaik ya'ab meyaj yéetel ku yáantik u kanáanta'al le yutsil lu'umilo'ob. Tumen lela', '''''Kenia''''' jump'éel noj lu'um jach k'a'abet ichil ''África'' tumen u yuumilil, u kuxtalil máasewal yéetel u jejeláas ba'alche'ob. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' ==<!--Referencias--> {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Áfrikaa]] {{INTERWIKI|Q114}} 83q8ipif98c46nzdjt8pezb7zb14fze 0 119321 7247170 7154496 2026-07-10T19:50:58Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7247170 wikitext text/x-wiki Wp/yua/ [[File:Adam Simmons, Swaffham Raceway, 2017-03-11.JPG|thumb|200x200px|Kisbuuts' táan u túubik ya'ab buuts']] * Káastlan t'aan: ''Carro, coche.'' Le '''kisbuuts'''' jump'éel túumben t'aan ku meyajta'al ichil maaya t'aan uti'al u k'aaba'tik ba'alo'ob ku túuxtik buuts' ichil ka'an tumen u k'áaxil u meyajil. Le t'aano' ku ts'áaik u páajtal u ya'ala'al túumben ba'alo'ob ma' yaan ti' le úuchben kuxtal ''maya'', ba'ale' yaan ichil le kuxtalil máako'ob ti' le k'iino'oba'. Je'el bix yaan túumben t'aano'ob ti' uláak' t'aano'ob, le maaya t'aan ku k'áatik xan u beetik túumben t'aano'ob uti'al u p'áatal kuxa'an yéetel u páajtal u ya'alik tuláakal ba'ax ku yúuchul ichil le yóok'ol kaab. Le túumben t'aano'ob, ku k'aaba'ta'al neologismos ichil kastéelan, ku sijnáalo'ob wa yaan túumben ba'al, túumben ''tecnología'', túumben meyaj wa túumben tuukul ku k'a'abéet u k'aaba'. Tumen lela', aj ka'ansajo'ob, aj ts'íibo'ob yéetel aj xooko'ob ku meyajtiko'ob múuch' uti'al u ts'áabal túumben t'aano'ob ku beeta'al yéetel u p'áajtalil maaya t'aan yéetel u tsolil ''gramatical''. Le meyaja' ku yáantik u kanáanta'al le t'aan yéetel u meyajta'al ichil ''escuelas, universidades'' yéetel ''medios digitales''. Le '''kisbuuts'''' ku ye'esik bix le maaya t'aan ma' chéen ku kanáantik u úuchben t'aano'ob, ba'ale' xan ku páajtal u k'exik yéetel u nojochta'al, je'ex tuláakal t'aano'ob ku kuxa'an. Tumen lela', u beetik túumben t'aano'ob ma' ku xu'ulsik u jejeláasil maaya t'aan, ba'ale' ku ts'áaik u muuk'il yéetel ku yáantik u meyajta'al ichil le kuxtalil túumben ja'abo'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q1420}} mkh2wduw1a20gtheb88t500tfjqjm9h 7247171 7247170 2026-07-10T19:52:42Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247171 wikitext text/x-wiki [[File:A Brouhot car in Paris, 1910.jpg|thumb|kisbuuts' ja'ab 1910]] Wp/yua/ [[File:Adam Simmons, Swaffham Raceway, 2017-03-11.JPG|thumb|250x250px|Kisbuuts' táan u túubik ya'ab buuts']] * Káastlan t'aan: ''Carro, coche.'' Le '''kisbuuts'''' jump'éel túumben t'aan ku meyajta'al ichil maaya t'aan uti'al u k'aaba'tik ba'alo'ob ku túuxtik buuts' ichil ka'an tumen u k'áaxil u meyajil. Le t'aano' ku ts'áaik u páajtal u ya'ala'al túumben ba'alo'ob ma' yaan ti' le úuchben kuxtal ''maya'', ba'ale' yaan ichil le kuxtalil máako'ob ti' le k'iino'oba'. Je'el bix yaan túumben t'aano'ob ti' uláak' t'aano'ob, le maaya t'aan ku k'áatik xan u beetik túumben t'aano'ob uti'al u p'áatal kuxa'an yéetel u páajtal u ya'alik tuláakal ba'ax ku yúuchul ichil le yóok'ol kaab. Le túumben t'aano'ob, ku k'aaba'ta'al neologismos ichil kastéelan, ku sijnáalo'ob wa yaan túumben ba'al, túumben ''tecnología'', túumben meyaj wa túumben tuukul ku k'a'abéet u k'aaba'. Tumen lela', aj ka'ansajo'ob, aj ts'íibo'ob yéetel aj xooko'ob ku meyajtiko'ob múuch' uti'al u ts'áabal túumben t'aano'ob ku beeta'al yéetel u p'áajtalil maaya t'aan yéetel u tsolil ''gramatical''. Le meyaja' ku yáantik u kanáanta'al le t'aan yéetel u meyajta'al ichil ''escuelas, universidades'' yéetel ''medios digitales''. Le '''kisbuuts'''' ku ye'esik bix le maaya t'aan ma' chéen ku kanáantik u úuchben t'aano'ob, ba'ale' xan ku páajtal u k'exik yéetel u nojochta'al, je'ex tuláakal t'aano'ob ku kuxa'an. Tumen lela', u beetik túumben t'aano'ob ma' ku xu'ulsik u jejeláasil maaya t'aan, ba'ale' ku ts'áaik u muuk'il yéetel ku yáantik u meyajta'al ichil le kuxtalil túumben ja'abo'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q1420}} tpcaqteufdk06yv95r16d6mgyyfpjrw 7247172 7247171 2026-07-10T19:56:59Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247172 wikitext text/x-wiki [[File:A Brouhot car in Paris, 1910.jpg|thumb|Kisbuuts' ja'ab 1910]] Wp/yua/ [[File:Adam Simmons, Swaffham Raceway, 2017-03-11.JPG|thumb|250x250px|Kisbuuts' táan u túubik ya'ab buuts']] * Káastlan t'aan: ''Carro, coche.'' Le '''kisbuutso'''' jump'éel túumben t'aan ku meyajta'al ichil maaya t'aan uti'al u k'aaba'tik ba'alo'ob ku túuxtik buuts' ichil ka'an tumen u k'áaxil u meyajil. Le t'aano' ku ts'áaik u páajtal u ya'ala'al túumben ba'alo'ob ma' yaan ti' le úuchben kuxtal ''maya'', ba'ale' yaan ichil le kuxtalil máako'ob ti' le k'iino'oba'. Je'el bix yaan túumben t'aano'ob ti' uláak' t'aano'ob, le maaya t'aan ku k'áatik xan u beetik túumben t'aano'ob uti'al u p'áatal kuxa'an yéetel u páajtal u ya'alik tuláakal ba'ax ku yúuchul ichil le yóok'ol kaab. [[File:Tesla Cybertruck 2025 au salon auto Lanaudière 2025.jpg|thumb|Kisbuuts' Tesla ja'ab 2025]] Le túumben t'aano'ob, ku k'aaba'ta'al neologismos ichil kastéelan, ku sijnáalo'ob wa yaan túumben ba'al, túumben ''tecnología'', túumben meyaj wa túumben tuukul ku k'a'abéet u k'aaba'. Tumen lela', aj ka'ansajo'ob, aj ts'íibo'ob yéetel aj xooko'ob ku meyajtiko'ob múuch' uti'al u ts'áabal túumben t'aano'ob ku beeta'al yéetel u p'áajtalil maaya t'aan yéetel u tsolil ''gramatical''. Le meyaja' ku yáantik u kanáanta'al le t'aan yéetel u meyajta'al ichil ''escuelas, universidades'' yéetel ''medios digitales''. Le '''kisbuutso'''' ku ye'esik bix le maaya t'aan ma' chéen ku kanáantik u úuchben t'aano'ob, ba'ale' xan ku páajtal u k'exik yéetel u nojochta'al, je'ex tuláakal t'aano'ob ku kuxa'an. Tumen lela', u beetik túumben t'aano'ob ma' ku xu'ulsik u jejeláasil maaya t'aan, ba'ale' ku ts'áaik u muuk'il yéetel ku yáantik u meyajta'al ichil le kuxtalil túumben ja'abo'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q1420}} dyvnzf7yvasntb6j2jcat1dh2i6hwom 0 120732 7247050 6782244 2026-07-10T15:36:28Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247050 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Katalunya'''<br>'''Catalunya'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Catalonia.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Catalonia.svg|100px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:Localización de Cataluña.svg|300px]] |} '''''Katalunya''''' (katalan t'aan: ''Catalunya'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Europa|''Europa'']]. Xook yéetel 40.914.000 utia'al wíinik. Jump'éel ''comunidad autónoma'' yaan tu xaman noholil ''España''. Ku láak'lu'umtak yéetel ''Francia'' yéetel ''Andorra'' tu xaman, yéetel ''Aragón'', ''Comunidad Valenciana'' yéetel le Láak'naab ''Mediterráneo''. U noj kaajil leti' '''''Barcelona''''', jump'éel ti' le asab nojoch yéetel asab k'ajóolta'an kaajo'ob ichil ''Europa'' tumen u k'ajlayil, u meyajil tojol yéetel u ''turismo''. Ti' '''''Catalunya''''' ku t'aano'ob asab le katalan t'aan (''català'') yéetel ''español'' (''castellano''). Le katalan t'aan leti' jump'éel t'aan ''romance'' ku meyajta'al ichil najil ka'ansaj, ''universidades, gobierno'' yéetel ''medios'' ti' ''comunicación''. Bey xan, ku kanáanta'al tumen yaan u noj k'a'abetil ti' u k'ajlayil yéetel u yuumilil le máasewalo'ob. Le lu'umil '''''Catalunya''''' yaan u ya'ab k'ajlayil. Ti' yaan ya'ab najilo'ob úuchben, kúuchilo'ob ''arqueológicos, museos'' yéetel yotoch Yuum. Le máasewalo'ob ku kanáantiko'ob u jejeláas ''costumbres''o'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''fiesta''jo'ob. Ichil le jach k'ajóolta'an meyajo'ob yaan le castells, ba'ax leti' u nojochkuunsik ''torres'' ku beeta'al tumen máako'ob, yéetel '''''La Sardana''''', jump'éel paax ku báaxalo'ob ichil múuch' meyaj. Le ''economía'' ti' '''''Catalunya''''' jach muuk'. Yaan ya'ab meyajil ''industria, comercio'', kool, ''tecnología'' yéetel ''turismo''. Ku pak'iko'ob ''uvas, olivos, trig''o yéetel uláak' pak'alo'ob, bey xan ku beetiko'ob ''vino, aceite'' ti' ''oliva'' yéetel ya'ab ba'alo'ob ku kono'ob ti' ya'ab noj lu'umo'ob. Le '''''Catalunya''''' yaan xan u noj ''patrimonio natural''. Ti' yaan wits'o'ob, k'áaxo'ob, ya'o'ob yéetel ''playa''s ku yilik ya'ab máako'ob ichil tuláakal ja'ab. Tumen lela', '''''Catalunya''''' jump'éel lu'um jach k'ajóolta'an tumen u k'ajlayil, u t'aan, u meyajil yéetel u yutsil u lu'umil. == Referencias == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Europa]] {{INTERWIKI|Q5705}} thpjiivrrjo50qejhn34for1b6ysf9s 7247057 7247050 2026-07-10T15:42:29Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247057 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Katalunya'''<br>'''Catalunya'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Catalonia.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Catalonia.svg|100px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:Localización de Cataluña.svg|300px]] |} '''''Katalunya''''' (katalan t'aan: ''Catalunya'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Europa|''Europa'']]. Xook yéetel 40.914.000 utia'al wíinik. Jump'éel ''comunidad autónoma'' yaan tu xaman noholil ''España''. Ku láak'lu'umtak yéetel ''Francia'' yéetel ''Andorra'' tu xaman, yéetel ''Aragón'', ''Comunidad Valenciana'' yéetel le Láak'naab ''Mediterráneo''. U noj kaajil leti' '''''Barcelona''''', jump'éel ti' le asab nojoch yéetel asab k'ajóolta'an kaajo'ob ichil ''Europa'' tumen u k'ajlayil, u meyajil tojol yéetel u ''turismo''. Ti' '''''Catalunya''''' ku t'aano'ob asab le katalan t'aan (''català'') yéetel ''español'' (''castellano''). Le katalan t'aan leti' jump'éel t'aan ''romance'' ku meyajta'al ichil najil ka'ansaj, ''universidades, gobierno'' yéetel ''medios'' ti' ''comunicación''. Bey xan, ku kanáanta'al tumen yaan u noj k'a'abetil ti' u k'ajlayil yéetel u yuumilil le máasewalo'ob. [[File:WLM - 2020 - Castillo de Tosa de Mar.jpg|thumb|''Castillo de Tosa de Mar'', ''Catalunya'']] Le lu'umil '''''Catalunya''''' yaan u ya'ab k'ajlayil. Ti' yaan ya'ab najilo'ob úuchben, kúuchilo'ob ''arqueológicos, museos'' yéetel yotoch Yuum. Le máasewalo'ob ku kanáantiko'ob u jejeláas ''costumbres''o'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''fiesta''jo'ob. Ichil le jach k'ajóolta'an meyajo'ob yaan le pa’ob (''castillos''), ba'ax leti' u nojochkuunsik ''torres'' ku beeta'al tumen máako'ob, yéetel '''''La Sardana''''', jump'éel paax ku báaxalo'ob ichil múuch' meyaj. Le ''economía'' ti' '''''Catalunya''''' jach muuk'. Yaan ya'ab meyajil ''industria, comercio'', kool, ''tecnología'' yéetel ''turismo''. Ku pak'iko'ob ''uvas, olivos, trig''o yéetel uláak' pak'alo'ob, bey xan ku beetiko'ob ''vino, aceite'' ti' ''oliva'' yéetel ya'ab ba'alo'ob ku kono'ob ti' ya'ab noj lu'umo'ob. Le '''''Catalunya''''' yaan xan u noj ''patrimonio natural''. Ti' yaan wits'o'ob, k'áaxo'ob, ya'o'ob yéetel ''playa''s ku yilik ya'ab máako'ob ichil tuláakal ja'ab. Tumen lela', '''''Catalunya''''' jump'éel lu'um jach k'ajóolta'an tumen u k'ajlayil, u t'aan, u meyajil yéetel u yutsil u lu'umil. == Referencias == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Europa]] {{INTERWIKI|Q5705}} qbnfk1jvwuqabxrvzfqb6dhpd6f6vdx 7247070 7247057 2026-07-10T15:50:27Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247070 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Katalunya'''<br>'''Catalunya'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Catalonia.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Catalonia.svg|100px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:Localización de Cataluña.svg|300px]] |} '''''Katalunya''''' (katalan t'aan: ''Catalunya'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Europa|''Europa'']]. Xook yéetel 40.914.000 utia'al wíinik. Jump'éel ''comunidad autónoma'' yaan tu xaman noholil ''España''. Ku láak'lu'umtak yéetel ''Francia'' yéetel ''Andorra'' tu xaman, yéetel ''Aragón'', ''Comunidad Valenciana'' yéetel le Láak'naab ''Mediterráneo''. U noj kaajil leti' ''Barcelona'', jump'éel ti' le asab nojoch yéetel asab k'ajóolta'an kaajo'ob ichil ''Europa'' tumen u k'ajlayil, u meyajil tojol yéetel u ''turismo''. Ti' '''''Catalunya''''' ku t'aano'ob asab le katalan t'aan (''català'') yéetel ''español'' (''castellano''). Le katalan t'aan leti' jump'éel t'aan ''romance'' ku meyajta'al ichil najil ka'ansaj, ''universidades, gobierno'' yéetel ''medios'' ti' ''comunicación''. Bey xan, ku kanáanta'al tumen yaan u noj k'a'abetil ti' u k'ajlayil yéetel u yuumilil le máasewalo'ob. [[File:WLM - 2020 - Castillo de Tosa de Mar.jpg|thumb|''Castillo de Tosa de Mar'', ''Catalunya'']] Le lu'umil '''''Catalunya''''' yaan u ya'ab k'ajlayil. Ti' yaan ya'ab najilo'ob úuchben, kúuchilo'ob ''arqueológicos, museos'' yéetel yotoch Yuum. Le máasewalo'ob ku kanáantiko'ob u jejeláas ''costumbres''o'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''fiesta''jo'ob. Ichil le jach k'ajóolta'an meyajo'ob yaan le pa’ob (''castillos''), ba'ax leti' u nojochkuunsik ''torres'' ku beeta'al tumen máako'ob, yéetel ''La Sardana'', jump'éel paax ku báaxalo'ob ichil múuch' meyaj. [[File:Monument a la Sardana (Montjuïc) 01.JPG|thumb|''Monument a la Sardana, Barcelona'']] Le ''economía'' ti' '''''Catalunya''''' jach muuk'. Yaan ya'ab meyajil ''industria, comercio'', kool, ''tecnología'' yéetel ''turismo''. Ku pak'iko'ob ''uvas, olivos, trig''o yéetel uláak' pak'alo'ob, bey xan ku beetiko'ob ''vino, aceite'' ti' ''oliva'' yéetel ya'ab ba'alo'ob ku kono'ob ti' ya'ab noj lu'umo'ob. Le '''''Catalunya''''' yaan xan u noj ''patrimonio natural''. Ti' yaan wits'o'ob, k'áaxo'ob, ya'o'ob yéetel ''playa''s ku yilik ya'ab máako'ob ichil tuláakal ja'ab. Tumen lela', '''''Catalunya''''' jump'éel lu'um jach k'ajóolta'an tumen u k'ajlayil, u t'aan, u meyajil yéetel u yutsil u lu'umil. == Referencias == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Europa]] {{INTERWIKI|Q5705}} n89keh18noi3kopta9gfap9n2wal3tu 7247219 7247070 2026-07-10T22:53:49Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Katalunya]] to [[Wp/yua/Cataluña]]: Misspelled title 7247070 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Katalunya'''<br>'''Catalunya'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[File:Flag of Catalonia.svg|125px]] | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Catalonia.svg|100px]] |- | align="center" width="140px" | Lakam | align="center" width="140px" | Chimal |} |- | align=center colspan=2 | [[image:Localización de Cataluña.svg|300px]] |} '''''Katalunya''''' (katalan t'aan: ''Catalunya'') u k'aaba' junp'éel lu'umil ich [[Wp/yua/Europa|''Europa'']]. Xook yéetel 40.914.000 utia'al wíinik. Jump'éel ''comunidad autónoma'' yaan tu xaman noholil ''España''. Ku láak'lu'umtak yéetel ''Francia'' yéetel ''Andorra'' tu xaman, yéetel ''Aragón'', ''Comunidad Valenciana'' yéetel le Láak'naab ''Mediterráneo''. U noj kaajil leti' ''Barcelona'', jump'éel ti' le asab nojoch yéetel asab k'ajóolta'an kaajo'ob ichil ''Europa'' tumen u k'ajlayil, u meyajil tojol yéetel u ''turismo''. Ti' '''''Catalunya''''' ku t'aano'ob asab le katalan t'aan (''català'') yéetel ''español'' (''castellano''). Le katalan t'aan leti' jump'éel t'aan ''romance'' ku meyajta'al ichil najil ka'ansaj, ''universidades, gobierno'' yéetel ''medios'' ti' ''comunicación''. Bey xan, ku kanáanta'al tumen yaan u noj k'a'abetil ti' u k'ajlayil yéetel u yuumilil le máasewalo'ob. [[File:WLM - 2020 - Castillo de Tosa de Mar.jpg|thumb|''Castillo de Tosa de Mar'', ''Catalunya'']] Le lu'umil '''''Catalunya''''' yaan u ya'ab k'ajlayil. Ti' yaan ya'ab najilo'ob úuchben, kúuchilo'ob ''arqueológicos, museos'' yéetel yotoch Yuum. Le máasewalo'ob ku kanáantiko'ob u jejeláas ''costumbres''o'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''fiesta''jo'ob. Ichil le jach k'ajóolta'an meyajo'ob yaan le pa’ob (''castillos''), ba'ax leti' u nojochkuunsik ''torres'' ku beeta'al tumen máako'ob, yéetel ''La Sardana'', jump'éel paax ku báaxalo'ob ichil múuch' meyaj. [[File:Monument a la Sardana (Montjuïc) 01.JPG|thumb|''Monument a la Sardana, Barcelona'']] Le ''economía'' ti' '''''Catalunya''''' jach muuk'. Yaan ya'ab meyajil ''industria, comercio'', kool, ''tecnología'' yéetel ''turismo''. Ku pak'iko'ob ''uvas, olivos, trig''o yéetel uláak' pak'alo'ob, bey xan ku beetiko'ob ''vino, aceite'' ti' ''oliva'' yéetel ya'ab ba'alo'ob ku kono'ob ti' ya'ab noj lu'umo'ob. Le '''''Catalunya''''' yaan xan u noj ''patrimonio natural''. Ti' yaan wits'o'ob, k'áaxo'ob, ya'o'ob yéetel ''playa''s ku yilik ya'ab máako'ob ichil tuláakal ja'ab. Tumen lela', '''''Catalunya''''' jump'éel lu'um jach k'ajóolta'an tumen u k'ajlayil, u t'aan, u meyajil yéetel u yutsil u lu'umil. == Referencias == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Europa]] {{INTERWIKI|Q5705}} n89keh18noi3kopta9gfap9n2wal3tu 0 120877 7247003 5668793 2026-07-10T15:02:38Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247003 wikitext text/x-wiki [[File:Domini lingüístic català.png|thumb|Katalan t'aan]] '''Katalan t'aan''' yaan jun t'aan utia'al [[Wp/yua/Espaanya|Espaanya]], [[Wp/yua/Andorra|Andorra]] yéetel [[Wp/yua/Fráansia|Fráansia]]. Le '''Katalan t'aan''' (''Català'') jump'éel t'aan ''romance'' ku taal tu t'aanil ''latí''n, bey je'el ''español, francés'' yéetel ''italiano''. Asab ku t'aano'ob ichil le noj lu'umil '''''Cataluña''', '''Comunidad Valenciana''''' (tu'ux ku k'aaba'tik ''valenciano''), '''I''slas Baleares'''''<nowiki/>'','' uláak' kúuchilo'ob ichil ''España'', bey xan ichil '''''Andorra''''', tu'ux leti' le t'aan ''oficial'', yéetel ichil chan kúuchilo'ob ti' ''Francia'' (''Rosellón'') yéetel ''Italia'' (''Alghero, Cerdeña''). Le '''Katalan t'aan'''o' yaan u ya'ab ts'íibil yéetel u noj k'ajlayil. Tu káajal u ts'íibtik ichil le ''Edad Media'', yéetel tu ts'áaj ya'ab ts'íibo'ob ichil ''literatura, poesía, teatro'' yéetel ''ciencia''. Ti' le k'iino'oba', ''millones'' máako'ob ku t'aano'ob yéetel ku xookiko'ob, bey xan ku meyajta'al ichil najil ka'ansaj, ''universidades, periódicos, radio, televisión'' yéetel ''internet''. Le '''Katalan t'aan''' yaan u jejeláas tsol t'aan yéetel ya'ab t’aano'ob ma' chéen je'ex ''español'', ba'ale' ku much'ik ya'ab t'aano'ob tumen tuláakal leti'ob ku taal tu ''latín''. Ti' ''Andorra'' yéetel ya'ab kúuchilo'ob ichil ''España'', le t'aano' ku kanáanta'al tumen le ''gobierno'' yéetel ku ka'ansa'al ichil naajil xooko'ob uti'al u p'áatal yéetel u k'uchul ti' túumben paalalo'ob. Le '''Katalan t'aan''' yaan u noj k'a'abetil ti' u kuxtal le máasewal katalán, tumen ku kanáantik u k'ajlayil, u ts'íibil, u paaxilo'ob yéetel u jejeláas ''costumbres''o'ob. U meyajtik yéetel u ka'ansik le t'aano' ku yáantik u p'áatal u jejeláasil t'aano'ob yéetel u ''patrimonio cultural'' ichil ''Europa''. == Láaylie'e' u paakat == * [[Wp/yua/T'aan|t'aan]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/T'aano'ob]] {{INTERWIKI|Q7026}} ef2u77xlx1uwxwkrguw9hi8dghl4eh0 7247016 7247003 2026-07-10T15:09:50Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247016 wikitext text/x-wiki [[File:Domini lingüístic català.png|thumb|Katalan t'aan]] '''Katalan t'aan''' yaan jun t'aan utia'al [[Wp/yua/Espaanya|''Espaanya'']], [[Wp/yua/Andorra|''Andorra'']] yéetel [[Wp/yua/Fráansia|''Fráansia'']]. Le '''Katalan t'aan''' (''Català'') jump'éel t'aan ''romance'' ku taal tu t'aanil ''latí''n, bey je'el ''español, francés'' yéetel ''italiano''. Asab ku t'aano'ob ichil le noj lu'umil '''''Cataluña''', '''Comunidad Valenciana''''' (tu'ux ku k'aaba'tik ''valenciano''), '''I''slas Baleares'''''<nowiki/>'','' uláak' kúuchilo'ob ichil ''España'', bey xan ichil '''''Andorra''''', tu'ux leti' le t'aan ''oficial'', yéetel ichil chan kúuchilo'ob ti' ''Francia'' (''Rosellón'') yéetel ''Italia'' (''Alghero, Cerdeña''). Le '''Katalan t'aan'''o' yaan u ya'ab ts'íibil yéetel u noj k'ajlayil. Tu káajal u ts'íibtik ichil le ''Edad Media'', yéetel tu ts'áaj ya'ab ts'íibo'ob ichil ''literatura, poesía, teatro'' yéetel ''ciencia''. Ti' le k'iino'oba', ''millones'' máako'ob ku t'aano'ob yéetel ku xookiko'ob, bey xan ku meyajta'al ichil najil ka'ansaj, ''universidades, periódicos, radio, televisión'' yéetel ''internet''. Le '''Katalan t'aan''' yaan u jejeláas tsol t'aan yéetel ya'ab t’aano'ob ma' chéen je'ex ''español'', ba'ale' ku much'ik ya'ab t'aano'ob tumen tuláakal leti'ob ku taal tu ''latín''. Ti' ''Andorra'' yéetel ya'ab kúuchilo'ob ichil ''España'', le t'aano' ku kanáanta'al tumen le ''gobierno'' yéetel ku ka'ansa'al ichil naajil xooko'ob uti'al u p'áatal yéetel u k'uchul ti' túumben paalalo'ob. Le '''Katalan t'aan''' yaan u noj k'a'abetil ti' u kuxtal le máasewal katalán, tumen ku kanáantik u k'ajlayil, u ts'íibil, u paaxilo'ob yéetel u jejeláas ''costumbres''o'ob. U meyajtik yéetel u ka'ansik le t'aano' ku yáantik u p'áatal u jejeláasil t'aano'ob yéetel u ''patrimonio cultural'' ichil ''Europa''. == Láaylie'e' u paakat == * [[Wp/yua/T'aan|t'aan]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/T'aano'ob]] {{INTERWIKI|Q7026}} 6ynmbwus2i9r292khf7f7uk43hx9oyj 7247020 7247016 2026-07-10T15:11:44Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247020 wikitext text/x-wiki [[File:Domini lingüístic català.png|thumb|Katalan t'aan]] '''Katalan t'aan''' yaan jun t'aan utia'al [[Wp/yua/Espaanya|''Espaanya'']], [[Wp/yua/Andorra|''Andorra'']] yéetel [[Wp/yua/Fráansia|''Fráansia'']]. [[File:Avenida Blasco Ibáñez - Avenida de Cataluña, Valencia 03.JPG|thumb|''Avenida'' Blasco Ibáñez - ''Avenida'' ti' ''Cataluña, Valencia'']] Le '''Katalan t'aan''' (''Català'') jump'éel t'aan ''romance'' ku taal tu t'aanil ''latí''n, bey je'el ''español, francés'' yéetel ''italiano''. Asab ku t'aano'ob ichil le noj lu'umil ''Cataluña, Comunidad Valenciana'' (tu'ux ku k'aaba'tik ''valenciano''), '''I''slas Baleares'''''<nowiki/>'','' uláak' kúuchilo'ob ichil ''España'', bey xan ichil '''''Andorra''''', tu'ux leti' le t'aan ''oficial'', yéetel ichil chan kúuchilo'ob ti' ''Francia'' (''Rosellón'') yéetel ''Italia'' (''Alghero, Cerdeña''). Le '''Katalan t'aan'''o' yaan u ya'ab ts'íibil yéetel u noj k'ajlayil. Tu káajal u ts'íibtik ichil le ''Edad Media'', yéetel tu ts'áaj ya'ab ts'íibo'ob ichil ''literatura, poesía, teatro'' yéetel ''ciencia''. Ti' le k'iino'oba', ''millones'' máako'ob ku t'aano'ob yéetel ku xookiko'ob, bey xan ku meyajta'al ichil najil ka'ansaj, ''universidades, periódicos, radio, televisión'' yéetel ''internet''. Le '''Katalan t'aan''' yaan u jejeláas tsol t'aan yéetel ya'ab t’aano'ob ma' chéen je'ex ''español'', ba'ale' ku much'ik ya'ab t'aano'ob tumen tuláakal leti'ob ku taal tu ''latín''. Ti' ''Andorra'' yéetel ya'ab kúuchilo'ob ichil ''España'', le t'aano' ku kanáanta'al tumen le ''gobierno'' yéetel ku ka'ansa'al ichil naajil xooko'ob uti'al u p'áatal yéetel u k'uchul ti' túumben paalalo'ob. Le '''Katalan t'aan''' yaan u noj k'a'abetil ti' u kuxtal le máasewal katalán, tumen ku kanáantik u k'ajlayil, u ts'íibil, u paaxilo'ob yéetel u jejeláas ''costumbres''o'ob. U meyajtik yéetel u ka'ansik le t'aano' ku yáantik u p'áatal u jejeláasil t'aano'ob yéetel u ''patrimonio cultural'' ichil ''Europa''. == Láaylie'e' u paakat == * [[Wp/yua/T'aan|t'aan]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/T'aano'ob]] {{INTERWIKI|Q7026}} bb7any86ads3spmxi0hix773xtqdknw 7247028 7247020 2026-07-10T15:16:08Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247028 wikitext text/x-wiki [[File:Domini lingüístic català.png|thumb|Katalan t'aan]] '''Katalan t'aan''' yaan jun t'aan utia'al [[Wp/yua/Espaanya|''Espaanya'']], [[Wp/yua/Andorra|''Andorra'']] yéetel [[Wp/yua/Fráansia|''Fráansia'']]. [[File:Avenida Blasco Ibáñez - Avenida de Cataluña, Valencia 03.JPG|thumb|''Avenida'' Blasco Ibáñez - ''Avenida'' ti' ''Cataluña, Valencia'']] Le '''Katalan t'aan''' (''Català'') jump'éel t'aan ''romance'' ku taal tu t'aanil ''latí''n, bey je'el ''español, francés'' yéetel ''italiano''. Asab ku t'aano'ob ichil le noj lu'umil ''Cataluña, Comunidad Valenciana'' (tu'ux ku k'aaba'tik ''valenciano''), I''slas Baleares,'' uláak' kúuchilo'ob ichil ''España'', bey xan ichil '''''Andorra''''', tu'ux leti' le t'aan ''oficial'', yéetel ichil chan kúuchilo'ob ti' ''Francia'' (''Rosellón'') yéetel ''Italia'' (''Alghero, Cerdeña''). [[File:Localización de las Islas Baleares.svg|thumb|''Islas Baleares'']] Le '''Katalan t'aan'''o' yaan u ya'ab ts'íibil yéetel u noj k'ajlayil. Tu káajal u ts'íibtik ichil le ''Edad Media'', yéetel tu ts'áaj ya'ab ts'íibo'ob ichil ''literatura, poesía, teatro'' yéetel ''ciencia''. Ti' le k'iino'oba', ''millones'' máako'ob ku t'aano'ob yéetel ku xookiko'ob, bey xan ku meyajta'al ichil najil ka'ansaj, ''universidades, periódicos, radio, televisión'' yéetel ''internet''. Le '''Katalan t'aan''' yaan u jejeláas tsol t'aan yéetel ya'ab t’aano'ob ma' chéen je'ex ''español'', ba'ale' ku much'ik ya'ab t'aano'ob tumen tuláakal leti'ob ku taal tu ''latín''. Ti' ''Andorra'' yéetel ya'ab kúuchilo'ob ichil ''España'', le t'aano' ku kanáanta'al tumen le ''gobierno'' yéetel ku ka'ansa'al ichil naajil xooko'ob uti'al u p'áatal yéetel u k'uchul ti' túumben paalalo'ob. Le '''Katalan t'aan''' yaan u noj k'a'abetil ti' u kuxtal le máasewal katalán, tumen ku kanáantik u k'ajlayil, u ts'íibil, u paaxilo'ob yéetel u jejeláas ''costumbres''o'ob. U meyajtik yéetel u ka'ansik le t'aano' ku yáantik u p'áatal u jejeláasil t'aano'ob yéetel u ''patrimonio cultural'' ichil ''Europa''. == Láaylie'e' u paakat == * [[Wp/yua/T'aan|t'aan]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/T'aano'ob]] {{INTERWIKI|Q7026}} fjd4du7on2w99a4g53mk8xbggq6eh05 7247042 7247028 2026-07-10T15:24:21Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247042 wikitext text/x-wiki [[File:Domini lingüístic català.png|thumb|Katalan t'aan]] '''Katalan t'aan''' yaan jun t'aan utia'al [[Wp/yua/Espaanya|''Espaanya'']], [[Wp/yua/Andorra|''Andorra'']] yéetel [[Wp/yua/Fráansia|''Fráansia'']]. [[File:Avenida Blasco Ibáñez - Avenida de Cataluña, Valencia 03.JPG|thumb|''Avenida'' Blasco Ibáñez - ''Avenida'' ti' ''Cataluña, Valencia'']] Le '''Katalan t'aan''' (''Català'') jump'éel t'aan ''romance'' ku taal tu t'aanil ''latí''n, bey je'el ''español, francés'' yéetel ''italiano''. Asab ku t'aano'ob ichil le noj lu'umil ''Cataluña, Comunidad Valenciana'' (tu'ux ku k'aaba'tik ''valenciano''), I''slas Baleares,'' uláak' kúuchilo'ob ichil ''España'', bey xan ichil ''Andorra'', tu'ux leti' le t'aan ''oficial'', yéetel ichil chan kúuchilo'ob ti' ''Francia'' (''Rosellón'') yéetel ''Italia'' (''Alghero, Cerdeña''). [[File:Localización de las Islas Baleares.svg|thumb|''Islas Baleares (''chak'')'']] Le '''Katalan t'aan'''o' yaan u ya'ab ts'íibil yéetel u noj k'ajlayil. Tu káajal u ts'íibtik ichil le ''Edad Media'', yéetel tu ts'áaj ya'ab ts'íibo'ob ichil ''literatura, poesía, teatro'' yéetel ''ciencia''. Ti' le k'iino'oba', ''millones'' máako'ob ku t'aano'ob yéetel ku xookiko'ob, bey xan ku meyajta'al ichil najil ka'ansaj, ''universidades, periódicos, radio, televisión'' yéetel ''internet''. Le '''Katalan t'aan''' yaan u jejeláas tsol t'aan yéetel ya'ab t’aano'ob ma' chéen je'ex ''español'', ba'ale' ku much'ik ya'ab t'aano'ob tumen tuláakal leti'ob ku taal tu ''latín''. Ti' ''Andorra'' yéetel ya'ab kúuchilo'ob ichil ''España'', le t'aano' ku kanáanta'al tumen le ''gobierno'' yéetel ku ka'ansa'al ichil naajil xooko'ob uti'al u p'áatal yéetel u k'uchul ti' túumben paalalo'ob. [[File:Andorra map - 2.png|thumb|''Andorra'']] Le '''Katalan t'aan''' yaan u noj k'a'abetil ti' u kuxtal le máasewal katalán, tumen ku kanáantik u k'ajlayil, u ts'íibil, u paaxilo'ob yéetel u jejeláas ''costumbres''o'ob. U meyajtik yéetel u ka'ansik le t'aano' ku yáantik u p'áatal u jejeláasil t'aano'ob yéetel u ''patrimonio cultural'' ichil ''Europa''. == Láaylie'e' u paakat == * [[Wp/yua/T'aan|t'aan]] [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/T'aano'ob]] {{INTERWIKI|Q7026}} c9r6kiiinpnbucpyknb2766skqpmf6d 0 122483 7246962 7212433 2026-07-10T14:14:31Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7246962 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kanasín'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kanasin en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kanasín''' yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] ichil Méxikooe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Le '''Kanasín''' jump'éel ''municipio'' yéetel noj kaaj yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu xaman noholil ''México''. Yaan u náachil ma' ya'ab tu noj kaajil ''Mérida'', tumen lela' yaan u noj ts'áakil yéetel le ''región metropolitana'' wa ''conurbada''. Le k'áaba' '''Kanasín''' ku tsolik tumen u t'aan maya, yéetel yaan jejeláas tuukulilo'ob ichil u paakat aj ts'íibo'ob; juntúul ku ya'alik u taal ti' kan (kann, "''recia''" wa "''fuerte''"), ''a'' ("''tu''") yéetel zin ("''tesar''" wa "''tender''"). Le kaaja' ma' yaan u jach jets' ja'abil u káajal, ba'ale' u tsikbalil ku ya'alik ka tu káajal tu p'áatal le ''conquista española''. Ichil le ''sigloil'' XVIII yaan ''encomiendas''o'ob ichilo', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat u páajtal ichil ''Partido de Mérida''. Ti' le k'iino'oba', '''Kanasín''' jump'éel ti' le 106 ''municipios'' u lu'umil ''Yukatán''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q527371}} k0hqiimxi2aauc424mqo7fyxmo8lqa8 7246963 7246962 2026-07-10T14:14:52Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7246963 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kanasín'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kanasin en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kanasín''' yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] ichil Méxikooe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Le '''Kanasín''' jump'éel ''municipio'' yéetel noj kaaj yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu xaman noholil ''México''. Yaan u náachil ma' ya'ab tu noj kaajil ''Mérida'', tumen lela' yaan u noj ts'áakil yéetel le ''región metropolitana'' wa ''conurbada''. Le k'áaba' '''Kanasín''' ku tsolik tumen u t'aan maya, yéetel yaan jejeláas tuukulilo'ob ichil u paakat aj ts'íibo'ob; juntúul ku ya'alik u taal ti' kan (kann, "''recia''" wa "''fuerte''"), ''a'' ("''tu''") yéetel zin ("''tesar''" wa "''tender''"). Le kaaja' ma' yaan u jach jets' ja'abil u káajal, ba'ale' u tsikbalil ku ya'alik ka tu káajal tu p'áatal le ''conquista española''. Ichil le ''sigloil'' XVIII yaan ''encomiendas''o'ob ichilo', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat u páajtal ichil ''Partido de Mérida''. Ti' le k'iino'oba', '''Kanasín''' jump'éel ti' le 106 ''municipios'' u lu'umil ''Yukatán''. Le lu'umil '''Kanasín''' jach máanil, yaan u lu'umil kárstico je'el bix tuláakal le ''península Yukatán''. Ma' yaan nojoch yo'ok ja'ob tu yóok'ol lu'um, ba'ale' yaan ts'ono'oto'ob yéetel ''aguadas'' tumen le ja' ku much'ul ichil u lu'um. Le k'áaxo'ob yaan ichilo' ku yaantik che'ob je'el bix ya'axché', chaká, jabín, caoba yéetel pochote, yéetel ba'alche'ob je'el bix ku'uk, túul, mapach yéetel ya'ab ch'íich'o'ob. Le máasewalo'ob ti' '''Kanasín''' ku meyajtiko'ob ti' ''comercio, servicios, industria'' chanbéey yéetel pak'al. Ya'ab máako'ob ku t'aanik maya yéetel ku kanáantiko'ob u janalilo'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob. Ichil le ''municipio'' yaan xan naj k'u' ku ts'áabalo'ob ti' San José yéetel ya'ab ''haciendas'' úuchben je'el bix '''Teya''' yéetel '''San Pedro Nohpat''', ba'ax ku ye'esik u k'ajlayil le kaajo'. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q527371}} pi8dbn7pnw2k5bm20dyrw4yteon95l8 7246967 7246963 2026-07-10T14:16:52Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7246967 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kanasín'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kanasin en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kanasín''' yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] ichil Méxikooe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Le '''Kanasín''' jump'éel ''municipio'' yéetel noj kaaj yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu xaman noholil ''México''. Yaan u náachil ma' ya'ab tu noj kaajil ''Mérida'', tumen lela' yaan u noj ts'áakil yéetel le ''región metropolitana'' wa ''conurbada''. Le k'áaba' '''Kanasín''' ku tsolik tumen u t'aan maya, yéetel yaan jejeláas tuukulilo'ob ichil u paakat aj ts'íibo'ob; juntúul ku ya'alik u taal ti' kan (kann, "''recia''" wa "''fuerte''"), ''a'' ("''tu''") yéetel zin ("''tesar''" wa "''tender''"). [[File:Teya (Kanasín), Yucatán (01).JPG|thumb|''Hacienda'' Teya]] Le kaaja' ma' yaan u jach jets' ja'abil u káajal, ba'ale' u tsikbalil ku ya'alik ka tu káajal tu p'áatal le ''conquista española''. Ichil le ''sigloil'' XVIII yaan ''encomiendas''o'ob ichilo', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat u páajtal ichil ''Partido de Mérida''. Ti' le k'iino'oba', '''Kanasín''' jump'éel ti' le 106 ''municipios'' u lu'umil ''Yukatán''. Le lu'umil '''Kanasín''' jach máanil, yaan u lu'umil kárstico je'el bix tuláakal le ''península Yukatán''. Ma' yaan nojoch yo'ok ja'ob tu yóok'ol lu'um, ba'ale' yaan ts'ono'oto'ob yéetel ''aguadas'' tumen le ja' ku much'ul ichil u lu'um. Le k'áaxo'ob yaan ichilo' ku yaantik che'ob je'el bix ya'axché', chaká, jabín, caoba yéetel pochote, yéetel ba'alche'ob je'el bix ku'uk, túul, mapach yéetel ya'ab ch'íich'o'ob. Le máasewalo'ob ti' '''Kanasín''' ku meyajtiko'ob ti' ''comercio, servicios, industria'' chanbéey yéetel pak'al. Ya'ab máako'ob ku t'aanik maya yéetel ku kanáantiko'ob u janalilo'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob. Ichil le ''municipio'' yaan xan naj k'u' ku ts'áabalo'ob ti' San José yéetel ya'ab ''haciendas'' úuchben je'el bix '''Teya''' yéetel '''San Pedro Nohpat''', ba'ax ku ye'esik u k'ajlayil le kaajo'. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q527371}} sjbka1uwe9jhbwt4vf8n90dbgsxcg4d 7246975 7246967 2026-07-10T14:19:50Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7246975 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kanasín'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kanasin en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kanasín''' yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] ichil Méxikooe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Le '''Kanasín''' jump'éel ''municipio'' yéetel noj kaaj yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu xaman noholil ''México''. Yaan u náachil ma' ya'ab tu noj kaajil ''Mérida'', tumen lela' yaan u noj ts'áakil yéetel le ''región metropolitana'' wa ''conurbada''. Le k'áaba' '''Kanasín''' ku tsolik tumen u t'aan maya, yéetel yaan jejeláas tuukulilo'ob ichil u paakat aj ts'íibo'ob; juntúul ku ya'alik u taal ti' kan (kann, "''recia''" wa "''fuerte''"), ''a'' ("''tu''") yéetel zin ("''tesar''" wa "''tender''"). [[File:Teya (Kanasín), Yucatán (01).JPG|thumb|''Hacienda'' Teya]] Le kaaja' ma' yaan u jach jets' ja'abil u káajal, ba'ale' u tsikbalil ku ya'alik ka tu káajal tu p'áatal le ''conquista española''. Ichil le ''sigloil'' XVIII yaan ''encomiendas''o'ob ichilo', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat u páajtal ichil ''Partido de Mérida''. Ti' le k'iino'oba', '''Kanasín''' jump'éel ti' le 106 ''municipios'' u lu'umil ''Yukatán''. [[File:San Pedro Nohpat, Yucatán (08).JPG|thumb|San Pedro Nohpat]] Le lu'umil '''Kanasín''' jach máanil, yaan u lu'umil kárstico je'el bix tuláakal le ''península Yukatán''. Ma' yaan nojoch yo'ok ja'ob tu yóok'ol lu'um, ba'ale' yaan ts'ono'oto'ob yéetel ''aguadas'' tumen le ja' ku much'ul ichil u lu'um. Le k'áaxo'ob yaan ichilo' ku yaantik che'ob je'el bix ya'axché', chaká, jabín, caoba yéetel pochote, yéetel ba'alche'ob je'el bix ku'uk, túul, mapach yéetel ya'ab ch'íich'o'ob. Le máasewalo'ob ti' '''Kanasín''' ku meyajtiko'ob ti' ''comercio, servicios, industria'' chanbéey yéetel pak'al. Ya'ab máako'ob ku t'aanik maya yéetel ku kanáantiko'ob u janalilo'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob. Ichil le ''municipio'' yaan xan naj k'u' ku ts'áabalo'ob ti' San José yéetel ya'ab ''haciendas'' úuchben je'el bix Teya yéetel San Pedro Nohpat, ba'ax ku ye'esik u k'ajlayil le kaajo'. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q527371}} 3wdqabad74177fu95dvqgxiior6nem2 0 123725 7247167 7214185 2026-07-10T19:38:45Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku yutskinta'al ts'íib 7247167 wikitext text/x-wiki [[File:Candles in the dark.jpg|thumb|250px|Kib]]Le '''kib'''o' ku meyaj tumen le bek'ech suumo' ku ts'a'abal tu chùumukil. Wa ku t'a'abik le suumo', le yik'el kaab wa ''parafina'' ku ch'a'ik k'áak' yéetel ku ts'áaik sáas. Ti' u yóok'ol k'íin ma' chéen ku meyaj uti'al u sáastal naj, ba'ale' ku meyaj xan ichil naj k'uh, ichil u k'iino'ob jach noj k'a'abet yéetel ichil jejeláas meyajil ''religiosos'' yéetel ''culturales''. Ichil u kuxtalil le mayao'ob yéetel uláak' máasewalo'ob, le '''kib'''o'o' yaan u noj k'a'abetil tumen ku ye'esik sáasil, tuukulil yéetel ki'imak óol. Ichil jejeláas k'iino'ob je'el bix Hanal Pixáan, ''novenas'' yéetel u k'iino'ob ''santo''<nowiki/>'ob, ku t'a'abalo'ob ya'ab '''kib'''o'ob uti'al u ya'alik k'ajóoltik yéetel u tsolik u k'áat chi' ti' ''Dios''. Le sáas ku jóok'ol tu '''kib'''o' ku tukulta'al bey jump'éel k'áat chi' ku náachkunsik le tuukul ti' Yuum. Ti' le k'iino'oba', yaan ya'ab jejeláas '''kib'''o'ob: yaan ku beeta'al yéetel yik'el kaab, yaan ku beeta'al yéetel ''parafina'', yéetel yaan kibo'ob ku yaantal u jejeláas bojoch, k'íiwik yéetel su'uts''''ki'b'''o'ob. Le yik'el kaab ku ts'áaik jump'éel su'uts' jach ma'alob yéetel u k'óobenil ma'alob, ba'ale' le ''parafina'' ku meyajta'al tumen jach ma'alo'ob u páajtal u beetik ya'ab '''kib'''o'ob. Jach k'a'abet u meyajta'al le '''kib'''o' yéetel tuukul yéetel kanáantaba'al. Ma' uts u p'áatal ma' tu yáanalil máak wa tu yáanalil ba'al ku páajtal u k'áaxkunsik, tumen le k'áak'o' ku páajtal u beetik k'aak'as meyaj wa ma' tu kanáanta'al. Tumen lela', le '''kib'''o' ma' chéen jump'éel nu'ukul uti'al sáas, ba'ale' xan jump'éel ba'al yaan u noj k'a'abetil ichil u kuxtal, u k'ajlayil yéetel u yo'osalil ya'ab máasewalo'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q12888135}} j6a3rscpz8gndtn2ltoyyep5xbl4rgg 7247168 7247167 2026-07-10T19:43:08Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247168 wikitext text/x-wiki [[File:Candles in the dark.jpg|thumb|250px|Kibo'ob]] [[File:Religión en Isla Margarita, Valle del Espíritu Santo.jpg|thumb|Meyajil okol k’uj]] Le '''kib'''o' ku meyaj tumen le bek'ech suumo' ku ts'a'abal tu chùumukil. Wa ku t'a'abik le suumo', le yik'el kaab wa ''parafina'' ku ch'a'ik k'áak' yéetel ku ts'áaik sáas. Ti' u yóok'ol k'íin ma' chéen ku meyaj uti'al u sáastal naj, ba'ale' ku meyaj xan ichil naj k'uh, ichil u k'iino'ob jach noj k'a'abet yéetel ichil jejeláas meyajil ''religiosos'' yéetel ''culturales''. Ichil u kuxtalil le mayao'ob yéetel uláak' máasewalo'ob, le '''kib'''o'o' yaan u noj k'a'abetil tumen ku ye'esik sáasil, tuukulil yéetel ki'imak óol. Ichil jejeláas k'iino'ob je'el bix Hanal Pixáan, ''novenas'' yéetel u k'iino'ob ''santo''<nowiki/>'ob, ku t'a'abalo'ob ya'ab '''kib'''o'ob uti'al u ya'alik k'ajóoltik yéetel u tsolik u k'áat chi' ti' ''Dios''. Le sáas ku jóok'ol tu '''kib'''o' ku tukulta'al bey jump'éel k'áat chi' ku náachkunsik le tuukul ti' Yuum. Ti' le k'iino'oba', yaan ya'ab jejeláas '''kib'''o'ob: yaan ku beeta'al yéetel yik'el kaab, yaan ku beeta'al yéetel ''parafina'', yéetel yaan kibo'ob ku yaantal u jejeláas bojoch, k'íiwik yéetel su'uts''''ki'b'''o'ob. Le yik'el kaab ku ts'áaik jump'éel su'uts' jach ma'alob yéetel u k'óobenil ma'alob, ba'ale' le ''parafina'' ku meyajta'al tumen jach ma'alo'ob u páajtal u beetik ya'ab '''kib'''o'ob. Jach k'a'abet u meyajta'al le '''kib'''o' yéetel tuukul yéetel kanáantaba'al. Ma' uts u p'áatal ma' tu yáanalil máak wa tu yáanalil ba'al ku páajtal u k'áaxkunsik, tumen le k'áak'o' ku páajtal u beetik k'aak'as meyaj wa ma' tu kanáanta'al. Tumen lela', le '''kib'''o' ma' chéen jump'éel nu'ukul uti'al sáas, ba'ale' xan jump'éel ba'al yaan u noj k'a'abetil ichil u kuxtal, u k'ajlayil yéetel u yo'osalil ya'ab máasewalo'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q12888135}} he5qgwz76k3nf52pd3qt85ou40c2hjq 7247169 7247168 2026-07-10T19:45:59Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247169 wikitext text/x-wiki [[File:Candles in the dark.jpg|thumb|250px|Kibo'ob]] [[File:Religión en Isla Margarita, Valle del Espíritu Santo.jpg|thumb|Kibo'ob meyajil okol k’uj]] Le '''kib'''o' ku meyaj tumen le bek'ech suumo' ku ts'a'abal tu chùumukil. Wa ku t'a'abik le suumo', le yik'el kaab wa ''parafina'' ku ch'a'ik k'áak' yéetel ku ts'áaik sáas. Ti' u yóok'ol k'íin ma' chéen ku meyaj uti'al u sáastal naj, ba'ale' ku meyaj xan ichil naj k'uh, ichil u k'iino'ob jach noj k'a'abet yéetel ichil jejeláas meyajil ''religiosos'' yéetel ''culturales''. Ichil u kuxtalil le mayao'ob yéetel uláak' máasewalo'ob, le '''kib'''o'o' yaan u noj k'a'abetil tumen ku ye'esik sáasil, tuukulil yéetel ki'imak óol. Ichil jejeláas k'iino'ob je'el bix Hanal Pixáan, ''novenas'' yéetel u k'iino'ob ''santo''<nowiki/>'ob, ku t'a'abalo'ob ya'ab '''kib'''o'ob uti'al u ya'alik k'ajóoltik yéetel u tsolik u k'áat chi' ti' ''Dios''. Le sáas ku jóok'ol tu '''kib'''o' ku tukulta'al bey jump'éel k'áat chi' ku náachkunsik le tuukul ti' Yuum. [[File:Birthday cake.jpg|thumb|Kibo'ob k’iin k’aaba’]] Ti' le k'iino'oba', yaan ya'ab jejeláas '''kib'''o'ob: yaan ku beeta'al yéetel yik'el kaab, yaan ku beeta'al yéetel ''parafina'', yéetel yaan kibo'ob ku yaantal u jejeláas bojoch, k'íiwik yéetel su'uts''''ki'b'''o'ob. Le yik'el kaab ku ts'áaik jump'éel su'uts' jach ma'alob yéetel u k'óobenil ma'alob, ba'ale' le ''parafina'' ku meyajta'al tumen jach ma'alo'ob u páajtal u beetik ya'ab '''kib'''o'ob. Jach k'a'abet u meyajta'al le '''kib'''o' yéetel tuukul yéetel kanáantaba'al. Ma' uts u p'áatal ma' tu yáanalil máak wa tu yáanalil ba'al ku páajtal u k'áaxkunsik, tumen le k'áak'o' ku páajtal u beetik k'aak'as meyaj wa ma' tu kanáanta'al. Tumen lela', le '''kib'''o' ma' chéen jump'éel nu'ukul uti'al sáas, ba'ale' xan jump'éel ba'al yaan u noj k'a'abetil ichil u kuxtal, u k'ajlayil yéetel u yo'osalil ya'ab máasewalo'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q12888135}} ha15ooevht2hnyr4nmuq8y3631592qx 0 123864 7246984 7212435 2026-07-10T14:29:16Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7246984 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kantunil'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kantunil en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kantunil''' yaan jun [[Wp/yua/Méek'tpankaaj|méek'tpankaaj]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|''Yúukatan'']] ichil ''Méxiko''oe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel kaaj yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu xaman noholil ''México''. Ku láak'lu'umtak yéetel Sudzal, Izamal, Sotuta, Huhí, Sanahcat yéetel Xocchel. Le k'áaba' '''Kantunil''' ku taal tu t'aan ''maya'' yéetel ku ya'alik “lu'umil tuno'ob k'ank'ano'ob” wa ''“pedregal de piedras amarillas”''; yaan xan aj ts'íibo'ob ku ya'alik u páajtal u na'atik bey “tun jach ma'alob” wa ''“piedra preciosa”.'' Le kaaja' yaan tu yáax kuxtalil ichil u k'iino'ob le ''maya''o'ob, ba'ale' ma' yaan ya'ab ts'íibo'ob tu yo'olal u yáax kaajil. Le yáax k'ajóolta'an ichil ts'íibil ku yúuchul ichil ja'ab 1588, ka tu ts'íibtaj Fray Alonso Ponce u bin tu lu'umil ''Yukatán''. Tu ja'ab 1825, '''Kantunil''' tu p'áat ichil ''Partido de la Costa,'' tu'ux Izamal leti' u noj kaajil. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2577493}} rina8x9sd9ny9o3u9nvg6l3jmnxfi1z 7246986 7246984 2026-07-10T14:30:22Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7246986 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kantunil'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kantunil en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kantunil''' yaan jun [[Wp/yua/Méek'tpankaaj|méek'tpankaaj]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|''Yúukatan'']] ichil ''Méxiko''oe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel kaaj yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu xaman noholil ''México''. Ku láak'lu'umtak yéetel Sudzal, Izamal, Sotuta, Huhí, Sanahcat yéetel Xocchel. Le k'áaba' '''Kantunil''' ku taal tu t'aan ''maya'' yéetel ku ya'alik “lu'umil tuno'ob k'ank'ano'ob” wa ''“pedregal de piedras amarillas”''; yaan xan aj ts'íibo'ob ku ya'alik u páajtal u na'atik bey “tun jach ma'alob” wa ''“piedra preciosa”.'' Le kaaja' yaan tu yáax kuxtalil ichil u k'iino'ob le ''maya''o'ob, ba'ale' ma' yaan ya'ab ts'íibo'ob tu yo'olal u yáax kaajil. Le yáax k'ajóolta'an ichil ts'íibil ku yúuchul ichil ja'ab 1588, ka tu ts'íibtaj Fray Alonso Ponce u bin tu lu'umil ''Yukatán''. Tu ja'ab 1825, '''Kantunil''' tu p'áat ichil ''Partido de la Costa,'' tu'ux Izamal leti' u noj kaajil. Ti' '''Kantunil''' yaan u noj naj k'u' ''Virgen de la Candelaria'', ku beeta'al ichil ''siglo''il XVII, yéetel yaan xan le kúuchil ''arqueológico'' '''Colobá''', tu'ux ku ye'esik u noj kuxtalil le ''civilización maya''. Ichil ja'ab, ku meyajta'al u k'iinil ''Virgen de la Candelaria'', tu'ux ku yúuchul ''procesiones, gremios, vaquerías'' yéetel u jejeláas paaxilo'ob ku kanáantik u k'ajlayil le kaajo'. Le máasewalo'ob ti' '''Kantunil''' ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, comercio'' yéetel ''servicios''. Ku pak'iko'ob ixi'im, ya'ax bu'ul, k’úum yéetel uláak' pak'alo'ob, bey xan ku kanáantiko'ob u t'aan ''maya'', u janalilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob. Le ''municipio'' yaan u noj k'a'abetil tumen ku p'áatal u k'ajlayil ''may''a yéetel u meyajil u máasewalo'ob, ba'ax ku ts'áak u muuk'il u yuumilil ''Yukatán''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2577493}} lq1prdt41o1ffi9pridk6q8burvlty1 7246989 7246986 2026-07-10T14:34:00Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7246989 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kantunil'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kantunil en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kantunil''' yaan jun [[Wp/yua/Méek'tpankaaj|méek'tpankaaj]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|''Yúukatan'']] ichil ''Méxiko''oe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel kaaj yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu xaman noholil ''México''. Ku láak'lu'umtak yéetel Sudzal, Izamal, Sotuta, Huhí, Sanahcat yéetel Xocchel. Le k'áaba' '''Kantunil''' ku taal tu t'aan ''maya'' yéetel ku ya'alik “lu'umil tuno'ob k'ank'ano'ob” wa ''“pedregal de piedras amarillas”''; yaan xan aj ts'íibo'ob ku ya'alik u páajtal u na'atik bey “tun jach ma'alob” wa ''“piedra preciosa”.'' Le kaaja' yaan tu yáax kuxtalil ichil u k'iino'ob le ''maya''o'ob, ba'ale' ma' yaan ya'ab ts'íibo'ob tu yo'olal u yáax kaajil. Le yáax k'ajóolta'an ichil ts'íibil ku yúuchul ichil ja'ab 1588, ka tu ts'íibtaj Fray Alonso Ponce u bin tu lu'umil ''Yukatán''. Tu ja'ab 1825, '''Kantunil''' tu p'áat ichil ''Partido de la Costa,'' tu'ux Izamal leti' u noj kaajil. [[File:Mexico-6619 (4727189688).jpg|thumb|Yotoch Yuum]] Ti' '''Kantunil''' yaan u noj naj k'u' ''Virgen de la Candelaria'', ku beeta'al ichil ''siglo''il XVII, yéetel yaan xan le kúuchil ''arqueológico'' Colobá, tu'ux ku ye'esik u noj kuxtalil le ''civilización maya''. Ichil ja'ab, ku meyajta'al u k'iinil ''Virgen de la Candelaria'', tu'ux ku yúuchul ''procesiones, gremios, vaquerías'' yéetel u jejeláas paaxilo'ob ku kanáantik u k'ajlayil le kaajo'. Le máasewalo'ob ti' '''Kantunil''' ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, comercio'' yéetel ''servicios''. Ku pak'iko'ob ixi'im, ya'ax bu'ul, k’úum yéetel uláak' pak'alo'ob, bey xan ku kanáantiko'ob u t'aan ''maya'', u janalilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob. Le ''municipio'' yaan u noj k'a'abetil tumen ku p'áatal u k'ajlayil ''may''a yéetel u meyajil u máasewalo'ob, ba'ax ku ts'áak u muuk'il u yuumilil ''Yukatán''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2577493}} g8p7974z5ky6ha20p1zxyrw68rm9sps 0 123866 7247183 7212440 2026-07-10T20:42:35Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247183 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kinchil'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kinchil en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kinchil''' yaan jun [[Wp/yua/Méek'tánkaaj|méek'tankaaj]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] ichil Méxikooe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel kaaj yaan ichil u ''poniente''il u noj lu'umil ''Yukatán'', tu ''República Mexicana''. Ku láak'lu'umtak yéetel Tetiz tu xaman, Samahil yéetel Maxcanú tu nohol, yéetel Celestún tu chik'in. Le ''municipio'' yaan u lu'umil 160.95 ''kilómetros cuadrados'', yéetel u ''cabecera'' leti' le kaaj '''Kinchil'''. Le k'áaba' '''Kinchil''' ku ya'ala'al tumen ya'ab aj xooko'ob bey ''“Lugar del dios'' Kinich”, wa “Tu'ux ku yaantal Kinich Ajaw”, le ''dios'' ''maya'' ti' k'iin. Ichil le k'iino'ob maaya'ob, le kaaja' tu yaan ichil u cacicazgo Ah Canul. Ts'o'ok u k'uchul le ''españoles'', tu p'áat bey ''encomienda'', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat ichil ''Partido del Camino Real Bajo''. Tu ja'ab 1900 tu jets' u páajtal bey ''cabecera municipal.'' Le máasewalo'ob ti' '''Kinchil''' ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, apicultura, comercio'' yéetel ''servicios''. Ku pak'iko'ob ixi'im, kij, ''yuca'' yéetel uláak' pak'alo'ob ku yáantik u kuxtalo'ob. Bey xan, ya'ab máako'ob ku t'aano'ob maaya yéetel ku kanáantiko'ob u janalilo'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob ku taal tu yuumilo'ob. Ichil le kaaja' yaan le Naj K'uhil ''Señor de las Ampollas'', jump'éel ''iglesia colonial'' ku káajal ichil ''sigloil'' XVI. Ichil u k'iinil ''patronal'', ka tu k'iinil 24 ti' ''mayo'', ku meyajta'al ''gremios, procesiones, vaquerías'', yéeyajil ok'oto'ob, yéetel uláak' ''fiesta''jo'ob ku much'ik ya'ab máako'ob ichil le ''municipio'' yéetel u láak' kaajo'ob. Bey xan, yaan le úuchben ''hacienda'' San Antonio, ba'ax ku ye'esik u ''historia'' yéetel u meyajil le ''región''. Le '''Kinchil''' yaan u noj k'a'abetil tumen ku p'áatal u t'aan ''maya'', u k'ajlayil yéetel u ''patrimonio cultural''. U kanáantik u yuumilil, u ''costumbres''o'ob yéetel u ''recursos naturales'' ku yáantik u p'áatal le kuxtalil maaya yéetel u jejeláasil le ''península Yukatán''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2588104}} 9fhhfxyvoto838mlpk6x699aoyf4gp1 7247184 7247183 2026-07-10T20:43:36Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247184 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kinchil'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kinchil en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kinchil''' yaan jun [[Wp/yua/Méek'tánkaaj|méek'tankaaj]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] ichil Méxikooe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel kaaj yaan ichil u ''poniente''il u noj lu'umil ''Yukatán'', tu ''República Mexicana''. Ku láak'lu'umtak yéetel Tetiz tu xaman, Samahil yéetel Maxcanú tu nohol, yéetel Celestún tu chik'in. Le ''municipio'' yaan u lu'umil 160.95 ''kilómetros cuadrados'', yéetel u ''cabecera'' leti' le kaaj '''Kinchil'''. [[File:Kinchil, Yucatán (04).JPG|thumb|U najil Ku]] Le k'áaba' '''Kinchil''' ku ya'ala'al tumen ya'ab aj xooko'ob bey ''“Lugar del dios'' Kinich”, wa “Tu'ux ku yaantal Kinich Ajaw”, le ''dios'' ''maya'' ti' k'iin. Ichil le k'iino'ob maaya'ob, le kaaja' tu yaan ichil u cacicazgo Ah Canul. Ts'o'ok u k'uchul le ''españoles'', tu p'áat bey ''encomienda'', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat ichil ''Partido del Camino Real Bajo''. Tu ja'ab 1900 tu jets' u páajtal bey ''cabecera municipal.'' Le máasewalo'ob ti' '''Kinchil''' ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, apicultura, comercio'' yéetel ''servicios''. Ku pak'iko'ob ixi'im, kij, ''yuca'' yéetel uláak' pak'alo'ob ku yáantik u kuxtalo'ob. Bey xan, ya'ab máako'ob ku t'aano'ob maaya yéetel ku kanáantiko'ob u janalilo'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob ku taal tu yuumilo'ob. Ichil le kaaja' yaan le Naj K'uhil ''Señor de las Ampollas'', jump'éel ''iglesia colonial'' ku káajal ichil ''sigloil'' XVI. Ichil u k'iinil ''patronal'', ka tu k'iinil 24 ti' ''mayo'', ku meyajta'al ''gremios, procesiones, vaquerías'', yéeyajil ok'oto'ob, yéetel uláak' ''fiesta''jo'ob ku much'ik ya'ab máako'ob ichil le ''municipio'' yéetel u láak' kaajo'ob. Bey xan, yaan le úuchben ''hacienda'' San Antonio, ba'ax ku ye'esik u ''historia'' yéetel u meyajil le ''región''. Le '''Kinchil''' yaan u noj k'a'abetil tumen ku p'áatal u t'aan ''maya'', u k'ajlayil yéetel u ''patrimonio cultural''. U kanáantik u yuumilil, u ''costumbres''o'ob yéetel u ''recursos naturales'' ku yáantik u p'áatal le kuxtalil maaya yéetel u jejeláasil le ''península Yukatán''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2588104}} t8stnyw6fv1s2n0gc31670ptldvafy1 7247185 7247184 2026-07-10T20:47:00Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247185 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kinchil'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kinchil en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kinchil''' yaan jun [[Wp/yua/Méek'tánkaaj|méek'tankaaj]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]] ichil Méxikooe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel kaaj yaan ichil u ''poniente''il u noj lu'umil ''Yukatán'', tu ''República Mexicana''. Ku láak'lu'umtak yéetel Tetiz tu xaman, Samahil yéetel Maxcanú tu nohol, yéetel Celestún tu chik'in. Le ''municipio'' yaan u lu'umil 160.95 ''kilómetros cuadrados'', yéetel u ''cabecera'' leti' le kaaj '''Kinchil'''. [[File:Kinchil, Yucatán (04).JPG|thumb|U najil Ku]] Le k'áaba' '''Kinchil''' ku ya'ala'al tumen ya'ab aj xooko'ob bey ''“Lugar del dios'' Kinich”, wa “Tu'ux ku yaantal Kinich Ajaw”, le ''dios'' ''maya'' ti' k'iin. Ichil le k'iino'ob maaya'ob, le kaaja' tu yaan ichil u cacicazgo Ah Canul. Ts'o'ok u k'uchul le ''españoles'', tu p'áat bey ''encomienda'', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat ichil ''Partido del Camino Real Bajo''. Tu ja'ab 1900 tu jets' u páajtal bey ''cabecera municipal.'' Le máasewalo'ob ti' '''Kinchil''' ku meyajtiko'ob ti' pak'al, ''ganadería, apicultura, comercio'' yéetel ''servicios''. Ku pak'iko'ob ixi'im, kij, ''yuca'' yéetel uláak' pak'alo'ob ku yáantik u kuxtalo'ob. Bey xan, ya'ab máako'ob ku t'aano'ob maaya yéetel ku kanáantiko'ob u janalilo'ob, u paaxilo'ob yéetel u ''costumbres''o'ob ku taal tu yuumilo'ob. [[File:Kinchil, Yucatán (02).JPG|thumb|K’íiwik]] Ichil le kaaja' yaan le Naj K'uhil ''Señor de las Ampollas'', jump'éel ''iglesia colonial'' ku káajal ichil ''sigloil'' XVI. Ichil u k'iinil ''patronal'', ka tu k'iinil 24 ti' ''mayo'', ku meyajta'al ''gremios, procesiones, vaquerías'', yéeyajil ok'oto'ob, yéetel uláak' ''fiesta''jo'ob ku much'ik ya'ab máako'ob ichil le ''municipio'' yéetel u láak' kaajo'ob. Bey xan, yaan le úuchben ''hacienda'' San Antonio, ba'ax ku ye'esik u ''historia'' yéetel u meyajil le ''región''. Le '''Kinchil''' yaan u noj k'a'abetil tumen ku p'áatal u t'aan ''maya'', u k'ajlayil yéetel u ''patrimonio cultural''. U kanáantik u yuumilil, u ''costumbres''o'ob yéetel u ''recursos naturales'' ku yáantik u p'áatal le kuxtalil maaya yéetel u jejeláasil le ''península Yukatán''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2588104}} 1ahu5hw217q9dqrjx1m776b7iovwk7r 0 125798 7247084 7212437 2026-07-10T16:01:05Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247084 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kaua'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kaua en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kaua''' yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|''Yúukatan'']] ichil ''Méxiko''oe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel u ''cabecera municipal'' yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu ''región Oriente''. Ku láak'lu'umtak yéetel Uayma tu xaman, Tekom tu nohol, Cuncunul tu lak'in yéetel Chankom yéetel Tinúum tu chik'in. Le ''municipio'' yaan u lu'umil 214.60 ''kilómetros cuadrados'', yéetel yaan ya'ab chan kaajo'ob je'el bix Chan Dzonot, Dzibiac, Xuxcab, San Román, Tzcal, Xkoben, Knoh, Kankab, Haimil, X'lapxul yéetel San Nicolás. Le k'áaba' '''Kaua''' ku taal tu t'aan ''maya''. Yaan aj xooko'ob ku ya'aliko'ob u tsolil bey “Ka wa”, ba'ax ku ya'alik “yaan u kaahil ''(amargor'')” wa ''“está agrio”''. Le kaaja' yaan tu yáax kuxtalil maaya'ob táanil u k'uchul le ''españoles'', ba'ale' ma' yaan ya'ab ''restos arqueológico''s ichil u lu'umil. Ichil le ''colonia'' tu yaan ichil u meyajil ''encomienda'', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat ichil ''Partido de Valladolid''. Ti' ja'ab 1928 tu jets' u páajtal bey ''municipio libre''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2466571}} df5kauiwo9wifjklw9jop5lv4cd3zgw 7247086 7247084 2026-07-10T16:01:35Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247086 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kaua'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kaua en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kaua''' yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|''Yúukatan'']] ichil ''Méxiko''oe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel u ''cabecera municipal'' yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu ''región Oriente''. Ku láak'lu'umtak yéetel Uayma tu xaman, Tekom tu nohol, Cuncunul tu lak'in yéetel Chankom yéetel Tinúum tu chik'in. Le ''municipio'' yaan u lu'umil 214.60 ''kilómetros cuadrados'', yéetel yaan ya'ab chan kaajo'ob je'el bix Chan Dzonot, Dzibiac, Xuxcab, San Román, Tzcal, Xkoben, Knoh, Kankab, Haimil, X'lapxul yéetel San Nicolás. Le k'áaba' '''Kaua''' ku taal tu t'aan ''maya''. Yaan aj xooko'ob ku ya'aliko'ob u tsolil bey “Ka wa”, ba'ax ku ya'alik “yaan u kaahil ''(amargor'')” wa ''“está agrio”''. Le kaaja' yaan tu yáax kuxtalil maaya'ob táanil u k'uchul le ''españoles'', ba'ale' ma' yaan ya'ab ''restos arqueológico''s ichil u lu'umil. Ichil le ''colonia'' tu yaan ichil u meyajil ''encomienda'', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat ichil ''Partido de Valladolid''. Ti' ja'ab 1928 tu jets' u páajtal bey ''municipio libre''. Le máasewalo'ob ti' '''Kaua''' ku meyajtiko'ob asab ti' pak'al, ''ganadería'' chanbéey, ''comercio'' yéetel ''servicios.'' Ku pak'iko'ob ixi'im, xpelón, bu'ul, k’úum yéetel uláak' pak'alo'ob ku ts'áaik u janalilo'ob yéetel u kuxtalo'ob. Bey xan, ya'ab máako'ob ku t'aanik maaya t'aan yéetel ku kanáantiko'ob u jejeláas janalilo'ob, paaxilo'ob yéetel ''costumbres''o'ob. Ichil le kaaja' yaan le ''Iglesia de la Inmaculada Concepción'', ba'ax ku beetpajal ichil le ''época colonial''. Ichil u k'iinil, ka tu'ux 8 ti' ''diciembre'', ku meyajta'al u ''fiesta''il ''patronal'' yéetel ''vaquerías, corridas, gremios, procesiones'' yéetel yéeyajil ok'oto'ob. Bey xan, '''Kaua''' ku k'ajóolta'al tumen u ''criptaso'ob'', ku kaxta'abo'ob ichil ja'ab 1980, ba'ax ku yaantik u na'atik u k'ajlayil le kaajo'. Le municipio '''Kaua''' yaan u noj k'a'abetil ichil u yuumilil ''Yukatán'' tumen ku p'áatal u t'aan ''maya'', u kuxtalil máasewal yéetel u k'ajlayil. U kanáantik u lu'umil, u jejeláas ''costumbres''o'ob yéetel u ''patrimonio cultural'' ku ts'áaik u páajtal u k'uchul le túumben paalalo'ob u k'ajóoltik yéetel u yáantik le yuumilil ''maya''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2466571}} 0v5h7cfu8iv7v7pssgnykjzc1ggg6kn 7247090 7247086 2026-07-10T16:05:29Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247090 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kaua'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kaua en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kaua''' yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|''Yúukatan'']] ichil ''Méxiko''oe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel u ''cabecera municipal'' yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu ''región Oriente''. Ku láak'lu'umtak yéetel Uayma tu xaman, Tekom tu nohol, Cuncunul tu lak'in yéetel Chankom yéetel Tinúum tu chik'in. Le ''municipio'' yaan u lu'umil 214.60 ''kilómetros cuadrados'', yéetel yaan ya'ab chan kaajo'ob je'el bix Chan Dzonot, Dzibiac, Xuxcab, San Román, Tzcal, Xkoben, Knoh, Kankab, Haimil, X'lapxul yéetel San Nicolás. [[File:Antiguo Cementerio de Kaua, Yucatán. - panoramio.jpg|thumb|Úuchben suju’uy lu’um ti' Kaua]] Le k'áaba' '''Kaua''' ku taal tu t'aan ''maya''. Yaan aj xooko'ob ku ya'aliko'ob u tsolil bey “Ka wa”, ba'ax ku ya'alik “yaan u kaahil ''(amargor'')” wa ''“está agrio”''. Le kaaja' yaan tu yáax kuxtalil maaya'ob táanil u k'uchul le ''españoles'', ba'ale' ma' yaan ya'ab ''restos arqueológico''s ichil u lu'umil. Ichil le ''colonia'' tu yaan ichil u meyajil ''encomienda'', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat ichil ''Partido de Valladolid''. Ti' ja'ab 1928 tu jets' u páajtal bey ''municipio libre''. Le máasewalo'ob ti' '''Kaua''' ku meyajtiko'ob asab ti' pak'al, ''ganadería'' chanbéey, ''comercio'' yéetel ''servicios.'' Ku pak'iko'ob ixi'im, xpelón, bu'ul, k’úum yéetel uláak' pak'alo'ob ku ts'áaik u janalilo'ob yéetel u kuxtalo'ob. Bey xan, ya'ab máako'ob ku t'aanik maaya t'aan yéetel ku kanáantiko'ob u jejeláas janalilo'ob, paaxilo'ob yéetel ''costumbres''o'ob. Ichil le kaaja' yaan le ''Iglesia de la Inmaculada Concepción'', ba'ax ku beetpajal ichil le ''época colonial''. Ichil u k'iinil, ka tu'ux 8 ti' ''diciembre'', ku meyajta'al u ''fiesta''il ''patronal'' yéetel ''vaquerías, corridas, gremios, procesiones'' yéetel yéeyajil ok'oto'ob. Bey xan, '''Kaua''' ku k'ajóolta'al tumen u ''criptaso'ob'', ku kaxta'abo'ob ichil ja'ab 1980, ba'ax ku yaantik u na'atik u k'ajlayil le kaajo'. Le municipio '''Kaua''' yaan u noj k'a'abetil ichil u yuumilil ''Yukatán'' tumen ku p'áatal u t'aan ''maya'', u kuxtalil máasewal yéetel u k'ajlayil. U kanáantik u lu'umil, u jejeláas ''costumbres''o'ob yéetel u ''patrimonio cultural'' ku ts'áaik u páajtal u k'uchul le túumben paalalo'ob u k'ajóoltik yéetel u yáantik le yuumilil ''maya''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2466571}} 7ul1li10ls7y75bwo9pcfenx8wak0my 7247101 7247090 2026-07-10T16:10:24Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247101 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=275 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big>'''Kaua'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align=center colspan=2 | |- |} |- | align=center colspan=2 | [[File:Kaua en Yucatan.svg|275px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wíiniko'ob | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 10.363 (2010)<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Preliminares2010.aspx? Resultados preliminares del Censo de 2010. Yucatán]». Káastlan t'aan.</ref> |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | ''Código INEGI'' | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 31003 |} '''Kaua''' yaan jun [[Wp/yua/Kuchkabal|kuchkabal]] ti' [[Wp/yua/Yúukatan|''Yúukatan'']] ichil ''Méxiko''oe',<ref>Instituto Nacional de Estadística y Geografía. «[https://web.archive.org/web/20110722225830/http://mapserver.inegi.gob.mx/geografia/espanol/estados/yuc/divismpal.cfm?c=1206&e=31&CFID=1993439&CFTOKEN=83113576 Aspectos geográficos de Yucatán. Divisón Municipal]». Káastlan t'aan.</ref> p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. Jump'éel ''municipio'' yéetel u ''cabecera municipal'' yaan ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', tu ''región Oriente''. Ku láak'lu'umtak yéetel Uayma tu xaman, Tekom tu nohol, Cuncunul tu lak'in yéetel Chankom yéetel Tinúum tu chik'in. Le ''municipio'' yaan u lu'umil 214.60 ''kilómetros cuadrados'', yéetel yaan ya'ab chan kaajo'ob je'el bix Chan Dzonot, Dzibiac, Xuxcab, San Román, Tzcal, Xkoben, Knoh, Kankab, Haimil, X'lapxul yéetel San Nicolás. [[File:Kaua YU.JPG|thumb|Kaua]] [[File:Antiguo Cementerio de Kaua, Yucatán. - panoramio.jpg|thumb|Úuchben suju’uy lu’um ti' Kaua]] Le k'áaba' '''Kaua''' ku taal tu t'aan ''maya''. Yaan aj xooko'ob ku ya'aliko'ob u tsolil bey “Ka wa”, ba'ax ku ya'alik “yaan u kaahil ''(amargor'')” wa ''“está agrio”''. Le kaaja' yaan tu yáax kuxtalil maaya'ob táanil u k'uchul le ''españoles'', ba'ale' ma' yaan ya'ab ''restos arqueológico''s ichil u lu'umil. Ichil le ''colonia'' tu yaan ichil u meyajil ''encomienda'', yéetel tu ja'ab 1825 tu p'áat ichil ''Partido de Valladolid''. Ti' ja'ab 1928 tu jets' u páajtal bey ''municipio libre''. Le máasewalo'ob ti' '''Kaua''' ku meyajtiko'ob asab ti' pak'al, ''ganadería'' chanbéey, ''comercio'' yéetel ''servicios.'' Ku pak'iko'ob ixi'im, xpelón, bu'ul, k’úum yéetel uláak' pak'alo'ob ku ts'áaik u janalilo'ob yéetel u kuxtalo'ob. Bey xan, ya'ab máako'ob ku t'aanik maaya t'aan yéetel ku kanáantiko'ob u jejeláas janalilo'ob, paaxilo'ob yéetel ''costumbres''o'ob. Ichil le kaaja' yaan le ''Iglesia de la Inmaculada Concepción'', ba'ax ku beetpajal ichil le ''época colonial''. Ichil u k'iinil, ka tu'ux 8 ti' ''diciembre'', ku meyajta'al u ''fiesta''il ''patronal'' yéetel ''vaquerías, corridas, gremios, procesiones'' yéetel yéeyajil ok'oto'ob. Bey xan, '''Kaua''' ku k'ajóolta'al tumen u ''criptaso'ob'', ku kaxta'abo'ob ichil ja'ab 1980, ba'ax ku yaantik u na'atik u k'ajlayil le kaajo'. Le municipio '''Kaua''' yaan u noj k'a'abetil ichil u yuumilil ''Yukatán'' tumen ku p'áatal u t'aan ''maya'', u kuxtalil máasewal yéetel u k'ajlayil. U kanáantik u lu'umil, u jejeláas ''costumbres''o'ob yéetel u ''patrimonio cultural'' ku ts'áaik u páajtal u k'uchul le túumben paalalo'ob u k'ajóoltik yéetel u yáantik le yuumilil ''maya''. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2466571}} a71xuorv76wr3jxf2ed0la0kijfv17g 0 130587 7247270 7212543 2026-07-11T01:15:05Z ANGELCC66 2610300 u na'akspajal jump'éel túumben oochel 7247270 wikitext text/x-wiki [[File:Parque Sotuta.jpg|thumb|U k'íiwikil Sotuta]] U méek'tankaajil Sotuta, [[Wp/yua/Yúukatan|Yúukatan]], Meejikoe', p'aatal tu xaman-lak'inil Noj A'almaj t'aanil u méek'tankaaj, tu'ux kutal u ts'oko'ol u pa'ak'al kij. == Tu'ux ch'a'aba'an lela' == {{Wp/yua/Reflist}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] {{INTERWIKI|Q2466117}} hby3ody57ostxrk580wo9i5g8su45mv 0 131930 7246992 5668791 2026-07-10T14:44:15Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7246992 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Karl Marx'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | |- | align=center colspan=2 | [[image:Marx1867.jpg|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Nacimiento | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 5 de mayo de 1818 |- |} '''Karl Marx''' (* [[Wp/yua/Alemania|Alemania]]; 1818 -1883). Jump'éel aj tuukul, aj ts'íib yéetel aj xook ''economía'' u lu'umil ''Alemania''. Tu síijil ti' le kaajil ''Trier'' yéetel tu meyajtaj ya'ab ts'íibo'ob tu yo'olal ''economía, historia, política'' yéetel u kuxtalil máako'ob. '''Marx''' ku tuklik wa u na'atik u kuxtalil máako'ob k'a'abet u yilik bix ku meyaj le ''sociedad'', bix ku ts'áabik le meyaj yéetel bix ku yaantal le táak'in ichil jejeláas múuch' máako'ob. Yéetel u láak' aj tuukul Friedrich Engels, tu ts'íibtaj le '''''Manifesto del Partido Comunista''''' ichil ja'ab 1848. Bey xan, tu ts'íibtaj le noj áanalte' '''''El Capital''''', tu'ux tu xooktah u meyajil ''capitalismo'' yéetel u páajtalil ichil le ''economía''. Le ts'íibo'ob lelo' jach k'a'abet tu yo'olal u xookik ''economía, sociología, historia'' yéetel ''ciencias políticas'' ichil ya'ab noj najil ka'ansaj tu yóok'ol kaab. Le noj tuukulil '''Karl Marx''' ku ya'alik wa le ''historia'' ku k'exik tumen u much' meyajil yéetel u pak'atalil jejeláas múuch' máako'ob. Tu ya'alah xan wa le meyaj ku beetik u páajtalil u meyajil táak'in, yéetel ku xooktah bix ku meyaj le ''mercado, le fábricas'' yéetel le meyajnáajo'ob. Ya'ab aj xooko'ob ku much' tuukul yéetel ku tsikbaltik u tuukulilo'ob, ba'ale' yaan xan uláak' aj xooko'ob ku ma' cha'ik tuláakal u tuukul. Tumen lela', u meyajil '''Karl Marx''' ku p'áatal bey jump'éel ba'al jach k'a'abet uti'al u tsikbalil yéetel u xookik le ''historia'' yéetel le ''sociedad''. Le tuukulilo'ob ''Karl Marx'' tu ts'áaj u yáanalil ti' ya'ab ''movimientos sociales, partidos políticos'' yéetel aj xooko'ob ichil ya'ab noj lu'umo'ob. Tak xan, u ts'íibo'ob ku xooka'al ichil ''universidade''s tumen ku yáantik u na'atik bix ku meyaj ''economía, sociedad'' yéetel ''historia'', tu'ux ku tsikbala'al yéetel ku xookta'al yéetel u jejeláas tuukulilo'ob. ==Tu'ux ch'a'aba'an lela'== <references/> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Alemanilo'ob]] {{INTERWIKI|Q9061}} l1c5hvrzwzdcae1o965xzzhorqxdjs2 7246995 7246992 2026-07-10T14:48:42Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7246995 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''Karl Marx'''</big></big> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | |- | align=center colspan=2 | [[image:Marx1867.jpg|300px]] |- ! style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Nacimiento | style="border-top: solid 1px #f5f9f9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top" | 5 de mayo de 1818 |- |} '''Karl Marx''' (* [[Wp/yua/Alemania|Alemania]]; 1818 -1883). Jump'éel aj tuukul, aj ts'íib yéetel aj xook ''economía'' u lu'umil ''Alemania''. Tu síijil ti' le kaajil ''Trier'' yéetel tu meyajtaj ya'ab ts'íibo'ob tu yo'olal ''economía, historia, política'' yéetel u kuxtalil máako'ob. '''Marx''' ku tuklik wa u na'atik u kuxtalil máako'ob k'a'abet u yilik bix ku meyaj le ''sociedad'', bix ku ts'áabik le meyaj yéetel bix ku yaantal le táak'in ichil jejeláas múuch' máako'ob. Yéetel u láak' aj tuukul Friedrich Engels, tu ts'íibtaj le '''''Manifesto del Partido Comunista''''' ichil ja'ab 1848. Bey xan, tu ts'íibtaj le noj áanalte' '''''El Capital''''', tu'ux tu xooktah u meyajil ''capitalismo'' yéetel u páajtalil ichil le ''economía''. Le ts'íibo'ob lelo' jach k'a'abet tu yo'olal u xookik ''economía, sociología, historia'' yéetel ''ciencias políticas'' ichil ya'ab noj najil ka'ansaj tu yóok'ol kaab. [[File:Portraits of Marx and Engels handcolored.jpg|thumb|Marx yéetel Engels ]] Le noj tuukulil '''Karl Marx''' ku ya'alik wa le ''historia'' ku k'exik tumen u much' meyajil yéetel u pak'atalil jejeláas múuch' máako'ob. Tu ya'alah xan wa le meyaj ku beetik u páajtalil u meyajil táak'in, yéetel ku xooktah bix ku meyaj le ''mercado, le fábricas'' yéetel le meyajnáajo'ob. Ya'ab aj xooko'ob ku much' tuukul yéetel ku tsikbaltik u tuukulilo'ob, ba'ale' yaan xan uláak' aj xooko'ob ku ma' cha'ik tuláakal u tuukul. Tumen lela', u meyajil '''Karl Marx''' ku p'áatal bey jump'éel ba'al jach k'a'abet uti'al u tsikbalil yéetel u xookik le ''historia'' yéetel le ''sociedad''. Le tuukulilo'ob ''Karl Marx'' tu ts'áaj u yáanalil ti' ya'ab ''movimientos sociales, partidos políticos'' yéetel aj xooko'ob ichil ya'ab noj lu'umo'ob. Tak xan, u ts'íibo'ob ku xooka'al ichil ''universidade''s tumen ku yáantik u na'atik bix ku meyaj ''economía, sociedad'' yéetel ''historia'', tu'ux ku tsikbala'al yéetel ku xookta'al yéetel u jejeláas tuukulilo'ob. ==Tu'ux ch'a'aba'an lela'== <references/> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Alemanilo'ob]] {{INTERWIKI|Q9061}} dyom2bzjobbx2ou9znjw302a6eaveyz 7247000 7246995 2026-07-10T14:54:16Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247000 wikitext text/x-wiki [[File:Portraits of Marx and Engels handcolored.jpg|thumb|Marx yéetel Engels ]]'''Karl Marx''' (* [[Wp/yua/Alemania|Alemania]]; 1818 -1883). Jump'éel aj tuukul, aj ts'íib yéetel aj xook ''economía'' u lu'umil ''Alemania''. Tu síijil ti' le kaajil ''Trier'' yéetel tu meyajtaj ya'ab ts'íibo'ob tu yo'olal ''economía, historia, política'' yéetel u kuxtalil máako'ob. '''Marx''' ku tuklik wa u na'atik u kuxtalil máako'ob k'a'abet u yilik bix ku meyaj le ''sociedad'', bix ku ts'áabik le meyaj yéetel bix ku yaantal le táak'in ichil jejeláas múuch' máako'ob. [[File:El capital Carlos Marx ; resumido y acompañado de un estudio sobre el socialismo científico por Gabriel Deville.jpg|thumb|''El capital'' Carlos Marx]] Yéetel u láak' aj tuukul Friedrich Engels, tu ts'íibtaj le ''Manifesto del Partido Comunista'' ichil ja'ab 1848. Bey xan, tu ts'íibtaj le noj áanalte' ''El Capital'', tu'ux tu xooktah u meyajil ''capitalismo'' yéetel u páajtalil ichil le ''economía''. Le ts'íibo'ob lelo' jach k'a'abet tu yo'olal u xookik ''economía, sociología, historia'' yéetel ''ciencias políticas'' ichil ya'ab noj najil ka'ansaj tu yóok'ol kaab. Le noj tuukulil '''Karl Marx''' ku ya'alik wa le ''historia'' ku k'exik tumen u much' meyajil yéetel u pak'atalil jejeláas múuch' máako'ob. Tu ya'alah xan wa le meyaj ku beetik u páajtalil u meyajil táak'in, yéetel ku xooktah bix ku meyaj le ''mercado, le fábricas'' yéetel le meyajnáajo'ob. Ya'ab aj xooko'ob ku much' tuukul yéetel ku tsikbaltik u tuukulilo'ob, ba'ale' yaan xan uláak' aj xooko'ob ku ma' cha'ik tuláakal u tuukul. Tumen lela', u meyajil '''Karl Marx''' ku p'áatal bey jump'éel ba'al jach k'a'abet uti'al u tsikbalil yéetel u xookik le ''historia'' yéetel le ''sociedad''. [[File:Manifiesto del partido comunista 1848 - C. Marx y F. Engels. (Traducido por A. García Quejido).pdf|thumb|''Manifesto del Partido Comunista'']] Le tuukulilo'ob ''Karl Marx'' tu ts'áaj u yáanalil ti' ya'ab ''movimientos sociales, partidos políticos'' yéetel aj xooko'ob ichil ya'ab noj lu'umo'ob. Tak xan, u ts'íibo'ob ku xooka'al ichil ''universidade''s tumen ku yáantik u na'atik bix ku meyaj ''economía, sociedad'' yéetel ''historia'', tu'ux ku tsikbala'al yéetel ku xookta'al yéetel u jejeláas tuukulilo'ob. ==Tu'ux ch'a'aba'an lela'== <references/> [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/Alemanilo'ob]] {{INTERWIKI|Q9061}} dp7tv8lb2qqmtjda9awxqdawfun44ki 4 132520 7246957 7222169 2026-07-10T14:11:44Z Isksks 2688764 7246957 wikitext text/x-wiki {|class="mw-content-ltr" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin:.6em 0;" |-valign="top"<!-- CONTRIBUTORS: if your test wiki is very active, you are allowed to add it to the appropriate section; but only up to 10 projects should be featured per column at the same time. TRANSLATORS: please do not mark this page for translation, as it is a frequently updated page. The messages used within it can be translated on Translatewiki: https://translatewiki.net/wiki/Special:Translate/ext-wikimediaincubator-onwiki --> |width="25%"| [[Incubator:Site creation log|{{int:wminc-custom-featuredwikis-approved}}]] * '''{{localised wiki name|Wp|mag|Magahi}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|nyn|Runyankore}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|bol|Bole}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|isv|Interslavic}}''' * '''{{localised wiki name|wq|min|Minangkabau}}''' |style="min-width:1em"|&nbsp;<!--larger separator--> |width="50%"| {{int:wminc-custom-featuredwikis-active}} {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin:0;" |-valign="top" | {{int:Wikibase-sitelinks-wikipedia}}<!--please sort languages alphabetically per ISO code--> * '''{{localised wiki name|Wp|hil|Hiligaynon}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|lua|Luba-Kasai}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|mfa|Kelantan-Pattani Malay}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|ngi|Ngizim}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|sas|Sasak}}''' | * '''{{localised wiki name|Wp|wlx|Wali}}''' {{int:Wikibase-sitelinks-wiktionary}} * '''{{localised wiki name|Wt|sas|Sasak}}''' * '''{{localised wiki name|Wt|rki|Rakhine}}''' {{int:Wikibase-sitelinks-wikiquote}} * '''{{localised wiki name|wq|bew|Betawi}}''' |} |style="min-width:1em"|&nbsp;<!--larger separator--> |width="25%"| {{int:wminc-custom-featuredwikis-permanent}} * '''{{localised wiki name|Wp|cnr|Montenegrin}}''' * '''{{localised wiki name|Wy|afb|Emirati Arabic}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|cop|Coptic}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|grc|Ancient Greek}}''' |}<noinclude> [[Category:Incubator:(all)|Featured wikis]] </noinclude> nizbwl4u67do5zm0zs70twtc605ubxm 7246958 7246957 2026-07-10T14:12:48Z Isksks 2688764 7246958 wikitext text/x-wiki {|class="mw-content-ltr" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin:.6em 0;" |-valign="top"<!-- CONTRIBUTORS: if your test wiki is very active, you are allowed to add it to the appropriate section; but only up to 10 projects should be featured per column at the same time. TRANSLATORS: please do not mark this page for translation, as it is a frequently updated page. The messages used within it can be translated on Translatewiki: https://translatewiki.net/wiki/Special:Translate/ext-wikimediaincubator-onwiki --> |width="25%"| [[Incubator:Site creation log|{{int:wminc-custom-featuredwikis-approved}}]] * '''{{localised wiki name|Wp|nyn|Runyankore}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|bol|Bole}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|isv|Interslavic}}''' * '''{{localised wiki name|wq|min|Minangkabau}}''' |style="min-width:1em"|&nbsp;<!--larger separator--> |width="50%"| {{int:wminc-custom-featuredwikis-active}} {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin:0;" |-valign="top" | {{int:Wikibase-sitelinks-wikipedia}}<!--please sort languages alphabetically per ISO code--> * '''{{localised wiki name|Wp|hil|Hiligaynon}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|lua|Luba-Kasai}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|mfa|Kelantan-Pattani Malay}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|ngi|Ngizim}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|sas|Sasak}}''' | * '''{{localised wiki name|Wp|wlx|Wali}}''' {{int:Wikibase-sitelinks-wiktionary}} * '''{{localised wiki name|Wt|sas|Sasak}}''' * '''{{localised wiki name|Wt|rki|Rakhine}}''' {{int:Wikibase-sitelinks-wikiquote}} * '''{{localised wiki name|wq|bew|Betawi}}''' |} |style="min-width:1em"|&nbsp;<!--larger separator--> |width="25%"| {{int:wminc-custom-featuredwikis-permanent}} * '''{{localised wiki name|Wp|cnr|Montenegrin}}''' * '''{{localised wiki name|Wy|afb|Emirati Arabic}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|cop|Coptic}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|grc|Ancient Greek}}''' |}<noinclude> [[Category:Incubator:(all)|Featured wikis]] </noinclude> qvlymvqs3fhhbkjg6t3sw7e45ykwq3j 7246960 7246958 2026-07-10T14:13:41Z Isksks 2688764 7246960 wikitext text/x-wiki {|class="mw-content-ltr" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin:.6em 0;" |-valign="top"<!-- CONTRIBUTORS: if your test wiki is very active, you are allowed to add it to the appropriate section; but only up to 10 projects should be featured per column at the same time. TRANSLATORS: please do not mark this page for translation, as it is a frequently updated page. The messages used within it can be translated on Translatewiki: https://translatewiki.net/wiki/Special:Translate/ext-wikimediaincubator-onwiki --> |width="25%"| [[Incubator:Site creation log|{{int:wminc-custom-featuredwikis-approved}}]] * '''{{localised wiki name|Wp|nyn|Runyankore}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|bol|Bole}}''' |style="min-width:1em"|&nbsp;<!--larger separator--> |width="50%"| {{int:wminc-custom-featuredwikis-active}} {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin:0;" |-valign="top" | {{int:Wikibase-sitelinks-wikipedia}}<!--please sort languages alphabetically per ISO code--> * '''{{localised wiki name|Wp|hil|Hiligaynon}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|lua|Luba-Kasai}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|mfa|Kelantan-Pattani Malay}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|ngi|Ngizim}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|sas|Sasak}}''' | * '''{{localised wiki name|Wp|wlx|Wali}}''' {{int:Wikibase-sitelinks-wiktionary}} * '''{{localised wiki name|Wt|sas|Sasak}}''' * '''{{localised wiki name|Wt|rki|Rakhine}}''' {{int:Wikibase-sitelinks-wikiquote}} * '''{{localised wiki name|wq|bew|Betawi}}''' |} |style="min-width:1em"|&nbsp;<!--larger separator--> |width="25%"| {{int:wminc-custom-featuredwikis-permanent}} * '''{{localised wiki name|Wp|cnr|Montenegrin}}''' * '''{{localised wiki name|Wy|afb|Emirati Arabic}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|cop|Coptic}}''' * '''{{localised wiki name|Wp|grc|Ancient Greek}}''' |}<noinclude> [[Category:Incubator:(all)|Featured wikis]] </noinclude> hzct6jx5mqbi3ub4kmmxtkonjs1u3gi 0 381388 7247301 7246645 2026-07-11T02:47:37Z Deepturquoise 2613705 disimpen heula 7247301 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ {{Wb/su/Pangwanoh}} {| style="margin-top: .8em;" | style="width: 50%; vertical-align: top;" | {{Wb/su/Kurungan | id = mf-presentation | gambar = Wikipedia_progress_icon.svg | judul = <!--[[Wikibuku:Wilujeng Sumping|Pangbagéa]]-->{{Wb/su/Color|#0645AD|Pangbagéa}} | eusi = <!--{{Pangbagéa}}--> '''Wikibuku''' atawa '''Wikibooks''' nyaéta salah sahiji proyék Wikimédia anu ngawadahan buku-buku jeung tulisan-tulisan séjénna anu [[ccorg:licenses/by/4.0/|dilisensikeun sacara bébas]] tur bisa ditembong sarta diédit ku saha baé. [[b:su:|Wikibuku basa Sunda]] geus dimimitian ti [https://su.wikibooks.org/w/index.php?title=Tepas&oldid=1 2004], ngan hanjakal ku seeutikna konten nu aya mangsa éta, ieu proyek [[meta:Proposals for closing projects/Closure of Basa Sunda Wikibooks (2)|diasupkeun]] deui ka [[Wb/su|Incubator]] dina taun 2012. Ku kituna, hayu urang babarengan ngahirupkeun deui ieu proyék ku literasi Sunda sangkan Wikibuku basa Sunda tiasa bijil deui. Dugi ka ayeuna Wikibuku basa Sunda mibanda {{PAGESINCATEGORY:Wb/su}} pustaka anyar. }}<!-- {{Kurungan | id = mf-communication | gambar = HSSamarbete.svg | judul = [[Wikibuku:Panglawungan|Panglawungan]] | eusi = Wilujeng sumping di Wikibuku basa Sunda!{{Panglawungan}} }}--> {{Wb/su/Kurungan | id = mf-projets | gambar = Text-x-generic_with_pencil-2.svg | judul = {{Wb/su/Color|#0645AD|WikiBuku Séjén Basa}} | eusi = {{Wb/su/Wikibookslang}} }} | style="width: 50%; vertical-align: top;" | {{Wb/su/Kurungan | id = mf-decouverte | gambar = HSIdea.svg | judul = {{Wb/su/Color|#0645AD|Koléksi Pustaka}} | eusi = {{Wb/su/Koléksi}} }} <!--{{Kurungan | id = mf-recherche | gambar = HSUtvald.svg | judul = [[Wikibuku:Pustaka_petingan|Pustaka Petingan]] {{Color|#0645AD|Pustaka Petingan}} | eusi = {{Wb/su/Petingan/{{CURRENTMONTHNAME}}}} }}--> {{Wb/su/Kurungan | id = mf-facultes | gambar = HSBook.svg | judul = {{Wb/su/Color|#0645AD|Jieun Pustaka Anyar}} | eusi = {{Wb/su/Jieun}} }} |} {{Wb/su/Kurungan | judul = {{Wb/su/Color|#0645AD|Proyék Sawargi}} | gambar = Wikimedia-logo-circle.svg | eusi = {{Wb/su/Proyek sawargi}} }} [[Category:Wb/su]] {{INTERWIKI|Q5296}} cfflddri880gzkz3org9gw6t1jv76h5 10 381400 7246868 7246643 2026-07-10T12:40:22Z Deepturquoise 2613705 7246868 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="background:white; box-shadow:blue 1px 1px 4px; padding:1em; border-radius: 15px;" |- | width="300px" align="center"| | width="100%" | <div id="mf-head"> <div style="text-align: center; margin-top: 0.5em; margin-bottom: .3em; font-size: 1.55em; font-weight:bold;">Wilujeng sumping di '''[[Wb/su/Wikibuku:Ngeunaan|Wikibuku]]!'''</div> <div align="center" style="font-size:0.9em; color:gray; margin:0.2em;">Pabukon jeung manual haratis nu bisa diropéa ku saha baé.<br/>Anu vérsi Sunda ieu, kiwari keur ngeureuyeuh [[Special:Statistics|{{PAGESINCATEGORY:Wb/su}}]] pustaka.</div> </div> | width="300px" align="center" | <div>[[File:Wikibooks-logo.svg|150px|Wikibuku]]</div> |} {{Wb/su/Categorybrowsebar}}</div> <noinclude> [[Category:Wb/su/Citakan]] </noinclude> 2ulydmilz4pe39uhuea9vrqrlv4f9ij 0 489374 7247657 7237576 2026-07-11T11:01:48Z HiranyaSarang 2693233 /* ചുറ്റിക്കാണുക */ 7247657 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Kochi banner.jpg|pgname=കൊച്ചി}}[[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഒരു കോസ്മോപൊളിറ്റൻ നഗരമാണ് '''കൊച്ചി''' (മുമ്പ് കൊച്ചിൻ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു). കേരളത്തിലെ തിരക്കേറിയ വാണിജ്യ തുറമുഖം ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''അറബിക്കടലിന്റെ റാണി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന'' കൊച്ചിയിലെ ജനസംഖ്യ 2.1 ദശലക്ഷത്തിലധികം (2011) ആണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരപ്രദേശവുമാണ് കൊച്ചി.[[File:SunsetChineseNet.jpg|thumb|upright=1.2|ഫോർട്ട് കൊച്ചി നഗരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ചൈനീസ് മത്സ്യബന്ധന വലകൾ]] ==മേഖലകൾ== {{Wy/ml/Regionlist | region1name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/പഴയ കൊച്ചി|പഴയ കൊച്ചി]] | region1color={{Wy/ml/StdColor|t1}} | region1items=''ഫോർട്ട് കൊച്ചി, മട്ടാഞ്ചേരി, വില്ലിംഗ്ടൺ ദ്വീപ്'' | region1description=പ്രധാനമായും ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രം. കടലിനോട് ചേർന്ന ഭാഗമാണ് ''ഫോർട്ട് കൊച്ചി''. ഭംഗിയായി ക്രമീകരിച്ച കൊളോണിയൽ കെട്ടിടങ്ങൾ, ഇടുങ്ങിയ റോഡുകൾ, ആംഗ്ലോ-ഡച്ച് സ്വാധീനമുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ, പുരാവസ്തുക്കൾ വിൽക്കുന്ന കടകൾ എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലും പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലും സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം വഴി കൊച്ചിയിലെത്തിച്ചേർന്ന ഗുജറാത്തി വ്യാപാരികളുടെ പേരുകേട്ട ഒരു വ്യാപാര നഗരമാണ് ''മട്ടാഞ്ചേരി''. | region2name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/ഗോശ്രീ|ഗോശ്രീ ദ്വീപുകൾ]] | region2color={{Wy/ml/StdColor|t2}} | region2items=''ബോൾഗാട്ടി, വല്ലാർപാടം, വൈപ്പിൻ'' | region2description=ബോൾഗാട്ടിയിലാണ് ബ്രിട്ടീഷുകാർ രാജകീയ ഔദ്യോഗികവസതി സ്ഥാപിച്ചത്. പിന്നീട് അത് ഒരു പഞ്ചനക്ഷത്ര ഹോട്ടലാക്കി മാറ്റി. വലിയ ഗോൾഫ് കോഴ്‌സ്, കുതിരസവാരി ട്രാക്കുകൾ, മറീന, ബോട്ട് യാർഡുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. നിരവധി മത്സ്യബന്ധന ഗ്രാമങ്ങൾ, വിനോദസഞ്ചാര ഗ്രാമങ്ങൾ, പ്രശസ്തമായ ചെറായി കടൽതീരം എന്നിവയാൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ദ്വീപുകളിൽ ഒന്നാണ് വൈപ്പിൻ. | region3name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/എറണാകുളം|എറണാകുളം]] | region3color={{Wy/ml/StdColor|t3}} | region3items=''സിബിഡി, ഡൗണ്ടൗൺ, പ്രാന്തപ്രദേശം'' | region3description=കൊച്ചിയുടെ ഹൃദയ-ഗതാഗത കേന്ദ്രമായ ഇത് മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ഭാഗങ്ങളുള്ളതാണ്: മഹാത്മാഗാന്ധി റോഡ് (എം ജി റോഡ്) മറൈൻ ഡ്രൈവും ചിറ്റൂർ റോഡും പ്രധാന പാതയായുള്ള "സെൻട്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റ്" (CBD); ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള റെസിഡൻഷ്യൽ ഏരിയകളും എസ്എ റോഡിലും വൈറ്റില ജംഗ്ഷനിലും ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റും ഉള്ള "ഡൗൺടൗൺ", നിരവധി ബിസിനസ്, വാണിജ്യ മേഖലകളുള്ള പ്രാന്തപ്രദേശമാണ്. | region4name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/കളമശ്ശേരി|കളമശ്ശേരി]] | region4color= {{Wy/ml/StdColor|t4}} | region4items= | region4description=കേരളത്തിന്റെ ദേശീയ ഉത്സവമായ ഓണത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായ വലിയ വാമന ക്ഷേത്രത്തിന് പേരുകേട്ട സ്ഥലം. കൊച്ചിൻ സർവകലാശാലയുടെയും മറ്റ് വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും ആസ്ഥാനം കൂടിയാണിത്. | region5name=[[Wy/ml/കൊച്ചി/തൃപ്പൂണിത്തുറ|തൃപ്പൂണിത്തുറ]] | region5color= {{Wy/ml/StdColor|t5}} | region5items= | region5description=കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ പഴയ തലസ്ഥാനം, വിവിധ ചരിത്ര കൊട്ടാരങ്ങൾ, മ്യൂസിയങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതും കലകളുടെ കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിലും. }} ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:Santa Cruz Cathedral front view 1.jpg|thumb|സാന്താക്രൂസ് കത്തീഡ്രൽ]] ''കൊടുങ്കാറ്റിൽ ജനിച്ചു വളർന്ന, ശത്രുതയിൽ വളർന്ന, യൂറോപ്യൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്കായുള്ള പോരാട്ടഭൂമിയായി സ്ഥാപിതമായ ഒരു നഗരം.'' 1341-ൽ പെരിയാർ നദിയിലെ മഹാപ്രളയത്തിനുശേഷം ഒരു പുരാതന തുറമുഖ നഗരമായി രൂപീകൃതമായ കൊച്ചിയെക്കുറിച്ചുള്ള നല്ലൊരു വിവരണമാണിത്. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചേര കേരള സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വിഭജനത്തോടെ, ഈ പ്രദേശം മറ്റ് പ്രാദേശിക ജന്മിത്തസമ്പ്രദായത്തിലുള്ള പ്രഭുക്കന്മാരാൽ മത്സരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പുതിയ രാജവംശത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായി. കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തോടെ, കൊച്ചി മിക്കവാറും എല്ലാ കൊളോണിയൽ യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെയും ആദ്യത്തെ പ്രധാന യുദ്ധഭൂമിയായി മാറി. കഴിഞ്ഞ രണ്ട് ദശകങ്ങളിലെ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള വളർച്ചയ്ക്ക് ശേഷം, കൊച്ചി ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള നഗരപ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഒന്നിലധികം പട്ടണങ്ങളുടെയും ദ്വീപുകളുടെയും സംയോജനമാണ് ഈ നഗരം, ഓരോന്നിനും അതിന്റേതായ വ്യക്തിത്വമുണ്ട്. ===ചരിത്രം=== [[File:Fort Kochi Beach Sunset 2.jpg|thumb|ഫോർട്ട് കൊച്ചി ബീച്ച് സൂര്യാസ്തമയം]] കൊച്ചിയിലെ വ്യാപാരികൾ 600 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് അറബികൾ, ഡച്ച്, ഫൊനീഷ്യക്കാർ, പോർച്ചുഗീസ്, ചൈനക്കാർ എന്നിവരുമായി കുരുമുളക്, ഏലം തുടങ്ങിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ വ്യാപാരം ആരംഭിച്ചു. ഇത് കൊച്ചിയെ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കാനും പഴയ ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള കവാടമാകാനും സഹായിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ കോളനിവൽക്കരണം ആരംഭിച്ചത് അന്നത്തെ കൊച്ചിയിൽ നിന്നാണ്. പോർച്ചുഗൽ ആദ്യം കൊച്ചിയിൽ താവളം സ്ഥാപിച്ചു, തുടർന്ന് ഡച്ചുകാരും ബ്രിട്ടീഷുകാരും. 1814-ലെ ആംഗ്ലോ-ഡച്ച് ഉടമ്പടി, ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ബങ്ക ദ്വീപിന് പകരമായി കൊച്ചി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് കൈമാറാൻ ഡച്ചുകാരെ നിർബന്ധിച്ചു. ബോൾഗാട്ടി ദ്വീപിലെ തലസ്ഥാനമായ ഫോർട്ട്കൊച്ചിയുടെയും ബ്രിട്ടീഷ് എറണാകുളത്തിൻ്റെയും ഒരു ചെറിയ എൻക്ലേവിലേക്ക് അവരുടെ നേരിട്ടുള്ള ഭരണം പരിമിതപ്പെടുത്തി, കൊച്ചിയിൽ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം സ്ഥാപിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് കഴിഞ്ഞു. കൊച്ചി മഹാരാജാക്കന്മാർ അവരുടെ തലസ്ഥാനമായ തൃപ്പൂണിത്തുറയിൽ നിന്ന് കൊച്ചി രാജ്യത്തിൻ്റെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾ ഭരിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, യഥാർത്ഥ ഭരണം നടത്തിയത് ''ദിവാൻമാരാണ്'' (പ്രധാനമന്ത്രിമാർ). സംസ്കാരം, കലകൾ എന്നിവയെ സംരക്ഷിക്കാനും പൊതുജനാരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നീ മേഖലകളിൽ വളരെയധികം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനും മഹാരാജാക്കന്മാർക്ക് വിട്ടു. കൊച്ചിരാജാവിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു 1500കളിൽ കൊച്ചിനഗരം. പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം എന്നാണ് ആ രാജവംശം അറിയപ്പെട്ടത്. സാമുതിരിയുമായി ഏറ്റുമുട്ടിക്കൊണ്ടിരുന്ന പെരുമ്പടപ്പ് സ്വരൂപം അക്കാലത്ത് കൊച്ചിയിലെത്തിയ പോർച്ചുഗീസുകാരുമായി ചേർന്ന് സാമൂതിരിയെ തോൽപ്പിച്ചു. പതിയെ പോർച്ച്ഗീസുകാർ കൊച്ചിയിൽ അവരുടെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ കോട്ടയായ മാന്വൽ കോട്ട അവർ സ്ഥാപിച്ചു. സാന്‍റാക്രൂസ് ഭദ്രാസനപള്ളി 1557 ലാണ് പോർച്ച്ഗീസുകാർ പണി കഴിപ്പിച്ചത്. പിന്നീട് കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്നും ജൂതന്മാർ 1565 ഇൽ കൊച്ചിയിലെത്തി. തുടർന്ന് കൊച്ചിയെ അത്യധികമായി സ്വാധീനിച്ച സംസ്കാരം ചൈനക്കാരുടേതായിരുന്നു. കൊച്ചിയുടെ അധികാരം 1795 ഇൽ ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി പിടിച്ചെടുത്തു. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കീഴിലാണ് 1866 ഇൽ കൊച്ചി ഒരു മുനിസിപാലിറ്റി പട്ടണമായി മാറിയത്. 1912 ഇൽ മട്ടാഞ്ചേരിയും 1913 ഇൽ എറണാകുളവും ഇതു പോലെ മാറി. '''സർ റോബർ ബ്രിസ്റ്റോ''' ആണ് കൊച്ചി തുറമുഖത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. സൂയസ് കനാൽ തുറന്നതിനുശേഷം, റോയൽ നേവിയിലെ മുതിർന്ന എഞ്ചിനീയറായ സർ റോബർട്ട് ബ്രിസ്റ്റോവിന് ഒരു ആധുനിക വലിയ തുറമുഖത്തിന്റെ ആവശ്യകത തോന്നിയതോടെയാണ് ആധുനിക കൊച്ചിയുടെ അടിത്തറ ആരംഭിച്ചത്. ഇതിന്റെ ഫലമായി പുതിയ കൊച്ചി തുറമുഖം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ മനുഷ്യനിർമ്മിത ദ്വീപായ വില്ലിംഗ്ഡൺ ദ്വീപ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 1930-കളിൽ, തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യവും ബ്രിട്ടീഷ് മലബാറും ലയിപ്പിച്ച് മലയാളം സംസാരിക്കുന്ന ജനങ്ങളുടെ ഒരു പൊതു സംസ്ഥാനം രൂപീകരിക്കുന്നതിനുള്ള പൊതുജന പ്രതിഷേധത്തിൽ കൊച്ചി മഹാരാജാവ് പങ്കുചേർന്നു. മഹാരാജാവ് കേരള വർമ്മ രാജ ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ മുൻപന്തിയിലായിരുന്നു. കൊച്ചി പാർലമെന്റിൽ ഐക്യകേരള പ്രമേയം പാസ്സാക്കി. 1947-ൽ കൊച്ചി രാജ്യവും തിരുവിതാംകൂറും ലയിച്ച് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രാജകീയ സംസ്ഥാനം രൂപീകരിച്ചു. പുതുതായി രൂപീകരിച്ച ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേരുന്നതിന് വാദിച്ച ആദ്യ വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു കൊച്ചി മഹാരാജാവ്. ഒടുവിൽ, 1948-ൽ തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചു. 1957-ൽ കേരളം രൂപീകൃതമായതുമുതൽ, കൊച്ചി കേരളത്തിന്റെ വാണിജ്യ തലസ്ഥാനവും കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ ആസ്ഥാനവുമാണ്. 2000 മുതൽ, വിനോദസഞ്ചാരം, വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ, തുറമുഖം എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചുകൊണ്ട് കൊച്ചി അതിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു. ===സംസ്കാരം=== [[File:Fort-kochi-relics2.jpg|thumb|ഫോർട്ട് കൊച്ചിയുടെ കൊളോണിയൽ കാലത്തെ സൗന്ദര്യം]] ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര പങ്കാളികളായ പോർച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, അറബ്, ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് എന്നിവയാൽ വളരെയധികം സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ട ഒരു ജഗന്മിത്ര സംസ്കാരമാണ് കൊച്ചിയിലുള്ളത്. കേരളത്തിലെ ലാറ്റിൻ സഭയുടെ ആസ്ഥാനമാണ് കൊച്ചി, നിരവധി കത്തോലിക്കാ സഭകളും അനുയായികളും ഇവിടെയുണ്ട്. പരമ്പരാഗതമായി കൊച്ചി വിവിധ ഇന്ത്യൻ, അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹങ്ങളുടെ ഒരു കലവറയായിരുന്നു. സിറിയൻ ക്രിസ്ത്യാനികൾ കുടിയേറ്റത്തിന്റെ ആദ്യ തരംഗത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. തുടർന്ന് ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിനും പത്താം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ ജൂതന്മാർ. അറബ് വ്യാപാരികളും കൊച്ചിയിൽ ശക്തമായ ഒരു വാസസ്ഥലം സ്ഥാപിച്ചു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗുജറാത്തികൾ കൊച്ചിയിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കി, പ്രത്യേകിച്ച് മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ. അവിടെ അവർ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരത്തിലും മറ്റ് മേഖലകളിലും ശക്തമായ പങ്ക് വഹിച്ചു. പിന്നീട്, കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, പോർച്ചുഗീസുകാർ, ഡച്ചുകാർ, ഫ്രഞ്ചുകാർ, ബ്രിട്ടീഷുകാർ എന്നിവരെല്ലാം കൊച്ചിയിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കി. ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് ശക്തമായ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്നു. 1970 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, പഞ്ചാബികൾ ഇവിടെ സ്ഥിരതാമസമാക്കി, പ്രാദേശിക ഓട്ടോമൊബൈൽ വ്യവസായത്തിൽ തങ്ങളുടെ ശക്തമായ സാന്നിധ്യം കേന്ദ്രീകരിച്ചു. രാജകീയ കാലം മുതൽ തമിഴർ, തെലുങ്കർ, കന്നഡികർ എന്നിവരെല്ലാം ചെറിയ വാസസ്ഥലങ്ങൾ രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രധാനമായും മധ്യപൂർവേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു വലിയ പ്രവാസി ജനസംഖ്യ കൊച്ചിയിലുണ്ട്. വ്യത്യസ്ത സംസ്കാരങ്ങൾക്ക് തുല്യ ബഹുമാനം നൽകുന്ന പാരമ്പര്യമുള്ള ഒരു നഗരമായതിനാൽ, ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സഹിഷ്ണുത നിലനിൽക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഗ്രാമങ്ങളിലും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലും സാമൂഹിക മാന്യത നിലനിൽക്കുന്നു. ===കാലാവസ്ഥ=== {{Wy/ml/Climate chart |കൊച്ചി |20.6 |33.7 |1.8 |21.8 |34.6 |14.5 |23.9 |34.8 |39.5 |24.7 |34.4 |116.0 |24.5 |33.2 |225.4 |23.5 |30.7 |595.8 |23.1 |30.0 |571.0 |23.3 |30.2 |458.3 |23.3 |30.9 |358.8 |23.2 |31.8 |343.2 |22.9 |32.6 |175.9 |21.8 |32.9 |53.4 |float=right |clear=right |ശ്രോതസ്സ്=[[:w:കൊച്ചി]] |description='''കാലാവസ്ഥ ചാർട്ട് - കൊച്ചി''' }} കൊച്ചിയിൽ ഒരു സാധാരണ ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. പകൽ താപനില 30°C നും 35°C നും ഇടയിലാണ്. രാത്രിയിൽ ഏകദേശം 24°C നും ഇടയിലാണ്. മെയ് പകുതിയോടെ ആരംഭിക്കുന്ന കനത്ത കാലവർഷം മഴ ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നാണ് കൊച്ചി. അതിനാൽ മെയ് പകുതി മുതൽ സെപ്റ്റംബർ ആദ്യ ആഴ്ച വരെ കനത്ത മഴ ലഭിക്കും. കാലവർഷ കാലത്ത് പകൽ താപനില 25°C നും 30°C നും ഇടയിൽ കുറയും. സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി ആദ്യം വരെ കാലാവസ്ഥ നല്ലതാണ്, തണുത്ത കാറ്റും നേരിയ മഴയും ഉണ്ടാകും. ഫെബ്രുവരിയിൽ വേനൽക്കാലം ആരംഭിക്കും. താപനില ഒരിക്കലും 40°C യിൽ എത്തില്ലെങ്കിലും, ഉയർന്ന ആർദ്രത വേനൽക്കാലത്തെ അസ്വസ്ഥമാക്കും. മെയ് ആരംഭം വരെ ഇത് തുടരും. ഇടയ്ക്കിടെ പെയ്യുന്ന മഴ വേനൽക്കാലത്തിന്റെ കാഠിന്യത്തെ തണുപ്പിക്കും. ====എപ്പോൾ സന്ദർശിക്കണം==== ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശകർ എത്തുന്ന സമയം. ഡിസംബർ മാസമാണ് ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ മാസം. പ്രശസ്തമായ കൊച്ചിൻ കാർണിവൽ, ക്രിസ്മസ് ആഘോഷങ്ങൾ എന്നിവയോടൊപ്പം നിരവധി ഉത്സവങ്ങളും പ്രത്യേക ആകർഷണങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്. ഓണം സീസൺ (ഓഗസ്റ്റ് പകുതി മുതൽ സെപ്റ്റംബർ പകുതി വരെ) വിവിധ ആഘോഷങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത ശ്രേണിയിൽ തിരക്കേറിയ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സീസണാണ്. മഴക്കാലം പുനരുജ്ജീവന സീസണായി ടൂറിസം വകുപ്പ് വളരെയധികം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ക്രമേണ കനത്ത മഴ അനുഭവിക്കാൻ സന്ദർശിക്കാൻ ജനപ്രിയമായ സീസണായി മാറുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, കഠിനമായ വേനൽക്കാലവും ഇന്ത്യൻ ആഭ്യന്തര വിനോദസഞ്ചാര സീസണും കണക്കിലെടുത്ത് മാർച്ച്, ഏപ്രിൽ മാസങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് ഉചിതം. ===വിനോദസഞ്ചാര വിവരങ്ങൾ=== സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ ''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'' (''കെ.ടി.ഡി.സി'') ഓഫീസുകളിൽ സൗജന്യ വിവരങ്ങളും നഗര ഭൂപടങ്ങളും ലഭ്യമാണ്: * {{Wy/ml/Go | name=വിമാനത്താവള വിനോദസഞ്ചാര കൗണ്ടർ| alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 261-1308, +91 484 261-1309 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=രണ്ട് ടെർമിനലുകളുടെയും '''വരവ്''' ഹാളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. }} * {{Wy/ml/Go | name=കേന്ദ്ര ടോൾ-ഫ്രീ നമ്പർ | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+1 800 425 4747 (US/Canada) | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content= }} * {{Wy/ml/Go | name=നഗര വിനോദസഞ്ചാര വിവര കേന്ദ്രം | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 238-1743 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=പാർക്ക് അവന്യൂവിലെ പഴയ കളക്ടറേറ്റിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. }} * {{Wy/ml/Go | name=റെയിൽവേ വിനോദസഞ്ചാര കാര്യാലയം| alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 237-8723 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=എറണാകുളം സൗത്ത് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. }} * {{Wy/ml/Go | name=വിനോദസഞ്ചാര സ്വീകരണ കാര്യാലയം| alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 235-3534 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=കെ.ടി.ഡി.സി സിറ്റി യാത്രകൾ ആരംഭിക്കുന്നതും അവസാനിക്കുന്നതുമായ മറൈൻ ഡ്രൈവിൽ. }} * {{Wy/ml/Listing | name=ജില്ലാ വിനോദസഞ്ചാര അഭിവൃദ്ധി ആലോചനാസമിതി| alt=| url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 236-7334, +91 484 238-3988 | tollfree= | hours= | price= | content=കൊച്ചി ജില്ലയിലെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് നൽകൽ. }} ==എത്തിച്ചേരുക== കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ, ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും മറ്റ് ചില അന്താരാഷ്ട്ര ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും കൊച്ചിയിലേക്ക് വ്യോമ, റോഡ്, റെയിൽ, ജലഗതാഗത മാർഗ്ഗങ്ങൾ സുഗമമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചില അന്താരാഷ്ട്ര നഗരങ്ങളിലേക്ക് കൊച്ചിയിൽ നിന്നു നേരിട്ട് വിമാനസേവനം ഉണ്ട്. ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== [[File:Cochin International Airport.JPG|thumb|[[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]]]] [[File:Kerala State Road Transport Volvo 8400 operating Route 610.jpg|thumb|കെഎസ്ആർടിസി ഓറഞ്ച് (അല്ലെങ്കിൽ) താഴ്ന്ന നില ബസ്സ്]] {{Wy/ml/Main|Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം}} * {{Wy/ml/Listing | name=[[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] ({{Wy/ml/IATA|COK}}) | alt= | url=https://cial.aero/ | email= | address= നെടുമ്പാശ്ശേരി | lat=10.151944 | long=76.401944 | directions= നഗര മധ്യത്തിൽ നിന്ന് 29 കി.മീ. ദൂരം | phone=+91 484 305-3000, +91 484 261-0115, +91 484 261-1322, +91 484 261-0033 (വിമാന നിലയും യാത്രാ വിവരങ്ങളും അറിയുവാൻ) | tollfree= | hours= | price= | wikipedia=Cochin International Airport | wikidata=Q592172 | lastedit=2026-06-28 | content=കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിമാനത്താവളവും ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള പ്രധാന കവാടങ്ങളിലൊന്നുമാണ് ഇത്. സൗരോർജ്ജം ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക വിമാനത്താവളം കൂടിയാണിത്. മധ്യപൂർവേഷ്യയ്ക്കും ഏഷ്യയിലെ മറ്റിടങ്ങളിലേക്കും പതിവായി വിമാന സേവനങ്ങളുണ്ട്. വിനോദസഞ്ചാര സീസണിൽ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും യുഎസിൽ നിന്നും പതിവായി നേരിട്ടുള്ള സേവനങ്ങളുണ്ട്. അന്താരാഷ്ട്ര പ്രീമിയം ബ്രാൻഡ് മദ്യം, പെർഫ്യൂം, ചോക്ലേറ്റ്, മറ്റ് ഇനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ മികച്ച ശേഖരം മത്സരാധിഷ്ഠിത വിലയ്ക്ക് പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഒരു ഡ്യൂട്ടി ഫ്രീ മേഖല അന്താരാഷ്ട്ര ടെർമിനലിൽ ഉണ്ട്. }} ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== [[File:Ernakulam Town North Railway Station DSW.jpg|thumb|എറണാകുളം ടൗൺ]] [[File:Ernakulam Junction.jpg|thumb|എറണാകുളം ജംഗ്ഷൻ പ്രവേശന കവാടം]] ഇന്ത്യയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും കൊച്ചിയിലേക്ക് ട്രെയിൻ സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. കേരളത്തിലേക്ക് പോകുന്ന മിക്ക ട്രെയിനുകൾക്കും ഇവിടെ പ്രധാന സ്റ്റോപ്പുണ്ട്. നഗരപരിധിക്കുള്ളിൽ രണ്ട് പ്രധാന റെയിൽ ടെർമിനലുകളുണ്ട്. {{Wy/ml/Cautionbox|എറണാകുളത്തെ രണ്ട് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിലും നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നവീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ ജോലികൾ പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ യാത്രക്കാർക്ക് താൽക്കാലിക സ്വഭാവമുള്ള ചില അസ്വസ്ഥതകൾ പ്രതീക്ഷിക്കാം.}} * {{Wy/ml/Go | name= എറണാകുളം ടൗൺ | alt=| url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= +91 484 239-0970| tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5392597 | lastedit=2026-06-28 | content=പ്രധാനമായും നഗരാന്തര ട്രെയിനുകൾക്കും കോട്ടയത്തേക്കോ അവിടെ നിന്നോ സാധാരണയായി യാത്ര ചെയ്യുന്ന കുറച്ച് ദീർഘദൂര ട്രെയിനുകൾക്കും. ഈ സ്റ്റേഷനെ ''എറണാകുളം നോർത്ത്'' എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. ''' ERN''' ആണ് സ്റ്റേഷൻ കോഡ്. }} * {{Wy/ml/Go | name= എറണാകുളം ജംഗ്ഷൻ | alt=| url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= +91 484 237-5419| tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5392597 | lastedit=2026-06-28 | content=ആറു പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ ഉള്ള ഈ സ്റ്റേഷൻ, പൂർണ്ണമായും വികലാംഗർക്ക് അനുയോജ്യമായതും, പ്രധാനപ്പെട്ടൊരു സ്റ്റേഷനുമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ മറ്റുഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്ന ദൂർഘ ദൂര തീവണ്ടികളും വരുന്ന തീവണ്ടികളും ഈ സ്റ്റേഷനിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നു. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ സൗകര്യമുള്ള ഭക്ഷണശാല, വിശാലമായ വിശ്രമമുറി, പുസ്തകങ്ങളും മറ്റും വാങ്ങിക്കാനാവശ്യമായ ചെറിയ കടകൾ, മെഡിക്കൽ ഷോപ്പ്, വൈകിയെത്തുന്നവർക്ക് താൽക്കാലികമായി തങ്ങുവാനും ശുചിയാവുവാനും പറ്റുന്ന ഡോർമെട്ടറി സംവിധാനം ഒക്കെ ഈ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഉണ്ട്. ഈ സ്റ്റേഷനെ ''എറണാകുളം സൗത്ത്'' എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. ''' ERS''' ആണ് സ്റ്റേഷൻ കോഡ്. }} ('''റെയിൽവേ സേവനങ്ങൾക്ക്:''' ☎ 131 ☎ 133 <br> റിസർവേഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടകാര്യങ്ങൾ തിരക്കാൻ: ☎ 132 ☎ 1361)<br> ദീർഘദൂര ട്രെയിനുകൾ നിർത്തുന്ന ആലുവ, അങ്കമാലി, തൃപ്പൂണിത്തറ തുടങ്ങി മൂന്ന് സബ്-അർബൻ സ്റ്റേഷനുകൾ കൊച്ചി നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുണ്ട്. നഗരം സന്ദർശിക്കാൻ വരുന്നവർ രണ്ടുമാസം മുമ്പുതന്നെ ടിക്കറ്റുകൾ ബുക്കു ചെയ്യേണ്ടതാണ്. സീസണൽ സമയമാണെങ്കിൽ ട്രൈനിൽ ടിക്കറ്റു കിട്ടുക എന്നത് അല്പം ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമാണ്. ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ അധിക നിരക്കിൽ തത്കാൽ ടിക്കറ്റ് എടുക്കാവുന്നതാണ്. ട്രെയിൻ യാത്ര പുറപ്പെടുന്നതിന് ഒരു ദിവസം മുമ്പാണ് തത്കാൽ ടിക്കറ്റ് നൽകി വരുന്നത്. ഇത് ഓൺലൈനായും ബുക്ക് ചെയ്യാമെന്നിരിക്കിലും സ്റ്റേഷനിൽ നേരിട്ടു പോയി ബുക്കു ചെയ്യുന്നതാവും നല്ലത്. മുബൈയിൽ നിന്നും വരുന്നവർക്ക് കൊങ്കൺ വഴി വന്നാൽ നല്ലൊരു യാത്രാനുഭവം ആയിരിക്കും അത്. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== തെക്കൻ കേരളത്തിലെ എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും വടക്കൻ കേരളത്തിൽ മിക്ക സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും കൊച്ചിയിലേക്ക് ബസ്സ് സേവനങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. ഇതിൽ കേരളാ സർക്കാരുടെ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ബസ്സുകളും സ്വകാര്യ ബസ്സുകളും പെടുന്നു. കേരളത്തിനു പുറത്ത് സമീപ സംസ്ഥാനങ്ങളായ കർണാടക, തമിഴ്‌നാട് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും ബസ്സ് സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. അതാത് സർക്കാരുടെ ബസ്സ് സേവനങ്ങൾക്കു പുറമേ സ്വകാര്യ ബസ്സുകൾ ഈ മേഖലയിലും നിരവധിയുണ്ട്. കേരള സർക്കാരുടെ മൂന്നുതരം ബസ്സുകളാണ് സേവനം നടത്തുന്നത്. സൂപ്പർ ഫാസ്റ്റ്, എക്സ്‌പ്രസ് (അടിസ്ഥാന, ശീതീകരിക്കാത്തത്) ഗരുഡ ഹൈ-ടെക് (വോൾവോ പ്രീമിയം) എന്നിവയാണവ. കർണാടക സർക്കാരിന്റെ ബസ്സുകളും ദിവസേന നഗരത്തിൽ എത്തുന്നുണ്ട്. ബെംഗളൂരു, മൈസൂരു, മംഗലാപുരം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കായി മൂന്നുതരം ബസ്സ് സേവനങ്ങളാണ് കർണാടക സർക്കാരും നടത്തിവരുന്നത്. എക്സിക്യൂട്ടീവ് സേവനം നടത്തുന്ന രാജഹംസ, സെമി-സ്ലീപ്പർ ശിതീകരിച്ച ബസ്സായ ''ഐരാവത്'', ശിതീകരിച്ച സ്ലീപ്പർ കോച്ചായ ''അമ്പാരി'' എന്നിവയാണവ. തമിഴ്‌നാട് എസ്‌ഇടിസി [[Wy/ml/മധുരൈ|മധുരൈ]], [[Wy/ml/ഊട്ടി|ഊട്ടി]], [[Wy/ml/കോയമ്പത്തൂർ|കോയമ്പത്തൂർ]], [[Wy/ml/തിരുനെൽവേലി|തിരുനെൽവേലി]], [[Wy/ml/സേലം (ഇന്ത്യ)|സേലം]], [[Wy/ml/തിരുച്ചിറപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]] തുടങ്ങിയ നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് സൂപ്പർഫാസ്റ്റ്, എക്സിക്യൂട്ടീവ് സേവനങ്ങൾ നടത്തുന്നു. മിക്ക അന്തർ സംസ്ഥാന ബസ്സുകളും നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തുള്ള രാജാജി റോഡിൽ കെ‌എസ്‌ആർ‌ടി‌സി ''സെൻട്രൽ, അന്തർ സംസ്ഥാന ബസ്സ് സ്റ്റേഷനിൽ'' (സി‌ബി‌എസ്) നിന്ന് യാത്ര ആരംഭിക്കുകയും അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സി‌ബി‌എസിലെ തിരക്ക് കുറയ്ക്കുന്നതിന്, ചില പ്രാദേശിക കെ‌എസ്‌ആർ‌ടി‌സി ബസ്സുകൾ പാർക്ക് അവന്യൂവിലെ കെ‌എസ്‌ആർ‌ടി‌സി ബോട്ട് ജെട്ടി സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്ന് സേവനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സർക്കാർ സേവനങ്ങൾക്ക് പുറമേ, നിരവധി സ്വകാര്യ ബസ്സ് കമ്പനികൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മിക്കവാറും എല്ലാ പ്രധാന നഗരങ്ങളിലേക്കും മുംബൈ, ഗോവ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും ക്രമീകരിച്ച സേവനങ്ങൾ നടത്തുന്നു. ഈ ബസ്സുകളെല്ലാം എക്സിക്യൂട്ടീവ് അല്ലെങ്കിൽ പ്രീമിയം സേവനങ്ങളാണ്. മികച്ച സൗകര്യങ്ങളും ഉയർന്ന നിരക്കുകളും ശിതീകരിച്ചതുമായ യാത്ര വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. [https://www.redbus.in/ റെഡ്ബസ്സ്], [https://www.kpntravels.in/ കെപിഎൻ ട്രാവൽസ്], [https://in.via.com/ വയാ.കോം], എന്നിങ്ങനെ നിരവധി ഓൺലൈൻ ബസ്സ് ബുക്കിംഗ് സൈറ്റുകൾ നിലവിലുണ്ട്. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ കൊച്ചിയിൽ ഗതാഗതം ഒച്ചിന്റെ വേഗതയിൽ നീങ്ങുന്നു. വായു മലിനീകരണം മോശമാണ്, പുകമഞ്ഞുള്ള [[Wy/ml/ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയേക്കാൾ]] എത്രയോ മികച്ചതാണെങ്കിലും. ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് നല്ല അറിവോ വിശ്വസനീയമായ ഗതാഗത ഐശ്ചികമോ ഇല്ലെങ്കിൽ, ഒരു ദിവസം മൂന്നോ നാലോ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് നിങ്ങളുടെ പദ്ധതികൾ പരിമിതപ്പെടുത്തുക. കറങ്ങി നടക്കുന്നതിനു അധികം ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാത്തതും സാമ്പത്തിക ചെലവു കുറവുമുള്ള ഒരു സ്ഥലമാണ് കൊച്ചി. മഹാത്മാ ഗാന്ധി റോഡാണ് പ്രധാന റോഡ്. ചില സമയങ്ങളിൽ (രാവിലെ 8 മുതൽ 10 മണി വരെയും, ഉച്ചയ്ക്ക് 1:30 മുതൽ 2:30 മണി വരെയും, വൈകീട്ട് 5:30 മുതൽ 7:00 മണി വരെയും) ഈ വഴി യാത്ര വളരെയധികം ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ''നോർത്ത്'' മേൽപ്പാലവും ''സൗത്ത്'' മേൽപ്പാലവും ഗതാഗതസ്തംഭനം മൂലം ദുർഘടാവസ്ഥയിലായിരിക്കും. ഇടറോഡുകളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് ഗതാഗതസ്തംഭനം ഒഴിവാക്കി യാത്രചെയ്യാൻ സഹായിക്കും. കൊച്ചിയിൽ സ്ഥലങ്ങൾക്ക് പൊതുവെയുള്ള മേൽവിലാസമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അതായത് ഇവിടെ കെട്ടിടങ്ങൾക്കോ പ്രദേശങ്ങൾക്കോ പ്രത്യേകമായി നമ്പർ ഇല്ല. മിക്ക കെട്ടിടങ്ങൾക്കും അവയുടേതായ പേരുകൾ ഉണ്ട്, അവ സാധാരണയായി വിലാസത്തിനായുള്ള റോഡിന്റെ പേരിനൊപ്പം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഉദാ: ''ആലപ്പാട്ട് ഹൗസ്, ദിവാൻസ് റോഡ്, ലക്ഷ്മി ആശുപത്രിക്ക് സമീപം, കൊച്ചി''. ചില ആഡംബര പ്രദേശങ്ങൾക്ക് സ്വന്തമായി വീടുകൾക്ക് നമ്പറിംഗ് സംവിധാനമുണ്ട്. പനമ്പിള്ളി നഗറും ഗിരി നഗറും വിവിധ സോണുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ വീടിനും അതിന്റേതായ സോൺ നമ്പറും തുടർന്ന് ഒരു വീട്ടു നമ്പറും ഉണ്ട്. പല താമസയോഗ്യമായ മേഖലകളും അവരുടേതായ കൂട്ടായ്മകൾ രൂപീകരിക്കുകയും സ്വന്തമായി വിലാസ സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. മിക്ക താമസയോഗ്യമായ കോളനികളിലോ പ്രദേശങ്ങളിലോ, പ്രവേശന കവാടത്തിൽ ഒരു ഭൂപട ചിഹ്നം കാണപ്പെടുന്നു. ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ കൂടുതൽ പാശ്ചാത്യ ശൈലിയിലുള്ള നമ്പറിംഗ് സംവിധാനമുണ്ടെങ്കിലും, ഇപ്പോഴും നാട്ടുകാർ വീട്ടു നമ്പറുകളേക്കാൾ അടുത്തുള്ള അതിരടയാളങ്ങളാണ് വിലാസത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ടാക്സി ഡ്രൈവർമാരുമായി ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നതിന്, നിങ്ങൾ അടുത്തുള്ള അതിരടയാളങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരിക്കണം. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== കൊച്ചിയിൽ മികച്ച ഒരു പൊതു ബസ്സ് ശൃംഖലയുണ്ട്. സർക്കാർ നടത്തുന്ന കെഎസ്ആർടിസിയും സ്വകാര്യ ഓപ്പറേറ്റർമാരും നാല് തരം ബസ്സുകൾ സേവനം നടത്തുന്നു. ഏറ്റവും സാധാരണമായ ഐശ്ചികം സ്വകാര്യമായി സേവനം നടത്തുന്ന '''നീല ബസ്സുകൾ''' ('ലൈൻ ബസുകൾ' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ആണ്, ഇത് നിരക്ക് കുറഞ്ഞതും അലസമല്ലാത്തതുമായ യാത്ര നൽകുന്നു. പല ലക്ഷ്യസ്ഥാന ബോർഡുകളിലും ഇംഗ്ലീഷ് അക്ഷരങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ മിക്ക ബസ്സ് കണ്ടക്ടർമാർക്കും അടിസ്ഥാന ഇംഗ്ലീഷിൽ സഹായം നൽകാൻ കഴിയുന്നതിനാൽ ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത് അത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമല്ല. പ്രവൃത്തിദിവസങ്ങളിലെ തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ ബസ്സുകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് പാത 1-ൽ തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാൻ ഇടയാക്കും. സർക്കാർ നടത്തുന്ന കെഎസ്ആർടിസി '''തിരു-കൊച്ചി''' എന്ന നോ-ഫ്രിൽ നഗര സേവനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു, ഇവയും ഒരേ റെഡ്-ബസ്സ് പാതകളിൽ തന്നെ സേവനം നടത്തുന്നു. തിരു-കൊച്ചി ബസ്സുകളെ മറ്റ് ബസ്സുകളിൽ നിന്ന് അവയുടെ നീല-വെള്ള ലിവറി ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. മിക്ക റെഡ്, തിരുകൊച്ചി ബസുകളും പ്രധാനമായും '''വൻ 4 പാതകളിൽ''' ഓടുന്നു. ഇവ നഗരത്തിന്റെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഈ വൻ 4 പാതകൾക്കിടയിൽ സ്ഥലങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മറ്റ് ഫീഡർ പാതകളുണ്ട്. വൈറ്റില്ല-വൈറ്റില്ല സർക്കുലർ സേവനങ്ങൾ നഗരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. എല്ലാ നഗര ബസ്സുകളുടെയും ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ നിരക്ക് ₹8 ആണ്. ശരാശരി കാത്തിരിപ്പ് സമയം 1-10 മിനിറ്റാണ്. സാധാരണ നഗര സേവനങ്ങൾക്ക് പുറമേ, ജെഎൻഎൻയുആർഎമ്മിന്റെ ഫണ്ടിംഗിൽ കെഎസ്ആർടിസി രണ്ട് ക്ലാസ് ബസ്സ് സേവനങ്ങൾ നടത്തുന്നു. ഇവയെ മറ്റ് നഗര ബസ്സുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി അതിന്റെ വ്യത്യസ്തമായ ലിവറിയും ജെഎൻഎൻയുആർഎം ലോഗോയും കൊണ്ട് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. പ്രീമിയം യാത്രയ്ക്കായി, '''ഓറഞ്ച് ബസുകൾ''' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന താഴ്ന്ന നില ശീതീകരിച്ച വോൾവോ സേവനങ്ങൾ പല പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ 5 കിലോമീറ്ററിന് ₹10 ഉം അതിനുശേഷം ഓരോ കിലോമീറ്ററിനും ₹2 ഉം ആണ് നിരക്ക്. ശരാശരി കാത്തിരിപ്പ് സമയം 10-30 മിനിറ്റാണ്. യാത്രക്കാരുടെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം ഈ ബസ്സുകൾക്ക് പാതയിലെവിടെയും നിർത്താൻ കഴിയും. ഓരോ സ്റ്റോപ്പിലും പാത കുറിപ്പുകൾ ഇംഗ്ലീഷിൽ ലഭ്യമാണ്. '''ഹരിത ബസ്സുകൾ''' എല്ലാ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളെയും നഗരമധ്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ശീതീകരിക്കാത്ത താഴ്ന്ന നില സേവനം നൽകുന്നു. മികച്ച നിലവാരം പുലർത്തിക്കൊണ്ട് നിരവധി വിദൂര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ഇത് ബജറ്റ് വിനോദയാത്രാ സഞ്ചാരികൾക്ക് അനുയോജ്യമാണ്. ആദ്യ 5 കിലോമീറ്ററിന് ₹5 ഉം അതിനുശേഷം ഓരോ കിലോമീറ്ററിനും 75 പൈസയുമാണ് നിരക്ക്. 3 ലൈനുകൾ മാത്രമേ സേവനം നടത്തുന്നുള്ളൂ, അത് ഉടൻ വർദ്ധിപ്പിക്കും. ഓറഞ്ച് ബസ്സ് പോലെ, യാത്രക്കാരുടെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം ഈ ബസ്സുകളും പാതയിൽ എവിടെയും നിർത്തുന്നു. ഓറഞ്ച്/ഹരിതമുള്ള ബസ്സ്ടൈംടേബിൾ [https://ksrtc.karnataka.gov.in/storage/pdf-files/Kerala_Timetable.pdf കർണാടക എസ്ആർടിസി സൈറ്റ്] ൽ ലഭ്യമാണ്. എല്ലാ നഗര ബസ്സ് സേവനങ്ങളും രാവിലെ 6 മണി തുടങ്ങി രാത്രി 10 മണിയോടെ അവസാനിക്കും. ഓരോ ബസ്സിന്റെയും മുൻവശത്ത് സ്ത്രീകൾക്കായി ഒരു നിശ്ചിത എണ്ണം സീറ്റുകൾ നീക്കിവച്ചിട്ടുണ്ട്, സ്ത്രീകൾ അവിടെ ഇരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ പുരുഷന്മാർ അവ ഒഴിവാക്കണം. വ്യത്യസ്ത പാതകളിലുള്ള ബസ്സ് സേവനങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്ത ബസ്സ് സ്റ്റേഷനുകൾ/സ്റ്റോപ്പുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. നഗരത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള പ്രധാന ബസ്സ് സ്റ്റേഷനുകൾ ഇവയാണ്: * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=രാജീവ് ഗാന്ധി ബസ്സ് സ്റ്റേഷൻ |lat=10.1083472 |long=76.3508145 }} — [[Wy/ml/ആലുവ|ആലുവയിൽ]] ഒരു വലിയ ബസ്സ് സ്റ്റേഷൻ, വിമാനത്താവളത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തായി ദീർഘദൂര സേവനങ്ങൾക്കുള്ള ഇടത്താവളം. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |address=കാക്കനാട് |lat=10.0185067 |long=76.3438684 }} — ഒരു വാണിജ്യ, വിവരസാങ്കേതിക മേഖല. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=കലൂർ ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9941089 |long=76.2917615 }} — ഒരു പ്രധാന നഗര ബസ്സ് സ്റ്റേഷനും ദീർഘദൂര സ്വകാര്യ ബസ്സുകൾക്കുള്ള ഇടത്താവളവും. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=മേനക ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9781744 |long=76.2769805 }} — എറണാകുളത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് ഷോപ്പിംഗ്, സമീപത്ത് ബ്രോഡ്‌വേ മാർക്കറ്റ്. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=സൗത്ത് ഗേൾസ് ഹൈസ്കൂൾ ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9682086 |long=76.2880661 }} — സൗത്ത് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ളത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=കൊച്ചി ഫോർട്ട് പ്രൈവറ്റ് ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.968012 |long=76.244676 }} — പഴയ പട്ടണത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത്. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=തേവര കെ.യു.ആർ.ടി.സി ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9476390 |long=76.2925244 }} — താഴ്ന്ന നില ബസ്സുകൾക്ക് മാത്രം. * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=തോപ്പുംപടി ബസ്സ് സ്റ്റാൻഡ് |lat=9.9353365 |long=76.2622891 }} — മട്ടാഞ്ചേരിയിലേക്കുള്ള പ്രധാന കവല * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=വൈറ്റില മൊബിലിറ്റി ഹബ് |wikidata=Q7944049 }} — മിക്കവാറും എല്ലാ നഗര ബസ്സുകളും അന്തർ നഗര/അന്തർ സംസ്ഥാന ബസ്സുകളും സംഗമിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ, വലിയ ബസ്സ് സ്റ്റേഷൻ. എല്ലാ ഓപ്പറേറ്റർമാരുടെയും എല്ലാ അന്തർ നഗര/അന്തർ സംസ്ഥാന സേവനങ്ങളുടെയും ടെർമിനസാണിത്. ഇത് മെട്രോ, ജല മെട്രോ സംവിധാനങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. === മെട്രോ മാർഗ്ഗം === [[File:Metro train at majarajas metro station, Ernakulam, Kerala, India.jpg|thumb|കൊച്ചി മെട്രോ]] [https://kochimetro.org/ കൊച്ചി മെട്രോ] ആണ് നഗരത്തിന് സേവനം നൽകുന്ന മെട്രോ സിസ്റ്റം. ഇതിൽ 25 സ്റ്റേഷനുകളുടെ ഒരു ലൈൻ ഉൾപ്പെടുന്നു, കൂടുതൽ ലൈനുകൾ നിർമ്മാണത്തിലാണ്. [[Wy/ml/ആലുവ|ആലുവ]] മുതൽ [[Wy/ml/കൊച്ചി/തൃപ്പൂണിത്തുറ|തൃപ്പൂണിത്തുറ]] വരെ യു-ആകൃതിയിലാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. നിരക്കുകൾ ദൂരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, ₹10 മുതൽ ₹60 വരെയാണ്. പുറത്തിറങ്ങുമ്പോൾ ഉപയോഗിക്കാൻ നിങ്ങൾ വാങ്ങിയ ടിക്കറ്റ് സൂക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== ചില പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് ക്രമീകൃത പാസഞ്ചർ, ദീർഘദൂര എക്സ്പ്രെസ്സ് ട്രെയിനുകൾ വഴി നല്ല ബന്ധമുണ്ട്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പാത എറണാകുളം-ആലുവയാണ്. മിക്കവാറും എല്ലാ ക്രമീകൃത പാസഞ്ചർ, എക്സ്പ്രെസ്സ്, അന്തർനഗര ട്രെയിനുകൾക്കും ആലുവയിൽ സ്റ്റോപ്പുണ്ട്. ക്രമീകൃത പാസഞ്ചർ ട്രെയിനുകൾക്ക് ഇടപ്പള്ളി, കുമ്പളങ്ങി, അങ്കമാലി, അരൂർ സ്റ്റേഷനുകളിൽ ഒരു മിനിറ്റ് സ്റ്റോപ്പുണ്ട്. തൃപ്പൂണിത്തുറയ്ക്കും എറണാകുളം ടൗൺ സ്റ്റേഷനും ഇടയിൽ നിരവധി ദീർഘദൂര ട്രെയിനുകൾ സേവനം നടത്തുന്നു. ബസ്സുകൾ തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ റെയിൽ മാർഗ്ഗം പോകുന്നത് നല്ലതാണ്. വിമാനത്താവളത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലമായ (12 കിലോമീറ്റർ) നഗര മധ്യത്തിൽ നിന്ന് ആലുവയിലേക്ക് റെയിൽ മാർഗ്ഗം പോകുന്നതും നല്ലതാണ്. അവിടെ നിന്ന് നഗരത്തിലെ ഗതാഗതക്കുരുക്ക് ഒഴിവാക്കാൻ ടാക്സി അല്ലെങ്കിൽ ഓറഞ്ച് പാത ബസ്സ് എടുക്കാം. ===ഓട്ടോറിക്ഷാ മാർഗ്ഗം=== ആകർഷണീയമായ സ്ഥലങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ഗതാഗതത്തിന് ഇത് ചെലവ് കുറഞ്ഞ മാർഗ്ഗമാണ്. മിക്കവാറും എല്ലാ ബസ്സ് സ്റ്റോപ്പുകളിലും ജംഗ്ഷനുകൾക്കും താമസയോഗ്യ മേഖലകൾക്കും സമീപമുള്ള പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളിലും നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ഓട്ടോ സ്റ്റാൻഡ് കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. യാത്രയ്ക്ക് മുമ്പ് ഡ്രൈവറുമായി ഒരു നിരക്ക് സമ്മതിക്കുന്നത് ഉറപ്പാക്കുക. സർക്കാർ നിശ്ചയിച്ച നിരക്കുകൾ ആദ്യത്തെ 1.25 കിലോമീറ്ററിന് ₹30 ലും അതിനുശേഷം കിലോമീറ്ററിന് ₹7 ലും ആരംഭിക്കുന്നു, രാത്രിയിൽ 15% പ്രീമിയം (വൈകീട്ട് 7 മണി മുതൽ രാവിലെ 6 മണി വരെ). റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിൽ മാത്രമേ പ്രീ-പെയ്ഡ് ഓട്ടോ സ്റ്റാൻഡുകൾ ലഭ്യമാകൂ. ഓല, റാപ്പിഡോ, ഉബർ എന്നീ ആപ്പുകൾ കൊച്ചിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ഓട്ടോ റിക്ഷകളുമായി സവാരി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ===ടാക്സി മാർഗ്ഗം=== ടാക്സികൾ ഓട്ടോ റിക്ഷകളേക്കാൾ സൗകര്യപ്രദവും സുഖകരവും സുരക്ഷിതവുമാണ്. നിങ്ങൾ ഒറ്റയ്ക്കാണെങ്കിൽ അല്ലെങ്കിൽ അജ്ഞാത സ്ഥലത്തേക്ക് പോകുകയാണെങ്കിൽ, ഇത് ഒരു നല്ല ഐശ്ചികമാണ്, എന്നിരുന്നാലും നിരക്കുകൾ ഓട്ടോയേക്കാൾ ഇരട്ടിയാണ്. പല രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ടാക്സികൾ സാധാരണയായി മുകളിൽ അടയാളങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല, കൂടാതെ ടാക്സിക്കുള്ളിൽ മീറ്ററുകളുമില്ല. കൊച്ചിയിലേക്ക് ലഭ്യമായ ഓല, റാപ്പിഡോ, ഉബർ പോലുള്ള റൈഡ്-ഹെയ്‌ലിംഗ് ആപ്പുകൾക്ക് അടുത്തായി, ക്രമീകരിച്ച, കോൾ ടാക്സികൾ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് തരം ടാക്സി സേവനങ്ങളുണ്ട്. റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനുകൾ, വിമാനത്താവളം, ബോട്ട് ജെട്ടികൾ, പ്രധാന ബസ്സ് സ്റ്റേഷനുകൾ, പ്രധാനപ്പെട്ട ഹോട്ടലുകൾക്ക് മുന്നിൽ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലെ നിയുക്ത ടാക്സി സ്റ്റാൻഡുകളിൽ സാധാരണയായി ക്രമീകരിച്ച ടാക്സികൾ ലഭ്യമാണ്. മിക്കതും നിശ്ചിത നിരക്കുകൾ പിന്തുടരുന്നതിനാൽ നിരക്കുകൾ ചർച്ച ചെയ്യേണ്ട ആവശ്യമില്ല. ക്രമീകരിച്ച ടാക്സികൾക്ക് ഡാഷ്‌ബോർഡിൽ നിരക്ക് കാർഡുകൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കോൾ ടാക്സികൾക്ക് അതത് കമ്പനികൾ നിശ്ചയിച്ച നിരക്കുകൾ ഉണ്ട് (സാധാരണയായി അവ ഏകീകൃതമാണെങ്കിലും). അടിസ്ഥാന നിരക്കുകൾ ആദ്യത്തെ 3 കിലോമീറ്ററിന് ₹50 ഉം അതിനുശേഷം കിലോമീറ്ററിന് ₹8 ഉം ആണ്. ശീതീകരണ സൗകര്യമുള്ള ടാക്സിക്ക് 10% കൂടിയും രാത്രിയിൽ 15-20% കൂടിയും ചേർക്കുക. പല ടാക്സി കമ്പനികളും പൂർണ്ണ അല്ലെങ്കിൽ പകുതി ദിവസത്തെ സേവനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. അവയിൽ മിക്കതും യാത്രക്കാരന്റെ ചർച്ചാ കഴിവുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അഡ്-ഹോക്ക് അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്. സാധാരണ നിരക്കുകൾ ഒരു മുഴുവൻ ദിവസത്തേക്ക് അടിസ്ഥാന / ശീതീകരിച്ച ടാക്സികൾക്ക് ₹1,100/1,500 ഉം അര ദിവസത്തിന് ₹500/750 ഉം ആണ്. ഈ നിരക്കുകൾ വൈകുന്നേരം 7 മണിക്ക് ശേഷം ലഭ്യമല്ല. ===സ്വകാര്യ കാർ മാർഗ്ഗം=== കൊച്ചിയിൽ വാഹനമോടിക്കുന്നത് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല, കാരണം ഗതാഗതം മോശമാണ്. ഡ്രൈവർമാർ റോഡ് നിയമങ്ങൾ പാലിക്കുന്നില്ല. മീഡിയൻ സ്ട്രിപ്പുകൾ ഇല്ലാത്ത, ജനസാന്ദ്രത കൂടിയ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന നീണ്ട റോഡുകളുണ്ട്. അവയിൽ മിക്കതും തിരക്കേറിയ രണ്ട് വരി റോഡുകളാണ്. എംജി റോഡ്, എൻഎച്ച് ബൈപാസ് റോഡ്, മറൈൻ ഡ്രൈവ് തുടങ്ങിയ ചില പ്രധാന റോഡുകൾ നല്ല മീഡിയനുകളുള്ള രണ്ട് വരി ഇരട്ട വണ്ടികളാണ്. നഗരത്തിലെ വേഗത പരിധി മണിക്കൂറിൽ 30 കിലോമീറ്ററാണ്. ഇടതുവശത്താണ് വാഹനമോടിക്കുന്നത്, എല്ലാ വിദേശ ഡ്രൈവർമാർക്കും റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് ഓഫീസ് (ആർടിഒ) സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ സാധുവായ അന്താരാഷ്ട്ര ഡ്രൈവിംഗ് ലൈസൻസ് ആവശ്യമാണ്. നല്ല കാഴ്ചകളും വളരെ കുറഞ്ഞ ഗതാഗതവും ഉള്ളതിനാൽ നഗരപരിധിക്ക് പുറത്ത് വാഹനമോടിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്. മിക്ക പാലങ്ങളിലും ചുരുക്കം ചില റോഡുകളിലും ആളില്ലാത്ത ടോൾ പ്ലാസകളിലോ ചെക്ക്‌പോസ്റ്റുകളിലോ ടോൾ ഈടാക്കുന്നു. മിക്കവാറും എല്ലാ ടോളുകളും വൺ/ടൂ വേയ്ക്ക് വെവ്വേറെ ഈടാക്കുന്നു; 2 വീലറുകൾ- ₹3/5, 4 വീലറുകൾ- ₹5/10, ബസ്/മിനിവാനുകൾ - ₹15/25. മിക്ക ടോളുകളും 24 മണിക്കൂർ പരിധിയില്ലാത്ത യാത്രയ്ക്ക് സാധുതയുള്ളതാണ്. എന്നിരുന്നാലും ചില പാലങ്ങളിൽ ഒറ്റത്തവണ യാത്ര മാത്രമേ അനുവദിക്കൂ. വിദേശികൾക്ക് സ്വയം ഡ്രൈവിംഗിനായി കാറുകൾ വാടകയ്‌ക്കെടുക്കുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമായി തോന്നും. കാരണം പല വാടക കമ്പനികളും വിദേശികൾക്ക് വാടകയ്‌ക്കെടുക്കില്ല. സാധാരണയായി കാറിന്റെ മൂല്യത്തിനനുസരിച്ചുള്ള ബാങ്ക് ഗ്യാരണ്ടി ലെറ്റർ അല്ലെങ്കിൽ സെക്യൂരിറ്റി ചെക്ക്/ട്രാവലേഴ്സ് ചെക്ക് അല്ലെങ്കിൽ പാസ്‌പോർട്ട് എന്നിവ കാർ വാടകയ്‌ക്കെടുക്കുന്നതിനുള്ള സെക്യൂരിറ്റിയായി എടുക്കും. കാർ ഡ്രൈവർ ഓടിക്കുന്നതാണെങ്കിൽ സുരക്ഷാ നിക്ഷേപം ആവശ്യമില്ല. മൂന്നു നക്ഷത്രമോ അതിൽ കൂടുതലോ ഉള്ള മിക്ക ഹോട്ടലുകളും മറ്റിടങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് അൽപ്പം ഉയർന്ന നിരക്കിൽ അവരുടെ അതിഥികൾക്ക് സ്വകാര്യ കാറുകൾ നൽകുന്നു. ===ജല മാർഗ്ഗം=== [[File:Ferry service.png|thumb|ജല മെട്രോകൾ ഒഴികെയുള്ള കൊച്ചിയിലെ ജല പാതകൾ]] കൊച്ചിയിൽ നിരക്ക് കുറഞ്ഞ (ഏറണാകുളത്തെ ഉദ്യാന ജെട്ടിയിൽ നിന്ന് ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലേക്ക് ₹6) അന്തർ-ദ്വീപ് കടത്തുകളുടെ മികച്ച സംവിധാനമുണ്ട്. ഫോർട്ട് കൊച്ചിക്കും വൈപീനും ഇടയിലുള്ള ''ജങ്കർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന റോ-റോ (റോൾ ഓൺ-റോൾ ഓഫ്) കടത്ത് സേവനം വളരെ ജനപ്രിയമാണ്. എറണാകുളത്ത് നിന്ന് മട്ടാഞ്ചേരി, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, വൈപീൻ, വില്ലിംഗ്ഡൺ ദ്വീപ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ഓരോ 20-30 മിനിറ്റിലും കെഎസ്‌ഐഎൻസിയും മറ്റ് സ്വകാര്യ ഓപ്പറേറ്റർമാരും നടത്തുന്ന പതിവ് ബോട്ട് സർവീസുകൾ ബസ്സുകളേക്കാൾ നിരക്ക് കുറഞ്ഞതും പലപ്പോഴും വേഗതയേറിയതുമാണ്. ഉദ്യാന ജെട്ടി-ഫോർട്ട് കൊച്ചി സേവനം രാത്രി 9:30 വരെയും ഫോർട്ട് കൊച്ചി-വൈപിൻ ജങ്കർ സേവനം രാവിലെ 4:40 മുതൽ വൈകുന്നേരം 6:30 വരെയും ഒഴികെ എല്ലാ സേവനങ്ങളും രാവിലെ 4:40 മുതൽ വൈകുന്നേരം 6:30 വരെയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പ്രധാന ബോട്ട് ജെട്ടികൾ ഇവയാണ്: * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=എറണാകുളം പ്രധാന ജെട്ടി |address=മറൈൻ ഡ്രൈവ് |lat=9.9844611 |long=76.2725876 |directions=ഹൈക്കോടതിയ്ക്ക് സമീപം }} * {{Wy/ml/Marker|type=go|name=ഉദ്യാന ജെട്ടി|lat=9.972627282590384|long=76.278406798869|directions=കെ‌എസ്‌ആർ‌ടി‌സി ബസ്സ് സ്റ്റേഷന് അടുത്തുള്ള പാർക്ക് അവന്യൂവിൽ}} * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=കസ്റ്റംസ് എംബാർക്കേഷൻ ജെട്ടി |lat=9.9700390 |long=76.2622091 |address=വില്ലിംഗ്ഡൺ ദ്വീപ് }} * {{Wy/ml/Marker|type=go |name=വൈറ്റില ജല മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ|alt=വൈറ്റില ബോട്ട് ജെട്ടി |lat=9.9674995 |long=76.3227809 |wikipedia=Vyttila water metro station |wikidata=Q118898043 |lastedit=2023-06-13 |content=വൈറ്റില മൊബിലിറ്റി ഹബ്ബിലെ ഒരു കടത്ത് ടെർമിനൽ }} നൽകിയിരിക്കുന്ന ഭൂപടം നോക്കൂ, കാരണം ചില കടത്തുകൾ വഴിയിലെ എല്ലാ സ്റ്റോപ്പുകളിലും നിർത്താറില്ല. വിനോദസഞ്ചാര സീസണുകളിൽ എറണാകുളം മെയിൻ ജെട്ടിയിൽ നിന്നും അരൂരിൽ നിന്നും കുമ്പളങ്ങി വിനോദസഞ്ചാര ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പ്രധാനമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ക്രമീകരിക്കാത്ത ജലപാതകളിൽ ചില വിനോദസഞ്ചാര അധിഷ്ഠിത സ്വകാര്യ കടത്തുകൾ സേവനം നടത്തുന്നു. പ്രധാന ബോട്ട് സമയങ്ങൾ: * {{Wy/ml/Listing |name= ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് എറണാകുളത്തേക്ക് |alt= |url= |email= |address= |lat= |long= |directions= |phone= |tollfree= |fax= |hours=രാവിലെ 4:40 മുതൽ രാത്രി 9:30 വരെ |price=₹6 |wikipedia= |wikidata= |image= |lastedit=2026-06-28 |content=പ്രതിദിനം 30 സേവനങ്ങൾ. }} * {{Wy/ml/Listing |name=ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് വില്ലിംഗ്ടൺ ദ്വീപിലേക്ക് |alt= |url= |email= |address= |lat= |long= |directions= |phone= |tollfree= |fax= |hours= |price=₹6 |wikipedia= |wikidata= |image= |lastedit=2026-06-28 |content= }} * {{Wy/ml/Listing |name=മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ നിന്ന് ഫോർട്ട് കൊച്ചി വഴി എറണാകുളത്തേക്ക് |alt= |url= |email= |address= |lat= |long= |directions= |phone= |tollfree= |fax= |hours=രാവിലെ 6 മുതൽ രാത്രി 9:10 വരെ |price=₹10 |wikipedia= |wikidata= |image= |lastedit=2026-06-28 |content=ദൈർഘ്യം 20 മിനിറ്റ്. }} * {{Wy/ml/Listing | name=വൈപ്പിൻ മുതൽ എറണാകുളം വരെ വില്ലിംഗ്ടൺ ദ്വീപ് വഴി | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours=രാവിലെ 7 മുതൽ രാത്രി 9:30 വരെ | price=₹9 | wikipedia= | wikidata= | image= | lastedit=2026-06-28 | content=ഓരോ 30 മിനിറ്റിലും. }} *'''എറണാകുളം മെയിൻ ജെട്ടി മുതൽ വരാപ്പുഴ വരെ'''. പ്രതിദിനം ₹6, 1 മണിക്കൂർ ദൈർഘ്യം, രാവിലെ 7:40 മുതൽ വൈകുന്നേരം 6:45 വരെ *'''എറണാകുളം (ഹൈക്കോർട്ട് ജെട്ടി) മുതൽ ബോൾഗാട്ടി വരെ'''. 10-മിനിറ്റ് യാത്ര. *'''ഫോർട്ട് കൊച്ചി മുതൽ വൈപ്പിൻ വരെ'''. രാവിലെ 6:30 മുതൽ രാത്രി 9 വരെ. ദൈർഘ്യം 10 ​​മിനിറ്റ്, ഓരോ 10 മിനിറ്റിലും. ====ജല മെട്രോ മാർഗ്ഗം==== [[File:KWM Boat.jpg|thumb|right|കൊച്ചി ജല മെട്രോയുടെ ഒരു ബോട്ട്]] കടത്തുകൾക്ക് പുറമേ, '''ജല മെട്രോകൾ'' കൊച്ചിയിൽ ഒരു ഐശ്ചികമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യത്തേതാണ്. ജല മെട്രോകൾ കടത്തുകൾ പോലെയാണ്, പക്ഷേ കമ്പാർട്ടുമെന്റുകൾ ശിതീകരിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു സാധാരണ മെട്രോ ട്രെയിൻ പോലെയാണ്. 2023 മുതൽ, രണ്ട് പാതകൾ മാത്രമേയുള്ളൂ: * വൈപ്പിൻ>ഹൈക്കോർട്ട് * കാക്കനാട്>വൈറ്റില കായൽ വഴി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ കൊച്ചിയുടെ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ കാണാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമാണ് ജല മെട്രോയിലെ യാത്ര. ===പാത സഞ്ചാരം=== ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥ, മോശം കാൽനടപ്പാതകൾ, അശ്രദ്ധമായ ഗതാഗതം എന്നിവ കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ കൊച്ചി പരമ്പരാഗതമായി കാൽനടയാത്രക്കാർക്ക് അനുയോജ്യമല്ല. അതിനാൽ തിരക്കേറിയ നഗരമധ്യത്തിൽ അധികം നടക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. കൊളോണിയൽ ശൈലിയിലുള്ള വിശാലമായ കല്ല് നടപ്പാതകളുള്ള ഫോർട്ട് കൊച്ചി നടക്കാൻ ഏറ്റവും നല്ല സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ===സൈക്കിൾ മാർഗ്ഗം=== സമർപ്പിത ട്രാക്കുകളും നടപ്പാതകളുമുള്ള സൈക്ലിങ്ങിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലമാണ് ഫോർട്ട് കൊച്ചി. എന്നിരുന്നാലും, പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്തെ റോഡുകളിൽ പ്രത്യേക ബൈക്ക് പാതകളില്ല. റോഡ് ഉപയോക്താക്കൾ അശ്രദ്ധരായിരിക്കാമെന്നതിനാൽ കൊച്ചി റോഡുകളിൽ ബൈക്ക് ഓടിക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ ബൈക്ക് വാടകയ്‌ക്കെടുക്കുന്ന കടകൾ കണ്ടെത്താൻ എളുപ്പമാണ്. * {{Wy/ml/Listing | name=വാസ്കോ വിവര കേന്ദ്രം | alt= | url= | email= | address=ഫോർട്ട് കൊച്ചി | lat= | long= | directions= | phone=+91 484 221-6215 | tollfree= | hours= | price= | wikipedia= | wikidata= | lastedit= | content=മണിക്കൂർ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ₹7 ന് സൈക്കിളുകൾ വാടകയ്ക്ക് നൽകുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ ഐശ്ചികം. }} ==ചുറ്റിക്കാണുക== [[File:Chinese fishing nets in Kochi, Kerala.jpg|thumb|ഫോർട്ട് കൊച്ചി കടൽത്തീരത്തിലെ ഒരു ചൈനീസ് മീൻപിടുത്ത വല]] * പാലിയം കൊട്ടാരം ‌- ഭരണിമുക്ക് {{Wy/ml/SeeDistricts}} ==ചെയ്യുക== {{Wy/ml/SeeDistricts}} ===ഉത്സവങ്ങൾ=== '''കൊച്ചി കാർണിവൽ''' (ഡിസംബർ 20 മുതൽ ജനുവരി 2 വരെ) നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കാർണിവൽ ഉത്സവമാണ്. 1582 ൽ പോർച്ചുഗീസ് പുതുവത്സരാഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ആരംഭിച്ചു. വർണ്ണാഭമായ റാലികൾ, പ്രച്ഛന്ന വേഷ പ്രകടനങ്ങൾ, പതിവ് മത്സരങ്ങൾ, ബൈക്ക് റേസുകൾ, കടൽത്തീര കളികൾ, കായികം, പ്രമേയ ഉത്സവങ്ങൾ, കച്ചേരികൾ, നൃത്തങ്ങൾ, വെടിക്കെട്ട്, ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, രാത്രി കടൽത്തീര വിരുന്നുകൾ എന്നിവയുടെ ഒരു അത്ഭുതകരമായ നിര ഇതിനെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആഘോഷങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റുന്നു. പുതുവത്സരാഘോഷം ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ പ്രധാന വാർത്താഭാഗമാണ്. പാപനായിയുടെ (സാന്താക്ലോസ് പോലുള്ള ഒരു ചിത്രം) ഒരു വലിയ പ്രതിമ വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു വലിയ പ്രകടനം കടൽത്തീരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അർദ്ധരാത്രിയിൽ അവിടെ തീയിടുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ഒരു മഹത്തായ വിരുന്ന് നടക്കുന്നു. ജനുവരി 1 ന് ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് ഗംഭീര പ്രകടനത്തോടെ കാർണിവൽ അവസാനിക്കുന്നു. '''മരട് കൊട്ടാരം ദേവി ക്ഷേത്ര''' ത്തിലെ ഉത്സവ സമാപനത്തിന്റെ ഭാഗമായി (മാർച്ച് പകുതി മുതൽ ഏപ്രിൽ പകുതി വരെ) ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ രണ്ട് ദിവസമായി ഒന്നര മണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന മെഗാ വെടിക്കെട്ട് പ്രകടനത്തോടെ മരടിലെ ഉത്സവ മൈതാനത്താണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. '''ഓണം''' ആഗസ്റ്റ് പകുതി മുതൽ സെപ്റ്റംബർ പകുതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പത്ത് ദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ്. കൊച്ചിയിൽ നിന്നാണ് ഇത് ആരംഭിക്കുന്നത്. തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത് തലസ്ഥാനമായി ഉണ്ടായിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്ന പുരാണ രാജാവായ മഹാബലിയെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഐതിഹ്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ഇത്. പത്ത് ദിവസത്തെ ആഘോഷങ്ങൾ അത്തം ദിനത്തിൽ അത്തച്ചമയം എന്ന പ്രകടനത്തോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. അത്തം ഗ്രൗണ്ടിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് തൃപ്പാണിത്തുറയിലാണ് ഇത് നടക്കുന്നത്. നിരവധി ടാബ്‌ലോകൾ, നൃത്ത ഘോഷയാത്രകൾ, സാംസ്കാരിക കലാരൂപങ്ങൾ എന്നിവ തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു. '''ശിവക്ഷേത്ര ഉത്സവം''' ജനുവരി ആദ്യ ആഴ്ചയിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും ദർബാർ ഹാൾ ഗ്രൗണ്ടിലുമാണ് നടക്കുന്നത്. പത്ത് ആനകളുടെ പ്രകടനത്തിനും സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്. ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാന ദിവസമായ പകൽപ്പൂരം, പരമ്പരാഗത കേരള താളവാദ്യമേള, വമ്പിച്ച വെടിക്കെട്ട്, ഇന്ത്യൻ നാവികസേനയുടെയും കേരള പോലീസിന്റെയും 21 വെടിക്കെട്ട് സല്യൂട്ട് എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. '''തൃപ്പൂണിത്തുറ വൃശ്ചികോൽസവം''' കേരളത്തിലെ ഒരു മഹത്തായ ക്ഷേത്രോത്സവമാണ്, തൃപ്പൂണിത്തുറ പൂർണത്രയീശ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവംബർ പകുതി മുതൽ ഡിസംബർ പകുതി കാലഘട്ടത്തിൽ നടക്കുന്നു. തൃശൂർ പൂരം കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും വലിയ ഉത്സവങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഒരുകാലത്ത് കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ രാജകീയ ഉത്സവമായിരുന്നു ഇത്. കഥകളിയുടെ പതിവ് പ്രകടനങ്ങൾക്കൊപ്പം സാംസ്കാരിക ആകർഷണങ്ങൾ വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തെ ആകർഷിക്കുന്നു. ===കായികം=== കൊച്ചിയിൽ മികച്ച കായിക സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ ഔദ്യോഗിക കായിക വിനോദമാണ് ഫുട്ബോൾ. തുറസ്സായ സ്ഥലങ്ങളിൽ നാട്ടുകാർ പതിവായി ഇത് കളിക്കുന്നു. ക്രിക്കറ്റ് വളരെ ജനപ്രിയമാണ്, യുവാക്കൾ പതിവായി കളിക്കുന്നു. ഫോർട്ട് കൊച്ചി, ചെറായി കടൽത്തീരങ്ങൾ കടൽ തീര വോളിബോൾ കളിക്കുന്നതിന് നാട്ടുകാർക്കിടയിൽ വളരെ ജനപ്രിയമാണ്. ഇവിടെ വളരെ ജനപ്രിയമായ ഒരു കടൽ തീര ഫുട്ബോൾ കളിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക. ഫോർട്ട് കൊച്ചി കടൽത്തീരങ്ങളിൽ വാട്ടർ-സ്കീയിംഗും ബൈക്കിംഗും ജനപ്രിയമാണ്. ബോൾഗാട്ടി ദ്വീപിലെ കൊച്ചിൻ മറീന, തേവരയിലെ യാച്ച് ക്ലബ്, പണക്കാട് റമദ റിസോർട്ട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന വാട്ടർ സ്പോർട്സ് കളികൾ നടക്കുന്നു. നിരവധി തന്ത്രപ്രധാനമായ സൈനിക സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സാമീപ്യം കാരണം പാരാ-ഗ്ലൈഡിംഗ് അനുവദനീയമല്ല. തൃപ്പൂണിത്തറയിലെ പാലസ് ഓവൽ ഗ്രൗണ്ട് ആണ് കൊച്ചി റോയൽസ് കഴിഞ്ഞ കാലങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ഓപ്പൺ ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചിരുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വലിയ ഓപ്പൺ ക്രിക്കറ്റ് പിച്ചുകൾ. ഇതിനുപുറമെ, ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലെ പരേഡ് ഗ്രൗണ്ടുകളിലും കടവന്ത്രയിലും (ജിസിഡിഎ നഗറിന് സമീപം) പുതിയ വലിയ പിച്ചുകൾ ഉണ്ട്. ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലെ പരേഡ് ഗ്രൗണ്ടിൽ ഒരു വലിയ ഫുട്ബോൾ പിച്ചുണ്ട്, വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ നാട്ടുകാർ പതിവായി കളിക്കുന്ന ഇവിടെ നിങ്ങൾക്കും പങ്കെടുക്കാം. എം.ജി.റോഡിലെ കോളേജ് ഗ്രൗണ്ടിനടുത്തുള്ള മഹാരാജാസ് ഫുട്ബോൾ, ക്രിക്കറ്റ് പിച്ചുകളിലും, രാജാജി റോഡിലെ കെഎസ്ആർടിസി ബസ്സ് സ്റ്റേഷന് സമീപമുള്ള അംബേദ്കർ സിറ്റി സ്റ്റേഡിയത്തിലും, മറൈൻ ഡ്രൈവ് ഗ്രൗണ്ടിലും അതുപോലെ തന്നെ. ===പ്രകടന കലകൾ=== നഗരത്തിലുടനീളം നിരവധി പ്രകടന കലാ സമുച്ചയങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവ വിവിധ കലാരൂപങ്ങളുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും നല്ല അനുഭവം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. കൊച്ചിയിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ പതിവ് സായാഹ്ന കഥകളി തിയേറ്ററുകൾ ഉള്ളത്. ഇത് കേരളത്തിലെ ഈ പരമ്പരാഗത നൃത്ത-നാടക കലാരൂപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള മികച്ച ഉൾക്കാഴ്ച നൽകുന്നു. കഥകളിക്ക് പുറമേ, മറ്റ് നിരവധി പരിപാടികളും കൊച്ചിയിൽ പതിവായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ==വാങ്ങുക== {{Wy/ml/SeeDistricts}} രാത്രി ഷോപ്പിംഗിനെ അപേക്ഷിച്ച് പകൽ ഷോപ്പിംഗ് കൂടുതൽ ജനപ്രിയമാണ്. എല്ലാ ഷോപ്പിംഗ് ഔട്ട്‌ലെറ്റുകളും രാത്രി 8 മണിയോടെ അടയ്ക്കും. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ, പകൽ സമയത്തെ ഷോപ്പിംഗ് തിരക്ക് കുറയ്ക്കുന്നതിന് രാത്രി വൈകിയുള്ള ഷോപ്പിംഗ് (രാത്രി 11 മുതൽ പുലർച്ചെ 3:30 വരെ) സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. '''ഓണം ഉത്സവം''' (ഓഗസ്റ്റ് മധ്യം മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ) ഏറ്റവും മികച്ച ഷോപ്പിംഗ് സീസണുകളിൽ ഒന്നാണ്, മിക്കവാറും എല്ലാ ഇനങ്ങൾക്കും 10-50% വരെ വലിയ കിഴിവുകൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ, പതിവ് ഉപഭോക്തൃ മേളകൾക്കും ഇത് ലഭിക്കും. ക്രിസ്മസ് ആണ് അടുത്ത മികച്ച സീസൺ. കേരളത്തെ ഒരു ഷോപ്പിംഗ് ഡെസ്റ്റിനേഷനായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി കേരള സർക്കാർ '''ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ''' (ഡിസംബർ 15–ജനുവരി 30) ആരംഭിച്ചു. കൊച്ചിയാണ് ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം, പങ്കെടുക്കുന്ന സ്റ്റോറുകളിൽ നിങ്ങൾക്ക് കനത്ത കിഴിവുകളും പതിവ് ഭാഗ്യ നറുക്കെടുപ്പുകളും ലഭിക്കും. ===ചന്തകൾ=== മറൈൻ ഡ്രൈവിനും എം.ജി.റോഡിനും ഇടയിലുള്ള ഇടുങ്ങിയ പാതയിൽ പ്രശസ്തമായ ബ്രോഡ്‌വേ മാർക്കറ്റ് ഉണ്ട്. കൊച്ചിയിലെ ഏറ്റവും പഴയ ഷോപ്പിംഗ് കോർണറുകളിൽ ഒന്നാണിത്. സേഫ്റ്റി പിന്നുകൾ മുതൽ മോട്ടോർ സ്കൂട്ടറുകൾ വരെ ഇവിടെ നിന്ന് വാങ്ങാം. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പഴയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വിപണികളിൽ ഒന്നായ '''മട്ടാഞ്ചേരി പഴയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന ചന്ത'''യും പരീക്ഷിച്ചുനോക്കൂ. ===പുരാതനവസ്തുക്കൾ/കലാസൃഷ്ടികൾ=== [[File:Jew Town.jpg|thumb|പുരാതന ഷോപ്പിംഗിന് പേരുകേട്ട ജൂത പട്ടണം]] ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലെ ജൂത പട്ടണത്തിൽ നിരവധി പുരാവസ്തുക്കളുടെയും കരകൗശല വസ്തുക്കളുടെയും സ്റ്റോറുകൾ ഉണ്ട്. മിക്ക പുരാവസ്തുക്കളുടെയും കടകളിൽ കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടത്തിലെയും പൈതൃക വസ്തുക്കളും, പ്രദേശത്തെ പരമ്പരാഗത ജൂത വീടുകളിൽ നിന്നുള്ള ജൂത വസ്തുക്കളും വിൽക്കുന്നു. നിരവധി തരം ഇന്ത്യൻ ശിൽപങ്ങൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ, ഉള്ളറയിലെ പുരാവസ്തുക്കൾ, സുവനീറുകൾ എന്നിവയും നിങ്ങൾക്ക് കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. വിലപേശലുകൾ ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ പല 'പുരാതനവസ്തുക്കളും' ഉടമസ്ഥരുടെ പിൻമുറ്റത്ത് നിർമ്മിച്ചതായിരിക്കാമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുക. ശ്രദ്ധയോടെ ഷോപ്പുചെയ്യുക, കഠിനമായി വിലപേശുക. സത്യസന്ധമല്ലാത്ത പുരാവസ്തു വ്യാപാരികളിൽ നിന്ന് വലിയ കമ്മീഷൻ ലഭിക്കുന്ന കള്ളന്മാരെ ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കരുത്. ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ പുരാവസ്തുക്കളും കലാസൃഷ്ടികളും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ നടത്തുന്ന എംപോറിയങ്ങൾ പരീക്ഷിച്ചുനോക്കൂ. എന്നിരുന്നാലും, അവർ വിലപേശലോ കിഴിവോ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നില്ല. എം.ജി.റോഡിലുള്ള കേരള സംസ്ഥാന എംപോറിയം ഷോറൂമുകളായ ''കൈരളി, സുരഭി'', കർണാടകയിലെ ''കാവേരി'' എന്നിവയെല്ലാം പരിശോധിക്കുക. ===ഷോപ്പിംഗ് മാളുകൾ=== കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിൽ വലിയ പാശ്ചാത്യ ശൈലിയിലുള്ള ഷോപ്പിംഗ് മാളുകൾ തുറന്നു. ആറെണ്ണം പ്രവർത്തനക്ഷമമാണ്. മാളുകൾക്ക് പുറമേ, കൊച്ചിയിൽ നിരവധി ഷോപ്പിംഗ് സമുച്ചയങ്ങൾ ഉണ്ട് (പരസ്പരം അടുത്തായി നിരവധി കടകളുള്ള വലിയ സമുച്ചയങ്ങൾ, കൂടുതലും ഒരുതരം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ മാത്രം വിൽക്കുന്നു). ===വസ്ത്രങ്ങളും തുണിത്തരങ്ങളും=== കൊച്ചിയിൽ നിരവധി പ്രശസ്ത ഡിസൈനർ ബോട്ടിക്കുകൾ ഉണ്ട്. പ്രധാനമായും എം.ജി.റോഡിനും മറൈൻ ഡ്രൈവിനും ഇടയിലുള്ള കോൺവെന്റ് ജംഗ്ഷനിലാണ്. പനമ്പള്ളി നഗറിൽ പ്രീമിയം എക്സ്ക്ലൂസീവ് ഡിസൈനർ ബോട്ടിക്കുകളും ഉണ്ട്. ആർട്ടീരിയൽ റോഡായ എം.ജി.റോഡിൽ നിരവധി പ്രീമിയം ബ്രാൻഡ് സ്റ്റോറുകളും പ്രമുഖ വസ്ത്ര ഷോപ്പുകളും ബോട്ടിക്കുകളും ഉണ്ട്. ബ്രോഡ്‌വേ മാർക്കറ്റിലെ തുണി ബസാർ ബ്രാൻഡ് ചെയ്യാത്ത തുണിത്തരങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും കുറഞ്ഞ നിരക്കിൽ വിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വസ്ത്ര വിപണികളിൽ ഒന്നാണ്. ===ആഭരണങ്ങൾ=== കൊച്ചി സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, വജ്രം, പ്ലാറ്റിനം ആഭരണങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. മിക്ക ആഭരണ വ്യാപാരികളും ഹോട്ടൽ വുഡ്‌ലാൻഡ്‌സിന് സമീപമുള്ള എം.ജി.റോഡിലെ ജുവൽ ജംഗ്ഷനിലാണ് (വുഡ്‌ലാൻഡ് ജംഗ്ഷൻ) കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ സാധാരണ സ്വർണ്ണ പരിശുദ്ധി 22 കാരറ്റ് ആണ്. 24 കാരറ്റ് സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ (തങ്കം) അത്ര ജനപ്രിയമല്ല, പക്ഷേ ലഭ്യമാണ്. 18 കാരറ്റ് സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഭാരം കുറഞ്ഞ ശേഖരങ്ങൾ യുവാക്കൾക്കും കൗമാരക്കാർക്കും ഇടയിൽ പ്രചാരത്തിലായിട്ടുണ്ട്. ===സൂപ്പർ മാർക്കറ്റുകൾ=== ഭക്ഷണ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിനുള്ള പ്രധാന മാർഗ്ഗങ്ങൾ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും ബേക്കറികളിലുമാണ്. ബേക്കറികൾ സാധാരണയായി ബ്രെഡും ബ്രാൻഡഡ് ഭക്ഷ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങളും വിൽക്കുന്നു. അതേസമയം മിക്ക സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളും വീട്ടുപകരണങ്ങളും പാക്കേജുചെയ്ത ഭക്ഷണ സാധനങ്ങളും വിൽക്കുന്നു. '''കെആർ ബേക്സ്, ആൻസ് ബേക്കറി, ബേക്ക് മൈ ഡെയ്‌സ്, ബ്രെഡ്‌വേൾഡ്, ബെസ്റ്റ് ബേക്കറി''' എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പ്രാദേശിക ബേക്കറി ശൃംഖലകൾ, അവയിൽ പല സ്ഥലങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. '''റിലയൻസിന്''' കൊച്ചിയിൽ നിരവധി ശാഖകളുണ്ട്. ''ഫ്രഷ്'' (വിശാലമായ പുതിയ പച്ചക്കറികളും പഴങ്ങളും, പരിമിതമായ മറ്റ് പലചരക്ക് സാധനങ്ങളും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു), ''സൂപ്പർ'' (വലിയ സൂപ്പർമാർക്കറ്റ്, പലചരക്ക് സാധനങ്ങളും പച്ചക്കറികളും/പഴങ്ങളും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു). റിലയൻസ് ഒരു ശുദ്ധ വെജിറ്റേറിയൻ സൂപ്പർമാർക്കറ്റ് ശൃംഖലയാണ്, എന്നാൽ സൂപ്പർമാർക്കറ്റിന് പുറത്ത്, അവർ ''ഡെലൈറ്റ്'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചെറിയ സ്റ്റോർ നടത്തുന്നു, അതിൽ ഫ്രഷ് മാംസം ഉൾപ്പെടെ മാംസേതര ഇനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. '''മിത്ര, ഫുഡ് ബസാർ, ബിഗ് ബസാർ എക്സ്പ്രസ്, നയൻ-ടെൻ, വെൽമാർട്ട്, ത്രിവേണി''' എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രശസ്തമായ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകൾ. '''സപ്ലൈകോ''' (സർക്കാർ സ്ഥാപനം), മാവേലി എന്ന ബ്രാൻഡിലുള്ള ചെറിയ സ്റ്റോറുകളുടെയും നഗരത്തിലുടനീളം സപ്ലൈകോ എന്ന ബ്രാൻഡിലുള്ള സാധാരണ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളുടെയും വിപുലമായ ഒരു ശൃംഖല നടത്തുന്നു. സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിൽ 30% കിഴിവിൽ ഇംഗ്ലീഷ് മരുന്നുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന ഒരു മെഡിക്കൽ ഫാർമസിയും അവർക്കുണ്ട്. ===ബാങ്കുകൾ, എടിഎമ്മുകൾ, വിദേശ നാണ്യ വിനിമയ കേന്ദ്രങ്ങൾ=== മിക്കവാറും എല്ലാ ദേശീയ ബാങ്കുകളും കൊച്ചിയിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. മിക്കതിനും എം.ജി.റോഡിലാണ് ശാഖകളുള്ളത്. അതുപോലെ തന്നെ എച്ച്എസ്ബിസി, സിറ്റിബാങ്ക്, സ്റ്റാൻഡേർഡ് ചാർട്ടേഡ്, ഒമാൻ ബാങ്ക് തുടങ്ങിയ ചില അന്താരാഷ്ട്ര ബാങ്കുകളും. എടിഎമ്മുകൾ നഗരത്തിലുടനീളം ഒരേപോലെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ മിക്ക പ്രധാന ഷോപ്പിംഗ് സ്ഥലങ്ങളിലും സമീപത്തുള്ള എടിഎമ്മും ഉണ്ട്. മിക്ക ദേശസാൽകൃത ബാങ്കുകൾക്കും വിദേശനാണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്താൻ അധികാരമുണ്ട്. വെസ്റ്റേൺ യൂണിയനും മണിഗ്രാമിനും നഗരത്തിൽ നിരവധി ഫ്രാഞ്ചൈസികളുണ്ട്. സ്ഥലങ്ങൾക്കായി ജില്ലാ ലേഖനങ്ങൾ കാണുക. ==കഴിക്കുക== [[File:Keralacuisinefish.jpg|thumbnail|കൊച്ചിയിൽ വറുത്ത മത്സ്യം നന്നായി തയ്യാറാക്കും.]] കഴിഞ്ഞ ആറു നൂറ്റാണ്ടുകളായി സന്ദര്‍ശകര്‍ക്ക് ഭക്ഷണം ഒരുക്കിക്കൊടുത്തിട്ടുള്ള പാരമ്പര്യമാണ് കൊച്ചിയുടേത്. അറേബ്യ, ചൈന, ജപ്പാന്‍, പോര്‍ച്ചുഗീസ്, ഡച്ച്, ഇംഗ്ലീഷ്, റഷ്യ എന്നിങ്ങനെ സകല രാജ്യങ്ങളില്‍ നിന്നും വന്ന സന്ദര്‍ശകര്‍ക്കും കൊച്ചി ആഥിതേയരായിട്ടുണ്ട്. അതു കൊണ്ട് തന്നെ നമ്മുക്ക് കൊച്ചിയില്‍ വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന സംസ്കാരങ്ങളും പാചകശൈലികളും മറ്റും കാണാം. ഒരു തീരദേശ പട്ടണം എന്ന നിലയ്ക്ക് ധാരാളം പുതുമ നഷ്ട്ടപ്പെടാത്ത കടല്‍ മത്സ്യങ്ങൾ ലഭിക്കും എന്നത് ഇവിടുത്തെ പ്രത്യേകതയാണ്. അതിലുപരി ശുദ്ധജലമത്സ്യങ്ങളും ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. ചെമ്മീനും കൊഞ്ചും പല തരം രുചിയിൽ പാകപ്പെടുത്തിയും പിന്നെ കൊച്ചിയിലെ തന്നെ പ്രസിദ്ധമായ മീന്‍ മുളകിട്ടതും ഇവിടെ ലഭ്യമാണ്. കൊച്ചിയിൽ പരമ്പരാഗതമായി ഉണ്ടാക്കി വരുന്ന ഒരു തരം സസ്യക്കറിയാണ് ''കുറുക്കു കാളൻ''. ഉത്സവ സമയങ്ങളിലും മറ്റും ''പാലടയും കുറുക്കുകാളനും'' എല്ലാ സൂപ്പർമാർക്ക്റ്റുകളിലും ലഭിക്കുന്നതാണ്. ഫോർട്ട് കൊച്ചി കടൽത്തീരത്തിൽ, നിങ്ങൾക്ക് പുതിയ മത്സ്യം വാങ്ങി അടുത്തുള്ള ഭക്ഷണശാലകളിൽ നിന്ന് പാകം ചെയ്യാം. ഒരു കിലോ കടുവ ചെമ്മീൻ ഏകദേശം ₹300 ന് വിൽക്കുന്ന മത്സ്യക്കച്ചവടക്കാർ നിങ്ങൾക്ക് ഒരു കിലോ കടുവയെ ഏകദേശം ₹250 ന് വിൽക്കും. ഗ്രിൽ ചെയ്തതോ കറിയോ എന്തും പാകം ചെയ്യുന്നതിനും ചിപ്‌സും സാലഡും നൽകുന്നതിനും ഭക്ഷണശാലകൾ ഒരാൾക്ക് ₹40-50 ഈടാക്കും. വ്യവസ്ഥകൾ വളരെ ശുചിത്വമുള്ളതാണ്. ''വറുത്ത മത്സ്യം'', ''ഫിഷ് മോളി'' (തേങ്ങാപ്പാൽ സോസ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു കറി, സ്റ്റ്യൂ പോലെയാണ്), ''ആലപ്പി മീൻ കറി'' (തക്കാളി സോസും മീൻ പുളിയും ചേർത്ത പരമ്പരാഗത കറി), ''ഫിഷ് പീര'' (തേങ്ങ ചുരണ്ടിയ മത്സ്യക്കഷണങ്ങൾ, മീൻ പുളിയും ചേർത്ത് വറുത്ത മത്സ്യക്കഷണങ്ങൾ), ''വരത്തറച്ച കോഴി'' കറി (തേങ്ങയും മുളകും ചേർത്ത് വറുത്ത പകുതി വറുത്ത ചിക്കൻ) എന്നിവയാണ് സാധാരണയായി ചോറിനൊപ്പമോ ആവിയിൽ വേവിച്ചതോ ആയ ''കപ്പ'' (കസവ) എന്നിവയോടൊപ്പം കഴിക്കുന്ന പ്രിയപ്പെട്ട വിഭവങ്ങൾ. പരമ്പരാഗത അരി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പ്രഭാതഭക്ഷണം, പുട്ടും കടലയും, അപ്പവും സ്റ്റൂവും എന്നിവയും പരീക്ഷിച്ചു നോക്കേണ്ടതാണ്. ===ഭക്ഷണശാലകൾ=== {{Wy/ml/SeeDistricts}} കൊച്ചി നഗരത്തിലുടനീളം വിലകുറഞ്ഞ ഭക്ഷണശാലകൾ ലഭ്യമാണ്. ഒരു ഫുൾ മീലിന് ₹50-ൽ താഴെ വില കാണും. ''തട്ടുകടകൾ'' തെരുവ് ഭക്ഷണ വ്യാപാരികളാണ്. അവിടെ നിങ്ങൾക്ക് ചൂടുള്ളതും പുതുതായി പാകം ചെയ്തതുമായ രുചികരമായ ഭക്ഷണം ലഭിക്കും. നന്നായി വയറു നിറയ്ക്കുന്ന ഭക്ഷണത്തിന് പരമാവധി ₹50 വിലവരും. മിക്കതും വഹനീയമായ പാചക ട്രോളികളിൽ നിന്ന് വിളമ്പുന്ന സജ്ജീകൃത ആഹാര സമ്മിശ്രണങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു, സമീപത്ത് കുറച്ച് ബെഞ്ചുകളോ കസേരകളോ ഉണ്ട്. സ്റ്റഫ് ചെയ്തതോ ചെയ്യാത്തതോ ആയ ''തട്ടുദോശ'' (പിസ്സ റൊട്ടി പോലെ കട്ടിയുള്ള ദോശ), ചൂടുള്ള കേരള ''പൊറോട്ടകൾ'' (പൊടിച്ച ഗോതമ്പിന്റെ പരന്ന റൊട്ടി), ചപ്പാത്തിയും കേരള വറുത്ത ബീഫും ''കഞ്ഞി'' (അരി കഞ്ഞി) എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പലഹാരങ്ങൾ. ശുചിത്വമില്ലായ്മയും വറുക്കാൻ എണ്ണയുടെ നിരന്തരമായ പുനരുപയോഗവുമാണ് പ്രധാന ആശങ്ക. കൊച്ചിയിൽ വീട്ടിൽ വളർത്തുന്ന ചില ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ശൃംഖലകളുണ്ട്: ''കെആർ ഹോട്ട് ചിക്കൻ, 61 പൈ ദോശകൾ, ലൂസിയാസ് ഫുഡ് കോർട്ട്, പോട്ട്പുരി, ദി ഓവൻ, ക്രിസ്പി ചിക്കൻ, അറേബ്യൻ ട്രീറ്റ്, പപ്പാ മിലാനോസ്, ബ്രെഡ്‌വേൾഡ് ബ്രോസ്റ്റഡ് ചിക്കൻ'' എന്നിവ പട്ടണത്തിന്റെ മിക്ക ഭാഗങ്ങളിലും സാന്നിധ്യമുണ്ട്. ''കെ‌എഫ്‌സി, ചിക്കിംഗ്, നൂഡിൽ കിംഗ്സ്, മക്ഡൊണാൾഡ്സ്, ബർഗർ കിംഗ്, യുഎസ് പിസ്സാസ്, മാരിബ്രൗൺ, പിസ്സ ഹട്ട്, ഡൊമിനോസ്'' തുടങ്ങിയ വിദേശ ഫ്രാഞ്ചൈസികളും ഇവിടെ സാന്നിധ്യമറിയിക്കുന്നു. ഷവർമയും ഗ്രിൽഡ് ചിക്കനും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന നിരവധി തെരുവ് അറബി ഭക്ഷണശാലകൾ ഇവിടെയുണ്ട്. നഗരത്തിലുടനീളം ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ''റിയൽ അറേബ്യ, അറേബ്യ ഡ്രീംസ്, ഗ്രിൽ അറേബ്യ'' എന്നിവയാണ് ജനപ്രിയ ഐശ്ചികങ്ങൾ. മിക്ക സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും ബേക്കറികളിലും പുറത്ത് ഒരു ഷവർമ കോർണർ ഉണ്ട്. ഇത് വിലകുറഞ്ഞതും എന്നാൽ നിറയുന്നതുമായ സാൻഡ്‌വിച്ച് ആണ്. മിക്ക ബജറ്റ് അറബിക് ഭക്ഷണശാലകളും വൈകുന്നേരം 5 മണി മുതൽ അർദ്ധരാത്രി വരെ തുറന്നിരിക്കും. ''സിലോൺ ബേക്ക് ഹൗസ്'' ന് കൊച്ചിയിലുടനീളം ഒന്നിലധികം ശാഖകളുണ്ട്, സിലോൺ പരോട്ടകളും ശ്രീലങ്കൻ ചിക്കൻ വിഭവങ്ങളും നൽകുന്നു. ==കുടിക്കുക== {{Wy/ml/SeeDistricts}} {{Wy/ml/Infobox|പബ് നിയമങ്ങളും മര്യാദകളും | എല്ലാ ഡിസ്കോതെക്കുകൾക്കും പബ്ബുകൾക്കും ചില കർശനമായ നിയമങ്ങളും മര്യാദകളും ഉണ്ട്. * പ്രവേശന നയം നിയന്ത്രിതമാണ് - പ്രായം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകൾ ഇല്ലാതെ 21 വയസ്സിന് മുകളിലുള്ള അതിഥികൾക്ക് മാത്രമേ പ്രവേശനം അനുവദിക്കൂ. വളർത്തുമൃഗങ്ങളെ അനുവദിക്കില്ല. ചില ദിവസങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾക്കും ദമ്പതികൾക്കും കുടുംബങ്ങൾക്കും മാത്രമായി നീക്കിവച്ചേക്കാം. * കർശനമായ വസ്ത്രധാരണ രീതി - രണ്ട് ലിംഗക്കാർക്കും ഔപചാരിക വസ്ത്രം മാത്രം. സ്ത്രീകൾക്ക് പാശ്ചാത്യ ശൈലിയിലുള്ള ഫാഷൻ അനുവദനീയമാണ്. പുരുഷന്മാർ ഔപചാരിക പാശ്ചാത്യ ശൈലിയിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങളോ ഷൂസുള്ള ഡെനിമുകളോ പൂർണ്ണമായും ധരിക്കണം. പുരുഷന്മാർക്ക് ഒരു തരത്തിലുള്ള വംശീയ ഇന്ത്യൻ വസ്ത്രങ്ങളും അനുവദനീയമല്ല; എന്നിരുന്നാലും, സ്ത്രീകൾക്ക് സാരികൾ അനുവദനീയമാണ്. * ഏതെങ്കിലും പബ്ബുകളിലോ നൃത്ത നിലകളിലോ പുകവലി കർശനമായി അനുവദനീയമല്ല}} മദ്യപാനശീലത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ യാതൊരു തരത്തിലും വിട്ടുവീഴ്ച്ച ചെയ്യാത്തവരാണ് കേരളീയർ. കൊച്ചിയിൽ ബാറുകളോ പബ്ബുകളോ കണ്ടെത്തുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമല്ല. മദ്യം കഴിക്കാത്തവർക്ക് മികച്ച പ്രാദേശിക ഐശ്ചികങ്ങൾ ധാരാളം ഉണ്ട്. '''പുതിയ കള്ള്''' (''കള്ള്'') തെങ്ങിൽ നിന്നുള്ള ഒരു മദ്യമാണ്. മായം ചേർക്കൽ വളരെ സാധാരണമായതിനാൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. തെങ്ങുകൾ വേർതിരിച്ചെടുക്കാൻ വിട്ടുകൊടുത്ത ഒരു നാട്ടുകാരനിൽ നിന്ന് അത് വാങ്ങുന്നതാണ് നല്ലത്. തൃപ്പൂണിത്തുറയ്ക്കടുത്തുള്ള മുല്ലപ്പന്തൽ കള്ളുഷാപ്പ് ഒരു സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ കള്ള് വാറ്റ് കടയാണ്. '''കരിക്ക് /ഇളനീർ''' (ഇളം തേങ്ങ), പല കച്ചവടക്കാരുടെയും സ്റ്റാളുകളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മറൈൻ ഡ്രൈവിൽ കാണാം. '''സംഭാരം (മോര്)''', പ്രത്യേകിച്ചും ചൂടുള്ള വേനൽക്കാല ദിവസങ്ങളിൽ ജനപ്രിയമാണ്. ചില ക്ലബ്ബുകൾ പോലും ഇത് സൗജന്യമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നു. '''ഷാർജ ഷേക്ക്''' പോലുള്ള ''ഷേക്ക്സ്'' നല്ല തണുത്ത പാനീയ ഐശ്ചികങ്ങളാണ്. കൂടാതെ നഗരത്തിലുടനീളം നിരവധി തണുത്ത-ബാറുകളും ജ്യൂസ് സ്റ്റാളുകളും ഉണ്ട്. '''സർബത്ത്''' (''ഷർബത്ത്'') വിവിധ ഇനങ്ങളിലുള്ള ഒരു ജനപ്രിയ മധുരപാനീയമാണ്. സോഡ നാരങ്ങ, നാരങ്ങാവെള്ളം, പുതിയ നാരങ്ങ മുതലായവ എല്ലായിടത്തും ലഭ്യമായ മറ്റ് സാധാരണ ദാഹശമന മരുന്നുകളാണ്. ഇനി ഇതൊന്നും പോരാ എന്നു തോന്നുന്നവർക്കായ് ഒരുപാട് കോഫി ഷോപ്പുകളും കൊച്ചിയിൽ ഉണ്ട്. ===ബാറുകൾ=== ഒരു ബാറോ പബ്ബോ കണ്ടെത്തുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമല്ല. ചെലവ് ചുരുങ്ങിയ രീതിയിലുള്ള ബാറുകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾക്ക് സമീപവും കലൂരിലും ഇടപ്പള്ളിയിലുമാണ്. മധ്യതരം-ബാറുകൾ, വിലക്കൂടിയ ബാറുകൾ എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്. ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിൽ വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കായി ധാരാളം ബിയർ, വൈൻ ബാറുകൾ ഉണ്ട്. കേരളത്തിലെ മറ്റിടങ്ങളിലെന്നപോലെ, ''മാസത്തിലെ എല്ലാ ആദ്യ, രണ്ടാം ദിവസങ്ങളിലും എല്ലാ സംസ്ഥാന അവധി ദിവസങ്ങളിലും എല്ലാ ബാറുകളും പബ്ബുകളും അടച്ചിടണം''. ഇവ ''വരണ്ട ദിനങ്ങൾ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ബാറുകളും അർദ്ധരാത്രിയോടെ അടച്ചിടണം. കൊച്ചിയിൽ വിപുലമായ ശൃംഖലയുള്ള, മത്സര നിരക്കിൽ വിൽക്കുന്ന, സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള പാനീയ കമ്പനിയുടെ സ്റ്റോറുകളിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾക്ക് മിക്കവാറും എല്ലാ ബ്രാൻഡ് മദ്യവും വാങ്ങാം. പ്രത്യേകിച്ച് വരണ്ട ദിനങ്ങളുടെ തലേന്ന് നീണ്ട വരികൾ പ്രതീക്ഷിക്കുക. ===രാത്രി ജീവിതവും ഡിജെ വിരുന്നുകളും പബ്ബുകളും=== വലിയ നഗരങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് രാത്രി ജീവിതം വളരെ പരിമിതമാണ്. ധാരാളം ബാറുകൾ ലഭ്യമാണ്. പക്ഷേ വലിയ മെട്രോ നഗരങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് നഗരം വളരെ യാഥാസ്ഥിതികമാണ്. ==ഉറങ്ങുക== {{Wy/ml/SeeDistricts}} ഒരു വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രവും വാണിജ്യ നഗരവുമായ കൊച്ചിയിൽ പല നിരക്കിലുള്ള താമസ സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. യൂറോപ്യൻ- അമേരിക്കൻ സ്റ്റൈലിലുള്ള ഹോട്ടലും മറ്റു താരതമ്യേന ചെറിയ തുകയിൽ ഒതുങ്ങുന്ന താമസസ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ട്. സാധാരണക്കാരനായ വിനോദസഞ്ചാരിക്ക് താമസിക്കാനായി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ പരിസരത്ത് ഫൈവ് സ്റ്റാർ അല്ലാത്ത ഒട്ടനവധി ലോഡ്ജുകൾ ഉണ്ട്. ഒരാഴ്ച്ചയിൽ കൂടുതൽ താമസിക്കുന്നവർക്ക് ചെറിയ ലോഡ്ജുകളിലോ ഹോസ്റ്റലുകളിലോ ആഴ്ച വാടകയ്ക്കോ മാസ വാടകയ്ക്കോ താമസിക്കാം. കുടുംബസമേതം താമസിക്കുന്ന വീടുകളിൽ ''പ്രതിഫലം നൽകുന്ന അതിഥി''യായി താമസിക്കുവാനുള്ള സൗകര്യവും കൊച്ചിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ==പഠിക്കുക== നാടന്‍ കലാരൂപങ്ങളായ കഥകളി, മോഹിനിയാട്ടം, കുച്ചിപ്പുടി, ഭരതനാട്യം, ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം എന്നിവ അഭ്യസിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങള്‍ കൊച്ചിയിലുണ്ട്. കേരള കഥകളി സെന്റര്‍, ആര്‍. എല്‍. വി കോളേജ് ഓഫ് ഡാന്‍സ് ആന്റ് മ്യൂസിക്, ശ്രീ ശങ്കര സ്കൂള്‍ ഓഫ് ഡാന്‍സ് ആന്റ് മ്യൂസിക് എന്നിവ അതില്‍ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. കളരിപ്പയറ്റില്‍ താത്പര്യമുള്ളവര്‍ക്ക് അതിനും യോഗയും മെഡിറ്റേഷനും ചെയ്യാന്‍ താത്പര്യമുള്ളവര്‍ക്ക് അതു ചെയ്യാനുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളും കൊച്ചിയില്‍ ഉണ്ട്. ==സുരക്ഷ== മികച്ച പോലീസ് പരിരക്ഷയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായ നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ് കൊച്ചി. രാത്രിയിൽ ഒറ്റക്ക് നടക്കുമ്പോൾ ചുറ്റുപാടും ശ്രദ്ധിക്കുക. നിരവധി സംഭവങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നതിനാൽ സദാചാര പോലീസിംഗ് സംഘങ്ങളെ സൂക്ഷിക്കുക. * കൊച്ചിയിൽ രാത്രികാല ജീവിതം സാധാരണമല്ല. നിങ്ങൾ ക്ലബ്ബിംഗ് നടത്താൻ പദ്ധതിയിടുകയാണെങ്കിൽ, മുൻകൂട്ടി നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഗതാഗത ക്രമീകരണങ്ങൾ നടത്തുക. രാത്രി 9:45 ന് ശേഷം വളരെ കുറച്ച് ബസ്സുകൾ മാത്രമേ ഓടുന്നുള്ളൂ. രാത്രി 10:30 ന് ശേഷം ഒന്നും ഓടുന്നില്ല. നിങ്ങൾക്ക് ഓട്ടോകളും ടാക്സികളും കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. പക്ഷേ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾക്കോ ​​പ്രധാന ബസ് സ്റ്റാൻഡുകൾക്കോ ​​സമീപം മാത്രം. * നഗരത്തിലുടനീളം വലിയ ജലാശയങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കാരണം കൊച്ചി കൊതുകുകൾക്ക് കുപ്രസിദ്ധമാണ്. നിങ്ങൾ ബുക്ക് ചെയ്യുന്ന ഏത് മുറിയിലും കൊതുക് തിരികളോ ഒരു കൊതുക് വലയോ ഉണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക. കൊതുക് കടി ഒഴിവാക്കാൻ ഏതെങ്കിലും കൊതുകിനെ അകറ്റുന്ന ക്രീമുകളോ കൊതുകിനെ അകറ്റുന്ന യന്ത്രങ്ങളോ ഉപയോഗിക്കുക. * റോഡുകൾ മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കുക - ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, നിങ്ങൾ റോഡ് മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോൾ വാഹനങ്ങൾ വേഗത കുറക്കാറില്ല; അതിനാൽ വാഹനങ്ങൾ കുറയുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുക. സീബ്രവരകളിലൂടെ മുറിച്ചുകടക്കുന്നതാണ് സുരക്ഷിതം. എതിരെ വരുന്ന വാഹനങ്ങൾ മുറിച്ചുകടക്കുന്നതുകാണുമ്പോൾ വേഗത കുറയ്ക്കും. * സ്വകാര്യ ലൈൻ ബസ്സുകളും കെഎസ്ആർടിസി ബസ്സുകളും നിരത്തിൽ ഉള്ളപ്പോൾ ജാഗ്രത പാലിക്കുക. കൊച്ചിയിൽ തിരക്കേറിയ സമയങ്ങളിൽ കാൽനടയാത്രക്കാർ കഠിനമായ ജീവിതം നയിക്കുന്നു. സ്വകാര്യ ബസ്സുകളും കാൽനടയാത്രക്കാരും ഉൾപ്പെടുന്ന നിരവധി റോഡപകടങ്ങളും ഹിറ്റ്-റൺ കേസുകളും ഉണ്ട്. അതിനാൽ അവയ്ക്ക് ''ചുവന്ന കൊലയാളികൾ'' എന്ന വിളിപ്പേരുണ്ട്. റോഡുകൾ മുറിച്ചുകടക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. കടക്കാൻ പ്രയാസമാണെങ്കിൽ പ്രധാന സിഗ്നൽ ജംഗ്ഷനുകളിൽ മാത്രം അങ്ങനെ ചെയ്യുക അല്ലെങ്കിൽ പ്രാദേശിക ട്രാഫിക് പോലീസുകാരന്റെ സഹായം തേടുക. * കൊച്ചിയിൽ നല്ല പാദസഞ്ചാര നടപ്പാതകൾ ഇല്ല. എന്നിരുന്നാലും ഇപ്പോൾ റോഡുകൾക്കൊപ്പം പലതും പുനർനിർമ്മിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ നടപ്പാതകളിലൂടെ നടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുക. പ്രത്യേകിച്ച് രാത്രിയിൽ. നഗരപ്രാന്തങ്ങളിലെ രാത്രികളിൽ ജെയ്‌വാക്കിംഗ് സുരക്ഷിതമായിരിക്കാം, എന്നാൽ മെച്ചപ്പെട്ട റോഡുകൾ വരുന്നതിനാലും ഗതാഗതം വർദ്ധിക്കുന്നതിനാലും നഗരത്തിലെ റോഡുകളിലൂടെ നടക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുക, പ്രത്യേകിച്ച് പകൽ സമയത്ത്. * കൊച്ചി സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏതാനും മീറ്റർ മാത്രം ഉയരത്തിലാണ്. അതിനാൽ പ്രധാന നഗരത്തിലെ ചില റോഡുകളിൽ മഴക്കാലത്ത് വെള്ളം കയറുന്നത് പതിവാണ്. മഴക്കാലത്ത് അത്തരം റോഡുകൾ ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. ഈ റോഡുകളിൽ വെള്ളം കയറുമ്പോൾ നിങ്ങൾ റോഡിലൂടെയാണോ അതോ നടപ്പാതയിലൂടെയാണോ നടക്കുന്നത് എന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ പ്രയാസമായിരിക്കും. ഇത് ചിലപ്പോൾ നിങ്ങളെ ഡ്രെയിനേജ് കുഴികളിലേക്ക് തള്ളിവിടും. എന്നിരുന്നാലും, മഴയ്ക്ക് ശേഷം ഈ വെള്ളപ്പൊക്കം വേഗത്തിൽ വറ്റിപ്പോകുന്ന പ്രവണത കാണിക്കുന്നു. വെള്ളപ്പൊക്ക സാധ്യതയുള്ള റോഡുകൾ ഇവയാണ്: ഇടപ്പള്ളി കവല, എറണാകുളം കവല (സൗത്ത്) റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലേക്ക് നയിക്കുന്ന റോഡുകൾ, സൗത്ത് കവല (ഹോട്ടൽ വുഡ്‌ലാൻഡ്‌സിന് മുന്നിൽ) * മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് നഗരത്തിൽ പൊതു പുകവലി നിരോധനം കർശനമായി നടപ്പിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്തുടനീളം പൊതു പുകവലി നിരോധനം ഏർപ്പെടുത്താൻ കേരള ഹൈക്കോടതി ഉത്തരവിട്ടിട്ടുണ്ട്. റോഡരികിലും ഷോപ്പിംഗ് സമുച്ചയങ്ങളിലും ഭക്ഷണശാലകളിലും ഉദ്യാനങ്ങളിലും പുകവലി നിയമവിരുദ്ധമാണ്. കൂടാതെ പോലീസിന് 500-1,000 രൂപ ഈടാക്കാം. അയഞ്ഞ സിഗരറ്റുകളോ പുകയിലയോ വിൽക്കുന്ന ഒരു കടയ്ക്കും ലൈറ്ററുകൾ നൽകാൻ അനുവാദമില്ല. ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ലൈറ്ററുകൾ നൽകുന്നത് വിതരണക്കാരനും വാങ്ങുന്നയാൾക്കും 150 രൂപ പിഴ ചുമത്താൻ ഇടയാക്കും. * കേരളത്തിലെയും ഇന്ത്യയിലെയും മറ്റിടങ്ങളിലെന്നപോലെ കൊച്ചിയിലും വേശ്യാവൃത്തി നിയമവിരുദ്ധമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, നിങ്ങളെ വശീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചേക്കാവുന്ന തെരുവ് വേശ്യകളെയും അവരുടെ ഏജന്റുമാരെയും നേരിടാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്. വേശ്യകൾക്കിടയിൽ എച്ച്ഐവി സാധാരണമായതിനാൽ അത്തരം വാഗ്ദാനങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുക. വ്യഭിചാരം ക്രിമിനൽ കുറ്റമായതിനാൽ, വേശ്യകളെയും അവരുടെ ഇടപാടുകാരെയും പിടികൂടാൻ പ്രാദേശിക വിലകുറഞ്ഞ ഹോട്ടലുകളിൽ പതിവായി പോലീസ് റെയ്ഡുകൾ നടക്കുന്നു. ===അടിയന്തര പിന്തുണയും സഹായവും=== പോലീസിന്റെ ഏത് അടിയന്തര സഹായത്തിനും, '''{{Wy/ml/phone|100 (ഫ്ലൈയിംഗ് സ്ക്വാഡിന്)}}''' അല്ലെങ്കിൽ '''{{Wy/ml/phone|1090 (കുറ്റകൃത്യം തടയുവാൻ)}}''' വിളിക്കുക. നഗരത്തിൽ ഏകദേശം 16 പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ സോണുകൾ ഉണ്ട്. ==ആരോഗ്യത്തോടെയിരിക്കുക== ===ആശുപത്രികൾ=== [[Wy/ml/തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തോടൊപ്പം]], കൊച്ചിയും ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച മെഡിക്കൽ ഹബ്ബുകളിൽ ഒന്നാണ്. കേരളം തെക്കേ ഏഷ്യയില്‍ തന്നെ വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി മുന്നിട്ടു നില്‍ക്കുന്ന ഒരു സ്ഥലം ആയത് കൊണ്ട് ചികിത്സ ലഭിക്കുന്ന കാര്യത്തില്‍ യാതൊരു സംശയവും വേണ്ട. കൊച്ചി നഗരത്തില്‍ തന്നെ ഒട്ടനവധി ആശുപത്രികളുണ്ട്. ഇവയിൽ 12 എണ്ണം വിദഗ്‌ദ്ധസേവനം ലഭിക്കുന്നവയാണ്. അമൃതാ ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കല്‍ സയന്‍സ്, ലേയ്ക് ഷോര്‍ ആശുപത്രി, മെഡിക്കല്‍ ട്രസ്റ്റ് ആശുപത്രി, എന്നിവ പ്രസിദ്ധമാണ്. അതു കൂടാതെ ആയുര്‍വേദ ആശുപത്രി ആയ കോട്ടയ്ക്കല്‍ ആര്യ വൈദ്യശാല ആശുപത്രിയും കേരള ആയുര്‍വേദ സമാജം ആശുപത്രിയും സമീപത്തായുണ്ട്. ''അത്യാഹിത വിഭാഗം'' എന്നു അടയാളപ്പെടുത്തിയ ചെയ്തിട്ടുള്ള ആശുപത്രികളിൽ മാത്രമേ അപകട കേസും മറ്റും പ്രവേശനം നൽകാൻ അധികാരമുള്ളൂ. ജില്ലാ ലേഖനങ്ങളിലെ നാമാവലികൾ കാണുക. ''അപകട കേസുകളിൽ:'' എല്ലാ ടെലിഫോണുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ടോൾ ഫ്രീ അടിയന്തര നമ്പറുകൾ '''{{Wy/ml/phone|102}} ഉം {{Wy/ml/phone|1298}} ഉം''' ആണ്. ===ആംബുലൻസുകൾ=== * {{Wy/ml/Listing | name=വ്യോമ ആംബുലൻസ് | phone=+91 98 4544 6634, +91 99 8609 0451 (സെൽ) | lastedit = 2026-06-30 | content=മുൻകൂട്ടി ബുക്കിംഗ് നടത്തണം. }} * {{Wy/ml/Listing | name=അമൃത ജീവൻരക്ഷ | phone=+91 484 280-1234, +91 484 280-2100 | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=അടിയന്തര വൈദ്യസഹായം | phone=1298 (ഗാർഹികം) | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=കൊച്ചി പോലീസ് വൈദ്യസഹായം | phone= +91 484 236-6100, 100 (ഗാർഹികം) | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=ലയൺസ് ക്ലബ് സൗജന്യ ആംബുലൻസ് | phone=+91 484 235-4139 | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=എൻ‌എസ്‌എസ് സമുദായ സൗജന്യ ആംബുലൻസ് | phone=+91 484 236-9920 | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=നിരത്തിലെ അപകട അടിയന്തര പരിചരണ സേന | phone=+91 98 4609 9900, +91 98 4600 7740 (സെൽ) | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=ദ്രുത വൈദ്യ നടപടി സേന | phone=102 (ഗാർഹികം) | lastedit = 2026-06-30 }} * {{Wy/ml/Listing | name=റോട്ടറി അത്യാഹിത വൈദ്യ സേന | phone=+91 98 4706 0077 (സെൽ) | lastedit = 2026-06-30 }} ==ബന്ധപ്പെടുക== ===വിദൂര ആശയവിനിമയം=== കൊച്ചിയുടെ '''മേഖലാ കോഡ്''' 0484 ആണ്. ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്തുനിന്ന് ഫോൺ വിളിക്കുകയാണെങ്കിൽ +91 484 xxx xxxx എന്ന രീതീയിലുള്ള നമ്പർ ഉപയോഗിക്കുക. മിക്കവാറും എല്ലാ ദേശീയ മൊബൈൽ സേവന ദാതാക്കളും കൊച്ചിയിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. '''മൊബൈൽ സേവനങ്ങൾ''': നിങ്ങൾക്ക് ഒരു ഇന്ത്യൻ ഫോൺ നമ്പർ ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ, ഒരു ''മുൻകൂറായി പണമടച്ച'' മൊബൈൽ കണക്ഷൻ എടുക്കുന്നത് വളരെ എളുപ്പമാണ്. ഇതിനായി നിങ്ങളുടെ പാസ്‌പോർട്ടിന്റെ ഒരു ഫോട്ടോകോപ്പി (വിസയും തിരിച്ചറിയൽ രേഖകളും ഉൾപ്പെടെ), ഒരു കളർ ഫോട്ടോ, (ഔദ്യോഗികമായി) പ്രാദേശിക വിലാസത്തിന്റെ തെളിവ് (കൊച്ചിയിൽ) എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. മിക്ക നക്ഷത്ര ഹോട്ടലുകളും ഇതിനായി അവരുടെ വിലാസം ഉപയോഗിക്കാൻ നിങ്ങളെ അനുവദിക്കുന്നു. വിലാസം ഇല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ വിസ നമ്പർ, വിരലടയാളം, ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ പാസ്‌പോർട്ട് സൈസ് ഫോട്ടോകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ''മുൻകൂറായി പണമടച്ച'' കണക്ഷൻ ലഭിക്കും. [[Wy/ml/ഇന്ത്യ#ബന്ധപ്പെടുക|ഇന്ത്യയിലെ]] മിക്ക മൊബൈൽ സേവന ദാതാക്കളും കൊച്ചി, എൻആർ, എൽടിഇ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ബി‌എസ്‌എൻ‌എൽ ''കോളിംഗ് കാർഡുകൾ'' എല്ലാ സ്റ്റോറുകളിലും ലഭ്യമാണ്. ഇത് ഒരു ''മുൻകൂറായി പണമടച്ച'' കോളിംഗ് കാർഡാണ്. ഫോൺ ഉപയോക്താവിന് ചാർജ് ചെയ്യാതെ തന്നെ ഏത് ഫോണിലും ഇത് ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയും. ''വോഡഫോൺ വേൾഡ്'' കാർഡുകളും ''എയർടെൽ ഗ്ലോബ്'' കാർഡുകളും മറ്റൊരു നല്ല ഐശ്ചികമാണ്. പൊതുവായ, ബിസിനസ്സ് ടെലിഫോൺ ഡയറക്ടറികൾ {{Wy/ml/phone|+91 484 444-4444}} എന്ന നമ്പറിൽ വിളിച്ച് ആക്‌സസ് ചെയ്യാൻ കഴിയും. BSNL ലാൻഡ്‌ഫോണുകളിൽ നിന്നും BSNL മൊബൈലിൽ നിന്നുമുള്ള ടോൾ-ഫ്രീ ഡയറക്‌ടറി അന്വേഷണം {{Wy/ml/phone|197}} ആണ്. ===ഇന്റർനെറ്റ്=== ഇന്ത്യയിൽ ഇന്റർനെറ്റുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച ആദ്യത്തെ സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു കൊച്ചി. മൂന്ന് പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്ര അന്തർദേശീയ സബ്-മറൈൻ നെറ്റ്‌വർക്ക് കേബിളുകളുടെ (ഫ്ലാഗ്, സീ-മി, സെയ്ഫ്) ലാൻഡിംഗ് സൈറ്റും ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മിക്ക ഫൈബർ-ഒപ്റ്റിക് നെറ്റ്‌വർക്കുകളുടെയും കേന്ദ്രബിന്ദുവും കൂടിയായ കൊച്ചി. കുറഞ്ഞ നിരക്കിൽ നല്ല ബാൻഡ്‌വിഡ്ത്ത് നഗരത്തിലുണ്ട്. മണിക്കൂറിന് ഏകദേശം ₹10 നിരക്ക് ഈടാക്കുന്ന ധാരാളം ഇന്റർനെറ്റ് സെന്ററുകളുണ്ട്. കോൺവെന്റ് റോഡിലെയും കൊച്ചിൻ സർവകലാശാലയ്ക്ക് സമീപത്തെയും ചില കഫേകൾ മണിക്കൂറിന് ₹5 നിരക്കിൽ അതിവേഗ നെറ്റ് കണക്റ്റിവിറ്റി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. വൈഫൈ കണക്ഷനുള്ള ലാപ്‌ടോപ്പ് നിങ്ങളുടെ കൈവശമുണ്ടെങ്കിൽ, ബിഎസ്എൻഎൽ വൈമാക്സ് യുഎസ്ബി കണക്ഷൻ ഉപയോഗിച്ച് (ഏകദേശം ''സെക്കൻഡിൽ 40 മെഗാ ബിറ്റുകൾ'' മുതൽ ''സെക്കൻഡിൽ 512 മെഗാ ബിറ്റുകൾ'' വരെ വേഗത) എവിടെയും കറങ്ങാം. കാരണം കൊച്ചിയിൽ നാലാം തലമുറ വൈമാക്സ് ഉണ്ട്. ഇതിനുപുറമെ, മൂന്നാം തലമുറ-ഇവിഡിഒ ബിഎസ്എൻഎൽ നെറ്റ്‌വർക്ക് നൽകുന്ന സേവനങ്ങളും ബി‌എസ്‌എൻ‌എൽ, ഡോകോമോ, റിലയൻസ് മൊബൈൽ എന്നിവയുടെ 3G സേവനങ്ങളും ഉള്ള ഒരു ''നെറ്റ്‌വർക്ക് നഗരം'' കൂടിയാണ് കൊച്ചി. മിക്ക 3-നക്ഷത്ര ഹോട്ടലുകളും വൈഫൈ കണക്റ്റിവിറ്റി നൽകുന്നു. ടാറ്റ ഇൻഡികോമിന്റെയോ റിലയൻസിന്റെയോ ''മുൻകൂറായി പണമടച്ച'' കണക്ഷൻ കാർഡുകൾ നിങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമാണ്. മിക്ക ഹോട്ടലുകളിലും ടാറ്റ സർവീസുണ്ട്. ചില ഹോട്ടലുകൾ അതിഥികൾക്ക് സൗജന്യ വൈ-ഫൈ നൽകുന്നു. ===കത്തുകൾ=== '''ഇന്ത്യ പോസ്റ്റ്''' ന് നഗരത്തിലുടനീളം ഓഫീസുകളുണ്ട്, സാധാരണയായി തിങ്കൾ മുതൽ വെള്ളി വരെ രാവിലെ 8:30 മുതൽ വൈകുന്നേരം 5 വരെ, ശനി 8:30 മുതൽ ഉച്ചയ്ക്ക് 1 വരെ, ഞായറാഴ്ചകളിൽ അടച്ചിരിക്കും. കൊച്ചി വിമാനത്താവള തപാൽ ഓഫീസ് (അന്താരാഷ്ട്ര മേഖലയുടെ പുറപ്പെടൽ ഭാഗത്ത്) തിങ്കൾ മുതൽ രാത്രി 6:30 വരെ തുറന്നിരിക്കും. പൊതു തപാൽ കാര്യലയം (ജിപിഒ) എം.ജി.റോഡിലും (അവ്യൂ റീജന്റിന് എതിർവശത്ത്) ഹൈസ്കൂളിന് സമീപമുള്ള ഇടപ്പള്ളിയിലും ഉണ്ട്. പ്രധാന തപാൽ കാര്യാലയം (എച്ച്പിഒ) ആശുപത്രി റോഡിലെ തപാൽ സമുച്ചയത്തിലാണ്. ''എക്സ്പ്രെസ്സ്'' (ഇഎംഎസ് സേവനം) എച്ച്പിഒ, ഇടപ്പള്ളി ജിപിഒ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ലഭ്യമാണ്. ഇത് 5 സംസ്ഥാന അവധി ദിവസങ്ങൾ ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ ദിവസങ്ങളിലും 24 മണിക്കൂറും തുറന്നിരിക്കും. ഇഎംഎസ് തപാൽ സേവനം വളരെ വേഗതയുള്ളതും വിശ്വസനീയവുമാണ്. നഗരത്തിലുടനീളം തപാൽ പെട്ടികൾ ലഭ്യമാണ്. ദിവസേനയുള്ള ക്ലിയറൻസ് രാവിലെ 10 നും വൈകുന്നേരം 4:30 നും ആണ്. ലോകത്തിലെവിടെയും ഒരു തപാൽ കാർഡിന് ₹20 (മാർച്ച് 2018) ചിലവാകും. കേരളത്തിൽ നിരവധി സ്വകാര്യ കുറിയർ കമ്പനികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ''ഫെഡ്‌എക്സ്, ഡിഎച്ച്എൽ, ഫസ്റ്റ് ഫ്ലൈറ്റ്, യുപിഎസ്, ഡിടിഡിസി, അരാമെക്സ്'' എന്നിവ മുൻനിര സ്വകാര്യ സേവനങ്ങളിൽ ചിലതാണ്. ===പത്രങ്ങൾ=== മിക്കവാറും എല്ലാ ദേശീയ പത്രങ്ങൾക്കും കൊച്ചിയിൽ പതിപ്പുകളുണ്ട്. പ്രധാന ഇംഗ്ലീഷ് ദിനപത്രങ്ങൾ ''ദി ഹിന്ദു'' (മെട്രോപ്ലസ് എന്ന വിശദമായ നഗര ടാബ്ലോയിഡ് ഉണ്ട്), ''ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്'' (നഗര സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള നല്ല ഉൾക്കാഴ്ചകൾ നൽകുന്ന പ്രാദേശിക നഗര എക്സ്പ്രെസ്സ് ഈ പത്രത്തോടൊപ്പം), ''ദി ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ'', ''ദി പയനിയർ'', ''ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്'', നിരവധി ജനപ്രിയ മലയാളം, തമിഴ് പത്രങ്ങൾ എന്നിവയാണ്. കൊച്ചി ഓഹരി വിപണിയുടെ ആസ്ഥാനവും കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രവുമായതിനാൽ, ''ദി ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്'', ''ദി ബിസിനസ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്'', ''ദി ഹിന്ദു ബിസിനസ്ലൈൻ'', ''ദി ഫിനാൻഷ്യൽ എക്സ്പ്രെസ്സ്'' തുടങ്ങി ഇംഗ്ലീഷിലുള്ള നിരവധി സാമ്പത്തിക ദിനപത്രങ്ങൾ കൊച്ചിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ധാരാളം ജനപ്രിയ ഇംഗ്ലീഷ് മാസികകൾ ലഭ്യമാണ്. ''ഫോർബ്സ്, മിറർ'' തുടങ്ങിയ നിരവധി അമേരിക്കൻ, ബ്രിട്ടീഷ് മാസികകൾ പല സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും ബുക്ക്സ്റ്റാളുകളിലും ലഭ്യമാണ്. ജനപ്രിയ ഇന്ത്യൻ ഇംഗ്ലീഷ് മാസികകൾ ''ഇന്ത്യ ടുഡേ'', ''ദി വീക്ക്'', ''ദി ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ'' എന്നിവയാണ്. ==കൈകാര്യം ചെയ്യുക== ===വൈദ്യുതി=== ബ്രിട്ടീഷ് നിലവാരമായ 546 (230 V/50 Hz) പിന്തുടരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് മൂന്ന്-പിൻ, രണ്ട്-പിൻ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള സോക്കറ്റുകളാണ് കൊച്ചിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പ്ലഗ് അഡാപ്റ്ററുകൾ ഏത് ഹാർഡ്‌വെയർ സ്റ്റോറിലും ലഭ്യമാണ്. ===അവധി ദിവസങ്ങൾ=== കൊച്ചിയിൽ 15-20 പൊതു അവധി ദിനങ്ങൾ ഉണ്ട്. കേരളത്തിൽ മിക്കവാറും എല്ലാ സർക്കാർ കാര്യാലയങ്ങളും കുറച്ച് സ്വകാര്യ കാര്യാലയങ്ങളും അടച്ചിരിക്കും. എന്നിരുന്നാലും, ചില അവധി ദിവസങ്ങളിൽ എല്ലാ വാണിജ്യ സ്ഥാപനങ്ങളും പൂർണ്ണമായും അടച്ചിടേണ്ടിവരും. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ബസ്സ്, ടാക്സി, ഓട്ടോ തുടങ്ങിയ മിക്ക പൊതുഗതാഗത സംവിധാനങ്ങളും ഇടവേള എടുക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ദയവായി ശ്രദ്ധിക്കുക. '''ഹർത്താൽ''' ആയി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട ദിവസങ്ങളെക്കുറിച്ച് ജാഗ്രത പാലിക്കുക. അവ പലപ്പോഴും നഗരം അടച്ചിടുന്നത് ഉൾപ്പെടുന്ന ബഹുജന രാഷ്ട്രീയ പണിമുടക്കുകളാണ്. ഹർത്താലിന്റെ തീവ്രതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രാദേശിക വിവരങ്ങളില്ലാതെ പൊതുവഴികളിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്. താഴെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന കുറച്ച് അവധി ദിവസങ്ങളിൽ, ഹോട്ടലുകൾക്കുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവ ഒഴികെയുള്ള ഭക്ഷണശാലകളും അടച്ചിടുന്നു. അവധി ദിവസങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുമ്പോൾ ഈ ദിവസങ്ങൾ ഒഴിവാക്കുന്നതാണ് നല്ലത്. കൊച്ചിക്കാർ വീടിനുള്ളിൽ ചെലവഴിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന പ്രധാന അവധി ദിനങ്ങൾ ഇവയാണ്: * '''ക്രിസ്മസ്''' (ഡിസംബർ 25) * '''ദുഃഖവെള്ളിയും ഈസ്റ്ററും''' (ഏപ്രിൽ) * '''തിരുവോണം''' - ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ പ്രധാന ദിവസം (ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ) * '''വിഷു''' - മലയാള പുതുവത്സരം (ഏപ്രിൽ 14 അല്ലെങ്കിൽ 15) താഴെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ചില മതപരമായ അവധി ദിവസങ്ങളിൽ ആ സമുദായങ്ങളിലെ അംഗങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള എല്ലാ വാണിജ്യ സ്ഥാപനങ്ങളും അടച്ചിടും. എന്നിരുന്നാലും പൊതുഗതാഗതം പതിവുപോലെ പ്രവർത്തിക്കും. * '''ഈദുൽ-ഫിത്തർ''' (''ചെറിയ പെരുന്നാൾ''), '''ഈദുൽ-അദ്ഹ''' (''വലിയ പെരുന്നാൾ''), '''മുഹറം''' എന്നീ ദിവസങ്ങളിൽ മുസ്ലീം ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള എല്ലാ സ്ഥാപനങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അടച്ചിടുന്നു. വെള്ളിയാഴ്ച ''ജുമാ നമസ്കാര''ത്തിനായി ഈ സ്ഥാപനങ്ങളെല്ലാം ഉച്ചയ്ക്ക് 3 മണിക്കൂർ ഇടവേള എടുക്കുന്നു. * '''ദീപാവലി, ഹോളി, നവരാത്രി''' എന്നിവ മിക്കവാറും എല്ലാ ഉത്തരേന്ത്യൻ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ, സ്വകാര്യ അവധി ദിവസങ്ങളാണ്. * '''ശനിയാഴ്ചകൾ, ഹനുക്ക, റോഷ് ഹഷാന''' എന്നിവ ഫോർട്ട് കൊച്ചിയിലെ എല്ലാ ജൂത സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും പൂർണ്ണമായി അടച്ചിടൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ അവധി ദിവസങ്ങൾക്ക് പുറമേ, ഞായറാഴ്ചകളിലെ മടി കാരണം മിക്ക സ്ഥാപനങ്ങളും രാവിലെ പ്രവർത്തിക്കില്ല. പക്ഷേ പലതും ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് തുറക്കും. ഞായറാഴ്ചകളിൽ നഗര ബസ്സ് സേവനങ്ങളും പരിമിതമാണ്. എന്നിരുന്നാലും ഓട്ടോ, ടാക്സി തുടങ്ങിയ മറ്റ് പൊതുഗതാഗത സംവിധാനങ്ങൾ സാധാരണപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ===കേശാലങ്കാരകർ=== കൊച്ചിക്കാർ അവരുടെ തലമുടി ശൈലികളിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നവരും ഏറ്റവും പുതിയ പരിഷ്കാരങ്ങളെല്ലാം സ്വീകരിക്കുന്നവരുമാണ്. അതിനാൽ ഏറ്റവും പുതിയ ട്രെൻഡുകൾക്ക് 50 രൂപ മുതൽ ഈടാക്കുന്ന വിവിധ തലമുടി സലൂണുകൾക്ക് ഒരു കുറവുമില്ല. മിക്ക ബജറ്റ് സലൂണുകളും നഗരത്തിന്റെ മിക്കവാറും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു, സാധാരണയായി ''ബാർബർ ഷോപ്പുകൾ'' അല്ലെങ്കിൽ ''സലൂണുകൾ'' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. എം.ജി.റോഡ്, പാലാരിവട്ടം, മറൈൻ ഡ്രൈവ്, ഇടപ്പള്ളി പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. ഇടത്തരം തലമുടി സലൂണുകൾ മുടി കഴുകലും മറ്റ് അലങ്കാരങ്ങളും ഉള്ള മുടിവെട്ടലുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത്. ആഡംബരത്തിനായി, മിക്ക പ്രീമിയം സൗന്ദര്യ പാർലറുകളും ത്വക്ക് ക്ലിനിക്കുകളും പനമ്പള്ളി നഗർ, ജിസിഡിഎ നഗർ, ഗിരിനഗർ, എസ്എ റോഡ്, എം.ജി.റോഡ് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവയെല്ലാം 1,000 രൂപയിൽ കൂടുതൽ വിലയുള്ള വിവിധ ചർമ്മ, മുടി ചികിത്സകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''[[Wy/ml/ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴ]]''' (70 കി.മീ) - (''ആലപ്പി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) ഹൗസ് ബോട്ടുകൾക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്, [[Wy/ml/കേരളത്തിലെ കായലുകള്‍|കേരളത്തിലെ കായലുകളുടെ]] ഹൃദയഭാഗം, പ്രകൃതി സൃഷ്ടിച്ച തടാകങ്ങൾ, കായലുകൾ, നദികൾ, കനാലുകളുടെ അതിശയകരമായ ശൈലി. അന്തർസംസ്ഥാന ബസ്സ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്ന് ₹81 ബസ്സ്. * '''[[Wy/ml/അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം|അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]]''' - [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തില്‍]] നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള [[Wy/ml/ചാലക്കുടി|ചാലക്കുടിയിലെ]] പാൽ പോലെയുള്ള വെള്ളച്ചാട്ടം. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഷോളയാർ നിരകളുടെ കവാടത്തിലുള്ള 80 അടി ഉയരമുള്ള ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം ഒരു ജനപ്രിയ പിക്നിക് സ്ഥലമാണ്. ''ഡ്രീംവേൾഡ്, സിൽവർസ്റ്റോം'' എന്നീ രണ്ട് വിസ്മയോദ്യാനങ്ങൾ സമീപത്തുണ്ട്. '''ഇന്ത്യയിലെ നയാഗ്ര''' എന്നാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടത്തെ വിളിക്കുന്നത് - ബ്രൈഡൽ വെയിൽ, ഹോഴ്‌സ്‌ഷൂ വെള്ളച്ചാട്ടം എന്നിവയെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന രണ്ട് വലിയ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും സമീപത്ത് ഒരു ചെറിയ വെള്ളച്ചാട്ടവും നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. ''രാവൺ, പുന്നഗൈ മന്നൻ, ഗുരു'' തുടങ്ങിയ ജനപ്രിയ ഇന്ത്യൻ സിനിമകളുടെ ഷൂട്ടിംഗ് സ്ഥലങ്ങൾ എന്ന നിലയിലാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം ഏറ്റവും പ്രശസ്തം. പ്രവേശന കവാടത്തിൽ നിന്ന് 5 മിനിറ്റ് നടന്നാൽ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്തേക്ക് എത്താം. അവിടെ നിന്ന് വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ അടിഭാഗത്തേക്ക് ഒരു നടപ്പാത കുറുകെ കടന്നുപോകുന്നു. വെള്ളം ഒരു ആഴമുള്ള കിണറ്റിലേക്ക് വീഴുന്നു. പുറമെ അപകടകരമാണെന്ന് തോന്നുന്നില്ലെങ്കിലും ജലാശയത്തിലേക്ക് വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് പ്രവേശനമില്ല. പ്രവേശന നിരക്ക്: ₹15. * '''ഭൂതത്താൻകെട്ട്''' (35 കി.മീ) - ബോട്ടിംഗ് സൗകര്യങ്ങളുള്ള മനോഹരമായ അണക്കെട്ട് വിശാലമായ ഒരു കന്യക വനത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ''സലിം അലി പക്ഷിസങ്കേതം'' സമീപത്തുള്ള ഒരു ജനപ്രിയ പിക്നിക് കായിക വിനോദമാണിത്. * '''[[Wy/ml/ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂർ]]''' (102 കി.മീ) - എല്ലാ വർഷവും 6-10 ദശലക്ഷം തീർത്ഥാടകരെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു ഹിന്ദു മത പട്ടണം. * '''[[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]]''' (90 കി.മീ) - വടക്കൻ തിരുവിതാംകൂറിലെ ധാരാളം കുന്നിൻ റിസോർട്ടുകളുള്ള ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശം. * '''[[Wy/ml/കുമരകം|കുമരകം]]''' (40 കി.മീ) - ഒരു കായൽ ദ്വീപിന്റെ അരികിലുള്ള പ്രശസ്തമായ അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പക്ഷിസങ്കേതം. * '''[[Wy/ml/കോട്ടയം|കോട്ടയം]]''' (55 കി.മീ) - വലിയ പള്ളികൾ, കാട്ടു പാദസഞ്ചാരം, സാംസ്കാരിക സ്മാരകങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ട ഏറ്റവും വലിയ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാര കേന്ദ്രം. * '''[[Wy/ml/മുവാറ്റുപുഴ|മുവാറ്റുപുഴ]]''' (30 കി.മീ) - പൈനാപ്പിൾ കൃഷി, ചരിത്രപരമായ ഓർത്തഡോക്സ് പള്ളികൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം, റബ്ബർ തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു ചെറിയ പട്ടണം. * '''[[Wy/ml/പാണിയേലി പോര്|പാണിയേലി പോര്]]''' (55 കി.മീ) - പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യപ്പെടാത്ത മനോഹരമായ ഒരു നദീതീരത്ത് * '''തട്ടേക്കാട്''' (45 കി.മീ) - [[Wy/ml/കോതമംഗലം|കോതമംഗലത്തിന്]] സമീപമുള്ള പക്ഷിസങ്കേതം, നല്ലൊരു ബോട്ടിംഗിനും വന്യമായ ഒരു പിക്നിക്കിനും പേരുകേട്ടതാണ്. * '''[[Wy/ml/തെന്മല|തെന്മല]]''' (225 കി.മീ) - പരിസ്ഥിതി വിനോദസഞ്ചാരം, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ബോട്ടിംഗ്, സാഹസിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ, മാൻ ഉദ്യാനം എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. * '''[[Wy/ml/തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരം]]''' - കോവളം കടൽത്തീരം, നെയ്യാർ അണക്കെട്ട്, അനന്തപത്മനാഭൻ ക്ഷേത്രം, കിഴക്കേക്കോട്ട തുടങ്ങിയ നിരവധി ആകർഷണങ്ങളുള്ള കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാന നഗരം, ട്രെയിനിൽ 5 മണിക്കൂർ അകലെ. * '''[[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂർ]]''' (60 കി.മീ) - വിവിധ സാംസ്കാരിക സ്മാരകങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും വലിയ ഉത്സവം. തൃശ്ശൂർ പൂരം എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ട കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഹൃദയം. * '''[[Wy/ml/വാഗമൺ|വാഗമൺ]]''' (50 കി.മീ) - ശൂന്യമായ വനങ്ങൾ, ചെറിയ നീർച്ചാലുകൾ, വിശാലമായ പച്ചപ്പുൽമേടുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ട ഇത് ''ഏഷ്യയിലെ സ്കോട്ട്ലൻഡ്'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/City articles]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല}} {{Wy/ml/Outlinecity}} {{INTERWIKI|Q1800}} 81icav6r1j9zabqhpezzn580fqtg6ci 0 519024 7247715 7236395 2026-07-11T11:32:08Z Sxranya 2693256 7247715 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Padmanabhaswamy Temple banner.jpg|pgname=തിരുവനന്തപുരം}} [[Wy/ml/കേരളം|കേരളം]] സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനനഗരവും, [[Wy/ml/തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം ജില്ല]]യുടെ ആസ്ഥാനവുമാണ്‌ '''തിരുവനന്തപുരം'''. (ഇംഗ്ലീഷ്:Thiruvananthapuram). ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് കേരളത്തിന്റെ തെക്കേ അറ്റത്തായാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. തിരുവനന്തപുരം തന്നെയാണ്, കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും ==മനസ്സിലാക്കാൻ== വളരെ ഭൂവൈവിധ്യവും, തിരക്കേറിയ വീഥികളും വാണിജ്യ മേഖലകളും ഉള്ള നഗരമാണ് തിരുവനന്തപുരം. “നിത്യ ഹരിത നഗരം” എന്നാണ് ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപിതാവ് മഹാത്മാഗാന്ധി തിരുവനന്തപുരത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. 2001-ലെ കാനേഷുമാരി പ്രകാരം 745,000 പേർ ഇവിടെ അധിവസിക്കുന്നു. ഇതു പ്രകാരം കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രത കൂടിയ നഗരം എന്ന പ്രത്യേകതയും തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിനാണ്‌. ==ചരിത്രം== തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിന്റെ അതിപുരാതനമായ കച്ചവട ചരിത്രം ക്രി.മു 1000-ആം ആണ്ടിലേക്ക് പോകുന്നു. കേരളത്തിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങൾ പോലെ തന്നെ സുഗന്ധ വ്യഞ്ജനങ്ങളായിരുന്നു തിരുവനന്തപുരത്തും വ്യാപാരം ചെയ്തിരുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, അക്കാലത്ത് തിരുവനന്തപുരത്തിന്റെ സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ-സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലം മറ്റ് നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും തികച്ചും വിഭിന്നമായിരുന്നു. പ്രാചീന കാലത്ത് ഇവിടം ഭരിച്ചിരുന്നത് ആയ് രാജവംശമായിരുന്നു. ക്രി.വ. 10-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഭരണം വേണാട് രാജവംശത്തിന്റെ കീഴിൽ വന്നു. 1684 ൽ ഉമയമ്മ റാണിയുടെ കാലത്താണ്‌ തിരുവനന്തപുരത്തുനിന്നും 32 കിലോ മീറ്റർ വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അഞ്ചുതെങ്ങ് എന്ന പ്രദേശത്ത് ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്‌. തിരുവനന്തപുരം ആധുനികതയുടെ ആദ്യ ചുവടു വയ്പ്പുകൾ നടത്തിയത് 1729-ൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവ് തിരുവിതാംകൂർ നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ ഭരണാ‍ധികാരി ആയതിന് ശേഷമാണ്. 1745-ലാണ് തിരുവനന്തപുരം, തിരുവിതാംകൂറിന്റെ തലസ്ഥാനമാക്കപ്പെട്ടത്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ, സ്വാതിതിരുനാൾ മഹാരാജാവും ആയില്യം തിരുനാൾ മഹാരാജാവും രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്ന സമയത്താണ് ഈ പട്ടണത്തിന്റെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം എന്നു പറയാവുന്നത്. സ്വാതിതിരുനാളിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ആദ്യത്തെ ഇംഗ്ലീഷ് വിദ്യാലയം(1834), നക്ഷത്രനിരീക്ഷണാലയം (1837) എന്നിവ നിർമ്മിച്ചത്. ആയില്യം തിരുനാളിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ജനറൽ ആശുപത്രി (1839), ഓറിയന്റൽ റിസേർച്ച് ഇൻസ്റ്റിട്ട്യൂട്ട്, മാനുസ്ക്രിപ്റ്റ് ലൈബ്രറി, യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് (1873) എന്നിവ സ്ഥാപിച്ചത്. സംസ്കൃത കലാലയം, ആയുർവ്വേദ കോളേജ്, ലോ കോളേജ്, എന്നിവ ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്താണ് സ്ഥാപിച്ചത്. നവോത്ഥാന സന്ദേശങ്ങളുടെ അലകൾ മുസ്ളിങ്ങളുടെ ഇടയിലും എത്തിച്ചേർന്നിരുന്നു. വക്കം അബ്ദുൾഖാദർ മൗലവിയാണ് ഇതിനു മുൻകൈയെടുത്തത്. സമുദായാംഗങ്ങൾക്കിടയിൽ പുരോഗമനാശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുവാൻ 'ഇസ്ലാം ധർമപരിപാലനസംഘം', 'ജമാഅത് ഉൽ ഇർഷാദ്' എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് സംഘടനകൾക്ക് മൗലവി ജന്മം നല്കി. മുസ്ളിങ്ങളുടെ വിദ്യാഭ്യാസപുരോഗതിയായിരുന്നു മുഖ്യലക്ഷ്യം. തത്ഫലമായി 1914-ൽ തിരുവിതാംകൂർ സംസ്ഥാനത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിൽ മുസ്ളിം എജ്യൂക്കേഷൻ ഇൻസ്പെക്ടർ, ഖുർ ആൻ അദ്ധ്യാപകൻ, അറബി മുൻഷി എന്നീ തസ്തികകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. സ്വദേശാഭിമാനി രാമകൃഷ്ണപിള്ളയെ പ്രശസ്തനാക്കിയ സ്വദേശാഭിമാനി പത്രത്തിന്റെ പ്രസാധകൻ വക്കം മൗലവി ആയിരുന്നു. 1931-ൽ അധികാരം ഏറ്റെടുത്ത ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ പല പ്രധാന സംഭവങ്ങൾക്കും നഗരം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ഈ സമയത്താണ് പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിളംബരം (1936) നടന്നത്. പിന്നീട് കേരള സർവ്വകലാശാല എന്നു പുനർ നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ട തിരുവിതാംകൂർ സർവ്വകലാശാല ഈ കാലത്താണ് (1937) സ്ഥാപിച്ചത്. 1947-ൽ ബ്രിട്ടിഷ് ഭരണം അവസാനിച്ചപ്പോൾ തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യൻ‍ യൂണിയനിൽ ചേരാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1948 മാർച്ച് 24 നു പട്ടം താണുപിള്ളയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ആദ്യത്തെ ജനകീയ മന്ത്രിസഭ അധികാരമേറ്റു. 1949-ൽ തൊട്ടടുത്ത രാജ്യമായിരുന്ന കൊച്ചിയുമായി കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കിയ തിരു-കൊച്ചി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി തിരുവനന്തപുരം മാറി. ഇങ്ങനെ രൂപവത്കരിച്ച തിരു-കൊച്ചി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാജപ്രമുഖനായി 1949 ജൂലൈ 1 മുതൽ 1956 ഒക്ടോബർ 31 വരെ ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ മഹാരാജാവ് ഭരിച്ചു. 1949ൽ- തിരു-കൊച്ചി സം‌യോജന സമയം തിരുവിതാംകൂറിലുണ്ടായ മൂന്ന് റവന്യൂ ഡിവിഷനുകളിൽ ഒന്ന് മാത്രമായിരുന്നു തിരുവനന്തപുരം. സം‌യോജനത്തിനുശേഷം റവന്യൂ ഡിവിഷനുകൾ ജില്ലകളായി മാറി. ദിവാൻ പേഷ്കാർ ജില്ലാ കളക്റ്ററായി. അഗസ്തീശ്വരം, തോവാള, കൽക്കുളം, വിളവൻ‍കോട് താലൂക്കുകൾ അടിസ്ഥാനപരമായി തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളാകയാൽ തമിഴ്നാടിനോട് ചേർക്കപ്പെട്ടു. 1956 നവംബർ 1-നു കേരളസംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിച്ചപ്പോൾ തിരുവനന്തപുരം അതിന്റെ തലസ്ഥാനമായി മാറി. ==സമയമേഖല== ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യൻ സമയം (UTC+05:30) ==ഭൂപ്രകൃതി== ഇന്ത്യയുടെ തെക്കേ മുനമ്പിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന തിരുവനന്തപുരത്തിന്റെ അക്ഷാംശ രേഖാംശങ്ങൾ 8.5° N 76.9° E ആണ്. സഹ്യപർവ്വത നിരകൾക്കും അറബിക്കടലിനും ഇടയിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന തിരുവനന്തപുരം സമുദ്രനിരപ്പിൽ ഉള്ള സ്ഥലമാണ്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഉൾനാട്, തീരപ്രദേശം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടായി ഈ പ്രദേശത്തെ വിഭജിക്കാം. ചെറുകുന്നുകളും, താഴ്വാരങ്ങളും ചേർന്നതാണ് ഉൾനാട്. കടൽ തീരവും, പുഴകളും മറ്റും അടങ്ങുന്നതാണ് തീരപ്രദേശം. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെതന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ശുദ്ധജല തടാകമായ വെള്ളായണി തടാകം നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശത്താണ്. കരമനയാ‍റും കിള്ളിയാറും നഗരത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പ്രധാന പുഴകളാണ്. നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് മലമ്പ്രദേശം ഉണ്ട്. ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രദേശം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1890 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അഗസ്ത്യകൂടം ആണ്. നഗരത്തിനു സമീപത്തുള്ള രണ്ട് പ്രധാന ഹിൽ റിസോർട്ടുകൾ ആണ് പൊൻമുടിയും മുക്കുന്നിമലയും. ==കാലാവസ്ഥ== ഉഷ്ണമേഖല പ്രദേശത്തുള്ള സ്ഥലം ആയതിനാൽ വ്യത്യസ്ത ഋതുക്കൾ ഇവിടെ അനുഭവപ്പെടാറില്ല. ശരാശരി ഉയർന്ന താപനില 34 °C ആണ് . കൂറഞ്ഞത് 21 °C ഉം. വായുവിലെ ഈർപ്പം താരതമ്യേന ഉയർന്ന ഇവിടെ മഴക്കാലത്ത് അത് 90% വരെ ആകുന്നു. തെക്ക്-കിഴക്ക് മൺസൂണിന്റെ പാതയിൽ കിടക്കുന്ന ആദ്യത്തെ നഗരമായ തിരുവനന്തപുരത്ത് മൺസൂൺ ആദ്യം തന്നെ മഴ തുടങ്ങും. ഒരു വർഷം ഏതാണ്ട് 1700 mm മഴ ലഭിക്കുന്ന ഇവിടെ ഒക്ടോബർ മാസത്തിൽ വടക്ക്-കിഴക്ക് മൺസൂൺ മൂലവും മഴപെയ്യുന്നു. ഡിസംബർ മാസത്തോടെ വരണ്ട കാലാവസ്ഥ തുടങ്ങുന്ന ഇവിടെ ഡിസംബർ, ജനുവരി, ഫെബ്രുവരി മാസങ്ങൾ ഏറ്റവും തണുപ്പുള്ളതായിരിക്കും. മാർച്ച്, ഏപ്രിൽ, മെയ് മാസങ്ങൾ ഏറ്റവും ചൂടുള്ളവയും. ശരത്കാലത്ത് താപനില 20 °C വരെ താഴാറുള്ള ഇവിടെ അത് വേനൽക്കാലത്ത് 35 °C വരെ ഉയർന്ന് പോകുന്നു {| class="wikitable" style="width: 75%; margin: 0 auto 0 auto;"|right |+ '''കാലാവസ്ഥാ പട്ടിക''' |- ! ! ജനു ! ഫെബ് ! മാർച്ച് ! ഏപ്രിൽ ! മേയ് ! ജൂൺ ! ജൂലൈ ! ഓഗസ്റ്റ് ! സെപ് ! ഒക്ട് ! നവ ! ഡിസം |- ! പ്രതിദിന കൂടിയ താപനില ([[Wy/ml/സെൽഷ്യസ്|°C]]) |31 |31 |32 |32 |31 |29 |28 |28 |29 |29 |29 |30 |- ! പ്രതിദിന താപനില ([[Wy/ml/സെൽഷ്യസ്|°C]]) |27 |27 |28 |29 |28 |26 |26 |26 |27 |26 |26 |27 |- ! പ്രതിദിന കുറഞ്ഞ താപനില (°C) |22 |23 |25 |26 |25 |24 |23 |23 |23 |23 |23 |23 |- ! ശരാശരി മഴ (സെ.മീ) |2 |2 |4 |11 |20 |33 |20 |12 |13 |26 |17 |6 |- | colspan="15" style="text-align: center;" | <small>'''Source:''' [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=17334&refer=&units=metric Weatherbase]</small> |} ==സംസ്കാരം== തിരുവനന്തപുരത്തിന് തനതായ ഒരു സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലം ഉണ്ട്. പുറമേ നിന്നു നോക്കുന്നവർക്ക് തിരുവനന്തപുരം ഒരു ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷമാണ് കാട്ടുന്നതെങ്കിലും, ഉള്ളിൽ സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ധ്വനി പ്രകടമാണ്. വിദേശികളും മറുനാട്ടുകാരും, തിരുവനന്തപുരം വാസികളെ ‘ട്രിവാൻഡ്രമൈറ്റ്’ എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ആ നാമം പ്രചുര പ്രചാരം നേടിയിട്ടില്ല. ഓണം നാളുകളിലും, അത് കഴിഞ്ഞുള്ള വിദേശ സഞ്ചാര സീസണിലും തിരുവനന്തപുരം അതിന്റെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യത്തിന്റെ ഉച്ചസ്ഥായിയിൽ എത്തുന്നു. തിരുവനന്തപുരത്തെ മറ്റ് പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, പുഷ്പ ഫല മേള, പത്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ആറാട്ട്, ബീമാപള്ളി ഉറൂസ്, വെട്ടുകാട് പള്ളി പെരുനാൾ എന്നിവയാണ്. കിഴക്കേകോട്ടയിലെ സി.വി.എൻ കളരി, കളരിപ്പയറ്റ് അഭ്യസിപ്പിക്കുന്നതിൽ വിശ്വപ്രസിദ്ധമാണ്. മാർഗ്ഗി കേന്ദ്രം കഥകളി പഠിപ്പിക്കുന്നതിലും പ്രശസ്തമാണ്. ==രാഷ്ട്രീയം== പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ രാഷ്ട്രീയമായും സാമൂഹികമായും വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് നഗരം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. 1904-ൽ സ്ഥാപിച്ച ശ്രീമൂലം അസംബ്ലി ആണ് ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ, ജനങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത നിയമസഭാ സമിതി. ഒരിക്കലും ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ആയിരുന്നില്ല എങ്കിലും ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര സമരത്തിൽ ഈ നഗരം സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ഈ നഗരത്തിൽ വളരെ സജീവമായിരുന്നു. ഡോ. പട്ടാഭി സീതാരാമയ്യ അധ്യക്ഷം വഹിച്ച ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ ഒരു സമ്മേളനം ഇവിടെ നടന്നു. തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിൽ സംസ്ഥാനസർക്കാരിന്റെയും, കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെയും പല കാര്യാലയങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ലോകത്തിലെതന്നെ മികച്ച സ്വകാര്യ വ്യവസായശൃംഖലകളുടെ കാര്യാലയങ്ങളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയസിരാകേന്ദ്രം എന്നതിലുപരി, ഉന്നതനിലവാരമുള്ള പല വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രം കൂടിയാണ് തിരുവനന്തപുരം. ==കലകൾ== ==സാമ്പത്തികം== മുൻ‌കാലങ്ങളിൽ തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിന്റെ സാമ്പത്തികാവസ്ഥ സേവന മേഖലയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചായിരുന്നു. മൊത്തം തൊഴിൽ സംരംഭങ്ങളുടെ 60% വരുന്ന സർക്കാർ ജീവനക്കാർ ഇതിനൊരു കാരണമായിരുന്നു. തിരുവനന്തപുരത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക മേഖലയ്ക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകുന്ന ഒരു പ്രധാന തൊഴിൽ രംഗമാണ് ടൂറിസം. മെഡിക്കൽ ടൂറിസം, പരമ്പരാഗത ടൂറിസം എന്നിവയിൽ ആഗോള തലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ലക്ഷ്യ കേന്ദ്രമാണ് തിരുവനന്തപുരം. അൻപതിലേറെ അംഗീകൃത ആയുർവേദ കേന്ദ്രങ്ങൾ തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിനുള്ളിലും പുറത്തുമായുണ്ട്. 1995-ൽ ടെക്‌നോ പാർക്ക് സ്ഥാപിതമായതു മുതൽ തിരുവനന്തപുരം ലോകനിലവാരത്തിലുള്ള ഒരു വിവരസാങ്കേതിക തൊഴിൽ കേന്ദ്രമായി വളരാൻ തുടങ്ങി.വിവര സാങ്കേതിക വിദ്യ/വിവര സാങ്കേതിക അനുബന്ധസേവനങ്ങൾ എന്നിവയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച രണ്ടാം-വിഭാഗ-മെട്രോ നഗരമായി തിരുവനന്തപുരം വിലയിരുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് ==വസ്ത്രധാരണം== ==എത്തിച്ചേരാൻ== കേരളത്തിന്റെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലേയ്ക്കും; ചെന്നൈ, ബംഗലുരു, ഹൈദരാബാദ് തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലേയ്ക്ക് ദീർഘദൂര ബസ്സുകൾ സർവ്വീസ് നടത്തുന്ന ഒരു സ്ഥലമാണ് തിരുവനന്തപുരം. ഇന്ത്യയുടെ പല ഭാഗത്തു നിന്നും ട്രയിൻ, വിമാന യാത്രകൾ തിരുവനന്തപുരത്തേയ്ക്ക് ലഭ്യമാണ് ====വിമാനമാർഗ്ഗം==== തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിൽ നിന്നും 5 കി.മീ ദൂരത്തിലാണ് ഈ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം. സൈനികാവശ്യത്തിനായുള്ള രണ്ട്‌ വിമാനത്താവളങ്ങളും - (ഒന്നു അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളത്തിനടുത്തായും മറ്റൊന്ന്‌ ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ ആക്കുളത്തുള്ള ദക്ഷിണ വ്യോമ കമാന്റ്‌ ആസ്ഥാനത്തും)- ഉണ്ട്‌. 1991 ജനുവരി 1 ന് തിരുവനന്തപുരം വിമാനത്താവളത്തിന് അന്താരാഷ്ട്ര പദവി ലഭിച്ചു. ഇവിടെ നിന്ന് മധ്യപൗരസ്ത്യ ദേശങ്ങൾ, സിംഗപ്പൂർ, മാലിദ്വീപ് , ശ്രീലങ്ക എന്നിവിടങ്ങളിലേയ്ക്ക്‌ നേരിട്ട്‌ വീമാന സർവീസുകൾ ഉണ്ട്‌. സ്ഥിരമായുള്ള ഷെഡ്യൂൾഡ്‌ സർവീസുകൾക്കു പുറമേ, ഫസ്റ്റ്‌ ചോയ്സ്‌ എയർ വേയ്സ്‌, ലണ്ടൻ ഗാറ്റ്‌വിക്ക്‌, മൊണാർക്ക്‌ മുതലായ ചാർട്ടേർഡ്‌ സർവീസുകളും ടൂറിസം സീസണോടനുബന്ധിച്ച്‌ ഇവിടെ ലാന്റ്‌ ചെയ്യാറുണ്ട്‌. ====കടൽമാർഗ്ഗം==== നഗരത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 17 കി.മീ. ദൂരത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വിഴിഞ്ഞം തുറമുഖം വഴി കപ്പൽ മാർഗ്ഗവും തിരുവനന്തപുരത്ത് എത്താം. ====റോഡു മാർഗ്ഗം==== പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള കിഴക്കേകോട്ടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന തിരുവനന്തപുരം സെൻട്രൽ, തിരുവനന്തപുരം സിറ്റി ഡിപ്പോ, ആറ്റിങ്ങൽ, പാപ്പനംകോട്‌,നെടുമങ്ങാട്, വിഴിഞ്ഞം, നെയ്യാറ്റിൻകര, പൂവാർ, പാറശ്ശാല എന്നീ ഒൻപത് ഡിപ്പോകളിൽ നിന്നും വെള്ളറട, പേരൂർക്കട, കിളിമാനൂർ, വികാസ് ഭവൻ, കാട്ടാക്കട, വെള്ളനാട്, വെഞ്ഞാറമൂട് എന്നീ സബ് ഡിപ്പോകളിൽ നിന്നും പാലോട്, ആര്യനാട്, വിതുര എന്നീ ഓപ്പറേറ്റിങ്ങ് ഡിപ്പോകളിൽ നിന്നുമായി കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി സർവീസുകൾ നടത്തുന്നു. ====തീവണ്ടി മാർഗ്ഗം==== തിരുവനന്തപുരം ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ്‌ എല്ലാ പ്രധാന നഗരങ്ങളുമായി റെയിൽ വഴി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. തിരുവനന്തപുരം സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ തമ്പാനൂരിൽ (വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് 8 കി.മീ. അകലെയായി) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ദിനം പ്രതി അമ്പതോളം തീവണ്ടികൾ പുറപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രധാന സ്റ്റേഷൻ ആണ്‌ ഇത്‌. ഈ ജില്ലയിലൂടെ റെയിൽ പാത ഏകദേശം 80 കി.മീ. ൽ 20 സ്റ്റേഷനുകളുമായി സർവ്വീസ് നടത്തുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ ബഹുദൂര തീവണ്ടിയായ കന്യാകുമാരി- ജമ്മു താവി സർവീസിലെ തെക്കുനിന്നുള്ള ഒന്നാമത്തെ പ്രധാന സ്റ്റോപ്പ്‌ ആണ്‌ തിരുവനന്തപുരം. 2005 ൽ വിമാനത്താവളത്തിനടുത്ത് കൊച്ചുവേളിയിൽ ഒരു ചെറിയ അനുബന്ധ സ്റ്റേഷൻ കൂടി തുറക്കുകയുണ്ടായി. കൊച്ചുവേളിയെ, തിരുവനന്തപുരം സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ പ്രധാന സബ് സ്റ്റേഷനായി മാറ്റാനുള്ള നവീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇവിടെ പുരോഗമിക്കുന്നു.‍ ==താമസം== ചെറുതും വലുതുമായി അനേകം ലോഡ്ജുകളും ഹോട്ടലുകളും റിസോർട്ടുകളും തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമായി ഉണ്ട്. നഗരത്തിനുള്ളിൽ ചെറിയ/ഇടത്തരം വലിയ ഹോട്ടലുകൾ ഉണ്ട്. റിസോർട്ടുകൾ കൂടുതലായി ഉള്ളത്, കോവളം, വിഴിഞ്ഞം , ചൊവ്വര, പൂവാർ, വർക്കല എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങൾ== അരി വേവിച്ചുണ്ടാക്കുന്ന ചോറും അരിയുപയോഗിച്ചുണ്ടാക്കുന്ന അപ്പം, പുട്ട്, ഇഡലി, ദോശ മുതലായവയുമാണ് കേരളത്തിലെ ഭക്ഷണങ്ങളിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നത്. വിവിധതരം പച്ച‌ക്കറികൾ ചേർത്ത് നിർമ്മിക്കുന്ന കറികളും കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. നിറയെ തേങ്ങയും സുഗന്ധ വ്യഞ്ജനങ്ങളും ചേർത്ത കേരളീയ പാചകരീതിയാണ് ഇവിടെയും ഉള്ളത് എങ്കിലും, ചെട്ടിനാടൻ, പാണ്ടിനാടൻ, ചൈനീസ്, വടക്കേ ഇന്ത്യൻ, കോണ്ടിനെന്റൽ തുടങ്ങി എല്ലാ പാചകരീതികളും ഇവിടെ സുലഭമാണ്. സായംകാലങ്ങളിലെ തട്ടുകടകൾ ഭക്ഷണ പ്രിയരായ എല്ലാവർക്കും ഒരു നല്ല അനുഭവം തന്നെയായിരിക്കും. ====സസ്യാഹാരം==== സസ്യാഹാരത്തിൽ പ്രധാനമായും വരുന്നത് സദ്യയെ ആണ്. രുചികളിലെ എല്ലാം അടങ്ങുന്ന ഒരു സമ്പൂർണ്ണ ആഹാരമാണ് സദ്യ. ഓണം, വിഷു ഉത്സവങ്ങൾ, വിവാഹം, പിറന്നാൾ, നാമകരണം, ശ്രാദ്ധം തുടങ്ങി ഏതെങ്കിലും വിശേഷാവസരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് സാധാരണയായി സദ്യ ഉണ്ടാവുക. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ സദ്യ പതിനഞ്ചുകൂട്ടം കറികൾ ഉള്ളതാണ്‌. ഇതാണ്‌ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിധിപ്രകാരമുള്ള സദ്യ എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ആയ് രാജ്യത്തിന്റെ സംഭാവനയാണ് എന്ന് നാട്ടാചാരങ്ങൾ കൊണ്ട് ഊഹിക്കപ്പെടുന്നു. പഴയ ആയ്‌രാജ്യം തിരുനെൽ‍‌വേലി വരെ വ്യാപിച്ചു കിടന്നിരുന്നതിനാൽ സദ്യയിൽ തമിഴ്‌നാടിന്റെ സ്വാധീനം ഉണ്ട്. ഈ ജില്ലയിൽ തൊടുകറികൾ ഒരിക്കൽ മാത്രവും മറ്റു കറികൾ ആവശ്യാനുസരണവും വിളമ്പുന്നു. എന്നാൽ കേരളത്തിന്റെ മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിൽ തൊടുകറികളും ആവശ്യാനുസരണം വിളമ്പാറുണ്ട്. സദ്യയേക്കൂടാതെ പ്രാതൽ/ ലഘു വിഭവങ്ങളായ അപ്പം, പുട്ട്, ഇടിയപ്പം, ദോശ, ഉപ്പുമാവ്, ഇഡ്ഡലി, കഞ്ഞി എന്നിവയും ലഭ്യമാണ്. ====മാംസാഹാരം==== ഇതിൽ പ്രധാനമായും വരുന്നത് ബിരിയാണിയാണ്. പ്രധാനമായും ചിക്കൻ, മട്ടൻ, മുട്ട എന്നീ ബിരിയാണികളാണ്‌ ഉള്ളത്. സസ്യേതര ബിരിയാണിയിൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾക്കൊപ്പം കോഴി, ആട്, മാട്, മീൻ (പ്രധാനമായും കൊഞ്ച്), എന്നിവയിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നിന്റെ മാംസമാണ് ചേർക്കുന്നത്. പൂർണ്ണസസ്യ ബിരിയാണികളും കിട്ടുന്നുണ്ട്. ====പഴങ്ങൾ==== ==ഭക്ഷണശാലകൾ== == ചുറ്റിക്കാണാൻ == തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിലും അതിന്റെ പരിസരപ്രദേശങ്ങളിലും ജില്ലയുടെ പലഭാഗത്തുമായി അനേകം വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ== * [[Wy/ml/കോവളം|കോവളം ബീച്ച്]] -ലോകമെങ്ങും പ്രശസ്തിയാർജ്ജിച്ച കോവളം കടൽ തീരം. തിരകൾ വളരെ കുറവാണ്‌ എന്നതാണിവിടുത്തെ പ്രത്യേകത. തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിന് 14 കിലോമീറ്റർ തെക്ക് മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ''കോവളം ലൈറ്റ് ഹൗസ്'', ''ഹാൽസിയൻ കൊട്ടാരം'' എന്നിവ കോവളത്തെ പ്രശസ്തമായ മറ്റുസ്ഥലങ്ങളാണ്‌. * [[Wy/ml/വേളി|വേളി]] - നഗര പ്രാന്തത്തിലുള്ള ഒരു വിനോദ സഞ്ചാരകേന്ദ്രമാണ്‌. ഇവിടം ''വേളി ടൂറിസ്റ്റ് വില്ലേജ്'' എന്നാണ്‌ അറിയപ്പെടുന്നത്. അറബിക്കടലും വേളികായലും ചേരുന്ന സ്ഥലമാണ്‌. മഴമൂലം വേളി കായലിൽ വെള്ളം കൂടുമ്പോൾ കടലും കായലും തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്ന മണൽതിട്ട(പൊഴി) മുറിയുകയും കായൽ ജലം കടലിലേക്ക് ഒഴുകുകയും ചെയ്യും. ഇവിടെ കുട്ടികൾക്ക് കളിക്കുന്നതിനുള്ള കളിസ്ഥലവും ഒരു സസ്യോദ്യാനവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ വേളി കായലിൽ ''ബോട്ട്'' സവാരി നടത്തുന്നതിനുള്ള സൗകര്യവും ഉണ്ട്. * [[Wy/ml/ആക്കുളം|ആക്കുളം]] - നഗരാതിർത്തിക്കുള്ളിൽ ''ദക്ഷിണവ്യോമസേനാ താവള''ത്തിനടുത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ്‌ ''ആക്കുളം''. ഇവിടെ ബോട്ട് സവാരി നടത്തുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ ''നീന്തൽക്കുളം'', ''അക്വേറിയം'', കുട്ടികൾക്കുള്ള കളിസ്ഥലം എന്നിവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. * [[Wy/ml/പൂവാർ|പൂവാർ]] - ഈ ഗ്രാമത്തിലെ മനോഹരമാ‍യ കടൽത്തീരം അനവധി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിന് 18 കിലോമീറ്റർ തെക്ക് മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പ്രകൃതിരമണീയവുമായ ഈ ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു ഫ്ലോട്ടിംഗ് റിസോർട്ടുമുണ്ട്. * [[Wy/ml/കിളിമാനൂർ|കിളിമാനൂർ]] - തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിൽ നിന്നും 36 കിലോമീറ്റർ വടക്കു മാറി കിളിമാനൂര് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പ്രശസ്ത ചിത്രകാരൻ [[Wy/ml/രാജാ രവിവർമ്മ|രാജാ രവിവർമ്മ]] ജനിച്ചത് കിളിമാനൂർ കൊട്ടാരത്തിലാണ്. * [[Wy/ml/ശംഖുമുഖം ബീച്ച്|ശംഖുമുഖം ബീച്ച്]]-തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളത്തിനടുത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രധാന സ്ഥലമാണ്‌ ''ശംഖുമുഖം'' കടൽ ത്തീരം. ഇവിടത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം കാനായി കുഞ്ഞിരാമൻ പണിത ''മത്സ്യകന്യക''യുടെ ശില്പമാണ്‌. കൂടാതെ ചെറിയ ഒരു ഉദ്യാനവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ശംഖുമുഖത്തിന്‌ അല്പം അകലെയായി ''വലിയതുറ''യിൽ ഒരു ''കടൽപാല''വും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. [[File:Valiyathura pier.jpg|right|thumb|250px|വലിയതുറ പാലം]] * [[Wy/ml/നെയ്യാർ അണക്കെട്ട്|നെയ്യാർ അണക്കെട്ട്]] നഗരത്തിൽ നിന്ന് 32 കി.മീ അകലെയാണ്‌. ചെറിയ വന്യമൃഗസംരക്ഷണകേന്ദ്രവും ഉദ്യാനവും അണക്കെട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഒരു 'ലയൺ സഫാരി' - മാൻ പാർക്കും; ലോകപ്രശസ്തൻ 'സ്റ്റീവ് ഇർവി'ന്റെ പേരിൽ ഒരു ചീങ്കണ്ടി പരിപാലനകേന്ദ്രവും ഉണ്ട്. * [[Wy/ml/പേപ്പാറ|പേപ്പാറ]]- അണക്കെട്ടും വന്യമൃഗസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രവും * [[Wy/ml/പൊൻ‌മുടി|പൊൻ‌മുടി]]- സുഖവാസ കേന്ദ്രം * [[Wy/ml/ബോണക്കാട്|ബോണക്കാട്]] 'തേയില'ത്തോട്ടങ്ങളാണ് കൂടുതലും കാണപ്പെടുന്നത്. പൊന്മുടിയേപ്പൊലെ സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും ഉയർന്ന പ്രദേശം കൂടിയാണിത്. * [[Wy/ml/വിഴിഞ്ഞം|വിഴിഞ്ഞം]] പ്രകൃതിദത്ത തുറമുഖം എന്നുവിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ഇവിടെ സമുദ്രമത്സ്യങ്ങളുടെ ഒരു 'അക്വേറിയ'വും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. == പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ== * [[Wy/ml/വർക്കല|വർക്കല]] ക്ലിഫ് - തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിൽ നിന്നും 46 കിലോമീറ്റർ വടക്കു മാറി വർക്കല സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. <!--കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെത്തുന്ന ഒരു സ്ഥലമാണ് വർക്കല{{തെളിവ്}}-->. ശിവഗിരി തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവും വർക്കലയിൽ ഉണ്ട്. ==മ്യൂസിയങ്ങൾ / പാർക്കുകൾ== * മൃഗശാല- ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച മൃഗശാലകളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പക്ഷിമൃഗാദികളെ സ്വാഭാവിക ചുറ്റുപാടിൽ സം‌രക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത് പ്രത്യേകതയാണ്‌. * [[Wy/ml/നേപ്പിയർ മ്യൂസിയം|നേപ്പിയർ മ്യൂസിയം]] സർക്കാർ കലാ പ്രദർശനാലയം (മ്യൂസിയം)- മൃഗശാലക്കടുത്തായി വലിയ കൊട്ടാരത്തിൽ സർക്കാർ പഴയ കാലങ്ങളിലേയുള്ള അപൂർവ്വ വസ്തുക്കളും കലാവസ്തുക്കളും പ്രദർശനത്തിനായി വച്ചിരിക്കുന്നു. * പ്രിയദർശിനി പ്ലാനിറ്റോറിയം - കേരള ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വകുപ്പിന് കീഴിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതാണ് ഈ പ്ലാനിറ്റോറിയവും മറ്റ് പ്രദർശനങ്ങളും. തിരുവനന്തപുരത്ത് പി.എം.ജി ജംഗ്ഷനിൽ പോസ്റ്റ് മാസ്റ്റർ ജനറൽ ഓഫീസിന് സമീപത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പ്ലാനിറ്റോറിയം കൂടാതെ ത്രിമാന സിനിമാ പ്രദർശനം, ത്രില്ലേറിയം, ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക മ്യൂസിയം, ശാസ്ത്ര പാർക്ക് ലേസർ പ്രദർശന കേന്ദ്രം എന്നിവയും ഒപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[File:നാപ്പിയർമ്യൂസിയം.jpg|right|thumb|നേപ്പിയർ മ്യൂസിയം]] ==ആരാധനാലയങ്ങൾ== * [[Wy/ml/പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]] തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രമാണ്. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസ പ്രകാരം, ആയിരം തലയുള്ള അനന്തൻ എന്ന സർപ്പത്തിന്മേൽ പള്ളികൊള്ളുന്ന മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റിനും ഉള്ള കോട്ട മതിൽ ക്ഷേത്ര പരിസരത്തിന് സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. ഈ കോട്ട മതിലിന്റെ കിഴക്കേ കോട്ട വാതിലിന് അഭിമുഖമായാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഗോപുരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. * [[Wy/ml/അരുവിക്കര|അരുവിക്കര]] തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രം. *ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം ശിവക്ഷേത്രം. *പഴവങ്ങാടി ഗണപതി ക്ഷേത്രം. കിഴക്കേകോട്ടയ്ക്ക് അടുത്ത് പഴവങ്ങാടി എന്ന സ്ഥലത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ ആർമി നടത്തി വരുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണിത് *ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. പ്രശസ്തമായ ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവമാണ്. *തിരുവല്ലം പരശുരാമ ക്ഷേത്രം. ബലിചടങ്ങുകൾക്ക് പ്രശസ്തം. *പാളയം സെന്റ് ജോർജ് കത്തീഡ്രൽ *പാളയം ജുമാ മസ്ജിദ് ==ഉത്സവങ്ങൾ== ഓണം വാരാഘോഷം, ഫെബ്രുവരി മാസം പകുതിയോടുകൂടി ആരംഭിച്ച് ഏപ്രിൽ പകുതിയോടെ തീരുന്ന ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾക്ക് പുറമേ, വെട്ടുകാട് മാദ്രെ തെ ദേവൂസ് ദേവാലയത്തിലെ തിരുനാൾ, ബീമാപള്ളി ഉറൂസ് എന്നിവയും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉത്സവങ്ങളാണ്. ==വാഹനങ്ങൾ== നഗരത്തിനകത്ത്‌ സിറ്റി ബസ്സുകളും ഓട്ടോറിക്ഷകളും ടാക്സി കാറുകളും പോക്കുവരവിനു സഹായിക്കുന്നു. ആളുകൾ സൈക്കിളുകൾ, മോട്ടോർ സൈക്കിളുകൾ, സ്കൂട്ടറുകൾ, കാറുകൾ മുതലായവയും ഉപയോഗിക്കുന്നു. സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. യെയാണ്‌ നഗരത്തിനകത്തേക്ക് പൊതുഗതാഗതത്തിനായി ജനങ്ങൾ മുഖ്യമായും ആശ്രയിക്കുന്നത്‌. എണ്ണത്തിൽ കുറവെങ്കിലും സ്വകാര്യ ബസ്സുകളും നഗരത്തിനുള്ളിൽ മാത്രം സർവീസ്‌ നടത്തുന്നുണ്ട്‌. ==വാങ്ങുവാൻ == ==ആശുപത്രികൾ== ശ്രീ ചിത്ര, ആർ.സി.സി തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത സർക്കാർ ആശുപത്രികളും കിംസ്, എസ്.യൂ.ടി., കോസ്മോ, ജീ.ജീ., അനന്തപുരി തുടങ്ങിയ പ്രശസ്തമായ സ്വകാര്യ ആധുനിക ചികിത്സാ കേന്ദ്രങ്ങളും തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിനുള്ളിലുണ്ട്. ബീച്ച് റിസോർട്ടുകൾ, മലയോര സുഖവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവയും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==അവശ്യഘട്ടത്തിൽ ബന്ധപ്പെടാൻ== ====പോലീസ്==== ഫോൺനംമ്പർ 100,112,101 ====മറ്റുള്ളവ==== ==ബന്ധപ്പെടലുകൾ== ====ഫോൺ==== +91 471 ആണ് തിരുവനന്തപുരത്തെ ടെലഫോൺ ആക്സസ് കോഡ്. # വിനോദസഞ്ചാര സേവന കേന്ദ്രം, വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പ്, പാർക്ക് വ്യൂ ഫോൺ:+91 471 2321132 # ടൂറിസ്റ്റ് വിവര കേന്ദ്രം, റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ, തമ്പാനൂർ ഫോൺ:+91 471 2334470 # ടൂറിസ്റ്റ് വിവര കേന്ദ്രം, ആഭ്യന്തര വിമാനത്താവളം ഫോൺ:+91 471 2501085 # ടൂറിസ്റ്റ് വിവര കേന്ദ്രം, അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ഫോൺ:+91 471 2502298 # വിനോദസഞ്ചാര സേവന കേന്ദ്രം, കോവളം - ഫോൺ:+91 471 2480085 # ടൂറിസ്റ്റ് റിസപ്ഷൻ സെന്റർ (കെ ടി ഡി സി), തമ്പാനൂർ ഫോൺ:+91 471 2330031 # സെൻട്രൽ റിസർവേഷൻസ് (കെ ടി ഡി സി), ഹോട്ടൽ മാസ്കോട്ട് ഫോൺ:+91 471 2316736 # ജില്ലാ ടൂറിസം പ്രൊമോഷൻ കൗൺസിൽ (ഡി ടി പി സി), വെള്ളയമ്പലം ഫോൺ:+91 471 2315397 ഫാക്സ്: 2313606, ====ഇന്റർനെറ്റ്==== ==മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ== {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/City articles]] {{INTERWIKI|Q167715}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/തിരുവനന്തപുരം ജില്ല}} ncfvm6xm1n8bswklbn2kwzyi0f6bjee 0 519055 7247626 7236573 2026-07-11T10:50:14Z Kappiri 2693241 /* സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍ */ 7247626 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} idy663rllcd7wruk09dfxl3rqvxuqgg 7247650 7247626 2026-07-11T10:58:27Z Kappiri 2693241 /* പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ */ 7247650 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} 7zz8a7cewwb3h2a77xpqxnk2maskcwa 7247654 7247650 2026-07-11T11:00:09Z Kappiri 2693241 /* പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ */ 7247654 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} i1x2otfmuwqojdwt7vuv6k21ey92bhe 7247664 7247654 2026-07-11T11:03:12Z Kappiri 2693241 /* പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ */ 7247664 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} rowf16jxcs0f1wims1vm3pz2cldp9kh 7247669 7247664 2026-07-11T11:05:28Z Kappiri 2693241 7247669 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} leruj0xmd7gfujg50x0ebjdjmvv6n09 7247677 7247669 2026-07-11T11:11:13Z Kappiri 2693241 7247677 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} p8ktx33srfnsnhqvn1g2wtgzd8biijw 7247687 7247677 2026-07-11T11:16:22Z Kappiri 2693241 /* പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ */ 7247687 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ ̈ == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} hmi5gqshljq03v563r5pkylebnfoykh 7247691 7247687 2026-07-11T11:18:42Z Kappiri 2693241 /* പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ */ 7247691 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} 107mu2s2lkpzmklvpbr860aiv0jmy3d 7247696 7247691 2026-07-11T11:23:05Z Kappiri 2693241 Added torist spot 7247696 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} 3buktmy0ox2lt9bkjhgw267phv3b4ug 7247706 7247696 2026-07-11T11:26:29Z Kappiri 2693241 /* പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ */ 7247706 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} n7auyxhov29jhy3z8xx3wo6tlh1udh9 7247708 7247706 2026-07-11T11:27:40Z Kappiri 2693241 /* പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ */ 7247708 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ്, == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == * സിഎംഎസ് കോളജ്, കോട്ടയം == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} guflsa4ybtsrq1lg6llm0erudekmy0v 7247716 7247708 2026-07-11T11:32:15Z Kappiri 2693241 /* വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ */ 7247716 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ് * മർമല വെള്ളച്ചാട്ടം == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == * സിഎംഎസ് കോളജ്, കോട്ടയം == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} dy2w9psqnt9o7gbddy5ahz7a0q9bt7y 7247720 7247716 2026-07-11T11:33:43Z Kappiri 2693241 /* വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ */ 7247720 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ് * മർമല വെള്ളച്ചാട്ടം * കട്ടിക്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == * സിഎംഎസ് കോളജ്, കോട്ടയം == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} rb8k23hcibwnclefhbn3fpn1umbzyxa 7247722 7247720 2026-07-11T11:34:35Z Kappiri 2693241 /* വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ */ 7247722 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ് * മർമല വെള്ളച്ചാട്ടം * കട്ടിക്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം * മേലരുവി വെള്ളച്ചാട്ടം == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == * സിഎംഎസ് കോളജ്, കോട്ടയം == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} fikzgjorlb5ra1c9lx96y48nc2kfi0m 7247736 7247722 2026-07-11T11:41:16Z Kappiri 2693241 7247736 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് * സയൻസ് സിറ്റി == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ് * മർമല വെള്ളച്ചാട്ടം * കട്ടിക്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം * മേലരുവി വെള്ളച്ചാട്ടം == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == * സിഎംഎസ് കോളജ്, കോട്ടയം == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} nxzip0w1m1dadka56g5r7317bbkg3a1 7247750 7247736 2026-07-11T11:47:01Z Kappiri 2693241 7247750 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് * സയൻസ് സിറ്റി == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ് * മർമല വെള്ളച്ചാട്ടം * കട്ടിക്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം * മേലരുവി വെള്ളച്ചാട്ടം * പമ്പാനാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == * സിഎംഎസ് കോളജ്, കോട്ടയം == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} roehbqwom5cxti5kq9arn66q6b7rie3 7247751 7247750 2026-07-11T11:48:31Z Kappiri 2693241 7247751 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് * സയൻസ് സിറ്റി == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ് * മർമല വെള്ളച്ചാട്ടം * കട്ടിക്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം * മേലരുവി വെള്ളച്ചാട്ടം * പമ്പാനാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * അഞ്ചുമല വെള്ളച്ചാട്ടം == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == * സിഎംഎസ് കോളജ്, കോട്ടയം == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} to0e6ezauo11uatfm0eujk8mclk5dht 7247759 7247751 2026-07-11T11:50:29Z Kappiri 2693241 7247759 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് * സയൻസ് സിറ്റി == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ് * മർമല വെള്ളച്ചാട്ടം * കട്ടിക്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം * മേലരുവി വെള്ളച്ചാട്ടം * പമ്പാനാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * അഞ്ചുമല വെള്ളച്ചാട്ടം == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി * അരുവിത്തറ വല്ല്യച്ചൻ മല == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == * സിഎംഎസ് കോളജ്, കോട്ടയം == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} 71j8sm3vyy80btmj8jkxtpt7csqeorf 7247773 7247759 2026-07-11T11:53:30Z Kappiri 2693241 7247773 wikitext text/x-wiki {{Pagebanner|Mena-asia_default_banner.jpg|pgname=കോട്ടയം}} മധ്യ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നഗരമാണ്‌ കോട്ടയം. കോട്ടയം ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനനഗരവും ആണ്‌ '''കോട്ടയം'''. നഗരത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ബിന്ദു തിരുനക്കര . കോട്ടയത്തിന്റെ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിലുള്ള പാരമ്പര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ഈ നഗരം “അക്ഷര നഗരി” എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാൻ== ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി സമ്പൂർണ്ണസാക്ഷരത കൈവരിച്ച നഗരമാണ് കോട്ടയം. തെക്കുംകൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു മീനച്ചിലാറിന്റെ തീരത്തുള്ള തളിയിൽകോട്ട.ആ കോട്ടയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സ്ഥലം കോട്ടയ്കകം (Interior of a fort) ആണ്‌ കോട്ടയമായിത്തീർന്നത്‌.(മീനച്ചിലാറും കൊടുരാറും ഒരു കിടങ്ങുപോലെ കോട്ടയത്തെ വലയം വയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്) ഏഴു കുന്നുകൾ ചേർന്നാണ് പഴയ കോട്ടയം നഗരം രുപം കൊണ്ടത് ചാലുകുന്ന്, അണ്ണാൻകുന്ന്, നക്കരക്കുന്ന്, വയസ്കരകുന്ന്, കീഴ്‌കുന്ന്, എരുത്തിക്കൽകുന്ന്, കാച്ചുവേലിക്കുന്ന്. (റോമാനഗരംപോലെ) അതിപുരാതനകാലം മുതൽ തന്നെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്ന ഭൂപ്രദേശമായിരുന്നു കോട്ടയം. ആർപ്പുക്കര, നീണ്ടുർ, മേലുകാവ്, ചിങ്ങവനം, ഒളശ്ശ,നീലംപേരൂർ, ഇടക്കുന്നം, തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പുരാതന ജനവാസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ കണ്ടെത്താം.തെക്കുംകൂർ,വടക്കുംകൂർ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലായികിടന്നിരുന്ന കോട്ടയത്തെ ഡിലനായിയുടെ പടനായകത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പിടിച്ചടക്കുകയും ഒരു ഡിവിഷന്റെ തലസ്ഥാനം ആക്കുകയും ചെയ്തു. കോട്ടയം കുമളി റോഡ് നിർമ്മിച്ചതോടെ ഹൈറേഞ്ചിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരമാർഗ്ഗം കോട്ടയമായി മാറി കോട്ടയത്തുനിന്ന് വൻകേവുവള്ളങ്ങളിൽ ചരക്കുകൾ ആലപ്പുഴ പുറക്കാട് തുറമുഖത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1949 ജൂലൈ മാസത്തിൽ കോട്ടയം ജില്ല ഔദ്യോഗികമായി രൂപമെടുത്തു === കോട്ടയംജില്ല അതിര്‍ത്തികള്‍ === [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]], ഇടുക്കി, പത്തംതിട്ട, ആലപ്പുഴ എന്നീ ജില്ലകളുമായി കോട്ടയം ജില്ല അതിര്‍ത്തി പങ്കിടുന്നു. എറണാകുളം കോട്ടയം ജില്ലയുടെ അതിര്‍ത്തി പണ്ട് കൊച്ചി -തിരുവിതാംകൂര്‍ അതിര്‍ത്തി ആയിരുന്നു. അരയന്‍കാവിനടുത്തുള്ള അതിരു കല്ലിനെ നാട്ടുകാര്‍ കൊതിക്കല്ല് എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.കോട്ടയം ഇടുക്കി അതിര് മുണ്ടക്കയം പാലത്തിന് അക്കരെയുള്ള പെരുവന്താനം മുതല്‍ തുടങ്ങുന്നു.പത്തനംതിട്ട അതിര് നെടുങ്ങാടപ്പള്ളിയോട് ചേര്‍ന്നു തുടങ്ങുന്നു. അലപ്പുഴയുടെ അതിര് വേമ്പനാട്ടുകായലുമായി പങ്കുവെക്കുന്നു. == എത്തിച്ചേരുക == സമീപ വിമാനത്താവളം - കൊച്ചി(നെടുമ്പാശ്ശേരി) കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 88 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ കോട്ടയം ടൌണിൽ എത്താം. ഏകദേശം 2മണിക്കൂർ യാത്ര. റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ - കോട്ടയം കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1 കിമീ.ദൂരം ബോട്ട് ജെട്ടി - കോടിമത (കോട്ടയം) കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്നും 1.5 കിമീ.ദൂരം. ആലപ്പുഴ - കോട്ടയം റൂട്ടിൽ മാത്രം നിലവിൽ ബോട്ട്സർവീസ് 2.30 മണിക്കൂർ യാത്ര KSRTC Bus stand - കോട്ടയം Private Bustand - നാഗമ്പടം, ടൌൺ പഴയ സ്റ്റാന്റ് == കോട്ടയം നഗര ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശനം == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ പ്രധാന ഹെറിറ്റേജ് സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] * [https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * തളിക്കോട്ട ക്ഷേത്രം താഴത്തങ്ങാടി * [https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] * വലിയപള്ളി കോട്ടയം * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] * വയസ്കര ഇല്ലം കോട്ടയം * [https://www.kottayampubliclibrary.org/ കോട്ടയം പബ്ളിക് ലൈബ്രറി കോട്ടയം] * [[:ml:ശേവധി_മ്യൂസിയം_&_ഇൻഡോളജിക്കൽ_റിസർച്ച്_ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശേവധി മ്യൂസിയം കുമാരനല്ലൂർ, കോട്ടയം]] ==സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍== * [https://web.archive.org/web/20131012021831/http://www.p4panorama.com/panos/VimalagiriCathedral/index.html വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്] *[https://www.keralatourism.org/destination/kumarakom-bird-sanctuary/525 കുമരകം പക്ഷി സങ്കേതം, കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/vembanad-lake-kumarakom/111 കുമരകം വേമ്പനാട്ട് കായല്‍, കോട്ടയം] * [Https://csimadhyakeraladiocese.org/institutions/Museum%20and%20Archives/ ബഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി മ്യൂസിയം, കോട്ടയം] *[http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%85%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%B0%E0%B4%82_%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B8%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%82 അക്ഷരം മ്യൂസിയം നാട്ടകം] *[https://web.archive.org/web/20141218075307/http://suryakaladi.org/ സൂര്യകാലടി മന നട്ടാശ്ശേരി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20141221024037/http://malanad.org/index.html മലനാട്, കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140925095155/http://www.travcement.com/location.htm ട്രാവന്‍കൂര്‍ സിമന്റ്സ്, നാട്ടകം, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140110000211/http://malliyoortemple.com/Mal/ മള്ളിയൂര്‍ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] *[http://www.pilgrimage-india.com/kerala/kiliroor-kunninmel-temple.html കിളിരൂര്‍ ദേവീക്ഷേത്രം(പുരാതന ജൈന സങ്കേതം), കോട്ടയം] *[https://www.keralatourism.org/destination/juma-masjid-thazhathangadi/465 താഴത്തങ്ങാടി മുസ്ലീം പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727133624/http://www.cheriapally.org/home.aspx ചെറിയ പള്ളി, കോട്ടയം] *[https://web.archive.org/web/20140727143242/http://www.thirunakkaratemple.org/ തിരുനക്കര മഹാദേവ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം] * [[:ml:മാർമല_അരുവി_വെള്ളച്ചാട്ടം|മാര്‍മല വെള്ളച്ചാട്ടം തീക്കോയി, കോട്ടയം]] * [[:ml:ഇല്ലിക്കൽകല്ല്|ഇല്ലിക്കല്‍ കല്ല് അടുക്കം, കോട്ടയം]] * മലരിക്കൽ ടൂറിസം വില്ലേജ് * തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ട് * അയ്യമ്പാറ ഹിൽസ് * സയൻസ് സിറ്റി == കോട്ടയം ജില്ലയിലെ വള്ളംകളികള്‍ == *[[:ml:താഴത്തങ്ങാടി_വള്ളംകളി|താഴത്തങ്ങാടി വള്ളംകളി]] *[[:ml:ശ്രീനാരായണജയന്തി_വള്ളംകളി|കുമരകം വള്ളംകളി]] *കവണാറ്റിന്‍കര വള്ളംകളി *കൊല്ലാട് വള്ളംകളി == കാലിക സന്ദർശന സ്ഥലങ്ങൾ == അപ്പർ കുട്ടനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ പാടശേഖരങ്ങളിൽ വർഷകാലത്ത് വെള്ളം കയറിക്കിടക്കാറുണ്ട്. ആ കാലങ്ങളിൽ (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) ഒരു അധിനിവേശ സസ്യ ഇനമായ ചുവന്ന ആമ്പലുകളുടെ പൂക്കൾ ധാരാളമായി വിരിയാറുണ്ട്. വളരെ വിസ്തൃതമായ പാടശേഖരങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞ് വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പൂക്കൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ ഇത് കാണുവാൻ എത്താറുണ്ട്. സന്ദർശനത്തിന് അനുയോജ്യമായ സമയം രാവിലെ 7.30 മുതൽ 10 മണി വരെ * മലരിക്കൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പള്ളം (തിരുവായ്ക്കരി)ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) * പറാൽ ആമ്പൽ വസന്തം (ജൂൺ - ആഗസ്റ്റ്) === വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ === * [https://www.openstreetmap.org/?#map=18/9.602549/76.667211 അരുവിക്കുഴി വെള്ളച്ചാട്ടം] * അരീക്കൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * മൂന്നുകുഴി വാട്ടർഫാൾസ് * മർമല വെള്ളച്ചാട്ടം * കട്ടിക്കയം വെള്ളച്ചാട്ടം * മേലരുവി വെള്ളച്ചാട്ടം * പമ്പാനാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം * അഞ്ചുമല വെള്ളച്ചാട്ടം == പ്രധാന ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20141216205827/http://vaikomtemple.org/content/viewContent.aspx?linkId=10&linkIdLevel1=9 വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140224022257/http://ettumanoortemple.in/content/ettumanoor-mahadevar-temple ഏറ്റുമാനൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Vazhappally_Maha_Siva_Temple വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20141217135751/http://kidangoortemple.com/ കിടങ്ങൂർ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140812193655/http://www.kumaranalloortemple.com/ കുമാരനല്ലൂർ കാർത്ത്യായനിക്ഷേത്രം] *[https://www.keralatourism.org/destination/thirunakkara-temple-kottayam/466 മഹാദേവ ക്ഷേത്രം] *[http://www.thrikodithanam.org/ തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം] *[https://web.archive.org/web/20140819120212/http://thiruvarpusreekrishnaswamytemple.com/ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Perunna_Subrahmanya_Swami_Temple പെരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കടുത്തുരുത്തി മഹാദേവക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160305001043/http://devaswom.com/le171397/sreekrishna-swami-temple-thirunakkara-kottayam-kerala/ തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം] * കൽക്കുളത്തുകാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം * ചമ്പക്കര ദേവീക്ഷേത്രം * പുലിയന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം * [http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/narasimha/aymanam_narasimha.htm അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.panachickad.org/ പനച്ചിക്കാട് സരസ്വതീ ക്ഷേത്രം (ദക്ഷിണമൂകാംമ്പി)] * വേമ്പിൻകുളങ്ങര ശ്രീമഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം * [https://web.archive.org/web/20160313092200/http://manganathappan.org/man-eng/historical_information.html മാങ്ങാനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[http://www.thekeralatemples.com/templeinfo/lakshmana/vennimala_lakshmana.htm വെന്നിമല രാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം] *വേട്ടക്കൊരുമകന്‍ ക്ഷേത്രം ഒളശ്ശ *നാഗമ്പടം ശിവക്ഷേത്രം *തിരുനക്കര ശിവക്ഷേത്രം == പ്രധാന ക്രൈസ്തവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ == *[https://web.archive.org/web/20181127193448/http://alphonsa.net/ വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം ഭരണങ്ങാനം] *[https://web.archive.org/web/20140906211300/http://stantonyskottayam.org/index.php വിശുദ്ധ അന്തോണീസ് തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം നാഗമ്പടം] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Immaculate_Heart_of_Mary_Cathedral വിമലഗിരി കത്തീഡ്രല്‍ കീഴ്കുന്ന്, കോട്ടയം ] *[[Wy/ml/വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍|വിശുദ്ധ അല്‍ഫോസാമ്മ തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രം കുടമാളൂര്‍]] *[https://web.archive.org/web/20140907225512/http://manarcadstmaryschurch.org/index.php?flg=1 സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് മണര്‍കാട്] *[[Wy/ml/സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി|സെന്റ് മേരീസ് ചര്‍ച്ച് പാണമ്പാടി]] *[[:ml:കോട്ടയം_ചെറിയപള്ളി|കോട്ടയം ചെറിയ പള്ളി]] *[[Wy/ml/സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം |സെന്റ് ജോര്‍ജ് ചര്‍ച്ച്, പുതുപ്പള്ളി, കോട്ടയം ]] *[https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Kuriakose_Elias_Chavara?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ml&_x_tr_hl=ml&_x_tr_pto=tc ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് അച്ചന്‍ സ്മാരകം മാന്നാനം] * കുറവിലങ്ങാട് പള്ളി * സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി, വെച്ചൂർ * പാലാ കുരിശുപള്ളി * അരുവിത്തറ വല്ല്യച്ചൻ മല * കുപ്പർത്തിനോ പുണ്യവാന്റെ കുരിശ്ശടി, പാലാ == പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == * സിഎംഎസ് കോളജ്, കോട്ടയം == കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന പത്രങ്ങള്‍ == കേരളത്തിലെ പ്രധാന പത്രങ്ങളെല്ലാം കോട്ടയത്തുനിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവ കൂടാതെ ധാരാളം ആനുകാലികങ്ങളും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു *[https://www.deepika.com/ ദീപിക] *[https://www.manoramaonline.com/ മലയാള മനോരമ] *മംഗളം *മാതൃഭൂമി *ദേശാഭിമാനി *രാഷ്ട്രദീപിക *മാധ്യമം *ജന്മഭൂമി [[Category:Wy/ml]] == കോട്ടയം നഗരത്തിലെ അഷ്ടവൈദ്യകുടുംബങ്ങൾ == *ഒളശ്ശ ചീരട്ടമണ്‍ മൂസ്സ് *വയസ്കര മൂസ്സ് == കോട്ടയം നഗരത്തിലുള്ളപ്രതിമകള്‍ == *ഗാന്ധി പ്രതിമ -ഗാന്ധി സ്ക്വയര്‍ * പി ടി ചാക്കോ - ശാസ്ത്രി റോ‍ഡ് *ബെഞ്ചമിന്‍ ബെയ്‌ലി - മുനിസിപ്പല്‍ പാര്‍ക്ക് *അക്ഷരശില്പം- പബ്ളിക് ലൈബ്രറി അങ്കണം കോട്ടയം *മാമ്മൻ മാപ്പിള- മനോരമ പത്രം ആഫീസ് *കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി - കോടിമത {{Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{IsPartOf|Wy/ml/കോട്ടയം ജില്ല}} pr7g7t82emxxqoc6t0y9mpv47sfoo4o 0 519058 7247741 7233139 2026-07-11T11:42:09Z Vidya (SDCF) 2693237 7247741 wikitext text/x-wiki ഇടുക്കി കേരളത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ജില്ലയാണ് ഇടുക്കി ജില്ല. ആസ്ഥാനം പൈനാവ്. തൊടുപുഴ, കട്ടപ്പന, അടിമാലി എന്നിവയാണ് ജില്ലയിലെ മറ്റു പ്രധാന പട്ടണങ്ങൾ. 4358 ച.കി. വിസ്തീർണ്ണമുള്ള (ഇത് കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ 11 ശതമാനം വരും) ഇടുക്കി ജില്ലയാണ്‌ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജില്ല. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍== കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ദേവീകുളം, ഉടുമ്പഞ്ചോല, പീരുമേട് എന്നീ താലൂക്കുകളേയും [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] ആയിരുന്ന തൊടുപുഴ താലൂക്കിലെ മഞ്ഞല്ലൂരും കല്ലൂർക്കാടും ഒഴികെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർത്ത് 1972 ജനുവരി 26 നാണ് ഇടുക്കി ജില്ല രൂപം കൊണ്ടത്. തുടക്കത്തിൽ കോട്ടയമായിരുന്നു ജില്ലാ ആസ്ഥാനം. 1976 ലാണ് തൊടുപുഴ താലൂക്കിലെ പൈനാവിലേക്ക് ജില്ലാ ആസ്ഥാനം മാറ്റിയത്. കുറവൻ, കുറത്തി എന്നീ മലകൾക്കിടയിലുള്ള ഇടുക്കിലാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കമാനാകാര അണക്കെട്ടായ ഇടുക്കി അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇടുക്ക് എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇടുക്കി എന്ന പേര് ഉണ്ടായത്. ==കാണാന്‍== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രകൃതിരമണീയമായ ജില്ലകളിലൊന്നാണ് ഇടുക്കി. വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകൾ, അണക്കെട്ടുകൾ, തോട്ടങ്ങളിലൂടെയുള്ള വിനോദയാത്ര, മലകയറ്റം, ആനസവാരി മുതലായവയാണ് വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ. [[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാർ]] ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ,[[Wy/ml/ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്]], [[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]] വന്യമൃഗസംരക്ഷണകേന്ദ്രം, [[Wy/ml/പീരുമേട്|പീരുമേട്]] വാഗമൺ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. കൂടാതെ വിനോദ സഞ്ചാരികളുടെ ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്ന ധാരാളം സ്ഥലങ്ങൾ വേറെയുമുണ്ട്. രാമക്കൽമേട്, ചതുരംഗപ്പാറമേട്, രാജാപ്പാറ, ആനയിറങ്കൽ, പഴയ ദേവികുളം, ചീയപ്പാറ/വാളറ വെള്ളച്ചാട്ടം, തൊമ്മൻ കുത്ത്, നാടുകാണി വ്യൂ പോയിന്റ്, പരുന്തുമ്പാറ, [[Wy/ml/അഞ്ചുരുളി|അഞ്ചുരുളി]], കല്ല്യാണത്തണ്ട്, മാട്ടുപ്പെട്ടി, കുണ്ടള, എക്കോ പോയിന്റ്, ടോപ് സ്റ്റേഷൻ, ചിന്നാറ് വന്യമൃഗസങ്കേതം, രാജമല, തുടങ്ങിയവ ഇവയിൽ ചിലത് മാത്രം. സമീപകാലത്തായി ഫാം ടൂറിസവും പ്രശസ്തിയാർജ്ജിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ജില്ലയിലെ കുമിളിക്ക് അടുത്തുള്ള അണക്കരയെ ഗ്ലോബൽ ടൂറിസം വില്ലേജായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. * [[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാർ]], [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]], [[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]], എന്നീ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളെയാണ് '''വിനോദ സഞ്ചാരത്തിൻറെ സുവർണ്ണ ത്രികോണം''' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. * '''[[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാർ]]''' തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മലമടക്കിലെ സുഖവാസകേന്ദ്രം [[Wy/ml/കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] നിന്നു 136 കി.മീ. അകലെ. നീലക്കുറിഞ്ഞി പൂക്കുന്ന <br> സ്ഥലമെന്ന പ്രശസ്തിയുമുണ്ട്. *'''[[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]]''': [[Wy/ml/പെരിയാർ|പെരിയാർ]] തടാകവും വന്യമൃഗസംരക്ഷണ കേന്ദ്രവുമടങ്ങുന്നതാണ് [[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]]. [[Wy/ml/പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിക്ക് കുറുകെ മുൻ [[Wy/ml/മദ്രാസ്|മദ്രാസ്]] [[Wy/ml/ഗവൺമെൻറ്|ഗവൺമെൻറ്]] 1895-ൽ അണകെട്ടിയപ്പോൾ രൂപം കൊണ്ടതാണ് തടാകം. ശ്രീചിത്തിര തിരുന്നാൾ മഹാരാജാവ് 1934-ൽ സ്ഥാപിച്ച വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം വിസ്തീർണ്ണം 777 ച.കി.മീ. 1978-ൽ ഇത് കടുവ സംരക്ഷണ മേഖലയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. * '''[[Wy/ml/കുമിളി|കുമിളി]]''': തേക്കടിയുടെ കവാടം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. കുമിളിയിൽ നിന്ന് 13.കി.മീ. സഞ്ചരിച്ചാൽ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[Wy/ml/മംഗളാദേവി|മംഗളാദേവി]] ക്ഷേത്രത്തിലെത്താം. * '''[[Wy/ml/പീരുമേട്|പീരുമേട്]]''': [[Wy/ml/പീർ മുഹമ്മദ്|പീർ മുഹമ്മദ്]] എന്ന [[Wy/ml/സൂഫി|സൂഫി]] സന്ന്യാസിയുടെ ശവകുടീരം ഇവിടെയുണ്ട്. [[Wy/ml/ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ|ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ]] മഹാരാജാവ് നിർമ്മിച്ച ഒരു [[Wy/ml/ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രമുണ്ട്]]. * '''[[Wy/ml/അടിമാലി|അടിമാലി]]''': [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]] ജില്ലയിലെ പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ ഒരു മലയോര പട്ടണമാണ് അടിമാലി. [[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാറിലേക്കുള്ള]] പ്രവേശന കവാടം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പ്രദേശം, പ്രകൃതിഭംഗിയാലും തണുത്ത കാലാവസ്ഥയാലും സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. * നാമക്കൽ മേട് കേരളത്തിലെ ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് രാമക്കൽമേട്. തേക്കടി-മൂന്നാർ റൂട്ടിൽ നെടുംകണ്ടത്തിനു 15 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്‌ ഈ സ്ഥലം. കേരള-തമിഴ്‌നാട് അതിർത്തിയിൽ, സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1100 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് രാമക്കൽമേട്. നിലയ്ക്കാത്ത കാറ്റിനാൽ സമ്പന്നമാണ് ഇവിടം. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇടുക്കി ജില്ല}} {{Wy/ml/Outlinedistrict}} {{INTERWIKI|Q301821}} [[Category:Wy/ml]] 3xietkayd954xqcsqi5kbmitje15eyq 7247744 7247741 2026-07-11T11:43:14Z Vidya (SDCF) 2693237 7247744 wikitext text/x-wiki ഇടുക്കി കേരളത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ജില്ലയാണ് ഇടുക്കി ജില്ല. ആസ്ഥാനം പൈനാവ്. തൊടുപുഴ, കട്ടപ്പന, അടിമാലി എന്നിവയാണ് ജില്ലയിലെ മറ്റു പ്രധാന പട്ടണങ്ങൾ. 4358 ച.കി. വിസ്തീർണ്ണമുള്ള (ഇത് കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ 11 ശതമാനം വരും) ഇടുക്കി ജില്ലയാണ്‌ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജില്ല. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍== കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ദേവീകുളം, ഉടുമ്പഞ്ചോല, പീരുമേട് എന്നീ താലൂക്കുകളേയും [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] ആയിരുന്ന തൊടുപുഴ താലൂക്കിലെ മഞ്ഞല്ലൂരും കല്ലൂർക്കാടും ഒഴികെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർത്ത് 1972 ജനുവരി 26 നാണ് ഇടുക്കി ജില്ല രൂപം കൊണ്ടത്. തുടക്കത്തിൽ കോട്ടയമായിരുന്നു ജില്ലാ ആസ്ഥാനം. 1976 ലാണ് തൊടുപുഴ താലൂക്കിലെ പൈനാവിലേക്ക് ജില്ലാ ആസ്ഥാനം മാറ്റിയത്. കുറവൻ, കുറത്തി എന്നീ മലകൾക്കിടയിലുള്ള ഇടുക്കിലാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കമാനാകാര അണക്കെട്ടായ ഇടുക്കി അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇടുക്ക് എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇടുക്കി എന്ന പേര് ഉണ്ടായത്. ==കാണാന്‍== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രകൃതിരമണീയമായ ജില്ലകളിലൊന്നാണ് ഇടുക്കി. വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകൾ, അണക്കെട്ടുകൾ, തോട്ടങ്ങളിലൂടെയുള്ള വിനോദയാത്ര, മലകയറ്റം, ആനസവാരി മുതലായവയാണ് വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ. [[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാർ]] ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ,[[Wy/ml/ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്]], [[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]] വന്യമൃഗസംരക്ഷണകേന്ദ്രം, [[Wy/ml/പീരുമേട്|പീരുമേട്]] വാഗമൺ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. കൂടാതെ വിനോദ സഞ്ചാരികളുടെ ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്ന ധാരാളം സ്ഥലങ്ങൾ വേറെയുമുണ്ട്. രാമക്കൽമേട്, ചതുരംഗപ്പാറമേട്, രാജാപ്പാറ, ആനയിറങ്കൽ, പഴയ ദേവികുളം, ചീയപ്പാറ/വാളറ വെള്ളച്ചാട്ടം, തൊമ്മൻ കുത്ത്, നാടുകാണി വ്യൂ പോയിന്റ്, പരുന്തുമ്പാറ, [[Wy/ml/അഞ്ചുരുളി|അഞ്ചുരുളി]], കല്ല്യാണത്തണ്ട്, മാട്ടുപ്പെട്ടി, കുണ്ടള, എക്കോ പോയിന്റ്, ടോപ് സ്റ്റേഷൻ, ചിന്നാറ് വന്യമൃഗസങ്കേതം, രാജമല, തുടങ്ങിയവ ഇവയിൽ ചിലത് മാത്രം. സമീപകാലത്തായി ഫാം ടൂറിസവും പ്രശസ്തിയാർജ്ജിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ജില്ലയിലെ കുമിളിക്ക് അടുത്തുള്ള അണക്കരയെ ഗ്ലോബൽ ടൂറിസം വില്ലേജായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. * [[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാർ]], [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]], [[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]], എന്നീ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളെയാണ് '''വിനോദ സഞ്ചാരത്തിൻറെ സുവർണ്ണ ത്രികോണം''' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. * '''[[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാർ]]''' തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മലമടക്കിലെ സുഖവാസകേന്ദ്രം [[Wy/ml/കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] നിന്നു 136 കി.മീ. അകലെ. നീലക്കുറിഞ്ഞി പൂക്കുന്ന <br> സ്ഥലമെന്ന പ്രശസ്തിയുമുണ്ട്. *'''[[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]]''': [[Wy/ml/പെരിയാർ|പെരിയാർ]] തടാകവും വന്യമൃഗസംരക്ഷണ കേന്ദ്രവുമടങ്ങുന്നതാണ് [[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]]. [[Wy/ml/പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിക്ക് കുറുകെ മുൻ [[Wy/ml/മദ്രാസ്|മദ്രാസ്]] [[Wy/ml/ഗവൺമെൻറ്|ഗവൺമെൻറ്]] 1895-ൽ അണകെട്ടിയപ്പോൾ രൂപം കൊണ്ടതാണ് തടാകം. ശ്രീചിത്തിര തിരുന്നാൾ മഹാരാജാവ് 1934-ൽ സ്ഥാപിച്ച വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം വിസ്തീർണ്ണം 777 ച.കി.മീ. 1978-ൽ ഇത് കടുവ സംരക്ഷണ മേഖലയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. * '''[[Wy/ml/കുമിളി|കുമിളി]]''': തേക്കടിയുടെ കവാടം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. കുമിളിയിൽ നിന്ന് 13.കി.മീ. സഞ്ചരിച്ചാൽ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[Wy/ml/മംഗളാദേവി|മംഗളാദേവി]] ക്ഷേത്രത്തിലെത്താം. * '''[[Wy/ml/പീരുമേട്|പീരുമേട്]]''': [[Wy/ml/പീർ മുഹമ്മദ്|പീർ മുഹമ്മദ്]] എന്ന [[Wy/ml/സൂഫി|സൂഫി]] സന്ന്യാസിയുടെ ശവകുടീരം ഇവിടെയുണ്ട്. [[Wy/ml/ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ|ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ]] മഹാരാജാവ് നിർമ്മിച്ച ഒരു [[Wy/ml/ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രമുണ്ട്]]. * '''[[Wy/ml/അടിമാലി|അടിമാലി]]''': [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]] ജില്ലയിലെ പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ ഒരു മലയോര പട്ടണമാണ് അടിമാലി. [[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാറിലേക്കുള്ള]] പ്രവേശന കവാടം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പ്രദേശം, പ്രകൃതിഭംഗിയാലും തണുത്ത കാലാവസ്ഥയാലും സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. * രാമക്കൽ മേട് കേരളത്തിലെ ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് രാമക്കൽമേട്. തേക്കടി-മൂന്നാർ റൂട്ടിൽ നെടുംകണ്ടത്തിനു 15 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്‌ ഈ സ്ഥലം. കേരള-തമിഴ്‌നാട് അതിർത്തിയിൽ, സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1100 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് രാമക്കൽമേട്. നിലയ്ക്കാത്ത കാറ്റിനാൽ സമ്പന്നമാണ് ഇവിടം. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇടുക്കി ജില്ല}} {{Wy/ml/Outlinedistrict}} {{INTERWIKI|Q301821}} [[Category:Wy/ml]] 2b7yp4mzutcoyufd99bs0fn2eqzbjpq 7247760 7247744 2026-07-11T11:50:41Z Vidya (SDCF) 2693237 7247760 wikitext text/x-wiki ഇടുക്കി കേരളത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ജില്ലയാണ് ഇടുക്കി ജില്ല. ആസ്ഥാനം പൈനാവ്. തൊടുപുഴ, കട്ടപ്പന, അടിമാലി എന്നിവയാണ് ജില്ലയിലെ മറ്റു പ്രധാന പട്ടണങ്ങൾ. 4358 ച.കി. വിസ്തീർണ്ണമുള്ള (ഇത് കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ 11 ശതമാനം വരും) ഇടുക്കി ജില്ലയാണ്‌ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജില്ല. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍== കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ദേവീകുളം, ഉടുമ്പഞ്ചോല, പീരുമേട് എന്നീ താലൂക്കുകളേയും [[Wy/ml/എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] ആയിരുന്ന തൊടുപുഴ താലൂക്കിലെ മഞ്ഞല്ലൂരും കല്ലൂർക്കാടും ഒഴികെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർത്ത് 1972 ജനുവരി 26 നാണ് ഇടുക്കി ജില്ല രൂപം കൊണ്ടത്. തുടക്കത്തിൽ കോട്ടയമായിരുന്നു ജില്ലാ ആസ്ഥാനം. 1976 ലാണ് തൊടുപുഴ താലൂക്കിലെ പൈനാവിലേക്ക് ജില്ലാ ആസ്ഥാനം മാറ്റിയത്. കുറവൻ, കുറത്തി എന്നീ മലകൾക്കിടയിലുള്ള ഇടുക്കിലാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കമാനാകാര അണക്കെട്ടായ ഇടുക്കി അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇടുക്ക് എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇടുക്കി എന്ന പേര് ഉണ്ടായത്. ==കാണാന്‍== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രകൃതിരമണീയമായ ജില്ലകളിലൊന്നാണ് ഇടുക്കി. വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകൾ, അണക്കെട്ടുകൾ, തോട്ടങ്ങളിലൂടെയുള്ള വിനോദയാത്ര, മലകയറ്റം, ആനസവാരി മുതലായവയാണ് വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ. [[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാർ]] ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ,[[Wy/ml/ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്]], [[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]] വന്യമൃഗസംരക്ഷണകേന്ദ്രം, [[Wy/ml/പീരുമേട്|പീരുമേട്]] വാഗമൺ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. കൂടാതെ വിനോദ സഞ്ചാരികളുടെ ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്ന ധാരാളം സ്ഥലങ്ങൾ വേറെയുമുണ്ട്. രാമക്കൽമേട്, ചതുരംഗപ്പാറമേട്, രാജാപ്പാറ, ആനയിറങ്കൽ, പഴയ ദേവികുളം, ചീയപ്പാറ/വാളറ വെള്ളച്ചാട്ടം, തൊമ്മൻ കുത്ത്, നാടുകാണി വ്യൂ പോയിന്റ്, പരുന്തുമ്പാറ, [[Wy/ml/അഞ്ചുരുളി|അഞ്ചുരുളി]], കല്ല്യാണത്തണ്ട്, മാട്ടുപ്പെട്ടി, കുണ്ടള, എക്കോ പോയിന്റ്, ടോപ് സ്റ്റേഷൻ, ചിന്നാറ് വന്യമൃഗസങ്കേതം, രാജമല, തുടങ്ങിയവ ഇവയിൽ ചിലത് മാത്രം. സമീപകാലത്തായി ഫാം ടൂറിസവും പ്രശസ്തിയാർജ്ജിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ജില്ലയിലെ കുമിളിക്ക് അടുത്തുള്ള അണക്കരയെ ഗ്ലോബൽ ടൂറിസം വില്ലേജായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. * [[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാർ]], [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]], [[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]], എന്നീ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളെയാണ് '''വിനോദ സഞ്ചാരത്തിൻറെ സുവർണ്ണ ത്രികോണം''' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. * '''[[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാർ]]''' തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മലമടക്കിലെ സുഖവാസകേന്ദ്രം [[Wy/ml/കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] നിന്നു 136 കി.മീ. അകലെ. നീലക്കുറിഞ്ഞി പൂക്കുന്ന <br> സ്ഥലമെന്ന പ്രശസ്തിയുമുണ്ട്. *'''[[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]]''': [[Wy/ml/പെരിയാർ|പെരിയാർ]] തടാകവും വന്യമൃഗസംരക്ഷണ കേന്ദ്രവുമടങ്ങുന്നതാണ് [[Wy/ml/തേക്കടി|തേക്കടി]]. [[Wy/ml/പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിക്ക് കുറുകെ മുൻ [[Wy/ml/മദ്രാസ്|മദ്രാസ്]] [[Wy/ml/ഗവൺമെൻറ്|ഗവൺമെൻറ്]] 1895-ൽ അണകെട്ടിയപ്പോൾ രൂപം കൊണ്ടതാണ് തടാകം. ശ്രീചിത്തിര തിരുന്നാൾ മഹാരാജാവ് 1934-ൽ സ്ഥാപിച്ച വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം വിസ്തീർണ്ണം 777 ച.കി.മീ. 1978-ൽ ഇത് കടുവ സംരക്ഷണ മേഖലയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. * '''[[Wy/ml/കുമിളി|കുമിളി]]''': തേക്കടിയുടെ കവാടം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. കുമിളിയിൽ നിന്ന് 13.കി.മീ. സഞ്ചരിച്ചാൽ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[Wy/ml/മംഗളാദേവി|മംഗളാദേവി]] ക്ഷേത്രത്തിലെത്താം. * '''[[Wy/ml/പീരുമേട്|പീരുമേട്]]''': [[Wy/ml/പീർ മുഹമ്മദ്|പീർ മുഹമ്മദ്]] എന്ന [[Wy/ml/സൂഫി|സൂഫി]] സന്ന്യാസിയുടെ ശവകുടീരം ഇവിടെയുണ്ട്. [[Wy/ml/ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ|ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ]] മഹാരാജാവ് നിർമ്മിച്ച ഒരു [[Wy/ml/ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രമുണ്ട്]]. * '''[[Wy/ml/അടിമാലി|അടിമാലി]]''': [[Wy/ml/ഇടുക്കി|ഇടുക്കി]] ജില്ലയിലെ പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ ഒരു മലയോര പട്ടണമാണ് അടിമാലി. [[Wy/ml/മൂന്നാർ|മൂന്നാറിലേക്കുള്ള]] പ്രവേശന കവാടം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പ്രദേശം, പ്രകൃതിഭംഗിയാലും തണുത്ത കാലാവസ്ഥയാലും സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. * രാമക്കൽ മേട് കേരളത്തിലെ ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് രാമക്കൽമേട്. തേക്കടി-മൂന്നാർ റൂട്ടിൽ നെടുംകണ്ടത്തിനു 15 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്‌ ഈ സ്ഥലം. കേരള-തമിഴ്‌നാട് അതിർത്തിയിൽ, സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1100 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് രാമക്കൽമേട്. നിലയ്ക്കാത്ത കാറ്റിനാൽ സമ്പന്നമാണ് ഇവിടം. * കുറവനും കുറത്തിയും മല കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ മലയാണ് കുറവനുംകുറത്തിയും മല രാമക്കൽ മേട്ടിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കുറവാണ് കുറത്തി ശില്പമാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന ആകർക്ഷണം. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഇടുക്കി ജില്ല}} {{Wy/ml/Outlinedistrict}} {{INTERWIKI|Q301821}} [[Category:Wy/ml]] dy3fidnouwngx6maiz5483fqegjuv7a 0 520467 7247595 7234532 2026-07-11T10:31:00Z Kappiri 2693241 /* വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ */ 7247595 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|ThrissurPooram-Nettipattom (cropped).jpg|pgname=തൃശ്ശൂര്‍}} കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനമെന്നറിയപ്പെടുന്ന നഗരമാണ് തൃശ്ശൂര്‍. ലോക പ്രശസ്തമായ തൃശ്ശൂർ പൂരം ആണ്ടു തോറും അരങ്ങേറുന്നത് നഗരമദ്ധ്യത്തിലെ ശ്രീ വടക്കുംനാഥ ക്ഷേത്രമൈതാനത്താണ്. കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ജില്ലയാണ് തൃശ്ശൂർ (തൃശ്ശിവപേരൂർ) == മനസ്സിലാക്കുക == == ചരിത്രം == == സംസ്കാരം == ==എത്തിച്ചേരുക== == ഗതാഗതം == {{Wy/ml/Mapframe|10.52|76.21|zoom=9}} [[File:PARAMEKKAVIL TEMPLE THRISSUR.JPG|thumb|തൃശൂർ പൂരം ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം]] [[File:K. Karunakaran Smaraka Town Hall 02.JPG|thumb|കെ.കരുണാകരൻ സ്മാരക ടൗൺ ഹാൾ]] === റോഡ് മാർഗ്ഗം === തൊട്ടടുത്ത്‌ കിടക്കുന്ന ജില്ലകളായ എറണാകുളം, [[Wy/ml/പാലക്കാട്|പാലക്കാട്]], [[Wy/ml/മലപ്പുറം|മലപ്പുറം]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് റോഡ് മാർഗ്ഗം തൃശ്ശൂരിലേക്ക്‌ എത്തിച്ചേരാം. [[Wy/ml/ദേശീയപാത 47|നാഷണൽ ഹൈ വേ 47]] തൃശ്ശൂർ പട്ടണത്തിൽ കൂടേയും ബൈ-പാസ് തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നും 6 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള [[Wy/ml/മണ്ണുത്തി|മണ്ണുത്തി]] എന്ന സ്ഥലം വഴി കടന്നു പോകുന്നു. ധാരാളം സ്വകാര്യ ബസ്സുകളും, [[Wy/ml/കെ.എസ്‌.ആർ.ടി.സി|കെ.എസ്‌.ആർ.ടി.സി]] ബസ്സുകളും ഈ വഴിക്കു ഓടുന്നുണ്ട്‌. === റെയിൽ മാർഗ്ഗം === തൃശ്ശൂർ(തൃശ്ശൂർ സിറ്റി ) റെയിൽ വേ സ്റ്റേഷൻ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന സ്റ്റേഷനുകളിൽ ഒന്നാണ്‌. തൃശ്ശുരിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് [[Wy/ml/പൂങ്കുന്നം|പൂങ്കുന്നം]](തൃശ്ശൂർ പൂങ്കുന്നം)എന്ന സ്റ്റേഷനും നിലവിലുണ്ട്. പാസഞ്ചർ വണ്ടികളും, ചുരുക്കം ചില എക്സ്പ്രസ്സുകളും ഇവിടെ നിർത്താറുണ്ട്‌. ഗുരുവായൂർക്കുള്ള തീവണ്ടി പാത വഴി പിരിയുന്നത്‌ പൂങ്കുന്നം സ്റ്റേഷനിൽ വെച്ചാണ്‌. തൃശ്ശുരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശത്ത്‌ ഒല്ലൂർ (തൃശ്ശൂർ ഒല്ലൂർ ഹാൾട്ട്) എന്ന സ്റ്റേഷനും ഉണ്ട്‌ ഇവിടെ ചില പാസഞ്ചർ വണ്ടികൾ നിർത്താറുണ്ട്. * {{Wy/ml/Go | name=തൃശൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ | alt= | url= | email= | address= | lat=10.51479 | long=76.207919 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q7798289 | lastedit=2025-03-24 | content= }} === വിമാന മാർഗ്ഗം=== തൃശ്ശുരിന്റെ ഏറ്റവും അടുത്തു കിടക്കുന്ന വിമാന താവളം നെടുമ്പാശ്ശേരിയിൽ ഉള്ള [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചിൻ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാന താവളം]] ആണ്‌. അവിടെ നിന്ന് റോഡ് മാർഗ്ഗം തൃശ്ശൂരിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കും. == വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ == *നെഹ്റു പാർക്ക്,തൃശൂർ *ചേറ്റുവ വഴിയോര വിശ്രമകേന്ദ്രം *ഡ്രീം വേൾഡ് വാട്ടർ പാർക്ക് *സിൽ വർ സ്റ്റോം വാട്ടർ തീം പാർക്ക് *[[Wy/ml/അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം|അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]] *പ്രശസ്തമായ ചവക്കാട് ബീച്ച് *സ്നേഹതീരം ബീച്ച് റെസോർട്സ്, തളിക്കുളം *ചിമ്മിനി ഡാം === പൗരാണികം === *മൃഗശാല & മ്യൂസിയം ചെമ്പുക്കാവ്,തൃശൂർ. (മ്യൂസിയം ഇപ്പോൾ ചെമ്പുക്കാവുനിന്നും ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരത്തിലേക്കു മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.) *ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാ‍രം ,തൃശൂർ. *അപ്പൻ തമ്പുരാൻ സ്മാരക സാഹിത്യകാരമ്യൂസിയം *പുന്നത്തൂർ കോട്ട, ഗുരുവായൂർ *പുലച്ചിക്കൽ (മഹാശിലായുഗ അവശിഷ്ടം), രാമവർമ്മപുരം *കുടക്കല്ലുകൾ === ജലസേചനപദ്ധതികൾ === *[[Wy/ml/പീച്ചി ഡാം|പീച്ചി]] *[[Wy/ml/വാഴാനി അണക്കെട്ട്|വാഴാനി ഡാം]], വടക്കാഞ്ചേരി *[[Wy/ml/ചിമ്മിണി വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|ചിമ്മിണി ഡാം]] ,[[Wy/ml/ആമ്പല്ലൂർ|ആമ്പല്ലൂർ]] *പെരിങ്ങൽകുത്ത് ഡാം *[[Wy/ml/പൂമല ഡാം|പൂമല ഡാം]] === പ്രകൃതി ദൃശ്യങ്ങൾ === *[[Wy/ml/വിലങ്ങൻ കുന്ന്|വിലങ്ങൻ കുന്ന്]],[[Wy/ml/അമല|അമല]] *[[Wy/ml/തുമ്പൂർമുഴി|തുമ്പൂർമുഴി]] ,ഗാർഡൻ *[[Wy/ml/അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം|അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]] *[[Wy/ml/വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം|വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം]] *[[Wy/ml/പീച്ചി|പീച്ചി]] അണക്കെട്ട് *[[Wy/ml/ആനപ്പാറ|ആനപ്പാറ]],രാമവർമ്മപുരം *[[Wy/ml/അഞ്ചുകുന്ന്|അഞ്ചുകുന്ന്]],പാലയ്ക്കൽ *[[Wy/ml/താണിക്കമുന്നയം|താണിക്കമുന്നയം]], നെടുപുഴ *[[Wy/ml/വാടാ‍നപ്പള്ളി|വാടാ‍നപ്പള്ളി]] ബീച്ച് *[[Wy/ml/ചാവക്കാട്|ചാവക്കാട്]] ബീച്ച് *[[Wy/ml/തളിക്കുളം|തളിക്കുളം]] ബീച്ച്, ബീച്ച് റെസോർട്സ്, സ്നേഹതീരം *[[Wy/ml/നാട്ടിക|നാട്ടിക]] ബീച്ച്, ബീച്ച് റെസോർട്സ് *കാര ബീച്ച് *ചെപ്പാറ, വടക്കാഞ്ചേരി *[[Wy/ml/ഇരുനിലംകോട്|ഇരുനിലംകോട്]] പാറ, [[Wy/ml/മുള്ളൂർക്കര|മുള്ളൂർക്കര]] *[[Wy/ml/പുനർജ്ജനി ഗുഹ|പുനർജ്ജനി ഗുഹ]], [[Wy/ml/തിരുവില്വാമല|തിരുവില്വാമല]] *[[Wy/ml/ഭാരതപ്പുഴ|ഭാരതപ്പുഴ]] *[[Wy/ml/പട്ടത്തിപ്പാറവെള്ളച്ചാട്ടം|പട്ടത്തിപ്പാറവെള്ളച്ചാട്ടം]] *[[Wy/ml/മരോട്ടിച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം|മരോട്ടിച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം]] == ചുറ്റിക്കറങ്ങുക == * കുട്ടികൾക്കായുള്ള '''നെഹ്റു പാർക്ക്''' തൃശ്ശൂർ നഗരത്തിൽ തന്നെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയായ ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ പേരിലാണ് ഈ പാർക്ക് അറിയപ്പെടുന്നത്. 1959-ൽ ആണ് ഈ പാർക്ക് പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചത്.മൃഗശാലയും കാഴ്ക്ച ബഗ്ലാവുമ്നഗരാതൃത്റ്റിയിലാണ് == കഴിക്കുക == പ്രധാന സസ്യഭോജനശാലകൾ # ഭാരത് # മിഥില # രാധാകൃഷ്ണ # പത്തന്‍സ് # മണീസ് # Kalyan Veg Platter # ഔഷധി ക്യാന്റീന്‍ # New Gopi Café # മധുരൈ # തൃശ്ശിവപേരൂര്‍ കാപ്പി ക്ലബ്ബ് # ആര്യാസ് #ശരവണ ഭവന്‍ പ്രധാന സസ്യേതരഭോജനശാല # സഫയർ # നവരത്ന # ഹീറോ # Open Flame Restaurant # അരുണിമ # അന്നപൂര്‍ണ്ണ # ചന്ദ്ര # Copper Spoon #പെപ്പര്‍ #ബര്‍ഗ്ഗര്‍ ഹബ്ബ് # ആലിബാബ ചൈനീസ് റെസ്റ്റൊറന്റ്സ് #മിങ് പാലസ് ഇതിനു പുറമേ പ്രശസ്ത അന്താരാഷ്ട്ര ഭോജനശാലകളായ ''കെ.എഫ്.സി.'', ''ഡോമിനോസ് പിസ്സ'' എന്നിവക്കും നഗരപരിധിയിൽ തന്നെ സ്ഥാപനങ്ങളുണ്ട്. പുത്തന്‍ പള്ളിയ്ക്കടുത്തെ വീടുകളില്‍ ഉണ്ടാക്കുന്ന നാടന്‍ വെള്ളയപ്പം പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇന്ത്യന്‍ കോഫീഹൗസിന്റെ രണ്ട് ശാഖകള്‍ ഒന്ന് തൃശ്ശൂര്‍ റൗണ്ടിലെ ജോസ് തിയ്യറ്ററിനെടുത്തും മറ്റൊന്ന് വടക്കേസ്റ്റാന്റിനടുത്തും പ്രവര്‍ത്തിയ്ക്കുന്നു. നറുനീണ്ടി സ്പെഷല്‍ സര്‍ബത്ത് <!--[[File:Coffee Steamed Rice Cake.JPG|thumbnail|''Puttu'' or steamed rice cake with plantains and ''papadum'' are the favorites of the Thrissur people. ]] There are many small houses in the small lane near Dolors Basillica which specilizes in selling fresh vellayappams and other delicacies. One should definitely try the delicacies from there. * {{Wy/ml/eat | name=Bharath Hotel | alt= | url= | email= | address=Round South | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours=8AM-10PM | price= | content=Vegetarian breakfast, lunch and dinner. North Indian dishes served after 6PM. Famous for their Masala Dosai. }} * {{Wy/ml/eat | name=Central Hotel | url= | email= | address=Chembukkavu | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} *{{Wy/ml/eat | name=Copper Spoon | url= | email= | address=Poothole Road | lat= | long= | directions=Near Jayalakshmi Silks | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content=Continental and Indian restaurant }} *{{Wy/ml/eat | name=Dass Continental | url= | email= | address=Sakthan Stand | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content=Multi cuisine restaurant. }} * {{Wy/ml/eat | name=Hotel Ambadi | url= | email= | address=Round West | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=Hotel Navarathna | url= | email= | address=Round West | lat= | long= | directions=near Khadi Gramodhyog show room | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content=This hotel provides good North Indian food. }} * {{Wy/ml/eat | name=Indian Coffee House | url= | email= | address=Round North, Vadakke Stand | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} *{{Wy/ml/eat | name=Joys Palace Hotel | url= | email= | address=Sakthan Stand | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content=Multi cuisine restaurant. }} *{{Wy/ml/eat | name=LuLu Garden Hotels | url= | email= | address=Lulu International Convention Center, Puzhakkal Padam | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content=Multi cuisine restaurant. }} * {{Wy/ml/eat | name=Ming Palace | alt= | url= | email= | address=Round South | lat=10.52222 | long=76.21423 | directions=Near Ragam Theater | phone=+91-9447170515 | tollfree= | fax= | hours=24/7 | price= | content=Chinese restaurant with international and Indian cuisine. }} * {{Wy/ml/eat | name=Mithila Vegetarian Restaurant | url= | email= | address=Round North | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=Mothimahal | url= | email= | address=MG Road | lat= | long= | directions=Near Over bridge | phone=+91 4872422203 | tollfree= | fax= | hours=24/7 | price= | content=Hotel and multi cuisine restaurant. }} *{{Wy/ml/eat | name=Pathans | url= | email= | address=Round South | lat= | long= | directions=Near Ragam Theater | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content=Vegetarian Restaurant }} *{{Wy/ml/eat | name=Trichur Tower Hotels | url= | email= | address=Sakthan Stand | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content=Multi cuisine restaurant. }}--> == ചലചിത്രം == നഗരപരിധിയിലുള്ള സിനിമാശാലകൾ: * ജോർജ്ജേട്ടൻസ് രാഗം * ജോസ് * രാംദാസ്, രവികൃഷ്ണ * ബിന്ദു മൂവീസ് * കൈരളി, ശ്രീ * ഗിരിജ * സപ്ന ==ബന്ധപ്പെടുക== ===പോലീസ്=== 100 ആണ്‌ പൊലീസിനെ അടിയന്തരമായി വിളിക്കാനുള്ള ടെലി ഫോൺ നമ്പർ. തൃശ്ശൂർ സിറ്റി പോലീസ് കമ്മീഷണറുടെ കീഴിൽ തൃശ്ശുർ ടൗൺ ഈസ്റ്റ്‌ (ശക്തൻ തമ്പുരാൻ ബസ്‌ സ്റ്റാന്റിനു സമീപം), തൃശ്ശുർ ടൗൺ വെസ്റ്റ്‌ (അയ്യന്തോൾ) തുടങ്ങി രണ്ടു സ്റ്റേഷൻ പരിധികളിലായി തൃശ്ശുർ നഗരത്തിന്റെ ക്രമസമാധാന പാലനം വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു. ഇതു കൂടാതെ ഈസ്റ്റ്‌ സ്റ്റേഷൻ ഇൻസ്പെക്ടർക്കു കീഴിലായി ഒരു സബ്‌-ഇൻസ്പെക്ടറുടെ ചുമതലയിൽ ഗതാഗത വിഭാഗവും (ട്രാഫിക്ക്‌) പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. ഇതു കൂടാതെ കണ്ട്രോൾ റൂമിന്റെ ഭാഗമായി പട്രോളിങ്ങ്‌ ജീപ്പുകളും (ഫ്ലയിംഗ്‌ സ്കാഡ്), മോട്ടോർ സൈക്കിളുകളും (റേഞ്ചർ വിഭാഗം) നഗരത്തിന്റെ പല ഭാഗത്തായി റോന്ത്‌ ചുറ്റുന്നു. ===അഗ്നിശമന സേന=== 101 ആണ്‌ അഗ്നിശമന സേന വിഭാഗത്തിന്റെ സഹായം തേടാനുള്ള ടെലിഫോൺ നമ്പർ. ഒരു അസിസ്റ്റന്റ്‌ ഡിവിഷണൽ ഫയർ ഓഫീസറുടെ കീഴിൽ, ഒന്നിലധികം സ്റ്റേഷൻ ഓഫീസർമാരെ ഉൾപെടുത്തി, സുസസ്ജ്ജമായ ഒരു അഗ്നിശമന സേനാ വിഭാഗം തൃശ്ശൂർ ശക്തൻ തമ്പുരാൻ ബസ്‌ സ്റ്റാൻഡിൻ സമീപം ആയി നിലകൊള്ളുന്നു. അഗ്നിശമനം കൂടാതെ അപായത്തിൽ പെട്ട ആളുകളെ രക്ഷിക്കലും ഈ സേനയുടെ കടമയാണ്‌. == ആരാധനാലയങ്ങൾ == ===ക്ഷേത്രങ്ങൾ === *ശ്രീവടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രം *പാറമേക്കാവ് ക്ഷേത്രം *തിരുവമ്പാടി ക്ഷേത്രം *മിഥുനപ്പള്ളി ശിവക്ഷേത്രം *അശോകേശ്വരം ക്ഷേത്രം *പൂങ്കുന്നം ശിവക്ഷേത്രം *ശങ്കരങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *ആറാട്ടുപ്പുഴ ശ്രീ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം *ഊരകം അമ്മതിരുവടി ക്ഷേത്രം *തിരുവുള്ളക്കാവ് ധർമ്മശാസ്ത്രാക്ഷേത്രം *പെരുവനം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം *കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമക്ഷേത്രം *താണിക്കുടം ഭഗവതി ക്ഷേത്രം *ശ്രീരുധിര മഹാകാളിക്കാവ് ക്ഷേത്രം *കൂടൽമാണിക്യ ക്ഷേത്രം ==ഡാമുകൾ== *[[Wy/ml/ചിമ്മിനി ഡാം|ചിമ്മിനി ഡാം]] *[[Wy/ml/പീച്ചി ഡാം|പീച്ചി ഡാം]] *[[Wy/ml/വാഴാനി ഡാം|വാഴാനി ഡാം]] *[[Wy/ml/ഷോളയാർ ഡാം|ഷോളയാർ ഡാം]] *[[Wy/ml/പെരിങ്ങൽകുത്ത് ഡാം|പെരിങ്ങൽകുത്ത് ഡാം]] === ക്രൈസ്തവ ആരാധനാലയങ്ങൾ === *വ്യാകുലമാത ബസിലിക്ക(പുത്തൻ പള്ളി) *ലൂർദ് മാതാ ബസിലിക്ക *പാലയൂർ മാത്തോമാ അതിരൂപതാ തീർത്ഥകേന്ദ്രം *ഒല്ലൂർ സെൻറ് ആൻറണീസ് ഫെറോന പള്ളി *കൊരട്ടി മുത്തിയുടെ തീർത്ഥകേന്ദ്രം *കൊട്ടേകാട് പള്ളി *പാവറട്ടി പള്ളി *കനകമല പള്ളി === മുസ്ലിം ദേവാലയങ്ങൾ === *ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌ കൊടുങ്ങല്ലൂർ *ചെട്ടിയങ്ങാടി ഹനഫി സുന്നത്ത് ജുമാ‍അത്ത് പള്ളി *ചാവക്കാട് മണത്തല പള്ളി *കാളത്തോട്‌ ജുമാ മസ്ജിദ്‌ *ബ്ലാങ്ങാട് ജുമാ മസ്‌ജിദ്‌ ചാവക്കാട് == സാംസ്കാരികകേന്ദ്രങ്ങള്‍ == ===കേരള സംഗീത നാടക അക്കാ‍ദമി === ===കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി=== === കേരള ലളിതകലാ അക്കാദമി === ===വടക്കേമഠം ബ്രഹ്മസ്വം=== == വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ == * മൃഗശാല * ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം * അതിരപ്പിള്ളി, വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ * പീച്ചി ഡാം * മരോട്ടിച്ചാൽ * വാഴാനി ഡാം * ചിമ്മിനി ഡാം [[Category:Wy/ml]] {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} {{Wy/ml/Outlinecity}} {{INTERWIKI|Q163798}} k5e140mgbm0jylir2nrj7orom38gwud 0 520476 7247709 7234466 2026-07-11T11:27:42Z HiranyaSarang 2693233 /* കാണാന്‍ */ ജാനകിക്കാട് 7247709 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/pagebanner|Kozhikode banner.jpg|caption=മാനാഞ്ചിറ|pgname=കോഴിക്കോട്}} '''കോഴിക്കോട്.''' ദക്ഷിണേന്ത്യന്‍‌ സംസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനം. കാലിക്കറ്റ്‌ (Calicut) എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍== ഇന്ത്യയുടെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറന്‍ തീരപ്രദേശത്താണ്‌ ഈ ജില്ലയുടെ സ്ഥാനം. വടക്ക്‌ കണ്ണൂര്‍ ജില്ല, തെക്ക്‌ മലപ്പുറം ജില്ല, കിഴക്ക്‌ വയനാട് ജില്ല, പടിഞ്ഞാറ്‌ അറബിക്കടല്‍ എന്നിവയാണ്‌ കോഴിക്കോടിന്റെ അതിര്‍ത്തികള്‍. കേരളത്തിലെ മഹാനഗരങ്ങളില്‍ ഒന്നായ കോഴിക്കോട്‌ നഗരമാണ്‌ ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനം. കോഴിക്കോട്, കൊയിലാണ്ടി, വടകര എന്നിവയാണ് ജില്ലയിലെ മൂന്നു താലൂക്കുകള്‍. കുലശേഖര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ നാശത്തിനു മുന്‍പുള്ള കാലഘട്ടത്തില്‍ കോഴിക്കോടും സമീപ പ്രദേശങ്ങളും പോര്‍ളാതിരി രാജാവ് ഭരിച്ചിരുന്ന പോളനാടിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഏറാള്‍ നാട് (എറനാട്ട്) നെടിയിരുപ്പിലെ ഏറാടികള്‍ സമുദ്രവാണിജ്യം നേരിട്ടു നടത്തുവാന്‍ പോര്‍ളാതിരിയെ യുദ്ധത്തില്‍ പരാജയപ്പെടുത്തി പോളനാട് പിടിച്ചെടുത്തു. പോളനാട്ടില്‍ വേളാപുരം എന്ന സ്ഥലത്ത് ഒരു കോട്ടയും വലിയ മാളികയും (കോയില്‍/കോവില്‍) കെട്ടി അവരുടെ ആസ്ഥാനം നെടിയിരുപ്പില്‍ നിന്ന് കോയില്‍കോട്ടയിലേക്കു മാറ്റി. ഇവിടുത്തെ രാജാക്കന്മാര്‍ പൊതുവില്‍ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് സ്വാമിതിരുമുല്പാട് എന്നായിരുന്നു - പിന്നീട് സ്വാമിതിരുമുല്പാട് എന്നത് സാമൂതിരി എന്ന് ചുരുങ്ങി. കോട്ടയാല്‍ ചുറ്റപ്പെട്ട കോയില്‍ - കോയില്‍ക്കോട്ടയാണ് പിന്നീട് കോഴിക്കോടായത്. അറബികള്‍ ഈ നഗരത്തെ 'കാലിക്കൂത്ത്' എന്നും ചൈനക്കാര്‍ 'കലിഫോ' എന്നും യൂറോപ്യന്മാര്‍ 'കാലിക്കറ്റ്' എന്നും വിളിച്ചു. ==ഗതാഗതം== ===റോഡ്‌ മാര്‍ഗം === '''ബസ് സര്‍വീസ്'''<br /> പൊതു ഗാതഗത വകുപ്പിന്റെ ബസ്സുകളും (K.S.R.T.C), സ്വകാര്യ കമ്പനിയുടെ ബസ്സുകളും പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു. മൂന്ന് ബസ് സ്റ്റേഷന്‍ നഗരത്തില്‍ ഉണ്ട് . നഗര പരിധിയിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ സിറ്റി ബസ്സുകളും ഉണ്ട്. * കെ.എസ്.ആര്‍.ടി.സി<br /> കെ.എസ്.ആര്‍.ടി.സി സ്റ്റാന്‍ഡില്‍ നിന്നും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് , മറ്റു അയല്‍ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെക്കും , തുടങ്ങിയ ജില്ലയുടെ ഉള്ളില്‍ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും ബസ് സര്‍വീസ് ഉണ്ട് . * പുതിയ സ്റ്റാന്റ് <br /> കോഴിക്കോട്ടുനിന്ന് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് സ്വകാര്യബസ് സര്‍വീസ് പുതിയ സ്റ്റാന്‍ഡില്‍ നിന്നും ആണ് . * പാളയം സ്റ്റാന്റ്<br /> പാളയം ബസ്സ്റ്റാന്‍ഡില്‍ നിന്നും [[കുന്ദമംഗലം]], [[മാവൂര്‍]], [[തിരുവമ്പാടി]], [[താമരശ്ശേരി]], [[മുക്കം]] തുടങ്ങിയ ജില്ലയുടെ ഉള്ളില്‍ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലേക്കാണ് ബസ് സര്‍വീസ് ഉള്ളത്. '''ഓട്ടോറിക്ഷ'''<br /> കോഴിക്കോട് നഗരത്തില്‍ ഓട്ടോറിക്ഷാ സര്‍വീസ് ലഭ്യമാണ് . ===റെയില്‍ മാര്‍ഗ്ഗം=== കോഴിക്കോട് റെയില്‍വേ സ്റ്റേഷന്‍ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന സ്റ്റേഷനുകളില്‍ ഒന്നാണ്‌. എല്ലാ എക്സ്പ്രസ്സുകളും വണ്ടികളും പാസഞ്ചര്‍ വണ്ടികളും ഇവിടെ നിര്‍ത്താറുണ്ട്‌. യാത്രക്കാര്‍ക്ക് ഒരു ഒരു പ്ലാറ്റ് ഫോറത്തില്‍ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്ക് പോക്കാന്‍ ഫുട് ഒവര്‍ ബ്രിഡ്ജ്, എസ്‌കലേറ്ററും, മൂന്ന് ലിഫ്റ്റുകളും ഉണ്ട് . ===വായു മാര്‍ഗ്ഗം=== കോഴിക്കോട് നഗരത്തില്‍ നിന്നും കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം 26 കിലോമീറ്റര്‍ വടക്ക് മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==കാണാന്‍== * റീജണല്‍ സയന്‍സ് സെന്റര്‍ & പ്ലാനെറ്റേറിയം * മാനാഞ്ചിറ സ്ക്വയര്‍ * പഴശ്ശിരാജ മ്യൂസിയം * കോഴിക്കോട് ബീച്ച് * ബേപ്പൂര്‍ തുറമുഖം * കാപ്പാട് ബീച്ച് * മറൈന്‍ അക്വേറിയം * സരോവരം ബയോ പാര്‍ക്ക് * കോട്ടയ്ക്കല്‍ കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാര്‍ മെമോറിയല്‍ * ജാനകിക്കാട് ==കഴിക്കാൻ== ===ബജറ്റ്=== * {{Wy/ml/eat | name=അലി ഭായ് തട്ടുകട | alt= | url= | email= | address=Near Palm Beach Apartments, South Beach | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-10-21 | content=Kadukka nirachathu, pidikozhi nirachathu, bharani chicken, fried ice cream are some of the main dishes you can try from this place. }} * {{Wy/ml/eat | name=അമ്മ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=പുതിയറ| lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-10-21 | content=famous for its spicy fish fry served with the afternoon meals. Located on a narrow byline just after the first bridge at S.K.Pottakkad road this restaurant serves customers M-Sa from noon to 3PM. }} * {{Wy/ml/eat | name=അശോക ചായ കട | alt= | url= | email= | address=രണ്ടാം ഗേറ്റ് | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-10-21 | content=A favorite among foodies for their evening special upmaav and pappadam. }} * {{Wy/ml/eat | name=Best beef in the city | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours=1-9PM | price= | lastedit=2015-05-18 | content=Available at a little restaurant even without a sign board. It is adjacent to Koyas Cycle Mart and Prabhakara Pharmacy at Poolakkadavu Junction near JDT, Vellimadukunnu. 9 km from the city. }} * {{Wy/ml/eat | name=കോഫി ഹൗസ് കല്ലായി റോഡ് | alt= | url=http://www.indiancoffeehousekannur.com/branch-calicut.php | email= | address=Aradhana Lodge | lat= | long= | directions=1 km | phone=+91 495 2302819 | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2015-05-18 | content= }} * {{Wy/ml/listing | type=eat | name=ഫലാഫൽ കിംഗ് റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=കുറ്റിക്കാട്ടൂർ അഥവാ കൊടുവള്ളി | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2019-12-14 | content=For snacks of falafel, an Egyptian vegetarian item. }} * {{Wy/ml/eat | name=ഫോക്കസ് മാൾ ഫുഡ് കോർട്ട് | alt= | url= | email= | address=പുതിയ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന് എതിർവശം | lat= | long= | directions=1 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-22 | content=For snacks and fast food. }} * {{Wy/ml/eat | name=മേജർ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-10-21 | content=Beef biriyani made this ordinary looking hotel make a mark of its own in the food map of Calicut. Major hotel, which is open from 7AM to 10PM, on all days of the week is near Marcus complex, on Jafferkhan colony road. Afternoon hours, when they serve their biriyani items are the best time to visit this restaurant, which has easy accessibility from Mavoor road. }} * {{Wy/ml/eat | name=മെഡിക്കൽ കോളേജ് കോഫി ഹൗസ് | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions=9 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-15 | content=Good ambience. Ample parking facility. }} * {{Wy/ml/eat | name=Pure South Vegetarian | alt= | url= | email= | address=Opp. Baby Hospital | lat= | long= | directions=3 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=For Masala Dosai, a fermented crepe made from rice batter, black lentils, potato and onions. ₹40. They also give Kerala-style vegetarian lunch for ₹130. }} * {{Wy/ml/eat | name=റഹ്മത് ഹോട്ടൽ | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions=1. near Mathrubhumi 2. Near Stadium | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2015-09-14 | content=The most famous Biriyani outlets of Calicut city. They also give fish, and vegetarian dishes. }} * {{Wy/ml/eat | name=ശരവണ ഹോട്ടൽ വെജിറ്റേറിയൻ | alt= | url= | email= | address=രാജാജി റോഡ് | lat= | long= | directions=2 km | phone=+91 4952720621 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=തൃപ്തി റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=ദേവഗിരി ബിൽഡിംഗ്ഇന് പുറകുവശം, മെഡിക്കൽ കോളേജ് ജംഗ്ഷൻ | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-08-29 | content=Cute niche restaurant with parking yard. }} * {{Wy/ml/listing | type=eat | name=നടാല റെസ്റ്റോറൻറ്‌സ് | alt= | url=http://www.nadaalarestaurants.com | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2019-11-28 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=Edele Hotel | alt= | url=https://www.youtube.com/watch?v=710GK_Vy8qg | email= | address=Near Mishkal Mosque, Kuttichira | lat= | long= | directions= | phone=+91 97466 03380 | tollfree= | hours=5AM onwards | price= | lastedit=2021-01-06 | content=Seventy year old restaurant. Famous for snacks, puttu, uppuma, minced beef and bondas. }} * {{Wy/ml/eat | name=ചാമ്പിയൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url=https://www.youtube.com/watch?v=X3KJltgTvsc | email= | address=കുറ്റിച്ചിറ| lat= | long= | directions=https://goo.gl/maps/jFYEsxHbMDciJDeYA | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2021-01-07 | content=വെള്ളയപ്പം, പത്തിരി, ബീഫ് പൊരിച്ചതും മീൻ പൊരിച്ചതും. }} * {{Wy/ml/eat | name=റിജിൻസ്‌ തറവാട് ബിരിയാണി സെന്റർ | alt= | url= | email= | address=മസ്‍ജിദ് സഹബയ്ക്ക് സമീപം, കോടതിക്ക് പുറകുവശം, കോഴിക്കോട് | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2022-12-15 | content=Very good beef biriyani. }} ===മിഡ്-റേഞ്ച്=== * {{Wy/ml/eat | name=അളകാപുരി റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=മോഹമ്മദലി റോഡ് | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-21 | content=For classical Kerala lunch. }} * {{Wy/ml/eat | name=ബോംബെ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=Silk Street, Mananchira | lat= | long= | directions= | phone=+91 4952366730 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=For Mussel Biriyani. }} * {{Wy/ml/eat | name=കഫേ കോഫി ഡേ | alt= | url= | email= | address=നാലാം ഗേറ്റ് | lat= | long= | directions=2 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-06-13 | content=Upmarket place for coffee, pastry and snacks. Relaxed atmosphere. Popular hangout of foreign tourists. ₹59 for coffee and Punjabi samoosa. }} * {{Wy/ml/eat | name=ചിക്കിങ് ഫ്രൈഡ് ചിക്കൻ | alt=ചിക്കിങ് | url= | email= | address=കല്യാൺ സിൽക്സിന് എതിർവശം, മെഡിക്കൽ കോളേജ് റോഡ് | lat=11.25872 | long=75.79477 | directions=5 km | phone=+91 4953266777 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=ചില്ലി മലബാർ | alt= | url= | email= | address=കോവൂർ | lat= | long= | directions=8 km | phone=+91 9645619007 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=Parking facility. }} * {{Wy/ml/eat | name=ചങ്കി ചിക്കൻ | alt= | url= | email= | address=ഫെഡറൽ ടവേഴ്സിന് എതിർവശം | lat= | long= | directions= | phone=+91 4954011555 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-14 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=Cocoa Nut Restaurant | alt= | url= | email= | address=ഹോട്ടൽ ഹൈസൺ, മാവൂർ റോഡ് ജംഗ്ഷൻ | lat= | long= | directions= | phone=+91 4952766726 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-08-06 | content=Good ambiance, well set tables. Kozhikode style vegetarian lunch. ₹160.00 }} * {{Wy/ml/eat | name=ഡോമിനോസ് | alt= | url= | email= | address=മാവൂർ റോഡ് ജംഗ്ഷൻ | lat= | long= | directions=1 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=Eizen Berg`s Restaurant | alt= | url= | email= | address=Near Mananchira Post Office | lat= | long= | directions= | phone=+91 4956999933 | tollfree= | fax= | hours=10AM to 8PM | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=ഫ്ലൈ ഡൗൺ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=അരയിടത്ത്പാലം | lat= | long= | directions=3 km | phone=+91 81291 11333 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=No parking facility. }} * {{Wy/ml/eat | name=ഗാർളിക് റൂട്ട്സ് | alt= | url= | email= | address=നാലാം ഗേറ്റ് | lat= | long= | directions= | phone=+91 4954023888 | tollfree= | fax= | hours=ദിവസവും ഉച്ച മുതൽ-രാത്രി 11 വരെ | price= | lastedit=2015-05-09 | content=This place is on Kannur Road, near to Fourth Railway gate. Chicken mandhi, roasted chicken, stuffed spinach cheddar grilled chicken, masala grilled prawns are some of the dishes you should try. }} * {{Wy/ml/eat | name=ഇക്കാസ് റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=റെഡ് ക്രോസ് റോഡ് | lat= | long= | directions= | phone=+91 495 310 6667 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=ഇവി-നൈൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=മലാപ്പറമ്പ് ജംഗ്ഷൻ | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-08-02 | content=Parking. }} * {{Wy/ml/eat | name=പാരഗൺ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url=http://paragonrestaurant.net/ | email= | address=KTC-ക്ക് സമീപം, കണ്ണൂർ റോഡ് | lat= | long= | directions= | phone=+91 495 2767020 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-04-24 | content=Famous for mutton biriyani. Extremely crowded during lunch hours. No Parking facility. }} * {{Wy/ml/eat | name=സാഗർ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=മാവൂർ റോഡ് | lat= | long= | directions=2 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=ബിരിയാണിക്ക് പ്രസിദ്ധം. }} * {{Wy/ml/eat | name=സന റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=ദേവഗിരി കോളേജ് റോഡ്, മെഡിക്കൽ കോളേജിന് സമീപം | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-04-27 | content=Good ambiance with view of a beautiful coconut grove. Parking facility available. }} * {{Wy/ml/eat | name=സ്പാൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url=http://spanhotel.com/index | email= | address=ജയിൽ റോഡ് | lat= | long= | directions= | phone=+91 4952700047 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-14 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=തെക്കേപ്പുറം ഫുഡ് കിംഗ് | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions=തെക്കൻ ബീച്ച് | phone=+91 9895840757, +91 9897441819 | tollfree= | fax= | hours=Daily 3-11PM | price= | lastedit=2015-10-21 | content= Come in the evening to munch on the Pazham Nirachathu, Irachi Pathiri, Meenunda or Chicken Mammos and Unnakkaya- some of the special preparations of this restaurant. }} * {{Wy/ml/eat | name=യാറ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി കോംപ്ലെക്സിന്റെ എതിർവശം | lat= | long= | directions=1 km | phone=+91 4952727535 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-06-28 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=സൈൻസ് റെസ്റ്റോറൻറ്‌| alt= | url= | email= | address=കോൺവെന്റ് റോഡ് | lat= | long= | directions=1 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=ബിരിയാണിക്ക് }} * {{Wy/ml/listing | type=eat | name=ഓംകാർ വെജിറ്റേറിയൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=ചിന്താവളപ്പിൽ | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2019-10-06 | content=Vegetarian dishes with meat taste, onion rings, paneer rolls, etc. }} ===ആഡംബരം=== *{{Wy/ml/eat | name=ഗേറ്റ്സ് റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url=http://www.hotelmalabargate.com | email= | address=മലബാർ ഗേറ്റ് ഹോട്ടൽ | lat= | long= | directions=റാം മോഹൻ റോഡ് | phone=+91 495-4088999 | tollfree= | fax= | hours=0730 - 2230 | price= | content=Serving buffet breakfast, à la carte lunch and dinner. }} * മെസ്‌ബെൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌, ഒരാൾക്ക് ശരാശരി ₹800 * {{Wy/ml/listing | type=eat | name=കടവ് റിസോർട്ട് റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=Airport Road | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2019-10-06 | content= }} <!--{{IsPartOf|കേരളം}}--> {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q28729}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോഴിക്കോട് ജില്ല}} 4spa73d5s0rp099kcizs5k6h829ur3r 7247774 7247709 2026-07-11T11:53:40Z HaniyahUsman 2693242 പുതിയ വിവരം ചേർത്തു 7247774 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/pagebanner|Kozhikode banner.jpg|caption=മാനാഞ്ചിറ|pgname=കോഴിക്കോട്}} '''കോഴിക്കോട്.''' ദക്ഷിണേന്ത്യന്‍‌ സംസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട് ജില്ലയുടെ]] ആസ്ഥാനം. കാലിക്കറ്റ്‌ (Calicut) എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍== ഇന്ത്യയുടെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറന്‍ തീരപ്രദേശത്താണ്‌ ഈ ജില്ലയുടെ സ്ഥാനം. വടക്ക്‌ കണ്ണൂര്‍ ജില്ല, തെക്ക്‌ മലപ്പുറം ജില്ല, കിഴക്ക്‌ വയനാട് ജില്ല, പടിഞ്ഞാറ്‌ അറബിക്കടല്‍ എന്നിവയാണ്‌ കോഴിക്കോടിന്റെ അതിര്‍ത്തികള്‍. കേരളത്തിലെ മഹാനഗരങ്ങളില്‍ ഒന്നായ കോഴിക്കോട്‌ നഗരമാണ്‌ ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനം. കോഴിക്കോട്, കൊയിലാണ്ടി, വടകര എന്നിവയാണ് ജില്ലയിലെ മൂന്നു താലൂക്കുകള്‍. കുലശേഖര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ നാശത്തിനു മുന്‍പുള്ള കാലഘട്ടത്തില്‍ കോഴിക്കോടും സമീപ പ്രദേശങ്ങളും പോര്‍ളാതിരി രാജാവ് ഭരിച്ചിരുന്ന പോളനാടിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഏറാള്‍ നാട് (എറനാട്ട്) നെടിയിരുപ്പിലെ ഏറാടികള്‍ സമുദ്രവാണിജ്യം നേരിട്ടു നടത്തുവാന്‍ പോര്‍ളാതിരിയെ യുദ്ധത്തില്‍ പരാജയപ്പെടുത്തി പോളനാട് പിടിച്ചെടുത്തു. പോളനാട്ടില്‍ വേളാപുരം എന്ന സ്ഥലത്ത് ഒരു കോട്ടയും വലിയ മാളികയും (കോയില്‍/കോവില്‍) കെട്ടി അവരുടെ ആസ്ഥാനം നെടിയിരുപ്പില്‍ നിന്ന് കോയില്‍കോട്ടയിലേക്കു മാറ്റി. ഇവിടുത്തെ രാജാക്കന്മാര്‍ പൊതുവില്‍ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് സ്വാമിതിരുമുല്പാട് എന്നായിരുന്നു - പിന്നീട് സ്വാമിതിരുമുല്പാട് എന്നത് സാമൂതിരി എന്ന് ചുരുങ്ങി. കോട്ടയാല്‍ ചുറ്റപ്പെട്ട കോയില്‍ - കോയില്‍ക്കോട്ടയാണ് പിന്നീട് കോഴിക്കോടായത്. അറബികള്‍ ഈ നഗരത്തെ 'കാലിക്കൂത്ത്' എന്നും ചൈനക്കാര്‍ 'കലിഫോ' എന്നും യൂറോപ്യന്മാര്‍ 'കാലിക്കറ്റ്' എന്നും വിളിച്ചു. ==ഗതാഗതം== ===റോഡ്‌ മാര്‍ഗം === '''ബസ് സര്‍വീസ്'''<br /> പൊതു ഗാതഗത വകുപ്പിന്റെ ബസ്സുകളും (K.S.R.T.C), സ്വകാര്യ കമ്പനിയുടെ ബസ്സുകളും പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു. മൂന്ന് ബസ് സ്റ്റേഷന്‍ നഗരത്തില്‍ ഉണ്ട് . നഗര പരിധിയിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ സിറ്റി ബസ്സുകളും ഉണ്ട്. * കെ.എസ്.ആര്‍.ടി.സി<br /> കെ.എസ്.ആര്‍.ടി.സി സ്റ്റാന്‍ഡില്‍ നിന്നും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് , മറ്റു അയല്‍ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെക്കും , തുടങ്ങിയ ജില്ലയുടെ ഉള്ളില്‍ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലേക്കും ബസ് സര്‍വീസ് ഉണ്ട് . * പുതിയ സ്റ്റാന്റ് <br /> കോഴിക്കോട്ടുനിന്ന് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് സ്വകാര്യബസ് സര്‍വീസ് പുതിയ സ്റ്റാന്‍ഡില്‍ നിന്നും ആണ് . * പാളയം സ്റ്റാന്റ്<br /> പാളയം ബസ്സ്റ്റാന്‍ഡില്‍ നിന്നും [[കുന്ദമംഗലം]], [[മാവൂര്‍]], [[തിരുവമ്പാടി]], [[താമരശ്ശേരി]], [[മുക്കം]] തുടങ്ങിയ ജില്ലയുടെ ഉള്ളില്‍ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലേക്കാണ് ബസ് സര്‍വീസ് ഉള്ളത്. '''ഓട്ടോറിക്ഷ'''<br /> കോഴിക്കോട് നഗരത്തില്‍ ഓട്ടോറിക്ഷാ സര്‍വീസ് ലഭ്യമാണ് . ===റെയില്‍ മാര്‍ഗ്ഗം=== കോഴിക്കോട് റെയില്‍വേ സ്റ്റേഷന്‍ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന സ്റ്റേഷനുകളില്‍ ഒന്നാണ്‌. എല്ലാ എക്സ്പ്രസ്സുകളും വണ്ടികളും പാസഞ്ചര്‍ വണ്ടികളും ഇവിടെ നിര്‍ത്താറുണ്ട്‌. യാത്രക്കാര്‍ക്ക് ഒരു ഒരു പ്ലാറ്റ് ഫോറത്തില്‍ നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്ക് പോക്കാന്‍ ഫുട് ഒവര്‍ ബ്രിഡ്ജ്, എസ്‌കലേറ്ററും, മൂന്ന് ലിഫ്റ്റുകളും ഉണ്ട് . ===വായു മാര്‍ഗ്ഗം=== കോഴിക്കോട് നഗരത്തില്‍ നിന്നും കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം 26 കിലോമീറ്റര്‍ വടക്ക് മാറി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ==കാണാന്‍== * റീജണല്‍ സയന്‍സ് സെന്റര്‍ & പ്ലാനെറ്റേറിയം * മാനാഞ്ചിറ സ്ക്വയര്‍ * പഴശ്ശിരാജ മ്യൂസിയം * കോഴിക്കോട് ബീച്ച് * ബേപ്പൂര്‍ തുറമുഖം * കാപ്പാട് ബീച്ച് * മറൈന്‍ അക്വേറിയം * സരോവരം ബയോ പാര്‍ക്ക് * കോട്ടയ്ക്കല്‍ കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാര്‍ മെമോറിയല്‍ * ജാനകിക്കാട് ==കഴിക്കാൻ== ===ബജറ്റ്=== * {{Wy/ml/eat | name=അലി ഭായ് തട്ടുകട | alt= | url= | email= | address=Near Palm Beach Apartments, South Beach | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-10-21 | content=Kadukka nirachathu, pidikozhi nirachathu, bharani chicken, fried ice cream are some of the main dishes you can try from this place. }} * {{Wy/ml/eat | name=അമ്മ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=പുതിയറ| lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-10-21 | content=famous for its spicy fish fry served with the afternoon meals. Located on a narrow byline just after the first bridge at S.K.Pottakkad road this restaurant serves customers M-Sa from noon to 3PM. }} * {{Wy/ml/eat | name=അശോക ചായ കട | alt= | url= | email= | address=രണ്ടാം ഗേറ്റ് | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-10-21 | content=A favorite among foodies for their evening special upmaav and pappadam. }} * {{Wy/ml/eat | name=Best beef in the city | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours=1-9PM | price= | lastedit=2015-05-18 | content=Available at a little restaurant even without a sign board. It is adjacent to Koyas Cycle Mart and Prabhakara Pharmacy at Poolakkadavu Junction near JDT, Vellimadukunnu. 9 km from the city. }} * {{Wy/ml/eat | name=കോഫി ഹൗസ് കല്ലായി റോഡ് | alt= | url=http://www.indiancoffeehousekannur.com/branch-calicut.php | email= | address=Aradhana Lodge | lat= | long= | directions=1 km | phone=+91 495 2302819 | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2015-05-18 | content= }} * {{Wy/ml/listing | type=eat | name=ഫലാഫൽ കിംഗ് റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=കുറ്റിക്കാട്ടൂർ അഥവാ കൊടുവള്ളി | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2019-12-14 | content=For snacks of falafel, an Egyptian vegetarian item. }} * {{Wy/ml/eat | name=ഫോക്കസ് മാൾ ഫുഡ് കോർട്ട് | alt= | url= | email= | address=പുതിയ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന് എതിർവശം | lat= | long= | directions=1 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-22 | content=For snacks and fast food. }} * {{Wy/ml/eat | name=മേജർ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-10-21 | content=Beef biriyani made this ordinary looking hotel make a mark of its own in the food map of Calicut. Major hotel, which is open from 7AM to 10PM, on all days of the week is near Marcus complex, on Jafferkhan colony road. Afternoon hours, when they serve their biriyani items are the best time to visit this restaurant, which has easy accessibility from Mavoor road. }} * {{Wy/ml/eat | name=മെഡിക്കൽ കോളേജ് കോഫി ഹൗസ് | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions=9 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-15 | content=Good ambience. Ample parking facility. }} * {{Wy/ml/eat | name=Pure South Vegetarian | alt= | url= | email= | address=Opp. Baby Hospital | lat= | long= | directions=3 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=For Masala Dosai, a fermented crepe made from rice batter, black lentils, potato and onions. ₹40. They also give Kerala-style vegetarian lunch for ₹130. }} * {{Wy/ml/eat | name=റഹ്മത് ഹോട്ടൽ | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions=1. near Mathrubhumi 2. Near Stadium | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2015-09-14 | content=The most famous Biriyani outlets of Calicut city. They also give fish, and vegetarian dishes. }} * {{Wy/ml/eat | name=ശരവണ ഹോട്ടൽ വെജിറ്റേറിയൻ | alt= | url= | email= | address=രാജാജി റോഡ് | lat= | long= | directions=2 km | phone=+91 4952720621 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=തൃപ്തി റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=ദേവഗിരി ബിൽഡിംഗ്ഇന് പുറകുവശം, മെഡിക്കൽ കോളേജ് ജംഗ്ഷൻ | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-08-29 | content=Cute niche restaurant with parking yard. }} * {{Wy/ml/listing | type=eat | name=നടാല റെസ്റ്റോറൻറ്‌സ് | alt= | url=http://www.nadaalarestaurants.com | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2019-11-28 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=Edele Hotel | alt= | url=https://www.youtube.com/watch?v=710GK_Vy8qg | email= | address=Near Mishkal Mosque, Kuttichira | lat= | long= | directions= | phone=+91 97466 03380 | tollfree= | hours=5AM onwards | price= | lastedit=2021-01-06 | content=Seventy year old restaurant. Famous for snacks, puttu, uppuma, minced beef and bondas. }} * {{Wy/ml/eat | name=ചാമ്പിയൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url=https://www.youtube.com/watch?v=X3KJltgTvsc | email= | address=കുറ്റിച്ചിറ| lat= | long= | directions=https://goo.gl/maps/jFYEsxHbMDciJDeYA | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2021-01-07 | content=വെള്ളയപ്പം, പത്തിരി, ബീഫ് പൊരിച്ചതും മീൻ പൊരിച്ചതും. }} * {{Wy/ml/eat | name=റിജിൻസ്‌ തറവാട് ബിരിയാണി സെന്റർ | alt= | url= | email= | address=മസ്‍ജിദ് സഹബയ്ക്ക് സമീപം, കോടതിക്ക് പുറകുവശം, കോഴിക്കോട് | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2022-12-15 | content=Very good beef biriyani. }} ===മിഡ്-റേഞ്ച്=== * {{Wy/ml/eat | name=അളകാപുരി റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=മോഹമ്മദലി റോഡ് | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-21 | content=For classical Kerala lunch. }} * {{Wy/ml/eat | name=ബോംബെ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=Silk Street, Mananchira | lat= | long= | directions= | phone=+91 4952366730 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=For Mussel Biriyani. }} * {{Wy/ml/eat | name=കഫേ കോഫി ഡേ | alt= | url= | email= | address=നാലാം ഗേറ്റ് | lat= | long= | directions=2 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-06-13 | content=Upmarket place for coffee, pastry and snacks. Relaxed atmosphere. Popular hangout of foreign tourists. ₹59 for coffee and Punjabi samoosa. }} * {{Wy/ml/eat | name=ചിക്കിങ് ഫ്രൈഡ് ചിക്കൻ | alt=ചിക്കിങ് | url= | email= | address=കല്യാൺ സിൽക്സിന് എതിർവശം, മെഡിക്കൽ കോളേജ് റോഡ് | lat=11.25872 | long=75.79477 | directions=5 km | phone=+91 4953266777 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=ചില്ലി മലബാർ | alt= | url= | email= | address=കോവൂർ | lat= | long= | directions=8 km | phone=+91 9645619007 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=Parking facility. }} * {{Wy/ml/eat | name=ചങ്കി ചിക്കൻ | alt= | url= | email= | address=ഫെഡറൽ ടവേഴ്സിന് എതിർവശം | lat= | long= | directions= | phone=+91 4954011555 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-14 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=Cocoa Nut Restaurant | alt= | url= | email= | address=ഹോട്ടൽ ഹൈസൺ, മാവൂർ റോഡ് ജംഗ്ഷൻ | lat= | long= | directions= | phone=+91 4952766726 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-08-06 | content=Good ambiance, well set tables. Kozhikode style vegetarian lunch. ₹160.00 }} * {{Wy/ml/eat | name=ഡോമിനോസ് | alt= | url= | email= | address=മാവൂർ റോഡ് ജംഗ്ഷൻ | lat= | long= | directions=1 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=Eizen Berg`s Restaurant | alt= | url= | email= | address=Near Mananchira Post Office | lat= | long= | directions= | phone=+91 4956999933 | tollfree= | fax= | hours=10AM to 8PM | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=ഫ്ലൈ ഡൗൺ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=അരയിടത്ത്പാലം | lat= | long= | directions=3 km | phone=+91 81291 11333 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=No parking facility. }} * {{Wy/ml/eat | name=ഗാർളിക് റൂട്ട്സ് | alt= | url= | email= | address=നാലാം ഗേറ്റ് | lat= | long= | directions= | phone=+91 4954023888 | tollfree= | fax= | hours=ദിവസവും ഉച്ച മുതൽ-രാത്രി 11 വരെ | price= | lastedit=2015-05-09 | content=This place is on Kannur Road, near to Fourth Railway gate. Chicken mandhi, roasted chicken, stuffed spinach cheddar grilled chicken, masala grilled prawns are some of the dishes you should try. }} * {{Wy/ml/eat | name=ഇക്കാസ് റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=റെഡ് ക്രോസ് റോഡ് | lat= | long= | directions= | phone=+91 495 310 6667 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=ഇവി-നൈൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=മലാപ്പറമ്പ് ജംഗ്ഷൻ | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-08-02 | content=Parking. }} * {{Wy/ml/eat | name=പാരഗൺ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url=http://paragonrestaurant.net/ | email= | address=KTC-ക്ക് സമീപം, കണ്ണൂർ റോഡ് | lat= | long= | directions= | phone=+91 495 2767020 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-04-24 | content=Famous for mutton biriyani. Extremely crowded during lunch hours. No Parking facility. }} * {{Wy/ml/eat | name=സാഗർ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=മാവൂർ റോഡ് | lat= | long= | directions=2 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=ബിരിയാണിക്ക് പ്രസിദ്ധം. }} * {{Wy/ml/eat | name=സന റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=ദേവഗിരി കോളേജ് റോഡ്, മെഡിക്കൽ കോളേജിന് സമീപം | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-04-27 | content=Good ambiance with view of a beautiful coconut grove. Parking facility available. }} * {{Wy/ml/eat | name=സ്പാൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url=http://spanhotel.com/index | email= | address=ജയിൽ റോഡ് | lat= | long= | directions= | phone=+91 4952700047 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-14 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=തെക്കേപ്പുറം ഫുഡ് കിംഗ് | alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions=തെക്കൻ ബീച്ച് | phone=+91 9895840757, +91 9897441819 | tollfree= | fax= | hours=Daily 3-11PM | price= | lastedit=2015-10-21 | content= Come in the evening to munch on the Pazham Nirachathu, Irachi Pathiri, Meenunda or Chicken Mammos and Unnakkaya- some of the special preparations of this restaurant. }} * {{Wy/ml/eat | name=യാറ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി കോംപ്ലെക്സിന്റെ എതിർവശം | lat= | long= | directions=1 km | phone=+91 4952727535 | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-06-28 | content= }} * {{Wy/ml/eat | name=സൈൻസ് റെസ്റ്റോറൻറ്‌| alt= | url= | email= | address=കോൺവെന്റ് റോഡ് | lat= | long= | directions=1 km | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2015-05-09 | content=ബിരിയാണിക്ക് }} * {{Wy/ml/listing | type=eat | name=ഓംകാർ വെജിറ്റേറിയൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=ചിന്താവളപ്പിൽ | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2019-10-06 | content=Vegetarian dishes with meat taste, onion rings, paneer rolls, etc. }} ===ആഡംബരം=== *{{Wy/ml/eat | name=ഗേറ്റ്സ് റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url=http://www.hotelmalabargate.com | email= | address=മലബാർ ഗേറ്റ് ഹോട്ടൽ | lat= | long= | directions=റാം മോഹൻ റോഡ് | phone=+91 495-4088999 | tollfree= | fax= | hours=0730 - 2230 | price= | content=Serving buffet breakfast, à la carte lunch and dinner. }} * മെസ്‌ബെൻ റെസ്റ്റോറൻറ്‌, ഒരാൾക്ക് ശരാശരി ₹800 * {{Wy/ml/listing | type=eat | name=കടവ് റിസോർട്ട് റെസ്റ്റോറൻറ്‌ | alt= | url= | email= | address=Airport Road | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2019-10-06 | content= }} * '''സാതർ റെസ്റ്റോറന്റ്,''' അറബിക് വിഭവങ്ങൾ, മാംസാഹാര വിഭവങ്ങൾ, കുടുംബസമേതം ആസ്വദിക്കാവുന്ന അന്തരീക്ഷം എന്നിവയ്ക്ക് പേരുകേട്ടത്, +91 81368 50222. <!--{{IsPartOf|കേരളം}}--> {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q28729}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കോഴിക്കോട് ജില്ല}} 0lurs68kknai6owk6or08935li13crz 0 520480 7247671 7236041 2026-07-11T11:08:25Z HiranyaSarang 2693233 /* കാണാൻ */ ഗുരുകുല ബൊടാനിക്കൽ ഗാർഡെൻ 7247671 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Wayanad district Chembara hillside.jpg|pgname=വയനാട്}} [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[Wy/ml/മലബാര്‍|മലബാർ]] മേഖലയിലെ [[Wy/ml/പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ ഒരു മലയോര ജില്ലയാണ് '''വയനാട്'''. ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞതും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ഈ ജില്ലയുടെ ഭൂരിഭാഗവും വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ, നദികൾ, അണക്കെട്ടുകൾ, തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, മലകയറ്റത്തിനായുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ് ഈ ജില്ല. ക്ഷേത്രങ്ങളും പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും ഈ ജില്ലയിലുണ്ട്. 2,132 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ ജില്ല സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 700 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥലം 2,100 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്. കിഴക്ക് [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടകയുമായും]] തെക്ക് കിഴക്ക് [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടുമായും]] അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ജില്ലയാണ് വയനാട്. ഈ ജില്ലയുടെ കിഴക്ക് [[Wy/ml/കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോടും]] വടക്ക് [[Wy/ml/കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂരും]] തെക്ക് [[Wy/ml/മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയുമാണ്. [[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിൽ]] നിന്നും [[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരിൽ]] നിന്നുമുള്ള സഞ്ചാരികൾക്ക് വയനാട് ഒരു ജനപ്രിയ വാരാന്ത്യ ലക്ഷ്യസ്ഥാനമാണ്. ==കാണാൻ== [[File:Karappuzha Dam.JPG|thumb|കാരാപ്പുഴ അണക്കെട്ട്]] * എടയ്ക്കൽ ഗുഹ * വയനാട് ചുരം * ചെമ്പ്ര * മീൻമുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം * കാരാപ്പുഴ ടൂറിസം പദ്ധതി & അണക്കെട്ട് * [[Wy/ml/വൈത്തിരി|വൈത്തിരി]] * ഗുരുകുല ബൊടാനിക്കൽ ഗാർഡെൻ ==താമസം== * ബാണാസുര ഹിൽ റിസോട്ട് * ബാണാസുര ഐലന്റ് റിട്രീറ്റ് * മീന്മുട്ട് ഹൈസ് * എടയ്ക്കൽ ഹെർമിറ്റേജ് ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> View point of Thamarassery Churam.jpg|വയനാട് ചുരം Meenmutty Falls Wayanad.JPG|മീൻമുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം Edakkal Caves - Views from and around 2019 (43).jpg|എടക്കൽ ഗുഹകൾ </gallery> {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q1364427}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/വയനാട് ജില്ല}} h32lhb7ie7w93elm7blk3dfnbkpvreo 7247785 7247671 2026-07-11T11:56:01Z Vidya (SDCF) 2693237 7247785 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Wayanad district Chembara hillside.jpg|pgname=വയനാട്}} [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[Wy/ml/മലബാര്‍|മലബാർ]] മേഖലയിലെ [[Wy/ml/പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ ഒരു മലയോര ജില്ലയാണ് '''വയനാട്'''. ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞതും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ഈ ജില്ലയുടെ ഭൂരിഭാഗവും വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ, നദികൾ, അണക്കെട്ടുകൾ, തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ, മലകയറ്റത്തിനായുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാണ് ഈ ജില്ല. ക്ഷേത്രങ്ങളും പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും ഈ ജില്ലയിലുണ്ട്. 2,132 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ ജില്ല സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 700 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥലം 2,100 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ്. കിഴക്ക് [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടകയുമായും]] തെക്ക് കിഴക്ക് [[Wy/ml/തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടുമായും]] അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന ജില്ലയാണ് വയനാട്. ഈ ജില്ലയുടെ കിഴക്ക് [[Wy/ml/കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോടും]] വടക്ക് [[Wy/ml/കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂരും]] തെക്ക് [[Wy/ml/മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയുമാണ്. [[Wy/ml/ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിൽ]] നിന്നും [[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരിൽ]] നിന്നുമുള്ള സഞ്ചാരികൾക്ക് വയനാട് ഒരു ജനപ്രിയ വാരാന്ത്യ ലക്ഷ്യസ്ഥാനമാണ്. ==കാണാൻ== [[File:Karappuzha Dam.JPG|thumb|കാരാപ്പുഴ അണക്കെട്ട്]] * എടയ്ക്കൽ ഗുഹ * വയനാട് ചുരം * ചെമ്പ്ര * മീൻമുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം * കാരാപ്പുഴ ടൂറിസം പദ്ധതി & അണക്കെട്ട് * [[Wy/ml/വൈത്തിരി|വൈത്തിരി]] * ഗുരുകുല ബൊടാനിക്കൽ ഗാർഡെൻ * ബാണാസുരസാഗർ അണകെട്ട് * ==താമസം== * ബാണാസുര ഹിൽ റിസോട്ട് * ബാണാസുര ഐലന്റ് റിട്രീറ്റ് * മീന്മുട്ട് ഹൈസ് * എടയ്ക്കൽ ഹെർമിറ്റേജ് ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> View point of Thamarassery Churam.jpg|വയനാട് ചുരം Meenmutty Falls Wayanad.JPG|മീൻമുട്ടി വെള്ളച്ചാട്ടം Edakkal Caves - Views from and around 2019 (43).jpg|എടക്കൽ ഗുഹകൾ </gallery> {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q1364427}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/വയനാട് ജില്ല}} px5aehnnp0tlqdx8apqb4uf5n6y8bjz 0 560095 7247123 7122647 2026-07-10T16:43:45Z பொதுஉதவி 2605140 /* போக்குவரத்து */ சிறு திருத்தம் 7247123 wikitext text/x-wiki [[File:The Legend of south.JPG|thumb|திருவள்ளுவர் சிலை]] '''கன்னியாகுமரி''' (''kanyakumari'') என்பது இந்தியாவின் தென் மாநிலமான தமிழ்நாட்டின் கன்னியாகுமரி மாவட்டத்தில் உள்ள ஒரு நகரம் ஆகும். வங்காள விரிகுடா, இந்தியப் பெருங்கடல், அரபிக்கடல் ஆகியன சங்கமிக்கும் இடமாக இது திகழ்கிறது. இதுவே இந்தியாவின் தென்முனையாகும். ===புரிதல்=== இந்தியா, உயர்ந்த மலைகளையும் அதே வேளையில் கடல்களையும் கடற்கரைகளையும் ஒருங்கே கொண்ட ஒரு சிறப்புமிக்க நிலப்பகுதியாகும். மேலும், வங்காள விரிகுடா, அரபிக்கடல் மற்றும் இந்தியப் பெருங்கடல் ஆகிய மூன்று பெரும் கடல்களுடனும் இது தனது கடற்கரைகளைப் பகிர்ந்துகொள்கிறது. இம்மூன்று கடல்களும் சங்கமிக்கும் இடத்தைக் கன்னியாகுமரியில் நாம் கண்டு ரசிக்கலாம். இந்தத் தனித்துவமான இயற்கை நிகழ்வு, இந்தியத் துணைக்கண்டத்தின் தென்முனையில் அமைந்துள்ள இந்தச் சிறிய நகரத்தை, ஆன்மீக மற்றும் சுற்றுலாப் பயணங்களுக்கு ஏற்ற ஒரு முக்கியத் தலமாக மாற்றியுள்ளது. கன்னியாகுமரியின் புகழ், சுவாமி விவேகானந்தர் மற்றும் மகாத்மா காந்தி போன்ற முக்கியப் பிரமுகர்களை ஈர்த்துள்ளது. இவ்விருவரின் பெயரிலும் இங்கு நினைவிடங்கள் அமைந்திருப்பது தற்செயலான ஒன்றல்ல. மேலும், அதன் புவியியல் அமைப்பின் காரணமாக, ஒரே கடற்கரையில் சூரிய அஸ்தமனத்தையும் சூரிய உதயத்தையும் ஒருங்கே காணக்கூடிய உலகின் சில இடங்களில் கன்னியாகுமரியும் ஒன்றாகும். [[File:Kanyakumari Tamil Nadu.JPG|thumb|கன்னியாகுமரி,தமிழ்நாடு]] == போக்குவரத்து == * '''கன்னியாகுமரி ரயில் நிலையம்''' * கன்னியாகுமரி பேருந்து நிலையம் == பார்க்க == *'''கன்னியாகுமரி பகவதி அம்மன் கோயில்'''. *'''விவேகானந்தர் பாறை'''. *'''திருவள்ளுவர் சிலை''' - இது 133 அடி உயரம் கொண்டது. திருவள்ளுவர் எழுதிய திருக்குறளில் உள்ள 133 அதிகாரங்களைக் குறிக்கும் விதமாக 133 அடி உயரத்திற்கு சிலை அமைக்கப்பட்டுள்ளது. *'''காந்தி மண்டபம்'''. *'''காமராஜர் மணிமண்டபம்'''. *'''சூரிய உதயம்''', '''சூரிய அஸ்தமனக் காட்சி'''. == அருகில் இருப்பவை == * சுவாமிதோப்பு. * சுசீந்திரம் தாணுமாலயன் கோயில். * வட்டக்கோட்டை (திருவனந்தபுர அரசரால் கட்டப்பட்டது. கன்னியாகுமரியிலிருந்து 7 கி.மீ. தூரத்தில் உள்ளது). * பத்மனாபபுரம் அரண்மனை. * உதயகிரிக் கோட்டை. * சொத்தவிளை கடற்கரை. * நாகராஜா கோவில். * முட்டம் கடற்கரை. * மாத்தூர் தொட்டிப் பாலம். * திற்பரப்பு அருவி. * [[Wy/ta/திருவனந்தபுரம்|திருவனந்தபுரம்]] - கேரளாவின் தலைநகரம். இது கன்னியாகுமரியிலிருந்து 85 கி.மீ. தொலைவில் உள்ளது. == புவியியல் ஆள்கூறுகள் == (8.0833°N, 77.5500°E) என்ற புவியியல் ஆள்கூறுகள் கொண்டு கன்னியாகுமரி அமையப் பெற்றுள்ளது. [[Category:Wy/ta]] [[Category:Wy/ta/சுற்றுலா தலங்கள்]] [[Category:Wy/ta/ஆன்மிக தலங்கள்]] {{INTERWIKI|Q222267}} nymvlxshbcmy8sbtdotjpc8nnmcnytx 7247124 7247123 2026-07-10T16:44:37Z பொதுஉதவி 2605140 /* போக்குவரத்து */சிறு திருத்தம் 7247124 wikitext text/x-wiki [[File:The Legend of south.JPG|thumb|திருவள்ளுவர் சிலை]] '''கன்னியாகுமரி''' (''kanyakumari'') என்பது இந்தியாவின் தென் மாநிலமான தமிழ்நாட்டின் கன்னியாகுமரி மாவட்டத்தில் உள்ள ஒரு நகரம் ஆகும். வங்காள விரிகுடா, இந்தியப் பெருங்கடல், அரபிக்கடல் ஆகியன சங்கமிக்கும் இடமாக இது திகழ்கிறது. இதுவே இந்தியாவின் தென்முனையாகும். ===புரிதல்=== இந்தியா, உயர்ந்த மலைகளையும் அதே வேளையில் கடல்களையும் கடற்கரைகளையும் ஒருங்கே கொண்ட ஒரு சிறப்புமிக்க நிலப்பகுதியாகும். மேலும், வங்காள விரிகுடா, அரபிக்கடல் மற்றும் இந்தியப் பெருங்கடல் ஆகிய மூன்று பெரும் கடல்களுடனும் இது தனது கடற்கரைகளைப் பகிர்ந்துகொள்கிறது. இம்மூன்று கடல்களும் சங்கமிக்கும் இடத்தைக் கன்னியாகுமரியில் நாம் கண்டு ரசிக்கலாம். இந்தத் தனித்துவமான இயற்கை நிகழ்வு, இந்தியத் துணைக்கண்டத்தின் தென்முனையில் அமைந்துள்ள இந்தச் சிறிய நகரத்தை, ஆன்மீக மற்றும் சுற்றுலாப் பயணங்களுக்கு ஏற்ற ஒரு முக்கியத் தலமாக மாற்றியுள்ளது. கன்னியாகுமரியின் புகழ், சுவாமி விவேகானந்தர் மற்றும் மகாத்மா காந்தி போன்ற முக்கியப் பிரமுகர்களை ஈர்த்துள்ளது. இவ்விருவரின் பெயரிலும் இங்கு நினைவிடங்கள் அமைந்திருப்பது தற்செயலான ஒன்றல்ல. மேலும், அதன் புவியியல் அமைப்பின் காரணமாக, ஒரே கடற்கரையில் சூரிய அஸ்தமனத்தையும் சூரிய உதயத்தையும் ஒருங்கே காணக்கூடிய உலகின் சில இடங்களில் கன்னியாகுமரியும் ஒன்றாகும். [[File:Kanyakumari Tamil Nadu.JPG|thumb|கன்னியாகுமரி,தமிழ்நாடு]] == போக்குவரத்து == * '''கன்னியாகுமரி ரயில் நிலையம்''' * '''கன்னியாகுமரி பேருந்து நிலையம்''' == பார்க்க == *'''கன்னியாகுமரி பகவதி அம்மன் கோயில்'''. *'''விவேகானந்தர் பாறை'''. *'''திருவள்ளுவர் சிலை''' - இது 133 அடி உயரம் கொண்டது. திருவள்ளுவர் எழுதிய திருக்குறளில் உள்ள 133 அதிகாரங்களைக் குறிக்கும் விதமாக 133 அடி உயரத்திற்கு சிலை அமைக்கப்பட்டுள்ளது. *'''காந்தி மண்டபம்'''. *'''காமராஜர் மணிமண்டபம்'''. *'''சூரிய உதயம்''', '''சூரிய அஸ்தமனக் காட்சி'''. == அருகில் இருப்பவை == * சுவாமிதோப்பு. * சுசீந்திரம் தாணுமாலயன் கோயில். * வட்டக்கோட்டை (திருவனந்தபுர அரசரால் கட்டப்பட்டது. கன்னியாகுமரியிலிருந்து 7 கி.மீ. தூரத்தில் உள்ளது). * பத்மனாபபுரம் அரண்மனை. * உதயகிரிக் கோட்டை. * சொத்தவிளை கடற்கரை. * நாகராஜா கோவில். * முட்டம் கடற்கரை. * மாத்தூர் தொட்டிப் பாலம். * திற்பரப்பு அருவி. * [[Wy/ta/திருவனந்தபுரம்|திருவனந்தபுரம்]] - கேரளாவின் தலைநகரம். இது கன்னியாகுமரியிலிருந்து 85 கி.மீ. தொலைவில் உள்ளது. == புவியியல் ஆள்கூறுகள் == (8.0833°N, 77.5500°E) என்ற புவியியல் ஆள்கூறுகள் கொண்டு கன்னியாகுமரி அமையப் பெற்றுள்ளது. [[Category:Wy/ta]] [[Category:Wy/ta/சுற்றுலா தலங்கள்]] [[Category:Wy/ta/ஆன்மிக தலங்கள்]] {{INTERWIKI|Q222267}} rsso5p0gl71y37r3s8qnwxlxyn2b1qx 7247125 7247124 2026-07-10T16:46:23Z பொதுஉதவி 2605140 தட்டுப்பிழைத் திருத்தம் 7247125 wikitext text/x-wiki [[File:The Legend of south.JPG|thumb|திருவள்ளுவர் சிலை]] '''கன்னியாகுமரி''' (''Kanyakumari'') என்பது இந்தியாவின் தென் மாநிலமான தமிழ்நாட்டின் கன்னியாகுமரி மாவட்டத்தில் உள்ள ஒரு நகரம் ஆகும். வங்காள விரிகுடா, இந்தியப் பெருங்கடல், அரபிக்கடல் ஆகியன சங்கமிக்கும் இடமாக இது திகழ்கிறது. இதுவே இந்தியாவின் தென்முனையாகும். ===புரிதல்=== இந்தியா, உயர்ந்த மலைகளையும் அதே வேளையில் கடல்களையும் கடற்கரைகளையும் ஒருங்கே கொண்ட ஒரு சிறப்புமிக்க நிலப்பகுதியாகும். மேலும், வங்காள விரிகுடா, அரபிக்கடல் மற்றும் இந்தியப் பெருங்கடல் ஆகிய மூன்று பெரும் கடல்களுடனும் இது தனது கடற்கரைகளைப் பகிர்ந்துகொள்கிறது. இம்மூன்று கடல்களும் சங்கமிக்கும் இடத்தைக் கன்னியாகுமரியில் நாம் கண்டு ரசிக்கலாம். இந்தத் தனித்துவமான இயற்கை நிகழ்வு, இந்தியத் துணைக்கண்டத்தின் தென்முனையில் அமைந்துள்ள இந்தச் சிறிய நகரத்தை, ஆன்மீக மற்றும் சுற்றுலாப் பயணங்களுக்கு ஏற்ற ஒரு முக்கியத் தலமாக மாற்றியுள்ளது. கன்னியாகுமரியின் புகழ், சுவாமி விவேகானந்தர் மற்றும் மகாத்மா காந்தி போன்ற முக்கியப் பிரமுகர்களை ஈர்த்துள்ளது. இவ்விருவரின் பெயரிலும் இங்கு நினைவிடங்கள் அமைந்திருப்பது தற்செயலான ஒன்றல்ல. மேலும், அதன் புவியியல் அமைப்பின் காரணமாக, ஒரே கடற்கரையில் சூரிய அஸ்தமனத்தையும் சூரிய உதயத்தையும் ஒருங்கே காணக்கூடிய உலகின் சில இடங்களில் கன்னியாகுமரியும் ஒன்றாகும். [[File:Kanyakumari Tamil Nadu.JPG|thumb|கன்னியாகுமரி,தமிழ்நாடு]] == போக்குவரத்து == * '''கன்னியாகுமரி ரயில் நிலையம்''' * '''கன்னியாகுமரி பேருந்து நிலையம்''' == பார்க்க == *'''கன்னியாகுமரி பகவதி அம்மன் கோயில்'''. *'''விவேகானந்தர் பாறை'''. *'''திருவள்ளுவர் சிலை''' - இது 133 அடி உயரம் கொண்டது. திருவள்ளுவர் எழுதிய திருக்குறளில் உள்ள 133 அதிகாரங்களைக் குறிக்கும் விதமாக 133 அடி உயரத்திற்கு சிலை அமைக்கப்பட்டுள்ளது. *'''காந்தி மண்டபம்'''. *'''காமராஜர் மணிமண்டபம்'''. *'''சூரிய உதயம்''', '''சூரிய அஸ்தமனக் காட்சி'''. == அருகில் இருப்பவை == * சுவாமிதோப்பு. * சுசீந்திரம் தாணுமாலயன் கோயில். * வட்டக்கோட்டை (திருவனந்தபுர அரசரால் கட்டப்பட்டது. கன்னியாகுமரியிலிருந்து 7 கி.மீ. தூரத்தில் உள்ளது). * பத்மனாபபுரம் அரண்மனை. * உதயகிரிக் கோட்டை. * சொத்தவிளை கடற்கரை. * நாகராஜா கோவில். * முட்டம் கடற்கரை. * மாத்தூர் தொட்டிப் பாலம். * திற்பரப்பு அருவி. * [[Wy/ta/திருவனந்தபுரம்|திருவனந்தபுரம்]] - கேரளாவின் தலைநகரம். இது கன்னியாகுமரியிலிருந்து 85 கி.மீ. தொலைவில் உள்ளது. == புவியியல் ஆள்கூறுகள் == (8.0833°N, 77.5500°E) என்ற புவியியல் ஆள்கூறுகள் கொண்டு கன்னியாகுமரி அமையப் பெற்றுள்ளது. [[Category:Wy/ta]] [[Category:Wy/ta/சுற்றுலா தலங்கள்]] [[Category:Wy/ta/ஆன்மிக தலங்கள்]] {{INTERWIKI|Q222267}} 2fel88j2hzsqwda9k1lcyhx2rkz3g5x 0 604515 7247703 7119463 2026-07-11T11:25:57Z Sreya Radhakrishnan 2693236 7247703 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു കടൽത്തീരമാണ് പയ്യാമ്പലം കടപ്പുറം. കണ്ണൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും 2 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് പയ്യാമ്പലം. ഈ കടൽത്തീരം അതിന്റെ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ്. പ്രശസ്ത ശില്പിയായ കാനായി കുഞ്ഞിരാമൻ നിർമ്മിച്ച അമ്മയും കുഞ്ഞും എന്ന ശില്പം ഇവിടെയാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരാൻ== ==റോഡുമാർഗ്ഗം== കണ്ണൂർ താവക്കര ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നും ലോക്കൽ ബസിലോ ഓട്ടോയിലോ ബീച്ചിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാവുന്നതാണ്. ==തീവണ്ടീ മാർഗ്ഗം== റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും 2.7 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. ==വിമാന മാർഗ്ഗം== കരിപൂർ വിമാനത്താവളമാണടുത്ത വിമാനത്താവളം. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] mdj4gttvugqrinjeqkr52lx0zgdrcpf 7247710 7247703 2026-07-11T11:30:46Z Sreya Radhakrishnan 2693236 7247710 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു കടൽത്തീരമാണ് പയ്യാമ്പലം കടപ്പുറം. കണ്ണൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും 2 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് പയ്യാമ്പലം. ഈ കടൽത്തീരം അതിന്റെ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ്. പ്രശസ്ത ശില്പിയായ കാനായി കുഞ്ഞിരാമൻ നിർമ്മിച്ച അമ്മയും കുഞ്ഞും എന്ന ശില്പം ഇവിടെയാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരാൻ== ==റോഡുമാർഗ്ഗം== കണ്ണൂർ താവക്കര ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നും ലോക്കൽ ബസിലോ ഓട്ടോയിലോ ബീച്ചിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാവുന്നതാണ്. ==തീവണ്ടീ മാർഗ്ഗം== റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും 2.7 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. ==വിമാന മാർഗ്ഗം== കണ്ണൂർ വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് ബീച്ചിലേക്കുള്ള ഏകദേശ ദൂരം 27 മുതൽ 32 കിലോമീറ്റർ വരെയാണ്. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] 58tkrkw54v742ytvdj90mpwp6aq4nhv 7247733 7247710 2026-07-11T11:39:45Z Sreya Radhakrishnan 2693236 7247733 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു കടൽത്തീരമാണ് പയ്യാമ്പലം കടപ്പുറം. കണ്ണൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും 2 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് പയ്യാമ്പലം. ഈ കടൽത്തീരം അതിന്റെ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ്. പ്രശസ്ത ശില്പിയായ കാനായി കുഞ്ഞിരാമൻ നിർമ്മിച്ച അമ്മയും കുഞ്ഞും എന്ന ശില്പം ഇവിടെയാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരാൻ== ==റോഡുമാർഗ്ഗം== കണ്ണൂർ താവക്കര ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നും ലോക്കൽ ബസിലോ ഓട്ടോയിലോ ബീച്ചിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാവുന്നതാണ്. ==തീവണ്ടീ മാർഗ്ഗം== റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും 2.7 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. ==വിമാന മാർഗ്ഗം== കണ്ണൂർ വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് ബീച്ചിലേക്കുള്ള ഏകദേശ ദൂരം 27 മുതൽ 32 കിലോമീറ്റർ വരെയാണ്. == പ്രധാന പ്രത്യേകതകൾ == === സ്മാരകങ്ങൾ & ശിൽപ്പങ്ങൾ === കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനാനികളായ എ. കെ. ഗോപാലൻ, കെ.പി. ഗോപാലൻ, പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ എന്നിവരുടെ സ്‌മൃതിമണ്ഡപങ്ങൾ ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ പ്രശസ്തമായ അമ്മയുടേയും കുഞ്ഞിൻെറയും ശില്പം സഞ്ചാരികളുടെ പ്രധാന ആകർഷണമാണ്.{{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] h6iuqe5ymkxn57saxy5o27e44z7pp0l 0 604516 7247756 7117819 2026-07-11T11:49:45Z Sreya Radhakrishnan 2693236 7247756 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിന്റെ വടക്കേയറ്റത്തുള്ള വന്യജീവിസങ്കേതമാണ് ആറളം വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം. കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ, തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും 35 കിലോമീറ്റർ അകലെയും കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽനിന്നും 60 കിലോമീറ്റർ അകലെയുമായാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആറളത്തെ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ 'ചിത്രശലഭ സങ്കേതം ' ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ഒരു ചെറിയ വന്യജീവിസങ്കേതമായ ഇതിന്റെ വിസ്തൃതി, 55 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്. വന്യജീവിസങ്കേതത്തിൽ ആന,കാട്ടുപോത്ത്, മ്ലാവ്, കേഴമാൻ, കാട്ടുപന്നി, കാട്ടുനായ്, കടുവ, വിവിധ തരം കുരങ്ങുകൾ, കുട്ടിതേവാങ്ക്, തുടങ്ങിയവയുണ്ട്.1984 ൽ ആണ് ഈ വന്യജീവിസങ്കേതം രൂപികരിക്കപ്പെട്ടത് ==ഏത്തിച്ചേരാൻ== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ : തലശ്ശേരി (55 കി.മീ അകലെ) അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം: കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്‌ട്ര വിമാനത്താവളം ഏകദേശം 39 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. [[Category:Wy/ml/കേരളത്തിലെ സംരക്ഷിതപ്രദേശങ്ങൾ]] kddbecayx9r91qzk2kekwyoq2r0x0md 7247788 7247756 2026-07-11T11:57:00Z Sreya Radhakrishnan 2693236 7247788 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിന്റെ വടക്കേയറ്റത്തുള്ള വന്യജീവിസങ്കേതമാണ് ആറളം വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം. കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ, തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും 35 കിലോമീറ്റർ അകലെയും കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽനിന്നും 60 കിലോമീറ്റർ അകലെയുമായാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആറളത്തെ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ 'ചിത്രശലഭ സങ്കേതം ' ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ഒരു ചെറിയ വന്യജീവിസങ്കേതമായ ഇതിന്റെ വിസ്തൃതി, 55 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്. വന്യജീവിസങ്കേതത്തിൽ ആന,കാട്ടുപോത്ത്, മ്ലാവ്, കേഴമാൻ, കാട്ടുപന്നി, കാട്ടുനായ്, കടുവ, വിവിധ തരം കുരങ്ങുകൾ, കുട്ടിതേവാങ്ക്, തുടങ്ങിയവയുണ്ട്.1984 ൽ ആണ് ഈ വന്യജീവിസങ്കേതം രൂപികരിക്കപ്പെട്ടത്. == എത്തിച്ചേരാൻ == === റോഡുമാർഗം === പ്രധാന റൂട്ട് മട്ടന്നൂർ- ഇരിട്ടി === റെയിൽവേ മാർഗം === തലശ്ശേരി (55 കി.മീ അകലെ) === വിമാന മാർഗം === കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്‌ട്ര വിമാനത്താവളം ഏകദേശം 39 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. [[Category:Wy/ml/കേരളത്തിലെ സംരക്ഷിതപ്രദേശങ്ങൾ]] 29uy5ak0sqbn9ese4m26dyc0oe6ddjs 0 605650 7247792 7234491 2026-07-11T11:58:58Z HiranyaSarang 2693233 /* മനസ്സിലാക്കാന്‍ */ ഗ്രാമങൾ : ഡൊഡ 7247792 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Kashmir page banner 2.jpg|pgname=ജമ്മു - കാശ്മീർ}} '''ജമ്മു - കാശ്മീർ''' (ദോഗ്രി: जम्मू और कश्मीर; ഉറുദു: مقبوضہ کشمیر) ) ഇന്ത്യയുടെ വടക്കേ അതിർത്തി സംസ്ഥാനമാണ്. ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളിലും താഴ്വാരങ്ങളിലുമായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന സംസ്ഥാനമാണിത്. തെക്ക് ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, പടിഞ്ഞാറ് പാകിസ്താൻ, വടക്കും കിഴക്കും ചൈന എന്നിവയാണ് ജമ്മു-കാശ്മീരിന്റെ അതിർത്തികൾ. ജമ്മു, കാശ്മീർ, ലഡാക് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു പ്രദേശങ്ങളുടെ സഞ്ചയമാണീ സംസ്ഥാനം. വേനൽക്കാലത്ത് ശ്രീനഗറും മഞ്ഞു കാലത്ത് ജമ്മുവുമാണ് തലസ്ഥാനം. മനോഹരങ്ങളായ തടാകങ്ങളും മഞ്ഞു മലകളും പച്ചതാഴ്വാരങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഈ പ്രദേശം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രകൃതിരമണീയമായ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണ്. [[File:Kashmir map.svg|thumb|ജമ്മു-കശ്മീർ - ഭൂപടം]] [[File:Kashmir Dal lake boat.jpg|thumb|ശ്രീനഗറിലെ ദാൽ തടാകം]] ==നഗരങ്ങൾ== {{Wy/ml/Mapframe}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ജമ്മു|ജമ്മു]] | lat=32.71 | long=74.86 | image=View_of_Jammu_city_and_the_Tawi_River.jpg|wikidata=Q255455}} &mdash; the union territory's winter capital * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ശ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]] | lat=34.090000 | long=74.790000 | image=Dal_Lake_in_evening.JPG|wikidata=Q170115}} &mdash; the union territory's summer capital, set around famous Dal Lake, with its floating houseboats * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/ഗുൽമാർഗ്|ഗുൽമാർഗ്]]| lat=34.0500 | long=74.3833| image=Jammu_and_Kashmir_3.JPG|wikidata=Q1025272}} &mdash; decent skiing and the world's highest gondola * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/കത്ര|കത്ര]] | lat=32.98 | long=74.95 |image=Katra_town1.JPG|wikidata=Q2668323}} &mdash; located in the foothills of the Trikuta Mountains and home of the holy Mata Vaishno Devi shrine * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/പഹൽഗം|പഹൽഗം]]| lat=34.038 | long=75.325| image=Pahalgam.JPG||wikidata=Q2085326}} &mdash; a calm and serene place offering multiple trekking routes; starting point of Amarnath Yatra * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/പട്നിടോപ്പ്|പട്നിടോപ്പ്]] | lat=33.08470 | long=75.33539 | image=Patnitop_hill.jpg|wikidata=Q7145131}} &mdash; ജമ്മുവിലെ ഒരു ചെറിയ ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ. * {{Wy/ml/Marker|type=city|zoom=15| name=[[Wy/ml/സോൻമാർഗ്|സോൻമാർഗ്]] | lat=34.301 | long=75.291 | image=Vishansar13.jpg|wikidata=Q4379433}} (സോൻമാർഗ്) &mdash; trekking, fishing and mountain sports ==മനസ്സിലാക്കാന്‍== ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതിനുശേഷം ഏറ്റവുമേറെ വിവാദങ്ങളുണ്ടാക്കിയ ഭൂപ്രദേശമാണിത്. ഇന്ത്യ, പാകിസ്താൻ, ചൈന എന്നീ മൂന്നു രാജ്യങ്ങളുൾപ്പെടുന്ന തർക്കപ്രദേശമെന്ന നിലയിലും ഇതിന്റെ ഫലമായുള്ള സംഘർഷങ്ങളുടെ പേരിലും രാജ്യാന്തര ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്നു. ജമ്മു-കാശ്മീരിനെ ഇന്ത്യ അതിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി കരുതുന്നു. എന്നാൽ ഈ ഭൂപ്രദേശത്തിന്റെ പകുതിയോളമേ ഇന്ത്യയുടെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണത്തിലുള്ളൂ. ഭരണഘടനയുടെ 370ആം അനുച്ഛേദപ്രകാരം ഇന്ത്യയിൽ പ്രത്യേക പരിഗണനകളുള്ള സംസ്ഥാനമാണിത്. എന്നാൽ ജമ്മു-കാശ്മീരിന്റെ മേലുള്ള ഇന്ത്യയുടെ അവകാശവാദത്തെ അയൽ രാജ്യങ്ങളായ പാകിസ്താനും ചൈനയും വർഷങ്ങളായി എതിർക്കുന്നു. വടക്കു പടിഞ്ഞാറുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ പാകിസ്താന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുമാണ്. ഇന്ത്യ ഈ പ്രദേശത്തെ പാക്ക് അധിനിവേശ കശ്മീർ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള അക്സായി ചിൻ പ്രദേശം ചൈനയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുമാണ്. ഇവയ്ക്കൊക്കെ പുറമേ സ്വതന്ത്ര കാശ്മീരിനായി പോരാടുന്ന തീവ്രവാദ സംഘങ്ങളും ഇവിടെ സജീവമാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ അതിർത്തി തർക്കങ്ങളും വിഘടനവാദ പ്രവർത്തനങ്ങളും മൂലം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും അരക്ഷിതമായ പ്രദേശമായി മാറിയിട്ടുണ്ട് ഈ സംസ്ഥാനം. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/ഹിമാലയൻ വടക്ക്}} {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/States and Provinces]] {{INTERWIKI|Q66278313}} === ഗ്രാമങൾ === * ഡൊഡ 0w3s84vu73ouir51xdfvsxool1jlvnb 0 611131 7247673 7119472 2026-07-11T11:10:10Z Sreya Radhakrishnan 2693236 7247673 wikitext text/x-wiki [[File:Parassini.jpg|thumb|പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] കേരളത്തിലെ ഒരു മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രമാണ്‌ '''പറശ്ശിനിക്കടവ് ശ്രീ മുത്തപ്പൻ മടപ്പുര'''. [[Wy/ml/കണ്ണൂർ|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[പറശ്ശിനിക്കടവ്|പറശ്ശിനിക്കടവിൽ‌]], വളപട്ടണം നദിക്കരയിൽ കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽനിന്നും 20 കിലോമീറ്റർ വടക്കായാണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==പറശ്ശിനിക്കടവ് മടപ്പുരയിലെ പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ== [[File:Snap from Parassinikkadavu Muthappan Temple 1405.jpg|thumb|പറശ്ശിനിക്കടവ് മുത്തപ്പൻ ക്ഷേത്രത്തില്‍ നിന്നുള്ള വളപട്ടണംപുഴയുടെ കാഴ്ച ]] എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെയും വൈകിട്ടും തിരുവപ്പനയും വെള്ളാട്ടവും നടക്കുന്നു. പുത്തരി തിരുവപ്പന അല്ലെങ്കിൽ വർഷത്തിലെ ആദ്യത്തെ തിരുവപ്പന - വർഷത്തിലെ ആദ്യത്തെ പുതുനാമ്പുകൾ ആഘോഷിക്കുവാൻ വൃശ്ചികം 16-നു നടക്കുന്നു. അവസാനത്തെ തിരുവപ്പന നടക്കുന്നത് കന്നി 30-നു ആണ്. തിരുവപ്പന ഈ ദിവസങ്ങളിൽ നടക്കാറില്ല. 1. എല്ലാ വർഷവും തുലാം 1 മുതൽ വൃശ്ചികം 15 വരെ. 2. കാർത്തിക മാസത്തിലെയും തുലാം മാസത്തിലെയും അമാവാസി ദിവസങ്ങളിൽ. 3. ക്ഷേത്രത്തിലെ "നിറ" ദിവസം. 4. മടപ്പുര കുടുംബത്തിൽ മരണം നടക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ. ==എത്തിച്ചേരാന്‍ == ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ : [[Wy/ml/കണ്ണൂർ|കണ്ണൂർ]], ഏകദേശം 16 കിലോമീറ്റർ അകലെ. ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== * ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം : കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്‌ട്ര വിമാനത്താവളം 30.9 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം, കോഴിക്കോട് - കണ്ണൂരിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 110 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. മംഗലാപുരം വിമാനത്താവളം 150 കിലോമീ‍റ്റർ അകലെയാണ്. ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ദേശീയപാത 17-ൽ ധർമ്മശാലയിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് [[പറശ്ശിനിക്കടവ്]]. കണ്ണൂർ മുനിസിപ്പൽ ബസ് സ്റ്റാന്റിൽ നിന്ന് പറശ്ശിനിക്കടവിലേക്ക് എപ്പോഴും ബസ്സും ടാക്സിയും ലഭിക്കും. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കണ്ണൂർ}} {{Wy/ml/Stub}} [[Category:Wy/ml]] 2paodmvcmelbls3rk5uf5kx1bzztpzu 0 663230 7246936 7167757 2026-07-10T13:40:11Z Isksks 2688764 Undid revision [[Special:Diff/7002340|7002340]] by [[Special:Contributions/~2026-78063-1|~2026-78063-1]] ([[User talk:~2026-78063-1|talk]]) 7246936 wikitext text/x-wiki '''موريتانيا'''، رسميا '''الجمهورية الإسلامية الموريتانية'''. [[File:Mauritania (orthographic projection).svg|thumbnail|خريطة موريتانيا]] {| style="margin-right:1em;" align="right" | __TOC__ |} == الموقع الجغرافي == تقع في غرب [[Wy/ar/أفريقيا|أفريقيا]] على شاطئ [[Wy/ar/المحيط الأطلسي|المحيط الأطلسي]]، يحدها من الشمال كل من [[Wy/ar/المغرب|المغرب]] و[[Wy/ar/الجزائر|الجزائر]]، ومن الجنوب [[Wy/ar/السنغال|السنغال]]، ومن الشرق والجنوب [[Wy/ar/مالي|مالي]]. == معلومات تاريخية == == المناخ == == العطلات الرسمية == == المناطق == == المحافظات والمدن == == وجهات للزيارة == == الوصول إلى == === بالطائرة === === بالباخرة === === بالطريق البري === == التنقلات الداخلية == === بالطائرة === === بالباص === == الإقامة == === الفنادق === === المأكولات والمشروبات === === التسوق والشراء === === التحدث === === الاحترام للعادات === == الأنشطة == === السياحية === === التعليم === == الصحة والأمان == === الإرشادات الصحية === === الإرشادات الأمنية === === أرقام مهمة === == الاتصالات == === المحمول === === الإنترنت === == السفارات == [[Category:Wy/ar]] [[Category:Wy/ar/دول عربية]] [[Category:Wy/ar/دول أفريقيا]] {{INTERWIKI|Q1025}} c16emmdj2pzduhr0ce0sjp8hxwhgyni 3 908980 7247175 1619438 2026-07-10T20:15:36Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Hpsuperfan]] to [[User talk:GreatBlueShark]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Hpsuperfan|Hpsuperfan]]" to "[[Special:CentralAuth/GreatBlueShark|GreatBlueShark]]" 1619438 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 02:39, 18 December 2013 (UTC) ekcwhy3ppzmeltnhb56vg8evo65w7sx 0 1372693 7247470 6245713 2026-07-11T08:00:51Z Filipinayzd 1196 7247470 wikitext text/x-wiki Si '''Nora Cabaltera Aunor''' (Mayo 21, 1953 – Abril 16, 2025) ipinangigin sa ngaran na Nora Cabaltera Villamayor, usad na artistang Pilipino galin sa probinsya ka [[Wp/bto/Camarines Sur|Camarines Sur]], Filipinas. Nagpuon a karera ni Aunor sa pagkanta ku nanggana iya sa usad na local talent search.<ref>"RIDING A MOONBEAM TO FAME By Alex D. Allan, Manila Chronicle Entertainment Guide, June 17, 1967". June 29, 2013. Archived from the original on February 26, 2014. Retrieved July 23, 2013.</ref> ==Reperensiya== {{Wp/bto/Reflist}} [[Category:Wp/bto]] 7llcr2wm8x9facmk47srjzf8gsgqqqd 0 1566598 7247713 7119622 2026-07-11T11:31:48Z Diya Laneesh 2693229 7247713 wikitext text/x-wiki പഴയങ്ങാടി ടൗണിന് പരിസരത്തായി ചെങ്കല്‍പ്പാറകള്‍ നിറഞ്ഞ പ്രകൃതിസുന്ദരമായ കാഴ്ചകളാണ് മാടായിപ്പാറയെ സന്ദര്‍ശകരുടെ പ്രിയകേന്ദ്രമാക്കുന്നത്. ജൈവവൈവിദ്ധ്യത്തിന് പേരുകേട്ട മാടായിപ്പാറ അപൂര്‍വ്വമായ ചിത്രശലഭങ്ങളുടെയും പൂക്കളുടെയും സങ്കേതമാണ്. കുപ്പം പുഴക്ക് സമീപത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ഏഴിമല രാജാക്കന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ചരിത്രകഥകള്‍ പറയുവാനുണ്ട്. പഴയകാലത്തെ ഒരു കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും അതിന്റെ വാച്ച് ടവറും മാടിയിയില്‍ കാണാം. മാടായിക്കാവ് ആണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകര്‍ഷണം. ഈ ക്ഷേത്രം തിരുവര്‍കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രമെന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. മാടായിക്കാവില്‍ ഭഗവതിയാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ശിവക്ഷേത്രമായ വടുകുന്ദ ക്ഷേത്രവും ഇതിന് സമീപത്തായി കാണാം. മാലിക് ദിനാര്‍ അഥവാ മാടായിപ്പള്ളിയാണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധമായ കാഴ്ച. ജൈവവൈവിദ്ധ്യമാണ് മാടായിപ്പാറയിലെ പ്രധാന ആകര്‍ഷണമെന്ന് പറഞ്ഞല്ലോ. ഏകദേശം 300 തരത്തിലധികം പുഷ്പങ്ങളും 30 തരം പുല്ലുകളും 100 ലധികം ചിത്രശലഭങ്ങളും 150 ലധികം പക്ഷിവര്‍ഗങ്ങളും മാടായിപ്പാറയിലുള്ളതായാണ് കണക്ക്. ഔഷധച്ചെടികളും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ മാടായിപ്പാറ കേരളത്തിലെ അനുദിനം തിരക്കേറുന്ന സഞ്ചാരകേന്ദ്രം കൂടിയാണ്. == ചരിത്ര പ്രാധാന്യം == മാടായിപ്പാറ, അതിന് ചുറ്റുമുള്ള വിശാലമായ പ്രദേശങ്ങളില്‍ ജീവിച്ച് വന്ന ജനപദങ്ങളുടെ ഒരു നിനവു ചിഹ്നം ആണ്.കേരള ചരിത്രത്തെ സംബന്ധിച്ച് എഴുതപ്പെട്ട പുരാതന രേഖകള്‍ പൊതുവെ കുറവാണ് എന്നിരിക്കെ, സാഹിത്യകൃതികള്‍, കോലത്തിരി മുതല്‍ വിദേശ ശക്തികള്‍ വരെ ഉള്ള ഭരണാധികാരികളുടെ രേഖകള്‍, വിദേശസഞ്ചാരികളുടെ യാത്രാ വിവരണങ്ങള്‍, തോറ്റം പാട്ടുകള്‍ എന്നിവയില്‍ മാടായിപ്പാറയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളും നിരവധി തവണ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്നത് ചരിത്രാന്വേഷികളെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സവിശേഷതയാണ് . മാടായിപ്പാറ, പ്രാചീന കേരള ചരിത്രത്തില്‍ ഇടം നേടിയതിനുള്ള ഒന്നാമത്തെ കാരണം ഏഴിമലയുടെ സാമീപ്യം ആണ്. സമുദ്ര സഞ്ചാരികള്‍ക്ക് വളരെ അകലെ നിന്ന് കാണാവുന്ന ഒരു അടയാളം എന്ന നിലയ്ക്ക് ഏഴിമല നാവികരെ സംബന്ധിച്ച് വളരെ പ്രാധാന്യം നേടിയിരുന്നു. അതുലന്‍ രചിച്ച സംസ്‌കൃത മഹാകാവ്യം ആയ മൂഷകവംശത്തില്‍ വല്ലഭന്‍ രണ്ടോമന്‍ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് മാടായി നഗരം എന്ന് പറയുന്നു. തമിഴ് കാവ്യം അകനാനൂറ്, 152 ാം കുറുഞ്ചി പാട്ടിലെ വിവരണം അനുസരിച്ച് മൂഷക വംശത്തിലെ നന്നന്‍ എന്ന രാജാവിന്റെ ആസ്ഥാനദേശമായിരുന്നു ഇന്ന് മാടായിപ്പാറ എന്ന് അിറയപ്പെടുന്ന പാഴിക്കുന്ന്. എണ്ണൂറിലധികം ഏക്കര്‍ വിസ്തൃതിയുള്ള മാടായിപ്പാറ ശരിയ്ക്കും സമനിരപ്പായ ഒരു കുന്നാണ്. മൂഷകവംശത്തിന്റെ 13 ാ സര്‍ഗത്തില്‍ ഗംഭീരന്‍ എന്ന രാജാവ് മാടായിപ്പാറയില്‍ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളെകുറിച്ച് പറയുന്നു. 1342 ല്‍ ഇബ് ഉന്‍ ബതൂതയും 1500 ല്‍ മുറാതെ ബാര്‍ ബോസയും ഇവിടെ എത്തിച്ചേര്‍ന്നതിന്റെ തെളിവുകള്‍ ഉണ്ട് . വില്ല്യം ലോഗന്‍, ഹെര്‍മന്‍ ഗുര്‍ട്ട് എന്നിവരും ഇ സ്ഥലത്തെ കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അകനാനൂറ്, പുറനാനൂറ്, നറ്റിണൈ എന്നീ കൃതികളിലും തോറ്റംപാട്ടുകളിലും മാടായി പ്രദേശത്തെ കുറിച്ച് വര്‍ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാടി എന്ന വാക്കിന് ആറ്റുതിട്ട, നദീപ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. മാട് എന്ന വാക്കിന് കുന്ന്, ഉയര്‍ന്ന പ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. അഴി എന്ന വാക്കിന് സമുദ്രവും കായലും സദാ തൊട്ട് കിടക്കുന്ന ഭൂഭാഗം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. ഈ വാക്കുകളില്‍ നിന്നാകാം മാടായി എന്ന് ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് താഴെയുള്ള ചതുപ്പ് നിലങ്ങളില്‍ ധാരാളമായി ചീങ്കണ്ണികള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ നാട്ടിന്‍ പുറങ്ങളിലുള്ള സ്ത്രീപുരുഷന്‍മാര്‍ ഒന്നടങ്കം മുതല പിടിക്ക് ഇറങ്ങാറുണ്ട്... കമ്പക്കയറുകള്‍ കൊണ്ടുള്ള വലകള്‍ കൊണ്ട് അവര്‍ മുതല മടകള്‍ വളയുന്നു. തളിപ്പറമ്പ് പുഴയെ കുറിച്ചുള്ള ഒരു പഴയ കാല വിവരണത്തില്‍ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ പഴകി നശിച്ച കോട്ടയുടെ പീരങ്കി തോക്കിന് തൊട്ട് താഴെ പളങ്ങാടിയില്‍ (പഴയങ്ങാടി) വെച്ച് തളിപ്പറമ്പ് പുഴ തെക്കോട്ട് തെന്നിമാറുകയും കടലിന് സമാന്തരമായി കുറെ ദൂരം തെക്കോട്ടൊഴുകി വളര്‍പട്ടണം പുഴയുടെ കൂടുതല്‍ ശക്തമായ പ്രവാഹത്തോട് ചെന്ന് ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടുതല്‍ വ്യക്തമായ വിവരങ്ങള്‍ ലഭ്യമാകുന്നത് മാര്‍ക്കോപോളൊയുടെ സഞ്ചാരഗ്രന്ഥം വഴിയാണ്.മാര്‍ക്കോപോളോ ആദ്യമായി ഇന്ത്യ സന്ദര്‍ശിക്കുന്നത് 1290 ല്‍ ആണ്. മാര്‍ക്കോ പോളോ ഒരു ഹ്രസ്വമായ ഖണ്ഡികയില്‍ ഏലിരാജ്യം (ഏഴിമലരാജ്യം) ത്തെ സംബന്ധിച്ച് വിവരണം നല്‍കുന്നു. ഇവിടെ ധാരാളം സിംഹങ്ങളും മറ്റു വന്യമൃഗങ്ങളും ഉണ്ട.്. വേട്ടമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉണ്ട്. ഇ നാട്ടില്‍ കുരുമുളകും ഇഞ്ചിയും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും സമൃദ്ധമായി ഉണ്ടാകുന്നു. ഇവിടെ പരാമര്‍ശിച്ച 'ഏലിരാജ്യം' കോലത്തിരി രാജാധിപത്യം ആണ്. മാര്‍ക്കോപോളോ ഇവിടം സന്ദര്‍ശിച്ച വേളയില്‍ കണ്ടിരിക്കാനിടയുള്ള കോലത്തിരി കോവില ങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളില്‍ ഇന്നും കാണാം. കോലത്തിരി രാജവംശം ഇ 'ഏലി' കോവിലകത്ത് താമസിക്കുന്ന കാലത്ത് (1720 . 1730) കുടുംബം താവഴികളായി ഭാഗം പിരിഞ്ഞു. ഇതില്‍ ഒന്ന് മാടായി അംശത്തിലെ അടുത്തിലയില്‍ സ്ഥിര താമസം ഉറപ്പിച്ച ഉദയമംഗലം കോവിലകം ആയിരുന്നു. രണ്ടാമത്തെ 'പള്ളി' താവഴികാര്‍ക്കും പല കോവിലകങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ ആസ്ഥാനങ്ങളിില്‍ കൂടുതല്‍ പ്രാചീനമായത് മാടായി ആണ്. കോലത്തിരി രാജവംശത്തിന്റെ കുടുംബ പരദേവതയായ ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന സങ്കേതം മാടായിക്കാവ് ആണ്. മൈസൂര്‍ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഹൈദരാലി മാടായി കോട്ടയില്‍ 1766ല്‍ വന്ന് കരാറില്‍ ഒപ്പിട്ടതായി രേഖകള്‍ ഉണ്ട.് 1792 ല്‍ ബ്രിട്ടീഷ്‌കാരുടെ കയ്യില്‍ അകപ്പെട്ട ഇ പ്രദേശത്ത് അവര്‍ പണിത വിശ്രമ കേന്ദ്രം (ഇന്ന് ടുറിസ്റ്റ് ബംഗ്‌ളാവ് ) ഇന്നും മാടായിപ്പാറയില്‍ കാണാം. പാരിസ്ഥിതികമൂല്യത്തോടൊപ്പം ചരിത്ര പരമായും ഒട്ടേറെ പ്രാധാന്യമുള്ള പ്രദേശമാണ് മാടായിപ്പാറ == '''എത്തിച്ചേരാൻ''' == === 1. റോഡ് മാർഗം === കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 25 കെ.മീ  അകലെയാണ്. ദേശീയപാത വഴി പഴയങ്ങാടിയിൽ  എത്തി അവിടെ നിന്ന് മാടായിപ്പാറയിലേക്ക് എത്താം. കണ്ണൂർ, പയ്യന്നുർ, തളിപ്പറമ്പ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്ഥിരമായും ബസ്/ഓട്ടോ സൗകര്യങ്ങൾ ഉണ്ട്. === '''2.റെയിൽ മാർഗം''' === ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽ വേ  സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 മുതൽ 3 കെ. മീ അകലെയാണ് മാടായിപ്പാറ.സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഓട്ടോയിൽ എളുപ്പത്തിൽ എത്താം'''.''' === '''3.വിമാന മാർഗം''' === കണ്ണൂർ അന്തരാഷ്ട്ര  വീമാനത്താവളത്തിൽനിന്ന് 50 കീ.മീ അകലെയാണ് . അവിടെനിന്ന് ബസ് അല്ലെങ്കിൽ ഓട്ടോ വഴി എത്താം. == '''പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രങ്ങൾ''' == '''1.മാടായിപ്പാറ വ്യൂ പോയിന്റ്''' കുപ്പം നടിയുടെയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെയും മനോഹരമായ ദൃശ്യം ആസ്വധിക്കും '''2.മടായി കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ''' പുരാതന കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും കാവൽഗോപുരങ്ങളും '''3.ജൂതക്കുളം'''   പുരാതന ജൂതസമൂഹംവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്ര പ്രധാനമായ കുളം. കൈകണ്ണാടിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള അപൂർവമായ ജലാശയം. ===ഭൂപ്രകൃതി=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===സംസ്കാരം=== ===രാഷ്ട്രീയം=== ===കലകള്‍=== ===സാമ്പത്തികം=== ===വസ്ത്രധാരണരീതി=== ===മറ്റ് പേരുകൾ=== {{Wy/ml/Style|}} [[Category:Wy/ml]] mjtrkva0lqtvfnu7fbo3ytj7xsnxf1u 7247746 7247713 2026-07-11T11:44:24Z Diya Laneesh 2693229 7247746 wikitext text/x-wiki പഴയങ്ങാടി ടൗണിന് പരിസരത്തായി ചെങ്കല്‍പ്പാറകള്‍ നിറഞ്ഞ പ്രകൃതിസുന്ദരമായ കാഴ്ചകളാണ് മാടായിപ്പാറയെ സന്ദര്‍ശകരുടെ പ്രിയകേന്ദ്രമാക്കുന്നത്. ജൈവവൈവിദ്ധ്യത്തിന് പേരുകേട്ട മാടായിപ്പാറ അപൂര്‍വ്വമായ ചിത്രശലഭങ്ങളുടെയും പൂക്കളുടെയും സങ്കേതമാണ്. കുപ്പം പുഴക്ക് സമീപത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ഏഴിമല രാജാക്കന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ചരിത്രകഥകള്‍ പറയുവാനുണ്ട്. പഴയകാലത്തെ ഒരു കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും അതിന്റെ വാച്ച് ടവറും മാടിയിയില്‍ കാണാം. മാടായിക്കാവ് ആണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകര്‍ഷണം. ഈ ക്ഷേത്രം തിരുവര്‍കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രമെന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. മാടായിക്കാവില്‍ ഭഗവതിയാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ശിവക്ഷേത്രമായ വടുകുന്ദ ക്ഷേത്രവും ഇതിന് സമീപത്തായി കാണാം. മാലിക് ദിനാര്‍ അഥവാ മാടായിപ്പള്ളിയാണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധമായ കാഴ്ച. ജൈവവൈവിദ്ധ്യമാണ് മാടായിപ്പാറയിലെ പ്രധാന ആകര്‍ഷണമെന്ന് പറഞ്ഞല്ലോ. ഏകദേശം 300 തരത്തിലധികം പുഷ്പങ്ങളും 30 തരം പുല്ലുകളും 100 ലധികം ചിത്രശലഭങ്ങളും 150 ലധികം പക്ഷിവര്‍ഗങ്ങളും മാടായിപ്പാറയിലുള്ളതായാണ് കണക്ക്. ഔഷധച്ചെടികളും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ മാടായിപ്പാറ കേരളത്തിലെ അനുദിനം തിരക്കേറുന്ന സഞ്ചാരകേന്ദ്രം കൂടിയാണ്. == ചരിത്ര പ്രാധാന്യം == മാടായിപ്പാറ, അതിന് ചുറ്റുമുള്ള വിശാലമായ പ്രദേശങ്ങളില്‍ ജീവിച്ച് വന്ന ജനപദങ്ങളുടെ ഒരു നിനവു ചിഹ്നം ആണ്.കേരള ചരിത്രത്തെ സംബന്ധിച്ച് എഴുതപ്പെട്ട പുരാതന രേഖകള്‍ പൊതുവെ കുറവാണ് എന്നിരിക്കെ, സാഹിത്യകൃതികള്‍, കോലത്തിരി മുതല്‍ വിദേശ ശക്തികള്‍ വരെ ഉള്ള ഭരണാധികാരികളുടെ രേഖകള്‍, വിദേശസഞ്ചാരികളുടെ യാത്രാ വിവരണങ്ങള്‍, തോറ്റം പാട്ടുകള്‍ എന്നിവയില്‍ മാടായിപ്പാറയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളും നിരവധി തവണ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്നത് ചരിത്രാന്വേഷികളെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സവിശേഷതയാണ് . മാടായിപ്പാറ, പ്രാചീന കേരള ചരിത്രത്തില്‍ ഇടം നേടിയതിനുള്ള ഒന്നാമത്തെ കാരണം ഏഴിമലയുടെ സാമീപ്യം ആണ്. സമുദ്ര സഞ്ചാരികള്‍ക്ക് വളരെ അകലെ നിന്ന് കാണാവുന്ന ഒരു അടയാളം എന്ന നിലയ്ക്ക് ഏഴിമല നാവികരെ സംബന്ധിച്ച് വളരെ പ്രാധാന്യം നേടിയിരുന്നു. അതുലന്‍ രചിച്ച സംസ്‌കൃത മഹാകാവ്യം ആയ മൂഷകവംശത്തില്‍ വല്ലഭന്‍ രണ്ടോമന്‍ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് മാടായി നഗരം എന്ന് പറയുന്നു. തമിഴ് കാവ്യം അകനാനൂറ്, 152 ാം കുറുഞ്ചി പാട്ടിലെ വിവരണം അനുസരിച്ച് മൂഷക വംശത്തിലെ നന്നന്‍ എന്ന രാജാവിന്റെ ആസ്ഥാനദേശമായിരുന്നു ഇന്ന് മാടായിപ്പാറ എന്ന് അിറയപ്പെടുന്ന പാഴിക്കുന്ന്. എണ്ണൂറിലധികം ഏക്കര്‍ വിസ്തൃതിയുള്ള മാടായിപ്പാറ ശരിയ്ക്കും സമനിരപ്പായ ഒരു കുന്നാണ്. മൂഷകവംശത്തിന്റെ 13 ാ സര്‍ഗത്തില്‍ ഗംഭീരന്‍ എന്ന രാജാവ് മാടായിപ്പാറയില്‍ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളെകുറിച്ച് പറയുന്നു. 1342 ല്‍ ഇബ് ഉന്‍ ബതൂതയും 1500 ല്‍ മുറാതെ ബാര്‍ ബോസയും ഇവിടെ എത്തിച്ചേര്‍ന്നതിന്റെ തെളിവുകള്‍ ഉണ്ട് . വില്ല്യം ലോഗന്‍, ഹെര്‍മന്‍ ഗുര്‍ട്ട് എന്നിവരും ഇ സ്ഥലത്തെ കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അകനാനൂറ്, പുറനാനൂറ്, നറ്റിണൈ എന്നീ കൃതികളിലും തോറ്റംപാട്ടുകളിലും മാടായി പ്രദേശത്തെ കുറിച്ച് വര്‍ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാടി എന്ന വാക്കിന് ആറ്റുതിട്ട, നദീപ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. മാട് എന്ന വാക്കിന് കുന്ന്, ഉയര്‍ന്ന പ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. അഴി എന്ന വാക്കിന് സമുദ്രവും കായലും സദാ തൊട്ട് കിടക്കുന്ന ഭൂഭാഗം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. ഈ വാക്കുകളില്‍ നിന്നാകാം മാടായി എന്ന് ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് താഴെയുള്ള ചതുപ്പ് നിലങ്ങളില്‍ ധാരാളമായി ചീങ്കണ്ണികള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ നാട്ടിന്‍ പുറങ്ങളിലുള്ള സ്ത്രീപുരുഷന്‍മാര്‍ ഒന്നടങ്കം മുതല പിടിക്ക് ഇറങ്ങാറുണ്ട്... കമ്പക്കയറുകള്‍ കൊണ്ടുള്ള വലകള്‍ കൊണ്ട് അവര്‍ മുതല മടകള്‍ വളയുന്നു. തളിപ്പറമ്പ് പുഴയെ കുറിച്ചുള്ള ഒരു പഴയ കാല വിവരണത്തില്‍ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ പഴകി നശിച്ച കോട്ടയുടെ പീരങ്കി തോക്കിന് തൊട്ട് താഴെ പളങ്ങാടിയില്‍ (പഴയങ്ങാടി) വെച്ച് തളിപ്പറമ്പ് പുഴ തെക്കോട്ട് തെന്നിമാറുകയും കടലിന് സമാന്തരമായി കുറെ ദൂരം തെക്കോട്ടൊഴുകി വളര്‍പട്ടണം പുഴയുടെ കൂടുതല്‍ ശക്തമായ പ്രവാഹത്തോട് ചെന്ന് ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടുതല്‍ വ്യക്തമായ വിവരങ്ങള്‍ ലഭ്യമാകുന്നത് മാര്‍ക്കോപോളൊയുടെ സഞ്ചാരഗ്രന്ഥം വഴിയാണ്.മാര്‍ക്കോപോളോ ആദ്യമായി ഇന്ത്യ സന്ദര്‍ശിക്കുന്നത് 1290 ല്‍ ആണ്. മാര്‍ക്കോ പോളോ ഒരു ഹ്രസ്വമായ ഖണ്ഡികയില്‍ ഏലിരാജ്യം (ഏഴിമലരാജ്യം) ത്തെ സംബന്ധിച്ച് വിവരണം നല്‍കുന്നു. ഇവിടെ ധാരാളം സിംഹങ്ങളും മറ്റു വന്യമൃഗങ്ങളും ഉണ്ട.്. വേട്ടമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉണ്ട്. ഇ നാട്ടില്‍ കുരുമുളകും ഇഞ്ചിയും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും സമൃദ്ധമായി ഉണ്ടാകുന്നു. ഇവിടെ പരാമര്‍ശിച്ച 'ഏലിരാജ്യം' കോലത്തിരി രാജാധിപത്യം ആണ്. മാര്‍ക്കോപോളോ ഇവിടം സന്ദര്‍ശിച്ച വേളയില്‍ കണ്ടിരിക്കാനിടയുള്ള കോലത്തിരി കോവില ങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളില്‍ ഇന്നും കാണാം. കോലത്തിരി രാജവംശം ഇ 'ഏലി' കോവിലകത്ത് താമസിക്കുന്ന കാലത്ത് (1720 . 1730) കുടുംബം താവഴികളായി ഭാഗം പിരിഞ്ഞു. ഇതില്‍ ഒന്ന് മാടായി അംശത്തിലെ അടുത്തിലയില്‍ സ്ഥിര താമസം ഉറപ്പിച്ച ഉദയമംഗലം കോവിലകം ആയിരുന്നു. രണ്ടാമത്തെ 'പള്ളി' താവഴികാര്‍ക്കും പല കോവിലകങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ ആസ്ഥാനങ്ങളിില്‍ കൂടുതല്‍ പ്രാചീനമായത് മാടായി ആണ്. കോലത്തിരി രാജവംശത്തിന്റെ കുടുംബ പരദേവതയായ ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന സങ്കേതം മാടായിക്കാവ് ആണ്. മൈസൂര്‍ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഹൈദരാലി മാടായി കോട്ടയില്‍ 1766ല്‍ വന്ന് കരാറില്‍ ഒപ്പിട്ടതായി രേഖകള്‍ ഉണ്ട.് 1792 ല്‍ ബ്രിട്ടീഷ്‌കാരുടെ കയ്യില്‍ അകപ്പെട്ട ഇ പ്രദേശത്ത് അവര്‍ പണിത വിശ്രമ കേന്ദ്രം (ഇന്ന് ടുറിസ്റ്റ് ബംഗ്‌ളാവ് ) ഇന്നും മാടായിപ്പാറയില്‍ കാണാം. പാരിസ്ഥിതികമൂല്യത്തോടൊപ്പം ചരിത്ര പരമായും ഒട്ടേറെ പ്രാധാന്യമുള്ള പ്രദേശമാണ് മാടായിപ്പാറ == '''എത്തിച്ചേരാൻ''' == === 1. റോഡ് മാർഗം === കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 25 കെ.മീ  അകലെയാണ്. ദേശീയപാത വഴി പഴയങ്ങാടിയിൽ  എത്തി അവിടെ നിന്ന് മാടായിപ്പാറയിലേക്ക് എത്താം. കണ്ണൂർ, പയ്യന്നുർ, തളിപ്പറമ്പ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്ഥിരമായും ബസ്/ഓട്ടോ സൗകര്യങ്ങൾ ഉണ്ട്. === '''2.റെയിൽ മാർഗം''' === ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽ വേ  സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 മുതൽ 3 കെ. മീ അകലെയാണ് മാടായിപ്പാറ.സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഓട്ടോയിൽ എളുപ്പത്തിൽ എത്താം'''.''' === '''3.വിമാന മാർഗം''' === കണ്ണൂർ അന്തരാഷ്ട്ര  വീമാനത്താവളത്തിൽനിന്ന് 50 കീ.മീ അകലെയാണ് . അവിടെനിന്ന് ബസ് അല്ലെങ്കിൽ ഓട്ടോ വഴി എത്താം. == '''പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രങ്ങൾ''' == '''1.മാടായിപ്പാറ വ്യൂ പോയിന്റ്''' കുപ്പം നടിയുടെയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെയും മനോഹരമായ ദൃശ്യം ആസ്വധിക്കും '''2.മടായി കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ''' പുരാതന കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും കാവൽഗോപുരങ്ങളും '''3.ജൂതക്കുളം'''   പുരാതന ജൂതസമൂഹംവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്ര പ്രധാനമായ കുളം. കൈകണ്ണാടിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള അപൂർവമായ ജലാശയം. '''4.വടുകുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രം''' പുരാതന ശിവ ക്ഷേത്രം. ക്ഷേത്രത്തിനരികിൽ ഉള്ള കുളം വർശം മുഴുവനും വെള്ളമുള്ളതിനാൽ ശ്രദ്ധേയമാണ് . '''5.മാടായിക്കാവ് ശ്രീ തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം''' ഉത്തരകേരത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. പൂരം ഉത്സവത്തിനും ചരിത്രപ്രാധാന്യത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ് == '''ഭക്ഷണശാലകൾ''' == 1 എം. ആർ. എ. ബേക്കറി & റെസ്‌റ്റോറന്റ് 2.ഹോട്ടൽ സിന്ധു 3.ചായിസ് ഫുഡ് കോർട്ട് മടായി 4.ചായിസ് വീൽബാർ മടായി 5.കാബാന റെസ്റ്റോ കഫേ 6.ലെ ഉവ്വ റെസ്റ്റോ കഫേ ===ഭൂപ്രകൃതി=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===സംസ്കാരം=== ===രാഷ്ട്രീയം=== ===കലകള്‍=== ===സാമ്പത്തികം=== ===വസ്ത്രധാരണരീതി=== ===മറ്റ് പേരുകൾ=== {{Wy/ml/Style|}} [[Category:Wy/ml]] j7im470jmr1cbl3nntlxnq2lkqe18k9 7247771 7247746 2026-07-11T11:52:59Z Diya Laneesh 2693229 7247771 wikitext text/x-wiki പഴയങ്ങാടി ടൗണിന് പരിസരത്തായി ചെങ്കല്‍പ്പാറകള്‍ നിറഞ്ഞ പ്രകൃതിസുന്ദരമായ കാഴ്ചകളാണ് മാടായിപ്പാറയെ സന്ദര്‍ശകരുടെ പ്രിയകേന്ദ്രമാക്കുന്നത്. ജൈവവൈവിദ്ധ്യത്തിന് പേരുകേട്ട മാടായിപ്പാറ അപൂര്‍വ്വമായ ചിത്രശലഭങ്ങളുടെയും പൂക്കളുടെയും സങ്കേതമാണ്. കുപ്പം പുഴക്ക് സമീപത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ഏഴിമല രാജാക്കന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ചരിത്രകഥകള്‍ പറയുവാനുണ്ട്. പഴയകാലത്തെ ഒരു കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും അതിന്റെ വാച്ച് ടവറും മാടിയിയില്‍ കാണാം. മാടായിക്കാവ് ആണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകര്‍ഷണം. ഈ ക്ഷേത്രം തിരുവര്‍കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രമെന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. മാടായിക്കാവില്‍ ഭഗവതിയാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ശിവക്ഷേത്രമായ വടുകുന്ദ ക്ഷേത്രവും ഇതിന് സമീപത്തായി കാണാം. മാലിക് ദിനാര്‍ അഥവാ മാടായിപ്പള്ളിയാണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധമായ കാഴ്ച. ജൈവവൈവിദ്ധ്യമാണ് മാടായിപ്പാറയിലെ പ്രധാന ആകര്‍ഷണമെന്ന് പറഞ്ഞല്ലോ. ഏകദേശം 300 തരത്തിലധികം പുഷ്പങ്ങളും 30 തരം പുല്ലുകളും 100 ലധികം ചിത്രശലഭങ്ങളും 150 ലധികം പക്ഷിവര്‍ഗങ്ങളും മാടായിപ്പാറയിലുള്ളതായാണ് കണക്ക്. ഔഷധച്ചെടികളും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ മാടായിപ്പാറ കേരളത്തിലെ അനുദിനം തിരക്കേറുന്ന സഞ്ചാരകേന്ദ്രം കൂടിയാണ്. == ചരിത്ര പ്രാധാന്യം == മാടായിപ്പാറ, അതിന് ചുറ്റുമുള്ള വിശാലമായ പ്രദേശങ്ങളില്‍ ജീവിച്ച് വന്ന ജനപദങ്ങളുടെ ഒരു നിനവു ചിഹ്നം ആണ്.കേരള ചരിത്രത്തെ സംബന്ധിച്ച് എഴുതപ്പെട്ട പുരാതന രേഖകള്‍ പൊതുവെ കുറവാണ് എന്നിരിക്കെ, സാഹിത്യകൃതികള്‍, കോലത്തിരി മുതല്‍ വിദേശ ശക്തികള്‍ വരെ ഉള്ള ഭരണാധികാരികളുടെ രേഖകള്‍, വിദേശസഞ്ചാരികളുടെ യാത്രാ വിവരണങ്ങള്‍, തോറ്റം പാട്ടുകള്‍ എന്നിവയില്‍ മാടായിപ്പാറയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളും നിരവധി തവണ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്നത് ചരിത്രാന്വേഷികളെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സവിശേഷതയാണ് . മാടായിപ്പാറ, പ്രാചീന കേരള ചരിത്രത്തില്‍ ഇടം നേടിയതിനുള്ള ഒന്നാമത്തെ കാരണം ഏഴിമലയുടെ സാമീപ്യം ആണ്. സമുദ്ര സഞ്ചാരികള്‍ക്ക് വളരെ അകലെ നിന്ന് കാണാവുന്ന ഒരു അടയാളം എന്ന നിലയ്ക്ക് ഏഴിമല നാവികരെ സംബന്ധിച്ച് വളരെ പ്രാധാന്യം നേടിയിരുന്നു. അതുലന്‍ രചിച്ച സംസ്‌കൃത മഹാകാവ്യം ആയ മൂഷകവംശത്തില്‍ വല്ലഭന്‍ രണ്ടോമന്‍ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് മാടായി നഗരം എന്ന് പറയുന്നു. തമിഴ് കാവ്യം അകനാനൂറ്, 152 ാം കുറുഞ്ചി പാട്ടിലെ വിവരണം അനുസരിച്ച് മൂഷക വംശത്തിലെ നന്നന്‍ എന്ന രാജാവിന്റെ ആസ്ഥാനദേശമായിരുന്നു ഇന്ന് മാടായിപ്പാറ എന്ന് അിറയപ്പെടുന്ന പാഴിക്കുന്ന്. എണ്ണൂറിലധികം ഏക്കര്‍ വിസ്തൃതിയുള്ള മാടായിപ്പാറ ശരിയ്ക്കും സമനിരപ്പായ ഒരു കുന്നാണ്. മൂഷകവംശത്തിന്റെ 13 ാ സര്‍ഗത്തില്‍ ഗംഭീരന്‍ എന്ന രാജാവ് മാടായിപ്പാറയില്‍ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളെകുറിച്ച് പറയുന്നു. 1342 ല്‍ ഇബ് ഉന്‍ ബതൂതയും 1500 ല്‍ മുറാതെ ബാര്‍ ബോസയും ഇവിടെ എത്തിച്ചേര്‍ന്നതിന്റെ തെളിവുകള്‍ ഉണ്ട് . വില്ല്യം ലോഗന്‍, ഹെര്‍മന്‍ ഗുര്‍ട്ട് എന്നിവരും ഇ സ്ഥലത്തെ കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അകനാനൂറ്, പുറനാനൂറ്, നറ്റിണൈ എന്നീ കൃതികളിലും തോറ്റംപാട്ടുകളിലും മാടായി പ്രദേശത്തെ കുറിച്ച് വര്‍ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാടി എന്ന വാക്കിന് ആറ്റുതിട്ട, നദീപ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. മാട് എന്ന വാക്കിന് കുന്ന്, ഉയര്‍ന്ന പ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. അഴി എന്ന വാക്കിന് സമുദ്രവും കായലും സദാ തൊട്ട് കിടക്കുന്ന ഭൂഭാഗം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. ഈ വാക്കുകളില്‍ നിന്നാകാം മാടായി എന്ന് ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് താഴെയുള്ള ചതുപ്പ് നിലങ്ങളില്‍ ധാരാളമായി ചീങ്കണ്ണികള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ നാട്ടിന്‍ പുറങ്ങളിലുള്ള സ്ത്രീപുരുഷന്‍മാര്‍ ഒന്നടങ്കം മുതല പിടിക്ക് ഇറങ്ങാറുണ്ട്... കമ്പക്കയറുകള്‍ കൊണ്ടുള്ള വലകള്‍ കൊണ്ട് അവര്‍ മുതല മടകള്‍ വളയുന്നു. തളിപ്പറമ്പ് പുഴയെ കുറിച്ചുള്ള ഒരു പഴയ കാല വിവരണത്തില്‍ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ പഴകി നശിച്ച കോട്ടയുടെ പീരങ്കി തോക്കിന് തൊട്ട് താഴെ പളങ്ങാടിയില്‍ (പഴയങ്ങാടി) വെച്ച് തളിപ്പറമ്പ് പുഴ തെക്കോട്ട് തെന്നിമാറുകയും കടലിന് സമാന്തരമായി കുറെ ദൂരം തെക്കോട്ടൊഴുകി വളര്‍പട്ടണം പുഴയുടെ കൂടുതല്‍ ശക്തമായ പ്രവാഹത്തോട് ചെന്ന് ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടുതല്‍ വ്യക്തമായ വിവരങ്ങള്‍ ലഭ്യമാകുന്നത് മാര്‍ക്കോപോളൊയുടെ സഞ്ചാരഗ്രന്ഥം വഴിയാണ്.മാര്‍ക്കോപോളോ ആദ്യമായി ഇന്ത്യ സന്ദര്‍ശിക്കുന്നത് 1290 ല്‍ ആണ്. മാര്‍ക്കോ പോളോ ഒരു ഹ്രസ്വമായ ഖണ്ഡികയില്‍ ഏലിരാജ്യം (ഏഴിമലരാജ്യം) ത്തെ സംബന്ധിച്ച് വിവരണം നല്‍കുന്നു. ഇവിടെ ധാരാളം സിംഹങ്ങളും മറ്റു വന്യമൃഗങ്ങളും ഉണ്ട.്. വേട്ടമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉണ്ട്. ഇ നാട്ടില്‍ കുരുമുളകും ഇഞ്ചിയും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും സമൃദ്ധമായി ഉണ്ടാകുന്നു. ഇവിടെ പരാമര്‍ശിച്ച 'ഏലിരാജ്യം' കോലത്തിരി രാജാധിപത്യം ആണ്. മാര്‍ക്കോപോളോ ഇവിടം സന്ദര്‍ശിച്ച വേളയില്‍ കണ്ടിരിക്കാനിടയുള്ള കോലത്തിരി കോവില ങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളില്‍ ഇന്നും കാണാം. കോലത്തിരി രാജവംശം ഇ 'ഏലി' കോവിലകത്ത് താമസിക്കുന്ന കാലത്ത് (1720 . 1730) കുടുംബം താവഴികളായി ഭാഗം പിരിഞ്ഞു. ഇതില്‍ ഒന്ന് മാടായി അംശത്തിലെ അടുത്തിലയില്‍ സ്ഥിര താമസം ഉറപ്പിച്ച ഉദയമംഗലം കോവിലകം ആയിരുന്നു. രണ്ടാമത്തെ 'പള്ളി' താവഴികാര്‍ക്കും പല കോവിലകങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ ആസ്ഥാനങ്ങളിില്‍ കൂടുതല്‍ പ്രാചീനമായത് മാടായി ആണ്. കോലത്തിരി രാജവംശത്തിന്റെ കുടുംബ പരദേവതയായ ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന സങ്കേതം മാടായിക്കാവ് ആണ്. മൈസൂര്‍ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഹൈദരാലി മാടായി കോട്ടയില്‍ 1766ല്‍ വന്ന് കരാറില്‍ ഒപ്പിട്ടതായി രേഖകള്‍ ഉണ്ട.് 1792 ല്‍ ബ്രിട്ടീഷ്‌കാരുടെ കയ്യില്‍ അകപ്പെട്ട ഇ പ്രദേശത്ത് അവര്‍ പണിത വിശ്രമ കേന്ദ്രം (ഇന്ന് ടുറിസ്റ്റ് ബംഗ്‌ളാവ് ) ഇന്നും മാടായിപ്പാറയില്‍ കാണാം. പാരിസ്ഥിതികമൂല്യത്തോടൊപ്പം ചരിത്ര പരമായും ഒട്ടേറെ പ്രാധാന്യമുള്ള പ്രദേശമാണ് മാടായിപ്പാറ == '''എത്തിച്ചേരാൻ''' == === 1. റോഡ് മാർഗം === കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 25 കെ.മീ  അകലെയാണ്. ദേശീയപാത വഴി പഴയങ്ങാടിയിൽ  എത്തി അവിടെ നിന്ന് മാടായിപ്പാറയിലേക്ക് എത്താം. കണ്ണൂർ, പയ്യന്നുർ, തളിപ്പറമ്പ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്ഥിരമായും ബസ്/ഓട്ടോ സൗകര്യങ്ങൾ ഉണ്ട്. === '''2.റെയിൽ മാർഗം''' === ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽ വേ  സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 മുതൽ 3 കെ. മീ അകലെയാണ് മാടായിപ്പാറ.സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഓട്ടോയിൽ എളുപ്പത്തിൽ എത്താം'''.''' === '''3.വിമാന മാർഗം''' === കണ്ണൂർ അന്തരാഷ്ട്ര  വീമാനത്താവളത്തിൽനിന്ന് 50 കീ.മീ അകലെയാണ് . അവിടെനിന്ന് ബസ് അല്ലെങ്കിൽ ഓട്ടോ വഴി എത്താം. == '''പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രങ്ങൾ''' == '''1.മാടായിപ്പാറ വ്യൂ പോയിന്റ്''' കുപ്പം നടിയുടെയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെയും മനോഹരമായ ദൃശ്യം ആസ്വധിക്കും '''2.മടായി കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ''' പുരാതന കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും കാവൽഗോപുരങ്ങളും '''3.ജൂതക്കുളം'''   പുരാതന ജൂതസമൂഹംവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്ര പ്രധാനമായ കുളം. കൈകണ്ണാടിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള അപൂർവമായ ജലാശയം. '''4.വടുകുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രം''' പുരാതന ശിവ ക്ഷേത്രം. ക്ഷേത്രത്തിനരികിൽ ഉള്ള കുളം വർശം മുഴുവനും വെള്ളമുള്ളതിനാൽ ശ്രദ്ധേയമാണ് . '''5.മാടായിക്കാവ് ശ്രീ തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം''' ഉത്തരകേരത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. പൂരം ഉത്സവത്തിനും ചരിത്രപ്രാധാന്യത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ് == '''ഭക്ഷണശാലകൾ''' == 1 എം. ആർ. എ. ബേക്കറി & റെസ്‌റ്റോറന്റ് 2.ഹോട്ടൽ സിന്ധു 3.ചായിസ് ഫുഡ് കോർട്ട് മടായി 4.ചായിസ് വീൽബാർ മടായി 5.കാബാന റെസ്റ്റോ കഫേ 6.ലെ ഉവ്വ റെസ്റ്റോ കഫേ == '''സസ്യങ്ങൾ''' == ===ഭൂപ്രകൃതി=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===സംസ്കാരം=== ===രാഷ്ട്രീയം=== ===കലകള്‍=== ===സാമ്പത്തികം=== ===വസ്ത്രധാരണരീതി=== ===മറ്റ് പേരുകൾ=== {{Wy/ml/Style|}} [[Category:Wy/ml]] drtfgqykn34dqf28opo1wxb8u4v9ucr 7247776 7247771 2026-07-11T11:53:47Z Diya Laneesh 2693229 /* സസ്യങ്ങൾ */ 7247776 wikitext text/x-wiki പഴയങ്ങാടി ടൗണിന് പരിസരത്തായി ചെങ്കല്‍പ്പാറകള്‍ നിറഞ്ഞ പ്രകൃതിസുന്ദരമായ കാഴ്ചകളാണ് മാടായിപ്പാറയെ സന്ദര്‍ശകരുടെ പ്രിയകേന്ദ്രമാക്കുന്നത്. ജൈവവൈവിദ്ധ്യത്തിന് പേരുകേട്ട മാടായിപ്പാറ അപൂര്‍വ്വമായ ചിത്രശലഭങ്ങളുടെയും പൂക്കളുടെയും സങ്കേതമാണ്. കുപ്പം പുഴക്ക് സമീപത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ഏഴിമല രാജാക്കന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ചരിത്രകഥകള്‍ പറയുവാനുണ്ട്. പഴയകാലത്തെ ഒരു കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും അതിന്റെ വാച്ച് ടവറും മാടിയിയില്‍ കാണാം. മാടായിക്കാവ് ആണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകര്‍ഷണം. ഈ ക്ഷേത്രം തിരുവര്‍കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രമെന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. മാടായിക്കാവില്‍ ഭഗവതിയാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ശിവക്ഷേത്രമായ വടുകുന്ദ ക്ഷേത്രവും ഇതിന് സമീപത്തായി കാണാം. മാലിക് ദിനാര്‍ അഥവാ മാടായിപ്പള്ളിയാണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധമായ കാഴ്ച. ജൈവവൈവിദ്ധ്യമാണ് മാടായിപ്പാറയിലെ പ്രധാന ആകര്‍ഷണമെന്ന് പറഞ്ഞല്ലോ. ഏകദേശം 300 തരത്തിലധികം പുഷ്പങ്ങളും 30 തരം പുല്ലുകളും 100 ലധികം ചിത്രശലഭങ്ങളും 150 ലധികം പക്ഷിവര്‍ഗങ്ങളും മാടായിപ്പാറയിലുള്ളതായാണ് കണക്ക്. ഔഷധച്ചെടികളും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ മാടായിപ്പാറ കേരളത്തിലെ അനുദിനം തിരക്കേറുന്ന സഞ്ചാരകേന്ദ്രം കൂടിയാണ്. == ചരിത്ര പ്രാധാന്യം == മാടായിപ്പാറ, അതിന് ചുറ്റുമുള്ള വിശാലമായ പ്രദേശങ്ങളില്‍ ജീവിച്ച് വന്ന ജനപദങ്ങളുടെ ഒരു നിനവു ചിഹ്നം ആണ്.കേരള ചരിത്രത്തെ സംബന്ധിച്ച് എഴുതപ്പെട്ട പുരാതന രേഖകള്‍ പൊതുവെ കുറവാണ് എന്നിരിക്കെ, സാഹിത്യകൃതികള്‍, കോലത്തിരി മുതല്‍ വിദേശ ശക്തികള്‍ വരെ ഉള്ള ഭരണാധികാരികളുടെ രേഖകള്‍, വിദേശസഞ്ചാരികളുടെ യാത്രാ വിവരണങ്ങള്‍, തോറ്റം പാട്ടുകള്‍ എന്നിവയില്‍ മാടായിപ്പാറയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളും നിരവധി തവണ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്നത് ചരിത്രാന്വേഷികളെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സവിശേഷതയാണ് . മാടായിപ്പാറ, പ്രാചീന കേരള ചരിത്രത്തില്‍ ഇടം നേടിയതിനുള്ള ഒന്നാമത്തെ കാരണം ഏഴിമലയുടെ സാമീപ്യം ആണ്. സമുദ്ര സഞ്ചാരികള്‍ക്ക് വളരെ അകലെ നിന്ന് കാണാവുന്ന ഒരു അടയാളം എന്ന നിലയ്ക്ക് ഏഴിമല നാവികരെ സംബന്ധിച്ച് വളരെ പ്രാധാന്യം നേടിയിരുന്നു. അതുലന്‍ രചിച്ച സംസ്‌കൃത മഹാകാവ്യം ആയ മൂഷകവംശത്തില്‍ വല്ലഭന്‍ രണ്ടോമന്‍ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് മാടായി നഗരം എന്ന് പറയുന്നു. തമിഴ് കാവ്യം അകനാനൂറ്, 152 ാം കുറുഞ്ചി പാട്ടിലെ വിവരണം അനുസരിച്ച് മൂഷക വംശത്തിലെ നന്നന്‍ എന്ന രാജാവിന്റെ ആസ്ഥാനദേശമായിരുന്നു ഇന്ന് മാടായിപ്പാറ എന്ന് അിറയപ്പെടുന്ന പാഴിക്കുന്ന്. എണ്ണൂറിലധികം ഏക്കര്‍ വിസ്തൃതിയുള്ള മാടായിപ്പാറ ശരിയ്ക്കും സമനിരപ്പായ ഒരു കുന്നാണ്. മൂഷകവംശത്തിന്റെ 13 ാ സര്‍ഗത്തില്‍ ഗംഭീരന്‍ എന്ന രാജാവ് മാടായിപ്പാറയില്‍ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളെകുറിച്ച് പറയുന്നു. 1342 ല്‍ ഇബ് ഉന്‍ ബതൂതയും 1500 ല്‍ മുറാതെ ബാര്‍ ബോസയും ഇവിടെ എത്തിച്ചേര്‍ന്നതിന്റെ തെളിവുകള്‍ ഉണ്ട് . വില്ല്യം ലോഗന്‍, ഹെര്‍മന്‍ ഗുര്‍ട്ട് എന്നിവരും ഇ സ്ഥലത്തെ കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അകനാനൂറ്, പുറനാനൂറ്, നറ്റിണൈ എന്നീ കൃതികളിലും തോറ്റംപാട്ടുകളിലും മാടായി പ്രദേശത്തെ കുറിച്ച് വര്‍ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാടി എന്ന വാക്കിന് ആറ്റുതിട്ട, നദീപ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. മാട് എന്ന വാക്കിന് കുന്ന്, ഉയര്‍ന്ന പ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. അഴി എന്ന വാക്കിന് സമുദ്രവും കായലും സദാ തൊട്ട് കിടക്കുന്ന ഭൂഭാഗം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. ഈ വാക്കുകളില്‍ നിന്നാകാം മാടായി എന്ന് ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് താഴെയുള്ള ചതുപ്പ് നിലങ്ങളില്‍ ധാരാളമായി ചീങ്കണ്ണികള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ നാട്ടിന്‍ പുറങ്ങളിലുള്ള സ്ത്രീപുരുഷന്‍മാര്‍ ഒന്നടങ്കം മുതല പിടിക്ക് ഇറങ്ങാറുണ്ട്... കമ്പക്കയറുകള്‍ കൊണ്ടുള്ള വലകള്‍ കൊണ്ട് അവര്‍ മുതല മടകള്‍ വളയുന്നു. തളിപ്പറമ്പ് പുഴയെ കുറിച്ചുള്ള ഒരു പഴയ കാല വിവരണത്തില്‍ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ പഴകി നശിച്ച കോട്ടയുടെ പീരങ്കി തോക്കിന് തൊട്ട് താഴെ പളങ്ങാടിയില്‍ (പഴയങ്ങാടി) വെച്ച് തളിപ്പറമ്പ് പുഴ തെക്കോട്ട് തെന്നിമാറുകയും കടലിന് സമാന്തരമായി കുറെ ദൂരം തെക്കോട്ടൊഴുകി വളര്‍പട്ടണം പുഴയുടെ കൂടുതല്‍ ശക്തമായ പ്രവാഹത്തോട് ചെന്ന് ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടുതല്‍ വ്യക്തമായ വിവരങ്ങള്‍ ലഭ്യമാകുന്നത് മാര്‍ക്കോപോളൊയുടെ സഞ്ചാരഗ്രന്ഥം വഴിയാണ്.മാര്‍ക്കോപോളോ ആദ്യമായി ഇന്ത്യ സന്ദര്‍ശിക്കുന്നത് 1290 ല്‍ ആണ്. മാര്‍ക്കോ പോളോ ഒരു ഹ്രസ്വമായ ഖണ്ഡികയില്‍ ഏലിരാജ്യം (ഏഴിമലരാജ്യം) ത്തെ സംബന്ധിച്ച് വിവരണം നല്‍കുന്നു. ഇവിടെ ധാരാളം സിംഹങ്ങളും മറ്റു വന്യമൃഗങ്ങളും ഉണ്ട.്. വേട്ടമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉണ്ട്. ഇ നാട്ടില്‍ കുരുമുളകും ഇഞ്ചിയും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും സമൃദ്ധമായി ഉണ്ടാകുന്നു. ഇവിടെ പരാമര്‍ശിച്ച 'ഏലിരാജ്യം' കോലത്തിരി രാജാധിപത്യം ആണ്. മാര്‍ക്കോപോളോ ഇവിടം സന്ദര്‍ശിച്ച വേളയില്‍ കണ്ടിരിക്കാനിടയുള്ള കോലത്തിരി കോവില ങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളില്‍ ഇന്നും കാണാം. കോലത്തിരി രാജവംശം ഇ 'ഏലി' കോവിലകത്ത് താമസിക്കുന്ന കാലത്ത് (1720 . 1730) കുടുംബം താവഴികളായി ഭാഗം പിരിഞ്ഞു. ഇതില്‍ ഒന്ന് മാടായി അംശത്തിലെ അടുത്തിലയില്‍ സ്ഥിര താമസം ഉറപ്പിച്ച ഉദയമംഗലം കോവിലകം ആയിരുന്നു. രണ്ടാമത്തെ 'പള്ളി' താവഴികാര്‍ക്കും പല കോവിലകങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ ആസ്ഥാനങ്ങളിില്‍ കൂടുതല്‍ പ്രാചീനമായത് മാടായി ആണ്. കോലത്തിരി രാജവംശത്തിന്റെ കുടുംബ പരദേവതയായ ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന സങ്കേതം മാടായിക്കാവ് ആണ്. മൈസൂര്‍ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഹൈദരാലി മാടായി കോട്ടയില്‍ 1766ല്‍ വന്ന് കരാറില്‍ ഒപ്പിട്ടതായി രേഖകള്‍ ഉണ്ട.് 1792 ല്‍ ബ്രിട്ടീഷ്‌കാരുടെ കയ്യില്‍ അകപ്പെട്ട ഇ പ്രദേശത്ത് അവര്‍ പണിത വിശ്രമ കേന്ദ്രം (ഇന്ന് ടുറിസ്റ്റ് ബംഗ്‌ളാവ് ) ഇന്നും മാടായിപ്പാറയില്‍ കാണാം. പാരിസ്ഥിതികമൂല്യത്തോടൊപ്പം ചരിത്ര പരമായും ഒട്ടേറെ പ്രാധാന്യമുള്ള പ്രദേശമാണ് മാടായിപ്പാറ == '''എത്തിച്ചേരാൻ''' == === 1. റോഡ് മാർഗം === കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 25 കെ.മീ  അകലെയാണ്. ദേശീയപാത വഴി പഴയങ്ങാടിയിൽ  എത്തി അവിടെ നിന്ന് മാടായിപ്പാറയിലേക്ക് എത്താം. കണ്ണൂർ, പയ്യന്നുർ, തളിപ്പറമ്പ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്ഥിരമായും ബസ്/ഓട്ടോ സൗകര്യങ്ങൾ ഉണ്ട്. === '''2.റെയിൽ മാർഗം''' === ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽ വേ  സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 മുതൽ 3 കെ. മീ അകലെയാണ് മാടായിപ്പാറ.സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഓട്ടോയിൽ എളുപ്പത്തിൽ എത്താം'''.''' === '''3.വിമാന മാർഗം''' === കണ്ണൂർ അന്തരാഷ്ട്ര  വീമാനത്താവളത്തിൽനിന്ന് 50 കീ.മീ അകലെയാണ് . അവിടെനിന്ന് ബസ് അല്ലെങ്കിൽ ഓട്ടോ വഴി എത്താം. == '''പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രങ്ങൾ''' == '''1.മാടായിപ്പാറ വ്യൂ പോയിന്റ്''' കുപ്പം നടിയുടെയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെയും മനോഹരമായ ദൃശ്യം ആസ്വധിക്കും '''2.മടായി കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ''' പുരാതന കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും കാവൽഗോപുരങ്ങളും '''3.ജൂതക്കുളം'''   പുരാതന ജൂതസമൂഹംവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്ര പ്രധാനമായ കുളം. കൈകണ്ണാടിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള അപൂർവമായ ജലാശയം. '''4.വടുകുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രം''' പുരാതന ശിവ ക്ഷേത്രം. ക്ഷേത്രത്തിനരികിൽ ഉള്ള കുളം വർശം മുഴുവനും വെള്ളമുള്ളതിനാൽ ശ്രദ്ധേയമാണ് . '''5.മാടായിക്കാവ് ശ്രീ തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം''' ഉത്തരകേരത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. പൂരം ഉത്സവത്തിനും ചരിത്രപ്രാധാന്യത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ് == '''ഭക്ഷണശാലകൾ''' == 1 എം. ആർ. എ. ബേക്കറി & റെസ്‌റ്റോറന്റ് 2.ഹോട്ടൽ സിന്ധു 3.ചായിസ് ഫുഡ് കോർട്ട് മടായി 4.ചായിസ് വീൽബാർ മടായി 5.കാബാന റെസ്റ്റോ കഫേ 6.ലെ ഉവ്വ റെസ്റ്റോ കഫേ == '''സസ്യങ്ങൾ''' == ഓണക്കാലത്ത് കാക്കപ്പൂവും, കൃഷ്ണപ്പൂവും കണ്ണാന്തളിയും നിറഞ്ഞ് നീല നിറം മൂടിയതുപോലെയുള്ള പ്രദേശം. കല്മരം (കണ്ണംപോട്ടി ), വരണ്ട കാടുകളിൽ കാണപ്പെടുന്ന മോതികണ്ണി, ഈഴച്ചെമ്പകം,വന്മരമായ ആവൽ, കുറ്റിച്ചെടിയായ പാണൽ  എന്നിവ പ്രധാന സസ്യങ്ങൾ ആണ്. ===ഭൂപ്രകൃതി=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===സംസ്കാരം=== ===രാഷ്ട്രീയം=== ===കലകള്‍=== ===സാമ്പത്തികം=== ===വസ്ത്രധാരണരീതി=== ===മറ്റ് പേരുകൾ=== {{Wy/ml/Style|}} [[Category:Wy/ml]] oj6tm3zmtlvi4xsoburgq0aot080pji 7247786 7247776 2026-07-11T11:56:05Z Diya Laneesh 2693229 7247786 wikitext text/x-wiki പഴയങ്ങാടി ടൗണിന് പരിസരത്തായി ചെങ്കല്‍പ്പാറകള്‍ നിറഞ്ഞ പ്രകൃതിസുന്ദരമായ കാഴ്ചകളാണ് മാടായിപ്പാറയെ സന്ദര്‍ശകരുടെ പ്രിയകേന്ദ്രമാക്കുന്നത്. ജൈവവൈവിദ്ധ്യത്തിന് പേരുകേട്ട മാടായിപ്പാറ അപൂര്‍വ്വമായ ചിത്രശലഭങ്ങളുടെയും പൂക്കളുടെയും സങ്കേതമാണ്. കുപ്പം പുഴക്ക് സമീപത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ഏഴിമല രാജാക്കന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ചരിത്രകഥകള്‍ പറയുവാനുണ്ട്. പഴയകാലത്തെ ഒരു കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും അതിന്റെ വാച്ച് ടവറും മാടിയിയില്‍ കാണാം. മാടായിക്കാവ് ആണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകര്‍ഷണം. ഈ ക്ഷേത്രം തിരുവര്‍കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രമെന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. മാടായിക്കാവില്‍ ഭഗവതിയാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ശിവക്ഷേത്രമായ വടുകുന്ദ ക്ഷേത്രവും ഇതിന് സമീപത്തായി കാണാം. മാലിക് ദിനാര്‍ അഥവാ മാടായിപ്പള്ളിയാണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധമായ കാഴ്ച. ജൈവവൈവിദ്ധ്യമാണ് മാടായിപ്പാറയിലെ പ്രധാന ആകര്‍ഷണമെന്ന് പറഞ്ഞല്ലോ. ഏകദേശം 300 തരത്തിലധികം പുഷ്പങ്ങളും 30 തരം പുല്ലുകളും 100 ലധികം ചിത്രശലഭങ്ങളും 150 ലധികം പക്ഷിവര്‍ഗങ്ങളും മാടായിപ്പാറയിലുള്ളതായാണ് കണക്ക്. ഔഷധച്ചെടികളും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ മാടായിപ്പാറ കേരളത്തിലെ അനുദിനം തിരക്കേറുന്ന സഞ്ചാരകേന്ദ്രം കൂടിയാണ്. == ചരിത്ര പ്രാധാന്യം == മാടായിപ്പാറ, അതിന് ചുറ്റുമുള്ള വിശാലമായ പ്രദേശങ്ങളില്‍ ജീവിച്ച് വന്ന ജനപദങ്ങളുടെ ഒരു നിനവു ചിഹ്നം ആണ്.കേരള ചരിത്രത്തെ സംബന്ധിച്ച് എഴുതപ്പെട്ട പുരാതന രേഖകള്‍ പൊതുവെ കുറവാണ് എന്നിരിക്കെ, സാഹിത്യകൃതികള്‍, കോലത്തിരി മുതല്‍ വിദേശ ശക്തികള്‍ വരെ ഉള്ള ഭരണാധികാരികളുടെ രേഖകള്‍, വിദേശസഞ്ചാരികളുടെ യാത്രാ വിവരണങ്ങള്‍, തോറ്റം പാട്ടുകള്‍ എന്നിവയില്‍ മാടായിപ്പാറയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളും നിരവധി തവണ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്നത് ചരിത്രാന്വേഷികളെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സവിശേഷതയാണ് . മാടായിപ്പാറ, പ്രാചീന കേരള ചരിത്രത്തില്‍ ഇടം നേടിയതിനുള്ള ഒന്നാമത്തെ കാരണം ഏഴിമലയുടെ സാമീപ്യം ആണ്. സമുദ്ര സഞ്ചാരികള്‍ക്ക് വളരെ അകലെ നിന്ന് കാണാവുന്ന ഒരു അടയാളം എന്ന നിലയ്ക്ക് ഏഴിമല നാവികരെ സംബന്ധിച്ച് വളരെ പ്രാധാന്യം നേടിയിരുന്നു. അതുലന്‍ രചിച്ച സംസ്‌കൃത മഹാകാവ്യം ആയ മൂഷകവംശത്തില്‍ വല്ലഭന്‍ രണ്ടോമന്‍ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് മാടായി നഗരം എന്ന് പറയുന്നു. തമിഴ് കാവ്യം അകനാനൂറ്, 152 ാം കുറുഞ്ചി പാട്ടിലെ വിവരണം അനുസരിച്ച് മൂഷക വംശത്തിലെ നന്നന്‍ എന്ന രാജാവിന്റെ ആസ്ഥാനദേശമായിരുന്നു ഇന്ന് മാടായിപ്പാറ എന്ന് അിറയപ്പെടുന്ന പാഴിക്കുന്ന്. എണ്ണൂറിലധികം ഏക്കര്‍ വിസ്തൃതിയുള്ള മാടായിപ്പാറ ശരിയ്ക്കും സമനിരപ്പായ ഒരു കുന്നാണ്. മൂഷകവംശത്തിന്റെ 13 ാ സര്‍ഗത്തില്‍ ഗംഭീരന്‍ എന്ന രാജാവ് മാടായിപ്പാറയില്‍ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളെകുറിച്ച് പറയുന്നു. 1342 ല്‍ ഇബ് ഉന്‍ ബതൂതയും 1500 ല്‍ മുറാതെ ബാര്‍ ബോസയും ഇവിടെ എത്തിച്ചേര്‍ന്നതിന്റെ തെളിവുകള്‍ ഉണ്ട് . വില്ല്യം ലോഗന്‍, ഹെര്‍മന്‍ ഗുര്‍ട്ട് എന്നിവരും ഇ സ്ഥലത്തെ കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അകനാനൂറ്, പുറനാനൂറ്, നറ്റിണൈ എന്നീ കൃതികളിലും തോറ്റംപാട്ടുകളിലും മാടായി പ്രദേശത്തെ കുറിച്ച് വര്‍ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാടി എന്ന വാക്കിന് ആറ്റുതിട്ട, നദീപ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. മാട് എന്ന വാക്കിന് കുന്ന്, ഉയര്‍ന്ന പ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. അഴി എന്ന വാക്കിന് സമുദ്രവും കായലും സദാ തൊട്ട് കിടക്കുന്ന ഭൂഭാഗം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. ഈ വാക്കുകളില്‍ നിന്നാകാം മാടായി എന്ന് ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് താഴെയുള്ള ചതുപ്പ് നിലങ്ങളില്‍ ധാരാളമായി ചീങ്കണ്ണികള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ നാട്ടിന്‍ പുറങ്ങളിലുള്ള സ്ത്രീപുരുഷന്‍മാര്‍ ഒന്നടങ്കം മുതല പിടിക്ക് ഇറങ്ങാറുണ്ട്... കമ്പക്കയറുകള്‍ കൊണ്ടുള്ള വലകള്‍ കൊണ്ട് അവര്‍ മുതല മടകള്‍ വളയുന്നു. തളിപ്പറമ്പ് പുഴയെ കുറിച്ചുള്ള ഒരു പഴയ കാല വിവരണത്തില്‍ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ പഴകി നശിച്ച കോട്ടയുടെ പീരങ്കി തോക്കിന് തൊട്ട് താഴെ പളങ്ങാടിയില്‍ (പഴയങ്ങാടി) വെച്ച് തളിപ്പറമ്പ് പുഴ തെക്കോട്ട് തെന്നിമാറുകയും കടലിന് സമാന്തരമായി കുറെ ദൂരം തെക്കോട്ടൊഴുകി വളര്‍പട്ടണം പുഴയുടെ കൂടുതല്‍ ശക്തമായ പ്രവാഹത്തോട് ചെന്ന് ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടുതല്‍ വ്യക്തമായ വിവരങ്ങള്‍ ലഭ്യമാകുന്നത് മാര്‍ക്കോപോളൊയുടെ സഞ്ചാരഗ്രന്ഥം വഴിയാണ്.മാര്‍ക്കോപോളോ ആദ്യമായി ഇന്ത്യ സന്ദര്‍ശിക്കുന്നത് 1290 ല്‍ ആണ്. മാര്‍ക്കോ പോളോ ഒരു ഹ്രസ്വമായ ഖണ്ഡികയില്‍ ഏലിരാജ്യം (ഏഴിമലരാജ്യം) ത്തെ സംബന്ധിച്ച് വിവരണം നല്‍കുന്നു. ഇവിടെ ധാരാളം സിംഹങ്ങളും മറ്റു വന്യമൃഗങ്ങളും ഉണ്ട.്. വേട്ടമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉണ്ട്. ഇ നാട്ടില്‍ കുരുമുളകും ഇഞ്ചിയും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും സമൃദ്ധമായി ഉണ്ടാകുന്നു. ഇവിടെ പരാമര്‍ശിച്ച 'ഏലിരാജ്യം' കോലത്തിരി രാജാധിപത്യം ആണ്. മാര്‍ക്കോപോളോ ഇവിടം സന്ദര്‍ശിച്ച വേളയില്‍ കണ്ടിരിക്കാനിടയുള്ള കോലത്തിരി കോവില ങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളില്‍ ഇന്നും കാണാം. കോലത്തിരി രാജവംശം ഇ 'ഏലി' കോവിലകത്ത് താമസിക്കുന്ന കാലത്ത് (1720 . 1730) കുടുംബം താവഴികളായി ഭാഗം പിരിഞ്ഞു. ഇതില്‍ ഒന്ന് മാടായി അംശത്തിലെ അടുത്തിലയില്‍ സ്ഥിര താമസം ഉറപ്പിച്ച ഉദയമംഗലം കോവിലകം ആയിരുന്നു. രണ്ടാമത്തെ 'പള്ളി' താവഴികാര്‍ക്കും പല കോവിലകങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ ആസ്ഥാനങ്ങളിില്‍ കൂടുതല്‍ പ്രാചീനമായത് മാടായി ആണ്. കോലത്തിരി രാജവംശത്തിന്റെ കുടുംബ പരദേവതയായ ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന സങ്കേതം മാടായിക്കാവ് ആണ്. മൈസൂര്‍ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഹൈദരാലി മാടായി കോട്ടയില്‍ 1766ല്‍ വന്ന് കരാറില്‍ ഒപ്പിട്ടതായി രേഖകള്‍ ഉണ്ട.് 1792 ല്‍ ബ്രിട്ടീഷ്‌കാരുടെ കയ്യില്‍ അകപ്പെട്ട ഇ പ്രദേശത്ത് അവര്‍ പണിത വിശ്രമ കേന്ദ്രം (ഇന്ന് ടുറിസ്റ്റ് ബംഗ്‌ളാവ് ) ഇന്നും മാടായിപ്പാറയില്‍ കാണാം. പാരിസ്ഥിതികമൂല്യത്തോടൊപ്പം ചരിത്ര പരമായും ഒട്ടേറെ പ്രാധാന്യമുള്ള പ്രദേശമാണ് മാടായിപ്പാറ == '''എത്തിച്ചേരാൻ''' == === 1. റോഡ് മാർഗം === കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 25 കെ.മീ  അകലെയാണ്. ദേശീയപാത വഴി പഴയങ്ങാടിയിൽ  എത്തി അവിടെ നിന്ന് മാടായിപ്പാറയിലേക്ക് എത്താം. കണ്ണൂർ, പയ്യന്നുർ, തളിപ്പറമ്പ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്ഥിരമായും ബസ്/ഓട്ടോ സൗകര്യങ്ങൾ ഉണ്ട്. === '''2.റെയിൽ മാർഗം''' === ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽ വേ  സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 മുതൽ 3 കെ. മീ അകലെയാണ് മാടായിപ്പാറ.സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഓട്ടോയിൽ എളുപ്പത്തിൽ എത്താം'''.''' === '''3.വിമാന മാർഗം''' === കണ്ണൂർ അന്തരാഷ്ട്ര  വീമാനത്താവളത്തിൽനിന്ന് 50 കീ.മീ അകലെയാണ് . അവിടെനിന്ന് ബസ് അല്ലെങ്കിൽ ഓട്ടോ വഴി എത്താം. == '''പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രങ്ങൾ''' == '''1.മാടായിപ്പാറ വ്യൂ പോയിന്റ്''' കുപ്പം നടിയുടെയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെയും മനോഹരമായ ദൃശ്യം ആസ്വധിക്കും '''2.മടായി കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ''' പുരാതന കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും കാവൽഗോപുരങ്ങളും '''3.ജൂതക്കുളം'''   പുരാതന ജൂതസമൂഹംവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്ര പ്രധാനമായ കുളം. കൈകണ്ണാടിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള അപൂർവമായ ജലാശയം. '''4.വടുകുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രം''' പുരാതന ശിവ ക്ഷേത്രം. ക്ഷേത്രത്തിനരികിൽ ഉള്ള കുളം വർശം മുഴുവനും വെള്ളമുള്ളതിനാൽ ശ്രദ്ധേയമാണ് . '''5.മാടായിക്കാവ് ശ്രീ തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം''' ഉത്തരകേരത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. പൂരം ഉത്സവത്തിനും ചരിത്രപ്രാധാന്യത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ് == '''ഭക്ഷണശാലകൾ''' == 1 എം. ആർ. എ. ബേക്കറി & റെസ്‌റ്റോറന്റ് 2.ഹോട്ടൽ സിന്ധു 3.ചായിസ് ഫുഡ് കോർട്ട് മടായി 4.ചായിസ് വീൽബാർ മടായി 5.കാബാന റെസ്റ്റോ കഫേ 6.ലെ ഉവ്വ റെസ്റ്റോ കഫേ == '''സസ്യങ്ങൾ''' == ഓണക്കാലത്ത് കാക്കപ്പൂവും, കൃഷ്ണപ്പൂവും കണ്ണാന്തളിയും നിറഞ്ഞ് നീല നിറം മൂടിയതുപോലെയുള്ള പ്രദേശം. കല്മരം (കണ്ണംപോട്ടി ), വരണ്ട കാടുകളിൽ കാണപ്പെടുന്ന മോതികണ്ണി, ഈഴച്ചെമ്പകം,വന്മരമായ ആവൽ, കുറ്റിച്ചെടിയായ പാണൽ  എന്നിവ പ്രധാന സസ്യങ്ങൾ ആണ്. == '''താമസസൗകര്യങ്ങൾ''' == ===ഭൂപ്രകൃതി=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===സംസ്കാരം=== ===രാഷ്ട്രീയം=== ===കലകള്‍=== ===സാമ്പത്തികം=== ===വസ്ത്രധാരണരീതി=== ===മറ്റ് പേരുകൾ=== {{Wy/ml/Style|}} [[Category:Wy/ml]] g3ogmvcrbsjd16chsbdm022xt1bokkc 7247791 7247786 2026-07-11T11:58:31Z Diya Laneesh 2693229 /* താമസസൗകര്യങ്ങൾ */ 7247791 wikitext text/x-wiki പഴയങ്ങാടി ടൗണിന് പരിസരത്തായി ചെങ്കല്‍പ്പാറകള്‍ നിറഞ്ഞ പ്രകൃതിസുന്ദരമായ കാഴ്ചകളാണ് മാടായിപ്പാറയെ സന്ദര്‍ശകരുടെ പ്രിയകേന്ദ്രമാക്കുന്നത്. ജൈവവൈവിദ്ധ്യത്തിന് പേരുകേട്ട മാടായിപ്പാറ അപൂര്‍വ്വമായ ചിത്രശലഭങ്ങളുടെയും പൂക്കളുടെയും സങ്കേതമാണ്. കുപ്പം പുഴക്ക് സമീപത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ഏഴിമല രാജാക്കന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി ചരിത്രകഥകള്‍ പറയുവാനുണ്ട്. പഴയകാലത്തെ ഒരു കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും അതിന്റെ വാച്ച് ടവറും മാടിയിയില്‍ കാണാം. മാടായിക്കാവ് ആണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകര്‍ഷണം. ഈ ക്ഷേത്രം തിരുവര്‍കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രമെന്നപേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. മാടായിക്കാവില്‍ ഭഗവതിയാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ശിവക്ഷേത്രമായ വടുകുന്ദ ക്ഷേത്രവും ഇതിന് സമീപത്തായി കാണാം. മാലിക് ദിനാര്‍ അഥവാ മാടായിപ്പള്ളിയാണ് ഇവിടത്തെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധമായ കാഴ്ച. ജൈവവൈവിദ്ധ്യമാണ് മാടായിപ്പാറയിലെ പ്രധാന ആകര്‍ഷണമെന്ന് പറഞ്ഞല്ലോ. ഏകദേശം 300 തരത്തിലധികം പുഷ്പങ്ങളും 30 തരം പുല്ലുകളും 100 ലധികം ചിത്രശലഭങ്ങളും 150 ലധികം പക്ഷിവര്‍ഗങ്ങളും മാടായിപ്പാറയിലുള്ളതായാണ് കണക്ക്. ഔഷധച്ചെടികളും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ മാടായിപ്പാറ കേരളത്തിലെ അനുദിനം തിരക്കേറുന്ന സഞ്ചാരകേന്ദ്രം കൂടിയാണ്. == ചരിത്ര പ്രാധാന്യം == മാടായിപ്പാറ, അതിന് ചുറ്റുമുള്ള വിശാലമായ പ്രദേശങ്ങളില്‍ ജീവിച്ച് വന്ന ജനപദങ്ങളുടെ ഒരു നിനവു ചിഹ്നം ആണ്.കേരള ചരിത്രത്തെ സംബന്ധിച്ച് എഴുതപ്പെട്ട പുരാതന രേഖകള്‍ പൊതുവെ കുറവാണ് എന്നിരിക്കെ, സാഹിത്യകൃതികള്‍, കോലത്തിരി മുതല്‍ വിദേശ ശക്തികള്‍ വരെ ഉള്ള ഭരണാധികാരികളുടെ രേഖകള്‍, വിദേശസഞ്ചാരികളുടെ യാത്രാ വിവരണങ്ങള്‍, തോറ്റം പാട്ടുകള്‍ എന്നിവയില്‍ മാടായിപ്പാറയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളും നിരവധി തവണ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്നത് ചരിത്രാന്വേഷികളെ ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സവിശേഷതയാണ് . മാടായിപ്പാറ, പ്രാചീന കേരള ചരിത്രത്തില്‍ ഇടം നേടിയതിനുള്ള ഒന്നാമത്തെ കാരണം ഏഴിമലയുടെ സാമീപ്യം ആണ്. സമുദ്ര സഞ്ചാരികള്‍ക്ക് വളരെ അകലെ നിന്ന് കാണാവുന്ന ഒരു അടയാളം എന്ന നിലയ്ക്ക് ഏഴിമല നാവികരെ സംബന്ധിച്ച് വളരെ പ്രാധാന്യം നേടിയിരുന്നു. അതുലന്‍ രചിച്ച സംസ്‌കൃത മഹാകാവ്യം ആയ മൂഷകവംശത്തില്‍ വല്ലഭന്‍ രണ്ടോമന്‍ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് മാടായി നഗരം എന്ന് പറയുന്നു. തമിഴ് കാവ്യം അകനാനൂറ്, 152 ാം കുറുഞ്ചി പാട്ടിലെ വിവരണം അനുസരിച്ച് മൂഷക വംശത്തിലെ നന്നന്‍ എന്ന രാജാവിന്റെ ആസ്ഥാനദേശമായിരുന്നു ഇന്ന് മാടായിപ്പാറ എന്ന് അിറയപ്പെടുന്ന പാഴിക്കുന്ന്. എണ്ണൂറിലധികം ഏക്കര്‍ വിസ്തൃതിയുള്ള മാടായിപ്പാറ ശരിയ്ക്കും സമനിരപ്പായ ഒരു കുന്നാണ്. മൂഷകവംശത്തിന്റെ 13 ാ സര്‍ഗത്തില്‍ ഗംഭീരന്‍ എന്ന രാജാവ് മാടായിപ്പാറയില്‍ നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളെകുറിച്ച് പറയുന്നു. 1342 ല്‍ ഇബ് ഉന്‍ ബതൂതയും 1500 ല്‍ മുറാതെ ബാര്‍ ബോസയും ഇവിടെ എത്തിച്ചേര്‍ന്നതിന്റെ തെളിവുകള്‍ ഉണ്ട് . വില്ല്യം ലോഗന്‍, ഹെര്‍മന്‍ ഗുര്‍ട്ട് എന്നിവരും ഇ സ്ഥലത്തെ കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അകനാനൂറ്, പുറനാനൂറ്, നറ്റിണൈ എന്നീ കൃതികളിലും തോറ്റംപാട്ടുകളിലും മാടായി പ്രദേശത്തെ കുറിച്ച് വര്‍ണിച്ചിട്ടുണ്ട്. മാടി എന്ന വാക്കിന് ആറ്റുതിട്ട, നദീപ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. മാട് എന്ന വാക്കിന് കുന്ന്, ഉയര്‍ന്ന പ്രദേശം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. അഴി എന്ന വാക്കിന് സമുദ്രവും കായലും സദാ തൊട്ട് കിടക്കുന്ന ഭൂഭാഗം എന്ന് അര്‍ത്ഥം ഉണ്ട്. ഈ വാക്കുകളില്‍ നിന്നാകാം മാടായി എന്ന് ഈ പ്രദേശം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് താഴെയുള്ള ചതുപ്പ് നിലങ്ങളില്‍ ധാരാളമായി ചീങ്കണ്ണികള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലപ്പോള്‍ നാട്ടിന്‍ പുറങ്ങളിലുള്ള സ്ത്രീപുരുഷന്‍മാര്‍ ഒന്നടങ്കം മുതല പിടിക്ക് ഇറങ്ങാറുണ്ട്... കമ്പക്കയറുകള്‍ കൊണ്ടുള്ള വലകള്‍ കൊണ്ട് അവര്‍ മുതല മടകള്‍ വളയുന്നു. തളിപ്പറമ്പ് പുഴയെ കുറിച്ചുള്ള ഒരു പഴയ കാല വിവരണത്തില്‍ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ പഴകി നശിച്ച കോട്ടയുടെ പീരങ്കി തോക്കിന് തൊട്ട് താഴെ പളങ്ങാടിയില്‍ (പഴയങ്ങാടി) വെച്ച് തളിപ്പറമ്പ് പുഴ തെക്കോട്ട് തെന്നിമാറുകയും കടലിന് സമാന്തരമായി കുറെ ദൂരം തെക്കോട്ടൊഴുകി വളര്‍പട്ടണം പുഴയുടെ കൂടുതല്‍ ശക്തമായ പ്രവാഹത്തോട് ചെന്ന് ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടുതല്‍ വ്യക്തമായ വിവരങ്ങള്‍ ലഭ്യമാകുന്നത് മാര്‍ക്കോപോളൊയുടെ സഞ്ചാരഗ്രന്ഥം വഴിയാണ്.മാര്‍ക്കോപോളോ ആദ്യമായി ഇന്ത്യ സന്ദര്‍ശിക്കുന്നത് 1290 ല്‍ ആണ്. മാര്‍ക്കോ പോളോ ഒരു ഹ്രസ്വമായ ഖണ്ഡികയില്‍ ഏലിരാജ്യം (ഏഴിമലരാജ്യം) ത്തെ സംബന്ധിച്ച് വിവരണം നല്‍കുന്നു. ഇവിടെ ധാരാളം സിംഹങ്ങളും മറ്റു വന്യമൃഗങ്ങളും ഉണ്ട.്. വേട്ടമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉണ്ട്. ഇ നാട്ടില്‍ കുരുമുളകും ഇഞ്ചിയും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും സമൃദ്ധമായി ഉണ്ടാകുന്നു. ഇവിടെ പരാമര്‍ശിച്ച 'ഏലിരാജ്യം' കോലത്തിരി രാജാധിപത്യം ആണ്. മാര്‍ക്കോപോളോ ഇവിടം സന്ദര്‍ശിച്ച വേളയില്‍ കണ്ടിരിക്കാനിടയുള്ള കോലത്തിരി കോവില ങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ മാടായിപ്പാറയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളില്‍ ഇന്നും കാണാം. കോലത്തിരി രാജവംശം ഇ 'ഏലി' കോവിലകത്ത് താമസിക്കുന്ന കാലത്ത് (1720 . 1730) കുടുംബം താവഴികളായി ഭാഗം പിരിഞ്ഞു. ഇതില്‍ ഒന്ന് മാടായി അംശത്തിലെ അടുത്തിലയില്‍ സ്ഥിര താമസം ഉറപ്പിച്ച ഉദയമംഗലം കോവിലകം ആയിരുന്നു. രണ്ടാമത്തെ 'പള്ളി' താവഴികാര്‍ക്കും പല കോവിലകങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. കോലത്തിരിയുടെ ആസ്ഥാനങ്ങളിില്‍ കൂടുതല്‍ പ്രാചീനമായത് മാടായി ആണ്. കോലത്തിരി രാജവംശത്തിന്റെ കുടുംബ പരദേവതയായ ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന സങ്കേതം മാടായിക്കാവ് ആണ്. മൈസൂര്‍ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഹൈദരാലി മാടായി കോട്ടയില്‍ 1766ല്‍ വന്ന് കരാറില്‍ ഒപ്പിട്ടതായി രേഖകള്‍ ഉണ്ട.് 1792 ല്‍ ബ്രിട്ടീഷ്‌കാരുടെ കയ്യില്‍ അകപ്പെട്ട ഇ പ്രദേശത്ത് അവര്‍ പണിത വിശ്രമ കേന്ദ്രം (ഇന്ന് ടുറിസ്റ്റ് ബംഗ്‌ളാവ് ) ഇന്നും മാടായിപ്പാറയില്‍ കാണാം. പാരിസ്ഥിതികമൂല്യത്തോടൊപ്പം ചരിത്ര പരമായും ഒട്ടേറെ പ്രാധാന്യമുള്ള പ്രദേശമാണ് മാടായിപ്പാറ == '''എത്തിച്ചേരാൻ''' == === 1. റോഡ് മാർഗം === കണ്ണൂർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 25 കെ.മീ  അകലെയാണ്. ദേശീയപാത വഴി പഴയങ്ങാടിയിൽ  എത്തി അവിടെ നിന്ന് മാടായിപ്പാറയിലേക്ക് എത്താം. കണ്ണൂർ, പയ്യന്നുർ, തളിപ്പറമ്പ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്ഥിരമായും ബസ്/ഓട്ടോ സൗകര്യങ്ങൾ ഉണ്ട്. === '''2.റെയിൽ മാർഗം''' === ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽ വേ  സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 മുതൽ 3 കെ. മീ അകലെയാണ് മാടായിപ്പാറ.സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഓട്ടോയിൽ എളുപ്പത്തിൽ എത്താം'''.''' === '''3.വിമാന മാർഗം''' === കണ്ണൂർ അന്തരാഷ്ട്ര  വീമാനത്താവളത്തിൽനിന്ന് 50 കീ.മീ അകലെയാണ് . അവിടെനിന്ന് ബസ് അല്ലെങ്കിൽ ഓട്ടോ വഴി എത്താം. == '''പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രങ്ങൾ''' == '''1.മാടായിപ്പാറ വ്യൂ പോയിന്റ്''' കുപ്പം നടിയുടെയും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെയും മനോഹരമായ ദൃശ്യം ആസ്വധിക്കും '''2.മടായി കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ''' പുരാതന കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും കാവൽഗോപുരങ്ങളും '''3.ജൂതക്കുളം'''   പുരാതന ജൂതസമൂഹംവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചരിത്ര പ്രധാനമായ കുളം. കൈകണ്ണാടിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള അപൂർവമായ ജലാശയം. '''4.വടുകുന്ന ശിവ ക്ഷേത്രം''' പുരാതന ശിവ ക്ഷേത്രം. ക്ഷേത്രത്തിനരികിൽ ഉള്ള കുളം വർശം മുഴുവനും വെള്ളമുള്ളതിനാൽ ശ്രദ്ധേയമാണ് . '''5.മാടായിക്കാവ് ശ്രീ തിരുവർക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം''' ഉത്തരകേരത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. പൂരം ഉത്സവത്തിനും ചരിത്രപ്രാധാന്യത്തിനും പേരുകേട്ടതാണ് == '''ഭക്ഷണശാലകൾ''' == 1 എം. ആർ. എ. ബേക്കറി & റെസ്‌റ്റോറന്റ് 2.ഹോട്ടൽ സിന്ധു 3.ചായിസ് ഫുഡ് കോർട്ട് മടായി 4.ചായിസ് വീൽബാർ മടായി 5.കാബാന റെസ്റ്റോ കഫേ 6.ലെ ഉവ്വ റെസ്റ്റോ കഫേ == '''സസ്യങ്ങൾ''' == ഓണക്കാലത്ത് കാക്കപ്പൂവും, കൃഷ്ണപ്പൂവും കണ്ണാന്തളിയും നിറഞ്ഞ് നീല നിറം മൂടിയതുപോലെയുള്ള പ്രദേശം. കല്മരം (കണ്ണംപോട്ടി ), വരണ്ട കാടുകളിൽ കാണപ്പെടുന്ന മോതികണ്ണി, ഈഴച്ചെമ്പകം,വന്മരമായ ആവൽ, കുറ്റിച്ചെടിയായ പാണൽ  എന്നിവ പ്രധാന സസ്യങ്ങൾ ആണ്. == '''താമസസൗകര്യങ്ങൾ''' == 1.മടായി റസിഡൻസി 2തനിമ ഹോം സ്റ്റേ 3.ട്രാവൽകണ്ണൂർ ഹോം സ്റ്റേ 4.റോസഡേ വില്ല ===ഭൂപ്രകൃതി=== ===കാലാവസ്ഥ=== ===സംസ്കാരം=== ===രാഷ്ട്രീയം=== ===കലകള്‍=== ===സാമ്പത്തികം=== ===വസ്ത്രധാരണരീതി=== ===മറ്റ് പേരുകൾ=== {{Wy/ml/Style|}} [[Category:Wy/ml]] i2s59do2ziqi3z4z4tg6io17pulnsp8 0 1596536 7247739 7230630 2026-07-11T11:42:01Z HiranyaSarang 2693233 /* ചുറ്റിക്കാണാന്‍ */ വിശ്വെശരയ്യ മ്യൂസിയം: ഫാമിലിക്കൊപ്പം പോകാവുന്ന ടെക്നൊലൊജി & സയൻസ് മ്യൂസിയം ഇവിടെ എൻജിനുകൾ, ബഹീരാകാശം എന്നിങനെ വിവിധ എക്സിബിഷനുകൾ ഉണ്ട് 7247739 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Bengaluru banner Vidhana Soudha.jpg|caption=Vidhana Soudha - the State Legislature}} =ആമുഖം= [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]] സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമാണ് '''ബാംഗ്ലൂർ''' അഥവാ ബെംഗളൂർ ([[Wy/ml/ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷ്]]: {{Wy/ml/Audio-IPA|Hi-Bangalore.ogg|[ˈbæŋgəloːɾ]}}), ([[Wy/ml/കന്നഡ|കന്നഡ]]: [[:kn:ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು]] '''ബെംഗളൂരു''', {{Wy/ml/Audio-IPA|Bengaluru-Kannada-Pronunciation.ogg|['beŋgəɭuːru]}}) . കർണ്ണാടകത്തിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ സമതലങ്ങളിലാണു ഇതു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] മൂന്നാമത്തെ ജനനിബിഡമായ [[Wy/ml/നഗരം|നഗരവും]] അഞ്ചു വലിയ തലസ്ഥാന നഗരങ്ങളിലുമൊന്നായ ഇവിടെ ഏകദേശം 65 ലക്ഷം പേർ വസിക്കുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍== വൻ കിട വ്യവസായങ്ങളുടെയും, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, എയ്റോസ്പേസ്, വാർത്താവിനിമയ സം‌വിധാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കമ്പനികളുടെയും ആസ്ഥാന നഗരം കൂടിയാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. ''ഇന്ത്യയുടെ സിലിക്കൺ വാലി'' എന്നാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഒരു വലിയ സാമ്പത്തിക സ്രോതസ്സായി ബാംഗ്ലൂർ മാറുകയും, ലോകത്തിൽ വ്യവസായം തുടങ്ങാൻ പറ്റിയ ഏറ്റവും നല്ല നഗരമായി [[Wy/ml/സി.എൻ.എൻ.|സി.എൻ.എൻ.]] ബാംഗ്ലൂരിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1500-കളിൽ [[Wy/ml/വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം]] ഭരിച്ചിരുന്ന [[Wy/ml/കെമ്പഗൗഡ ഒന്നാമൻ|കെമ്പഗൗഡ ഒന്നാമനെയാണ്‌]] ആണ്‌ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായിട്ട് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അദ്ദേഹം ഇവിടെ ഒരു മൺകോട്ട പണിതുയർത്തുകയും അതിനെ വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു പ്രവിശ്യയാക്കുകയും ചെയ്തു. [[Wy/ml/ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യ കമ്പനിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത്‌ ബാംഗളൂർ അവരുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്രാജ്യഭരണത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിച്ചു. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കാലാവസ്ഥയും മറ്റും കൊണ്ട്‌ അവർ ഇവിടം തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു എന്നു വേണം കരുതാൻ. [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ കന്റോണ്മെന്റ്|കന്റോൺമെന്റ്]] അഥവാ പട്ടാളത്താവളത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനു ശേഷം ഇവിടേയ്ക്കു നാനാ ദിക്കിൽ നിന്നും കുടിയേറ്റമുണ്ടായി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കു ശേഷം ബാംഗ്ലൂർ, കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി മാറി. കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ‍ കീഴിലുള്ള പ്രത്യേക വ്യവസായ മേഖലയായും ബാംഗ്ലൂർ മാറുകയുണ്ടായി. പ്രത്യേകിച്ചു വ്യോമ, അന്തരീക്ഷയാന, പ്രതിരോധ മേഖലകളിൽ. ഇന്ന് വിവരസാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒട്ടനവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്‌. ഇന്ന് രാജ്യത്തെ മികച്ച പഠന ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളുംബാംഗ്ലൂരിൽ ആണു. അതുപോലെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സാക്ഷരതയുള്ള രണ്ടാമത്തെ നഗരവും ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌. ഇന്ത്യയിലെ ആകെ കയറ്റിയയക്കപ്പെടുന്ന [[Wy/ml/സോഫ്റ്റ്‌‌വേർ|കമ്പ്യൂട്ടർ സോഫ്റ്റ്‌‌വേറിൽ]] 35 ശതമാനവും ഇവിടെയാണുണ്ടാക്കപ്പെടുന്നത്{{Wy/ml/തെളിവ്}}. പെൻഷനേർസ്‌ പാരഡൈസ്‌ (pensioner's paradise, പബ്‌ സിറ്റി (pub city), പൂന്തോട്ട നഗരം ( garden city) എന്നിവ ബെംഗളൂരിന്റെ അപരനാമങ്ങളാണ്‌. ഇന്ന് നഗരം ആധുനികതയുടെ പരിവേഷം അണിഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. വിവരസാങ്കേതിക മേഖലയിൽ ഒരു വൻ ശക്തികേന്ദ്രമായി ഈ നഗരത്തെ മാറ്റാൻ മാറി മാറി ഭരിച്ച എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളും പരിശ്രമിച്ചതിന്റെ ഫലമായാണ് ഈ മേഖലയിൽ ഇന്നു കാണുന്ന വികസനമത്രയും എന്നു കാണാം . ===ചരിത്രം=== [[File:Bangalore LadyCurzonHospital.jpg|thumb|ലേഡി [[Wy/ml/കഴ്സൺ|കഴ്സൺ]] ആശുപത്രി. 1864ൽ ബാംഗ്ലൂർ സൈനിക കേന്ദ്രത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ[[Wy/ml/വൈസ്രോയി|വൈസ്രോയി]] ആയ [[Wy/ml/ലോഡ് കഴ്സൺ|ലോഡ് കഴ്സണിന്റെ]] ആദ്യ ഭാര്യയുടെ പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.]] പടിഞ്ഞാറൻ [[Wy/ml/ഗംഗ രാജവംശം|ഗംഗന്മാരുടെ]] നൂറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ടുനിന്ന ഭരണത്തിന് ശേഷം 1024ൽ [[Wy/ml/ചോള രാജവംശം|ചോളന്മാർ]] ബെംഗലൂരു പിടിച്ചടക്കി. 1070ൽ അധികാരം ചാലൂക്യ-ചോളന്മാരുടെ കൈകളിലായി. 1116ൽ [[Wy/ml/ഹൊയ്സാല സാമ്രാജ്യം|ഹൊയ്സാല സാമ്രാജ്യം]] ചോളന്മാരെ തോല്പിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ അധികാരം ബെംഗലൂരുവിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിച്ചു. ആധുനിക ബാംഗ്ലൂർ കണ്ടെത്തിയത് [[Wy/ml/വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഒരു അടിയാനായ കെമ്പെ ഗൗഡ ഒന്നാമനെയാണു. 1537ൽ അദ്ദേഹം ആധുനിക ബാംഗ്ലൂരിന്നടുത്തായി ഒരു മൺ കോട്ടയും നന്ദി ക്ഷേത്രവും നിർമിച്ചു. കെമ്പഗൗഡ ഈ നഗരത്തെ ജേതാക്കളുടെ നഗരം എന്നർത്ഥമുള്ള ഗന്തു ഭൂമി എന്നു വിളിച്ചു. കോട്ടക്കകത്തായി പട്ടണം "പേട്ട" എന്ന പേരിലുള്ള പല ചെറിയ ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. പട്ടണത്തിന് രണ്ട് പ്രധാന തെരുവുകളുണ്ടായിരുന്നു. കിഴക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ ചിക്-പേട്ട് തെരുവും, വടക്ക് തെക്ക് ദിശയിൽ ദൊഡപേട്ട തെരുവും. അവ കൂട്ടിമുട്ടിയിടത്ത് ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായ ദൊഡപ്പേട്ട നാൽക്കവല വളർന്നുവന്നു. കെമ്പെ ഗൗഡയുടെ പിൻ‌ഗാമിയായ കെമ്പെ ഗൗഡ രണ്ടാമൻ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ അതിർത്തി തിരിച്ച പ്രശസ്തമായ നാലു ഗോപുരങ്ങൾ പണികഴിപ്പിച്ചു. വിജയനഗര ഭരണകാലത്ത് ബാംഗ്ലൂർ ദേവരായനഗരമെന്നും കല്യാണപുരമെന്നും അറിയപ്പെട്ടു. വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഭരണം പലതവണ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1638ൽ കൂട്ടാളിയായ ഷാഹ്ജി ഭീൻസ്ലെയൊടൊപ്പം [[Wy/ml/റനദുള്ള ഖാൻ|റനദുള്ള ഖാൻ]] നയിച്ച ഒരു വൻ [[Wy/ml/ബിജാപൂർ|ബിജാപൂർ]] സൈന്യം കെമ്പെ ഗൗഡ മൂന്നാമനെ ആക്രമിച്ച് തോല്പിച്ചു. ബാംഗ്ലൂർ ജാഗിറായി ഷാഹ്ജിക്ക് നൽകപ്പെട്ടു. 1687ൽ മുഗൾ സൈനിക മേധാവിയായ കാസിം ഖാൻ ഷാഹ്ജിയുടെ മകനായ ഇകോജിയെ തോല്പിച്ചു. കാസിം ഖാൻ ബാംഗ്ലൂരിനെ ചിക്കദേവരാജ വോഡെയാർക്ക് മൂന്ന് ലക്ഷം രൂപക്ക് വിറ്റു. 1759ൽ കൃഷ്ണരാജ വോഡെയാർ രണ്ടാമന്റെ മരണത്തിന് ശേഷം മൈസൂർ സൈന്യ മേധാവിയായ [[Wy/ml/ഹൈദർ അലി|ഹൈദർ അലി]] ബാംഗ്ലൂരിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭരണാധികാരിയായി സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് ഈ സാമ്രാജ്യം ഹൈദർ അലിയുടെ പുത്രനായ, മൈസൂരിന്റെ കടുവ എന്നറിയപ്പെട്ട [[Wy/ml/ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ]] അധീനതയിലായി. 1799ലെ നാലാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പു കൊല്ലപ്പെട്ടു. ബാംഗ്ലൂർ ക്രമേണ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ|ബ്രിട്ടീഷ്-ഇന്ത്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി. സൈനിക കേന്ദ്രം മാത്രം തങ്ങളുടെ അധീനതയിൽ നിലനിർത്തിക്കിക്കൊണ്ട് ബ്രിട്ടീഷുകാർ ബാംഗ്ലൂർ പേട്ടയുടെ ഭരണാധികാരം മൈസൂർ മഹാരാജാവിന് തിരികെ നൽകി. മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ റെസിഡൻസി ആദ്യം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് മൈസൂരിലായിരുന്നു. 1799ൽ. 1804ൽ അത് ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. 1843ൽ ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിലച്ചുവെങ്കിലും 1881ൽ പുനരാരംഭിച്ചു. 1947ൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ അത് എന്നെന്നേക്കുമായി പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ [[Wy/ml/മഡ്രാസ് പ്രെസിഡൻസി|മഡ്രാസ് പ്രെസിഡൻസിയിൽനിന്ന്]] തൊഴിലാളികളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് അവരെ സൈനിക മേഖലയിലേക്ക് പുന‍സ്ഥാപിക്കുന്നത് കൂടുതൽ എളുപ്പമാണെന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ കണ്ടെത്തി. 1831ൽ മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂരിൽനിന്ന്]] ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. ഈ കാലത്തുണ്ടായ രണ്ട് പുരോഗതികൾ നഗരത്തിന്റെ വേഗത്തിലുള്ള വളർച്ചക്ക് കാരണമായി. ടെലിഗ്രാഫിന്റെ ഉപയോഗവും 1864ൽ മദിരാശിയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച റെയിൽ മാർഗവുമായിരുന്നു ആ പുരോഗതികൾ. [[File:Bangalore Palace.jpg|thumb|[[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ പാലസ്|ബാംഗ്ലൂർ പാലസ്]], 1887ൽ പണികഴിക്കപ്പെട്ട ഈ കൊട്ടാരം മൈസൂർ ഭരണാധികാരികളുടെ ഭവനമായിരുന്നു ]] 19ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബാംഗ്ലൂർ ഒരു ഇരട്ടനഗരമായി മാറി. കന്നഡിഗന്മാർ അധിവസിക്കുന്ന പേട്ടയും തമിഴന്മാർ അധിവസിച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷുകാർ സൃഷ്ടിച്ച സൈനിക മേഖലയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായിരുന്നു അത്. 1898ൽ ബാംഗ്ലൂരിൽ [[Wy/ml/പ്ലേഗ്|പ്ലേഗ്]] പടർന്ന് പിടിക്കുകയും ജനസംഖ്യ ക്രമാധീതമായി കുറയുകയും ചെയ്തു. പ്ലേഗിനെതിരേയുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആക്കം കൂട്ടാൻ ടെലിഫോൺ ശൃംഗലകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. 1898ൽ നഗരത്തിന്റെ ആരോഗ്യ കാര്യത്തിന്റെ മോൽനോട്ടത്തിനായി ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനെ നിയോഗിച്ചു. 1906ൽ ബാംഗ്ലൂർ വൈദ്യുതിയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ നഗരമായി. ശിവനാശസമുദ്രയിലെ ജല വൈദ്യുത നിലയം വഴിയാണ് ബാംഗ്ലൂരിനെ വൈദ്യുതീകരിച്ചത്. 1927ൽ [[Wy/ml/കൃഷ്ണ രാജ വോഡെയാർ നാലാമൻ|കൃഷ്ണ രാജ വോഡെയാർ നാലാമന്റെ]] ഭരണത്തിന്റെ ഇരുപത്തഞ്ചാം വാർഷിക ആഘോഷങ്ങളോടെ ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയുടെ ഉദ്യാന നഗരമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. നഗരത്തെ മനോഹരമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ഉദ്യാനങ്ങളും, പൊതുമേഖലാ കെട്ടിടങ്ങളും ആശുപത്രികളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. 1947 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ശേഷവും ബാംഗ്ലൂർ, പുതിയ മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി തുടർന്നു. മൈസൂർ മഹാരാജാവായിരുന്നു അതിന്റെ രാജപ്രമുഖൻ. 1941-51, 1971-81 ദശാബ്ദങ്ങളിൽ ബാംഗ്ലൂർ നഗരം പെട്ടെന്നുള്ള വളർച്ച കൈവരിച്ചു. തത്ഫലമായി വടക്കൻ കർണാടകയിൽ നിന്ന് അനേകർ ഇവിടേക്ക് കുടിയേറി. 1961 ഓടെ 1,207,000 ജനസംഖ്യയുമായി ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആറാമത്തെ നഗരമായി. അതിനുശേഷം വന്ന ദശാബ്ദങ്ങളിൽ മോട്ടോർ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കമ്പനി പോലെയുള്ള സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വരവോടെ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഉദ്പാദന മേഖല വികാസം പ്രാപിച്ചു. 1980 കളിലും 90 കളിലും ബാംഗ്ലൂരിലെ ഭൂമിവ്യാപാര വിപണിയിൽ വൻ വളർ‌ച്ചയുണ്ടായി. ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മൂലധന നിക്ഷേപകർ ബാംഗ്ലൂരിലെ വൻ ഭൂപ്രദേശങ്ങളേയും അധിനിവേശ കാലത്തെ ബംഗ്ലാവുകളേയും ബഹുനില കെട്ടിടങ്ങളാക്കി മാറ്റി. 1985ൽ [[Wy/ml/ടെക്സാസ് ഇസ്ട്രുമെന്റ്സ്|ടെക്സാസ് ഇസ്ട്രുമെന്റ്സ്]] ബാംഗ്ലൂരിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ആദ്യ ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനിയായി. ഇതിനെതുടർന്ന് മറ്റ് പല വിവരസാങ്കേതിക സ്ഥാപനങ്ങളും ബാംഗ്ലൂരിലെത്തി. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയിലെ [[Wy/ml/സിലിക്കൺ വാലി|സിലിക്കൺ വാലിയായി]] മാറി. ===സമയമേഖല=== ===ഭൂപ്രകൃതി=== [[File:BangaloreLake.jpg|thumb|ഹേസരഘട്ട തടാകം]] [[File:Bangalore monsoon.jpg|thumb| ബാംഗ്ലൂർ മഴക്കാലത്ത്]] തെക്കേ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ കർണാടകയുടെ തെക്ക് കിഴക്ക് ഭാഗത്താണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. മൈസൂർ പീഠഭൂമിയുടെ ഹൃദയഭാഗത്തു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും 920 [[Wy/ml/മീറ്റർ|മീറ്റർ]]ഉയരത്തിലാണു (3,018 [[Wy/ml/അടി|അടി]])സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . {{Wy/ml/Coord|12.97|N|77.56|E|}} എന്ന സ്ഥാനത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം 741&nbsp;[[Wy/ml/കിലോമീറ്റർ|കിലോമീറ്റർ]]² (286&nbsp;[[Wy/ml/മൈൽ|മൈൽ]]²). നഗരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ അർബൻ ജില്ല|ബാംഗ്ലൂർ അർബൻ ജില്ലയിലാണ്‌]] . പരിസര പ്രദേശങ്ങൾ [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ല|ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ലയിലുമാണ്‌]] . പഴയ ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ലയിൽ നിന്നും കർണാടക സർക്കാർ ഇപ്പോൾ [[Wy/ml/രാമനഗരം|രാമനഗരം]] എന്നൊരു ജില്ല രൂപവത്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഭൂപ്രക്രുതി(Topology) പരന്നതാണെങ്കിലും മധ്യഭാഗത്ത് ഒരു ഉയർന്ന പ്രദേശമുണ്ട്. ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രദേശം [[Wy/ml/ദൊഡ്ഡബെട്ടഹള്ളി|ദൊഡ്ഡബെട്ടഹള്ളിയാണ്‌]] . ഈ പ്രദേശം 962 (മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ്‌ ( 3156 അടി). ബാംഗ്ലൂരിലൂടെ പ്രധാന നദികൾ ഒന്നും ഒഴുകുന്നില്ലെങ്കിലും 60 കിലോമീറ്റർ വടക്കുള്ള [[Wy/ml/നന്ദി ഹിൽ‌സ്|നന്ദിഹിൽസിലൂടെ‍]] [[Wy/ml/അർക്കാവതി നദി|അർക്കാവതി നദിയും]], [[Wy/ml/ദക്ഷിണ പിനാകിനി|ദക്ഷിണ പിനാകിനി നദിയും]] ഒഴുകുന്നു. അർക്കാവതി നദിയുടെ [[Wy/ml/ഉപനദി|ഉപനദിയായ]] [[Wy/ml/വൃഷഭവതി നദി|വൃഷഭവതി നദി]] ബാംഗ്ലൂരിലെ ബസവനഗുഡിയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുകയും നഗരത്തിലൂടെ ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. ബാംഗ്ലൂരിലെ മലിന ജലം മുഴുവൻ അർക്കാവതിയിലും വൃഷഭവതിയിലുമാണ്‌ എത്തുന്നത്. 1922-ൽ ആരംഭിച്ച ഒരു മലിനജല ശേഖരണസം‌വിധാനം 215 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അത ബാംഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ള 5 പ്രധാന മലിനജല ശേഖരണസം‌വിധാനങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കെം‌പഗൌഡ 1 നഗരത്തിലെ ജലലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി ധാരാളം [[Wy/ml/തടാകം|തടാകങ്ങൾ]] നഗരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു. നഗരത്തിലെ ജലവിതരണത്തിനായി തുടങ്ങിയ ജലപദ്ധതി ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ നന്ദിഹിൽ‌സിൽ അന്നത്തെ മൈസൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ദിവാൻ ആയിരുന്ന [[Wy/ml/സർ മിർസ ഇസ്മായിൽ|സർ മിർസ ഇസ്മായിൽ]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. ഇപ്പോൾ നഗരത്തിലെ ജലവിതരണത്തിന്റെ 80% [[Wy/ml/കാവേരി നദി|കാവേരി നദിയിൽ]] നിന്നും ബാക്കി വരുന്ന 20% തിപ്പഹൊഡ്ഡനഹള്ളി, ഹെസരഘട്ട എന്നീ റിസർവോയറുകളിൽ നിന്നുമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ബാംഗ്ലൂർ ഒരു ദിവസം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഏതാണ്ട് 800 മില്യൺ ലിറ്റർ ജലമാണ്. ഇത് ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലെ ഏറ്റവും കൂടിയ ഉപഭോഗനിരക്കാണ്.എങ്കിലും ചിലപ്പോൾ ബാംഗ്ലൂരിൽ ജലക്ഷാമവും അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ചും മഴ കുറഞ്ഞ അവസരങ്ങളിൽ. നഗരത്തിലെ തിരക്കേറിയ 20 പ്രദേശങ്ങളിൽ നടത്തിയ വായുവിന്റെ നിലവാര പഠനത്തിന്റെ(Air Quality Index (AQI)) ഫലം വെളിവാക്കുന്നത് നഗരത്തിൽ ട്രാഫിക്ക് കൂടീയ പ്രദേശങ്ങളിലെ വായു മലീനീകരിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും അതിന്റെ തോത് 76 മുതൽ 314 വരെ ആണെന്നുമാണ്‌. നഗരത്തിലെ പ്രധാന ശുദ്ധജലതടാകങ്ങൾ മഡിവാള(അഗര), അൾസൂർ, ഹെബ്ബാൾ, സാങ്കെ ടാങ്ക് എന്നിവയാണ്‌. ജലം ലഭ്യമാകുന്നത് ഭൂമിക്കടിയിലെ മണലും ,ഇളം മണ്ണൂം ഉള്ള അലൂവിയം ഭാഗത്താണ്‌. പെനിൻസുലാർ നേയ്സിക് കോമ്പ്ലെക്സ്( Peninsular Gneissic Complex (PGC)) ആണ്‌ നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന പാറകൾ.ഇതിൽ ഗ്രാനൈറ്റ്, നേയ്സിസ്, മിഗ്മറ്റൈറ്റ് എന്നിവയാണ്‌ കൂടുതൽ . നഗരത്തിലെ മണ്ണ്‌ കൂടുതലും ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള ലാറ്ററൈറ്റ്(laterite), ലോമി(loamy),കളിമണ്ണ്(clayey) എന്നിവയാണ്‌. ===കാലാവസ്ഥ=== 15.1&nbsp;°C ശരാശരി താപനിലയുള്ള ജനുവരിയാണ് ബാംഗ്ലൂരിലെ ഏറ്റവും തണുപ്പ് കൂടിയ മാസം. ഏറ്റവും ചൂടുകൂടിയ ഏപ്രിലിലെ ശരാശരി താപനില 33.6&nbsp;°C ആണ്. ബാംഗ്ലൂരിലെ എക്കാലത്തേയും ഉയർന്ന താപനില 38.9&nbsp;°Cഉം താഴ്ന്ന താപനില 7.8&nbsp;°Cഉം(ജനുവരി 1884ൽ) ആണ്. ശൈത്യകാലത്തെ താപനില അപൂർ‌വമായേ 12&nbsp;°C (54&nbsp;°F)ലും താഴാറുള്ളൂ. അതുപോലെതന്നെ വേനൽക്കാല താപനില അപൂർ‌വമായേ 36–37&nbsp;°C (100&nbsp;°F)ലും അധികമാകാറുള്ളൂ. രണ്ട് മൺസൂണുകളിൽനിന്നും (വടക്ക് കിഴക്കൻ,തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ) ബാംഗ്ലൂരിന് മഴലഭിക്കുന്നു. ഇടിയോടുകൂടിയ കൊടുങ്കാറ്റ് വേനൽക്കാലത്തെ അമിത താപനില കുറക്കുവാൻ സഹായിക്കുന്നു. ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ 24 മണിക്കൂർ സമയത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിച്ചത് 1997 ഒക്ടോബർ 1നാണ്. 179 മില്ലീമീറ്റർ അഥവാ 7.0 ഇഞ്ച്. ===സംസ്കാരം=== ===രാഷ്ട്രീയം=== ===കലകള്‍=== ===സാമ്പത്തികം=== ===വസ്ത്രധാരണരീതി=== ===മറ്റ് പേരുകൾ=== ==എത്തിച്ചേരാന്‍== === റോഡ് ഗതാഗതം === [[File:Bangalore Bus.jpg|right|thumb|കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസ്സുകൾ ബാംഗ്ലൂരിനെയും മറ്റു നഗരങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രധാന മാർഗ്ഗമാണ്‌<!--KSRTC buses connect Bangalore with other parts of [[Karnataka]].-->]] [[Wy/ml/ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] [[Wy/ml/ദേശീയപാത|ദേശീയപാതകളുടെ]] മധ്യസ്ഥാനത്തായി [[Wy/ml/വരാണസി|വരാണസി]]-[[Wy/ml/കന്യാകുമാരി|കന്യാകുമാരി]] ദേശീയപാതയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നും [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]],[[Wy/ml/സുൽത്താൻ ബത്തേരി|സുൽത്താൻ ബത്തേരി]] - [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] ദേശീയപാത 212 വഴിയോ [[Wy/ml/സേലം|സേലം]] വഴിയോ ([[Wy/ml/ദേശീയപാത 544|ദേശീയപാത 544]])[[Wy/ml/കാസർഗോഡ്|കാസർഗോഡ്]] - മൈസൂർ വഴിയോ [[Wy/ml/ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടി]], [[Wy/ml/കൂട്ടുപുഴ|കൂട്ടുപുഴ]], [[Wy/ml/വീരാജ് പേട്ട|വീരാജ് പേട്ട]], [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] (തലശ്ശേരി - കുടഗ് സംസ്ഥാനപാത) വഴിയോ [[Wy/ml/പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണ]]-[[Wy/ml/നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂർ]]- [[Wy/ml/ഗൂഡല്ലൂർ|ഗൂഡല്ലൂർ]]-[[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] വഴിയോ എത്തിച്ചേരാവുന്നതാണ്‌. [[File:BangaloreRickshaw.jpg|thumb|right|[[Wy/ml/ഓട്ടോറിക്ഷ|ഓട്ടോറിക്ഷകൾ]] നഗരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഗതാഗതമാർഗ്ഗമാണ്‌.<!--[[Autorickshaw]]s are a popular form of [[public transport]]-->]] ==== കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ==== ബാഗ്ലൂരിനെ മറ്റ് ജില്ലകളും സംസ്ഥാനങ്ങളൂമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് കർണാടക സർക്കാറിന്റെ കീഴിലുള്ള ഈ സ്ഥാപനമാണ്. ഇന്നത്തെ എല്ലാതരത്തിലുള്ള അത്യാധുനിക യാത്രാബസുകളും കെ എസ് ആർ ടി സിക്ക് ഉണ്ട്. ഓൺ ലൈൻ റിസർ വേഷൻ ചെയ്യാമെന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ==== ബി.എം.ടി.സി. ==== കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യുടെ സബ്ബ് ഡിവിഷൻ ആയ ഈ വിഭാഗമാണ് ബാംഗ്ലൂർ നഗരത്തിന്റെ പ്രധാനഗതാഗതമാർഗം. ഇത് നഗരത്തിലും ബാഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്കും മാത്രമാണ് സർവ്വീസ് നടത്തുന്നത്. എയർ കണ്ടീഷൻ വോൾവോ ബസ്സുകൾ ഉള്ള ഈ റോഡ് സർ‌വ്വീസ് അത്യാധുനികമാണ്. ==== വ്യോമയാനം ==== [[File:Bengalure Airport outside.jpg|right|thumb|ബംഗളൂരു വിമാനത്താവളം]] രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ നാലാമത്തെ വിമാനത്താവളമായ ബാംഗ്ലൂരിലെ [[Wy/ml/എച്ച്.എ.എൽ. വിമാനത്താവളം|എച്ച്.എ.എൽ. വിമാനത്താവളം]]([[Wy/ml/ഐ.എ.ടി.എ|ഐ.എ.ടി.എ]] കോഡ്: BLR) അന്താരാഷ്ട്ര സർ‌വ്വീസുകൾക്കും രാജ്യാന്തര സർ‌വ്വീസുകൾക്കും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഈ വിമാനത്താവളം ഇപ്പോൾ ആഭ്യന്ത്യരകാര്യങ്ങക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. രാജ്യത്തെ മറ്റു വിമാനത്താവളങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ വിമാനത്താവള അതോറിറ്റി(Airport authority of India) നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ ഇത് നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എയ്റോനോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡാണ്‌. യാത്രാവശ്യങ്ങൾക്ക് പുറമേ ഈ വിമാനത്താവളം [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന|ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത എയർക്രാഫ്റ്റ് വിമാനങ്ങൾക്ക് പരീക്ഷണ പറക്കലുകൾ നടത്തുവാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക രംഗത്ത് ഉദാരവൽ‌ക്കരണം നടപ്പിലാക്കിയതിനു ശേഷം [[Wy/ml/സ്പൈസ് ജെറ്റ്|സ്പൈസ് ജെറ്റ്]](SpiceJet), [[Wy/ml/കിങ് ഫിഷർ എയർ ലൈൻസ്|കിങ് ഫിഷർ എയർ ലൈൻസ്]](Kingfisher Airlines), [[Wy/ml/ജെറ്റ് എയർ‌വെയ്‌സ്|ജെറ്റ് എയർ‌വെയ്‌സ്]](Jet Airways), [[Wy/ml/ഗോ എയർ|ഗോ എയർ]](Go Air) തുടങ്ങിയ സ്വകാര്യ വിമാനക്കമ്പനികൾ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിലേക്ക് സേവനം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിന്റെ ഫലമായി വിമാനത്താവളത്തിൽ പലപ്പോഴും തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു ഈ സാഹചര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ബാംഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ [[Wy/ml/ദേവനഹള്ളി|ദേവനഹള്ളിയിൽ]] ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം നിർമ്മിച്ചു. [[Wy/ml/ബെംഗലൂരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|ബെംഗലൂരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇത് [[Wy/ml/24 മെയ്|24 മെയ്]] [[Wy/ml/2008|2008]]-ന്‌ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങി. രണ്ട് റൺ‌വേയുള്ള ഈ വിമാനത്താവളത്തിൽ പ്രതിവർഷം 11 മില്യൺ യാത്രക്കാരെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[Wy/ml/എയർഡെക്കാൻ|എയർഡെക്കാൻ]],[[Wy/ml/കിങ്‌ഫിഷർ എയർലൈൻസ്|കിങ്‌ഫിഷർ എയർലൈൻസ്]] എന്നീ വിമാനക്കമ്പനികളുടെ ആസ്ഥാനവും ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌. ==== ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോ ==== [[Wy/ml/അതിവേഗഗതാഗതം|അതിവേഗ ഗതാഗത]] സം‌വിധാനമായ [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോ|ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോയുടെ]] നിർമ്മാണം പുരോഗമിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്‌. ഇത് 2012-ൽ പൊതുജങ്ങൾക്ക് തുറന്നു കൊടുക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. പൂർത്തിയായാൽ 42.3 കി.മീ. നീളമുള്ള ഈ റെയിൽ സം‌വിധാനത്തിൽ മൊത്തത്തിൽ 41 സ്റ്റേഷനുകളുണ്ടാകും. === റെയിൽവേ === [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേ|ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേയിലൂടെ]] ബാംഗ്ലൂരും മറ്റു ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/രാജധാനി എക്സ്പ്രസ്സ്|രാജധാനി എക്സ്പ്രസ്സ്]] ബാംഗ്ലൂരും ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ഡൽഹി|ഡൽഹിയുമായി]] ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]],[[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]],[[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]],[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളുമായും കർണാടകത്തിലെ തന്നെ മറ്റു നഗരങ്ങളുമായും റെയിൽ‌വേയിലൂടെ ബാംഗ്ലൂർ ബന്ധപ്പെടുന്നു. ബാംഗ്ലൂറിൽ നിന്ന് മൈസൂരിലേക്കുള്ള ഒറ്റപെട്ട റെയിൽവെയും ഇവിടെ ഉണ്ട്. ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ===കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം=== ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== ==താമസം== ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== വിവിധ രുചികളുള്ള അടുക്കളകൾ ഉണ്ടാകുന്നത് സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ നാനാത്വത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായാണ്‌. തട്ടുകടകൾ, ചായപ്പീടികകൾ, ദക്ഷിണേന്ത്യ, ഉത്തരേന്ത്യ,[[Wy/ml/ചൈനീസ്|ചൈനീസ്]], പടിഞ്ഞാറൻ തുടങ്ങിയ പാചകങ്ങൾ ഉള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ സുലഭമാണ്‌. നഗരത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സസ്യഭക്ഷണം വിതരണം ചെയ്യുന്ന ''ഉടുപ്പി'' റെസ്റ്റോറന്റുകൾ ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്‌. ===സസ്യാഹാരം=== ===മാംസാഹാരം=== ===പഴങ്ങള്‍=== ===ഭക്ഷണശാലകള്‍=== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ== ===ബസ്=== ===ഓട്ടോറിക്ഷ=== ===ടാക്സി=== ===സ്വകാര്യ വാഹനം=== ===സൈക്കിൾ=== ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍== ===അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍=== [[File:Glasshouse and fountain at lalbagh.jpg|thumb| [[Wy/ml/Lal Bagh|ലാൽ‌ബാഗ്]] ഇവിടുത്തെ ഫ്ലവർ ഷോ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ]] [[File:BangaloreFlowerShow2010.jpg|thumb|[[Wy/ml/Lal Bagh|Lal Bagh]] Flower Show 2010]] ===പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍=== * '''[[Wy/ml/Tipu Sultan's Summer Palace|ടിപ്പുസുൽത്താൻ സമ്മർ പാലസ്]]''' . ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് കെ.ആർ. മാർകറ്റിന്റെ അടുത്താണ്‌. 1791 ൽ പണികഴിച്ച ഈ രണ്ടു നില കെട്ടിടം മുഴുവനായും മരം കൊണ്ടാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പലതരം കൊത്തുപണികളുള്ള, തൂണുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഈ പാലസ് [[Wy/ml/Tippu Sultan|ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ]] വേനൽക്കാല വസതിയായിരുന്നു. * '''[[Wy/ml/Bangalore Palace|ബാംഗളൂർ പാലസ്]]:''' (1862) ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഈ പാലസ് ബാംഗളൂരിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളിൽ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണമാണ്‌. [[Wy/ml/ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] വിൻഡ്‌സോർ പാലസിന്റെ മാതൃകയിലാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. * '''[[Wy/ml/Mayo Hall|മായോ ഹാൾ]]''' : ഈ ഹാൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത് ബ്രിട്ടീഷ് ഡിസൈനറായ ലോർഡ് മായോയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായിട്ടാണ്‌. * വിശ്വെശരയ്യ മ്യൂസിയം: ഫാമിലിക്കൊപ്പം പോകാവുന്ന ടെക്നൊലൊജി & സയൻസ് മ്യൂസിയം ഇവിടെ എൻജിനുകൾ, ബഹീരാകാശം എന്നിങനെ വിവിധ എക്സിബിഷനുകൾ ഉണ്ട് ===മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍=== ;'''[[Wy/ml/Lal Bagh|ലാൽ‌ബാഗ്]]''' - {{Wy/ml/Main|ലാൽബാഗ്}} ബാംഗ്ലൂരിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഉദ്യാനമാണ്‌ ലാൽബാഗ്. [[Wy/ml/Hyder Ali|മൈസൂർ ഹൈദർ അലി]] എന്ന അധികാരി ആയിരുന്നു ഈ ഉദ്യാനം കമ്മീഷൻ ചെയ്തത്, എങ്കിലും ഇത് പൂർത്തിയാക്കിയത് അദ്ദേഹത്തിനെ മകൻ [[Wy/ml/ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] ആണ്‌. 240 ഏക്കറിലധികം പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ ഉദ്യാനം 1000 ലധികം സസ്യവർഗ്ഗങ്ങളുടെ ഒരു സംഭരണസ്ഥലമാണ്‌. ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ എല്ലാ വർഷവും നടന്നുവരുന്ന ''ഫ്ലവർ ഷോ '' പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ഈ ഉദ്യാനത്തിനു ചുറ്റും നിൽക്കുന്ന ടവറുകൾ സ്ഥാപിച്ചത് ബാംഗളൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായ [[Wy/ml/കെമ്പഗൗഡ|കെമ്പഗൗഡ]] ആണ്‌. ലാൽബാഗിനകത്തെ 3000 മില്ല്യൺ വർഷം പഴക്കമുള്ള പാറ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണമാണ്‌. ;'''കബൺ‌ ‍പാർക്ക്''' [[Wy/ml/കബൺ‌ ‍പാർക്ക്'|കബൺ‌ ‍പാർക്ക്']] നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്‌. ഏകദേശം 250 ഏക്കറുകളിലായി പരന്ന് കിടക്കുന്നു. റോസ് പൂന്തോട്ടം, കുട്ടികൾക്കുള്ള കളിസ്ഥലം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു പ്രത്യേകത ഈ പാർക്കിനകത്ത് സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾക്ക് പൊതുനിരത്തിൽ എന്നപോലെ സഞ്ചരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ട്. അത് കൊണ്ട് തന്നെ ഈ പാർക്ക് സിറ്റിയിലെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വഴിയുമാണ്(ഉദാഹരണത്തിനു ഹഡ്സൻ സ ർക്കിളിൽ നിന്ന് വിധാൻ സൗധ , മ്യൂസിയം റോഡ്, എന്നിങ്ങനെ). 1984 ലാണ്‌ ഈ പാർക്ക് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത് . ഇത് നിർമ്മിച്ചത് [[Wy/ml/മേജർ ജനറൽ റിച്ചാർഡ് സാങ്കേ|മേജർ ജനറൽ റിച്ചാർഡ് സാങ്കേ]] ആണ്‌. ഈ പാർക്കിൽ 68 ലധികം സസ്യലതാദികളും, 96 ലധികം ജീവജാല വർഗ്ഗങ്ങളുമുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * '''ബാംഗളൂർ മ്യൂസിയം''' * '''[[Wy/ml/Visvesvaraya Industrial and Technological Museum|വിശ്വേശ്വരയ്യ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ആൻഡ് ടെക്നോളജിക്കൽ മ്യൂസിയം]]''' * '''വെങ്കടപ്പ ആർട് ഗാലറി''' * '''[[Wy/ml/HAL Aerospace Museum|HAL എയറോസ്പേസ് മ്യൂസിയം]]''': ഇന്ത്യൻ വ്യോമയാന വ്യവസായത്തിന്റേയും എച്ച്.എ.എല്ലിന്റേയും 60 വർഷത്തെ സ്മാരകങ്ങളേയും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സ്മാരകമാണ്‌ ഇത്. വിവിധതരം എയർക്രാഫ്റ്റുകളും, ഹെലികോപ്ടറുകളും ഇവിടെ പ്രദർശനത്തിനു വച്ചിട്ടുണ്ട്. ===ആരാധനാലയങ്ങള്‍=== [[File:ISKCON1.jpg|thumb|ഇസ്കോൺ അമ്പലം, ഒരു രാത്രി ദൃശ്യം]] [[File:Sivakempfort.jpg|thumb| 65 അടി ഉയരമുള്ള ശിവ പ്രതിമ ബാംഗ്ലൂരിലെ കെമ്പ് ഫോർട്ടിൽ]] [[File:BullTemple1.jpg|thumb|[[Wy/ml/Bull Temple|Bull Temple]]: One of the biggest Nandi idols in the world.]] ;ഇസ്കോൺ അമ്പലം ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് കൃഷ്ണ കോൺഷ്യസ്നസ് എന്നതിന്റെ ചുരുക്കപ്പേരാണ് ഇസ്കോൺ. (ISKCCON) യശ്വന്ത്പുരയ്ക്കടുത്തായി നിലകൊള്ളുന്ന ഇസ്കോൺ [[Wy/ml/ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രം]], പുരാതന വാസ്തുശില്പകലയുടെയും, ആധുനിക നിർമ്മിതികളുടെയും ഒരു സമ്മിശ്രരൂപമാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ [[Wy/ml/ശ്രീകൃഷ്ണൻ|കൃഷ്ണനും]] [[Wy/ml/രാധ|രാധയും]] ആണ് . ഏകദേശം 5അടി ഉയരമുള്ള ഈ വിഗ്രഹങ്ങൾ [[Wy/ml/തങ്കം|തങ്കം]] കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞിട്ടുള്ളതാണ്. ആധുനികതയുടെ പര്യായം എന്നതുപോലെ ലിഫ്റ്റ് സംവിധാനവും ഇതിനുള്ളിൽ ഉണ്ട്. ;ശിവക്ഷേത്രം, കെമ്പ്ഫോർട്ട് മുരുകേശ് പാളയത്തിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം വ്യത്യസ്തമായൊരു സൃഷ്ടിയാണ്. അത് കൊണ്ട് തന്നെആയിരിക്കണം ഇവിടെ സന്ദർശകർ ഏറിവരുന്നത്. ഇവിടെയുള്ള ശിവ വിഗ്രഹത്തിന് 65 അടി ഉയരമുണ്ട് . ഇതിന്റെ പിൻഭാഗത്തായി ഇന്ത്യയിലെപ്രധാന ശിവക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ത്രിമാന-ശബ്ദ രൂപവത്കരണവും ഉണ്ട്. ഗണപതി, നവഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രതിഷ്ടകൾ. ;'''[[Wy/ml/St Patrick's church|സെന്റ്. പാട്രിക് ചർച്ച്]]:''' 1844 ൽ പണിത ഈ പള്ളി ബാംഗളൂരിലെ പഴയകാല പള്ളികളിൽ ഒന്നാണ്‌. ഇത് റെസിഡൻസി റോഡിലാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ; '''[[Wy/ml/Bull Temple|ബുൾ ടെമ്പിൾ]]''': ബാംഗളൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായ കെമ്പ ഗൗഡ സ്ഥാപിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം 16 ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ദ്രാവിഡിയൻ ശൈലിയിലാണ്‌. ഈ അമ്പലത്തിനകത്ത് ഒരു വലിയ നന്ദി യുടെ പ്രതിമയുണ്ട്. ബസവനഗുഡിയിലെ ടെമ്പിൾ റോഡിലാണ്‌ ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ; '''[[Wy/ml/St. Mary's Basilica, Bangalore|സെ. മേരീസ് ബസലിക]]''' : ഈ പള്ളി ബാംഗളൂരിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള പള്ളിയാണ്‌. ; '''[[Wy/ml/Infant Jesus Church|ഇൻഫാന്റ് ജീസസ് ചർച്ച്]]''': 1979 ൽ റവ. ഡോ. ലൗർഡുസ്വാമി സ്ഥാപിച്ച ഈ പള്ളി ഇൻഫാന്റ് ജീസസിന്റെ പേരിലുള്ളതാണ്‌. ==ഉത്സവങ്ങള്‍== ==വാഹനങ്ങള്‍== ==വാങ്ങുവാന്‍== ==ആശുപത്രികള്‍== ==അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍== ====പോലീസ്==== ====മറ്റുള്ളവ==== ==ബന്ധപ്പെടലുകള്‍== ===ഫോണ്‍=== ===ഇന്റര്‍നെറ്റ്=== ==മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ== {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/City articles]] {{INTERWIKI|Q1355}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കർണാടക}} ctc791a2xo8q5wwead37hgfsola10w1 7247753 7247739 2026-07-11T11:49:20Z HiranyaSarang 2693233 /* ആശുപത്രികള്‍ */ നിംഹാൻസ് ഹോസ്പിറ്റൽ ക്ലിനികൽ സൈകോളജി റെയിൻബൊ ചിൽഡ്രെൻസ് ഹോസ്പിറ്റൽ 7247753 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Bengaluru banner Vidhana Soudha.jpg|caption=Vidhana Soudha - the State Legislature}} =ആമുഖം= [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]] സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമാണ് '''ബാംഗ്ലൂർ''' അഥവാ ബെംഗളൂർ ([[Wy/ml/ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷ്]]: {{Wy/ml/Audio-IPA|Hi-Bangalore.ogg|[ˈbæŋgəloːɾ]}}), ([[Wy/ml/കന്നഡ|കന്നഡ]]: [[:kn:ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು]] '''ബെംഗളൂരു''', {{Wy/ml/Audio-IPA|Bengaluru-Kannada-Pronunciation.ogg|['beŋgəɭuːru]}}) . കർണ്ണാടകത്തിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ സമതലങ്ങളിലാണു ഇതു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] മൂന്നാമത്തെ ജനനിബിഡമായ [[Wy/ml/നഗരം|നഗരവും]] അഞ്ചു വലിയ തലസ്ഥാന നഗരങ്ങളിലുമൊന്നായ ഇവിടെ ഏകദേശം 65 ലക്ഷം പേർ വസിക്കുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍== വൻ കിട വ്യവസായങ്ങളുടെയും, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, എയ്റോസ്പേസ്, വാർത്താവിനിമയ സം‌വിധാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കമ്പനികളുടെയും ആസ്ഥാന നഗരം കൂടിയാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. ''ഇന്ത്യയുടെ സിലിക്കൺ വാലി'' എന്നാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഒരു വലിയ സാമ്പത്തിക സ്രോതസ്സായി ബാംഗ്ലൂർ മാറുകയും, ലോകത്തിൽ വ്യവസായം തുടങ്ങാൻ പറ്റിയ ഏറ്റവും നല്ല നഗരമായി [[Wy/ml/സി.എൻ.എൻ.|സി.എൻ.എൻ.]] ബാംഗ്ലൂരിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1500-കളിൽ [[Wy/ml/വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം]] ഭരിച്ചിരുന്ന [[Wy/ml/കെമ്പഗൗഡ ഒന്നാമൻ|കെമ്പഗൗഡ ഒന്നാമനെയാണ്‌]] ആണ്‌ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായിട്ട് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അദ്ദേഹം ഇവിടെ ഒരു മൺകോട്ട പണിതുയർത്തുകയും അതിനെ വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു പ്രവിശ്യയാക്കുകയും ചെയ്തു. [[Wy/ml/ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യ കമ്പനിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത്‌ ബാംഗളൂർ അവരുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്രാജ്യഭരണത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിച്ചു. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കാലാവസ്ഥയും മറ്റും കൊണ്ട്‌ അവർ ഇവിടം തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു എന്നു വേണം കരുതാൻ. [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ കന്റോണ്മെന്റ്|കന്റോൺമെന്റ്]] അഥവാ പട്ടാളത്താവളത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനു ശേഷം ഇവിടേയ്ക്കു നാനാ ദിക്കിൽ നിന്നും കുടിയേറ്റമുണ്ടായി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കു ശേഷം ബാംഗ്ലൂർ, കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി മാറി. കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ‍ കീഴിലുള്ള പ്രത്യേക വ്യവസായ മേഖലയായും ബാംഗ്ലൂർ മാറുകയുണ്ടായി. പ്രത്യേകിച്ചു വ്യോമ, അന്തരീക്ഷയാന, പ്രതിരോധ മേഖലകളിൽ. ഇന്ന് വിവരസാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒട്ടനവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്‌. ഇന്ന് രാജ്യത്തെ മികച്ച പഠന ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളുംബാംഗ്ലൂരിൽ ആണു. അതുപോലെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സാക്ഷരതയുള്ള രണ്ടാമത്തെ നഗരവും ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌. ഇന്ത്യയിലെ ആകെ കയറ്റിയയക്കപ്പെടുന്ന [[Wy/ml/സോഫ്റ്റ്‌‌വേർ|കമ്പ്യൂട്ടർ സോഫ്റ്റ്‌‌വേറിൽ]] 35 ശതമാനവും ഇവിടെയാണുണ്ടാക്കപ്പെടുന്നത്{{Wy/ml/തെളിവ്}}. പെൻഷനേർസ്‌ പാരഡൈസ്‌ (pensioner's paradise, പബ്‌ സിറ്റി (pub city), പൂന്തോട്ട നഗരം ( garden city) എന്നിവ ബെംഗളൂരിന്റെ അപരനാമങ്ങളാണ്‌. ഇന്ന് നഗരം ആധുനികതയുടെ പരിവേഷം അണിഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. വിവരസാങ്കേതിക മേഖലയിൽ ഒരു വൻ ശക്തികേന്ദ്രമായി ഈ നഗരത്തെ മാറ്റാൻ മാറി മാറി ഭരിച്ച എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളും പരിശ്രമിച്ചതിന്റെ ഫലമായാണ് ഈ മേഖലയിൽ ഇന്നു കാണുന്ന വികസനമത്രയും എന്നു കാണാം . ===ചരിത്രം=== [[File:Bangalore LadyCurzonHospital.jpg|thumb|ലേഡി [[Wy/ml/കഴ്സൺ|കഴ്സൺ]] ആശുപത്രി. 1864ൽ ബാംഗ്ലൂർ സൈനിക കേന്ദ്രത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ[[Wy/ml/വൈസ്രോയി|വൈസ്രോയി]] ആയ [[Wy/ml/ലോഡ് കഴ്സൺ|ലോഡ് കഴ്സണിന്റെ]] ആദ്യ ഭാര്യയുടെ പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.]] പടിഞ്ഞാറൻ [[Wy/ml/ഗംഗ രാജവംശം|ഗംഗന്മാരുടെ]] നൂറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ടുനിന്ന ഭരണത്തിന് ശേഷം 1024ൽ [[Wy/ml/ചോള രാജവംശം|ചോളന്മാർ]] ബെംഗലൂരു പിടിച്ചടക്കി. 1070ൽ അധികാരം ചാലൂക്യ-ചോളന്മാരുടെ കൈകളിലായി. 1116ൽ [[Wy/ml/ഹൊയ്സാല സാമ്രാജ്യം|ഹൊയ്സാല സാമ്രാജ്യം]] ചോളന്മാരെ തോല്പിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ അധികാരം ബെംഗലൂരുവിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിച്ചു. ആധുനിക ബാംഗ്ലൂർ കണ്ടെത്തിയത് [[Wy/ml/വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഒരു അടിയാനായ കെമ്പെ ഗൗഡ ഒന്നാമനെയാണു. 1537ൽ അദ്ദേഹം ആധുനിക ബാംഗ്ലൂരിന്നടുത്തായി ഒരു മൺ കോട്ടയും നന്ദി ക്ഷേത്രവും നിർമിച്ചു. കെമ്പഗൗഡ ഈ നഗരത്തെ ജേതാക്കളുടെ നഗരം എന്നർത്ഥമുള്ള ഗന്തു ഭൂമി എന്നു വിളിച്ചു. കോട്ടക്കകത്തായി പട്ടണം "പേട്ട" എന്ന പേരിലുള്ള പല ചെറിയ ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. പട്ടണത്തിന് രണ്ട് പ്രധാന തെരുവുകളുണ്ടായിരുന്നു. കിഴക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ ചിക്-പേട്ട് തെരുവും, വടക്ക് തെക്ക് ദിശയിൽ ദൊഡപേട്ട തെരുവും. അവ കൂട്ടിമുട്ടിയിടത്ത് ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായ ദൊഡപ്പേട്ട നാൽക്കവല വളർന്നുവന്നു. കെമ്പെ ഗൗഡയുടെ പിൻ‌ഗാമിയായ കെമ്പെ ഗൗഡ രണ്ടാമൻ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ അതിർത്തി തിരിച്ച പ്രശസ്തമായ നാലു ഗോപുരങ്ങൾ പണികഴിപ്പിച്ചു. വിജയനഗര ഭരണകാലത്ത് ബാംഗ്ലൂർ ദേവരായനഗരമെന്നും കല്യാണപുരമെന്നും അറിയപ്പെട്ടു. വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഭരണം പലതവണ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1638ൽ കൂട്ടാളിയായ ഷാഹ്ജി ഭീൻസ്ലെയൊടൊപ്പം [[Wy/ml/റനദുള്ള ഖാൻ|റനദുള്ള ഖാൻ]] നയിച്ച ഒരു വൻ [[Wy/ml/ബിജാപൂർ|ബിജാപൂർ]] സൈന്യം കെമ്പെ ഗൗഡ മൂന്നാമനെ ആക്രമിച്ച് തോല്പിച്ചു. ബാംഗ്ലൂർ ജാഗിറായി ഷാഹ്ജിക്ക് നൽകപ്പെട്ടു. 1687ൽ മുഗൾ സൈനിക മേധാവിയായ കാസിം ഖാൻ ഷാഹ്ജിയുടെ മകനായ ഇകോജിയെ തോല്പിച്ചു. കാസിം ഖാൻ ബാംഗ്ലൂരിനെ ചിക്കദേവരാജ വോഡെയാർക്ക് മൂന്ന് ലക്ഷം രൂപക്ക് വിറ്റു. 1759ൽ കൃഷ്ണരാജ വോഡെയാർ രണ്ടാമന്റെ മരണത്തിന് ശേഷം മൈസൂർ സൈന്യ മേധാവിയായ [[Wy/ml/ഹൈദർ അലി|ഹൈദർ അലി]] ബാംഗ്ലൂരിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭരണാധികാരിയായി സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് ഈ സാമ്രാജ്യം ഹൈദർ അലിയുടെ പുത്രനായ, മൈസൂരിന്റെ കടുവ എന്നറിയപ്പെട്ട [[Wy/ml/ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ]] അധീനതയിലായി. 1799ലെ നാലാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പു കൊല്ലപ്പെട്ടു. ബാംഗ്ലൂർ ക്രമേണ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ|ബ്രിട്ടീഷ്-ഇന്ത്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി. സൈനിക കേന്ദ്രം മാത്രം തങ്ങളുടെ അധീനതയിൽ നിലനിർത്തിക്കിക്കൊണ്ട് ബ്രിട്ടീഷുകാർ ബാംഗ്ലൂർ പേട്ടയുടെ ഭരണാധികാരം മൈസൂർ മഹാരാജാവിന് തിരികെ നൽകി. മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ റെസിഡൻസി ആദ്യം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് മൈസൂരിലായിരുന്നു. 1799ൽ. 1804ൽ അത് ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. 1843ൽ ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിലച്ചുവെങ്കിലും 1881ൽ പുനരാരംഭിച്ചു. 1947ൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ അത് എന്നെന്നേക്കുമായി പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ [[Wy/ml/മഡ്രാസ് പ്രെസിഡൻസി|മഡ്രാസ് പ്രെസിഡൻസിയിൽനിന്ന്]] തൊഴിലാളികളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് അവരെ സൈനിക മേഖലയിലേക്ക് പുന‍സ്ഥാപിക്കുന്നത് കൂടുതൽ എളുപ്പമാണെന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ കണ്ടെത്തി. 1831ൽ മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂരിൽനിന്ന്]] ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. ഈ കാലത്തുണ്ടായ രണ്ട് പുരോഗതികൾ നഗരത്തിന്റെ വേഗത്തിലുള്ള വളർച്ചക്ക് കാരണമായി. ടെലിഗ്രാഫിന്റെ ഉപയോഗവും 1864ൽ മദിരാശിയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച റെയിൽ മാർഗവുമായിരുന്നു ആ പുരോഗതികൾ. [[File:Bangalore Palace.jpg|thumb|[[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ പാലസ്|ബാംഗ്ലൂർ പാലസ്]], 1887ൽ പണികഴിക്കപ്പെട്ട ഈ കൊട്ടാരം മൈസൂർ ഭരണാധികാരികളുടെ ഭവനമായിരുന്നു ]] 19ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബാംഗ്ലൂർ ഒരു ഇരട്ടനഗരമായി മാറി. കന്നഡിഗന്മാർ അധിവസിക്കുന്ന പേട്ടയും തമിഴന്മാർ അധിവസിച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷുകാർ സൃഷ്ടിച്ച സൈനിക മേഖലയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായിരുന്നു അത്. 1898ൽ ബാംഗ്ലൂരിൽ [[Wy/ml/പ്ലേഗ്|പ്ലേഗ്]] പടർന്ന് പിടിക്കുകയും ജനസംഖ്യ ക്രമാധീതമായി കുറയുകയും ചെയ്തു. പ്ലേഗിനെതിരേയുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആക്കം കൂട്ടാൻ ടെലിഫോൺ ശൃംഗലകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. 1898ൽ നഗരത്തിന്റെ ആരോഗ്യ കാര്യത്തിന്റെ മോൽനോട്ടത്തിനായി ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനെ നിയോഗിച്ചു. 1906ൽ ബാംഗ്ലൂർ വൈദ്യുതിയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ നഗരമായി. ശിവനാശസമുദ്രയിലെ ജല വൈദ്യുത നിലയം വഴിയാണ് ബാംഗ്ലൂരിനെ വൈദ്യുതീകരിച്ചത്. 1927ൽ [[Wy/ml/കൃഷ്ണ രാജ വോഡെയാർ നാലാമൻ|കൃഷ്ണ രാജ വോഡെയാർ നാലാമന്റെ]] ഭരണത്തിന്റെ ഇരുപത്തഞ്ചാം വാർഷിക ആഘോഷങ്ങളോടെ ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയുടെ ഉദ്യാന നഗരമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. നഗരത്തെ മനോഹരമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ഉദ്യാനങ്ങളും, പൊതുമേഖലാ കെട്ടിടങ്ങളും ആശുപത്രികളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. 1947 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ശേഷവും ബാംഗ്ലൂർ, പുതിയ മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി തുടർന്നു. മൈസൂർ മഹാരാജാവായിരുന്നു അതിന്റെ രാജപ്രമുഖൻ. 1941-51, 1971-81 ദശാബ്ദങ്ങളിൽ ബാംഗ്ലൂർ നഗരം പെട്ടെന്നുള്ള വളർച്ച കൈവരിച്ചു. തത്ഫലമായി വടക്കൻ കർണാടകയിൽ നിന്ന് അനേകർ ഇവിടേക്ക് കുടിയേറി. 1961 ഓടെ 1,207,000 ജനസംഖ്യയുമായി ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആറാമത്തെ നഗരമായി. അതിനുശേഷം വന്ന ദശാബ്ദങ്ങളിൽ മോട്ടോർ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കമ്പനി പോലെയുള്ള സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വരവോടെ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഉദ്പാദന മേഖല വികാസം പ്രാപിച്ചു. 1980 കളിലും 90 കളിലും ബാംഗ്ലൂരിലെ ഭൂമിവ്യാപാര വിപണിയിൽ വൻ വളർ‌ച്ചയുണ്ടായി. ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മൂലധന നിക്ഷേപകർ ബാംഗ്ലൂരിലെ വൻ ഭൂപ്രദേശങ്ങളേയും അധിനിവേശ കാലത്തെ ബംഗ്ലാവുകളേയും ബഹുനില കെട്ടിടങ്ങളാക്കി മാറ്റി. 1985ൽ [[Wy/ml/ടെക്സാസ് ഇസ്ട്രുമെന്റ്സ്|ടെക്സാസ് ഇസ്ട്രുമെന്റ്സ്]] ബാംഗ്ലൂരിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ആദ്യ ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനിയായി. ഇതിനെതുടർന്ന് മറ്റ് പല വിവരസാങ്കേതിക സ്ഥാപനങ്ങളും ബാംഗ്ലൂരിലെത്തി. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയിലെ [[Wy/ml/സിലിക്കൺ വാലി|സിലിക്കൺ വാലിയായി]] മാറി. ===സമയമേഖല=== ===ഭൂപ്രകൃതി=== [[File:BangaloreLake.jpg|thumb|ഹേസരഘട്ട തടാകം]] [[File:Bangalore monsoon.jpg|thumb| ബാംഗ്ലൂർ മഴക്കാലത്ത്]] തെക്കേ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ കർണാടകയുടെ തെക്ക് കിഴക്ക് ഭാഗത്താണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. മൈസൂർ പീഠഭൂമിയുടെ ഹൃദയഭാഗത്തു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും 920 [[Wy/ml/മീറ്റർ|മീറ്റർ]]ഉയരത്തിലാണു (3,018 [[Wy/ml/അടി|അടി]])സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . {{Wy/ml/Coord|12.97|N|77.56|E|}} എന്ന സ്ഥാനത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം 741&nbsp;[[Wy/ml/കിലോമീറ്റർ|കിലോമീറ്റർ]]² (286&nbsp;[[Wy/ml/മൈൽ|മൈൽ]]²). നഗരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ അർബൻ ജില്ല|ബാംഗ്ലൂർ അർബൻ ജില്ലയിലാണ്‌]] . പരിസര പ്രദേശങ്ങൾ [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ല|ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ലയിലുമാണ്‌]] . പഴയ ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ലയിൽ നിന്നും കർണാടക സർക്കാർ ഇപ്പോൾ [[Wy/ml/രാമനഗരം|രാമനഗരം]] എന്നൊരു ജില്ല രൂപവത്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഭൂപ്രക്രുതി(Topology) പരന്നതാണെങ്കിലും മധ്യഭാഗത്ത് ഒരു ഉയർന്ന പ്രദേശമുണ്ട്. ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രദേശം [[Wy/ml/ദൊഡ്ഡബെട്ടഹള്ളി|ദൊഡ്ഡബെട്ടഹള്ളിയാണ്‌]] . ഈ പ്രദേശം 962 (മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ്‌ ( 3156 അടി). ബാംഗ്ലൂരിലൂടെ പ്രധാന നദികൾ ഒന്നും ഒഴുകുന്നില്ലെങ്കിലും 60 കിലോമീറ്റർ വടക്കുള്ള [[Wy/ml/നന്ദി ഹിൽ‌സ്|നന്ദിഹിൽസിലൂടെ‍]] [[Wy/ml/അർക്കാവതി നദി|അർക്കാവതി നദിയും]], [[Wy/ml/ദക്ഷിണ പിനാകിനി|ദക്ഷിണ പിനാകിനി നദിയും]] ഒഴുകുന്നു. അർക്കാവതി നദിയുടെ [[Wy/ml/ഉപനദി|ഉപനദിയായ]] [[Wy/ml/വൃഷഭവതി നദി|വൃഷഭവതി നദി]] ബാംഗ്ലൂരിലെ ബസവനഗുഡിയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുകയും നഗരത്തിലൂടെ ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. ബാംഗ്ലൂരിലെ മലിന ജലം മുഴുവൻ അർക്കാവതിയിലും വൃഷഭവതിയിലുമാണ്‌ എത്തുന്നത്. 1922-ൽ ആരംഭിച്ച ഒരു മലിനജല ശേഖരണസം‌വിധാനം 215 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അത ബാംഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ള 5 പ്രധാന മലിനജല ശേഖരണസം‌വിധാനങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കെം‌പഗൌഡ 1 നഗരത്തിലെ ജലലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി ധാരാളം [[Wy/ml/തടാകം|തടാകങ്ങൾ]] നഗരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു. നഗരത്തിലെ ജലവിതരണത്തിനായി തുടങ്ങിയ ജലപദ്ധതി ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ നന്ദിഹിൽ‌സിൽ അന്നത്തെ മൈസൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ദിവാൻ ആയിരുന്ന [[Wy/ml/സർ മിർസ ഇസ്മായിൽ|സർ മിർസ ഇസ്മായിൽ]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. ഇപ്പോൾ നഗരത്തിലെ ജലവിതരണത്തിന്റെ 80% [[Wy/ml/കാവേരി നദി|കാവേരി നദിയിൽ]] നിന്നും ബാക്കി വരുന്ന 20% തിപ്പഹൊഡ്ഡനഹള്ളി, ഹെസരഘട്ട എന്നീ റിസർവോയറുകളിൽ നിന്നുമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ബാംഗ്ലൂർ ഒരു ദിവസം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഏതാണ്ട് 800 മില്യൺ ലിറ്റർ ജലമാണ്. ഇത് ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലെ ഏറ്റവും കൂടിയ ഉപഭോഗനിരക്കാണ്.എങ്കിലും ചിലപ്പോൾ ബാംഗ്ലൂരിൽ ജലക്ഷാമവും അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ചും മഴ കുറഞ്ഞ അവസരങ്ങളിൽ. നഗരത്തിലെ തിരക്കേറിയ 20 പ്രദേശങ്ങളിൽ നടത്തിയ വായുവിന്റെ നിലവാര പഠനത്തിന്റെ(Air Quality Index (AQI)) ഫലം വെളിവാക്കുന്നത് നഗരത്തിൽ ട്രാഫിക്ക് കൂടീയ പ്രദേശങ്ങളിലെ വായു മലീനീകരിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും അതിന്റെ തോത് 76 മുതൽ 314 വരെ ആണെന്നുമാണ്‌. നഗരത്തിലെ പ്രധാന ശുദ്ധജലതടാകങ്ങൾ മഡിവാള(അഗര), അൾസൂർ, ഹെബ്ബാൾ, സാങ്കെ ടാങ്ക് എന്നിവയാണ്‌. ജലം ലഭ്യമാകുന്നത് ഭൂമിക്കടിയിലെ മണലും ,ഇളം മണ്ണൂം ഉള്ള അലൂവിയം ഭാഗത്താണ്‌. പെനിൻസുലാർ നേയ്സിക് കോമ്പ്ലെക്സ്( Peninsular Gneissic Complex (PGC)) ആണ്‌ നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന പാറകൾ.ഇതിൽ ഗ്രാനൈറ്റ്, നേയ്സിസ്, മിഗ്മറ്റൈറ്റ് എന്നിവയാണ്‌ കൂടുതൽ . നഗരത്തിലെ മണ്ണ്‌ കൂടുതലും ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള ലാറ്ററൈറ്റ്(laterite), ലോമി(loamy),കളിമണ്ണ്(clayey) എന്നിവയാണ്‌. ===കാലാവസ്ഥ=== 15.1&nbsp;°C ശരാശരി താപനിലയുള്ള ജനുവരിയാണ് ബാംഗ്ലൂരിലെ ഏറ്റവും തണുപ്പ് കൂടിയ മാസം. ഏറ്റവും ചൂടുകൂടിയ ഏപ്രിലിലെ ശരാശരി താപനില 33.6&nbsp;°C ആണ്. ബാംഗ്ലൂരിലെ എക്കാലത്തേയും ഉയർന്ന താപനില 38.9&nbsp;°Cഉം താഴ്ന്ന താപനില 7.8&nbsp;°Cഉം(ജനുവരി 1884ൽ) ആണ്. ശൈത്യകാലത്തെ താപനില അപൂർ‌വമായേ 12&nbsp;°C (54&nbsp;°F)ലും താഴാറുള്ളൂ. അതുപോലെതന്നെ വേനൽക്കാല താപനില അപൂർ‌വമായേ 36–37&nbsp;°C (100&nbsp;°F)ലും അധികമാകാറുള്ളൂ. രണ്ട് മൺസൂണുകളിൽനിന്നും (വടക്ക് കിഴക്കൻ,തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ) ബാംഗ്ലൂരിന് മഴലഭിക്കുന്നു. ഇടിയോടുകൂടിയ കൊടുങ്കാറ്റ് വേനൽക്കാലത്തെ അമിത താപനില കുറക്കുവാൻ സഹായിക്കുന്നു. ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ 24 മണിക്കൂർ സമയത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിച്ചത് 1997 ഒക്ടോബർ 1നാണ്. 179 മില്ലീമീറ്റർ അഥവാ 7.0 ഇഞ്ച്. ===സംസ്കാരം=== ===രാഷ്ട്രീയം=== ===കലകള്‍=== ===സാമ്പത്തികം=== ===വസ്ത്രധാരണരീതി=== ===മറ്റ് പേരുകൾ=== ==എത്തിച്ചേരാന്‍== === റോഡ് ഗതാഗതം === [[File:Bangalore Bus.jpg|right|thumb|കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസ്സുകൾ ബാംഗ്ലൂരിനെയും മറ്റു നഗരങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രധാന മാർഗ്ഗമാണ്‌<!--KSRTC buses connect Bangalore with other parts of [[Karnataka]].-->]] [[Wy/ml/ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] [[Wy/ml/ദേശീയപാത|ദേശീയപാതകളുടെ]] മധ്യസ്ഥാനത്തായി [[Wy/ml/വരാണസി|വരാണസി]]-[[Wy/ml/കന്യാകുമാരി|കന്യാകുമാരി]] ദേശീയപാതയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നും [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]],[[Wy/ml/സുൽത്താൻ ബത്തേരി|സുൽത്താൻ ബത്തേരി]] - [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] ദേശീയപാത 212 വഴിയോ [[Wy/ml/സേലം|സേലം]] വഴിയോ ([[Wy/ml/ദേശീയപാത 544|ദേശീയപാത 544]])[[Wy/ml/കാസർഗോഡ്|കാസർഗോഡ്]] - മൈസൂർ വഴിയോ [[Wy/ml/ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടി]], [[Wy/ml/കൂട്ടുപുഴ|കൂട്ടുപുഴ]], [[Wy/ml/വീരാജ് പേട്ട|വീരാജ് പേട്ട]], [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] (തലശ്ശേരി - കുടഗ് സംസ്ഥാനപാത) വഴിയോ [[Wy/ml/പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണ]]-[[Wy/ml/നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂർ]]- [[Wy/ml/ഗൂഡല്ലൂർ|ഗൂഡല്ലൂർ]]-[[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] വഴിയോ എത്തിച്ചേരാവുന്നതാണ്‌. [[File:BangaloreRickshaw.jpg|thumb|right|[[Wy/ml/ഓട്ടോറിക്ഷ|ഓട്ടോറിക്ഷകൾ]] നഗരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഗതാഗതമാർഗ്ഗമാണ്‌.<!--[[Autorickshaw]]s are a popular form of [[public transport]]-->]] ==== കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ==== ബാഗ്ലൂരിനെ മറ്റ് ജില്ലകളും സംസ്ഥാനങ്ങളൂമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് കർണാടക സർക്കാറിന്റെ കീഴിലുള്ള ഈ സ്ഥാപനമാണ്. ഇന്നത്തെ എല്ലാതരത്തിലുള്ള അത്യാധുനിക യാത്രാബസുകളും കെ എസ് ആർ ടി സിക്ക് ഉണ്ട്. ഓൺ ലൈൻ റിസർ വേഷൻ ചെയ്യാമെന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ==== ബി.എം.ടി.സി. ==== കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യുടെ സബ്ബ് ഡിവിഷൻ ആയ ഈ വിഭാഗമാണ് ബാംഗ്ലൂർ നഗരത്തിന്റെ പ്രധാനഗതാഗതമാർഗം. ഇത് നഗരത്തിലും ബാഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്കും മാത്രമാണ് സർവ്വീസ് നടത്തുന്നത്. എയർ കണ്ടീഷൻ വോൾവോ ബസ്സുകൾ ഉള്ള ഈ റോഡ് സർ‌വ്വീസ് അത്യാധുനികമാണ്. ==== വ്യോമയാനം ==== [[File:Bengalure Airport outside.jpg|right|thumb|ബംഗളൂരു വിമാനത്താവളം]] രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ നാലാമത്തെ വിമാനത്താവളമായ ബാംഗ്ലൂരിലെ [[Wy/ml/എച്ച്.എ.എൽ. വിമാനത്താവളം|എച്ച്.എ.എൽ. വിമാനത്താവളം]]([[Wy/ml/ഐ.എ.ടി.എ|ഐ.എ.ടി.എ]] കോഡ്: BLR) അന്താരാഷ്ട്ര സർ‌വ്വീസുകൾക്കും രാജ്യാന്തര സർ‌വ്വീസുകൾക്കും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഈ വിമാനത്താവളം ഇപ്പോൾ ആഭ്യന്ത്യരകാര്യങ്ങക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. രാജ്യത്തെ മറ്റു വിമാനത്താവളങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ വിമാനത്താവള അതോറിറ്റി(Airport authority of India) നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ ഇത് നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എയ്റോനോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡാണ്‌. യാത്രാവശ്യങ്ങൾക്ക് പുറമേ ഈ വിമാനത്താവളം [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന|ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത എയർക്രാഫ്റ്റ് വിമാനങ്ങൾക്ക് പരീക്ഷണ പറക്കലുകൾ നടത്തുവാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക രംഗത്ത് ഉദാരവൽ‌ക്കരണം നടപ്പിലാക്കിയതിനു ശേഷം [[Wy/ml/സ്പൈസ് ജെറ്റ്|സ്പൈസ് ജെറ്റ്]](SpiceJet), [[Wy/ml/കിങ് ഫിഷർ എയർ ലൈൻസ്|കിങ് ഫിഷർ എയർ ലൈൻസ്]](Kingfisher Airlines), [[Wy/ml/ജെറ്റ് എയർ‌വെയ്‌സ്|ജെറ്റ് എയർ‌വെയ്‌സ്]](Jet Airways), [[Wy/ml/ഗോ എയർ|ഗോ എയർ]](Go Air) തുടങ്ങിയ സ്വകാര്യ വിമാനക്കമ്പനികൾ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിലേക്ക് സേവനം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിന്റെ ഫലമായി വിമാനത്താവളത്തിൽ പലപ്പോഴും തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു ഈ സാഹചര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ബാംഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ [[Wy/ml/ദേവനഹള്ളി|ദേവനഹള്ളിയിൽ]] ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം നിർമ്മിച്ചു. [[Wy/ml/ബെംഗലൂരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|ബെംഗലൂരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇത് [[Wy/ml/24 മെയ്|24 മെയ്]] [[Wy/ml/2008|2008]]-ന്‌ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങി. രണ്ട് റൺ‌വേയുള്ള ഈ വിമാനത്താവളത്തിൽ പ്രതിവർഷം 11 മില്യൺ യാത്രക്കാരെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[Wy/ml/എയർഡെക്കാൻ|എയർഡെക്കാൻ]],[[Wy/ml/കിങ്‌ഫിഷർ എയർലൈൻസ്|കിങ്‌ഫിഷർ എയർലൈൻസ്]] എന്നീ വിമാനക്കമ്പനികളുടെ ആസ്ഥാനവും ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌. ==== ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോ ==== [[Wy/ml/അതിവേഗഗതാഗതം|അതിവേഗ ഗതാഗത]] സം‌വിധാനമായ [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോ|ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോയുടെ]] നിർമ്മാണം പുരോഗമിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്‌. ഇത് 2012-ൽ പൊതുജങ്ങൾക്ക് തുറന്നു കൊടുക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. പൂർത്തിയായാൽ 42.3 കി.മീ. നീളമുള്ള ഈ റെയിൽ സം‌വിധാനത്തിൽ മൊത്തത്തിൽ 41 സ്റ്റേഷനുകളുണ്ടാകും. === റെയിൽവേ === [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേ|ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേയിലൂടെ]] ബാംഗ്ലൂരും മറ്റു ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/രാജധാനി എക്സ്പ്രസ്സ്|രാജധാനി എക്സ്പ്രസ്സ്]] ബാംഗ്ലൂരും ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ഡൽഹി|ഡൽഹിയുമായി]] ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]],[[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]],[[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]],[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളുമായും കർണാടകത്തിലെ തന്നെ മറ്റു നഗരങ്ങളുമായും റെയിൽ‌വേയിലൂടെ ബാംഗ്ലൂർ ബന്ധപ്പെടുന്നു. ബാംഗ്ലൂറിൽ നിന്ന് മൈസൂരിലേക്കുള്ള ഒറ്റപെട്ട റെയിൽവെയും ഇവിടെ ഉണ്ട്. ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ===കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം=== ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== ==താമസം== ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== വിവിധ രുചികളുള്ള അടുക്കളകൾ ഉണ്ടാകുന്നത് സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ നാനാത്വത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായാണ്‌. തട്ടുകടകൾ, ചായപ്പീടികകൾ, ദക്ഷിണേന്ത്യ, ഉത്തരേന്ത്യ,[[Wy/ml/ചൈനീസ്|ചൈനീസ്]], പടിഞ്ഞാറൻ തുടങ്ങിയ പാചകങ്ങൾ ഉള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ സുലഭമാണ്‌. നഗരത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സസ്യഭക്ഷണം വിതരണം ചെയ്യുന്ന ''ഉടുപ്പി'' റെസ്റ്റോറന്റുകൾ ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്‌. ===സസ്യാഹാരം=== ===മാംസാഹാരം=== ===പഴങ്ങള്‍=== ===ഭക്ഷണശാലകള്‍=== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ== ===ബസ്=== ===ഓട്ടോറിക്ഷ=== ===ടാക്സി=== ===സ്വകാര്യ വാഹനം=== ===സൈക്കിൾ=== ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍== ===അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍=== [[File:Glasshouse and fountain at lalbagh.jpg|thumb| [[Wy/ml/Lal Bagh|ലാൽ‌ബാഗ്]] ഇവിടുത്തെ ഫ്ലവർ ഷോ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ]] [[File:BangaloreFlowerShow2010.jpg|thumb|[[Wy/ml/Lal Bagh|Lal Bagh]] Flower Show 2010]] ===പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍=== * '''[[Wy/ml/Tipu Sultan's Summer Palace|ടിപ്പുസുൽത്താൻ സമ്മർ പാലസ്]]''' . ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് കെ.ആർ. മാർകറ്റിന്റെ അടുത്താണ്‌. 1791 ൽ പണികഴിച്ച ഈ രണ്ടു നില കെട്ടിടം മുഴുവനായും മരം കൊണ്ടാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പലതരം കൊത്തുപണികളുള്ള, തൂണുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഈ പാലസ് [[Wy/ml/Tippu Sultan|ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ]] വേനൽക്കാല വസതിയായിരുന്നു. * '''[[Wy/ml/Bangalore Palace|ബാംഗളൂർ പാലസ്]]:''' (1862) ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഈ പാലസ് ബാംഗളൂരിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളിൽ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണമാണ്‌. [[Wy/ml/ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] വിൻഡ്‌സോർ പാലസിന്റെ മാതൃകയിലാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. * '''[[Wy/ml/Mayo Hall|മായോ ഹാൾ]]''' : ഈ ഹാൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത് ബ്രിട്ടീഷ് ഡിസൈനറായ ലോർഡ് മായോയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായിട്ടാണ്‌. * വിശ്വെശരയ്യ മ്യൂസിയം: ഫാമിലിക്കൊപ്പം പോകാവുന്ന ടെക്നൊലൊജി & സയൻസ് മ്യൂസിയം ഇവിടെ എൻജിനുകൾ, ബഹീരാകാശം എന്നിങനെ വിവിധ എക്സിബിഷനുകൾ ഉണ്ട് ===മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍=== ;'''[[Wy/ml/Lal Bagh|ലാൽ‌ബാഗ്]]''' - {{Wy/ml/Main|ലാൽബാഗ്}} ബാംഗ്ലൂരിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഉദ്യാനമാണ്‌ ലാൽബാഗ്. [[Wy/ml/Hyder Ali|മൈസൂർ ഹൈദർ അലി]] എന്ന അധികാരി ആയിരുന്നു ഈ ഉദ്യാനം കമ്മീഷൻ ചെയ്തത്, എങ്കിലും ഇത് പൂർത്തിയാക്കിയത് അദ്ദേഹത്തിനെ മകൻ [[Wy/ml/ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] ആണ്‌. 240 ഏക്കറിലധികം പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ ഉദ്യാനം 1000 ലധികം സസ്യവർഗ്ഗങ്ങളുടെ ഒരു സംഭരണസ്ഥലമാണ്‌. ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ എല്ലാ വർഷവും നടന്നുവരുന്ന ''ഫ്ലവർ ഷോ '' പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ഈ ഉദ്യാനത്തിനു ചുറ്റും നിൽക്കുന്ന ടവറുകൾ സ്ഥാപിച്ചത് ബാംഗളൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായ [[Wy/ml/കെമ്പഗൗഡ|കെമ്പഗൗഡ]] ആണ്‌. ലാൽബാഗിനകത്തെ 3000 മില്ല്യൺ വർഷം പഴക്കമുള്ള പാറ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണമാണ്‌. ;'''കബൺ‌ ‍പാർക്ക്''' [[Wy/ml/കബൺ‌ ‍പാർക്ക്'|കബൺ‌ ‍പാർക്ക്']] നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്‌. ഏകദേശം 250 ഏക്കറുകളിലായി പരന്ന് കിടക്കുന്നു. റോസ് പൂന്തോട്ടം, കുട്ടികൾക്കുള്ള കളിസ്ഥലം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു പ്രത്യേകത ഈ പാർക്കിനകത്ത് സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾക്ക് പൊതുനിരത്തിൽ എന്നപോലെ സഞ്ചരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ട്. അത് കൊണ്ട് തന്നെ ഈ പാർക്ക് സിറ്റിയിലെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വഴിയുമാണ്(ഉദാഹരണത്തിനു ഹഡ്സൻ സ ർക്കിളിൽ നിന്ന് വിധാൻ സൗധ , മ്യൂസിയം റോഡ്, എന്നിങ്ങനെ). 1984 ലാണ്‌ ഈ പാർക്ക് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത് . ഇത് നിർമ്മിച്ചത് [[Wy/ml/മേജർ ജനറൽ റിച്ചാർഡ് സാങ്കേ|മേജർ ജനറൽ റിച്ചാർഡ് സാങ്കേ]] ആണ്‌. ഈ പാർക്കിൽ 68 ലധികം സസ്യലതാദികളും, 96 ലധികം ജീവജാല വർഗ്ഗങ്ങളുമുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * '''ബാംഗളൂർ മ്യൂസിയം''' * '''[[Wy/ml/Visvesvaraya Industrial and Technological Museum|വിശ്വേശ്വരയ്യ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ആൻഡ് ടെക്നോളജിക്കൽ മ്യൂസിയം]]''' * '''വെങ്കടപ്പ ആർട് ഗാലറി''' * '''[[Wy/ml/HAL Aerospace Museum|HAL എയറോസ്പേസ് മ്യൂസിയം]]''': ഇന്ത്യൻ വ്യോമയാന വ്യവസായത്തിന്റേയും എച്ച്.എ.എല്ലിന്റേയും 60 വർഷത്തെ സ്മാരകങ്ങളേയും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സ്മാരകമാണ്‌ ഇത്. വിവിധതരം എയർക്രാഫ്റ്റുകളും, ഹെലികോപ്ടറുകളും ഇവിടെ പ്രദർശനത്തിനു വച്ചിട്ടുണ്ട്. ===ആരാധനാലയങ്ങള്‍=== [[File:ISKCON1.jpg|thumb|ഇസ്കോൺ അമ്പലം, ഒരു രാത്രി ദൃശ്യം]] [[File:Sivakempfort.jpg|thumb| 65 അടി ഉയരമുള്ള ശിവ പ്രതിമ ബാംഗ്ലൂരിലെ കെമ്പ് ഫോർട്ടിൽ]] [[File:BullTemple1.jpg|thumb|[[Wy/ml/Bull Temple|Bull Temple]]: One of the biggest Nandi idols in the world.]] ;ഇസ്കോൺ അമ്പലം ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് കൃഷ്ണ കോൺഷ്യസ്നസ് എന്നതിന്റെ ചുരുക്കപ്പേരാണ് ഇസ്കോൺ. (ISKCCON) യശ്വന്ത്പുരയ്ക്കടുത്തായി നിലകൊള്ളുന്ന ഇസ്കോൺ [[Wy/ml/ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രം]], പുരാതന വാസ്തുശില്പകലയുടെയും, ആധുനിക നിർമ്മിതികളുടെയും ഒരു സമ്മിശ്രരൂപമാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ [[Wy/ml/ശ്രീകൃഷ്ണൻ|കൃഷ്ണനും]] [[Wy/ml/രാധ|രാധയും]] ആണ് . ഏകദേശം 5അടി ഉയരമുള്ള ഈ വിഗ്രഹങ്ങൾ [[Wy/ml/തങ്കം|തങ്കം]] കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞിട്ടുള്ളതാണ്. ആധുനികതയുടെ പര്യായം എന്നതുപോലെ ലിഫ്റ്റ് സംവിധാനവും ഇതിനുള്ളിൽ ഉണ്ട്. ;ശിവക്ഷേത്രം, കെമ്പ്ഫോർട്ട് മുരുകേശ് പാളയത്തിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം വ്യത്യസ്തമായൊരു സൃഷ്ടിയാണ്. അത് കൊണ്ട് തന്നെആയിരിക്കണം ഇവിടെ സന്ദർശകർ ഏറിവരുന്നത്. ഇവിടെയുള്ള ശിവ വിഗ്രഹത്തിന് 65 അടി ഉയരമുണ്ട് . ഇതിന്റെ പിൻഭാഗത്തായി ഇന്ത്യയിലെപ്രധാന ശിവക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ത്രിമാന-ശബ്ദ രൂപവത്കരണവും ഉണ്ട്. ഗണപതി, നവഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രതിഷ്ടകൾ. ;'''[[Wy/ml/St Patrick's church|സെന്റ്. പാട്രിക് ചർച്ച്]]:''' 1844 ൽ പണിത ഈ പള്ളി ബാംഗളൂരിലെ പഴയകാല പള്ളികളിൽ ഒന്നാണ്‌. ഇത് റെസിഡൻസി റോഡിലാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ; '''[[Wy/ml/Bull Temple|ബുൾ ടെമ്പിൾ]]''': ബാംഗളൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായ കെമ്പ ഗൗഡ സ്ഥാപിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം 16 ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ദ്രാവിഡിയൻ ശൈലിയിലാണ്‌. ഈ അമ്പലത്തിനകത്ത് ഒരു വലിയ നന്ദി യുടെ പ്രതിമയുണ്ട്. ബസവനഗുഡിയിലെ ടെമ്പിൾ റോഡിലാണ്‌ ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ; '''[[Wy/ml/St. Mary's Basilica, Bangalore|സെ. മേരീസ് ബസലിക]]''' : ഈ പള്ളി ബാംഗളൂരിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള പള്ളിയാണ്‌. ; '''[[Wy/ml/Infant Jesus Church|ഇൻഫാന്റ് ജീസസ് ചർച്ച്]]''': 1979 ൽ റവ. ഡോ. ലൗർഡുസ്വാമി സ്ഥാപിച്ച ഈ പള്ളി ഇൻഫാന്റ് ജീസസിന്റെ പേരിലുള്ളതാണ്‌. ==ഉത്സവങ്ങള്‍== ==വാഹനങ്ങള്‍== ==വാങ്ങുവാന്‍== ==ആശുപത്രികൾ== * നിംഹാൻസ് ഹോസ്പിറ്റൽ ക്ലിനികൽ സൈകോളജി * റെയിൻബൊ ചിൽഡ്രെൻസ് ഹോസ്പിറ്റൽ ==അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍== ====പോലീസ്==== ====മറ്റുള്ളവ==== ==ബന്ധപ്പെടലുകള്‍== ===ഫോണ്‍=== ===ഇന്റര്‍നെറ്റ്=== ==മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ== {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/City articles]] {{INTERWIKI|Q1355}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കർണാടക}} dc30vrprjrbu2ssv1xhsmp4t9zibx7z 7247761 7247753 2026-07-11T11:51:14Z HiranyaSarang 2693233 /* ഫോണ്‍ */ പോലീസ് 100 7247761 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Bengaluru banner Vidhana Soudha.jpg|caption=Vidhana Soudha - the State Legislature}} =ആമുഖം= [[Wy/ml/കർണാടക|കർണാടക]] സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമാണ് '''ബാംഗ്ലൂർ''' അഥവാ ബെംഗളൂർ ([[Wy/ml/ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷ്]]: {{Wy/ml/Audio-IPA|Hi-Bangalore.ogg|[ˈbæŋgəloːɾ]}}), ([[Wy/ml/കന്നഡ|കന്നഡ]]: [[:kn:ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು]] '''ബെംഗളൂരു''', {{Wy/ml/Audio-IPA|Bengaluru-Kannada-Pronunciation.ogg|['beŋgəɭuːru]}}) . കർണ്ണാടകത്തിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ സമതലങ്ങളിലാണു ഇതു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] മൂന്നാമത്തെ ജനനിബിഡമായ [[Wy/ml/നഗരം|നഗരവും]] അഞ്ചു വലിയ തലസ്ഥാന നഗരങ്ങളിലുമൊന്നായ ഇവിടെ ഏകദേശം 65 ലക്ഷം പേർ വസിക്കുന്നു. ==മനസ്സിലാക്കാന്‍== വൻ കിട വ്യവസായങ്ങളുടെയും, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, എയ്റോസ്പേസ്, വാർത്താവിനിമയ സം‌വിധാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കമ്പനികളുടെയും ആസ്ഥാന നഗരം കൂടിയാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. ''ഇന്ത്യയുടെ സിലിക്കൺ വാലി'' എന്നാണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഒരു വലിയ സാമ്പത്തിക സ്രോതസ്സായി ബാംഗ്ലൂർ മാറുകയും, ലോകത്തിൽ വ്യവസായം തുടങ്ങാൻ പറ്റിയ ഏറ്റവും നല്ല നഗരമായി [[Wy/ml/സി.എൻ.എൻ.|സി.എൻ.എൻ.]] ബാംഗ്ലൂരിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1500-കളിൽ [[Wy/ml/വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം]] ഭരിച്ചിരുന്ന [[Wy/ml/കെമ്പഗൗഡ ഒന്നാമൻ|കെമ്പഗൗഡ ഒന്നാമനെയാണ്‌]] ആണ്‌ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായിട്ട് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അദ്ദേഹം ഇവിടെ ഒരു മൺകോട്ട പണിതുയർത്തുകയും അതിനെ വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു പ്രവിശ്യയാക്കുകയും ചെയ്തു. [[Wy/ml/ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യ കമ്പനിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത്‌ ബാംഗളൂർ അവരുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്രാജ്യഭരണത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിച്ചു. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കാലാവസ്ഥയും മറ്റും കൊണ്ട്‌ അവർ ഇവിടം തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു എന്നു വേണം കരുതാൻ. [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ കന്റോണ്മെന്റ്|കന്റോൺമെന്റ്]] അഥവാ പട്ടാളത്താവളത്തിന്റെ ആരംഭത്തിനു ശേഷം ഇവിടേയ്ക്കു നാനാ ദിക്കിൽ നിന്നും കുടിയേറ്റമുണ്ടായി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കു ശേഷം ബാംഗ്ലൂർ, കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി മാറി. കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ‍ കീഴിലുള്ള പ്രത്യേക വ്യവസായ മേഖലയായും ബാംഗ്ലൂർ മാറുകയുണ്ടായി. പ്രത്യേകിച്ചു വ്യോമ, അന്തരീക്ഷയാന, പ്രതിരോധ മേഖലകളിൽ. ഇന്ന് വിവരസാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒട്ടനവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്‌. ഇന്ന് രാജ്യത്തെ മികച്ച പഠന ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളുംബാംഗ്ലൂരിൽ ആണു. അതുപോലെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സാക്ഷരതയുള്ള രണ്ടാമത്തെ നഗരവും ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌. ഇന്ത്യയിലെ ആകെ കയറ്റിയയക്കപ്പെടുന്ന [[Wy/ml/സോഫ്റ്റ്‌‌വേർ|കമ്പ്യൂട്ടർ സോഫ്റ്റ്‌‌വേറിൽ]] 35 ശതമാനവും ഇവിടെയാണുണ്ടാക്കപ്പെടുന്നത്{{Wy/ml/തെളിവ്}}. പെൻഷനേർസ്‌ പാരഡൈസ്‌ (pensioner's paradise, പബ്‌ സിറ്റി (pub city), പൂന്തോട്ട നഗരം ( garden city) എന്നിവ ബെംഗളൂരിന്റെ അപരനാമങ്ങളാണ്‌. ഇന്ന് നഗരം ആധുനികതയുടെ പരിവേഷം അണിഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. വിവരസാങ്കേതിക മേഖലയിൽ ഒരു വൻ ശക്തികേന്ദ്രമായി ഈ നഗരത്തെ മാറ്റാൻ മാറി മാറി ഭരിച്ച എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളും പരിശ്രമിച്ചതിന്റെ ഫലമായാണ് ഈ മേഖലയിൽ ഇന്നു കാണുന്ന വികസനമത്രയും എന്നു കാണാം . ===ചരിത്രം=== [[File:Bangalore LadyCurzonHospital.jpg|thumb|ലേഡി [[Wy/ml/കഴ്സൺ|കഴ്സൺ]] ആശുപത്രി. 1864ൽ ബാംഗ്ലൂർ സൈനിക കേന്ദ്രത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ[[Wy/ml/വൈസ്രോയി|വൈസ്രോയി]] ആയ [[Wy/ml/ലോഡ് കഴ്സൺ|ലോഡ് കഴ്സണിന്റെ]] ആദ്യ ഭാര്യയുടെ പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു.]] പടിഞ്ഞാറൻ [[Wy/ml/ഗംഗ രാജവംശം|ഗംഗന്മാരുടെ]] നൂറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ടുനിന്ന ഭരണത്തിന് ശേഷം 1024ൽ [[Wy/ml/ചോള രാജവംശം|ചോളന്മാർ]] ബെംഗലൂരു പിടിച്ചടക്കി. 1070ൽ അധികാരം ചാലൂക്യ-ചോളന്മാരുടെ കൈകളിലായി. 1116ൽ [[Wy/ml/ഹൊയ്സാല സാമ്രാജ്യം|ഹൊയ്സാല സാമ്രാജ്യം]] ചോളന്മാരെ തോല്പിച്ചുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ അധികാരം ബെംഗലൂരുവിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിച്ചു. ആധുനിക ബാംഗ്ലൂർ കണ്ടെത്തിയത് [[Wy/ml/വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഒരു അടിയാനായ കെമ്പെ ഗൗഡ ഒന്നാമനെയാണു. 1537ൽ അദ്ദേഹം ആധുനിക ബാംഗ്ലൂരിന്നടുത്തായി ഒരു മൺ കോട്ടയും നന്ദി ക്ഷേത്രവും നിർമിച്ചു. കെമ്പഗൗഡ ഈ നഗരത്തെ ജേതാക്കളുടെ നഗരം എന്നർത്ഥമുള്ള ഗന്തു ഭൂമി എന്നു വിളിച്ചു. കോട്ടക്കകത്തായി പട്ടണം "പേട്ട" എന്ന പേരിലുള്ള പല ചെറിയ ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. പട്ടണത്തിന് രണ്ട് പ്രധാന തെരുവുകളുണ്ടായിരുന്നു. കിഴക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ ചിക്-പേട്ട് തെരുവും, വടക്ക് തെക്ക് ദിശയിൽ ദൊഡപേട്ട തെരുവും. അവ കൂട്ടിമുട്ടിയിടത്ത് ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഹൃദയഭാഗമായ ദൊഡപ്പേട്ട നാൽക്കവല വളർന്നുവന്നു. കെമ്പെ ഗൗഡയുടെ പിൻ‌ഗാമിയായ കെമ്പെ ഗൗഡ രണ്ടാമൻ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ അതിർത്തി തിരിച്ച പ്രശസ്തമായ നാലു ഗോപുരങ്ങൾ പണികഴിപ്പിച്ചു. വിജയനഗര ഭരണകാലത്ത് ബാംഗ്ലൂർ ദേവരായനഗരമെന്നും കല്യാണപുരമെന്നും അറിയപ്പെട്ടു. വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഭരണം പലതവണ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1638ൽ കൂട്ടാളിയായ ഷാഹ്ജി ഭീൻസ്ലെയൊടൊപ്പം [[Wy/ml/റനദുള്ള ഖാൻ|റനദുള്ള ഖാൻ]] നയിച്ച ഒരു വൻ [[Wy/ml/ബിജാപൂർ|ബിജാപൂർ]] സൈന്യം കെമ്പെ ഗൗഡ മൂന്നാമനെ ആക്രമിച്ച് തോല്പിച്ചു. ബാംഗ്ലൂർ ജാഗിറായി ഷാഹ്ജിക്ക് നൽകപ്പെട്ടു. 1687ൽ മുഗൾ സൈനിക മേധാവിയായ കാസിം ഖാൻ ഷാഹ്ജിയുടെ മകനായ ഇകോജിയെ തോല്പിച്ചു. കാസിം ഖാൻ ബാംഗ്ലൂരിനെ ചിക്കദേവരാജ വോഡെയാർക്ക് മൂന്ന് ലക്ഷം രൂപക്ക് വിറ്റു. 1759ൽ കൃഷ്ണരാജ വോഡെയാർ രണ്ടാമന്റെ മരണത്തിന് ശേഷം മൈസൂർ സൈന്യ മേധാവിയായ [[Wy/ml/ഹൈദർ അലി|ഹൈദർ അലി]] ബാംഗ്ലൂരിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭരണാധികാരിയായി സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് ഈ സാമ്രാജ്യം ഹൈദർ അലിയുടെ പുത്രനായ, മൈസൂരിന്റെ കടുവ എന്നറിയപ്പെട്ട [[Wy/ml/ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ]] അധീനതയിലായി. 1799ലെ നാലാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പു കൊല്ലപ്പെട്ടു. ബാംഗ്ലൂർ ക്രമേണ [[Wy/ml/ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ|ബ്രിട്ടീഷ്-ഇന്ത്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി. സൈനിക കേന്ദ്രം മാത്രം തങ്ങളുടെ അധീനതയിൽ നിലനിർത്തിക്കിക്കൊണ്ട് ബ്രിട്ടീഷുകാർ ബാംഗ്ലൂർ പേട്ടയുടെ ഭരണാധികാരം മൈസൂർ മഹാരാജാവിന് തിരികെ നൽകി. മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ റെസിഡൻസി ആദ്യം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് മൈസൂരിലായിരുന്നു. 1799ൽ. 1804ൽ അത് ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. 1843ൽ ഇതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിലച്ചുവെങ്കിലും 1881ൽ പുനരാരംഭിച്ചു. 1947ൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ അത് എന്നെന്നേക്കുമായി പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ [[Wy/ml/മഡ്രാസ് പ്രെസിഡൻസി|മഡ്രാസ് പ്രെസിഡൻസിയിൽനിന്ന്]] തൊഴിലാളികളെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് അവരെ സൈനിക മേഖലയിലേക്ക് പുന‍സ്ഥാപിക്കുന്നത് കൂടുതൽ എളുപ്പമാണെന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ കണ്ടെത്തി. 1831ൽ മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂരിൽനിന്ന്]] ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു. ഈ കാലത്തുണ്ടായ രണ്ട് പുരോഗതികൾ നഗരത്തിന്റെ വേഗത്തിലുള്ള വളർച്ചക്ക് കാരണമായി. ടെലിഗ്രാഫിന്റെ ഉപയോഗവും 1864ൽ മദിരാശിയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച റെയിൽ മാർഗവുമായിരുന്നു ആ പുരോഗതികൾ. [[File:Bangalore Palace.jpg|thumb|[[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ പാലസ്|ബാംഗ്ലൂർ പാലസ്]], 1887ൽ പണികഴിക്കപ്പെട്ട ഈ കൊട്ടാരം മൈസൂർ ഭരണാധികാരികളുടെ ഭവനമായിരുന്നു ]] 19ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബാംഗ്ലൂർ ഒരു ഇരട്ടനഗരമായി മാറി. കന്നഡിഗന്മാർ അധിവസിക്കുന്ന പേട്ടയും തമിഴന്മാർ അധിവസിച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷുകാർ സൃഷ്ടിച്ച സൈനിക മേഖലയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായിരുന്നു അത്. 1898ൽ ബാംഗ്ലൂരിൽ [[Wy/ml/പ്ലേഗ്|പ്ലേഗ്]] പടർന്ന് പിടിക്കുകയും ജനസംഖ്യ ക്രമാധീതമായി കുറയുകയും ചെയ്തു. പ്ലേഗിനെതിരേയുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആക്കം കൂട്ടാൻ ടെലിഫോൺ ശൃംഗലകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. 1898ൽ നഗരത്തിന്റെ ആരോഗ്യ കാര്യത്തിന്റെ മോൽനോട്ടത്തിനായി ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനെ നിയോഗിച്ചു. 1906ൽ ബാംഗ്ലൂർ വൈദ്യുതിയുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ നഗരമായി. ശിവനാശസമുദ്രയിലെ ജല വൈദ്യുത നിലയം വഴിയാണ് ബാംഗ്ലൂരിനെ വൈദ്യുതീകരിച്ചത്. 1927ൽ [[Wy/ml/കൃഷ്ണ രാജ വോഡെയാർ നാലാമൻ|കൃഷ്ണ രാജ വോഡെയാർ നാലാമന്റെ]] ഭരണത്തിന്റെ ഇരുപത്തഞ്ചാം വാർഷിക ആഘോഷങ്ങളോടെ ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയുടെ ഉദ്യാന നഗരമായി അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. നഗരത്തെ മനോഹരമാക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ഉദ്യാനങ്ങളും, പൊതുമേഖലാ കെട്ടിടങ്ങളും ആശുപത്രികളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. 1947 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ശേഷവും ബാംഗ്ലൂർ, പുതിയ മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി തുടർന്നു. മൈസൂർ മഹാരാജാവായിരുന്നു അതിന്റെ രാജപ്രമുഖൻ. 1941-51, 1971-81 ദശാബ്ദങ്ങളിൽ ബാംഗ്ലൂർ നഗരം പെട്ടെന്നുള്ള വളർച്ച കൈവരിച്ചു. തത്ഫലമായി വടക്കൻ കർണാടകയിൽ നിന്ന് അനേകർ ഇവിടേക്ക് കുടിയേറി. 1961 ഓടെ 1,207,000 ജനസംഖ്യയുമായി ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആറാമത്തെ നഗരമായി. അതിനുശേഷം വന്ന ദശാബ്ദങ്ങളിൽ മോട്ടോർ ഇൻഡസ്ട്രീസ് കമ്പനി പോലെയുള്ള സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വരവോടെ ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഉദ്പാദന മേഖല വികാസം പ്രാപിച്ചു. 1980 കളിലും 90 കളിലും ബാംഗ്ലൂരിലെ ഭൂമിവ്യാപാര വിപണിയിൽ വൻ വളർ‌ച്ചയുണ്ടായി. ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മൂലധന നിക്ഷേപകർ ബാംഗ്ലൂരിലെ വൻ ഭൂപ്രദേശങ്ങളേയും അധിനിവേശ കാലത്തെ ബംഗ്ലാവുകളേയും ബഹുനില കെട്ടിടങ്ങളാക്കി മാറ്റി. 1985ൽ [[Wy/ml/ടെക്സാസ് ഇസ്ട്രുമെന്റ്സ്|ടെക്സാസ് ഇസ്ട്രുമെന്റ്സ്]] ബാംഗ്ലൂരിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ആദ്യ ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനിയായി. ഇതിനെതുടർന്ന് മറ്റ് പല വിവരസാങ്കേതിക സ്ഥാപനങ്ങളും ബാംഗ്ലൂരിലെത്തി. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ബാംഗ്ലൂർ ഇന്ത്യയിലെ [[Wy/ml/സിലിക്കൺ വാലി|സിലിക്കൺ വാലിയായി]] മാറി. ===സമയമേഖല=== ===ഭൂപ്രകൃതി=== [[File:BangaloreLake.jpg|thumb|ഹേസരഘട്ട തടാകം]] [[File:Bangalore monsoon.jpg|thumb| ബാംഗ്ലൂർ മഴക്കാലത്ത്]] തെക്കേ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ കർണാടകയുടെ തെക്ക് കിഴക്ക് ഭാഗത്താണ്‌ ബാംഗ്ലൂർ. മൈസൂർ പീഠഭൂമിയുടെ ഹൃദയഭാഗത്തു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും 920 [[Wy/ml/മീറ്റർ|മീറ്റർ]]ഉയരത്തിലാണു (3,018 [[Wy/ml/അടി|അടി]])സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് . {{Wy/ml/Coord|12.97|N|77.56|E|}} എന്ന സ്ഥാനത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ നഗരത്തിന്റെ വിസ്തീർണ്ണം 741&nbsp;[[Wy/ml/കിലോമീറ്റർ|കിലോമീറ്റർ]]² (286&nbsp;[[Wy/ml/മൈൽ|മൈൽ]]²). നഗരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ അർബൻ ജില്ല|ബാംഗ്ലൂർ അർബൻ ജില്ലയിലാണ്‌]] . പരിസര പ്രദേശങ്ങൾ [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ല|ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ലയിലുമാണ്‌]] . പഴയ ബാംഗ്ലൂർ റൂറൽ ജില്ലയിൽ നിന്നും കർണാടക സർക്കാർ ഇപ്പോൾ [[Wy/ml/രാമനഗരം|രാമനഗരം]] എന്നൊരു ജില്ല രൂപവത്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ഭൂപ്രക്രുതി(Topology) പരന്നതാണെങ്കിലും മധ്യഭാഗത്ത് ഒരു ഉയർന്ന പ്രദേശമുണ്ട്. ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രദേശം [[Wy/ml/ദൊഡ്ഡബെട്ടഹള്ളി|ദൊഡ്ഡബെട്ടഹള്ളിയാണ്‌]] . ഈ പ്രദേശം 962 (മീറ്റർ) ഉയരത്തിലാണ്‌ ( 3156 അടി). ബാംഗ്ലൂരിലൂടെ പ്രധാന നദികൾ ഒന്നും ഒഴുകുന്നില്ലെങ്കിലും 60 കിലോമീറ്റർ വടക്കുള്ള [[Wy/ml/നന്ദി ഹിൽ‌സ്|നന്ദിഹിൽസിലൂടെ‍]] [[Wy/ml/അർക്കാവതി നദി|അർക്കാവതി നദിയും]], [[Wy/ml/ദക്ഷിണ പിനാകിനി|ദക്ഷിണ പിനാകിനി നദിയും]] ഒഴുകുന്നു. അർക്കാവതി നദിയുടെ [[Wy/ml/ഉപനദി|ഉപനദിയായ]] [[Wy/ml/വൃഷഭവതി നദി|വൃഷഭവതി നദി]] ബാംഗ്ലൂരിലെ ബസവനഗുഡിയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുകയും നഗരത്തിലൂടെ ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നു. ബാംഗ്ലൂരിലെ മലിന ജലം മുഴുവൻ അർക്കാവതിയിലും വൃഷഭവതിയിലുമാണ്‌ എത്തുന്നത്. 1922-ൽ ആരംഭിച്ച ഒരു മലിനജല ശേഖരണസം‌വിധാനം 215 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ ഉൾക്കൊള്ളുകയും അത ബാംഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ള 5 പ്രധാന മലിനജല ശേഖരണസം‌വിധാനങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കെം‌പഗൌഡ 1 നഗരത്തിലെ ജലലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി ധാരാളം [[Wy/ml/തടാകം|തടാകങ്ങൾ]] നഗരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു. നഗരത്തിലെ ജലവിതരണത്തിനായി തുടങ്ങിയ ജലപദ്ധതി ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ നന്ദിഹിൽ‌സിൽ അന്നത്തെ മൈസൂർ രാജവംശത്തിന്റെ ദിവാൻ ആയിരുന്ന [[Wy/ml/സർ മിർസ ഇസ്മായിൽ|സർ മിർസ ഇസ്മായിൽ]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. ഇപ്പോൾ നഗരത്തിലെ ജലവിതരണത്തിന്റെ 80% [[Wy/ml/കാവേരി നദി|കാവേരി നദിയിൽ]] നിന്നും ബാക്കി വരുന്ന 20% തിപ്പഹൊഡ്ഡനഹള്ളി, ഹെസരഘട്ട എന്നീ റിസർവോയറുകളിൽ നിന്നുമാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ബാംഗ്ലൂർ ഒരു ദിവസം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഏതാണ്ട് 800 മില്യൺ ലിറ്റർ ജലമാണ്. ഇത് ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലെ ഏറ്റവും കൂടിയ ഉപഭോഗനിരക്കാണ്.എങ്കിലും ചിലപ്പോൾ ബാംഗ്ലൂരിൽ ജലക്ഷാമവും അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ചും മഴ കുറഞ്ഞ അവസരങ്ങളിൽ. നഗരത്തിലെ തിരക്കേറിയ 20 പ്രദേശങ്ങളിൽ നടത്തിയ വായുവിന്റെ നിലവാര പഠനത്തിന്റെ(Air Quality Index (AQI)) ഫലം വെളിവാക്കുന്നത് നഗരത്തിൽ ട്രാഫിക്ക് കൂടീയ പ്രദേശങ്ങളിലെ വായു മലീനീകരിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും അതിന്റെ തോത് 76 മുതൽ 314 വരെ ആണെന്നുമാണ്‌. നഗരത്തിലെ പ്രധാന ശുദ്ധജലതടാകങ്ങൾ മഡിവാള(അഗര), അൾസൂർ, ഹെബ്ബാൾ, സാങ്കെ ടാങ്ക് എന്നിവയാണ്‌. ജലം ലഭ്യമാകുന്നത് ഭൂമിക്കടിയിലെ മണലും ,ഇളം മണ്ണൂം ഉള്ള അലൂവിയം ഭാഗത്താണ്‌. പെനിൻസുലാർ നേയ്സിക് കോമ്പ്ലെക്സ്( Peninsular Gneissic Complex (PGC)) ആണ്‌ നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന പാറകൾ.ഇതിൽ ഗ്രാനൈറ്റ്, നേയ്സിസ്, മിഗ്മറ്റൈറ്റ് എന്നിവയാണ്‌ കൂടുതൽ . നഗരത്തിലെ മണ്ണ്‌ കൂടുതലും ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള ലാറ്ററൈറ്റ്(laterite), ലോമി(loamy),കളിമണ്ണ്(clayey) എന്നിവയാണ്‌. ===കാലാവസ്ഥ=== 15.1&nbsp;°C ശരാശരി താപനിലയുള്ള ജനുവരിയാണ് ബാംഗ്ലൂരിലെ ഏറ്റവും തണുപ്പ് കൂടിയ മാസം. ഏറ്റവും ചൂടുകൂടിയ ഏപ്രിലിലെ ശരാശരി താപനില 33.6&nbsp;°C ആണ്. ബാംഗ്ലൂരിലെ എക്കാലത്തേയും ഉയർന്ന താപനില 38.9&nbsp;°Cഉം താഴ്ന്ന താപനില 7.8&nbsp;°Cഉം(ജനുവരി 1884ൽ) ആണ്. ശൈത്യകാലത്തെ താപനില അപൂർ‌വമായേ 12&nbsp;°C (54&nbsp;°F)ലും താഴാറുള്ളൂ. അതുപോലെതന്നെ വേനൽക്കാല താപനില അപൂർ‌വമായേ 36–37&nbsp;°C (100&nbsp;°F)ലും അധികമാകാറുള്ളൂ. രണ്ട് മൺസൂണുകളിൽനിന്നും (വടക്ക് കിഴക്കൻ,തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ) ബാംഗ്ലൂരിന് മഴലഭിക്കുന്നു. ഇടിയോടുകൂടിയ കൊടുങ്കാറ്റ് വേനൽക്കാലത്തെ അമിത താപനില കുറക്കുവാൻ സഹായിക്കുന്നു. ബാംഗ്ലൂരിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ 24 മണിക്കൂർ സമയത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മഴ ലഭിച്ചത് 1997 ഒക്ടോബർ 1നാണ്. 179 മില്ലീമീറ്റർ അഥവാ 7.0 ഇഞ്ച്. ===സംസ്കാരം=== ===രാഷ്ട്രീയം=== ===കലകള്‍=== ===സാമ്പത്തികം=== ===വസ്ത്രധാരണരീതി=== ===മറ്റ് പേരുകൾ=== ==എത്തിച്ചേരാന്‍== === റോഡ് ഗതാഗതം === [[File:Bangalore Bus.jpg|right|thumb|കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസ്സുകൾ ബാംഗ്ലൂരിനെയും മറ്റു നഗരങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രധാന മാർഗ്ഗമാണ്‌<!--KSRTC buses connect Bangalore with other parts of [[Karnataka]].-->]] [[Wy/ml/ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] [[Wy/ml/ദേശീയപാത|ദേശീയപാതകളുടെ]] മധ്യസ്ഥാനത്തായി [[Wy/ml/വരാണസി|വരാണസി]]-[[Wy/ml/കന്യാകുമാരി|കന്യാകുമാരി]] ദേശീയപാതയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നും [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]],[[Wy/ml/സുൽത്താൻ ബത്തേരി|സുൽത്താൻ ബത്തേരി]] - [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] ദേശീയപാത 212 വഴിയോ [[Wy/ml/സേലം|സേലം]] വഴിയോ ([[Wy/ml/ദേശീയപാത 544|ദേശീയപാത 544]])[[Wy/ml/കാസർഗോഡ്|കാസർഗോഡ്]] - മൈസൂർ വഴിയോ [[Wy/ml/ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടി]], [[Wy/ml/കൂട്ടുപുഴ|കൂട്ടുപുഴ]], [[Wy/ml/വീരാജ് പേട്ട|വീരാജ് പേട്ട]], [[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] (തലശ്ശേരി - കുടഗ് സംസ്ഥാനപാത) വഴിയോ [[Wy/ml/പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണ]]-[[Wy/ml/നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂർ]]- [[Wy/ml/ഗൂഡല്ലൂർ|ഗൂഡല്ലൂർ]]-[[Wy/ml/മൈസൂർ|മൈസൂർ]] വഴിയോ എത്തിച്ചേരാവുന്നതാണ്‌. [[File:BangaloreRickshaw.jpg|thumb|right|[[Wy/ml/ഓട്ടോറിക്ഷ|ഓട്ടോറിക്ഷകൾ]] നഗരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഗതാഗതമാർഗ്ഗമാണ്‌.<!--[[Autorickshaw]]s are a popular form of [[public transport]]-->]] ==== കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ==== ബാഗ്ലൂരിനെ മറ്റ് ജില്ലകളും സംസ്ഥാനങ്ങളൂമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് കർണാടക സർക്കാറിന്റെ കീഴിലുള്ള ഈ സ്ഥാപനമാണ്. ഇന്നത്തെ എല്ലാതരത്തിലുള്ള അത്യാധുനിക യാത്രാബസുകളും കെ എസ് ആർ ടി സിക്ക് ഉണ്ട്. ഓൺ ലൈൻ റിസർ വേഷൻ ചെയ്യാമെന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ==== ബി.എം.ടി.സി. ==== കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യുടെ സബ്ബ് ഡിവിഷൻ ആയ ഈ വിഭാഗമാണ് ബാംഗ്ലൂർ നഗരത്തിന്റെ പ്രധാനഗതാഗതമാർഗം. ഇത് നഗരത്തിലും ബാഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലേക്കും മാത്രമാണ് സർവ്വീസ് നടത്തുന്നത്. എയർ കണ്ടീഷൻ വോൾവോ ബസ്സുകൾ ഉള്ള ഈ റോഡ് സർ‌വ്വീസ് അത്യാധുനികമാണ്. ==== വ്യോമയാനം ==== [[File:Bengalure Airport outside.jpg|right|thumb|ബംഗളൂരു വിമാനത്താവളം]] രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ നാലാമത്തെ വിമാനത്താവളമായ ബാംഗ്ലൂരിലെ [[Wy/ml/എച്ച്.എ.എൽ. വിമാനത്താവളം|എച്ച്.എ.എൽ. വിമാനത്താവളം]]([[Wy/ml/ഐ.എ.ടി.എ|ഐ.എ.ടി.എ]] കോഡ്: BLR) അന്താരാഷ്ട്ര സർ‌വ്വീസുകൾക്കും രാജ്യാന്തര സർ‌വ്വീസുകൾക്കും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഈ വിമാനത്താവളം ഇപ്പോൾ ആഭ്യന്ത്യരകാര്യങ്ങക്ക് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. രാജ്യത്തെ മറ്റു വിമാനത്താവളങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ വിമാനത്താവള അതോറിറ്റി(Airport authority of India) നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ ഇത് നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എയ്റോനോട്ടിക്സ് ലിമിറ്റഡാണ്‌. യാത്രാവശ്യങ്ങൾക്ക് പുറമേ ഈ വിമാനത്താവളം [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന|ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത എയർക്രാഫ്റ്റ് വിമാനങ്ങൾക്ക് പരീക്ഷണ പറക്കലുകൾ നടത്തുവാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക രംഗത്ത് ഉദാരവൽ‌ക്കരണം നടപ്പിലാക്കിയതിനു ശേഷം [[Wy/ml/സ്പൈസ് ജെറ്റ്|സ്പൈസ് ജെറ്റ്]](SpiceJet), [[Wy/ml/കിങ് ഫിഷർ എയർ ലൈൻസ്|കിങ് ഫിഷർ എയർ ലൈൻസ്]](Kingfisher Airlines), [[Wy/ml/ജെറ്റ് എയർ‌വെയ്‌സ്|ജെറ്റ് എയർ‌വെയ്‌സ്]](Jet Airways), [[Wy/ml/ഗോ എയർ|ഗോ എയർ]](Go Air) തുടങ്ങിയ സ്വകാര്യ വിമാനക്കമ്പനികൾ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിലേക്ക് സേവനം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിന്റെ ഫലമായി വിമാനത്താവളത്തിൽ പലപ്പോഴും തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു ഈ സാഹചര്യം കണക്കിലെടുത്ത് ബാംഗ്ലൂരിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ [[Wy/ml/ദേവനഹള്ളി|ദേവനഹള്ളിയിൽ]] ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം നിർമ്മിച്ചു. [[Wy/ml/ബെംഗലൂരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|ബെംഗലൂരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇത് [[Wy/ml/24 മെയ്|24 മെയ്]] [[Wy/ml/2008|2008]]-ന്‌ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങി. രണ്ട് റൺ‌വേയുള്ള ഈ വിമാനത്താവളത്തിൽ പ്രതിവർഷം 11 മില്യൺ യാത്രക്കാരെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. [[Wy/ml/എയർഡെക്കാൻ|എയർഡെക്കാൻ]],[[Wy/ml/കിങ്‌ഫിഷർ എയർലൈൻസ്|കിങ്‌ഫിഷർ എയർലൈൻസ്]] എന്നീ വിമാനക്കമ്പനികളുടെ ആസ്ഥാനവും ബാംഗ്ലൂർ ആണ്‌. ==== ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോ ==== [[Wy/ml/അതിവേഗഗതാഗതം|അതിവേഗ ഗതാഗത]] സം‌വിധാനമായ [[Wy/ml/ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോ|ബാംഗ്ലൂർ മെട്രോയുടെ]] നിർമ്മാണം പുരോഗമിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്‌. ഇത് 2012-ൽ പൊതുജങ്ങൾക്ക് തുറന്നു കൊടുക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. പൂർത്തിയായാൽ 42.3 കി.മീ. നീളമുള്ള ഈ റെയിൽ സം‌വിധാനത്തിൽ മൊത്തത്തിൽ 41 സ്റ്റേഷനുകളുണ്ടാകും. === റെയിൽവേ === [[Wy/ml/ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേ|ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേയിലൂടെ]] ബാംഗ്ലൂരും മറ്റു ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[Wy/ml/രാജധാനി എക്സ്പ്രസ്സ്|രാജധാനി എക്സ്പ്രസ്സ്]] ബാംഗ്ലൂരും ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Wy/ml/ഡൽഹി|ഡൽഹിയുമായി]] ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു. [[Wy/ml/മുംബൈ|മുംബൈ]],[[Wy/ml/ചെന്നൈ|ചെന്നൈ]],[[Wy/ml/ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദ്]],[[Wy/ml/കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്ത]] തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളുമായും കർണാടകത്തിലെ തന്നെ മറ്റു നഗരങ്ങളുമായും റെയിൽ‌വേയിലൂടെ ബാംഗ്ലൂർ ബന്ധപ്പെടുന്നു. ബാംഗ്ലൂറിൽ നിന്ന് മൈസൂരിലേക്കുള്ള ഒറ്റപെട്ട റെയിൽവെയും ഇവിടെ ഉണ്ട്. ===വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം=== ===കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം=== ===റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം=== ===തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം=== ==താമസം== ==ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍== വിവിധ രുചികളുള്ള അടുക്കളകൾ ഉണ്ടാകുന്നത് സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ നാനാത്വത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായാണ്‌. തട്ടുകടകൾ, ചായപ്പീടികകൾ, ദക്ഷിണേന്ത്യ, ഉത്തരേന്ത്യ,[[Wy/ml/ചൈനീസ്|ചൈനീസ്]], പടിഞ്ഞാറൻ തുടങ്ങിയ പാചകങ്ങൾ ഉള്ള ഹോട്ടലുകൾ നഗരത്തിൽ സുലഭമാണ്‌. നഗരത്തിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സസ്യഭക്ഷണം വിതരണം ചെയ്യുന്ന ''ഉടുപ്പി'' റെസ്റ്റോറന്റുകൾ ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്‌. ===സസ്യാഹാരം=== ===മാംസാഹാരം=== ===പഴങ്ങള്‍=== ===ഭക്ഷണശാലകള്‍=== ==ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ== ===ബസ്=== ===ഓട്ടോറിക്ഷ=== ===ടാക്സി=== ===സ്വകാര്യ വാഹനം=== ===സൈക്കിൾ=== ==ചുറ്റിക്കാണാന്‍== ===അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍=== [[File:Glasshouse and fountain at lalbagh.jpg|thumb| [[Wy/ml/Lal Bagh|ലാൽ‌ബാഗ്]] ഇവിടുത്തെ ഫ്ലവർ ഷോ വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ]] [[File:BangaloreFlowerShow2010.jpg|thumb|[[Wy/ml/Lal Bagh|Lal Bagh]] Flower Show 2010]] ===പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍=== * '''[[Wy/ml/Tipu Sultan's Summer Palace|ടിപ്പുസുൽത്താൻ സമ്മർ പാലസ്]]''' . ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് കെ.ആർ. മാർകറ്റിന്റെ അടുത്താണ്‌. 1791 ൽ പണികഴിച്ച ഈ രണ്ടു നില കെട്ടിടം മുഴുവനായും മരം കൊണ്ടാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പലതരം കൊത്തുപണികളുള്ള, തൂണുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഈ പാലസ് [[Wy/ml/Tippu Sultan|ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ]] വേനൽക്കാല വസതിയായിരുന്നു. * '''[[Wy/ml/Bangalore Palace|ബാംഗളൂർ പാലസ്]]:''' (1862) ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ഈ പാലസ് ബാംഗളൂരിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളിൽ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണമാണ്‌. [[Wy/ml/ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] വിൻഡ്‌സോർ പാലസിന്റെ മാതൃകയിലാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. * '''[[Wy/ml/Mayo Hall|മായോ ഹാൾ]]''' : ഈ ഹാൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത് ബ്രിട്ടീഷ് ഡിസൈനറായ ലോർഡ് മായോയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായിട്ടാണ്‌. * വിശ്വെശരയ്യ മ്യൂസിയം: ഫാമിലിക്കൊപ്പം പോകാവുന്ന ടെക്നൊലൊജി & സയൻസ് മ്യൂസിയം ഇവിടെ എൻജിനുകൾ, ബഹീരാകാശം എന്നിങനെ വിവിധ എക്സിബിഷനുകൾ ഉണ്ട് ===മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍=== ;'''[[Wy/ml/Lal Bagh|ലാൽ‌ബാഗ്]]''' - {{Wy/ml/Main|ലാൽബാഗ്}} ബാംഗ്ലൂരിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഉദ്യാനമാണ്‌ ലാൽബാഗ്. [[Wy/ml/Hyder Ali|മൈസൂർ ഹൈദർ അലി]] എന്ന അധികാരി ആയിരുന്നു ഈ ഉദ്യാനം കമ്മീഷൻ ചെയ്തത്, എങ്കിലും ഇത് പൂർത്തിയാക്കിയത് അദ്ദേഹത്തിനെ മകൻ [[Wy/ml/ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] ആണ്‌. 240 ഏക്കറിലധികം പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ ഉദ്യാനം 1000 ലധികം സസ്യവർഗ്ഗങ്ങളുടെ ഒരു സംഭരണസ്ഥലമാണ്‌. ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ എല്ലാ വർഷവും നടന്നുവരുന്ന ''ഫ്ലവർ ഷോ '' പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ഈ ഉദ്യാനത്തിനു ചുറ്റും നിൽക്കുന്ന ടവറുകൾ സ്ഥാപിച്ചത് ബാംഗളൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായ [[Wy/ml/കെമ്പഗൗഡ|കെമ്പഗൗഡ]] ആണ്‌. ലാൽബാഗിനകത്തെ 3000 മില്ല്യൺ വർഷം പഴക്കമുള്ള പാറ ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണമാണ്‌. ;'''കബൺ‌ ‍പാർക്ക്''' [[Wy/ml/കബൺ‌ ‍പാർക്ക്'|കബൺ‌ ‍പാർക്ക്']] നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്‌. ഏകദേശം 250 ഏക്കറുകളിലായി പരന്ന് കിടക്കുന്നു. റോസ് പൂന്തോട്ടം, കുട്ടികൾക്കുള്ള കളിസ്ഥലം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു പ്രത്യേകത ഈ പാർക്കിനകത്ത് സ്വകാര്യവാഹനങ്ങൾക്ക് പൊതുനിരത്തിൽ എന്നപോലെ സഞ്ചരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ട്. അത് കൊണ്ട് തന്നെ ഈ പാർക്ക് സിറ്റിയിലെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വഴിയുമാണ്(ഉദാഹരണത്തിനു ഹഡ്സൻ സ ർക്കിളിൽ നിന്ന് വിധാൻ സൗധ , മ്യൂസിയം റോഡ്, എന്നിങ്ങനെ). 1984 ലാണ്‌ ഈ പാർക്ക് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത് . ഇത് നിർമ്മിച്ചത് [[Wy/ml/മേജർ ജനറൽ റിച്ചാർഡ് സാങ്കേ|മേജർ ജനറൽ റിച്ചാർഡ് സാങ്കേ]] ആണ്‌. ഈ പാർക്കിൽ 68 ലധികം സസ്യലതാദികളും, 96 ലധികം ജീവജാല വർഗ്ഗങ്ങളുമുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * '''ബാംഗളൂർ മ്യൂസിയം''' * '''[[Wy/ml/Visvesvaraya Industrial and Technological Museum|വിശ്വേശ്വരയ്യ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ആൻഡ് ടെക്നോളജിക്കൽ മ്യൂസിയം]]''' * '''വെങ്കടപ്പ ആർട് ഗാലറി''' * '''[[Wy/ml/HAL Aerospace Museum|HAL എയറോസ്പേസ് മ്യൂസിയം]]''': ഇന്ത്യൻ വ്യോമയാന വ്യവസായത്തിന്റേയും എച്ച്.എ.എല്ലിന്റേയും 60 വർഷത്തെ സ്മാരകങ്ങളേയും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സ്മാരകമാണ്‌ ഇത്. വിവിധതരം എയർക്രാഫ്റ്റുകളും, ഹെലികോപ്ടറുകളും ഇവിടെ പ്രദർശനത്തിനു വച്ചിട്ടുണ്ട്. ===ആരാധനാലയങ്ങള്‍=== [[File:ISKCON1.jpg|thumb|ഇസ്കോൺ അമ്പലം, ഒരു രാത്രി ദൃശ്യം]] [[File:Sivakempfort.jpg|thumb| 65 അടി ഉയരമുള്ള ശിവ പ്രതിമ ബാംഗ്ലൂരിലെ കെമ്പ് ഫോർട്ടിൽ]] [[File:BullTemple1.jpg|thumb|[[Wy/ml/Bull Temple|Bull Temple]]: One of the biggest Nandi idols in the world.]] ;ഇസ്കോൺ അമ്പലം ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് കൃഷ്ണ കോൺഷ്യസ്നസ് എന്നതിന്റെ ചുരുക്കപ്പേരാണ് ഇസ്കോൺ. (ISKCCON) യശ്വന്ത്പുരയ്ക്കടുത്തായി നിലകൊള്ളുന്ന ഇസ്കോൺ [[Wy/ml/ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രം]], പുരാതന വാസ്തുശില്പകലയുടെയും, ആധുനിക നിർമ്മിതികളുടെയും ഒരു സമ്മിശ്രരൂപമാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ [[Wy/ml/ശ്രീകൃഷ്ണൻ|കൃഷ്ണനും]] [[Wy/ml/രാധ|രാധയും]] ആണ് . ഏകദേശം 5അടി ഉയരമുള്ള ഈ വിഗ്രഹങ്ങൾ [[Wy/ml/തങ്കം|തങ്കം]] കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞിട്ടുള്ളതാണ്. ആധുനികതയുടെ പര്യായം എന്നതുപോലെ ലിഫ്റ്റ് സംവിധാനവും ഇതിനുള്ളിൽ ഉണ്ട്. ;ശിവക്ഷേത്രം, കെമ്പ്ഫോർട്ട് മുരുകേശ് പാളയത്തിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം വ്യത്യസ്തമായൊരു സൃഷ്ടിയാണ്. അത് കൊണ്ട് തന്നെആയിരിക്കണം ഇവിടെ സന്ദർശകർ ഏറിവരുന്നത്. ഇവിടെയുള്ള ശിവ വിഗ്രഹത്തിന് 65 അടി ഉയരമുണ്ട് . ഇതിന്റെ പിൻഭാഗത്തായി ഇന്ത്യയിലെപ്രധാന ശിവക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ത്രിമാന-ശബ്ദ രൂപവത്കരണവും ഉണ്ട്. ഗണപതി, നവഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയാണ് മറ്റ് പ്രതിഷ്ടകൾ. ;'''[[Wy/ml/St Patrick's church|സെന്റ്. പാട്രിക് ചർച്ച്]]:''' 1844 ൽ പണിത ഈ പള്ളി ബാംഗളൂരിലെ പഴയകാല പള്ളികളിൽ ഒന്നാണ്‌. ഇത് റെസിഡൻസി റോഡിലാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ; '''[[Wy/ml/Bull Temple|ബുൾ ടെമ്പിൾ]]''': ബാംഗളൂരിന്റെ സ്ഥാപകനായ കെമ്പ ഗൗഡ സ്ഥാപിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം 16 ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ദ്രാവിഡിയൻ ശൈലിയിലാണ്‌. ഈ അമ്പലത്തിനകത്ത് ഒരു വലിയ നന്ദി യുടെ പ്രതിമയുണ്ട്. ബസവനഗുഡിയിലെ ടെമ്പിൾ റോഡിലാണ്‌ ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ; '''[[Wy/ml/St. Mary's Basilica, Bangalore|സെ. മേരീസ് ബസലിക]]''' : ഈ പള്ളി ബാംഗളൂരിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള പള്ളിയാണ്‌. ; '''[[Wy/ml/Infant Jesus Church|ഇൻഫാന്റ് ജീസസ് ചർച്ച്]]''': 1979 ൽ റവ. ഡോ. ലൗർഡുസ്വാമി സ്ഥാപിച്ച ഈ പള്ളി ഇൻഫാന്റ് ജീസസിന്റെ പേരിലുള്ളതാണ്‌. ==ഉത്സവങ്ങള്‍== ==വാഹനങ്ങള്‍== ==വാങ്ങുവാന്‍== ==ആശുപത്രികൾ== * നിംഹാൻസ് ഹോസ്പിറ്റൽ ക്ലിനികൽ സൈകോളജി * റെയിൻബൊ ചിൽഡ്രെൻസ് ഹോസ്പിറ്റൽ ==അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍== ====പോലീസ് : 100 ==== ====മറ്റുള്ളവ ==== ==ബന്ധപ്പെടലുകള്‍== ===ഫോണ്‍=== ===ഇന്റര്‍നെറ്റ്=== ==മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ== {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] [[Category:Wy/ml/City articles]] {{INTERWIKI|Q1355}} {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/കർണാടക}} k3blhlne3zeyj7q4hicl77xnw3qoep6 0 1643505 7247678 7197038 2026-07-11T11:11:23Z Anju Muraleedharan 2693257 /* റോഡുമാർഗ്ഗം */ 7247678 wikitext text/x-wiki പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ഭാരതപ്പുഴയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പട്ടണമാണ് ഒറ്റപ്പാലം. സമ്പന്നമായ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യമുള്ള ഒറ്റപ്പാലം ഒരുപാട് ചരിത്ര സംഭവങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് [[File:otp bus stand1.jpg|thumb|right|300px|ഒറ്റപ്പാലം ബസ് സ്റ്റാന്റ്]] ==എത്തിച്ചേരാൻ== ഒറ്റപ്പാലം റെയിൽ, റോഡ് മാർഗ്ഗം മറ്റു പ്രധാനസ്ഥലങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ===വിമാനമാർഗ്ഗം=== മലപ്പുറത്തുള്ള കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം) ഒറ്റപ്പാലത്തു നിന്ന് 78 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒറ്റപ്പാലത്തേക്ക് കോയമ്പത്തൂർ അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് 92 കിലോമീറ്ററും [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ]] നിന്ന് 98 കിലോമീറ്ററും ദൂരമുണ്ട് ===റെയിൽമാർഗ്ഗം=== ഭാരതീയ റെയിൽ ശൃംഖലയിലെ പാലക്കാട് ഡിവിഷന്റെ കീഴിലുള്ള ഒരു പ്രധാ‍ന സ്റ്റേഷനാണ് ഒറ്റപ്പാലം. കേരളത്തിലേക്കു കടക്കുമ്പോൾ പാലക്കാടിനു ശേഷമുള്ള പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനാണ് ഒറ്റപ്പാലം. മംഗലാപുരം/കൊങ്കൺ പാ‍തയിൽ ഷൊർണൂരും ആലപ്പുഴ/കന്യാകുമാരി പാതയിൽ വടക്കാഞ്ചേരിയുമാണ് ഒറ്റപ്പാലത്തിനു ശേഷമുള്ള പ്രധാന സ്റ്റേഷനുകൾ. ===റോഡുമാർഗ്ഗം=== ഒറ്റപ്പാലം നഗരം പാലക്കാട്-പട്ടാമ്പി സംസ്ഥാന പാതയിൽ പാലക്കാടു നിന്നും 34 കി.മീ അകലെയായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ നിന്ന് തൃശ്ശൂർ, പാലക്കാട്, ചെർപ്പുളശ്ശേരി, പെരിന്തൽമണ്ണ, ഷൊർണ്ണൂർ, തിരുവില്വാമല എന്നീ പ്രധാന പട്ടണങ്ങളിലേക്കെല്ലാം ബസ് മാർഗ്ഗം എളുപ്പത്തിൽ എത്താവുന്നതാണ്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി., പ്രൈവറ്റ് ബസ്സുകൾ ഒറ്റപ്പാലം ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നും സർവീസ് നടത്തുന്നു. ==ആശുപത്രികൾ== ഒറ്റപ്പാലത്തെ പ്രധാന ആശുപത്രികൾ താഴെപ്പറയുന്നു: *ഗവൺ‌മെന്റ് ആശുപത്രി, ടി.ബി റോഡ്, ഒറ്റപ്പാലം *അശ്വിനി ആശുപത്രി, മെയിൻ റോഡ്, ഒറ്റപ്പാലം *വള്ളുവനാട് ആശുപത്രിയും നഴ്സിങ്ങ് വിദ്യാലയവും, കണ്ണിയമ്പുറം, ഒറ്റപ്പാലം *സെമാൽക്ക് ആശുപത്രി, സി.എസ്.എൻ ഓഡിറ്റോറിയത്തിനു സമീപം, ഒറ്റപ്പാലം, *സെവൻ‌ത് ഡേ അഡ്വന്റിസ്റ്റ് ആശുപത്രി, കണ്ണിയാമ്പുറം, ഒറ്റപ്പാലം. ==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ== ഒറ്റപ്പാലം വർഷങ്ങളായി നിലനിന്നു പോരുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ കൊണ്ട് അനുഗൃഹീതമാണ്. ഒറ്റപ്പാലം ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലാതലസ്ഥാനവുമാണ്. നൂറുവയസ്സു പിന്നിട്ട എൻ.എസ്. എസ്. കെ.പി.ടി സ്കൂൾ, 1961-ൽ സ്ഥാപിതമായ എൻ. എസ്. എസ് കോളേജ്, കേന്ദ്രീയ വിദ്യാലയം, എൽ. എസ്. എൻ. കോൺ‌വെന്റ്, എൻ.എസ്. എസ് വിദ്യാഭ്യാസ കോളേജ്, G.H.S.S, സെവൻ‌ത് ഡേ അഡ്വന്റിസ്റ്റ് സ്കൂൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ. ==പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ== ഒറ്റപ്പാലത്തെ പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നു. * ചിനക്കത്തൂർ കാവ് * നീലി കാവ് * പാർഥസാരഥി ക്ഷേത്രം * കളരിക്കൽ ക്ഷേത്രം * ഒറ്റപ്പാലം ജുമാ മസ്ജിദ് * വേങ്ങേരി ശിവ ക്ഷേത്രം * മാത്തൂർ മന ഗണപതി ക്ഷേത്രം * ചെമ്പൈ നഗർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം * മസ്ജിദൂല് ‍മനാർ * പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം * വരോട് ചുനങ്ങാട് ചാത്തൻകണ്ടാർക്കവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == * ചിനക്കത്തൂർ പൂരത്തിന് മുന്നോടിയായി തോൽപ്പാവകൂത്ത് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ക്ഷേത്രാചാരത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/പാലക്കാട്}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q2568304}} gm34h46p1brwyrnmveb88neia3f2q5d 7247719 7247678 2026-07-11T11:33:25Z Anju Muraleedharan 2693257 /* പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ */ 7247719 wikitext text/x-wiki പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ഭാരതപ്പുഴയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പട്ടണമാണ് ഒറ്റപ്പാലം. സമ്പന്നമായ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യമുള്ള ഒറ്റപ്പാലം ഒരുപാട് ചരിത്ര സംഭവങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് [[File:otp bus stand1.jpg|thumb|right|300px|ഒറ്റപ്പാലം ബസ് സ്റ്റാന്റ്]] ==എത്തിച്ചേരാൻ== ഒറ്റപ്പാലം റെയിൽ, റോഡ് മാർഗ്ഗം മറ്റു പ്രധാനസ്ഥലങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ===വിമാനമാർഗ്ഗം=== മലപ്പുറത്തുള്ള കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം) ഒറ്റപ്പാലത്തു നിന്ന് 78 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒറ്റപ്പാലത്തേക്ക് കോയമ്പത്തൂർ അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് 92 കിലോമീറ്ററും [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ]] നിന്ന് 98 കിലോമീറ്ററും ദൂരമുണ്ട് ===റെയിൽമാർഗ്ഗം=== ഭാരതീയ റെയിൽ ശൃംഖലയിലെ പാലക്കാട് ഡിവിഷന്റെ കീഴിലുള്ള ഒരു പ്രധാ‍ന സ്റ്റേഷനാണ് ഒറ്റപ്പാലം. കേരളത്തിലേക്കു കടക്കുമ്പോൾ പാലക്കാടിനു ശേഷമുള്ള പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനാണ് ഒറ്റപ്പാലം. മംഗലാപുരം/കൊങ്കൺ പാ‍തയിൽ ഷൊർണൂരും ആലപ്പുഴ/കന്യാകുമാരി പാതയിൽ വടക്കാഞ്ചേരിയുമാണ് ഒറ്റപ്പാലത്തിനു ശേഷമുള്ള പ്രധാന സ്റ്റേഷനുകൾ. ===റോഡുമാർഗ്ഗം=== ഒറ്റപ്പാലം നഗരം പാലക്കാട്-പട്ടാമ്പി സംസ്ഥാന പാതയിൽ പാലക്കാടു നിന്നും 34 കി.മീ അകലെയായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ നിന്ന് തൃശ്ശൂർ, പാലക്കാട്, ചെർപ്പുളശ്ശേരി, പെരിന്തൽമണ്ണ, ഷൊർണ്ണൂർ, തിരുവില്വാമല എന്നീ പ്രധാന പട്ടണങ്ങളിലേക്കെല്ലാം ബസ് മാർഗ്ഗം എളുപ്പത്തിൽ എത്താവുന്നതാണ്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി., പ്രൈവറ്റ് ബസ്സുകൾ ഒറ്റപ്പാലം ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നും സർവീസ് നടത്തുന്നു. ==ആശുപത്രികൾ== ഒറ്റപ്പാലത്തെ പ്രധാന ആശുപത്രികൾ താഴെപ്പറയുന്നു: *ഗവൺ‌മെന്റ് ആശുപത്രി, ടി.ബി റോഡ്, ഒറ്റപ്പാലം *അശ്വിനി ആശുപത്രി, മെയിൻ റോഡ്, ഒറ്റപ്പാലം *വള്ളുവനാട് ആശുപത്രിയും നഴ്സിങ്ങ് വിദ്യാലയവും, കണ്ണിയമ്പുറം, ഒറ്റപ്പാലം *സെമാൽക്ക് ആശുപത്രി, സി.എസ്.എൻ ഓഡിറ്റോറിയത്തിനു സമീപം, ഒറ്റപ്പാലം, *സെവൻ‌ത് ഡേ അഡ്വന്റിസ്റ്റ് ആശുപത്രി, കണ്ണിയാമ്പുറം, ഒറ്റപ്പാലം. ==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ== ഒറ്റപ്പാലം വർഷങ്ങളായി നിലനിന്നു പോരുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ കൊണ്ട് അനുഗൃഹീതമാണ്. ഒറ്റപ്പാലം ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലാതലസ്ഥാനവുമാണ്. നൂറുവയസ്സു പിന്നിട്ട എൻ.എസ്. എസ്. കെ.പി.ടി സ്കൂൾ, 1961-ൽ സ്ഥാപിതമായ എൻ. എസ്. എസ് കോളേജ്, കേന്ദ്രീയ വിദ്യാലയം, എൽ. എസ്. എൻ. കോൺ‌വെന്റ്, എൻ.എസ്. എസ് വിദ്യാഭ്യാസ കോളേജ്, G.H.S.S, സെവൻ‌ത് ഡേ അഡ്വന്റിസ്റ്റ് സ്കൂൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ. ==പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ== ഒറ്റപ്പാലത്തെ പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നു. * ചിനക്കത്തൂർ കാവ് * നീലി കാവ് * പാർഥസാരഥി ക്ഷേത്രം * കളരിക്കൽ ക്ഷേത്രം * ഒറ്റപ്പാലം ജുമാ മസ്ജിദ് * വേങ്ങേരി ശിവ ക്ഷേത്രം * മാത്തൂർ മന ഗണപതി ക്ഷേത്രം * ചെമ്പൈ നഗർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം * മസ്ജിദൂല് ‍മനാർ * പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം * വരോട് ചുനങ്ങാട് ചാത്തൻകണ്ടാർക്കവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == * ചിനക്കത്തൂർ പൂരത്തിന് മുന്നോടിയായി തോൽപ്പാവകൂത്ത് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ക്ഷേത്രാചാരത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്. തിരശ്ശീലയ്ക്ക് പിന്നിൽ പാവകളെ ചലിപ്പിച്ച് നിഴൽ സൃഷ്ടിച്ചാണ് ഇതിൻറെ അവതരണം. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/പാലക്കാട്}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q2568304}} 7y3mz1ykd53txtch1jiph86fjv19wc2 7247790 7247719 2026-07-11T11:58:25Z Anju Muraleedharan 2693257 /* പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ */ 7247790 wikitext text/x-wiki പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ ഭാരതപ്പുഴയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പട്ടണമാണ് ഒറ്റപ്പാലം. സമ്പന്നമായ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യമുള്ള ഒറ്റപ്പാലം ഒരുപാട് ചരിത്ര സംഭവങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് [[File:otp bus stand1.jpg|thumb|right|300px|ഒറ്റപ്പാലം ബസ് സ്റ്റാന്റ്]] ==എത്തിച്ചേരാൻ== ഒറ്റപ്പാലം റെയിൽ, റോഡ് മാർഗ്ഗം മറ്റു പ്രധാനസ്ഥലങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ===വിമാനമാർഗ്ഗം=== മലപ്പുറത്തുള്ള കരിപ്പൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം) ഒറ്റപ്പാലത്തു നിന്ന് 78 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒറ്റപ്പാലത്തേക്ക് കോയമ്പത്തൂർ അന്താരാഷ്ട്രവിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് 92 കിലോമീറ്ററും [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ]] നിന്ന് 98 കിലോമീറ്ററും ദൂരമുണ്ട് ===റെയിൽമാർഗ്ഗം=== ഭാരതീയ റെയിൽ ശൃംഖലയിലെ പാലക്കാട് ഡിവിഷന്റെ കീഴിലുള്ള ഒരു പ്രധാ‍ന സ്റ്റേഷനാണ് ഒറ്റപ്പാലം. കേരളത്തിലേക്കു കടക്കുമ്പോൾ പാലക്കാടിനു ശേഷമുള്ള പ്രധാന റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷനാണ് ഒറ്റപ്പാലം. മംഗലാപുരം/കൊങ്കൺ പാ‍തയിൽ ഷൊർണൂരും ആലപ്പുഴ/കന്യാകുമാരി പാതയിൽ വടക്കാഞ്ചേരിയുമാണ് ഒറ്റപ്പാലത്തിനു ശേഷമുള്ള പ്രധാന സ്റ്റേഷനുകൾ. ===റോഡുമാർഗ്ഗം=== ഒറ്റപ്പാലം നഗരം പാലക്കാട്-പട്ടാമ്പി സംസ്ഥാന പാതയിൽ പാലക്കാടു നിന്നും 34 കി.മീ അകലെയായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ നിന്ന് തൃശ്ശൂർ, പാലക്കാട്, ചെർപ്പുളശ്ശേരി, പെരിന്തൽമണ്ണ, ഷൊർണ്ണൂർ, തിരുവില്വാമല എന്നീ പ്രധാന പട്ടണങ്ങളിലേക്കെല്ലാം ബസ് മാർഗ്ഗം എളുപ്പത്തിൽ എത്താവുന്നതാണ്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി., പ്രൈവറ്റ് ബസ്സുകൾ ഒറ്റപ്പാലം ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നും സർവീസ് നടത്തുന്നു. ==ആശുപത്രികൾ== ഒറ്റപ്പാലത്തെ പ്രധാന ആശുപത്രികൾ താഴെപ്പറയുന്നു: *ഗവൺ‌മെന്റ് ആശുപത്രി, ടി.ബി റോഡ്, ഒറ്റപ്പാലം *അശ്വിനി ആശുപത്രി, മെയിൻ റോഡ്, ഒറ്റപ്പാലം *വള്ളുവനാട് ആശുപത്രിയും നഴ്സിങ്ങ് വിദ്യാലയവും, കണ്ണിയമ്പുറം, ഒറ്റപ്പാലം *സെമാൽക്ക് ആശുപത്രി, സി.എസ്.എൻ ഓഡിറ്റോറിയത്തിനു സമീപം, ഒറ്റപ്പാലം, *സെവൻ‌ത് ഡേ അഡ്വന്റിസ്റ്റ് ആശുപത്രി, കണ്ണിയാമ്പുറം, ഒറ്റപ്പാലം. ==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ== ഒറ്റപ്പാലം വർഷങ്ങളായി നിലനിന്നു പോരുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ കൊണ്ട് അനുഗൃഹീതമാണ്. ഒറ്റപ്പാലം ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലാതലസ്ഥാനവുമാണ്. നൂറുവയസ്സു പിന്നിട്ട എൻ.എസ്. എസ്. കെ.പി.ടി സ്കൂൾ, 1961-ൽ സ്ഥാപിതമായ എൻ. എസ്. എസ് കോളേജ്, കേന്ദ്രീയ വിദ്യാലയം, എൽ. എസ്. എൻ. കോൺ‌വെന്റ്, എൻ.എസ്. എസ് വിദ്യാഭ്യാസ കോളേജ്, G.H.S.S, സെവൻ‌ത് ഡേ അഡ്വന്റിസ്റ്റ് സ്കൂൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ. ==പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ== ഒറ്റപ്പാലത്തെ പ്രധാന ആരാധനാലയങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നു. * ചിനക്കത്തൂർ കാവ് * നീലി കാവ് * പാർഥസാരഥി ക്ഷേത്രം * കളരിക്കൽ ക്ഷേത്രം * ഒറ്റപ്പാലം ജുമാ മസ്ജിദ് * വേങ്ങേരി ശിവ ക്ഷേത്രം * മാത്തൂർ മന ഗണപതി ക്ഷേത്രം * ചെമ്പൈ നഗർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം * മസ്ജിദൂല് ‍മനാർ * പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം * വരോട് ചുനങ്ങാട് ചാത്തൻകണ്ടാർക്കവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം == ചിനക്കത്തൂർ പൂരം == * ചിനക്കത്തൂർ പൂരത്തിന് മുന്നോടിയായി തോൽപ്പാവകൂത്ത് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ക്ഷേത്രാചാരത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഒരു അനുഷ്ഠാനകലാരൂപമാണ്. തിരശ്ശീലയ്ക്ക് പിന്നിൽ പാവകളെ ചലിപ്പിച്ച് നിഴൽ സൃഷ്ടിച്ചാണ് ഇതിൻറെ അവതരണം. * അയ്യയ്യയ്യയ്യോ എന്ന ആർപ്പുവിളിയോട് കൂടെയാണ് പൂരം ആരംഭിക്കുന്നത്. * കുതിരയും, തേരും, തട്ടിൻമേൽ കൂത്തും, പൂതൻ, തിറ, വണ്ടിവേഷവും, കരിവേഷവും, പൊയ്ക്കാവടികളും, വെള്ളാട്ടുകളും, കുടമാറ്റവും, പാണ്ടിമേളവും, ആനപ്പൂരവും കൊണ്ട് വർണ്ണാഭമാണ്‌. {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/പാലക്കാട്}} {{Wy/ml/Outlinecity}} [[Category:Wy/ml]] {{INTERWIKI|Q2568304}} c6yo4exjcz1ymnwuh3gvg27h7r8fo3f 3 1827352 7247490 2640912 2026-07-11T08:30:22Z 331dot 584953 331dot moved page [[User talk:Art101]] to [[User talk:AndyMarkley9246]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Art101|Art101]]" to "[[Special:CentralAuth/AndyMarkley9246|AndyMarkley9246]]" 2640912 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 02:00, 26 January 2015 (UTC) 162n4le475aouutogx9isz5fqt3fx3h 3 1839830 7247210 2654950 2026-07-10T22:20:49Z AccountVanishRequests 2599192 AccountVanishRequests moved page [[User talk:RafailBouztikas]] to [[User talk:Renamed user a3e7f795683a6a7abb4201db27c80401]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/RafailBouztikas|RafailBouztikas]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user a3e7f795683a6a7abb4201db27c80401|Renamed user a3e7f795683a6a7abb4201db27c80401]]" 2654950 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand it! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and [[translatewiki:Special:FirstSteps|follow the instructions]]. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 14:16, 30 January 2015 (UTC) 1a6mio5hyethpqf4gi3h2epmamf0gnh 0 1850308 7246931 5349389 2026-07-10T13:38:20Z Isksks 2688764 Undid revision [[Special:Diff/5349389|5349389]] by [[Special:Contributions/Ali Imran Awan|Ali Imran Awan]] ([[User talk:Ali Imran Awan|talk]]) 7246931 wikitext text/x-wiki [[File:Tabouna (Piotr Kuczynski).jpg|thumbnail|تونسی خواتین روایتی روٹی تیار کرت ہوئے]] تونس افریقہ میں واقع ایک عرب مسلم ملک ہے۔ ==سمجھ لیجئے== ==رسائی== ===بذریعہ جہاز=== ===بذریعہ ٹرین=== ===بذریعہ گاڑی === ===بذریعہ بس=== ===بذریعہ کشتی=== ==گھومنا پھرنا== ==دیکھے== ==کریں== ===تہوار اور واقعات=== ==سیکھے== ==کام== ==خریداری== ==کھانا پینا== ===کھانے کا خرچہ=== ==سونے کے انتظامات== ===رہن سہن کا خرچہ=== ==محفوظ رہے== ==نمٹنا== ==اس کے بعد جایئے== [[category:Wy/ur]] ftzu32zew6cfps5796qg99d65lxabne 7246932 7246931 2026-07-10T13:38:31Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q948]] 7246932 wikitext text/x-wiki [[File:Tabouna (Piotr Kuczynski).jpg|thumbnail|تونسی خواتین روایتی روٹی تیار کرت ہوئے]] تونس افریقہ میں واقع ایک عرب مسلم ملک ہے۔ ==سمجھ لیجئے== ==رسائی== ===بذریعہ جہاز=== ===بذریعہ ٹرین=== ===بذریعہ گاڑی === ===بذریعہ بس=== ===بذریعہ کشتی=== ==گھومنا پھرنا== ==دیکھے== ==کریں== ===تہوار اور واقعات=== ==سیکھے== ==کام== ==خریداری== ==کھانا پینا== ===کھانے کا خرچہ=== ==سونے کے انتظامات== ===رہن سہن کا خرچہ=== ==محفوظ رہے== ==نمٹنا== ==اس کے بعد جایئے== [[category:Wy/ur]] {{INTERWIKI|Q948}} pgw55xj21ska8babxuv7zygrn601rkx 0 2745999 7246993 7190701 2026-07-10T14:46:58Z Ironzombie39 2598693 /* */ 7246993 wikitext text/x-wiki [[File:Neith.svg|200px|thumb|ⲛⲏⲓⲧ]] '''Ⲛⲏⲓⲧ''' ⲧⲉ ⲟⲩ[[Wp/cop/ⲛⲟⲩϯ|ⲛⲑⲱⲣⲓ]] ϧⲉⲛ ⲡⲓ[[Wp/cop/ϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ|ϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ]]. == ⲣⲉⲛⲥ == <div>`ⲙⲡⲓ[[Wp/cop/ⲥϧⲁⲓ `ⲙⲙⲉⲑⲛⲟⲩϯ|ⲥϧⲁⲓ `ⲙⲙⲉⲑⲛⲟⲩϯ]] ⲣⲉⲛⲥ ⲡⲉ <hiero>n:t R25 B1</hiero>. </div> == ⲧⲉⲥⲙϩⲱⲟⲩⲓ == ⲛⲁⲩⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲡⲉⲥⲥⲟⲛ ⲛⲉⲙⲡⲉⲥϩⲁⲓ ⲡⲉ [[Wp/cop/ϧⲛⲟⲩⲙ|ϧⲛⲟⲩⲙ]]. ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧⲟⲩⲣⲟ `ⲛⲁⲡⲁⲥ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ ⲛⲁⲩⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲛⲏⲑ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛ[[Wp/cop/ⲥⲟⲩⲕ|ⲥⲟⲩⲕ]]. ⲁⲗⲗⲁ ⲕⲁⲧⲁ ϯⲙⲉⲧⲡⲁϩϯ ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧⲟⲩⲣⲟ `ⲙⲃⲉⲣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ ⲛⲉ ⲛⲏⲑ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛ[[Wp/cop/ⲣⲏ|ⲣⲏ]]. ⲟⲩⲟϩ ⲕⲁⲧⲁ ϩⲁⲛⲕⲉⲙⲉⲧⲡⲁϩϯ ⲛⲉ ⲛⲏⲑ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛⲧⲉ ⲡⲓ[[Wp/cop/ϩⲟϥ|ϩⲟϥ]] `ⲛⲛⲟⲩϯ [[Wp/cop/ⲁⲫⲱⲫ|ⲁⲫⲱⲫ]]. ϧⲉⲛ ϯⲯⲓϯ ⲛ̀ⲧⲉ [[Wp/cop/ⲱⲛ|ⲱⲛ]] ⲡⲉⲥϩⲁⲓ ⲡⲉ [[Wp/co/ⲕⲏⲃ|ⲕⲏⲃ]]. == ϯⲙⲉⲧⲥⲁⲟⲩⲛⲥⲓⲟⲩ == ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧϣⲉ `ⲓ`ⲍ ⲁⲡⲓⲥⲁⲟⲩⲛⲥⲓⲟⲩ `ⲛⲓⲧⲁⲗⲓⲕⲟⲥ ϫⲟⲃⲁⲛⲛⲓ ⲧⲟⲙⲉⲛⲓⲕⲟ ⲕⲁⲥⲥⲓⲛⲓ ⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲟⲩⲟⲛⲧⲉ ⲡⲓⲥⲉⲣⲙⲏ [[Wp/cop/ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ|ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ]] ⲟⲩⲓⲟϩ. ⲁϥϯⲣⲉⲛϥ ϫⲉⲛⲏⲑ. ⲁⲗⲗⲁ `ⲙⲫⲟⲟⲩ ⲧⲉⲛⲥⲱⲟⲩⲛ ϫⲉ `ⲙⲙⲟⲛⲧⲉ ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ ⲟⲩⲓⲟϩ. [[Category:Wp/cop]] [[Category:Wp/cop/ⲛⲟⲩϯ `ⲙⲡⲓϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ]] {{INTERWIKI|Q191815}} atmbtefasw7hhqpp01zyfubgfqmbmqb 7246994 7246993 2026-07-10T14:48:35Z Ironzombie39 2598693 /* ⲧⲉⲥⲙϩⲱⲟⲩⲓ */ 7246994 wikitext text/x-wiki [[File:Neith.svg|200px|thumb|ⲛⲏⲓⲧ]] '''Ⲛⲏⲓⲧ''' ⲧⲉ ⲟⲩ[[Wp/cop/ⲛⲟⲩϯ|ⲛⲑⲱⲣⲓ]] ϧⲉⲛ ⲡⲓ[[Wp/cop/ϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ|ϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ]]. == ⲣⲉⲛⲥ == <div>`ⲙⲡⲓ[[Wp/cop/ⲥϧⲁⲓ `ⲙⲙⲉⲑⲛⲟⲩϯ|ⲥϧⲁⲓ `ⲙⲙⲉⲑⲛⲟⲩϯ]] ⲣⲉⲛⲥ ⲡⲉ <hiero>n:t R25 B1</hiero>. </div> == ⲧⲉⲥⲙϩⲱⲟⲩⲓ == ⲛⲁⲩⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲡⲉⲥⲥⲟⲛ ⲛⲉⲙⲡⲉⲥϩⲁⲓ ⲡⲉ [[Wp/cop/ϧⲛⲟⲩⲙ|ϧⲛⲟⲩⲙ]]. ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧⲟⲩⲣⲟ `ⲛⲁⲡⲁⲥ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ ⲛⲁⲩⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲛⲏⲓⲧ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛ[[Wp/cop/ⲥⲟⲩⲕ|ⲥⲟⲩⲕ]]. ⲁⲗⲗⲁ ⲕⲁⲧⲁ ϯⲙⲉⲧⲡⲁϩϯ ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧⲟⲩⲣⲟ `ⲙⲃⲉⲣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ ⲛⲉ ⲛⲏⲓⲧ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛ[[Wp/cop/ⲣⲏ|ⲣⲏ]]. ⲟⲩⲟϩ ⲕⲁⲧⲁ ϩⲁⲛⲕⲉⲙⲉⲧⲡⲁϩϯ ⲛⲉ ⲛⲏⲓⲧ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛⲧⲉ ⲡⲓ[[Wp/cop/ϩⲟϥ|ϩⲟϥ]] `ⲛⲛⲟⲩϯ [[Wp/cop/ⲁⲫⲱⲫ|ⲁⲫⲱⲫ]]. ϧⲉⲛ ϯⲯⲓϯ ⲛ̀ⲧⲉ [[Wp/cop/ⲱⲛ|ⲱⲛ]] ⲡⲉⲥϩⲁⲓ ⲡⲉ [[Wp/co/ⲕⲏⲃ|ⲕⲏⲃ]]. == ϯⲙⲉⲧⲥⲁⲟⲩⲛⲥⲓⲟⲩ == ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧϣⲉ `ⲓ`ⲍ ⲁⲡⲓⲥⲁⲟⲩⲛⲥⲓⲟⲩ `ⲛⲓⲧⲁⲗⲓⲕⲟⲥ ϫⲟⲃⲁⲛⲛⲓ ⲧⲟⲙⲉⲛⲓⲕⲟ ⲕⲁⲥⲥⲓⲛⲓ ⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲟⲩⲟⲛⲧⲉ ⲡⲓⲥⲉⲣⲙⲏ [[Wp/cop/ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ|ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ]] ⲟⲩⲓⲟϩ. ⲁϥϯⲣⲉⲛϥ ϫⲉⲛⲏⲑ. ⲁⲗⲗⲁ `ⲙⲫⲟⲟⲩ ⲧⲉⲛⲥⲱⲟⲩⲛ ϫⲉ `ⲙⲙⲟⲛⲧⲉ ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ ⲟⲩⲓⲟϩ. [[Category:Wp/cop]] [[Category:Wp/cop/ⲛⲟⲩϯ `ⲙⲡⲓϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ]] {{INTERWIKI|Q191815}} qinnpvxmmhgbj3h4oi43u0yvypun7e2 7246996 7246994 2026-07-10T14:49:41Z Ironzombie39 2598693 /* ϯⲙⲉⲧⲥⲁⲟⲩⲛⲥⲓⲟⲩ */ 7246996 wikitext text/x-wiki [[File:Neith.svg|200px|thumb|ⲛⲏⲓⲧ]] '''Ⲛⲏⲓⲧ''' ⲧⲉ ⲟⲩ[[Wp/cop/ⲛⲟⲩϯ|ⲛⲑⲱⲣⲓ]] ϧⲉⲛ ⲡⲓ[[Wp/cop/ϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ|ϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ]]. == ⲣⲉⲛⲥ == <div>`ⲙⲡⲓ[[Wp/cop/ⲥϧⲁⲓ `ⲙⲙⲉⲑⲛⲟⲩϯ|ⲥϧⲁⲓ `ⲙⲙⲉⲑⲛⲟⲩϯ]] ⲣⲉⲛⲥ ⲡⲉ <hiero>n:t R25 B1</hiero>. </div> == ⲧⲉⲥⲙϩⲱⲟⲩⲓ == ⲛⲁⲩⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲡⲉⲥⲥⲟⲛ ⲛⲉⲙⲡⲉⲥϩⲁⲓ ⲡⲉ [[Wp/cop/ϧⲛⲟⲩⲙ|ϧⲛⲟⲩⲙ]]. ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧⲟⲩⲣⲟ `ⲛⲁⲡⲁⲥ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ ⲛⲁⲩⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲛⲏⲓⲧ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛ[[Wp/cop/ⲥⲟⲩⲕ|ⲥⲟⲩⲕ]]. ⲁⲗⲗⲁ ⲕⲁⲧⲁ ϯⲙⲉⲧⲡⲁϩϯ ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧⲟⲩⲣⲟ `ⲙⲃⲉⲣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ ⲛⲉ ⲛⲏⲓⲧ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛ[[Wp/cop/ⲣⲏ|ⲣⲏ]]. ⲟⲩⲟϩ ⲕⲁⲧⲁ ϩⲁⲛⲕⲉⲙⲉⲧⲡⲁϩϯ ⲛⲉ ⲛⲏⲓⲧ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛⲧⲉ ⲡⲓ[[Wp/cop/ϩⲟϥ|ϩⲟϥ]] `ⲛⲛⲟⲩϯ [[Wp/cop/ⲁⲫⲱⲫ|ⲁⲫⲱⲫ]]. ϧⲉⲛ ϯⲯⲓϯ ⲛ̀ⲧⲉ [[Wp/cop/ⲱⲛ|ⲱⲛ]] ⲡⲉⲥϩⲁⲓ ⲡⲉ [[Wp/co/ⲕⲏⲃ|ⲕⲏⲃ]]. == ϯⲙⲉⲧⲥⲁⲟⲩⲛⲥⲓⲟⲩ == ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧϣⲉ `ⲓ`ⲍ ⲁⲡⲓⲥⲁⲟⲩⲛⲥⲓⲟⲩ `ⲛⲓⲧⲁⲗⲓⲕⲟⲥ ϫⲟⲃⲁⲛⲛⲓ ⲧⲟⲙⲉⲛⲓⲕⲟ ⲕⲁⲥⲥⲓⲛⲓ ⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲟⲩⲟⲛⲧⲉ ⲡⲓⲥⲉⲣⲙⲏ [[Wp/cop/ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ|ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ]] ⲟⲩⲓⲟϩ. ⲁϥϯⲣⲉⲛϥ ϫⲉⲛⲏⲓⲧ. ⲁⲗⲗⲁ `ⲙⲫⲟⲟⲩ ⲧⲉⲛⲥⲱⲟⲩⲛ ϫⲉ `ⲙⲙⲟⲛⲧⲉ ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ ⲟⲩⲓⲟϩ. [[Category:Wp/cop]] [[Category:Wp/cop/ⲛⲟⲩϯ `ⲙⲡⲓϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ]] {{INTERWIKI|Q191815}} ijhqmajmzdl7atzzwrz7mgw2rv5x72k 7246997 7246996 2026-07-10T14:49:59Z Ironzombie39 2598693 Ironzombie39 moved page [[Wp/cop/Ⲛⲏⲑ]] to [[Wp/cop/Ⲛⲏⲓⲧ]] 7246996 wikitext text/x-wiki [[File:Neith.svg|200px|thumb|ⲛⲏⲓⲧ]] '''Ⲛⲏⲓⲧ''' ⲧⲉ ⲟⲩ[[Wp/cop/ⲛⲟⲩϯ|ⲛⲑⲱⲣⲓ]] ϧⲉⲛ ⲡⲓ[[Wp/cop/ϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ|ϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ]]. == ⲣⲉⲛⲥ == <div>`ⲙⲡⲓ[[Wp/cop/ⲥϧⲁⲓ `ⲙⲙⲉⲑⲛⲟⲩϯ|ⲥϧⲁⲓ `ⲙⲙⲉⲑⲛⲟⲩϯ]] ⲣⲉⲛⲥ ⲡⲉ <hiero>n:t R25 B1</hiero>. </div> == ⲧⲉⲥⲙϩⲱⲟⲩⲓ == ⲛⲁⲩⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲡⲉⲥⲥⲟⲛ ⲛⲉⲙⲡⲉⲥϩⲁⲓ ⲡⲉ [[Wp/cop/ϧⲛⲟⲩⲙ|ϧⲛⲟⲩⲙ]]. ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧⲟⲩⲣⲟ `ⲛⲁⲡⲁⲥ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ ⲛⲁⲩⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲛⲏⲓⲧ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛ[[Wp/cop/ⲥⲟⲩⲕ|ⲥⲟⲩⲕ]]. ⲁⲗⲗⲁ ⲕⲁⲧⲁ ϯⲙⲉⲧⲡⲁϩϯ ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧⲟⲩⲣⲟ `ⲙⲃⲉⲣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ ⲛⲉ ⲛⲏⲓⲧ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛ[[Wp/cop/ⲣⲏ|ⲣⲏ]]. ⲟⲩⲟϩ ⲕⲁⲧⲁ ϩⲁⲛⲕⲉⲙⲉⲧⲡⲁϩϯ ⲛⲉ ⲛⲏⲓⲧ ⲧⲉ ϯⲙⲁⲩ `ⲛⲧⲉ ⲡⲓ[[Wp/cop/ϩⲟϥ|ϩⲟϥ]] `ⲛⲛⲟⲩϯ [[Wp/cop/ⲁⲫⲱⲫ|ⲁⲫⲱⲫ]]. ϧⲉⲛ ϯⲯⲓϯ ⲛ̀ⲧⲉ [[Wp/cop/ⲱⲛ|ⲱⲛ]] ⲡⲉⲥϩⲁⲓ ⲡⲉ [[Wp/co/ⲕⲏⲃ|ⲕⲏⲃ]]. == ϯⲙⲉⲧⲥⲁⲟⲩⲛⲥⲓⲟⲩ == ϧⲉⲛϯⲙⲉⲧϣⲉ `ⲓ`ⲍ ⲁⲡⲓⲥⲁⲟⲩⲛⲥⲓⲟⲩ `ⲛⲓⲧⲁⲗⲓⲕⲟⲥ ϫⲟⲃⲁⲛⲛⲓ ⲧⲟⲙⲉⲛⲓⲕⲟ ⲕⲁⲥⲥⲓⲛⲓ ⲥⲁϫⲓ ϫⲉ ⲟⲩⲟⲛⲧⲉ ⲡⲓⲥⲉⲣⲙⲏ [[Wp/cop/ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ|ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ]] ⲟⲩⲓⲟϩ. ⲁϥϯⲣⲉⲛϥ ϫⲉⲛⲏⲓⲧ. ⲁⲗⲗⲁ `ⲙⲫⲟⲟⲩ ⲧⲉⲛⲥⲱⲟⲩⲛ ϫⲉ `ⲙⲙⲟⲛⲧⲉ ⲛⲉⲧⲟⲟⲩⲓ ⲟⲩⲓⲟϩ. [[Category:Wp/cop]] [[Category:Wp/cop/ⲛⲟⲩϯ `ⲙⲡⲓϫⲓⲛϣⲉⲙϣⲓ `ⲛⲣⲉⲙⲛⲭⲏⲙⲓ]] {{INTERWIKI|Q191815}} ijhqmajmzdl7atzzwrz7mgw2rv5x72k 0 2861891 7247146 6237365 2026-07-10T17:36:24Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7247146 wikitext text/x-wiki [[File:Aitutaki Pigs.JPG|thumb|ke'keen]] Le chan ke'keeno jun'tul balch jach ta ku polok'ta tu noj lu'mil yucatane jach ku cen tsenta'lobo yetel ixiim, juuch u tial u pajtal u polok'ta le chan ke'keeno [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q787}} nloo36iwkdsdp7wwd5ufm9mqred30k0 7247148 7247146 2026-07-10T17:42:15Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku beetpajal túumben jaatsil ts'íib 7247148 wikitext text/x-wiki [[File:Aitutaki Pigs.JPG|thumb|ke'keen]] Le '''k'éek'en''' (''Sus scrofa domesticus'') jump'éel mejen ba'alche' ku p'atal tu yóok'ol naj, ku polokta'al tumen máako'ob uti'al u nojochta'al. Ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', ya'ab máasewalo'ob ku ts'enta'altiko'ob yéetel ixi'im, xnuuk nal, bu'ul, k'úum, yuca yéetel uláak' janalilo'ob ku ma'alob yáantik u ch'íijil. Le chan k'éek'eno' ku ch'íijil jach séeb wa ku ts'áabik ma'alob janal, ja' mixba'al yéetel ku kanáanta'al tu najil ma'alob. Le '''k'éek'en'''o' yaan u noj k'a'abetil ti' u meyajil kaajo'ob, tumen ku ts'áaik bak', K’ab tsaats (''manteca'') yéetel uláak' ba'alo'ob ku meyajta'al ichil ya'ab janalilo'ob mayao'ob je'el bix cochinita pibil, lechón al horno, chicharrón yéetel relleno negro. Bey xan, u ts'enta'al ku ts'áaik tojol ti' ya'ab paalalo'ob yéetel máasewalo'ob ku meyajtiko'ob ichil chan ''granjas'' wa ichil u yotocho'ob. U kanáanta'al le '''k'éek'en'''o' jach k'a'abet. K'a'abet u ts'áabal jach ma'alob ja', noj lu'um ma'alob ku kuxtal, u p'o'oxik najil ku kuxtal yéetel u ts'áabal ''vacunas'' yéetel ts'áak wa k'oja'an. Bey túuno', le '''k'éek'en'''o' ku nojochta'al ma'alob, ku ch'íijil jach séeb yéetel ku ts'áaik ma'alob bak' ku jaanta'al tumen máako'ob. Le ''Sus scrofa domesticus'' yaan xan u na'atil yéetel u páajtal u kaambal. Ku na'atik ya'ab ba'alo'ob yéetel ku páajtal u ka'ansik u beetik jejeláas meyajo'ob. Tumen lela', yaan aj xooko'ob ku meyajtiko'ob xan ichil u xookil ts'áak yéetel ''ciencia''. Ti' le kaajo'ob mayao'ob, le '''k'éek'en'''o' ku p'áatal bey jump'éel ba'alche' jach k'a'abet ti' u janalil yéetel u meyajil máako'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q787}} s7o64j8rwhn31dia6gz32030dp83r77 7247149 7247148 2026-07-10T17:49:15Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247149 wikitext text/x-wiki [[File:Aitutaki Pigs.JPG|thumb|Chan ke'keeno'ob]] [[File:Cerdos acostados.JPG|thumb|Ke'keeno'ob]] Le '''k'éek'en''' (''Sus scrofa domesticus'') jump'éel mejen ba'alche' ku p'atal tu yóok'ol naj, ku polokta'al tumen máako'ob uti'al u nojochta'al. Ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', ya'ab máasewalo'ob ku ts'enta'altiko'ob yéetel ixi'im, xnuuk nal, bu'ul, k'úum, yuca yéetel uláak' janalilo'ob ku ma'alob yáantik u ch'íijil. Le chan k'éek'eno' ku ch'íijil jach séeb wa ku ts'áabik ma'alob janal, ja' mixba'al yéetel ku kanáanta'al tu najil ma'alob. Le '''k'éek'en'''o' yaan u noj k'a'abetil ti' u meyajil kaajo'ob, tumen ku ts'áaik bak', K’ab tsaats (''manteca'') yéetel uláak' ba'alo'ob ku meyajta'al ichil ya'ab janalilo'ob mayao'ob je'el bix cochinita pibil, lechón al horno, chicharrón yéetel relleno negro. Bey xan, u ts'enta'al ku ts'áaik tojol ti' ya'ab paalalo'ob yéetel máasewalo'ob ku meyajtiko'ob ichil chan ''granjas'' wa ichil u yotocho'ob. U kanáanta'al le '''k'éek'en'''o' jach k'a'abet. K'a'abet u ts'áabal jach ma'alob ja', noj lu'um ma'alob ku kuxtal, u p'o'oxik najil ku kuxtal yéetel u ts'áabal ''vacunas'' yéetel ts'áak wa k'oja'an. Bey túuno', le '''k'éek'en'''o' ku nojochta'al ma'alob, ku ch'íijil jach séeb yéetel ku ts'áaik ma'alob bak' ku jaanta'al tumen máako'ob. Le ''Sus scrofa domesticus'' yaan xan u na'atil yéetel u páajtal u kaambal. Ku na'atik ya'ab ba'alo'ob yéetel ku páajtal u ka'ansik u beetik jejeláas meyajo'ob. Tumen lela', yaan aj xooko'ob ku meyajtiko'ob xan ichil u xookil ts'áak yéetel ''ciencia''. Ti' le kaajo'ob mayao'ob, le '''k'éek'en'''o' ku p'áatal bey jump'éel ba'alche' jach k'a'abet ti' u janalil yéetel u meyajil máako'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q787}} 5jr0ga3cdb7bkaxhpvk6o6xvjwa9e97 7247150 7247149 2026-07-10T17:53:48Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247150 wikitext text/x-wiki [[File:Agribusiness Project Papua - Swine Farming (5511402882).jpg|thumb|Xleech yéetel un chan ke'keeno'ob]] [[File:Aitutaki Pigs.JPG|thumb|Chan ke'keeno'ob]] [[File:Cerdos acostados.JPG|thumb|Ke'keeno'ob tu poloktalo'ob]] Le '''k'éek'en''' (''Sus scrofa domesticus'') jump'éel mejen ba'alche' ku p'atal tu yóok'ol naj, ku polokta'al tumen máako'ob uti'al u nojochta'al. Ichil u noj lu'umil ''Yukatán'', ya'ab máasewalo'ob ku ts'enta'altiko'ob yéetel ixi'im, xnuuk nal, bu'ul, k'úum, yuca yéetel uláak' janalilo'ob ku ma'alob yáantik u ch'íijil. Le chan k'éek'eno' ku ch'íijil jach séeb wa ku ts'áabik ma'alob janal, ja' mixba'al yéetel ku kanáanta'al tu najil ma'alob. Le '''k'éek'en'''o' yaan u noj k'a'abetil ti' u meyajil kaajo'ob, tumen ku ts'áaik bak', K’ab tsaats (''manteca'') yéetel uláak' ba'alo'ob ku meyajta'al ichil ya'ab janalilo'ob mayao'ob je'el bix cochinita pibil, lechón al horno, chicharrón yéetel relleno negro. Bey xan, u ts'enta'al ku ts'áaik tojol ti' ya'ab paalalo'ob yéetel máasewalo'ob ku meyajtiko'ob ichil chan ''granjas'' wa ichil u yotocho'ob. U kanáanta'al le '''k'éek'en'''o' jach k'a'abet. K'a'abet u ts'áabal jach ma'alob ja', noj lu'um ma'alob ku kuxtal, u p'o'oxik najil ku kuxtal yéetel u ts'áabal ''vacunas'' yéetel ts'áak wa k'oja'an. Bey túuno', le '''k'éek'en'''o' ku nojochta'al ma'alob, ku ch'íijil jach séeb yéetel ku ts'áaik ma'alob bak' ku jaanta'al tumen máako'ob. Le ''Sus scrofa domesticus'' yaan xan u na'atil yéetel u páajtal u kaambal. Ku na'atik ya'ab ba'alo'ob yéetel ku páajtal u ka'ansik u beetik jejeláas meyajo'ob. Tumen lela', yaan aj xooko'ob ku meyajtiko'ob xan ichil u xookil ts'áak yéetel ''ciencia''. Ti' le kaajo'ob mayao'ob, le '''k'éek'en'''o' ku p'áatal bey jump'éel ba'alche' jach k'a'abet ti' u janalil yéetel u meyajil máako'ob. [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q787}} izqp9ogzsq53j1oh6rvxcmzrka6fsm0 0 2932142 7246883 7238454 2026-07-10T13:06:35Z Tirawari 1306056 neue Baumarten hinzugefügt aus W. Wilbert 1996: 89. 7246883 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[Wp/wba/Karewara|karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[Wp/wba/Akwaru|akwaru]]: [[Wp/wba/Ojiru amutu|ojiru amutu]], [[Wp/wba/Aro|aro]], [[Wp/wba/Embaketi|embaketi]], [[Wp/wba/Domblina|domblina]], ... |- |[[:Category:Wp/wba/Akwaja|dau akwaja]]: [[Wp/wba/Oji|oji]], [[Wp/wba/Mono|mono]], [[Wp/wba/Doi|doi]] (doju), [[Wp/wba/Kube|kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[Wp/wba/Buratana|buratana]], [[Wp/wba/Sikaru|sikaru]], [[Wp/wba/Okoma|okoma]], ... |- |jarako: [[Wp/wba/Dokosimo|dokosimo]], [[Wp/wba/Naba|naba]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] ... |- |[[Wp/wba/Je|je]],[[Wp/wba/Motana|motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Dau|dautuma]] |- |[[Wp/wba/Anare|anare]], [[Wp/wba/Basabasaru|basabasaru]], [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]], [[Wp/wba/Diaru|diaru]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Doiru|doiru]], [[Wp/wba/Erowitu|erowitu]], [[Wp/wba/Jajeru|jajeru]], [[Wp/wba/Jioru|jioru]], [[Wp/wba/Joaru|joaru]], [[Wp/wba/Iburu|iburu]], [[Wp/wba/Iru|iru]], [[Wp/wba/Kuberu|kuberu]], [[Wp/wba/Mutumutu|mutumutu]], [[Wp/wba/Najaru|najaru]], [[Wp/wba/Ojioboturu|ojioboturu]], [[Wp/wba/Ojiru|ojiru]], [[Wp/wba/Ojoru|ojoru]], [[Wp/wba/Sejoro|sejoro]], [[Wp/wba/Waiaju|waiaju]], [[Wp/wba/Winamoru|winamoru]], [[Wp/wba/Yaja|yaja]], [[Wp/wba/Yarokobojo|yarokobojo]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Wp/wba/Domu|Domutuma]] |- | [[Wp/wba/Simoarao|aji]][[Wp/wba/Simoarao|,]][[Wp/wba/Borabora|borabora]], [[Wp/wba/Bajemura|bajemura]], [[Wp/wba/Noidu|duruduru]], [[Wp/wba/Jarasebe|jarasebe]], [[Wp/wba/Jabisara|jabisara]], [[Wp/wba/Jere|jere]], [[Wp/wba/Juku|juku]], [[Wp/wba/Junu|junu]], [[Wp/wba/Simoarao|simoarao]], [[Wp/wba/Kaje|kaje]], [[Wp/wba/Jura|jura]], [[Wp/wba/Moko|moko]], [[Wp/wba/Noidu|motana]][[Wp/wba/Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[Wp/wba/Sisa|sisa]],[[Wp/wba/Wama|wama]][[Wp/wba/Warowaro|, warowaro]], [[Wp/wba/Wasikaba|wasikaba]], [[Wp/wba/Mua|mua]], [[Wp/wba/Joninaba|joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[Wp/wba/Bokoboko|bokoboko]], [[Wp/wba/Jukujuku|jukujuku]], [[Wp/wba/Otoida|otoida]], [[Wp/wba/Tuana|tuana]], [[Wp/wba/Naoro|naoro]], [[Wp/wba/Disi kabajanera|disi kabajanera]], [[Wp/wba/Toromo|toromo]], [[Wp/wba/Abujene|abujene]], Daina aromu: [[Wp/wba/Simoroko|simoroko]], [[Wp/wba/Wauta|wauta]], [[Wp/wba/Oka|oka]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Mera|mera]], [[Wp/wba/Tobe|tobe]], [[Wp/wba/Ayara|ayara]], [[Wp/wba/Naba|naba]] Warao aromu: domuwitu, [[Wp/wba/Misi|misi]], [[Wp/wba/Baka|baka]], [[Wp/wba/Bejoro|bejoro]], [[Wp/wba/Karina|karina]], [[Wp/wba/Kawayo|kawayo]], [[Wp/wba/Ume|ume]] [[:Category:Wp/wba/Jomakaba|jomakaba]]: [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Wp/wba/Glosbe|Glosbe]], [[Wp/wba/Youtube|Youtube]], [[Wp/wba/Wikipedia|Wikipedia]], [[Wp/wba/Duolingo|Duolingo]], [[Wp/wba/Avant Browser|Avant Browser]], [[Wp/wba/Comodo Dragon|Comodo Dragon]], [[Wp/wba/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/wba/Firefox|Firefox]], [[Wp/wba/K-Meleon|K-Meleon]], [[Wp/wba/Maxthon|Maxthon]], [[Wp/wba/Opera|Opera]], [[Wp/wba/RockMelt|RockMelt]], [[Wp/wba/Safari|Safari]], [[Wp/wba/Internet Explorer|Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Wp/wba/Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Wp/wba/Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Wp/wba/Manamo (nowara) | manamo]] , [[Wp/wba/Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Wp/wba/Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Wp/wba/Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Wp/wba/Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[Wp/wba/Warao jisaka|warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] b2aqczo9dlsyomgv2a0ogch7vi58zpv 7246964 7246883 2026-07-10T14:15:32Z Tirawari 1306056 Link hinzugefügt 7246964 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[Wp/wba/Karewara|karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[Wp/wba/Akwaru|akwaru]]: [[Wp/wba/Ojiru amutu|ojiru amutu]], [[Wp/wba/Aro|aro]], [[Wp/wba/Embaketi|embaketi]], [[Wp/wba/Domblina|domblina]], ... |- |[[:Category:Wp/wba/Akwaja|dau akwaja]]: [[Wp/wba/Oji|oji]], [[Wp/wba/Mono|mono]], [[Wp/wba/Doi|doi]] (doju), [[Wp/wba/Kube|kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[Wp/wba/Buratana|buratana]], [[Wp/wba/Sikaru|sikaru]], [[Wp/wba/Okoma|okoma]], ... |- |jarako: [[Wp/wba/Dokosimo|dokosimo]], [[Wp/wba/Naba|naba]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] ... |- |[[Wp/wba/Je|je]],[[Wp/wba/Motana|motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Dau|dautuma]] |- |[[Wp/wba/Anare|anare]], [[Wp/wba/Basabasaru|basabasaru]], [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]], [[Wp/wba/Diaru|diaru]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Doiru|doiru]], [[Wp/wba/Erowitu|erowitu]], [[Wp/wba/Jajeru|jajeru]], [[Wp/wba/Jioru|jioru]], [[Wp/wba/Joaru|joaru]], [[Wp/wba/Iburu|iburu]], [[Wp/wba/Iru|iru]], [[Wp/wba/Kuberu|kuberu]], [[Wp/wba/Mutumutu|mutumutu]], [[Wp/wba/Najaru|najaru]], [[Wp/wba/Ojioboturu|ojioboturu]], [[Wp/wba/Ojiru|ojiru]], [[Wp/wba/Ojoru|ojoru]], [[Wp/wba/Sejoro|sejoro]], [[Wp/wba/Waiaju|waiaju]], [[Wp/wba/Winamoru|winamoru]], [[Wp/wba/Yaja|yaja]], [[Wp/wba/Yarokobojo|yarokobojo]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Wp/wba/Domu|Domutuma]] |- | [[Wp/wba/Simoarao|aji]][[Wp/wba/Simoarao|,]][[Wp/wba/Borabora|borabora]], [[Wp/wba/Bajemura|bajemura]], [[Wp/wba/Bijibiji|bijibiji]], [[Wp/wba/Noidu|duruduru]], [[Wp/wba/Jarasebe|jarasebe]], [[Wp/wba/Jabisara|jabisara]], [[Wp/wba/Jere|jere]], [[Wp/wba/Juku|juku]], [[Wp/wba/Junu|junu]], [[Wp/wba/Simoarao|simoarao]], [[Wp/wba/Kaje|kaje]], [[Wp/wba/Jura|jura]], [[Wp/wba/Moko|moko]], [[Wp/wba/Noidu|motana]][[Wp/wba/Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[Wp/wba/Sisa|sisa]],[[Wp/wba/Wama|wama]][[Wp/wba/Warowaro|, warowaro]], [[Wp/wba/Wasikaba|wasikaba]], [[Wp/wba/Mua|mua]], [[Wp/wba/Joninaba|joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[Wp/wba/Bokoboko|bokoboko]], [[Wp/wba/Jukujuku|jukujuku]], [[Wp/wba/Otoida|otoida]], [[Wp/wba/Tuana|tuana]], [[Wp/wba/Naoro|naoro]], [[Wp/wba/Disi kabajanera|disi kabajanera]], [[Wp/wba/Toromo|toromo]], [[Wp/wba/Abujene|abujene]], Daina aromu: [[Wp/wba/Simoroko|simoroko]], [[Wp/wba/Wauta|wauta]], [[Wp/wba/Oka|oka]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Mera|mera]], [[Wp/wba/Tobe|tobe]], [[Wp/wba/Ayara|ayara]], [[Wp/wba/Naba|naba]] Warao aromu: domuwitu, [[Wp/wba/Misi|misi]], [[Wp/wba/Baka|baka]], [[Wp/wba/Bejoro|bejoro]], [[Wp/wba/Karina|karina]], [[Wp/wba/Kawayo|kawayo]], [[Wp/wba/Ume|ume]] [[:Category:Wp/wba/Jomakaba|jomakaba]]: [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Wp/wba/Glosbe|Glosbe]], [[Wp/wba/Youtube|Youtube]], [[Wp/wba/Wikipedia|Wikipedia]], [[Wp/wba/Duolingo|Duolingo]], [[Wp/wba/Avant Browser|Avant Browser]], [[Wp/wba/Comodo Dragon|Comodo Dragon]], [[Wp/wba/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/wba/Firefox|Firefox]], [[Wp/wba/K-Meleon|K-Meleon]], [[Wp/wba/Maxthon|Maxthon]], [[Wp/wba/Opera|Opera]], [[Wp/wba/RockMelt|RockMelt]], [[Wp/wba/Safari|Safari]], [[Wp/wba/Internet Explorer|Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Wp/wba/Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Wp/wba/Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Wp/wba/Manamo (nowara) | manamo]] , [[Wp/wba/Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Wp/wba/Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Wp/wba/Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Wp/wba/Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[Wp/wba/Warao jisaka|warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] m8y4boqnaalxv783o89wdjqhzuzm9fp 7246988 7246964 2026-07-10T14:33:36Z Tirawari 1306056 7246988 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[Wp/wba/Karewara|karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[Wp/wba/Akwaru|akwaru]]: [[Wp/wba/Ojiru amutu|ojiru amutu]], [[Wp/wba/Aro|aro]], [[Wp/wba/Embaketi|embaketi]], [[Wp/wba/Domblina|domblina]], ... |- |[[:Category:Wp/wba/Akwaja|dau akwaja]]: [[Wp/wba/Oji|oji]], [[Wp/wba/Mono|mono]], [[Wp/wba/Doi|doi]] (doju), [[Wp/wba/Kube|kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[Wp/wba/Buratana|buratana]], [[Wp/wba/Sikaru|sikaru]], [[Wp/wba/Okoma|okoma]], ... |- |jarako: [[Wp/wba/Dokosimo|dokosimo]], [[Wp/wba/Naba|naba]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] ... |- |[[Wp/wba/Je|je]],[[Wp/wba/Motana|motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Dau|dautuma]] |- |[[Wp/wba/Anare|anare]], [[Wp/wba/Basabasaru|basabasaru]], [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]], [[Wp/wba/Diaru|diaru]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Doiru|doiru]], [[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Jajeru|jajeru]], [[Wp/wba/Jioru|jioru]], [[Wp/wba/Joaru|joaru]], [[Wp/wba/Iburu|iburu]], [[Wp/wba/Iru|iru]], [[Wp/wba/Kuberu|kuberu]], [[Wp/wba/Mutumutu|mutumutu]], [[Wp/wba/Najaru|najaru]], [[Wp/wba/Ojioboturu|ojioboturu]], [[Wp/wba/Ojiru|ojiru]], [[Wp/wba/Ojoru|ojoru]], [[Wp/wba/Sejoro|sejoro]], [[Wp/wba/Waiaju|waiaju]], [[Wp/wba/Winamoru|winamoru]], [[Wp/wba/Yaja|yaja]], [[Wp/wba/Yarokobojo|yarokobojo]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Wp/wba/Domu|Domutuma]] |- | [[Wp/wba/Simoarao|aji]][[Wp/wba/Simoarao|,]][[Wp/wba/Borabora|borabora]], [[Wp/wba/Bajemura|bajemura]], [[Wp/wba/Bijibiji|bijibiji]], [[Wp/wba/Noidu|duruduru]], [[Wp/wba/Jarasebe|jarasebe]], [[Wp/wba/Jabisara|jabisara]], [[Wp/wba/Jere|jere]], [[Wp/wba/Juku|juku]], [[Wp/wba/Junu|junu]], [[Wp/wba/Simoarao|simoarao]], [[Wp/wba/Kaje|kaje]], [[Wp/wba/Jura|jura]], [[Wp/wba/Moko|moko]], [[Wp/wba/Noidu|motana]][[Wp/wba/Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[Wp/wba/Sisa|sisa]],[[Wp/wba/Wama|wama]][[Wp/wba/Warowaro|, warowaro]], [[Wp/wba/Wasikaba|wasikaba]], [[Wp/wba/Mua|mua]], [[Wp/wba/Joninaba|joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[Wp/wba/Bokoboko|bokoboko]], [[Wp/wba/Jukujuku|jukujuku]], [[Wp/wba/Otoida|otoida]], [[Wp/wba/Tuana|tuana]], [[Wp/wba/Naoro|naoro]], [[Wp/wba/Disi kabajanera|disi kabajanera]], [[Wp/wba/Toromo|toromo]], [[Wp/wba/Abujene|abujene]], Daina aromu: [[Wp/wba/Simoroko|simoroko]], [[Wp/wba/Wauta|wauta]], [[Wp/wba/Oka|oka]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Mera|mera]], [[Wp/wba/Tobe|tobe]], [[Wp/wba/Ayara|ayara]], [[Wp/wba/Naba|naba]] Warao aromu: domuwitu, [[Wp/wba/Misi|misi]], [[Wp/wba/Baka|baka]], [[Wp/wba/Bejoro|bejoro]], [[Wp/wba/Karina|karina]], [[Wp/wba/Kawayo|kawayo]], [[Wp/wba/Ume|ume]] [[:Category:Wp/wba/Jomakaba|jomakaba]]: [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Wp/wba/Glosbe|Glosbe]], [[Wp/wba/Youtube|Youtube]], [[Wp/wba/Wikipedia|Wikipedia]], [[Wp/wba/Duolingo|Duolingo]], [[Wp/wba/Avant Browser|Avant Browser]], [[Wp/wba/Comodo Dragon|Comodo Dragon]], [[Wp/wba/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/wba/Firefox|Firefox]], [[Wp/wba/K-Meleon|K-Meleon]], [[Wp/wba/Maxthon|Maxthon]], [[Wp/wba/Opera|Opera]], [[Wp/wba/RockMelt|RockMelt]], [[Wp/wba/Safari|Safari]], [[Wp/wba/Internet Explorer|Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Wp/wba/Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Wp/wba/Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Wp/wba/Manamo (nowara) | manamo]] , [[Wp/wba/Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Wp/wba/Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Wp/wba/Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Wp/wba/Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[Wp/wba/Warao jisaka|warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] 6nf4kv7c522z595ic1sn58dglyllmk0 7247079 7246988 2026-07-10T15:56:47Z Tirawari 1306056 Neue Kategorie neben Bäumen sind Lianen 7247079 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[Wp/wba/Karewara|karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[Wp/wba/Akwaru|akwaru]]: [[Wp/wba/Ojiru amutu|ojiru amutu]], [[Wp/wba/Aro|aro]], [[Wp/wba/Embaketi|embaketi]], [[Wp/wba/Domblina|domblina]], ... |- |[[:Category:Wp/wba/Akwaja|dau akwaja]]: [[Wp/wba/Oji|oji]], [[Wp/wba/Mono|mono]], [[Wp/wba/Doi|doi]] (doju), [[Wp/wba/Kube|kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[Wp/wba/Buratana|buratana]], [[Wp/wba/Sikaru|sikaru]], [[Wp/wba/Okoma|okoma]], ... |- |jarako: [[Wp/wba/Dokosimo|dokosimo]], [[Wp/wba/Naba|naba]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] ... |- |[[Wp/wba/Je|je]],[[Wp/wba/Motana|motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Dau|dautuma]] |- |[[Wp/wba/Anare|anare]], [[Wp/wba/Basabasaru|basabasaru]], [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]], [[Wp/wba/Diaru|diaru]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Doiru|doiru]], [[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Jajeru|jajeru]], [[Wp/wba/Jioru|jioru]], [[Wp/wba/Joaru|joaru]], [[Wp/wba/Iburu|iburu]], [[Wp/wba/Iru|iru]], [[Wp/wba/Kuberu|kuberu]], [[Wp/wba/Mutumutu|mutumutu]], [[Wp/wba/Najaru|najaru]], [[Wp/wba/Ojioboturu|ojioboturu]], [[Wp/wba/Ojiru|ojiru]], [[Wp/wba/Ojoru|ojoru]], [[Wp/wba/Sejoro|sejoro]], [[Wp/wba/Waiaju|waiaju]], [[Wp/wba/Winamoru|winamoru]], [[Wp/wba/Yaja|yaja]], [[Wp/wba/Yarokobojo|yarokobojo]] |} {| class="wikitable" ![[Wp/wba/Category:Ero|erotuma]] |- |[[Wp/wba/Ero|ero]], erowitu, eroida, ero jekunu / ero jototo, erojene, ero kakara, ero waikuba, ero waikubaida, ini |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Wp/wba/Domu|Domutuma]] |- | [[Wp/wba/Simoarao|aji]][[Wp/wba/Simoarao|,]][[Wp/wba/Borabora|borabora]], [[Wp/wba/Bajemura|bajemura]], [[Wp/wba/Bijibiji|bijibiji]], [[Wp/wba/Noidu|duruduru]], [[Wp/wba/Jarasebe|jarasebe]], [[Wp/wba/Jabisara|jabisara]], [[Wp/wba/Jere|jere]], [[Wp/wba/Juku|juku]], [[Wp/wba/Junu|junu]], [[Wp/wba/Simoarao|simoarao]], [[Wp/wba/Kaje|kaje]], [[Wp/wba/Jura|jura]], [[Wp/wba/Moko|moko]], [[Wp/wba/Noidu|motana]][[Wp/wba/Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[Wp/wba/Sisa|sisa]],[[Wp/wba/Wama|wama]][[Wp/wba/Warowaro|, warowaro]], [[Wp/wba/Wasikaba|wasikaba]], [[Wp/wba/Mua|mua]], [[Wp/wba/Joninaba|joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[Wp/wba/Bokoboko|bokoboko]], [[Wp/wba/Jukujuku|jukujuku]], [[Wp/wba/Otoida|otoida]], [[Wp/wba/Tuana|tuana]], [[Wp/wba/Naoro|naoro]], [[Wp/wba/Disi kabajanera|disi kabajanera]], [[Wp/wba/Toromo|toromo]], [[Wp/wba/Abujene|abujene]], Daina aromu: [[Wp/wba/Simoroko|simoroko]], [[Wp/wba/Wauta|wauta]], [[Wp/wba/Oka|oka]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Mera|mera]], [[Wp/wba/Tobe|tobe]], [[Wp/wba/Ayara|ayara]], [[Wp/wba/Naba|naba]] Warao aromu: domuwitu, [[Wp/wba/Misi|misi]], [[Wp/wba/Baka|baka]], [[Wp/wba/Bejoro|bejoro]], [[Wp/wba/Karina|karina]], [[Wp/wba/Kawayo|kawayo]], [[Wp/wba/Ume|ume]] [[:Category:Wp/wba/Jomakaba|jomakaba]]: [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Wp/wba/Glosbe|Glosbe]], [[Wp/wba/Youtube|Youtube]], [[Wp/wba/Wikipedia|Wikipedia]], [[Wp/wba/Duolingo|Duolingo]], [[Wp/wba/Avant Browser|Avant Browser]], [[Wp/wba/Comodo Dragon|Comodo Dragon]], [[Wp/wba/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/wba/Firefox|Firefox]], [[Wp/wba/K-Meleon|K-Meleon]], [[Wp/wba/Maxthon|Maxthon]], [[Wp/wba/Opera|Opera]], [[Wp/wba/RockMelt|RockMelt]], [[Wp/wba/Safari|Safari]], [[Wp/wba/Internet Explorer|Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Wp/wba/Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Wp/wba/Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Wp/wba/Manamo (nowara) | manamo]] , [[Wp/wba/Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Wp/wba/Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Wp/wba/Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Wp/wba/Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[Wp/wba/Warao jisaka|warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] grxsoffpjexjo632hlr3okcsbao5uj3 7247099 7247079 2026-07-10T16:07:21Z Tirawari 1306056 Links gesetzt 7247099 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[Wp/wba/Karewara|karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[Wp/wba/Akwaru|akwaru]]: [[Wp/wba/Ojiru amutu|ojiru amutu]], [[Wp/wba/Aro|aro]], [[Wp/wba/Embaketi|embaketi]], [[Wp/wba/Domblina|domblina]], ... |- |[[:Category:Wp/wba/Akwaja|dau akwaja]]: [[Wp/wba/Oji|oji]], [[Wp/wba/Mono|mono]], [[Wp/wba/Doi|doi]] (doju), [[Wp/wba/Kube|kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[Wp/wba/Buratana|buratana]], [[Wp/wba/Sikaru|sikaru]], [[Wp/wba/Okoma|okoma]], ... |- |jarako: [[Wp/wba/Dokosimo|dokosimo]], [[Wp/wba/Naba|naba]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] ... |- |[[Wp/wba/Je|je]],[[Wp/wba/Motana|motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Dau|dautuma]] |- |[[Wp/wba/Anare|anare]], [[Wp/wba/Basabasaru|basabasaru]], [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]], [[Wp/wba/Diaru|diaru]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Doiru|doiru]], [[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Jajeru|jajeru]], [[Wp/wba/Jioru|jioru]], [[Wp/wba/Joaru|joaru]], [[Wp/wba/Iburu|iburu]], [[Wp/wba/Iru|iru]], [[Wp/wba/Kuberu|kuberu]], [[Wp/wba/Mutumutu|mutumutu]], [[Wp/wba/Najaru|najaru]], [[Wp/wba/Ojioboturu|ojioboturu]], [[Wp/wba/Ojiru|ojiru]], [[Wp/wba/Ojoru|ojoru]], [[Wp/wba/Sejoro|sejoro]], [[Wp/wba/Waiaju|waiaju]], [[Wp/wba/Winamoru|winamoru]], [[Wp/wba/Yaja|yaja]], [[Wp/wba/Yarokobojo|yarokobojo]] |} {| class="wikitable" ![[Wp/wba/Category:Ero|erotuma]] |- |[[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Ero|erowitu]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Ero jekunu|ero jekunu]] / [[Wp/wba/Ero jekunu|ero jototo]], [[Wp/wba/Erojene|erojene]], [[Wp/wba/Ero kakara|ero kakara]], [[Wp/wba/Ero waikuba|ero waikuba]], [[Wp/wba/Ero waikubaida|ero waikubaida]], [[Wp/wba/Ini|ini]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Wp/wba/Domu|Domutuma]] |- | [[Wp/wba/Simoarao|aji]][[Wp/wba/Simoarao|,]][[Wp/wba/Borabora|borabora]], [[Wp/wba/Bajemura|bajemura]], [[Wp/wba/Bijibiji|bijibiji]], [[Wp/wba/Noidu|duruduru]], [[Wp/wba/Jarasebe|jarasebe]], [[Wp/wba/Jabisara|jabisara]], [[Wp/wba/Jere|jere]], [[Wp/wba/Juku|juku]], [[Wp/wba/Junu|junu]], [[Wp/wba/Simoarao|simoarao]], [[Wp/wba/Kaje|kaje]], [[Wp/wba/Jura|jura]], [[Wp/wba/Moko|moko]], [[Wp/wba/Noidu|motana]][[Wp/wba/Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[Wp/wba/Sisa|sisa]],[[Wp/wba/Wama|wama]][[Wp/wba/Warowaro|, warowaro]], [[Wp/wba/Wasikaba|wasikaba]], [[Wp/wba/Mua|mua]], [[Wp/wba/Joninaba|joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[Wp/wba/Bokoboko|bokoboko]], [[Wp/wba/Jukujuku|jukujuku]], [[Wp/wba/Otoida|otoida]], [[Wp/wba/Tuana|tuana]], [[Wp/wba/Naoro|naoro]], [[Wp/wba/Disi kabajanera|disi kabajanera]], [[Wp/wba/Toromo|toromo]], [[Wp/wba/Abujene|abujene]], Daina aromu: [[Wp/wba/Simoroko|simoroko]], [[Wp/wba/Wauta|wauta]], [[Wp/wba/Oka|oka]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Mera|mera]], [[Wp/wba/Tobe|tobe]], [[Wp/wba/Ayara|ayara]], [[Wp/wba/Naba|naba]] Warao aromu: domuwitu, [[Wp/wba/Misi|misi]], [[Wp/wba/Baka|baka]], [[Wp/wba/Bejoro|bejoro]], [[Wp/wba/Karina|karina]], [[Wp/wba/Kawayo|kawayo]], [[Wp/wba/Ume|ume]] [[:Category:Wp/wba/Jomakaba|jomakaba]]: [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Wp/wba/Glosbe|Glosbe]], [[Wp/wba/Youtube|Youtube]], [[Wp/wba/Wikipedia|Wikipedia]], [[Wp/wba/Duolingo|Duolingo]], [[Wp/wba/Avant Browser|Avant Browser]], [[Wp/wba/Comodo Dragon|Comodo Dragon]], [[Wp/wba/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/wba/Firefox|Firefox]], [[Wp/wba/K-Meleon|K-Meleon]], [[Wp/wba/Maxthon|Maxthon]], [[Wp/wba/Opera|Opera]], [[Wp/wba/RockMelt|RockMelt]], [[Wp/wba/Safari|Safari]], [[Wp/wba/Internet Explorer|Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Wp/wba/Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Wp/wba/Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Wp/wba/Manamo (nowara) | manamo]] , [[Wp/wba/Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Wp/wba/Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Wp/wba/Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Wp/wba/Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[Wp/wba/Warao jisaka|warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] goadc4uyzmfz7ky6qyx9xnbvfpsulbs 7247129 7247099 2026-07-10T16:53:36Z Tirawari 1306056 Neue Kategorie eingefügt 7247129 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[Wp/wba/Karewara|karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ {| class="wikitable" !kanona |- |[[Wp/wba/Biji|biji]], nona, iburu nona, ja, |} ![[:Category:Wp/wba/Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[Wp/wba/Akwaru|akwaru]]: [[Wp/wba/Ojiru amutu|ojiru amutu]], [[Wp/wba/Aro|aro]], [[Wp/wba/Embaketi|embaketi]], [[Wp/wba/Domblina|domblina]], ... |- |[[:Category:Wp/wba/Akwaja|dau akwaja]]: [[Wp/wba/Oji|oji]], [[Wp/wba/Mono|mono]], [[Wp/wba/Doi|doi]] (doju), [[Wp/wba/Kube|kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[Wp/wba/Buratana|buratana]], [[Wp/wba/Sikaru|sikaru]], [[Wp/wba/Okoma|okoma]], ... |- |jarako: [[Wp/wba/Dokosimo|dokosimo]], [[Wp/wba/Naba|naba]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] ... |- |[[Wp/wba/Je|je]],[[Wp/wba/Motana|motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Dau|dautuma]] |- |[[Wp/wba/Anare|anare]], [[Wp/wba/Basabasaru|basabasaru]], [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]], [[Wp/wba/Diaru|diaru]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Doiru|doiru]], [[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Jajeru|jajeru]], [[Wp/wba/Jioru|jioru]], [[Wp/wba/Joaru|joaru]], [[Wp/wba/Iburu|iburu]], [[Wp/wba/Iru|iru]], [[Wp/wba/Kuberu|kuberu]], [[Wp/wba/Mutumutu|mutumutu]], [[Wp/wba/Najaru|najaru]], [[Wp/wba/Ojioboturu|ojioboturu]], [[Wp/wba/Ojiru|ojiru]], [[Wp/wba/Ojoru|ojoru]], [[Wp/wba/Sejoro|sejoro]], [[Wp/wba/Waiaju|waiaju]], [[Wp/wba/Winamoru|winamoru]], [[Wp/wba/Yaja|yaja]], [[Wp/wba/Yarokobojo|yarokobojo]] |} {| class="wikitable" ![[Wp/wba/Category:Ero|erotuma]] |- |[[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Ero|erowitu]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Ero jekunu|ero jekunu]] / [[Wp/wba/Ero jekunu|ero jototo]], [[Wp/wba/Erojene|erojene]], [[Wp/wba/Ero kakara|ero kakara]], [[Wp/wba/Ero waikuba|ero waikuba]], [[Wp/wba/Ero waikubaida|ero waikubaida]], [[Wp/wba/Ini|ini]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Wp/wba/Domu|Domutuma]] |- | [[Wp/wba/Simoarao|aji]][[Wp/wba/Simoarao|,]][[Wp/wba/Borabora|borabora]], [[Wp/wba/Bajemura|bajemura]], [[Wp/wba/Bijibiji|bijibiji]], [[Wp/wba/Noidu|duruduru]], [[Wp/wba/Jarasebe|jarasebe]], [[Wp/wba/Jabisara|jabisara]], [[Wp/wba/Jere|jere]], [[Wp/wba/Juku|juku]], [[Wp/wba/Junu|junu]], [[Wp/wba/Simoarao|simoarao]], [[Wp/wba/Kaje|kaje]], [[Wp/wba/Jura|jura]], [[Wp/wba/Moko|moko]], [[Wp/wba/Noidu|motana]][[Wp/wba/Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[Wp/wba/Sisa|sisa]],[[Wp/wba/Wama|wama]][[Wp/wba/Warowaro|, warowaro]], [[Wp/wba/Wasikaba|wasikaba]], [[Wp/wba/Mua|mua]], [[Wp/wba/Joninaba|joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[Wp/wba/Bokoboko|bokoboko]], [[Wp/wba/Jukujuku|jukujuku]], [[Wp/wba/Otoida|otoida]], [[Wp/wba/Tuana|tuana]], [[Wp/wba/Naoro|naoro]], [[Wp/wba/Disi kabajanera|disi kabajanera]], [[Wp/wba/Toromo|toromo]], [[Wp/wba/Abujene|abujene]], Daina aromu: [[Wp/wba/Simoroko|simoroko]], [[Wp/wba/Wauta|wauta]], [[Wp/wba/Oka|oka]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Mera|mera]], [[Wp/wba/Tobe|tobe]], [[Wp/wba/Ayara|ayara]], [[Wp/wba/Naba|naba]] Warao aromu: domuwitu, [[Wp/wba/Misi|misi]], [[Wp/wba/Baka|baka]], [[Wp/wba/Bejoro|bejoro]], [[Wp/wba/Karina|karina]], [[Wp/wba/Kawayo|kawayo]], [[Wp/wba/Ume|ume]] [[:Category:Wp/wba/Jomakaba|jomakaba]]: [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Wp/wba/Glosbe|Glosbe]], [[Wp/wba/Youtube|Youtube]], [[Wp/wba/Wikipedia|Wikipedia]], [[Wp/wba/Duolingo|Duolingo]], [[Wp/wba/Avant Browser|Avant Browser]], [[Wp/wba/Comodo Dragon|Comodo Dragon]], [[Wp/wba/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/wba/Firefox|Firefox]], [[Wp/wba/K-Meleon|K-Meleon]], [[Wp/wba/Maxthon|Maxthon]], [[Wp/wba/Opera|Opera]], [[Wp/wba/RockMelt|RockMelt]], [[Wp/wba/Safari|Safari]], [[Wp/wba/Internet Explorer|Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Wp/wba/Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Wp/wba/Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Wp/wba/Manamo (nowara) | manamo]] , [[Wp/wba/Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Wp/wba/Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Wp/wba/Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Wp/wba/Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[Wp/wba/Warao jisaka|warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] nev2az24s8bjrsi0rqf1mknp1a11tp6 7247134 7247129 2026-07-10T17:13:25Z Tirawari 1306056 7247134 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ {| class="wikitable" !kanona |- |[[biji]], nona, iburu nona, ja, uju/ u, jaje, wajibaka, janoko, jisabanoko, jataburu, jororuju, najuru, aru awa, nasi, nawa, |} ![[:Category:Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[akwaru]]: [[ojiru amutu]], [[aro]], [[embaketi]], [[domblina]], ... |- |[[:Category:Akwaja|dau akwaja]]: [[oji]], [[mono]], [[doi]] (doju), [[kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[buratana]], [[sikaru]], [[okoma]], ... |- |jarako: [[dokosimo]], [[naba]], [[kwamara]], [[kajeana]], [[osibu]], [[osibu]] auka, [[basi]], [[mukobu]], [[ua]], [[mejebajara]], [[najĩ]], [[joku]] ... |- |[[je]],[[motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Dau|dautuma]] |- |[[anare]], [[basabasaru]], [[bijibijiru]], [[diaru]], [[eroida]], [[doiru]], [[ero]], [[jajeru]], [[jioru]], [[joaru]], [[iburu]], [[iru]], [[kuberu]], [[mutumutu]], [[najaru]], [[ojioboturu]], [[ojiru]], [[ojoru]], [[sejoro]], [[waiaju]], [[winamoru]], [[yaja]], [[yarokobojo]] |} {| class="wikitable" ![[Category:Ero|erotuma]] |- |[[ero]], [[Ero|erowitu]], [[eroida]], [[ero jekunu]] / [[Ero jekunu|ero jototo]], [[erojene]], [[ero kakara]], [[ero waikuba]], [[ero waikubaida]], [[ini]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Domu|Domutuma]] |- | [[Simoarao|aji]][[Simoarao|,]][[borabora]], [[bajemura]], [[bijibiji]], [[Noidu|duruduru]], [[jarasebe]], [[jabisara]], [[jere]], [[juku]], [[junu]], [[simoarao]], [[kaje]], [[jura]], [[moko]], [[Noidu|motana]][[Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[sisa]],[[wama]][[Warowaro|, warowaro]], [[wasikaba]], [[mua]], [[joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[bokoboko]], [[jukujuku]], [[otoida]], [[tuana]], [[naoro]], [[disi kabajanera]], [[toromo]], [[abujene]], Daina aromu: [[simoroko]], [[wauta]], [[oka]], [[kwamara]], [[mera]], [[tobe]], [[ayara]], [[naba]] Warao aromu: domuwitu, [[misi]], [[baka]], [[bejoro]], [[karina]], [[kawayo]], [[ume]] [[:Category:Jomakaba|jomakaba]]: [[kajeana]], [[osibu]], [[osibu]] auka, [[basi]], [[mukobu]], [[ua]], [[mejebajara]], [[najĩ]], [[joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Glosbe]], [[Youtube]], [[Wikipedia]], [[Duolingo]], [[Avant Browser]], [[Comodo Dragon]], [[Google Chrome]], [[Firefox]], [[K-Meleon]], [[Maxthon]], [[Opera]], [[RockMelt]], [[Safari]], [[Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Manamo (nowara) | manamo]] , [[Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] n46p1014rta4c6tbu1eyuw51yxbgrss 7247136 7247134 2026-07-10T17:14:45Z Tirawari 1306056 7247136 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ {| class="wikitable" !kanona |- |[[Wp/wba/Biji|biji]], nona, iburu nona, ja, uju/ u, jaje, wajibaka, janoko, jisabanoko, jataburu, jororuju, najuru, aru awa, nasi, nawa, |} ![[:Category:Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[akwaru]]: [[ojiru amutu]], [[aro]], [[embaketi]], [[domblina]], ... |- |[[:Category:Akwaja|dau akwaja]]: [[oji]], [[mono]], [[doi]] (doju), [[kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[buratana]], [[sikaru]], [[okoma]], ... |- |jarako: [[dokosimo]], [[naba]], [[kwamara]], [[kajeana]], [[osibu]], [[osibu]] auka, [[basi]], [[mukobu]], [[ua]], [[mejebajara]], [[najĩ]], [[joku]] ... |- |[[je]],[[motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Dau|dautuma]] |- |[[anare]], [[basabasaru]], [[bijibijiru]], [[diaru]], [[eroida]], [[doiru]], [[ero]], [[jajeru]], [[jioru]], [[joaru]], [[iburu]], [[iru]], [[kuberu]], [[mutumutu]], [[najaru]], [[ojioboturu]], [[ojiru]], [[ojoru]], [[sejoro]], [[waiaju]], [[winamoru]], [[yaja]], [[yarokobojo]] |} {| class="wikitable" ![[Category:Ero|erotuma]] |- |[[ero]], [[Ero|erowitu]], [[eroida]], [[ero jekunu]] / [[Ero jekunu|ero jototo]], [[erojene]], [[ero kakara]], [[ero waikuba]], [[ero waikubaida]], [[ini]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Domu|Domutuma]] |- | [[Simoarao|aji]][[Simoarao|,]][[borabora]], [[bajemura]], [[bijibiji]], [[Noidu|duruduru]], [[jarasebe]], [[jabisara]], [[jere]], [[juku]], [[junu]], [[simoarao]], [[kaje]], [[jura]], [[moko]], [[Noidu|motana]][[Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[sisa]],[[wama]][[Warowaro|, warowaro]], [[wasikaba]], [[mua]], [[joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[bokoboko]], [[jukujuku]], [[otoida]], [[tuana]], [[naoro]], [[disi kabajanera]], [[toromo]], [[abujene]], Daina aromu: [[simoroko]], [[wauta]], [[oka]], [[kwamara]], [[mera]], [[tobe]], [[ayara]], [[naba]] Warao aromu: domuwitu, [[misi]], [[baka]], [[bejoro]], [[karina]], [[kawayo]], [[ume]] [[:Category:Jomakaba|jomakaba]]: [[kajeana]], [[osibu]], [[osibu]] auka, [[basi]], [[mukobu]], [[ua]], [[mejebajara]], [[najĩ]], [[joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Glosbe]], [[Youtube]], [[Wikipedia]], [[Duolingo]], [[Avant Browser]], [[Comodo Dragon]], [[Google Chrome]], [[Firefox]], [[K-Meleon]], [[Maxthon]], [[Opera]], [[RockMelt]], [[Safari]], [[Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Manamo (nowara) | manamo]] , [[Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] 42d21z7dt8u8r1lfhgyu8qsobh36sad 7247137 7247136 2026-07-10T17:18:46Z Tirawari 1306056 7247137 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ {| class="wikitable" ![[Wp/wba/Category:Kanona|kanona]] |- |[[Wp/wba/Biji|biji]], nona, iburu nona, ja, uju/ u, jaje, wajibaka, janoko, jisabanoko, jataburu, jororuju, najuru, aru awa, nasi, nawa, |} ![[:Category:Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[akwaru]]: [[ojiru amutu]], [[aro]], [[embaketi]], [[domblina]], ... |- |[[:Category:Akwaja|dau akwaja]]: [[oji]], [[mono]], [[doi]] (doju), [[kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[buratana]], [[sikaru]], [[okoma]], ... |- |jarako: [[dokosimo]], [[naba]], [[kwamara]], [[kajeana]], [[osibu]], [[osibu]] auka, [[basi]], [[mukobu]], [[ua]], [[mejebajara]], [[najĩ]], [[joku]] ... |- |[[je]],[[motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Dau|dautuma]] |- |[[anare]], [[basabasaru]], [[bijibijiru]], [[diaru]], [[eroida]], [[doiru]], [[ero]], [[jajeru]], [[jioru]], [[joaru]], [[iburu]], [[iru]], [[kuberu]], [[mutumutu]], [[najaru]], [[ojioboturu]], [[ojiru]], [[ojoru]], [[sejoro]], [[waiaju]], [[winamoru]], [[yaja]], [[yarokobojo]] |} {| class="wikitable" ![[Category:Ero|erotuma]] |- |[[ero]], [[Ero|erowitu]], [[eroida]], [[ero jekunu]] / [[Ero jekunu|ero jototo]], [[erojene]], [[ero kakara]], [[ero waikuba]], [[ero waikubaida]], [[ini]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Domu|Domutuma]] |- | [[Simoarao|aji]][[Simoarao|,]][[borabora]], [[bajemura]], [[bijibiji]], [[Noidu|duruduru]], [[jarasebe]], [[jabisara]], [[jere]], [[juku]], [[junu]], [[simoarao]], [[kaje]], [[jura]], [[moko]], [[Noidu|motana]][[Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[sisa]],[[wama]][[Warowaro|, warowaro]], [[wasikaba]], [[mua]], [[joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[bokoboko]], [[jukujuku]], [[otoida]], [[tuana]], [[naoro]], [[disi kabajanera]], [[toromo]], [[abujene]], Daina aromu: [[simoroko]], [[wauta]], [[oka]], [[kwamara]], [[mera]], [[tobe]], [[ayara]], [[naba]] Warao aromu: domuwitu, [[misi]], [[baka]], [[bejoro]], [[karina]], [[kawayo]], [[ume]] [[:Category:Jomakaba|jomakaba]]: [[kajeana]], [[osibu]], [[osibu]] auka, [[basi]], [[mukobu]], [[ua]], [[mejebajara]], [[najĩ]], [[joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Glosbe]], [[Youtube]], [[Wikipedia]], [[Duolingo]], [[Avant Browser]], [[Comodo Dragon]], [[Google Chrome]], [[Firefox]], [[K-Meleon]], [[Maxthon]], [[Opera]], [[RockMelt]], [[Safari]], [[Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Manamo (nowara) | manamo]] , [[Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] fm7y2aml9sob21kstmucul9ok2p8zrz 7247139 7247137 2026-07-10T17:21:54Z Tirawari 1306056 Undid revision [[Special:Diff/7247137|7247137]] by [[Special:Contributions/Tirawari|Tirawari]] ([[User talk:Tirawari|talk]]) 7247139 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[Wp/wba/Karewara|karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ {| class="wikitable" !kanona |- |[[Wp/wba/Biji|biji]], nona, iburu nona, ja, uju/ u, jaje, wajibaka, janoko, jisabanoko, jataburu, jororuju, najuru, aru awa, nasi, nawa, |} ![[:Category:Wp/wba/Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[Wp/wba/Akwaru|akwaru]]: [[Wp/wba/Ojiru amutu|ojiru amutu]], [[Wp/wba/Aro|aro]], [[Wp/wba/Embaketi|embaketi]], [[Wp/wba/Domblina|domblina]], ... |- |[[:Category:Wp/wba/Akwaja|dau akwaja]]: [[Wp/wba/Oji|oji]], [[Wp/wba/Mono|mono]], [[Wp/wba/Doi|doi]] (doju), [[Wp/wba/Kube|kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[Wp/wba/Buratana|buratana]], [[Wp/wba/Sikaru|sikaru]], [[Wp/wba/Okoma|okoma]], ... |- |jarako: [[Wp/wba/Dokosimo|dokosimo]], [[Wp/wba/Naba|naba]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] ... |- |[[Wp/wba/Je|je]],[[Wp/wba/Motana|motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Dau|dautuma]] |- |[[Wp/wba/Anare|anare]], [[Wp/wba/Basabasaru|basabasaru]], [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]], [[Wp/wba/Diaru|diaru]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Doiru|doiru]], [[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Jajeru|jajeru]], [[Wp/wba/Jioru|jioru]], [[Wp/wba/Joaru|joaru]], [[Wp/wba/Iburu|iburu]], [[Wp/wba/Iru|iru]], [[Wp/wba/Kuberu|kuberu]], [[Wp/wba/Mutumutu|mutumutu]], [[Wp/wba/Najaru|najaru]], [[Wp/wba/Ojioboturu|ojioboturu]], [[Wp/wba/Ojiru|ojiru]], [[Wp/wba/Ojoru|ojoru]], [[Wp/wba/Sejoro|sejoro]], [[Wp/wba/Waiaju|waiaju]], [[Wp/wba/Winamoru|winamoru]], [[Wp/wba/Yaja|yaja]], [[Wp/wba/Yarokobojo|yarokobojo]] |} {| class="wikitable" ![[Category:Wp/wba/Ero|erotuma]] |- |[[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Ero|erowitu]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Ero jekunu|ero jekunu]] / [[Wp/wba/Ero jekunu|ero jototo]], [[Wp/wba/Erojene|erojene]], [[Wp/wba/Ero kakara|ero kakara]], [[Wp/wba/Ero waikuba|ero waikuba]], [[Wp/wba/Ero waikubaida|ero waikubaida]], [[Wp/wba/Ini|ini]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Wp/wba/Domu|Domutuma]] |- | [[Wp/wba/Simoarao|aji]][[Wp/wba/Simoarao|,]][[Wp/wba/Borabora|borabora]], [[Wp/wba/Bajemura|bajemura]], [[Wp/wba/Bijibiji|bijibiji]], [[Wp/wba/Noidu|duruduru]], [[Wp/wba/Jarasebe|jarasebe]], [[Wp/wba/Jabisara|jabisara]], [[Wp/wba/Jere|jere]], [[Wp/wba/Juku|juku]], [[Wp/wba/Junu|junu]], [[Wp/wba/Simoarao|simoarao]], [[Wp/wba/Kaje|kaje]], [[Wp/wba/Jura|jura]], [[Wp/wba/Moko|moko]], [[Wp/wba/Noidu|motana]][[Wp/wba/Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[Wp/wba/Sisa|sisa]],[[Wp/wba/Wama|wama]][[Wp/wba/Warowaro|, warowaro]], [[Wp/wba/Wasikaba|wasikaba]], [[Wp/wba/Mua|mua]], [[Wp/wba/Joninaba|joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[Wp/wba/Bokoboko|bokoboko]], [[Wp/wba/Jukujuku|jukujuku]], [[Wp/wba/Otoida|otoida]], [[Wp/wba/Tuana|tuana]], [[Wp/wba/Naoro|naoro]], [[Wp/wba/Disi kabajanera|disi kabajanera]], [[Wp/wba/Toromo|toromo]], [[Wp/wba/Abujene|abujene]], Daina aromu: [[Wp/wba/Simoroko|simoroko]], [[Wp/wba/Wauta|wauta]], [[Wp/wba/Oka|oka]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Mera|mera]], [[Wp/wba/Tobe|tobe]], [[Wp/wba/Ayara|ayara]], [[Wp/wba/Naba|naba]] Warao aromu: domuwitu, [[Wp/wba/Misi|misi]], [[Wp/wba/Baka|baka]], [[Wp/wba/Bejoro|bejoro]], [[Wp/wba/Karina|karina]], [[Wp/wba/Kawayo|kawayo]], [[Wp/wba/Ume|ume]] [[:Category:Wp/wba/Jomakaba|jomakaba]]: [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Wp/wba/Glosbe|Glosbe]], [[Wp/wba/Youtube|Youtube]], [[Wp/wba/Wikipedia|Wikipedia]], [[Wp/wba/Duolingo|Duolingo]], [[Wp/wba/Avant Browser|Avant Browser]], [[Wp/wba/Comodo Dragon|Comodo Dragon]], [[Wp/wba/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/wba/Firefox|Firefox]], [[Wp/wba/K-Meleon|K-Meleon]], [[Wp/wba/Maxthon|Maxthon]], [[Wp/wba/Opera|Opera]], [[Wp/wba/RockMelt|RockMelt]], [[Wp/wba/Safari|Safari]], [[Wp/wba/Internet Explorer|Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Wp/wba/Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Wp/wba/Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Wp/wba/Manamo (nowara) | manamo]] , [[Wp/wba/Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Wp/wba/Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Wp/wba/Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Wp/wba/Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[Wp/wba/Warao jisaka|warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] ft98956tzei2shml9rs027ff04sj52l 7247140 7247139 2026-07-10T17:23:40Z Tirawari 1306056 Link gesetzt 7247140 wikitext text/x-wiki <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" |- | <div style="text-align: center;"> '''Warao''' a '''ribu''' a '''Wikipedia''' eku: [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Category:Wp/wba 69] '''nanoara'''tuma. </div> [[File:A Warao family in their canoe.jpg]] |}</div> {| width="60%" style="border:1px solid black align="center" | <inputbox> type=create width=45 default=Wp/wba/ </inputbox> |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ ![[Wp/wba/Karewara|karewara]] |- |dejiro, denobo, dokotu, joa, miana, sana ... |} <div align="center"> {| class="wikitable" |+ {| class="wikitable" ![[:Category:Wp/wba/Kanona|kanona]] |- |[[Wp/wba/Biji|biji]], nona, iburu nona, ja, uju/ u, jaje, wajibaka, janoko, jisabanoko, jataburu, jororuju, najuru, aru awa, nasi, nawa, |} ![[:Category:Wp/wba/Najoro|kanajoro]] |- |jarako [[Wp/wba/Akwaru|akwaru]]: [[Wp/wba/Ojiru amutu|ojiru amutu]], [[Wp/wba/Aro|aro]], [[Wp/wba/Embaketi|embaketi]], [[Wp/wba/Domblina|domblina]], ... |- |[[:Category:Wp/wba/Akwaja|dau akwaja]]: [[Wp/wba/Oji|oji]], [[Wp/wba/Mono|mono]], [[Wp/wba/Doi|doi]] (doju), [[Wp/wba/Kube|kube]]... |- |dajikaba anamuna: [[Wp/wba/Buratana|buratana]], [[Wp/wba/Sikaru|sikaru]], [[Wp/wba/Okoma|okoma]], ... |- |jarako: [[Wp/wba/Dokosimo|dokosimo]], [[Wp/wba/Naba|naba]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] ... |- |[[Wp/wba/Je|je]],[[Wp/wba/Motana|motana]], ... |} {| class="wikitable" |+ ![[:Category:Wp/wba/Dau|dautuma]] |- |[[Wp/wba/Anare|anare]], [[Wp/wba/Basabasaru|basabasaru]], [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]], [[Wp/wba/Diaru|diaru]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Doiru|doiru]], [[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Jajeru|jajeru]], [[Wp/wba/Jioru|jioru]], [[Wp/wba/Joaru|joaru]], [[Wp/wba/Iburu|iburu]], [[Wp/wba/Iru|iru]], [[Wp/wba/Kuberu|kuberu]], [[Wp/wba/Mutumutu|mutumutu]], [[Wp/wba/Najaru|najaru]], [[Wp/wba/Ojioboturu|ojioboturu]], [[Wp/wba/Ojiru|ojiru]], [[Wp/wba/Ojoru|ojoru]], [[Wp/wba/Sejoro|sejoro]], [[Wp/wba/Waiaju|waiaju]], [[Wp/wba/Winamoru|winamoru]], [[Wp/wba/Yaja|yaja]], [[Wp/wba/Yarokobojo|yarokobojo]] |} {| class="wikitable" ![[Category:Wp/wba/Ero|erotuma]] |- |[[Wp/wba/Ero|ero]], [[Wp/wba/Ero|erowitu]], [[Wp/wba/Eroida|eroida]], [[Wp/wba/Ero jekunu|ero jekunu]] / [[Wp/wba/Ero jekunu|ero jototo]], [[Wp/wba/Erojene|erojene]], [[Wp/wba/Ero kakara|ero kakara]], [[Wp/wba/Ero waikuba|ero waikuba]], [[Wp/wba/Ero waikubaida|ero waikubaida]], [[Wp/wba/Ini|ini]] |} {| class="wikitable" border="100" ! [[:Category:Wp/wba/Domu|Domutuma]] |- | [[Wp/wba/Simoarao|aji]][[Wp/wba/Simoarao|,]][[Wp/wba/Borabora|borabora]], [[Wp/wba/Bajemura|bajemura]], [[Wp/wba/Bijibiji|bijibiji]], [[Wp/wba/Noidu|duruduru]], [[Wp/wba/Jarasebe|jarasebe]], [[Wp/wba/Jabisara|jabisara]], [[Wp/wba/Jere|jere]], [[Wp/wba/Juku|juku]], [[Wp/wba/Junu|junu]], [[Wp/wba/Simoarao|simoarao]], [[Wp/wba/Kaje|kaje]], [[Wp/wba/Jura|jura]], [[Wp/wba/Moko|moko]], [[Wp/wba/Noidu|motana]][[Wp/wba/Noidu|, nijarabaka, noidu]]. [[Wp/wba/Sisa|sisa]],[[Wp/wba/Wama|wama]][[Wp/wba/Warowaro|, warowaro]], [[Wp/wba/Wasikaba|wasikaba]], [[Wp/wba/Mua|mua]], [[Wp/wba/Joninaba|joninaba]] (jonabaida) Domuwitu: [[Wp/wba/Bokoboko|bokoboko]], [[Wp/wba/Jukujuku|jukujuku]], [[Wp/wba/Otoida|otoida]], [[Wp/wba/Tuana|tuana]], [[Wp/wba/Naoro|naoro]], [[Wp/wba/Disi kabajanera|disi kabajanera]], [[Wp/wba/Toromo|toromo]], [[Wp/wba/Abujene|abujene]], Daina aromu: [[Wp/wba/Simoroko|simoroko]], [[Wp/wba/Wauta|wauta]], [[Wp/wba/Oka|oka]], [[Wp/wba/Kwamara|kwamara]], [[Wp/wba/Mera|mera]], [[Wp/wba/Tobe|tobe]], [[Wp/wba/Ayara|ayara]], [[Wp/wba/Naba|naba]] Warao aromu: domuwitu, [[Wp/wba/Misi|misi]], [[Wp/wba/Baka|baka]], [[Wp/wba/Bejoro|bejoro]], [[Wp/wba/Karina|karina]], [[Wp/wba/Kawayo|kawayo]], [[Wp/wba/Ume|ume]] [[:Category:Wp/wba/Jomakaba|jomakaba]]: [[Wp/wba/Kajeana|kajeana]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]], [[Wp/wba/Osibu|osibu]] auka, [[Wp/wba/Basi|basi]], [[Wp/wba/Mukobu|mukobu]], [[Wp/wba/Ua|ua]], [[Wp/wba/Mejebajara|mejebajara]], [[Wp/wba/Najĩ|najĩ]], [[Wp/wba/Joku|joku]] .. |}</div> {| class="wikitable" |+ !Emusaba atejo (''Internet'') |- |[[Wp/wba/Glosbe|Glosbe]], [[Wp/wba/Youtube|Youtube]], [[Wp/wba/Wikipedia|Wikipedia]], [[Wp/wba/Duolingo|Duolingo]], [[Wp/wba/Avant Browser|Avant Browser]], [[Wp/wba/Comodo Dragon|Comodo Dragon]], [[Wp/wba/Google Chrome|Google Chrome]], [[Wp/wba/Firefox|Firefox]], [[Wp/wba/K-Meleon|K-Meleon]], [[Wp/wba/Maxthon|Maxthon]], [[Wp/wba/Opera|Opera]], [[Wp/wba/RockMelt|RockMelt]], [[Wp/wba/Safari|Safari]], [[Wp/wba/Internet Explorer|Internet Explorer]] |} <div align="center"> {| class="wikitable" border="100%" ! [[:Category:Wp/wba/Nowara|Nowaratuma]] |- | [[Wp/wba/Jisaka (nowara) | jisaka]] , [[Wp/wba/Manamo (nowara) | manamo]] , [[Wp/wba/Dijanamo (nowara) | dijamanamo]], [[Wp/wba/Orabakaya (nowara) | orabakaya]], [[Wp/wba/Mojobasi (nowara) | mojobasi]], [[Wp/wba/Mojoreko (nowara)|mojoreko]], [[Wp/wba/Warao jisaka|warao jisaka]] |}</div> Warao aribu aribatu ajabata abamejerei! Jabata yakerena jakotai: yakerakitane dijana! (''Invitamos a los waraohablantes a crear buenos artículos y de corregir si necessario lo ya escrito.'') |}</div> [[Category:Wp/wba]] <!--Interwikis--> [[en:]] [[eo:]] [[es:]] [[fj:]] [[mi:]] [[na:]] [[pih:]] [[sm:]] [[ty:]] [[pt:]] [[az:]] [[ba:]] [[bg:]] [[ca:]] [[cdo:]] [[cs:]] [[crh:]] [[cv:]] [[da:]] [[en:]] [[eo:]] [[et:]] [[fi:]] [[gl:]] [[he:]] [[hr:]] [[hu:]] [[id:]] [[io:]] [[kaa:]] [[kk:]] [[ky:]] [[ko:]] [[lt:]] [[ms:]] [[nl:]] [[pl:]] [[ro:]] [[ru:]] [[sah:]] [[sk:]] [[sl:]] [[sr:]] [[sv:]] [[th:]] [[tk:]] [[tr:]] [[tt:]] [[tum:]] [[uk:]] [[ug:]] [[uz:]] c8k6f7yrgkwh0g9l71fq0n9fygzqzff 0 2945064 7247187 7191268 2026-07-10T21:09:42Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/cop/Ⲛⲏⲑ]] to [[Wp/cop/Ⲛⲏⲓⲧ]] 7247187 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/cop/Ⲛⲏⲓⲧ]] 9dihwm14bbyo20vj6kz6i35dehgrhs2 3 2981959 7247196 6584661 2026-07-10T21:10:52Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:H2v5o68z]] to [[User talk:호고호]] 7247196 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:호고호]] nrj8b4or2aw99lc4ga5vsiwljagiwmk 0 2982446 7247158 7246725 2026-07-10T18:52:54Z Bellatrix10 2527621 /* Dobitnici/dobitnice nagrade */ 7247158 wikitext text/x-wiki '''Trinaestojulska nagrada''' je [[Wp/cnr/Crna Gora|crnogorska]] državna nagrada koja se dodjeljuje u čast Dana državnosti Crne Gore. Dodjeljuje se kao godišnja nagrada i kao nagrada za životno djelo. == O nagradi == Trinaestojulska nagrada kao godišnja nagrada dodjeljuje se građaninu ili državljaninu Crne Gore, grupi lica ili pravnom licu koje ima śedište na teritoriji Crne Gore, za djela ili ostvarenja u svim oblastima rada i stvaralaštva u prethodne dvije godine, koja su od izuzetnog značaja za Crnu Goru. Svake godine mogu se dodijeliti najviše tri godišnje Trinaestojulske nagrade. Trinaestojulska nagrada za životno djelo dodjeljuje se istaknutom naučnom radniku ili umjetniku, koji je građanin ili državljanin Crne Gore, koji je svojim stvaralaštvom obilježio vrijeme u kojem je djelovao, čiji je stvaralački put zaokružen i čija djela i stvaralaštvo predstavljaju trajno dobro Crne Gore. lzuzetno, Trinaestojulska nagrada za životno djelo može se dodijeliti istaknutom naučnom radniku ili umjetniku, koji nije građanin odnosno državljanin Crne Gore, a porijeklom je iz Crne Gore. Trinaestojulska nagrada za životno djelo može se dodijeliti svake druge godine. Trinaestojulsku nagradu dodjeljuje žiri koji, na prijedlog nadležnog radnog tijela, imenuje Skupština Republike Crne Gore iz reda istaknutih naučnih, kulturnih i javnih radnika iz Crne Gore. Novčani dio godišnje Trinaestojulske nagrade iznosi 200 najnižih cijena rada, dok novčani dio Trinaestojulske nagrade za životno djelo iznosi 300 najnižih cijena rada. Trinaestojulska nagrada uručuje se uoči Dana državnosti u [[Wp/cnr/Podgorica|Podgorici]] od strane predśednika Skupštine Crne Gore. == Dobitnici/dobitnice nagrade == === Dobitnici/dobitnice 2026. godine === * dr Snežana Dragićević i dr Snežana Vuksanović, Sonja Tomović-Šundić, Nikola Vukčević<ref>[https://www.portalanalitika.me/clanak/poznato-je-ko-su-dobitnici-trinaestojulske-nagrade Trinaestojulsku nagradu dobili Tomović-Šundić, Vukčević i Dragićević i Vuksanović], (Objavljeno 10.07.2026, pristupljeno 10.07.2026)</ref> === Dobitnici/dobitnice 2024. godine === * Nagrada za životno djelo: prof. dr Dragan Koprivica * Godišnja Trinaestojulska nagrada: Andrija Radulović, [[Wp/cnr/Branislav Bane Sekulić|mr Branislav Bane Sekulić]] i dr Nikola Marojević <ref>[https://www.portalanalitika.me/clanak/ovo-su-dobitnici-trinaestojulske-nagrade Ovo su dobitnici Trinaestojulske nagrade], (Objavljeno 27. 06. 2024, pristupljeno 10. 04. 2025)</ref> === Dobitnici/dobitnice 2023. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: Roman Simović, Naod Zorić, Predrag Uljarević <ref>[https://www.skupstina.me/me/clanci/predsjednica-skupstine-urucila-trinaestojulske-nagrade-dobitnicima-za-2023-godinu Predsjednica Skupštine uručila Trinaestojulske nagrade dobitnicima za 2023. godinu] (Objavljeno 10. 7. 2023, pristupljeno 10. 04. 2025)</ref> === Dobitnici/dobitnice 2022. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: mr Jelena Tomašević, prof. mr Senad Gačević, [[Wp/cnr/Andrej Nikolaidis|Andrej Nikolaidis]]<ref>[https://www.gov.me/clanak/odluka-o-dodjeli-trinaestojulske-nagrade Odluka o dodjeli Trinaestojulske nagrade] (Objavljeno 05.07.2022, pristupljeno 08.04.2023)</ref> === Dobitnici/dobitnice 2021. godine === * Nagrada za životno djelo: Tomo Pavićević, gitarski duo Srđan Bulatović i Darko Nikčević<ref>[https://www.portalanalitika.me/clanak/dobitnici-trinaestojulske-nagrade-tomo-pavicevic-i-duo-bulatovic-nikcevic Dobitnici Trinaestojulske nagrade Tomo Pavićević i duo Bulatović – Nikčević] (Objavljeno 06.07.2021, pristupljeno 08.04.2023)</ref> === Dobitnici/dobitnice 2020. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: Institut za javno zdravlje Crne Gore, prof. dr Ranko Lazović, [[Wp/cnr/Živko Andrijašević|prof. dr Živko Andrijašević]]<ref>[https://www.gov.me/clanak/228097--dobitnici-trinaestojulske-nagrade-za-2020-godinu Dobitnici Trinaestojulske nagrade za 2020.godinu] (Objavljeno 06.07.2020, pristupljeno 08.04.2023)</ref> === Dobitnici/dobitnice 2019. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Dragan B Perović|Dragan B. Perović]], [[Wp/cnr/Božidar Šekularac|prof. dr Božidar Šekularac]], [[Wp/cnr/Pavle Goranović|Pavle Goranović]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190619144725/http://www.gov.me/naslovna/vijesti-iz-ministarstava/202677/Odluka-o-dodjeli-Trinaestojulske-nagrade-za-2019-godinu.html Odluka o dodjeli Trinaestojulske nagrade za 2019. godinu] (Objavljeno 19.06.2019., pristupljeno 19.06.2019.)</ref> === Dobitnici/dobitnice 2018. godine === * Nagrada za životno djelo: [[Wp/cnr/Vukić Pulević|prof dr Vukić Pulević]] * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Krsto Andrijašević|Krsto Andrijašević]], [[Wp/cnr/Aleksa Asanović|Aleksa Asanović]], [[Wp/cnr/Adnan Čirgić|prof. dr Adnan Čirgić]] === Dobitnici/dobitnice 2017. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Miodrag Šćepanović|Miodrag Šćepanović]], prof. dr David Kalaj<ref>[https://m.cdm.me/drustvo/dobitnik-trinaestojulske-nagrade-ovo-je-priznanje-matematicke-nauke-na-drzavnom-nivou/]</ref>, dr Svetozar Savić === Dobitnici/dobitnice 2016. godine === * Nagrada za životno djelo: [[Wp/cnr/Veljko Bulajić|Veljko Bulajić]] (režiser) * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Milorad Popović|Milorad Popović]], prof. dr Igor Đurović, [[Wp/cnr/Miladin Šobić|Miladin Šobić]] === Dobitnici/dobitnice 2015. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Ljubomir Đurković|Ljubomir Đurković]], prof. dr Vesna Kilibarda, [[Wp/cnr/Srđan Vukčević|Srđan Vukčević]] === Dobitnici/dobitnice 2014. godine === * Nagrada za životno djelo: [[Wp/cnr/Vojo Stanić|Vojo Stanić]] * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Gojko Kastratović|Gojko Kastratović]], [[Wp/cnr/Aleksandar Čilikov|Aleksandar Čilikov]], prof. dr Niko Martinović === Dobitnici/dobitnice 2013. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: Radule Knežević, [[Wp/cnr/Ilija Lakušić|Ilija Lakušić]], [[Wp/cnr/Gojlo Čelebić|Gojko Čelebić]] === Dobitnici/dobitnice 2012. godine === * Nagrada za životno djelo: [[Wp/cnr/Marina Abramović|Marina Abramović]] * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Branko Baletić|Branko Baletić]], ženski rukometni klub ''Budućnost'', kompanija „13. jul - Plantaže“ === Dobitnici/dobitnice 2011. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: Slobodan Milatović, Žarko Mirković, [[Wp/cnr/Šerbo Rastoder|Šerbo Rastoder]] === Dobitnici/dobitnice 2010. godine === * Nagrada za životno djelo: [[Wp/cnr/Miodrag Dado Đurić|Dado Đurić]] * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Luka Lagator|Luka Lagator]], [[Wp/cnr/Radoslav Rotković|Radoslav Rotković]], kotorski vaterpolo klub „Primorac“ === Dobitnici/dobitnice 2009. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Rajko Todorović Todor|Rajko Todorović]], autorski tim prof. dr Gorana Radovića, prof. Aleksandar Keković i Slavica Stamatović, Izdavačka kuća CID  === Dobitnici/dobitnice 2008. godine === [[Wp/cnr/Mirko Kovač|Mirko Kovač]], [[Wp/cnr/Mihailo Jovićević|Mihailo Jovićević]] i prof. dr Zoran Rašović<ref>[https://www.pcnen.com/portal/2008/06/25/nagrada-kovacu-jovicevicu-i-rasovicu/ Nagrada Kovaču, Jovićeviću i Rašoviću], (Objavljeno 25. 06. 2008, pristupljeno 28. 06. 2026)</ref> === Dobitnici/dobitnice 2007. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: [[Wp/cnr/Božidar Ivanović|Božidar Ivanović]], [[Wp/cnr/Veljko Radović|Veljko Radović]], [[Wp/cnr/Mladen Lompar|Mladen Lompar]] === Dobitnici/dobitnice 2006. godine === * Nagrada za životno djelo: * Godišnja Trinaestojulska nagrada: === Dobitnici/dobitnice 2005. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: Pero Lompar, Vukić Pulević, [[Wp/cnr/Zuvdija Hodžić|Zuvdija Hodzić]] === Dobitnici/dobitnice 2001. godine === * Godišnja Trinaestojulska nagrada: Branislav Ostojić, [[Wp/cnr/Anka Burić|Anka Burić]]<ref>[https://mina.news/article/poznatidobitnicitrinaestojulskihnagrada7wv POZNATI DOBITNICI TRINAESTOJULSKIH NAGRADA], (Objavljeno 27. 06. 2001, pristupljeno 28. 06. 2026)</ref> == Izvor == * Ukaz o proglašenju zakona o državnim nagradama („SI. list RCG“, br. 38/07 od 22.06.2007, 42/07 od 12.07.2007, „SI. list Crne Gore“, br. 75/10 od 21.12.2010) == Poveznice == * [http://www.antenam.net/drustvo/85954-urucene-trinaestojulske-nagrade] * [https://web.archive.org/web/20150722012104/http://www.vijesti.me/caffe/durkovic-kilibarda-i-vukcevic-dobitnici-trinaestojulske-nagrade-838608] * [https://web.archive.org/web/20160725103845/http://www.mku.gov.me/vijesti/162917/Dobitnici-Trinaestojulske-nagrade.html] * [https://m.cdm.me/kultura/laureati-scepanovic-kalaj-savic-dobitnici-trinaestojulske-nagrade/] * [http://www.rtcg.me/vijesti/drustvo/57338/trinaestojulska-nagrada-voju-stanicu.html] * [http://mondo.me/a155436/Info/Crna-Gora/Poznati-su-dobitnici-Trinaestojulske-nagrade.html] * [http://www.vijesti.me/caffe/sjutra-urucenje-trinaestojulskih-nagrada-82276] * [http://www.vijesti.me/caffe/milatovic-rastoder-i-mirkovic-dobitnici-trinaestojulske-nagrade-24477] * [http://www.pcnen.com/portal/2010/07/12/urucena-trinaestojulska-nagrada/] * [http://www.pcnen.com/portal/2009/06/23/ziri-dodijelio-trinaestojulske-nagrade/] * [http://www.pcnen.com/portal/2007/07/12/dodijeljene-trinaestojulske-nagrade/] == Reference == [[Category:Wp/cnr/Crna Gora]] [[Category:Wp/cnr/Državne nagrade]] [[Category:Wp/cnr/Crnogorske državne nagrade]] [[Category:Wp/cnr]] 3xpxax73ktlwwwoc0dvl8r6x3w92xqh 0 3017351 7247106 5648866 2026-07-10T16:17:51Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247106 wikitext text/x-wiki [[File:William Whewell. Lithograph by W. Drummond, 1835, after E. U Wellcome V0006266.jpg|thumb|William Whewell]] Le '''kaxan tuukul'''o'(ku taal ti' láatin:tuukul) junp'eel ma'alo'ob beelil ti' tuukulo'ob ku xokik, xa'alik yéetel ku ch'a'anu'uktik ba'alo'ob ku yúuchul ich k'aax, ich kaajo'ob yéetel ba'alo'ob pok'olo'ob.<ref>Antonio., Fidalgo Sánchez, José ([2009]). ''Tecnología industrial, 2 Bachillerato''. Everest. <small><nowiki>ISBN 9788424190538</nowiki></small>. <small>OCLC 733616668</small>. Consultado el 2018-10-25.</ref> Le k'aj óolalo'obo' ku náaja'ata'alo'ob jach paakatbil ba'ax taak u su'utul k'aóltbil, ku meyajta'al ka'a pa'atak u jaatal wáaj bey yúuchul, jujunp'iitil u meyajta'al, ku yila'al wáaj jach jaaj, ka'a u tsolo'ob ma'alo'ob kuxtalil ich ka'anal kaanbal, beeyxan ich meyajil. Ku jo'osik k'aatchi'ob, tok'tuukul, ku meyajta'al wáaj bey yúuchul, ku ts'abal u t'o'olbejil ku t'i'itbesa'al ka'anal tuukul, A'almaj t'aanil yéetel tojbe'entsil ich junp'eel tojbe'entsil kaxan tuukul.<ref>«Diccionario de la Real Academia Española»</ref> Le '''kaxan tuukul'''ob yaam u moots ti jach paakato'ob, ji'ijinak taak suutóolbil. Le jach paakato'obo' ku ta'aslo'ob ich tojbe'entsil, e'esajilo'ob yéetel ka'anal túukul xook u ti'al ka'a kaxta'ak túunben kaanbalo'ob. U ti'alelob ku ta'asal múuch' jaajilo'ob beyxan u e'esajil xak'al. U meyajta'al le tojbe'entsilo'ob yéetel le k'aólalo'ob ku bisik winik u ti'al ku chuk túunben k'aólal jaatak, ti jach paakato'ob úuchbeentak, walkilo'oba' bey ti' le ku taalo'obo'. Juntiich' le páatbil kaxan tukulo'ob ku ts'iibta'al beey tok'tuukulobe', ku ta'asal bey A'almaj t'aano'obe', tu'ux ku jets'ik bix u kuxtal winiko'ob. Juntúul Aj kaxan tuukule', juntuúul nojoch ts'uul ku meyatik Tojbe'entsil xak'al k'aj óolal,<ref>1642-1727., Newton, Isaac,; 1937-1984., Whitman, Anne Miller,. ''The Principia : mathematical principles of natural philosophy''. <small><nowiki>ISBN 0520088166</nowiki></small>. <small>OCLC 40762507</small>. Consultado el 2018-10-25</ref> bey tu ya'alaj Aj ka'anal xook Wiliam Whewell tu ja'abil 1840, tu táan meyaj Noj tok' tuukul ti u káajbal kaxan tuukul. == Referencias == <references /> [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q336}} 4qe8sn5zzx37ev3rk2wjb0exmpoix8u 7247132 7247106 2026-07-10T17:02:08Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247132 wikitext text/x-wiki [[File:Positive and negative molds of a relief after Rodin's Thinker MET 261920.jpg|thumb|Le Aj Tuukulil Rodin]] [[File:William Whewell. Lithograph by W. Drummond, 1835, after E. U Wellcome V0006266.jpg|thumb|William Whewell]] Le '''kaxan tuukul'''o'(ku taal ti' láatin:tuukul) junp'eel ma'alo'ob beelil ti' tuukulo'ob ku xokik, xa'alik yéetel ku ch'a'anu'uktik ba'alo'ob ku yúuchul ich k'aax, ich kaajo'ob yéetel ba'alo'ob pok'olo'ob.<ref>Antonio., Fidalgo Sánchez, José ([2009]). ''Tecnología industrial, 2 Bachillerato''. Everest. <small><nowiki>ISBN 9788424190538</nowiki></small>. <small>OCLC 733616668</small>. Consultado el 2018-10-25.</ref> Le k'aj óolalo'obo' ku náaja'ata'alo'ob jach paakatbil ba'ax taak u su'utul k'aóltbil, ku meyajta'al ka'a pa'atak u jaatal wáaj bey yúuchul, jujunp'iitil u meyajta'al, ku yila'al wáaj jach jaaj, ka'a u tsolo'ob ma'alo'ob kuxtalil ich ka'anal kaanbal, beeyxan ich meyajil. Ku jo'osik k'aatchi'ob, tok'tuukul, ku meyajta'al wáaj bey yúuchul, ku ts'abal u t'o'olbejil ku t'i'itbesa'al ka'anal tuukul, A'almaj t'aanil yéetel tojbe'entsil ich junp'eel tojbe'entsil kaxan tuukul.<ref>«Diccionario de la Real Academia Española»</ref> Le '''kaxan tuukul'''ob yaam u moots ti jach paakato'ob, ji'ijinak taak suutóolbil. Le jach paakato'obo' ku ta'aslo'ob ich tojbe'entsil, e'esajilo'ob yéetel ka'anal túukul xook u ti'al ka'a kaxta'ak túunben kaanbalo'ob. U ti'alelob ku ta'asal múuch' jaajilo'ob beyxan u e'esajil xak'al. U meyajta'al le tojbe'entsilo'ob yéetel le k'aólalo'ob ku bisik winik u ti'al ku chuk túunben k'aólal jaatak, ti jach paakato'ob úuchbeentak, walkilo'oba' bey ti' le ku taalo'obo'. Juntiich' le páatbil kaxan tukulo'ob ku ts'iibta'al beey tok'tuukulobe', ku ta'asal bey A'almaj t'aano'obe', tu'ux ku jets'ik bix u kuxtal winiko'ob. Juntúul Aj kaxan tuukule', juntuúul nojoch ts'uul ku meyatik Tojbe'entsil xak'al k'aj óolal,<ref>1642-1727., Newton, Isaac,; 1937-1984., Whitman, Anne Miller,. ''The Principia : mathematical principles of natural philosophy''. <small><nowiki>ISBN 0520088166</nowiki></small>. <small>OCLC 40762507</small>. Consultado el 2018-10-25</ref> bey tu ya'alaj Aj ka'anal xook Wiliam Whewell tu ja'abil 1840, tu táan meyaj Noj tok' tuukul ti u káajbal kaxan tuukul. == Referencias == <references /> [[Category:Wp/yua]] {{INTERWIKI|Q336}} dd60mapy5wnsuoeouy57m01892uzr8x 0 3177670 7247190 4862262 2026-07-10T21:10:12Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/mnc/Supein]] to [[Wp/mnc/is ba ni ya]] 7247190 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/mnc/is ba ni ya]] 3s05m0ndkd8j1d1jwzdjqwlzllxfw7w 0 3195658 7247192 4921597 2026-07-10T21:10:22Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/mnc/Supein]] to [[Wp/mnc/is ba ni ya]] 7247192 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/mnc/is ba ni ya]] 3s05m0ndkd8j1d1jwzdjqwlzllxfw7w 3 3227441 7247692 5084741 2026-07-11T11:20:18Z Jules* 25714 Jules* moved page [[User talk:XorcWt]] to [[User talk:Rimushh]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/XorcWt|XorcWt]]" to "[[Special:CentralAuth/Rimushh|Rimushh]]" 5084741 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float={{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|left|right}} }} {{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|<div class="rtl-text">|}} Welcome to Wikimedia Incubator! {{#ifeq:|yes|If you haven't already, please consider creating yourself an account to be able to do more. It's free.<br>}} At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]].{{#ifeq:{{lc:ltr}}|rtl|</div>|}}</div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 12:21, 8 March 2021 (UTC) q6y7c1kxi6jncwyc93zyw7tpno1z4yk 4 3230844 7247576 7239349 2026-07-11T09:43:47Z Пан Хаунд 2 2597454 7247576 wikitext text/x-wiki {{Notice|Please add your Wikipedia projects to the list, if it hasn't been already added.}} == List of Wikipedia projects (Wp/xyz) open in the Incubator == <small> Last update of the page: 29/06/2026. The page number count for each project is automatic (''use the purge button regularly to refresh the display'').</small> {| class="wikitable sortable" ! Project ! Code ! English name ! Local name ! No. of articles ! Starting date ! Status^{[Note 1]} ! Actions taken^{[Note 2]} |- ||Wikipedia||[[Wp/aa|aa]]|| Afar|| Qafar af, عَفَر أَف||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/aa|{{PAGESINCATEGORY:wp/aa}}]]|| ? ||style="background-color: grey;"| Imported to Incubator. Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/aae|aae]]|| Arberesh Albanian||Arbërisht||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/aae|{{PAGESINCATEGORY:wp/aae}}]]||2021-12|| ? || |- ||Wikipedia||[[Wp/aaf|aaf]]||Eranadan||?||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/aaf|{{PAGESINCATEGORY:Wp/aaf}}]] ||2016-03|| || |- ||Wikipedia||[[Wp/abq|abq]]||Achi||Achiʼ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/abq|{{PAGESINCATEGORY:Wp/abq}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/abr|abr]]||Abron||Abron/Bono||align="right"|[[Special:Prefixindex/wp/abr|{{PAGESINCATEGORY:wp/abr}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/aat|aat]]|||| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/aat|{{PAGESINCATEGORY:Wp/aat}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/acf|acf]]||Saint Lucian Creole||Kwéyòl||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/acf|{{PAGESINCATEGORY:Wp/acf}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/acm|acm]]||Iraqi Arabic||?||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/acm|{{PAGESINCATEGORY:Wp/acm}}]] ||2016-03|| || |- ||Wikipedia||[[Wp/acr|acr]]||Achi||Achiʼ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/acr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/acr}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/aeb|aeb]]||Tunisian Arabic||تونسي / Tounsi||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/aeb|{{PAGESINCATEGORY:Wp/aeb}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/aig|aig]]||Antiguan and Barbudan Creole||Aanteegan an' Baabyuudan||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/aig|{{PAGESINCATEGORY:Wp/aig}}]] ||2023-09|| style="background-color: yellow;" | Active since 2025-05|| |- ||Wikipedia||[[Wp/aii|aii]]||Suret||ܣܘܪܝܬ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/aii|{{PAGESINCATEGORY:Wp/aii}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/ain|ain]]||Ainu||アイヌ・イタㇰ / Aynu itak||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ain|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ain}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/akz|akz]]||[[:en:Alabama language|Alabama]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/akz|{{PAGESINCATEGORY:Wp/akz}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ale|ale]]||[[:en:Aleut language|Aleut]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ale|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ale}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/aln|aln]]||[[:en:Gheg Albanian|Gheg Albanian]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/aln|{{PAGESINCATEGORY:Wp/aln}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ams|ams]]||[[:en:Southern Amami Ōshima language|Southern Amami Ōshima]]||Amami||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ams|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ams}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/aoc|aoc]]||Pemon||Arecuna||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/aoc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/aoc}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/apc|apc]]||[[:en:Levantine Arabic|Levantine Arabic]]||شامي||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/apc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/apc}}]] || 2008-10 || style="background-color: yellow;" | Was active in 2023-10, then during 2024-11 to 2025-08, for a max. of 11 months || |- ||Wikipedia||[[Wp/aqc|aqc]]||Archi||?||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/aqc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/aqc}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/arn|arn]]||[[:en:Mapudungun|Mapudungun]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/arn|{{PAGESINCATEGORY:Wp/arn}}]] || ||style="background-color: grey;" | Inactive since 2022|| |- ||Wikipedia||[[Wp/arq|arq]]||[[:en:Algerian Arabic|Algerian Arabic]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/arq|{{PAGESINCATEGORY:Wp/arq}}]] || || Last active 2023|| |- ||Wikipedia||[[Wp/ase|ase]]||American Sign||[[File:American Sign Language ASL.svg|250px|center]]||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ase|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ase}}]] || ||style="background-color: grey;" | Inactive since 2016|| |- ||Wikipedia||[[Wp/atv|atv]]||[[:en:Northern Altai language|Northern Altai]]|| тӱндӱк алтай тили, tündük altay tili||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/atv|{{PAGESINCATEGORY:Wp/atv}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation<br>Nominated for deletion: [[Incubator:Requests for deletions#Wp/atv]]|| |- ||Wikipedia||[[Wp/ayh|ayh]]||Hadrami Arabic||?||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/ayh|{{PAGESINCATEGORY:wp/ayh}}]]||?|| ? || |- ||Wikipedia||[[Wp/bal|bal]]||[[:en:Balochi language|Balochi]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bal|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bal}}]] ||2008-08||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/bbj|bbj]]||[[:en:Ghomalaʼ language|Ghomala]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bbj|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bbj}}]] || ||style="background-color: grey;" | Inactive since 2013|| |- ||Wikipedia||[[Wp/bbl|bbl]]||Bats||ბაცბა მოტტ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/bbl|{{PAGESINCATEGORY:wp/bbl}}]]||?|| ? || |- ||Wikipedia||[[Wp/bca|bca]]||[[:en:Central Bai|Central Bai]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bca|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bca}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/bcc|bcc]]||[[:en:Southern Baluchi|Southern Baluchi]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bcc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bcc}}]] ||2008-05||style="background-color: grey;" | Was active during 2014-06 to 2014-10, then during 2023-09 to 2023-10, currently inactive || |- ||Wikipedia||[[Wp/bci|bci]]||[[:en:Baoulé language|Baoulé]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bci|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bci}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/beu|beu]]||Blagar||Tereweng||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/beu|{{PAGESINCATEGORY:Wp/beu}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bfq|bfq]]||Badaga||படக பாஷை /ಬಡಗ / ബഡഗ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bfq|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bfq}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bgc|bgc]]||Haryanvi||हरियाणवी / हरयाणवी / ہریاݨوی||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bgc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bgc}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bgn|bgn]]||Western Baluchi||روچ کپتین بلوچی||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bgn|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bgn}}]] ||2014-08||style="background-color: grey;" | Was active during 2015-02 to 2015-11, then during 2016-04 to 2016-05, currently inactive|| |- ||Wikipedia||[[Wp/bgx|bgx]]||Balkan Gagauz Turkish||Rumeli Türkçesi||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bgx|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bgx}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bgz|bgz]]||Banggai||Banggai||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bgz|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bgz}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bhh|bhh]]||Bukharian (Judeo-Tajik dialect)||בוכארי / Бухорӣ / Buxorī||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bhh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bhh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bld|bld]]||Bolango||Bulanga-Uki||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bld|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bld}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bol|bol]]||[[:en:Bole language|Bole]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bol|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bol}}]] ||2023-07|| style="background-color: yellow;" |Active during 2023-10 to 2023-12, then in 2024-03, then in 2024-10, and then re-active since 2025-07|| Approved |- ||Wikipedia||[[Wp/bom|bom]]||Berom|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/bom|{{PAGESINCATEGORY:wp/bom}}]]|| || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bnn|bnn]]||Bunun||Bunun||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bnn|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bnn}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bqi|bqi]]||Bakhtiari||بختیاری||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bqi|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bqi}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/brh|brh]]||Brahui|| براہوئی ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/brh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/brh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/brx|brx]]||Bodo||बर' / बड़ो||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/brx|{{PAGESINCATEGORY:Wp/brx}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bsk|bsk]]||Burushaski||بروشسکی / Burū́šaskī||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bsk|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bsk}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/btd|btd]]||Batak Dairi|| Kata Pakpak ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/btd|{{PAGESINCATEGORY:Wp/btd}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bto|bto]]||Rinconada||Iriga Bicolano||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bto|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bto}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/byv|byv]]||Medumba||Mə̀dʉ̂mbɑ̀||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/byv|{{PAGESINCATEGORY:Wp/byv}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bzd|bzd]]||Bribri||Talamanca||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bzd|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bzd}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/bzj|bzj]]||Belizean Creole||Kriol / Belize Kriol||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bzj|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bzj}}]] ||2015-12||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/bzs|bzs]]||Brazilian Sign||Libras||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/bzs|{{PAGESINCATEGORY:Wp/bzs}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cac|cac]]||Chuj|| Koti' ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/cac|{{PAGESINCATEGORY:Wp/cac}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cak|cak]]||Kaqchikel||Kaqchikel Chʼabʼäl||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/cak|{{PAGESINCATEGORY:Wp/cak}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/chb|chb]]||Chibcha||Muysccubun||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/chb|{{PAGESINCATEGORY:Wp/chb}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/chn|chn]]||Chinook Jargon|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/chn|{{PAGESINCATEGORY:wp/chn}}]]|| || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cho|cho]]||Choctaw|| Chahta anumpa||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/cho|{{PAGESINCATEGORY:Wp/cho}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/chp|chp]]||Chipewyan||Dënesųłıné / ᑌᓀᓱᐠᑦᕄᓀ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/chp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/chp}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cjs|cjs]]||Shor|| Шор тили / тадар тили ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/cjs|{{PAGESINCATEGORY:Wp/cjs}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cjy|cjy]]||Jin Chinese||晉語 / 晋语||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/cjy|{{PAGESINCATEGORY:Wp/cjy}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cko|cko]]||Anufo|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/cko|{{PAGESINCATEGORY:wp/cko}}]] ||?||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/ckt|ckt]]||Chukchi||Ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ckt|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ckt}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ckv|ckv]]||Kavalan||Kbaran||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ckv|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ckv}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cnr|cnr]]||Montenegrin||црногорски / crnogorski||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/cnr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/cnr}}]] ||2017-12||style="background-color: grey;" | Was active since creation until 2018-05, then in 2020-12, then in 2022-01, and then during 2023-12 to 2024-03, currently inactive||[[m:Requests for new languages/Wikipedia Montenegrin 5|5th request]] is currently on hold |- ||Wikipedia||[[Wp/com|com]]||Comanche ||Nʉmʉ Tekwapʉ̲||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/com|{{PAGESINCATEGORY:Wp/com}}]]|| || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cop|cop]]||Coptic||ⲘⲉⲧⲢⲉⲙ̀ⲛⲭⲏⲙⲓ / Μετ Ρεμενκημι||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/cop|{{PAGESINCATEGORY:Wp/cop}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cps|cps]]||Capiznon||Capiceٌo / Binisaya / Binisaya nga Capiznon / Bisaya||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/cps|{{PAGESINCATEGORY:Wp/cps}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/cpx|cpx]]||Pu-Xian Min||Pó-sing-gṳ̂ / 莆仙語||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/cpx|{{PAGESINCATEGORY:Wp/cpx}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/csm|csm]]||Central Sierra Miwok||Saclan||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/csm|{{PAGESINCATEGORY:Wp/csm}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/czh|czh]]||Huizhou Chinese||徽語||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/czh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/czh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/czo|czo]]||Min Zhong||閩中語||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ami|{{PAGESINCATEGORY:Wp/czo}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/dar|dar]]||Dargwa||дарган мез / dargan mez||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/dar|{{PAGESINCATEGORY:Wp/dar}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/dis|dis]]||Dimasa|| Grao-Dima/গ্ৰাউ-ডিমা ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/dis|{{PAGESINCATEGORY:Wp/dis}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/dlg|dlg]]||Dolgan||Долган ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/dlg|{{PAGESINCATEGORY:Wp/dlg}}]] || 2025-05 || style="background-color: yellow;" | Active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/dng|dng]]||Dungan|| Dungan / Хуэйзў йүян / 回族語言 / خُوِزُو یُوِیًا / Hueizû yüyan ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/dng|{{PAGESINCATEGORY:Wp/dng}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/dru|dru]]||Rukai||Rukai||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/dru|{{PAGESINCATEGORY:Wp/dru}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/enx|enx]]||Enxet||Enxet Sur||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/enx|{{PAGESINCATEGORY:Wp/enx}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ess|ess]]||Siberian Yupik||''Юпик'' / Yupik|| align="right" |[[Special:Prefixindex/Wp/ess|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ess}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/esu|esu]]||Central Alaskan Yup'ik||Yugtun||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/esu|{{PAGESINCATEGORY:Wp/esu}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/evn|evn]]||Evenki||Эвэды̄ турэ̄н / Evedȳ turēn / Ewengki Gisong / əwəŋki gisʊŋ / {{wp/mnc/MongolUnicode||ᠧᠸᠡᠩᠺᠢ ᠬᠢᠰᠰᠩ}} ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/evn|{{PAGESINCATEGORY:Wp/evn}}]] || || ||[[m:Requests for new languages/Wikipedia Evenki|request]] was rejected as this project is not proposed/supported by any person with an active knowledge of the language |- ||Wikipedia||[[Wp/fax|fax]]||Fala/Xalimego||?||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/fax|{{PAGESINCATEGORY:Wp/fax}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/fit|fit]]||Meänkieli||meänkieli||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/fit|{{PAGESINCATEGORY:Wp/fit}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/fkv|fkv]]||Kven||Kainun / kainu / kvääni / kväänin kieli||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/fkv|{{PAGESINCATEGORY:Wp/fkv}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/fla|fla]]||Salish-Spokane-Kalispel||Séliš|| align="right" |[[Special:Prefixindex/Wp/fla|{{PAGESINCATEGORY:Wp/fla}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/fmp|fmp]]||Fe'fe'||Fe'fe'||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/fmp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/fmp}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/frc|frc]]||Cajun French||français cadien/français cadjin||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/frc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/frc}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/frs|frs]]||East Frisian Frisio-Saxon||Oostfreeske Taal||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/frs|{{PAGESINCATEGORY:Wp/frs}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/gaa|gaa]]||Ga||Gã||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/gaa|{{PAGESINCATEGORY:Wp/gaa}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/gbm|gbm]]||Garhwali||गढ़वाली||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/gbm|{{PAGESINCATEGORY:Wp/gbm}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/gil|gil]]||Gilbertese||Taetae ni kiribati||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/gil|{{PAGESINCATEGORY:Wp/gil}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/gld|gld]]||Nanai||На̄най||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/gld|{{PAGESINCATEGORY:Wp/gld}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/grc|grc]]||Ancient Greek||Ἑλληνική ἀρχαία|| align="right" |[[Special:Prefixindex/Wp/grc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/grc}}]] || ||Nominated for deletion: [[Incubator:Requests for deletions#Wp/grc]]||[[m:Requests for new languages/Wikipedia Ancient Greek 4|4th request]] rejected, as only Wikisource wikis in ancient or historical languages are accepted. |- ||Wikipedia||[[Wp/gyn|gyn]]||Guyanese Creole|| Creolese ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/gyn|{{PAGESINCATEGORY:Wp/gyn}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/hil|hil]]||Hiligaynon||Hiligaynon||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/hil|{{PAGESINCATEGORY:Wp/hil}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ho|ho]]||Hiri Motu||Hiri Motu||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ho|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ho}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/hoc|hoc]]||Ho||𑢹𑣉𑣉 𑣎𑣋𑣜||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/hoc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/hoc}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/hrx|hrx]]||Riograndenser Hunsrückisch||Hunsrik||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/hrx|{{PAGESINCATEGORY:Wp/hrx}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/hsn|hsn]]||Xiang||湘语||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/hsn|{{PAGESINCATEGORY:Wp/hsn}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/hz|hz]]||Herero||Otjiherero||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/hz|{{PAGESINCATEGORY:Wp/hz}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/icr|icr]]||Islander Creole English|| Bende / San Andrés Creole ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/icr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/icr}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ii|ii]]||Sichuan Yi||ꆇꉙ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ii|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ii}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/isv|isv]]||Interslavic||Medžuslovjansky / Меджусловјанскы||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/isv|{{PAGESINCATEGORY:Wp/isv}}]] ||2024-05||Imported to isv.wikipedia.org.||Created |- ||Wikipedia||[[Wp/itk|itk]]||Judeo-Italian||ג'יודו-איטאליאנו/giudeo-italiano||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/itk|{{PAGESINCATEGORY:Wp/itk}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/itl|itl]]||Itelmen||Итэнмэн||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/itl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/itl}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/izh|izh]]||Ingrian||Ižoran keel||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/izh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/izh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/jab|jab]]||Hyam|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/wp/jab|{{PAGESINCATEGORY:wp/jab}}]] ||2025||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/jax|jax]]||Jambi Malay||Baso Jambi||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/jax|{{PAGESINCATEGORY:Wp/jax}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/jct|jct]]||Krymchak||Kırımçakça/Кърымчахча||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/jct|{{PAGESINCATEGORY:Wp/jct}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/jdt|jdt]]||Judeo-Tat|| cuhuri / жугьури / ז׳אוּהאוּראִ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/jdt|{{PAGESINCATEGORY:Wp/jdt}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/jje|jje]]||Jeju||제주말||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/jje|{{PAGESINCATEGORY:Wp/jje}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/juk|juk]]||||?||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/juk|{{PAGESINCATEGORY:Wp/juk}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/jut|jut]]||Jutish||jysk||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/jut|{{PAGESINCATEGORY:Wp/jut}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kai|kai]]||Karai-karai|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/kai|{{PAGESINCATEGORY:wp/kai}}]]||2022 ||Created and imported to separate website.||Created |- ||Wikipedia||[[Wp/kca|kca]]||Khanty||ханты ясаӈ ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kca|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kca}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kck|kck]]||Kalanga|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/kck|{{PAGESINCATEGORY:wp/kck}}]]|| || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kdr|kdr]]||Karaim||къарай тили, karaj tili||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kdr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kdr}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kea|kea]]||Cape Verdean Creole||kabuverdianu||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kea|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kea}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ket|ket]]||Ket||Ostyganna qa'/ Остыганна ӄаʼ ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ket|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ket}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kfr|kfr]]||Kutchi||કચ્છી||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kfr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kfr}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/khw|khw]]||Khowar||کھوار||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/khw|{{PAGESINCATEGORY:Wp/khw}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kip|kip]]||Sheshi kham||शेषी पाङ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kip|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kip}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kiu|kiu]]||Kirmanjki||Zazakiyê Zımey||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kiu|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kiu}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kjh|kjh]]||Khakas||Хакас тілі / тадар тілі||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kjh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kjh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kjj|kjj]]||Khinalug|| каьтш мицI / kätš micʼ ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kjj|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kjj}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kjp|kjp]]||Eastern Pwo|| ဖၠုံ, ဖၠုံယှိုဝ် ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kjp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kjp}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kri|kri]]||Krio||Krio||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kri|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kri}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/krj|krj]]||Kinaray-a||Kinaray-a||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/krj|{{PAGESINCATEGORY:Wp/krj}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/krl|krl]]||Karelian||Karjalan kieli||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/krl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/krl}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ksw|ksw]]||S'gaw Karen||စှီၤ/ကညီကျိာ်||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ksw|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ksw}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ktz|ktz]]||Juǀ'hoan||Zhuǀʼhץa||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ktz|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ktz}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kum|kum]]||Kumyk|| къумукъ тил / qumuq til ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kum|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kum}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kvr|kvr]]||Kerinci||Baso Kincai||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/kvr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kvr}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/kyu|kyu]]||Western Kayah|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/kyu|{{PAGESINCATEGORY:wp/kyu}}]]|| || || |- ||Wikipedia||[[Wp/lis|lis]]||Lisu||ꓡꓲ-ꓢꓴ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/lis|{{PAGESINCATEGORY:Wp/lis}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/liv|liv]]||Livonian||Līvõ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/liv|{{PAGESINCATEGORY:Wp/liv}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ljp|ljp]]||Lampung Api||cawa Lampung||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ljp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ljp}}]] || ||Active in 2025|| |- ||Wikipedia||[[Wp/lki|lki]]||Laki||لکی/laki||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/lki|{{PAGESINCATEGORY:Wp/lki}}]] || align="center"|<span style="color:red">''2012-09''</span>|||| |- ||Wikipedia||[[Wp/lkt|lkt]]||Lakota||Lakȟótiyapi||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/lkt|{{PAGESINCATEGORY:Wp/lkt}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/lrl|lrl]]||Achomi||اچُمی||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/lrl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/lrl}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/lou|lou]]||Louisiana Creole||Kréyòl Lalwizyann||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/lou|{{PAGESINCATEGORY:Wp/lou}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/lua|lua]]||Luba-Lulua||Tshiluba||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/lua|{{PAGESINCATEGORY:Wp/lua}}]] ||2018-08||style="background-color: yellow;" | Active in 2024-01, then in 2024-05, then re-active since 2024-08|| |- ||Wikipedia||[[Wp/lus|lus]]||Mizo||Mizo||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/lus|{{PAGESINCATEGORY:Wp/lus}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/lzz|lzz]]||Laz||ლაზური;Lazuri||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/lzz|{{PAGESINCATEGORY:Wp/lzz}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mag|mag]]||[[:en:Magahi language|Magahi]]|| मगही / 𑂧𑂏𑂯𑂲 ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mag|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mag}}]] ||2022-10|| style="background-color: yellow;" | Active since 2024-04 || Created in 2026 |- ||Wikipedia||[[Wp/mak|mak]]||Makassarese||ᨅᨔ ᨆᨀᨔᨑ Basa Mangkasara'||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mak|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mak}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mfa|mfa]]||Kelantan-Pattani Malay||Kècèk Klatae-Ttaning||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mfa|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mfa}}]] ||2009-07||style="background-color: yellow;" | Active in 2024-08, then re-active since 2024-12|| |- ||Wikipedia||[[Wp/mfe|mfe]]||Mauritian Creole||Morisyen||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mfe|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mfe}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mfp|mfp]]||Makassar Malay|| Melayu Makassar ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mfp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mfp}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mgp|mgp]]||Eastern Magar||?||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mgp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mgp}}]] || ||?|| |- ||Wikipedia||[[Wp/mh|mh]]||Marshallese||Mahjet||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mhp|mhp]]||Balinese Malay|| Omong Kampung ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mhp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mhp}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mic|mic]]||Mi'kmaq||Miꞌkmawiꞌsimk||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mic|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mic}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mki|mki]]|| Dhatki|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/mki|{{PAGESINCATEGORY:wp/mki}}]]||2025-10||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/mnc|mnc]]||Manchu||{{Wp/mnc/MongolUnicode||ᡤᡳᠰᡠᠨ}}||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mnc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mnc}}]] || 2007-03|| || |- ||Wikipedia||[[Wp/mnp|mnp]]||Min Bei||Mâing-bă̤-ngṳ̌ / 閩北語||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mnp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mnp}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mns|mns]]||Mansi||ּма̄ньси ла̄тыӈ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mns|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mns}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/moe|moe]]||Innu-aimun||Innu-aimun||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/moe|{{PAGESINCATEGORY:Wp/moe}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/moh|moh]]||Mohawk||Kanien’kיha||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/moh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/moh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mrt|mrt]]||Margi|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/mrt|{{PAGESINCATEGORY:wp/mrt}}]]|| || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mui|mui]]||Musi||Pelembang||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mui|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mui}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mvf|mvf]]||Inner Mongolian||монгол хэл / {{wp/mvf/MongolUnicode||ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠬᠡᠯᠡ}} / Mongol||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mvf|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mvf}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mvi|mvi]]||Miyako||ミャークフツ/宮古口||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mvi|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mvi}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mww|mww]]||Hmong Daw||lus Hmoob / lug Moob / lol Hmongb||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mww|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mww}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/mxt|mxt]]||Mixtec||Mixtec||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/mxt|{{PAGESINCATEGORY:Wp/mxt}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/nch|nch]]||Central Huasteca Nahuatl||Nāhuatlahtōlli||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/nch|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nch}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/nci|nci]]||Classical Nahuatl||Nāhuatlahtōlli||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/nci|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nci}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ncj|ncj]]||Northern Puebla Nahuatl|| masehual tla’tol ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ncj|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ncj}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ng|ng]]||Ndonga||Owambo||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ng|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ng}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ngh|ngh]]||Nǁng||Nǁng||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ngh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ngh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ngi|ngi]]||Ngizim||miya Ngǝzǝm||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ngi|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ngi}}]] ||2025-08 ||style="background-color: yellow;" | Active since 2025-09 || |- ||Wikipedia||[[Wp/ngu|ngu]]||Guerrero Nahuatl|| nawatlajtoli ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ngu|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ngu}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/nhn|nhn]]||Central Nahuatl||Nauatlajtoli||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/nhn|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nhn}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/nij|nij]]||Ngaju||nij||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/nij|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nij}}]] ||2010-11||style="background-color: yellow;" | Active since 2024-09|| |- ||Wikipedia||[[Wp/niu|niu]]||Niuean||Ko e vagahau Niuē||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/niu|{{PAGESINCATEGORY:Wp/niu}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/nit|nit]]||Kolami||?||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/nit|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nit}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- |- ||Wikipedia||[[Wp/niv|niv]]||Nivkh||Нивх диф||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/niv|{{PAGESINCATEGORY:Wp/niv}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/nod|nod]]||Northern Thai||กำเมือง||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/nod|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nod}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/nog|nog]]||Nogai|| ногай тили / nogay tili / ногайша / nogayşa ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/nog|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nog}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/nyn|nyn]]||Nkore ||Orunyankore||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/nyn|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nyn}}]] || || ||Approved |- ||Wikipedia||[[Wp/nys|nys]]||Noongar||Noongar||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/nys|{{PAGESINCATEGORY:Wp/nys}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/oaa|oaa]]||Orok||Уйльта||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/oaa|{{PAGESINCATEGORY:Wp/oaa}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/osi|osi]]||Osing||Using||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/osi|{{PAGESINCATEGORY:Wp/osi}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/osx|osx]]||Old Saxon||Sahsisk||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/osx|{{PAGESINCATEGORY:Wp/osx}}]] || ||Deleted from Incubator ||Delete |- ||Wikipedia||[[Wp/ote|ote]]||Otomi||Hñahñu||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ote|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ote}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ovd|ovd]]||Elfdalian||övdalsk / övdalską||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ovd|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ovd}}]] ||2016-04||style="background-color: grey;" |Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/pau|pau]]||Palauan||a tekoi||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/pau|{{PAGESINCATEGORY:Wp/pau}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/pdt|pdt]]||Plautdietsch||Plautdietsch||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/pdt|{{PAGESINCATEGORY:Wp/pdt}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/pis|pis]]||Solomon Islands Pijin||Pijin blo'Solomon||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/pis|{{PAGESINCATEGORY:Wp/pis}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/pmf|pmf]]||Pamona||Pamona||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/pmf|{{PAGESINCATEGORY:Wp/pmf}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/pox|pox]]||Polabian||Wenske||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/pox|{{PAGESINCATEGORY:Wp/pox}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/prg|prg]]||Prussian||Prūsiskan||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/prg|{{PAGESINCATEGORY:Wp/prg}}]] ||2007-04||style="background-color: grey;" |Was active in 2021-09 for one month|| |- ||Wikipedia||[[Wp/pse|pse]]||Central Malay||Bengkulu||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/pse|{{PAGESINCATEGORY:Wp/pse}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/pwo|pwo]]||Pwo Karen|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/pwo|{{PAGESINCATEGORY:wp/pwo}}]] ||?|| ? || |- ||Wikipedia||[[Wp/pyu|pyu]]||Puyuma||卑南語||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/pyu|{{PAGESINCATEGORY:Wp/pyu}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/pzh|pzh]]||Pazih||Pazih (巴宰語/噶哈巫語)||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/pzh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/pzh}}]] ||2009-02||style="background-color: grey;" |Never been active since creation||[[m:Requests for new languages/Wikipedia Pazeh|Request]] is currently on hold |- ||Wikipedia||[[Wp/qub|qub]]||Huallaga Quechua||Huallaga Quechua/ Runa shimi||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/qub|{{PAGESINCATEGORY:Wp/qub}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/quc|quc]]||Kʼicheʼ||Kʼicheʼ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/quc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/quc}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/qug|qug]]||Kichwa||Kichwa||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/qug|{{PAGESINCATEGORY:Wp/qug}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/qxp|qxp]]||Puno Quechua||||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/qxp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/qxp}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/qwh|qwh]]||Ancash Quechua||Nunashimi||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/qwh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/qwh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/qxq|qxq]]||Qashqai||Qaşqay dili /قشقایی ديلى ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/qxq|{{PAGESINCATEGORY:Wp/qxq}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/raj|raj]]||Rajasthani||राजस्थानी||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/raj|{{PAGESINCATEGORY:Wp/raj}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rap|rap]]||Rapa Nui||'Arero rapa nui||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rap|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rap}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rbl|rbl]]||Miraya Bikol||Miraya Bikol||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rbl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rbl}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rcf|rcf]]||Reunion creole||Kréol réyoné||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rcf|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rcf}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rej|rej]]||Rejang||Hejang||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rej|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rej}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rgn|rgn]]||Romagnol||Rumagnôl||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rgn|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rgn}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rif|rif]]||Tarifit||ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ (ⵜⴰⵔⵉⴼⵉⵜ)||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rif|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rif}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rjs|rjs]]||Rajbanshi|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rjs|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rjs}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rkt|rkt]]||Rangpuri|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/rkt|{{PAGESINCATEGORY:wp/rkt}}]]|| || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rmc|rmc]]||Carpathian Romani||Romaňi čhib||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rmc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rmc}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rmf|rmf]]||Finnish Kalo||kaalengo tšimb||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rmf|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rmf}}]] || || |- ||Wikipedia||rml||Romani||Романы / Romani||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wp/rml|{{PAGESINCATEGORY:wp/rml}}]] || 2016-09 || || |- ||Wikipedia||rmn||Romani||Rromani / Романи / Ρομανί / رومانی||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wp/rmn|{{PAGESINCATEGORY:wp/rmn}}]] ||?||? || |- ||Wikipedia||[[Wp/rmq|rmq]]||Caló||?||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rmq|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rmq}}]] || ||?|| |- ||Wikipedia||[[Wp/rwr|rwr]]||Marwari||मारवाड़ी||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rwr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rwr}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/rys|rys]]||Yaeyama||ヤイマムニ/八重山物言||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/rys|{{PAGESINCATEGORY:Wp/rys}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ryu|ryu]]||Okinawan||うちなーぐち (沖縄口)||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ryu|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ryu}}]] ||2005-06||style="background-color: yellow;" |Was active in 2015-12, then during 2016-03 to 2016-04, then in 2016-08, then in 2017-02, then in 2017-06, then in 2018-01, then during 2021-08 to 2022-10, then during 2022-12 to 2023-01, and then in 2025-08, for a max. of 13 months|| |- ||Wikipedia||[[Wp/sas|sas]]||Sasak||Sasak||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/saz|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sas}}]] ||2011-01||style="background-color: yellow;" | Active since 2025-06|| |- ||Wikipedia||[[Wp/saz|saz]]||Saurashtra|| ꢱꣃꢬꢵꢰ꣄ꢜ꣄ꢬ ꢩꢵꢰꢵ ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/saz|{{PAGESINCATEGORY:Wp/saz}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/scl|scl]]||Shina||ݜݨیاٗ / षीना||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/scl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/scl}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/sdc|sdc]]||Sassarese||Sassaresu||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/sdc|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sdc}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/sdh|sdh]]||Southern Kurdish||کوردی خوارگ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/sdh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sdh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ses|ses]]||Koyraboro Senni|| soŋay ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ses|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ses}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/sgh|sgh]]||Shughni||xuǧnůn ziv/хуг̌ну̊н ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/sgh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sgh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/shh|shh]]||Shoshoni||Sosoni' da̲i̲gwape||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/shh|{{PAGESINCATEGORY:Wp/shh}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/shy|shy]]||Shawiya||Chaouïa||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/shy|{{PAGESINCATEGORY:Wp/shy}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/sjd|sjd]]||Kildin Sami|| кӣллт са̄мь кӣлл / kiillt saam' kiill||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/sjd|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sjd}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/sli|sli]]||Lower Silesian||Schläsisch/ Schläs’sch / Schlä’sch / Schläsch||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/sli|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sli}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/slr|slr]]||Salar||Salırça / 撒拉语||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/slr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/slr}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/sma|sma]]||Southern Sami||Åarjelsaemien||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/sma|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sma}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/smj|smj]]||Lule Sami||julevsámegiella||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/smj|{{PAGESINCATEGORY:Wp/smj}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/sms|sms]]||Skolt Sami||sääʹmǩiõll / nuõrttsääʹmǩiõll||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/sms|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sms}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/smw|smw]]||Sumbawa||Semawa||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/smw|{{PAGESINCATEGORY:Wp/smw}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/srr|srr]]||Serer||Seereer||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/srr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/srr}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ssf|ssf]]||Thao||Thao (邵語)||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ssf|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ssf}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/sty|sty]]||Siberian Tatar||ׁсыбыр тел||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/sty|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sty}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/swu|swu]]||Suwawa||Suwawa-Bunda||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/swu|{{PAGESINCATEGORY:Wp/swu}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/sxr|sxr]]||Hla’alua||Hla’alua||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/sxr|{{PAGESINCATEGORY:Wp/sxr}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/taj|taj]]||Tamang||तामाङ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/taj|{{PAGESINCATEGORY:Wp/taj}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tao|tao]]||Yami||Cizicizing No Tao||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tao|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tao}}]] || |||| |- ||Wikipedia||[[Wp/tkl|tkl]]||Tokelauan||Tokelau||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tkl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tkl}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tli|tli]]||Tlingit||Lingít||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tli|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tli}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tox|tox]]||Tobian||ramarih Hatohobei||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tox|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tox}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/trp|trp]]||Kokborok||Kokborok (Tripuri)||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/trp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/trp}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tru|tru]]||Turoyo||ܛܘܪܝܐ / Ṭûrāyā||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tru|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tru}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tsg|tsg]]||Tausug||Bahasa Sūg||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tsg|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tsg}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tsu|tsu]]||Tsou||Tsou||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tsu|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tsu}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ttq|ttq]]||Tawallammat Tamajaq||Tamajeq / ⵜⵎⵌⵆ / ثمجق‎||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ttq|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ttq}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tts|tts]]||Isan||ภาษาอีสาน||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tts|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tts}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ttt|ttt]]||Tati||تاتی / zuhun tati / зугьун тати||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ttt|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ttt}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tvl|tvl]]||Tuvaluan||Ngangana Tuvalu||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tvl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tvl}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tvx|tvx]]||Taivoan||Taivoan (大武壠語)||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tvx|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tvx}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tzl|tzl]]||Talossan||Talossan||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tzl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tzl}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/tzm|tzm]]||Central Atlas Tamazight|| Tamaziɣt / ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ / أمازيغية أطلس الأوسط ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/tzm|{{PAGESINCATEGORY:Wp/tzm}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/ude|ude]]||Udege||Удиэ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/ude|{{PAGESINCATEGORY:Wp/ude}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/udi|udi]]||Udi||Удин муз / udin muz||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/udi|{{PAGESINCATEGORY:Wp/udi}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/uzs|uzs]]||Southern Uzbek||اوزبیکچه||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/uzs|{{PAGESINCATEGORY:Wp/uzs}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/vai|vai]]||Vai||ꕙꔤ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/vai|{{PAGESINCATEGORY:Wp/vai}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/vmf|vmf]]||East Franconian German||Ostfränkisch||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/vmf|{{PAGESINCATEGORY:Wp/vmf}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/vmw|vmw]]||Makhuwa||Emakuana||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/vmw|{{PAGESINCATEGORY:Wp/vmw}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/wal|wal]]||Wollayta || ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/wal|{{PAGESINCATEGORY:wp/wal}}]] ||2012-03||Active in 2025 || |- ||Wikipedia||[[Wp/wba|wba]]||Warao||Warao||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/wba|{{PAGESINCATEGORY:Wp/wba}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/wbl|wbl]]||Wakhi||?||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/wbl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/wbl}}]] ||2010 || || |- ||Wikipedia||[[Wp/wep|wep]]||Westphalian||Westfäölsk||align="right"|[[Special:Prefixindex/wp/wep|{{PAGESINCATEGORY:wp/wep}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/wls|wls]]||Fakauvea||Faka'uwea||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/wls|{{PAGESINCATEGORY:Wp/wls}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/wlx|wlx]]||Wali||Waalɩɩ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/wlx|{{PAGESINCATEGORY:Wp/wlx}}]] ||2024-08||style="background-color: yellow;" | Active on creation, then in 2024-10, then during 2025-01 to 2025-03, and then re-active since 2025-06|| |- ||Wikipedia||[[Wp/wym|wym]]||Wymysorys||Wymysiöeryś||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/wym|{{PAGESINCATEGORY:Wp/wym}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/wsg|wsg]]||Gondi||గోణ్డి / गोण्डि ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/wsg|{{PAGESINCATEGORY:wp/wsg}}]] |||| ? || |- ||Wikipedia||[[Wp/xon|xon]]||Konkomba|| ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wp/xon|{{PAGESINCATEGORY:Wp/xon}}]] || || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/xmm|xmm]]||Manado Malay||bahasa Manado ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/xmm|{{PAGESINCATEGORY:Wp/xmm}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/xhe|xhe]]||Khetrani || ||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wp/xhe|{{PAGESINCATEGORY:wp/xhe}}]] ||?|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikipedia||[[Wp/xnb|xnb]]||Kanakanavu||Kanakanavu||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/xnb|{{PAGESINCATEGORY:Wp/xnb}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/xpq|xpq]]||Mohegan-Pequot||Mohiks||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/xpq|{{PAGESINCATEGORY:Wp/xpq}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/xsy|xsy]]||SaiSiyat||Saisiyat||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/xsy|{{PAGESINCATEGORY:Wp/xsy}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/xug|xug]]||[[:en:Kunigami language|Kunigami]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/xug|{{PAGESINCATEGORY:Wp/xug}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/yai|yai]]||Yaghnobi||Яғнобӣ зивок/Yaghnobī zivok||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/yai|{{PAGESINCATEGORY:Wp/yai}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/yrk|yrk]]||Nenets||ненэцяʼ вада/ nenécja' vada||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/yrk|{{PAGESINCATEGORY:Wp/yrk}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/yrl|yrl]]||Nheengatu||nheẽgatu / nhẽẽgatu / yẽgatu||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/yrl|{{PAGESINCATEGORY:Wp/yrl}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/yua|yua]]||Yucatec Maya||Maaya t'aan||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/yua|{{PAGESINCATEGORY:Wp/yua}}]] || || || |- ||Wikipedia||[[Wp/zai|zai]]||[[:en:Isthmus Zapotec|Isthmus Zapotec]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/zai|{{PAGESINCATEGORY:Wp/zai}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/zap|zap]]||[[:en:Zapotec language|Zapotec]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/zap|{{PAGESINCATEGORY:Wp/zap}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikipedia||[[Wp/zyj|zyj]]||[[:en:Youjiang Zhuang|Youjiang Zhuang]]|| ||align="right"|[[Special:Prefixindex/Wp/zyj|{{PAGESINCATEGORY:Wp/zyj}}]] || ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |} * Template: [[Template:Tests/wp]] ==Notes== # '''Status''' of the project. # '''Actions taken''' by the LangCom members. == See also == * [[Incubator:Wiktionary projects]] * [[Incubator:Wikibooks projects]] * [[Incubator:Wikinews projects]] * [[Incubator:Wikiquote projects]] * [[Incubator:Wikivoyage projects]] * [[Incubator:All projects]] [[Category:Incubator:Projects]] oegpaq61zqojktuslr9byk6fpyqtll1 0 3232424 7247608 6696160 2026-07-11T10:44:50Z Mahamadi Baza 2600896 /* */ 7247608 wikitext text/x-wiki '''Гъибдиди''' ([[Wp/gdo/Гьаблу мицци|гьаб.]] ''гъодоберисел'') — дагъистаниярдур гIандалIи халкъибелIи цеб микIиси халкъи, никIвалъилъилару [[Wp/gdo/Дагъистан|ДагъистанлIи]] шималлалъи-магърибалда гIумру игьатабу, республикалIи гьикьимулIи халкъи. {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;" | colspan="2" align="center" bgcolor="#ddd" |'''<big>Гъибдиди</big>''' |- | colspan="2" |<center> '''АдамикелIи биццин ва тIибитIин''' |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" | colspan="2" |<center> ТIорда: ≈ 4 азаруда адами |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" | colspan="2" |[[File:Flag of Russia.svg|25x25px]] [[Wp/gdo/Россия|Россия]]: 2 172 (2021 р.) ** [[File:Flag of Dagestan.svg|25x25px]] [[Wp/gdo/Дагъистан|Дагъистан]]: 4000 цима (2002 р.) ** [[Wp/gdo/Болъихъ район|Булъиха район]] ** Хасавюрт район ** Гъизилюрт район ** Гъизляр район ** Тарумовски район |- | colspan="2" |<center> '''ХалкъилIи аслу''' |- |'''Мицци''' |[[Wp/gdo/ГъибдилIи мицци|гъибдилIи мицци]] |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" |'''Дин''' |[[Wp/gdo/Ислам|ислам]] |- |'''МуналIабу''' |гIандалIи халкъибечIу бакьу |- |'''ГIагярал халкъибе''' |гьаблуди, гIандади, гIахьвади, багвалади, булъихади, ккирди, линдиди, чIамалади, цIунтIалIи халкъибе |} [[Category:Wp/gdo]] {{INTERWIKI|Q2029805}}Гьабе дин идабу амамике ида — пурсумади-сунниял шапигIияб мазгьабалIи. == Ццери == [[Wp/gdo/Гьаблуди|Гьабулурдуди]] гъибдиди ''гъодоберисел''-кьу гьикьида, гIандадади — ''гъодобердирал''-кьу, гIахьвадади — ''гъодоберидо''-кьу, багваладади — ''гъодобуриди''-кьу, булъихадади — ''гъибдиди''-кьу, ккирдади — ''гъодоберди''-кьу, линдидади — ''гъодоберийи''-кьу, чIамаладади — ''гъедид''-кьу, чачанадади — ''гIуворой''-кьу. == Биццин ва тIибитIин == Гъибдиди бакIуда [[Wp/gdo/Булъиха район|Булъиха районалIи]] Гъиду, Шалу ва Беледи гьанибехъи, Хасавюрт районалIи Теречни гьанлIи, Гъизляр районалIи Красни Восход гьанлIи ва Ккярагъутан гъутанала. Бегъу гъибдиди Хасавюрт, Гъизляр, Гъизилюрт ва Тарумовски районбелIи цегубала гьанибехъи бакIуда. == Мицци == Гьардуди гъибдилIи мицци басинда. Гьаб миццилIи кIеда диалект ида: гъибдилIи ва шалалIи. ГьичIидала гъибдилIи миццилъи гIагярал миццибе ида булъихалIи ва чIамалалIи. 3a1vmglpsut0tykhxplhbhemx8sxwmn 7247613 7247608 2026-07-11T10:45:45Z Mahamadi Baza 2600896 /* Ццери */ 7247613 wikitext text/x-wiki '''Гъибдиди''' ([[Wp/gdo/Гьаблу мицци|гьаб.]] ''гъодоберисел'') — дагъистаниярдур гIандалIи халкъибелIи цеб микIиси халкъи, никIвалъилъилару [[Wp/gdo/Дагъистан|ДагъистанлIи]] шималлалъи-магърибалда гIумру игьатабу, республикалIи гьикьимулIи халкъи. {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;" | colspan="2" align="center" bgcolor="#ddd" |'''<big>Гъибдиди</big>''' |- | colspan="2" |<center> '''АдамикелIи биццин ва тIибитIин''' |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" | colspan="2" |<center> ТIорда: ≈ 4 азаруда адами |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" | colspan="2" |[[File:Flag of Russia.svg|25x25px]] [[Wp/gdo/Россия|Россия]]: 2 172 (2021 р.) ** [[File:Flag of Dagestan.svg|25x25px]] [[Wp/gdo/Дагъистан|Дагъистан]]: 4000 цима (2002 р.) ** [[Wp/gdo/Болъихъ район|Булъиха район]] ** Хасавюрт район ** Гъизилюрт район ** Гъизляр район ** Тарумовски район |- | colspan="2" |<center> '''ХалкъилIи аслу''' |- |'''Мицци''' |[[Wp/gdo/ГъибдилIи мицци|гъибдилIи мицци]] |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" |'''Дин''' |[[Wp/gdo/Ислам|ислам]] |- |'''МуналIабу''' |гIандалIи халкъибечIу бакьу |- |'''ГIагярал халкъибе''' |гьаблуди, гIандади, гIахьвади, багвалади, булъихади, ккирди, линдиди, чIамалади, цIунтIалIи халкъибе |} [[Category:Wp/gdo]] {{INTERWIKI|Q2029805}}Гьабе дин идабу амамике ида — пурсумади-сунниял шапигIияб мазгьабалIи. == Ццери == [[Wp/gdo/Гьаблуди|Гьаблудади]] гъибдидахъи ''гъодоберисел''-кьу гьикьида, гIандадади — ''гъодобердирал''-кьу, гIахьвадади — ''гъодоберидо''-кьу, багваладади — ''гъодобуриди''-кьу, булъихадади — ''гъибдиди''-кьу, ккирдади — ''гъодорди''-кьу, линдидади — ''гъубурди''-кьу, чIамаладади — ''гъодобард''-кьу, чачанадади — ''гIуворой''-кьу. == Биццин ва тIибитIин == Гъибдиди бакIуда [[Wp/gdo/Булъиха район|Булъиха районалIи]] Гъиду, Шалу ва Беледи гьанибехъи, Хасавюрт районалIи Теречни гьанлIи, Гъизляр районалIи Красни Восход гьанлIи ва Ккярагъутан гъутанала. Бегъу гъибдиди Хасавюрт, Гъизляр, Гъизилюрт ва Тарумовски районбелIи цегубала гьанибехъи бакIуда. == Мицци == Гьардуди гъибдилIи мицци басинда. Гьаб миццилIи кIеда диалект ида: гъибдилIи ва шалалIи. ГьичIидала гъибдилIи миццилъи гIагярал миццибе ида булъихалIи ва чIамалалIи. sq65scn3gm1rvp4hxbkrdz6zlj3p2vp 0 3232768 7247619 6552484 2026-07-11T10:47:00Z Mahamadi Baza 2600896 /* */ 7247619 wikitext text/x-wiki '''Дагъистан''' ([[Wp/gdo/ГIурус мицци|гIур]]. ''Дагестан;'' [[Wp/gdo/МагIарул мицци|магIар]]. ''Дагъистан''; [[Wp/gdo/Даргин литературалIи мицци|дарг]]. ''Дагъиста''; [[Wp/gdo/Лак мицци|лак]]. ''Дагъусттан''; [[Wp/gdo/Лезгин мицци|лезг]]. ''Дагъустан''; [[Wp/gdo/ЛъарагI мицци|лъар]]. ''Дагъыстан;'' [[Wp/gdo/Нугъай мицци|нугъ]]. ''Дагыстан;'' [[Wp/gdo/Чачан мицци|чач]]''. ДегIаста'') — [[Wp/gdo/Россия|РоссиялIи ФедерациялIи]] субъект, гьалъилIи гьину идабу цеб республика. Шималияб КавказлIи федералияб округучIу бакьу мунида, Шималияб КавказлIи экономикияб районалIи тIубилъу буккида. {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;" | align=center colspan=2 bgcolor=#ddd | '''Дагъистан Республика''' |-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9; | align=center widht=150px |[[file:Flag of Dagestan.svg|125px|center]]<br>[[Wp/gdo/ДагъистанлIи байрахъи|Байрахъи]] | align=center width=150px | [[file:Coat of Arms of Dagestan.svg|85px|center]]<br>[[Wp/gdo/ДагъистанлIи герб|Герб]] |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" | colspan="2" align="center" | '''Гимн''' : ''[[Wp/gdo/ДагъистанлIи гимн|Клятва]]''<br />[[file:Anthem of Dagestan (Russian version).ogg]] |-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9; | '''Статус''' | Республика |-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9; | '''Президент''' | Сергей Меликов (врио) |-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9; | '''Миллатабе''' | магIаруди, даргинади, тумади, лезгинади, лъарагIади, нугъаяди, чачанади |-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9; | '''Дин''' | Ислам |-style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9; | '''Тахшагьар''' | [[Wp/gdo/Анже|Анже]] |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" | '''РечIуха шагьарди''' | Анже, [[Wp/gdo/Хасаюрт|Хасаюрт]], [[Wp/gdo/Дербент|Дербент]] |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" | '''АвтомобилалIи код''' | 05 |} == Административияб рикьидир == Дагъистаналда 41 районла 1 участкала ида. {| class="wikitable" |+ !'''№''' !Ццери !Административияб центра |- |1 |Агъул район |Типигъ гьани |- |2 |Ахти район |Ахти гьани |- |3 |Бабаюрт район |Бабаюрт гьани |- |4 |БежтIа участка |БежтIа гьани |- |5 |[[Wp/gdo/Булъиха район|Булъиха район]] |Булъиха гьани |- |6 |Гумбет район |МелъелтIа гьани |- |7 |Гъарабудагъкент район |Гъарабудагъкент гьани |- |8 |Гъаякент район |ЦIиву Гъаякент гьани |- |9 |Гъизляр район |Гъизляр шагьар |- |10 |Гъизилюрт район |Гъизилюрт шагьар |- |11 |Гъуни район |Гъуни гьани |- |12 |ГIахьвахъи район |Ккиру гьани |- |13 |ГIахъуша район |ГIахъуша гьани |- |14 |Дахадаев район |Уркарахъ гьани |- |15 |Дербент район |Дербент шагьар |- |16 |Догъузпара район |Усугъчай гьани |- |17 |Казбек район |Дилим гьани |- |18 |Кули район |Ваччи гьани |- |19 |КъурахI район |КъурахI гьани |- |20 |Лаваши район |Лаваши гьани |- |21 |Лак район |Гъумеки гьани |- |22 |ЛъаратIа район |ЛъаратIа гьани |- |23 |МухIарамкент район |МухIарамкент гьани |- |24 |Новолак район |Новолак гьани |- |25 |Нугъай район |Терекли-Мектеб гьани |- |26 |Рутул район |Рутул гьани |- |27 |Сергохъала район |Сергохъала гьани |- |28 |Сулайман-СтIал район |Къасумкент гьани |- |29 |Табасаран район |Хучни гьани |- |30 |Тарумовск район |Тарумовка гьани |- |31 |Унсоколу район |Шамилхъала шагьаралIи тайпалIи гьани |- |32 |Хайдакъ район |Мажалис гьани |- |33 |Хасавюрт район |Хасавюрт шагьар |- |34 |Хив район |Хив гьани |- |35 |Хунзахъи район |Хунзахъи гьани |- |36 |Хьаргаби район |Хьаргаби гьани |- |37 |Хъумторхъала район |Къоркъмасхъала гьани |- |38 |[[Wp/gdo/Ццуйла район|Ццуйла район]] |Ццуйла гьани |- |39 |ЦIумада район |Агъвалу гьани |- |40 |ЧIарада район |ЦIури гьани |- |41 |Шамил район |ХIебда гьани |- |42 |Шура район |Шура шагьар |} Цела 10 шагьаралIи округ ида. {| class="wikitable" |+ !'''№''' !ШагьаралIи округабе |- |1 |Анже шагьар |- |2 |Гъизляр шагьар |- |3 |Гъизилюрт шагьар |- |4 |ДагъистанлIи Огни шагьар |- |5 |Дербент шагьар |- |6 |Избербаш шагьар |- |7 |Каспийск шагьар |- |8 |Хасавюрт шагьар |- |9 |Шура шагьар |- |10 |Южно-Сухокумск шагьар |} [[Category:Wp/gdo]] {{INTERWIKI|Q5118}} 894peaob3hk6z89cpla0t7xhxx6e1o7 0 3234953 7247561 7220751 2026-07-11T09:30:35Z Mahamadi Baza 2600896 /* Адамике бигъибу пунктабе */ 7247561 wikitext text/x-wiki '''Булъиха район''' ([[Wp/gdo/Гьаблу мицци|гьаб]]. ''Болъихъ район''; [[Wp/gdo/ГIурус мицци|гIур]]. ''Ботлихский район'') — административияблъи территорияб тIуби ва муниципалияб гIуцIидир ([[Wp/gdo/Дагъистан|ДагъистанлIи]] гьину идабу цеб район). {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;" | colspan="2" |<center>муниципалияб район |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ddd" |<big>'''Булъиха район'''</big> |- | colspan="2" |<center>[[File:Кезенойам.jpg|300x300px]] |- | colspan="2" |[[File:Герб_Ботлихского_района.gif|center|thumb|129x129px]] |- |'''Пачалихъи''' |[[Wp/gdo/Россия|Россия]] |- |'''ПачалихъилIи субъект''' |[[Wp/gdo/Дагъистан|Дагъистан]] |- |'''Гьину ида''' |20 муниципалияб гIуцIидир |- |'''Административияб центра''' |[[Wp/gdo/Булъиха|Булъиха]] гьани |- |'''РайоналIи вани''' |ХIамзатов Руслан |- | colspan="2" |<center>'''Тарихи ва география''' |- |'''ГIуцIидиралIи реши''' |1929 |- |'''ГIатIилъир''' |687,93 км² |- |'''ГьицIилъир''' |2036 м |- |'''СагIатилIи зона''' |MSK (UTC+3) |- | colspan="2" |<center>'''Халкъи''' |- |'''АдамикелIи къадар''' |59 920 адами (2021) <small>(1,87%)</small> |- |'''Гъункидир''' |87,1 адами/км² |- |'''Миллатабе''' |Гьабулуди, булъихади, [[Wp/gdo/Гъибдиди|гъибдиди]], гIандади, ккирди |- | colspan="2" |<center>'''ЦифрабелIи идентификаторабе''' |- |'''ТелепонлIи код''' |87271 |- | colspan="2" |<center>[http://www.ботлихра.рф/ Официалияб сайт] |- | colspan="2" |<center>[[File:Botlikhsky_district_locator_map.png|450x450px]] |- | colspan="2" |<center> [[File:Commons-logo.svg|23x23px]] [[commons:Category:Botlikhsky_District|Викигъармасо медиафайлабе]] |} Административияб центра — [[Wp/gdo/Булъиха|Булъиха]] гьани. == География == Район ДагъистанлIи магърибалIи рахъалда бисинда. Гьатти машрикъалда Гумбет районалъи, жадубалдала машрикъалда Хунзахъи районалъи, жанубалда ГIахьвахъи ва ЦIумада районалъи гIурхъи игьида. Шималалдала магърибалда Чачаналасу гIурхъи ида. ГIатIилъилIи гъункидир 687,93 км² ида. == Территориалияб гIуцIидир == {| class="wikitable" |+ !'''№''' !ГьанилIи поселение !Административияб центра |- |1 |Булъиха гьанилIи совет |Булъиха гьани |- |2 |ГъагъалIи гьанилIи совет |ГъагъалIи гьани |- |3 |Гъиду гьанилIи совет |Гъиду гьани |- |4 |ГIалаха гьани |ГIалаха гьани |- |5 |ГIанди гьанилIи совет |ГIанди гьани |- |6 |ГIашали гьани |ГIашали гьани |- |7 |Зилуру гьани |Зилуру гьани |- |8 |Инхилу гьани |Инхилу гьани |- |9 |КвахтаралIи гьани |КвахтаралIи гьани |- |10 |Кьухъи гьани |Кьухъи гьани |- |11 |КIижани гьани |КIижани гьани |- |12 |Ланду гьани |Ланду гьани |- |13 |МигIарсу гьани |МигIарсу гьани |- |14 |Минлуру гьанилIи совет |Минлуру гьани |- |15 |РахатIа гьани |РахатIа гьани |- |16 |РикIвани гьани |РикIвани гьани |- |17 |Хелекьури гьанилIи совет |Хелекьури гьани |- |18 |Чанхъу гьанилIи совет |Чанхъу гьани |- |19 |ЧIандиро гьанилIи совет |ЧIандиро гьани |- |20 |ЩерчIу гьанилIи совет |ЩерчIу гьани |} ==Адамике бигъибу пунктабе== Гьаб районалъо 37 адамике бигъибу гьани ида. {| class="wikitable" |+РайоналIи адамике бигъибу гьанибелIи сияхIи !'''№''' !Гьани !Гьанилlи поселение |- |1 |Айтхан |РикIвани гьанилIи совет |- |2 |Анхвала |ЩерчIу гьанилIи совет |- |3 |Анху |Чанхъу гьанилIи совет |- |4 |Беледи |Гъиду гьанилIи совет |- |5 |Булъиха |Булъиха гьанилIи совет |- |6 |ГъагъалIи |ГъагъалIи гьани |- |7 |Гъиду |Гъиду гьанилIи совет |- |8 |Гъунха |ГIанди гьанилIи совет |- |9 |ГIалаха |ГIалаха гьани |- |10 |ГIанди |ГIанди гьанилIи совет |- |11 |ГIашали |ГIашали гьани |- |12 |ГIашину |Булъиха гьанилIи совет |- |13 |ГIортIаколо |Минлуру гьанилIи совет |- |14 |ЖугьутI |РикIвани гьанилIи совет |- |15 |Зилуру |Зилуру гьани |- |16 |Инхилу |Инхилу гьани |- |17 |КвахталIи |КвахталIи гьани |- |18 |Кьухъи |Кьухъи гьани |- |19 |КIижани |КIижани гьани |- |20 |Ланду |Ланду гьани |- |21 |Ласуду |Булъиха гьанилIи совет |- |22 |Мехекьури |Чанхъу гьанилIи совет |- |23 |МигIарсу |Булъиха гьанилIи совет |- |24 |Минлуру |Минлуру гьанилIи совет |- |25 |РахатIа |РахатIа гьани |- |26 |РикIвани |РикIвани гьанилIи совет |- |27 |Рушуха |Минлуру гьанилIи совет |- |28 |Ханду |Чанхъу гьанилIи совет |- |29 |Хелекьури |Хелекьури гьанилIи совет |- |30 |ЦIибилтIа |ГIанди гьанилIи совет |- |31 |ЦIив Хелекьури |Хелекьури гьанилIи совет |- |32 |Чанхъу |Чанхъу гьанилIи совет |- |33 |ЧIандиро |ЧIандиро гьанилIи совет |- |34 |ЧIубутIла |ЧIандиро гьанилIи совет |- |35 |Шалу |Гъиду гьанилIи совет |- |36 |ШивортIа |Чанхъу гьанилIи совет |- |37 |ЩерчIу |ЩерчIу гьанилIи совет |} === Гъутаме === Булъиха районалIи чамухубуда цегуба авлахъабелъису районбехъи идабу гъутаме ида: Нугъай районалъо идабу ЧIубутIла гьани, эхха Бабаюрт районалъо идабу Анхвала, Айтхан, ЖугьутI, ЦIив Хелекьури гьанибе. Официалияб статус ивучIибу цела Бабаюрт районалъо Бутуш, Бюру, ГIалибекотар Каплановка, Полтавка, Кьира Артезиан, Кьира Гъаратюбе ва Гъизляр районалъо Ккярагъутан гъутаме ида. [[Category:Wp/gdo]] [[ru: Ботлихский район]] mh1bhx50act4sx5zjbqur1ogh59ivl1 7247564 7247561 2026-07-11T09:31:02Z Mahamadi Baza 2600896 /* Территориалияб гIуцIидир */ 7247564 wikitext text/x-wiki '''Булъиха район''' ([[Wp/gdo/Гьаблу мицци|гьаб]]. ''Болъихъ район''; [[Wp/gdo/ГIурус мицци|гIур]]. ''Ботлихский район'') — административияблъи территорияб тIуби ва муниципалияб гIуцIидир ([[Wp/gdo/Дагъистан|ДагъистанлIи]] гьину идабу цеб район). {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;" | colspan="2" |<center>муниципалияб район |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ddd" |<big>'''Булъиха район'''</big> |- | colspan="2" |<center>[[File:Кезенойам.jpg|300x300px]] |- | colspan="2" |[[File:Герб_Ботлихского_района.gif|center|thumb|129x129px]] |- |'''Пачалихъи''' |[[Wp/gdo/Россия|Россия]] |- |'''ПачалихъилIи субъект''' |[[Wp/gdo/Дагъистан|Дагъистан]] |- |'''Гьину ида''' |20 муниципалияб гIуцIидир |- |'''Административияб центра''' |[[Wp/gdo/Булъиха|Булъиха]] гьани |- |'''РайоналIи вани''' |ХIамзатов Руслан |- | colspan="2" |<center>'''Тарихи ва география''' |- |'''ГIуцIидиралIи реши''' |1929 |- |'''ГIатIилъир''' |687,93 км² |- |'''ГьицIилъир''' |2036 м |- |'''СагIатилIи зона''' |MSK (UTC+3) |- | colspan="2" |<center>'''Халкъи''' |- |'''АдамикелIи къадар''' |59 920 адами (2021) <small>(1,87%)</small> |- |'''Гъункидир''' |87,1 адами/км² |- |'''Миллатабе''' |Гьабулуди, булъихади, [[Wp/gdo/Гъибдиди|гъибдиди]], гIандади, ккирди |- | colspan="2" |<center>'''ЦифрабелIи идентификаторабе''' |- |'''ТелепонлIи код''' |87271 |- | colspan="2" |<center>[http://www.ботлихра.рф/ Официалияб сайт] |- | colspan="2" |<center>[[File:Botlikhsky_district_locator_map.png|450x450px]] |- | colspan="2" |<center> [[File:Commons-logo.svg|23x23px]] [[commons:Category:Botlikhsky_District|Викигъармасо медиафайлабе]] |} Административияб центра — [[Wp/gdo/Булъиха|Булъиха]] гьани. == География == Район ДагъистанлIи магърибалIи рахъалда бисинда. Гьатти машрикъалда Гумбет районалъи, жадубалдала машрикъалда Хунзахъи районалъи, жанубалда ГIахьвахъи ва ЦIумада районалъи гIурхъи игьида. Шималалдала магърибалда Чачаналасу гIурхъи ида. ГIатIилъилIи гъункидир 687,93 км² ида. == Территориалияб гIуцIидир == {| class="wikitable" |+ !'''№''' !ГьанилIи поселение !Административияб центра |- |1 |Булъиха гьанилIи совет |Булъиха гьани |- |2 |ГъагъалIи гьанилIи совет |ГъагъалIи гьани |- |3 |Гъиду гьанилIи совет |Гъиду гьани |- |4 |ГIалаха гьани |ГIалаха гьани |- |5 |ГIанди гьанилIи совет |ГIанди гьани |- |6 |ГIашали гьани |ГIашали гьани |- |7 |Зилуру гьани |Зилуру гьани |- |8 |Инхилу гьани |Инхилу гьани |- |9 |КвахталIи гьани |КвахталIи гьани |- |10 |Кьухъи гьани |Кьухъи гьани |- |11 |КIижани гьани |КIижани гьани |- |12 |Ланду гьани |Ланду гьани |- |13 |МигIарсу гьани |МигIарсу гьани |- |14 |Минлуру гьанилIи совет |Минлуру гьани |- |15 |РахатIа гьани |РахатIа гьани |- |16 |РикIвани гьани |РикIвани гьани |- |17 |Хелекьури гьанилIи совет |Хелекьури гьани |- |18 |Чанхъу гьанилIи совет |Чанхъу гьани |- |19 |ЧIандиро гьанилIи совет |ЧIандиро гьани |- |20 |ЩерчIу гьанилIи совет |ЩерчIу гьани |} ==Адамике бигъибу пунктабе== Гьаб районалъо 37 адамике бигъибу гьани ида. {| class="wikitable" |+РайоналIи адамике бигъибу гьанибелIи сияхIи !'''№''' !Гьани !Гьанилlи поселение |- |1 |Айтхан |РикIвани гьанилIи совет |- |2 |Анхвала |ЩерчIу гьанилIи совет |- |3 |Анху |Чанхъу гьанилIи совет |- |4 |Беледи |Гъиду гьанилIи совет |- |5 |Булъиха |Булъиха гьанилIи совет |- |6 |ГъагъалIи |ГъагъалIи гьани |- |7 |Гъиду |Гъиду гьанилIи совет |- |8 |Гъунха |ГIанди гьанилIи совет |- |9 |ГIалаха |ГIалаха гьани |- |10 |ГIанди |ГIанди гьанилIи совет |- |11 |ГIашали |ГIашали гьани |- |12 |ГIашину |Булъиха гьанилIи совет |- |13 |ГIортIаколо |Минлуру гьанилIи совет |- |14 |ЖугьутI |РикIвани гьанилIи совет |- |15 |Зилуру |Зилуру гьани |- |16 |Инхилу |Инхилу гьани |- |17 |КвахталIи |КвахталIи гьани |- |18 |Кьухъи |Кьухъи гьани |- |19 |КIижани |КIижани гьани |- |20 |Ланду |Ланду гьани |- |21 |Ласуду |Булъиха гьанилIи совет |- |22 |Мехекьури |Чанхъу гьанилIи совет |- |23 |МигIарсу |Булъиха гьанилIи совет |- |24 |Минлуру |Минлуру гьанилIи совет |- |25 |РахатIа |РахатIа гьани |- |26 |РикIвани |РикIвани гьанилIи совет |- |27 |Рушуха |Минлуру гьанилIи совет |- |28 |Ханду |Чанхъу гьанилIи совет |- |29 |Хелекьури |Хелекьури гьанилIи совет |- |30 |ЦIибилтIа |ГIанди гьанилIи совет |- |31 |ЦIив Хелекьури |Хелекьури гьанилIи совет |- |32 |Чанхъу |Чанхъу гьанилIи совет |- |33 |ЧIандиро |ЧIандиро гьанилIи совет |- |34 |ЧIубутIла |ЧIандиро гьанилIи совет |- |35 |Шалу |Гъиду гьанилIи совет |- |36 |ШивортIа |Чанхъу гьанилIи совет |- |37 |ЩерчIу |ЩерчIу гьанилIи совет |} === Гъутаме === Булъиха районалIи чамухубуда цегуба авлахъабелъису районбехъи идабу гъутаме ида: Нугъай районалъо идабу ЧIубутIла гьани, эхха Бабаюрт районалъо идабу Анхвала, Айтхан, ЖугьутI, ЦIив Хелекьури гьанибе. Официалияб статус ивучIибу цела Бабаюрт районалъо Бутуш, Бюру, ГIалибекотар Каплановка, Полтавка, Кьира Артезиан, Кьира Гъаратюбе ва Гъизляр районалъо Ккярагъутан гъутаме ида. [[Category:Wp/gdo]] [[ru: Ботлихский район]] ndmbmc0rbdt4a339l818xwflt6yiktg 7247566 7247564 2026-07-11T09:33:54Z Mahamadi Baza 2600896 /* */ 7247566 wikitext text/x-wiki '''Булъиха район''' ([[Wp/gdo/Гьаблу мицци|гьаб]]. ''Болъихъ район''; [[Wp/gdo/ГIурус мицци|гIур]]. ''Ботлихский район'') — административияблалъи территорияб тIуби ва муниципалияб гIуцIидир ([[Wp/gdo/Дагъистан|ДагъистанлIи]] гьину идабу цеб район). {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;" | colspan="2" |<center>муниципалияб район |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ddd" |<big>'''Булъиха район'''</big> |- | colspan="2" |<center>[[File:Кезенойам.jpg|300x300px]] |- | colspan="2" |[[File:Герб_Ботлихского_района.gif|center|thumb|129x129px]] |- |'''Пачалихъи''' |[[Wp/gdo/Россия|Россия]] |- |'''ПачалихъилIи субъект''' |[[Wp/gdo/Дагъистан|Дагъистан]] |- |'''Гьину ида''' |20 муниципалияб гIуцIидир |- |'''Административияб центр''' |[[Wp/gdo/Булъиха|Булъиха]] гьани |- |'''РайоналIи вани''' |ХIамзатов Руслан |- | colspan="2" |<center>'''Тарихи ва география''' |- |'''ГIуцIидибу реши''' |1929 |- |'''ГIатIилъир''' |687,93 км² |- |'''ГьицIилъир''' |2036 м |- |'''СагIатилIи зона''' |MSK (UTC+3) |- | colspan="2" |<center>'''Халкъи''' |- |'''АдамикелIи рикIен''' |59 920 адами (2021) <small>(1,87%)</small> |- |'''Гъункидир''' |87,1 адами/км² |- |'''Миллатабе''' |магIаруди (гьаблуди, булъихади, [[Wp/gdo/Гъибдиди|гъибдиди]], гIандади, ккирди), гIурусади |- | colspan="2" |<center>'''ЦифрабелIи идентификаторабе''' |- |'''ТелепонлIи код''' |87271 |- | colspan="2" |<center>[http://www.ботлихра.рф/ Официалияб сайт] |- | colspan="2" |<center>[[File:Botlikhsky_district_locator_map.png|450x450px]] |- | colspan="2" |<center> [[File:Commons-logo.svg|23x23px]] [[commons:Category:Botlikhsky_District|Викигъармасо медиафайлабе]] |} Административияб центр — [[Wp/gdo/Булъиха|Булъиха]] гьани. == География == Район ДагъистанлIи магърибалIи рахъалда бисинда. Гьатти машрикъалда Гумбет районалъи, жадубалдала машрикъалда Хунзахъи районалъи, жанубалда ГIахьвахъи ва ЦIумада районалъи гIурхъи игьида. Шималалдала магърибалда Чачаналасу гIурхъи ида. ГIатIилъилIи гъункидир 687,93 км² ида. == Территориалияб гIуцIидир == {| class="wikitable" |+ !'''№''' !ГьанилIи поселение !Административияб центра |- |1 |Булъиха гьанилIи совет |Булъиха гьани |- |2 |ГъагъалIи гьанилIи совет |ГъагъалIи гьани |- |3 |Гъиду гьанилIи совет |Гъиду гьани |- |4 |ГIалаха гьани |ГIалаха гьани |- |5 |ГIанди гьанилIи совет |ГIанди гьани |- |6 |ГIашали гьани |ГIашали гьани |- |7 |Зилуру гьани |Зилуру гьани |- |8 |Инхилу гьани |Инхилу гьани |- |9 |КвахталIи гьани |КвахталIи гьани |- |10 |Кьухъи гьани |Кьухъи гьани |- |11 |КIижани гьани |КIижани гьани |- |12 |Ланду гьани |Ланду гьани |- |13 |МигIарсу гьани |МигIарсу гьани |- |14 |Минлуру гьанилIи совет |Минлуру гьани |- |15 |РахатIа гьани |РахатIа гьани |- |16 |РикIвани гьани |РикIвани гьани |- |17 |Хелекьури гьанилIи совет |Хелекьури гьани |- |18 |Чанхъу гьанилIи совет |Чанхъу гьани |- |19 |ЧIандиро гьанилIи совет |ЧIандиро гьани |- |20 |ЩерчIу гьанилIи совет |ЩерчIу гьани |} ==Адамике бигъибу пунктабе== Гьаб районалъо 37 адамике бигъибу гьани ида. {| class="wikitable" |+РайоналIи адамике бигъибу гьанибелIи сияхIи !'''№''' !Гьани !Гьанилlи поселение |- |1 |Айтхан |РикIвани гьанилIи совет |- |2 |Анхвала |ЩерчIу гьанилIи совет |- |3 |Анху |Чанхъу гьанилIи совет |- |4 |Беледи |Гъиду гьанилIи совет |- |5 |Булъиха |Булъиха гьанилIи совет |- |6 |ГъагъалIи |ГъагъалIи гьани |- |7 |Гъиду |Гъиду гьанилIи совет |- |8 |Гъунха |ГIанди гьанилIи совет |- |9 |ГIалаха |ГIалаха гьани |- |10 |ГIанди |ГIанди гьанилIи совет |- |11 |ГIашали |ГIашали гьани |- |12 |ГIашину |Булъиха гьанилIи совет |- |13 |ГIортIаколо |Минлуру гьанилIи совет |- |14 |ЖугьутI |РикIвани гьанилIи совет |- |15 |Зилуру |Зилуру гьани |- |16 |Инхилу |Инхилу гьани |- |17 |КвахталIи |КвахталIи гьани |- |18 |Кьухъи |Кьухъи гьани |- |19 |КIижани |КIижани гьани |- |20 |Ланду |Ланду гьани |- |21 |Ласуду |Булъиха гьанилIи совет |- |22 |Мехекьури |Чанхъу гьанилIи совет |- |23 |МигIарсу |Булъиха гьанилIи совет |- |24 |Минлуру |Минлуру гьанилIи совет |- |25 |РахатIа |РахатIа гьани |- |26 |РикIвани |РикIвани гьанилIи совет |- |27 |Рушуха |Минлуру гьанилIи совет |- |28 |Ханду |Чанхъу гьанилIи совет |- |29 |Хелекьури |Хелекьури гьанилIи совет |- |30 |ЦIибилтIа |ГIанди гьанилIи совет |- |31 |ЦIив Хелекьури |Хелекьури гьанилIи совет |- |32 |Чанхъу |Чанхъу гьанилIи совет |- |33 |ЧIандиро |ЧIандиро гьанилIи совет |- |34 |ЧIубутIла |ЧIандиро гьанилIи совет |- |35 |Шалу |Гъиду гьанилIи совет |- |36 |ШивортIа |Чанхъу гьанилIи совет |- |37 |ЩерчIу |ЩерчIу гьанилIи совет |} === Гъутаме === Булъиха районалIи чамухубуда цегуба авлахъабелъису районбехъи идабу гъутаме ида: Нугъай районалъо идабу ЧIубутIла гьани, эхха Бабаюрт районалъо идабу Анхвала, Айтхан, ЖугьутI, ЦIив Хелекьури гьанибе. Официалияб статус ивучIибу цела Бабаюрт районалъо Бутуш, Бюру, ГIалибекотар Каплановка, Полтавка, Кьира Артезиан, Кьира Гъаратюбе ва Гъизляр районалъо Ккярагъутан гъутаме ида. [[Category:Wp/gdo]] [[ru: Ботлихский район]] myiz0e4ytcvqh2wt7qrf5eqtotgff68 7247604 7247566 2026-07-11T10:41:15Z Mahamadi Baza 2600896 /* География */ 7247604 wikitext text/x-wiki '''Булъиха район''' ([[Wp/gdo/Гьаблу мицци|гьаб]]. ''Болъихъ район''; [[Wp/gdo/ГIурус мицци|гIур]]. ''Ботлихский район'') — административияблалъи территорияб тIуби ва муниципалияб гIуцIидир ([[Wp/gdo/Дагъистан|ДагъистанлIи]] гьину идабу цеб район). {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;" | colspan="2" |<center>муниципалияб район |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ddd" |<big>'''Булъиха район'''</big> |- | colspan="2" |<center>[[File:Кезенойам.jpg|300x300px]] |- | colspan="2" |[[File:Герб_Ботлихского_района.gif|center|thumb|129x129px]] |- |'''Пачалихъи''' |[[Wp/gdo/Россия|Россия]] |- |'''ПачалихъилIи субъект''' |[[Wp/gdo/Дагъистан|Дагъистан]] |- |'''Гьину ида''' |20 муниципалияб гIуцIидир |- |'''Административияб центр''' |[[Wp/gdo/Булъиха|Булъиха]] гьани |- |'''РайоналIи вани''' |ХIамзатов Руслан |- | colspan="2" |<center>'''Тарихи ва география''' |- |'''ГIуцIидибу реши''' |1929 |- |'''ГIатIилъир''' |687,93 км² |- |'''ГьицIилъир''' |2036 м |- |'''СагIатилIи зона''' |MSK (UTC+3) |- | colspan="2" |<center>'''Халкъи''' |- |'''АдамикелIи рикIен''' |59 920 адами (2021) <small>(1,87%)</small> |- |'''Гъункидир''' |87,1 адами/км² |- |'''Миллатабе''' |магIаруди (гьаблуди, булъихади, [[Wp/gdo/Гъибдиди|гъибдиди]], гIандади, ккирди), гIурусади |- | colspan="2" |<center>'''ЦифрабелIи идентификаторабе''' |- |'''ТелепонлIи код''' |87271 |- | colspan="2" |<center>[http://www.ботлихра.рф/ Официалияб сайт] |- | colspan="2" |<center>[[File:Botlikhsky_district_locator_map.png|450x450px]] |- | colspan="2" |<center> [[File:Commons-logo.svg|23x23px]] [[commons:Category:Botlikhsky_District|Викигъармасо медиафайлабе]] |} Административияб центр — [[Wp/gdo/Булъиха|Булъиха]] гьани. == География == Район ДагъистанлIи магърибалIи рахъалда бисинда. Гьатти машрикъалда Гумбет районалъи, къирпалалъи машрикъалда Хунзахъи районалъи, къирпаялда ГIахьвахъи ва ЦIумада районалъи гIурхъи игьида. Шималлалъи магърибалда Чачан Республикалъи санусу гIурхъи ида. ГIатIилъилIи гъункидир 687,93 км² ида. == Территориалияб гIуцIидир == {| class="wikitable" |+ !'''№''' !ГьанилIи поселение !Административияб центра |- |1 |Булъиха гьанилIи совет |Булъиха гьани |- |2 |ГъагъалIи гьанилIи совет |ГъагъалIи гьани |- |3 |Гъиду гьанилIи совет |Гъиду гьани |- |4 |ГIалаха гьани |ГIалаха гьани |- |5 |ГIанди гьанилIи совет |ГIанди гьани |- |6 |ГIашали гьани |ГIашали гьани |- |7 |Зилуру гьани |Зилуру гьани |- |8 |Инхилу гьани |Инхилу гьани |- |9 |КвахталIи гьани |КвахталIи гьани |- |10 |Кьухъи гьани |Кьухъи гьани |- |11 |КIижани гьани |КIижани гьани |- |12 |Ланду гьани |Ланду гьани |- |13 |МигIарсу гьани |МигIарсу гьани |- |14 |Минлуру гьанилIи совет |Минлуру гьани |- |15 |РахатIа гьани |РахатIа гьани |- |16 |РикIвани гьани |РикIвани гьани |- |17 |Хелекьури гьанилIи совет |Хелекьури гьани |- |18 |Чанхъу гьанилIи совет |Чанхъу гьани |- |19 |ЧIандиро гьанилIи совет |ЧIандиро гьани |- |20 |ЩерчIу гьанилIи совет |ЩерчIу гьани |} ==Адамике бигъибу пунктабе== Гьаб районалъо 37 адамике бигъибу гьани ида. {| class="wikitable" |+РайоналIи адамике бигъибу гьанибелIи сияхIи !'''№''' !Гьани !Гьанилlи поселение |- |1 |Айтхан |РикIвани гьанилIи совет |- |2 |Анхвала |ЩерчIу гьанилIи совет |- |3 |Анху |Чанхъу гьанилIи совет |- |4 |Беледи |Гъиду гьанилIи совет |- |5 |Булъиха |Булъиха гьанилIи совет |- |6 |ГъагъалIи |ГъагъалIи гьани |- |7 |Гъиду |Гъиду гьанилIи совет |- |8 |Гъунха |ГIанди гьанилIи совет |- |9 |ГIалаха |ГIалаха гьани |- |10 |ГIанди |ГIанди гьанилIи совет |- |11 |ГIашали |ГIашали гьани |- |12 |ГIашину |Булъиха гьанилIи совет |- |13 |ГIортIаколо |Минлуру гьанилIи совет |- |14 |ЖугьутI |РикIвани гьанилIи совет |- |15 |Зилуру |Зилуру гьани |- |16 |Инхилу |Инхилу гьани |- |17 |КвахталIи |КвахталIи гьани |- |18 |Кьухъи |Кьухъи гьани |- |19 |КIижани |КIижани гьани |- |20 |Ланду |Ланду гьани |- |21 |Ласуду |Булъиха гьанилIи совет |- |22 |Мехекьури |Чанхъу гьанилIи совет |- |23 |МигIарсу |Булъиха гьанилIи совет |- |24 |Минлуру |Минлуру гьанилIи совет |- |25 |РахатIа |РахатIа гьани |- |26 |РикIвани |РикIвани гьанилIи совет |- |27 |Рушуха |Минлуру гьанилIи совет |- |28 |Ханду |Чанхъу гьанилIи совет |- |29 |Хелекьури |Хелекьури гьанилIи совет |- |30 |ЦIибилтIа |ГIанди гьанилIи совет |- |31 |ЦIив Хелекьури |Хелекьури гьанилIи совет |- |32 |Чанхъу |Чанхъу гьанилIи совет |- |33 |ЧIандиро |ЧIандиро гьанилIи совет |- |34 |ЧIубутIла |ЧIандиро гьанилIи совет |- |35 |Шалу |Гъиду гьанилIи совет |- |36 |ШивортIа |Чанхъу гьанилIи совет |- |37 |ЩерчIу |ЩерчIу гьанилIи совет |} === Гъутаме === Булъиха районалIи чамухубуда цегуба авлахъабелъису районбехъи идабу гъутаме ида: Нугъай районалъо идабу ЧIубутIла гьани, эхха Бабаюрт районалъо идабу Анхвала, Айтхан, ЖугьутI, ЦIив Хелекьури гьанибе. Официалияб статус ивучIибу цела Бабаюрт районалъо Бутуш, Бюру, ГIалибекотар Каплановка, Полтавка, Кьира Артезиан, Кьира Гъаратюбе ва Гъизляр районалъо Ккярагъутан гъутаме ида. [[Category:Wp/gdo]] [[ru: Ботлихский район]] lqgobms5rp0qifpzgih55161be9s48a 0 3272971 7247783 6718773 2026-07-11T11:55:49Z Muhdkabeer 2693268 7247783 wikitext text/x-wiki '''Tabarmã''' ana saka ta, masaƙa sunna saka tabarma don a kwanta ko kuma a zauna .Tabarma Wata abace wadda ake shimfiɗata domin zama ko kwanciya akanta, Hausawa na amfani da tabarma kamar haka: wajan taron saka, ranar biki, suna na jijiri, zaman makoki, da sauransu. Tabarma kala biyu ce akwai tabarmar kaba wato wadda akeyi da ganyen kaba da kuma wadda a keyi da roba. A kan shimfida tanarma a wurin ibada (masallaci), a tsakar gida domain baki da kuma majalissa ko wurin hirar manyan mutane.Tabarma Nada mahimmanci sosai a wurin Malam ba haushe. [[Category:Wb/ha]] 35cnfcqzjds9nx8gx98pbyj4s15tvqf 0 3285391 7246947 7245508 2026-07-10T13:47:46Z Thothsum 2540692 7246947 wikitext text/x-wiki {{delete|pseudo-language}} {{DISPLAYTITLE:Wp/ale/Никоольскаӽ}} [[File:Nikolskoe komandor island.jpg|thumb|Никоольскаӽ]] [[File:Памятник Витусу Берингу, работа скульптора Ильи Вьюева, в селе Никольское на острове Беринга.jpg|thumb|]] '''Нико̄льскаӽ''' ({{Wp/ale/Lang-rus|Нико́льское}}) — танаӷиӽ, Россиям Камча̄ткаган кра̄йа̄ илан акуӽ, Алеӯтским райо̄наган туйӯнадгусӣ ама муниципальным округаган атаӄан у'лӣ танаӷӣ. Бе̄рингам сад̆аӷӯ куган акуӽ, 'иӈан танаӽ Комадо̄рам агита̄даӈис илага̄н аӈуна̄сакуӽ. {{DEFAULTSORT:Wp/ale/Никоольскаӽ}} [[Category:Wp/ale]] {{INTERWIKI|Q1321636}} jb6lxs2wcs5q44pqx06y1amkj61f86w 0 3285401 7246946 7245494 2026-07-10T13:46:29Z Thothsum 2540692 7246946 wikitext text/x-wiki {{delete|pseudo-language}} [[File:AleuWinterHouse.jpg|thumb|Qanaq ulax̂]] [[File:Das Innere einer Winterwohnung auf Unalaschka.jpg|thumb|Qanaq ulax̂]] [[File:St. Paul Island, Alaska. Native barabara and Aleut boy. (Alaska Investigations-1914) - NARA - 297087.jpg|thumb|Ulaagamax ama hlax̂, [[Wp/ale/Tanax̂ Amix̂|Tanax̂ Amix̂]]]] '''Ulaagamax''' - unangam ulax̂. [[Category:Wp/ale]] {{INTERWIKI|Q2658768}} 8iybfn6am10wfbs3l4bufqjdpeevhhn 0 3293684 7247368 7208714 2026-07-11T05:32:36Z Tanbiruzzaman 2586186 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-34458-66|~2026-34458-66]] ([[User talk:~2026-34458-66|talk]]) to last revision by [[User:Aca|Aca]] 6675858 wikitext text/x-wiki {{Test wiki | status = open | language = Serbo-Croatian | WP-article = Serbo-Croatian | meta = yes | since = 24 January 2022 | mainpage = Wy/sh/Glavna_stranica }} '''Clarification''': Although <code>sh</code> has been deprecated by ISO 639, it remains a valid IETF BCP 47 language tag. 3mbtqd3qxje9vq7we3766qcjxi9bmf9 0 3321806 7246910 5428411 2026-07-10T13:25:03Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q49625]] 7246910 wikitext text/x-wiki '''2022''' – 21.asırnıñ bir yılı. {{INTERWIKI|Q49625}} ch7w97bzxqwsik6h2awl2g5prvnuc24 0 3323593 7246974 7074283 2026-07-10T14:19:47Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q199]] 7246974 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q199}} '''1''' Ebirikumanywa nk'e'''mwe ''' niyo entandiikiro y' Okubara. Haza neija ekuratwa ('''2''') [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q199}} cu8i9vt5tvj4mpf2jkd8uydoggo8aln 0 3323599 7246973 7126857 2026-07-10T14:19:25Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q200]] 7246973 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q200}} '''2''' ('''ibiri''') N'enamba erikukurata('''1''') Kandi (2) ekakuratirwa ('''3''') enyima. neeyejunisirwa omu kubara. [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q200}} 8vwmymodbewa5msv9r8zimzard69wzv 0 3323600 7247421 7223034 2026-07-11T06:57:53Z Isksks 2688764 7247421 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q201}} '''3''' ('''Eishatu''') N'enamba eyokubarisa, erikukuratira ('''2'''), ekakuratirwa ('''4''') omumaisho. Neyejunisibwa omu kubara. [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:wp/nyn]] 9lvy7jr1twlfz0vfkgmvh3uy86nig3b 7247422 7247421 2026-07-11T06:58:10Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q201]] 7247422 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q201}} '''3''' ('''Eishatu''') N'enamba eyokubarisa, erikukuratira ('''2'''), ekakuratirwa ('''4''') omumaisho. Neyejunisibwa omu kubara. [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q201}} tidihfdjwzgzsd5439b0bvvtezeg7m0 0 3323668 7247419 7145907 2026-07-11T06:56:31Z Isksks 2688764 7247419 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q202}} '''4''' ninga ('''Eina''') Ni enamba erikwejunisibwa omu kubara, nekurata ('''3''') kandi ekuratwa ('''5''') [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:wp/nyn]] h969it0k1x9cm519xifxl6792eep3xo 7247420 7247419 2026-07-11T06:57:26Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q202]] 7247420 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q202}} '''4''' ninga ('''Eina''') Ni enamba erikwejunisibwa omu kubara, nekurata ('''3''') kandi ekuratwa ('''5''') [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q202}} gvrqg35hhwno9rpd6fcafbrgilb4ngj 0 3333360 7247381 7082322 2026-07-11T06:35:31Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q11563]] 7247381 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 5em;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font:5em verdana; background:#ccc;"| 0123456789 |- |} '''Enamba''' ==Ezirimu kubara == * 0 '''[[Wp/nyn/Zeero|Zeero]]''' * 1 '''[[Wp/nyn/1|Emwe]]''' * 2 '''[[Wp/nyn/2|Ibiri]]''' * 3 '''[[Wp/nyn/3|Ishatu]]''' * 4 '''[[Wp/nyn/4|Inna]]''' * 5 '''[[Wp/nyn/5|Itaano]]''' * 6 '''[[Wp/nyn/6|Mukaaga]]''' * 7 '''[[Wp/nyn/7|Mushanju]]''' * 8 '''[[Wp/nyn/8|Munaana]]''' * 9 '''[[Wp/nyn/9|Mwenda]]''' ==Amakumi == * 10 '''[[Wp/nyn/Ikumi|Ikumi]]''' * 20 '''[[Wp/nyn/Amakumi abiri|Amakumi abiri]]''' * 30 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu|Amakumi ashatu]]''' * 40 '''[[Wp/nyn/Amakumi anna|Amakumi anna]]''' * 50 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano|Amakumi ataano]]''' * 60 '''[[Wp/nyn/Nkaaga|Nkaaga]]''' * 70 '''[[Wp/nyn/Nshanju|Nshanju]]''' * 80 '''[[Wp/nyn/Kinaana|Kinaana]]''' * 90 '''[[Wp/nyn/Kyenda|Kyenda]]''' ==Amakumi n'Ezikubara == * 11 '''[[Wp/nyn/Ikumi n'emwe|Ikumi n'emwe]]''' * 12 '''[[Wp/nyn/Ikumi na ibiri|Ikumi na ibiri]]''' * 13 '''[[Wp/nyn/Ikumi na ishatu|Ikumi na ishatu]] * 14 '''[[Wp/nyn/Ikumi na inna|Ikumi na inna]] * 15 '''[[Wp/nyn/Ikumi na itaano|Ikumi na itaano]] * 16 '''[[Wp/nyn/Ikumi na mukaaga|Ikumi na mukaaga]] * 17 '''[[Wp/nyn/Ikumi na mushanju|Ikumi na mushanju]] * 18 '''[[Wp/nyn/Ikumi na munaana|Ikumi na munaana]] * 19 '''[[Wp/nyn/Ikumi na mwenda|Ikumi na mwenda]] * 21 '''[[Wp/nyn/Abiri na emwe|Abiri na emwe]]''' (< Amakumi abiri na emwe) * 22 '''[[Wp/nyn/Abiri ni ibiri|Abiri ni ibiri]]''' (< Amakumi abiri na ibiri) * 23 '''[[Wp/nyn/Amakumi abiri na ishatu|Amakumi abiri na ishatu]]''' * 24 '''[[Wp/nyn/Amakumi abiri na inna|Amakumi abiri na inna]]''' * 25 '''[[Wp/nyn/Amakumi abiri na itaano|Amakumi abiri na itaano]]''' * 26 '''[[Wp/nyn/Amakumi abiri na mukaaga|Amakumi abiri na mukaaga]]''' * 27 '''[[Wp/nyn/Amakumi abiri na mushanju|Amakumi abiri na mushanju]]''' * 28 '''[[Wp/nyn/Amakumi abiri na munaana|Amakumi abiri na munaana]]''' * 29 '''[[Wp/nyn/Amakumi abiri mu mwenda|Amakumi abiri mu mwenda]]''' * 31 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu na emwe|Amakumi ashatu na emwe]]''' * 32 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu na ibiri|Amakumi ashatu na ibiri]]''' * 33 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu na ishatu|Amakumi ashatu na ishatu]]''' * 34 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu na inna|Amakumi ashatu na inna]]''' * 35 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu na ttaano|Amakumi ashatu na ttaano]]''' * 36 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu na mukaaga|Amakumi ashatu na mukaaga]]''' * 37 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu na mushanju|Amakumi ashatu na mushanju]]''' * 38 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu na munaana|Amakumi ashatu na munaana]]''' * 39 '''[[Wp/nyn/Amakumi ashatu na mwenda|Amakumi ashatu na mwenda]]''' * 41 '''[[Wp/nyn/Amakumi ana na emwe|Amakumi ana na emwe]]''' * 42 '''[[Wp/nyn/Amakumi ana na ebiri|Amakumi ana na ebiri]]''' * 43 '''[[Wp/nyn/Amakumi ana na ishatu|Amakumi ana na ishatu]]''' * 44 '''[[Wp/nyn/Amakumi ana na inna|Amakumi ana na inna]]''' * 45 '''[[Wp/nyn/Amakumi ana na itaano|Amakumi ana na itaano]]''' * 46 '''[[Wp/nyn/Amakumi ana na mukaaga|Amakumi ana na mukaaga]]''' * 47 '''[[Wp/nyn/Amakumi ana na mushanju|Amakumi ana na mushanju]]''' * 48 '''[[Wp/nyn/Amakumi ana na munaana|Amakumi ana na munaana]]''' * 49 '''[[Wp/nyn/Amakumi ana na mwenda|Amakumi ana na mwenda]]''' * 51 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano na emwe|Amakumi ataano na emwe]]''' * 52 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano na ibiri|Amakumi ataano na ibiri]]''' * 53 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano na ishatu|Amakumi ataano na ishatu]]''' * 54 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano na inna|Amakumi ataano na inna]]''' * 55 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano na itaano|Amakumi ataano na itaano]]''' * 56 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano na mukaaga|Amakumi ataano na mukaaga]]''' * 57 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano na mushanju|Amakumi ataano na mushanju]]''' * 58 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano na munaana|Amakumi ataano na munaana]]''' * 59 '''[[Wp/nyn/Amakumi ataano na mwenda|Amakumi ataano na mwenda]]''' * 61 '''[[Wp/nyn/Nkaaga na emwe|Nkaaga na emwe]]''' * 62 '''[[Wp/nyn/Nkaaga na ibiri|Nkaaga na ibiri]]''' * 63 '''[[Wp/nyn/Nkaaga na ishatu|Nkaaga na ishatu]]''' * 64 '''[[Wp/nyn/Nkaaga na inna|Nkaaga na inna]]''' * 65 '''[[Wp/nyn/Nkaaga na itaano|Nkaaga na itaano]]''' * 66 '''[[Wp/nyn/Nkaaga na mukaaga|Nkaaga na mukaaga]]''' * 67 '''[[Wp/nyn/Nkaaga na mushanju|Nkaaga na mushanju]]''' * 68 '''[[Wp/nyn/Nkaaga na munaana|Nkaaga na munaana]]''' * 69 '''[[Wp/nyn/Nkaaga na mwenda|Nkaaga na mwenda]]''' * 71 '''[[Wp/nyn/Nshanju na emwe|Nshanju na emwe]]''' * 72 '''[[Wp/nyn/Nshanju na ibiri|Nshanju na ibiri]]''' * 73 '''[[Wp/nyn/Nshanju na ishatu|Nshanju na ishatu]]''' * 74 '''[[Wp/nyn/Nshanju na inna|Nshanju na inna]]''' * 75 '''[[Wp/nyn/Nshanju na itaano|Nshanju na itaano]]''' * 76 '''[[Wp/nyn/Nshanju na mukaaga|Nshanju na mukaaga]]''' * 77 '''[[Wp/nyn/Nshanju na mushanju|Nshanju na mushanju]]''' * 78 '''[[Wp/nyn/Nshanju na munaana|Nshanju na munaana]]''' * 79 '''[[Wp/nyn/Nshanju na mwenda|Nshanju na mwenda]]''' * 81 '''[[Wp/nyn/Kinaana na emwe|Kinaana na emwe]]''' * 82 '''[[Wp/nyn/Kinaana na ibiri|Kinaana na ibiri]]''' * 83 '''[[Wp/nyn/Kinaana mu ishatu|Kinaana mu ishatu]]''' * 84 '''[[Wp/nyn/Kinaana na inna|Kinaana na inna]]''' * 85 '''[[Wp/nyn/Kinaana na eitaano|Kinaana na eitaano]]''' * 86 '''[[Wp/nyn/Kinaana na mukaaga|Kinaana na mukaaga]]''' * 87 '''[[Wp/nyn/Kinaana na mushanju|Kinaana na mushanju]]''' * 88 '''[[Wp/nyn/Kinaana na munaana|Kinaana na munaana]]''' * 89 '''[[Wp/nyn/Kinaana na mwenda|Kinaana na mwenda]]''' * 91 '''[[Wp/nyn/Kyenda na emwe|Kyenda na emwe]]''' * 92 '''[[Wp/nyn/Kyenda na eibiri|Kyenda na eibiri]]''' * 93 '''[[Wp/nyn/Kyenda na ishatu|Kyenda na ishatu]]''' * 94 '''[[Wp/nyn/Kyenda na inna|Kyenda na inna]]''' * 95 '''[[Wp/nyn/Kyenda na eitaano|Kyenda na eitaano]]''' * 96 '''[[Wp/nyn/Kyenda na mukaaga|Kyenda na mukaaga]]''' * 97 '''[[Wp/nyn/Kyenda na musanju|Kyenda na musanju]]''' * 98 '''[[Wp/nyn/Kyenda na munaana|Kyenda na munaana]]''' * 99 '''[[Wp/nyn/Kyenda na mwenda|Kyenda na mwenda]]''' [[Category:wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q11563}} i7ylgtmn6r18il9uta3ezgccvcgnmpp 0 3333362 7247392 7082318 2026-07-11T06:41:19Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q204]] 7247392 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="0" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 0 |- |} '''Zeero (0)''', Ni [[Wp/nyn/ennamba|enamba]]. [[Category:Wp/nyn]] [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] {{INTERWIKI|Q204}} oyv23df4t4bohbnfsjux7qvsl9y92k1 0 3333363 7247382 7237473 2026-07-11T06:36:48Z Isksks 2688764 7247382 wikitext text/x-wiki (Databox|item=Q203) 'It, 5' (itaano) [Enamba|nenamba] ey'okubariisa. (Category:Wp/nynEnamba) (Category:Okubara) (Category:Wp/nyn) [[Category:Wp/nyn]] d7gnp3fgqs3hz4zwtxzq0xhbf28nga2 7247424 7247382 2026-07-11T06:59:42Z Isksks 2688764 7247424 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q203}} '''Itaano, 5''', Ni [[Wp/nyn/Ennamba|Ennamba]] eyokubarisa. [[Category:Wp/nynEnnamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] ilnikt6z3utl8j4manzfyb2nsqt3u83 7247425 7247424 2026-07-11T07:00:03Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q203]] 7247425 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q203}} '''Itaano, 5''', Ni [[Wp/nyn/Ennamba|Ennamba]] eyokubarisa. [[Category:Wp/nynEnnamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q203}} bn59o9gvwf4tl95o9cresj6pivogiw9 7247428 7247425 2026-07-11T07:00:49Z Isksks 2688764 7247428 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q203}} '''Itaano, 5''', Ni [[Wp/nyn/Ennamba|Ennamba]] eyokubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q203}} 3soee07k6mt4lazxfadbobk17k75vee 0 3333364 7246969 7087099 2026-07-10T14:19:05Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q23488]] 7246969 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q23488}} '''Mukaaga, (6)''' [[Wp/nyn/Ennamba|n'enamba]] ey'okubariisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q23488}} 8g2okupqk19u82zu3ytnd6cnwt2a5aa 14 3333365 7247389 5563507 2026-07-11T06:39:08Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q5460837]] 7247389 wikitext text/x-wiki Ezi nizo Ennamba zokubarisa [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q5460837}} 3evmogh7133h6jbdttwkcc02wunqp3a 0 3333366 7246976 7088842 2026-07-10T14:20:21Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q23350]] 7246976 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q23350}} '''Mushanju(7)''' n'enamba ey'okubariisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q23350}} 810govqtrfowp53cqmbqaswm1ci2ee4 0 3333369 7246977 7168436 2026-07-10T14:20:58Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q23355]] 7246977 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q23355}} '''Munaana (8)''' n'enamba ey'okubariisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q23355}} af9r4znn3qdddmqxege75ptt5w25kzy 0 3333370 7246978 7126875 2026-07-10T14:21:31Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q19108]] 7246978 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q19108}} '''''Mwenda'' (9)''' n'enamba ey'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q19108}} czmpgn7m5amjgzsxw6azcc89u2d2piv 0 3333371 7247395 7016289 2026-07-11T06:44:16Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q23806]] 7247395 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="10" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 10 |- |} '''''Ikumi'', 10''', [[Wp/nyn/ennamba|n'enamba]] y'okubarisa,erikukuratira mwenda,ekakuratirwa ikumi n'emwe. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q23806}} 8egtj7d59yem2qar8n9jbxew8ettk84 0 3333373 7247433 7181449 2026-07-11T07:13:59Z Isksks 2688764 7247433 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="20" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 20 |- |} '''Amakumi abiri (20),''' n'[[Wp/nyn/Enamba|Enamba]] ey'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] atp5ywrp3a295t813bs77g7lj2b83tu 7247434 7247433 2026-07-11T07:14:21Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q40292]] 7247434 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="20" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 20 |- |} '''Amakumi abiri (20),''' n'[[Wp/nyn/Enamba|Enamba]] ey'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q40292}} rpzej6y9otf9zvsqtdsggrn3ha60q0l 0 3333375 7247387 7123752 2026-07-11T06:38:04Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q42817]] 7247387 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q42817}} '''makumi ashatu (30)''', n' [[Wp/nyn/Ennamba|Enamba]] ey'okubariisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q42817}} oiusg7vr1ehn4t6m60xrlwhzshn0cfl 0 3333377 7247431 7181493 2026-07-11T07:12:53Z Isksks 2688764 7247431 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q42317}} '''Amakumi anna, (40)''', n' [[Wp/nyn/Ennamba|Enamba]] ey'okubariisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] a5u0499tdsmt937rabh86fos0ipvx7z 7247432 7247431 2026-07-11T07:13:13Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q42317]] 7247432 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q42317}} '''Amakumi anna, (40)''', n' [[Wp/nyn/Ennamba|Enamba]] ey'okubariisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q42317}} 7hjkczhwma76e8glr47jd1noix0gjf4 0 3333380 7247393 7143530 2026-07-11T06:42:47Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q712519]] 7247393 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q712519}} '''Makumi ataano (50),''' N'en[[Wp/nyn/Ennamba|amba]] ey'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q712519}} 1sfdgkh4ygc7wmdf5o49qnx45o3u7xx 0 3333382 7247417 5476758 2026-07-11T06:54:22Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q79998]] 7247417 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="60" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 60 |- |} '''Nkaaga, 69''', Ni [[Wp/nyn/ennamba|Ennamba]] eyokubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q79998}} drozacan1ea8ldse4ccd63hsaz63lmm 0 3333383 7247418 5476759 2026-07-11T06:55:25Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q712514]] 7247418 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="70" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 70 |- |} '''Nshanju, 70''', Ni [[Wp/nyn/ennamba|Ennamba]] eyokubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q712514}} lx1psad3a23emed95drzo3favy2cynw 0 3333386 7247412 5476763 2026-07-11T06:53:01Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q712467]] 7247412 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="80" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 80 |- |} '''Kinaana, 80''', Ni [[Wp/nyn/ennamba|Ennamba]] eyokubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q712467}} r7aqmuwh0vukbqto124wwy5ru1fza36 0 3333389 7247415 5476766 2026-07-11T06:53:42Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q239346]] 7247415 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="90" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 90 |- |} '''Kyenda, 90''', Ni [[Wp/nyn/ennamba|Ennamba]] eyokubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q239346}} ej2028tvn5dzbdbmjw9rxlwrw52kxjd 0 3333393 7247397 7016283 2026-07-11T06:45:20Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q37136]] 7247397 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="11" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 11 |- |} '''Ikumi n'emwe , 11''', N'e[[Wp/nyn/ennamba|namba]] y'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q37136}} meniyc7r09qtpiu5b6m59tvhicc3n6f 0 3333394 7247398 7016295 2026-07-11T06:45:50Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q36977]] 7247398 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="12" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 12 |- |} '''Ikumi na ibiri, 12''', N'e[[Wp/nyn/ennamba|namba]] y'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q36977}} 3uuhdx3s5ra7wurzibs8rmuybckr00u 0 3333395 7247400 7016307 2026-07-11T06:46:29Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q37141]] 7247400 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="13" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 13 |- |} '''Ikumi na ishatu, 13''', N'e[[Wp/nyn/ennamba|namba]] y'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q37141}} h26rby2u9cqh7231s5za6y7zjhn7kvw 0 3333397 7247401 7016301 2026-07-11T06:47:05Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q38582]] 7247401 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="14" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 14 |- |} '''Ikumi na inna, 14''', N'e[[Wp/nyn/Enamba|namba]] y'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q38582}} k86411pyxrdk7ebn99dow5rszegb4j5 0 3333398 7247403 7038445 2026-07-11T06:47:45Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q38701]] 7247403 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="15" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 15 |- |} '''Ikumi n'itaano (15)'''N'enamba y'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q38701}} dx8sq2x8eh12kn1u358aruo69b47xgp 0 3333399 7247405 7016318 2026-07-11T06:48:19Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q40254]] 7247405 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="16" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 16 |- |} '''Ikumi na mukaaga, 16''', N'enamba y'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category:Wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q40254}} 6as6awicu42dy2c2yx7dipz61ktgtx1 0 3333401 7247407 5476784 2026-07-11T06:50:49Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q40118]] 7247407 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="17" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 17 |- |} '''Ikumi na mushanju, 17''', Ni [[Wp/nyn/ennamba|Ennamba]] eyokubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q40118}} bqexzsvu2nutyla67u9igtq3o1yjgy1 0 3333402 7247408 7016323 2026-07-11T06:51:19Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q38712]] 7247408 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="18" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 18 |- |} '''Ikumi na munaana , 18''', N'e[[Wp/nyn/ennamba|namba]] y'okubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q38712}} jsvob59uuc4fhey1k7vmujrqh1gid9p 0 3333403 7247410 5476786 2026-07-11T06:51:46Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q39850]] 7247410 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em;" |- ! colspan="19" style="text-align:center; font:10em verdana; background:#ccc;"| 19 |- |} '''Ikumi na mwenda , 19''', Ni [[Wp/nyn/ennamba|Ennamba]] eyokubarisa. [[Category:Wp/nyn/Ennamba]] [[Category: wp/nyn/Okubara]] [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q39850}} 1vtiah5q1u51sjcll7chi3sb06z8e9l 0 3341952 7246786 5508908 2026-07-10T12:18:26Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Roti unyil]] to [[Wb/su/Resép:Roti unyil]] 5508908 wikitext text/x-wiki '''Roti unyil''' nyaéta [[Wb/su/Roti|roti]] anu mibanda ukuran leuwih leutik tibatan roti séjén anu ilahar.<ref name=Lanny>{{Wb/su/Cite book | title =Roti unyil: asin dan gurih Easy cooking step by step| last = Soechan| first =Lanny| publisher =Gramedia Pustaka Utama| location =Jakarta| year =2007| pages =32|ISBN=9789792227703}}</ref> ==Bahan-bahan== # Tipung [[Wb/su/Tarigu|tarigu]] nu luhur kadar [[Wb/su/Protein|protein]], 350 gr # Tipung tarigu protein sedeng, 150 gr # [[Wb/su/Gula bodas|Gula bodas]], 125 gr # [[Wb/su/Endog|Endog]] beubeureumna, 3 siki # [[Wb/su/Uyah|Uyah]] saperluna # [[Wb/su/Cai|Cai]], 275 ml # [[Wb/su/Mantéga|Mantéga]] atawa ''shortening'', 100 gr.<ref name=Eddy >{{Wb/su/Cite book | title =Bisnis Roti| last = Setyo Mudjajanto , Lilik Noor Yuliati| first =Eddy | publisher =Penebar Swadaya Grup| location =Jakarta| year =2007| pages =65|ISBN=9789790026124}}</ref> ==Cara nyieun== # Ayak heula tariguna # campurkeun [[Wb/su/Gula|gula]], [[Wb/su/Endog|endog]], [[Wb/su/Cai|cai]], jeung uyah kana tarigu beunang ngayak # Purulukan [[Wb/su/Ragi|ragi]] instan kana adonan # Galokeun adonan bari dicician [[Wb/su/Cai|cai]] nepikeun ka liket, kurang leuwih 10-15 [[Wb/su/Menit|menit]] # Asupkeun mantégana bari tuluy di galokeun nepika adonan leuleus liat, kurang leuwih 5-10 menit. # Tunda heula [[Wb/su/Adonan|adonan]] nu geus leulues kurang leuwih 30 [[Wb/su/Menit|menit]] # Timbang adonan kurang leuwih 10 gr, tuluy dijieun wujud, kumaha pangaresep # Sangakan luhureun roti hérang, saméméh di ''oven'' diulasan heula maké kokoneng endog # Kakara adonan di ''oven'' kurang leuwih 20-30 [[Wb/su/Menit|menit]] dina suhu 150° [[Wb/su/Celsius|C]].<ref name=Eddy /> ==Rujukan== <references/> [[Category:Wb/su]] 8qm23cfjn37budc55cqsvv6m0pnh9qz 7246788 7246786 2026-07-10T12:18:44Z Deepturquoise 2613705 7246788 wikitext text/x-wiki '''Roti unyil''' nyaéta [[Wb/su/Roti|roti]] anu mibanda ukuran leuwih leutik tibatan roti séjén anu ilahar.<ref name=Lanny>{{Wb/su/Cite book | title =Roti unyil: asin dan gurih Easy cooking step by step| last = Soechan| first =Lanny| publisher =Gramedia Pustaka Utama| location =Jakarta| year =2007| pages =32|ISBN=9789792227703}}</ref> ==Bahan-bahan== # Tipung [[Wb/su/Tarigu|tarigu]] nu luhur kadar [[Wb/su/Protein|protein]], 350 gr # Tipung tarigu protein sedeng, 150 gr # [[Wb/su/Gula bodas|Gula bodas]], 125 gr # [[Wb/su/Endog|Endog]] beubeureumna, 3 siki # [[Wb/su/Uyah|Uyah]] saperluna # [[Wb/su/Cai|Cai]], 275 ml # [[Wb/su/Mantéga|Mantéga]] atawa ''shortening'', 100 gr.<ref name=Eddy >{{Wb/su/Cite book | title =Bisnis Roti| last = Setyo Mudjajanto , Lilik Noor Yuliati| first =Eddy | publisher =Penebar Swadaya Grup| location =Jakarta| year =2007| pages =65|ISBN=9789790026124}}</ref> ==Cara nyieun== # Ayak heula tariguna # campurkeun [[Wb/su/Gula|gula]], [[Wb/su/Endog|endog]], [[Wb/su/Cai|cai]], jeung uyah kana tarigu beunang ngayak # Purulukan [[Wb/su/Ragi|ragi]] instan kana adonan # Galokeun adonan bari dicician [[Wb/su/Cai|cai]] nepikeun ka liket, kurang leuwih 10-15 [[Wb/su/Menit|menit]] # Asupkeun mantégana bari tuluy di galokeun nepika adonan leuleus liat, kurang leuwih 5-10 menit. # Tunda heula [[Wb/su/Adonan|adonan]] nu geus leulues kurang leuwih 30 [[Wb/su/Menit|menit]] # Timbang adonan kurang leuwih 10 gr, tuluy dijieun wujud, kumaha pangaresep # Sangakan luhureun roti hérang, saméméh di ''oven'' diulasan heula maké kokoneng endog # Kakara adonan di ''oven'' kurang leuwih 20-30 [[Wb/su/Menit|menit]] dina suhu 150° [[Wb/su/Celsius|C]].<ref name=Eddy /> ==Rujukan== <references/> [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Resép]] 37i7hn6rtcwxsuebss8oq92biw178sa 3 3362798 7247197 6584663 2026-07-10T21:11:02Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:H2v5o68z]] to [[User talk:호고호]] 7247197 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:호고호]] nrj8b4or2aw99lc4ga5vsiwljagiwmk 0 3412964 7246852 6573162 2026-07-10T12:34:18Z Istiklol07 2601906 7246852 wikitext text/x-wiki {{Wp/kri/Kɔntri|Name=Kambodya|Flag=Flag of Cambodia.svg|COA=Royal arms of Cambodia.svg|Location=Location Cambodia ASEAN.svg|Moto=ជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្រ "Neshɔn, Rilijɔn, Kiŋ"|Kapital=Phnom Penh|Offistɔk=Khmertok|Area=181,035|Antɛm=នគររាជ Bât Nôkôr Réach "Song of di Royal Kiŋdɔm".|Pipuldɛm=17,638,801|Dɛnsiti=94.4/sqkm|Gɔvment=Elektif monarki|Lida=Norodom Sihamoni}} '''Kambodya''' (bak Kampuchea (/ˌkæmpʊˈtʃiːə/; Khmer: កម្ពុជា, UNGEGN: Kâmpŭchéa [kampuciə]), ɔfishal wan na di Kiŋdɔm fɔ Kambodya, na wan kɔntri we de na di sawt pat na Indochinese Pɛninsula na Sawt Is Eshia, we de span wan eria we gɛt 181,035 skwea kilomita (69,898 skwea mayl), we de nia Tayland na di nɔt-wɛst, Laos na di nɔt, Vietnam na di ist, ɛn di Galf na Tayland na di sawt-wɛst.Di kapital siti ɛn di big siti na Phnom Penh. Frɔm trade trade, pipul dɛn dɔn de de na Kambodya. Insay 802 AD, Jayavarman II bin deklare insɛf kiŋ, i bin jɔyn di Khmer prins dɛn we bin de fɛt na Chenla ɔnda di nem "Kambuja". Dis na di biginin fɔ di Khmer Ɛmpaya, we bin de go bifo fɔ pas 600 ia. Di kiŋdɔm we dɛn bin dɔn mek na India bin mek am izi fɔ mek fɔs Indu rilijɔn ɛn afta dat Budis rilijɔn go na bɔku pat dɛn na Sawt Is Eshia ɛn i bin du bɔku rilijɔn infrastɔkchɔral prɔjɛkt dɛn ɔlsay na di rijɔn. Angkor Wat na di ples we pipul dɛn sabi pas ɔl pan dɛn bildin dɛn ya ɛn dɛn dɔn pik am fɔ bi di say we dɛn kɔl Wɔl Ɛritij Sayt. Insay di ia 1500, Kambodya bin gɛt pawa we bin de go dɔŋ, ɛn di kɔntri dɛn we bin de nia am we nem Vietnam ɛn Tayland bin strɔng mɔ ɛn mɔ. Insay 1863, Kambodya bin bi wan kɔntri we Frans bin de protɛkt, ɛn leta i bin bi pat pan Frɛnch Indochayn. Afta sɔm tɛm we di Jepan dɛn bin de tek di kɔntri insay di Sɛkɔn Wɔl Wɔ, Kambodya bin gɛt in indipɛndɛns frɔm Frans insay 1953. Pan ɔl we Kambodya nɔ bin tek pat pan di kɔntri, di Vietnam Wɔ bin go insay di kɔntri insay 1965 tru di Ho Chi Minh ɛn Sihanouk rod dɛn. Wan 1970 kɔp bin instɔl di US-aligned Khmer Ripɔblik, te di Khmer Rouge bin pul am na pawa insay 1975. Di Khmer Rouge bin rul di kɔntri ɛn du di Kambodya genocide frɔm 1975 te 1979, we dɛn pul dɛn kɔmɔt na di Kambodya–Vietnamese Wɔ. Di Pipul Ripɔblik fɔ Kampuchea we Vietnamese bin de ɔkup bin bi di de facto gɔvmɛnt, wit di tray fɔ bil di kɔntri bak afta di genocide bin mired bikɔs ɔf limited intanashɔnal rɛkɔgnishɔn ɛn kɔnflikt we bin de go bifo. Fɔ fala di 1991 Paris Pis Akɔd we fɔmal wan dɔn di wɔ wit Vietnam, Kambodya bin de rul fɔ shɔt tɛm bay wan Yunaytɛd Neshɔn mishɔn (1992–93). Di UN bin pul in an afta dɛn dɔn gɛt ilɛkshɔn usay lɛk 90 pasɛnt pan di pipul dɛn we bin rɛjista fɔ vot bin vot. Di 1997 kɔp d’état kɔnsolidɛt pawa ɔnda Praymɛnt Minista Hun Sen ɛn di Kambodya Pipul Pati (CPP), we stil de na pawa. Pan ɔl we di kɔnstityushɔn wan na mɔlti-pati stet, di CPP de domin di pɔlitikal sistɛm ɛn i dɔn sɔlv in men ɔposishɔn pati insay 2017, we mek Kambodya bi wan de facto wan pati stet. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Eshia]] tcprhvuu35o18bh63gb2erom27av6da 0 3446777 7247341 6397620 2026-07-11T03:29:23Z Swarabakti 2526161 7247341 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|kge}}== {{Wt/kge/hulu|kge}} : lang.sak /laŋsaʔ/ {{Wt/kge/-n-|kge}} # ''???'' ===Cuntuh=== # Ladas man kok musim '''Langsak''', jolma-jolma bola gorut unyin. # {ladaːs man koʔ musim laŋsaʔ, d͡ʒɔlma-d͡ʒɔlma bola ɡoɣut uɲin} ===Terjemahan=== *'''Indonesia''' # Seru kalau musim '''Duku''' sudah tiba, orang-orang jadi kaya semua. [[Category:Wt/kge]] 0szz94nvbd5ah9417bolvbbhe1604q2 7247342 7247341 2026-07-11T03:32:08Z Swarabakti 2526161 /* {{Wt/kge/basa|kge}} */ 7247342 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|kge}}== {{Wt/kge/hulu|kge|entry=lang.sak}} : /laŋsaʔ/ {{Wt/kge/-n-|kge}} # ''???'' #: Ladas man kok musim '''langsak''', jolma-jolma bola gorut unyin. #: {ladaːs man koʔ musim laŋsaʔ, d͡ʒɔlma-d͡ʒɔlma bola ɡoɣut uɲin} #:: Seru kalau musim '''duku''' sudah tiba, orang-orang jadi kaya semua. [[Category:Wt/kge]] 56704mg5kavl6k7i3z325sxsyzl703w 7247344 7247342 2026-07-11T03:37:53Z Swarabakti 2526161 /* {{Wt/kge/basa|kge}} */ 7247344 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|kge}}== {{Wt/kge/hulu|kge|entry=lang.sak}} : {{Wt/kge/pemenggalan|kge|lang|sak}} /laŋsaʔ/ {{Wt/kge/-n-|kge}} # ''???'' #: Ladas man kok musim '''langsak''', jolma-jolma bola gorut unyin. #: {ladaːs man koʔ musim laŋsaʔ, d͡ʒɔlma-d͡ʒɔlma bola ɡoɣut uɲin} #:: Seru kalau musim '''duku''' sudah tiba, orang-orang jadi kaya semua. [[Category:Wt/kge]] 1fmiwn7sdp60bdw5kaw9cn43vwi87cc 7247345 7247344 2026-07-11T03:38:07Z Swarabakti 2526161 /* {{Wt/kge/basa|kge}} */ 7247345 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|kge}}== {{Wt/kge/hulu|kge}} : {{Wt/kge/pemenggalan|kge|lang|sak}} /laŋsaʔ/ {{Wt/kge/-n-|kge}} # ''???'' #: Ladas man kok musim '''langsak''', jolma-jolma bola gorut unyin. #: {ladaːs man koʔ musim laŋsaʔ, d͡ʒɔlma-d͡ʒɔlma bola ɡoɣut uɲin} #:: Seru kalau musim '''duku''' sudah tiba, orang-orang jadi kaya semua. [[Category:Wt/kge]] spxiqj21pa3s52141u5odsu153gzpsk 0 3471277 7247313 6397711 2026-07-11T03:02:21Z Swarabakti 2526161 7247313 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|kge}}== ===bandera=== : '''ban.de.ra''' : [[Wp/kge/Alfabet Fonetis Internasional|IPA]]: /ˈbandeɣa/ ====Baruyut kata==== Jak kata basa Portugis [[Wt/kge/bandeira|bandeira]]. ====Kata benda==== # Bandera/Bendera (Flag) # Umbul-umbul ====Cuntuh==== * '''Bandera''' tikibarko. ====Terjemahan==== * {{Wt/kge/basa|id}}: [[Wt/kge/bendera|bendera]] * {{Wt/kge/basa|en}}: [[Wt/kge/flag|flag]] [[Category:Wt/kge]] cnaj9tgqquseokfm7s1tee87ja09v9d 7247314 7247313 2026-07-11T03:04:22Z Swarabakti 2526161 /* Baruyut kata */ 7247314 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|kge}}== ===bandera=== : '''ban.de.ra''' : [[Wp/kge/Alfabet Fonetis Internasional|IPA]]: /ˈbandeɣa/ ====Baruyut kata==== : Jak kata basa Portugis [[Wt/kge/bandeira|bandeira]]. ====Kata benda==== # Bandera/Bendera (Flag) # Umbul-umbul ====Cuntuh==== * '''Bandera''' tikibarko. ====Terjemahan==== * {{Wt/kge/basa|id}}: [[Wt/kge/bendera|bendera]] * {{Wt/kge/basa|en}}: [[Wt/kge/flag|flag]] [[Category:Wt/kge]] l0xokulm9n5raclhbh1btis4b97743m 7247315 7247314 2026-07-11T03:06:56Z Swarabakti 2526161 /* Kata benda */ 7247315 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|kge}}== ===bandera=== : '''ban.de.ra''' : [[Wp/kge/Alfabet Fonetis Internasional|IPA]]: /ˈbandeɣa/ ====Baruyut kata==== : Jak kata basa Portugis [[Wt/kge/bandeira|bandeira]]. ====Kata benda==== # [[Wt/kge/umbul-umbul|umbul-umbul]] ====Cuntuh==== * '''Bandera''' tikibarko. ====Terjemahan==== * {{Wt/kge/basa|id}}: [[Wt/kge/bendera|bendera]] * {{Wt/kge/basa|en}}: [[Wt/kge/flag|flag]] [[Category:Wt/kge]] p972477wo0nb7y4y2h1zs458h7nns5c 3 3478893 7247195 6584659 2026-07-10T21:10:42Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:H2v5o68z]] to [[User talk:호고호]] 7247195 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:호고호]] nrj8b4or2aw99lc4ga5vsiwljagiwmk 0 3484122 7246902 7174475 2026-07-10T13:17:45Z Isksks 2688764 Undid revision [[Special:Diff/7174475|7174475]] by [[Special:Contributions/~2026-23926-28|~2026-23926-28]] ([[User talk:~2026-23926-28|talk]]) 7246902 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = open | language = Najdi Arabic | meta = <!-- is there a request on Meta-Wiki? --> }} ckxa1whq310pznkkfcycasoptinawlp 0 3484733 7247606 6687935 2026-07-11T10:42:18Z Mahamadi Baza 2600896 /* Халкъи */ 7247606 wikitext text/x-wiki '''Булъиха''' ([[Wp/gdo/МагIарул мицци|гьабл]]. ''Болъихъ'') – ДагъистанлIи гьину идабу цеб гьани. Булъиха районалIи административияб центра ва гьалъилIи гьичIи бечIуха гьани. {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;" | colspan="2" |<center>Гьани |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ddd" |<big>'''Булъиха'''</big> |- | colspan="2" |<center>[[Wp/gdo/МагIарул мицци|гьабл.]] ''Болъихъ'' |- | colspan="2" |<center>[https://www.openstreetmap.org/ 42°39′54″ с. гI. 46°13′12″ м. б.] |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" |'''Пачалихъи''' |[[Wp/gdo/Россия|Россия]] |- |'''ПачалихъилIи субъект''' |[[Wp/gdo/Дагъистан|Дагъистан]] |- |'''Муниципалияб район''' |[[Wp/gdo/Болъихъ район|Булъиха район]] |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" |'''ГьанилIи совет''' |Булъиха гьанилIи совет |- |'''Вани''' |ХIамзатов Руслан |- | colspan="2" |<center>'''Тарихи ва география''' |- |'''ЦентралIи гьицIилъир''' |955 м |- |'''СагIатилIи зона''' |UTC+3:00 |- | colspan="2" |<center>'''Халкъи''' |- |'''АдамикелIи къадар''' |11 944 адами (2021) |- |'''Миллатабе''' |Гьабулуди, гIурусади |- |'''Дин''' |пурсумади, киристенал |- |'''ХалкъилIи ццери''' |булъихалIи, булъихади |- | colspan="2" |<center>'''ЦифрабелIи идентификаторабе''' |- |'''ТелепонлIи код''' |87271 |- |'''ПочулIи индексабе''' |368970, 368971 |- |'''ОКАТОлIи код''' |[https://classinform.ru/okato/search.php?str=82209820001 82209820001] |- |'''ОКТМОлIи код''' |[https://classinform.ru/oktmo/search.php?str=82609420101 82609420101] |- |'''ГКГНалда код''' |[https://web.archive.org/web/20241206192948/https://dimastbkbot.toolforge.org/gkgn/?gkgn_id=0013021 0013021] |- | colspan="2" |<center>[http://botlikh.ru/ botlikh.ru] |- | colspan="2" | [[File:Outline map of Botlikhsky District (with position on the map of Dagestan).svg|450x450px]] |} == Халкъи == {| class="wikitable" |+ ! colspan="7" |Адамикелълъи къадар |- |'''1869''' |'''1888''' |'''1895''' |'''1926''' |'''1939''' |'''1959''' |'''1970''' |- |900 |↗️1119 |↘️1041 |↗️1253 |↗️1943 |↗️2842 |↗️3421 |- |'''1979''' |'''1989''' |'''2002''' |'''2010''' |'''2021''' | | |- |↗️3984 |↗️5739 |↗️10 397 |↗️12 159 |↘️11 944 | | |} '''Миллатабе''' {| class="wikitable" |+ !№ !Миллат !Къадар, адами !ТIуби |- |1 |магIаруди |10 904 |89,7% |- |2 |гIурусади |570 |4,7% |- |3 |цегуба |685 |5,6% |} r3vfpsv5wujlwxyjpyezzxwrzlo9jiw 7247607 7247606 2026-07-11T10:43:08Z Mahamadi Baza 2600896 7247607 wikitext text/x-wiki '''Булъиха''' ([[Wp/gdo/МагIарул мицци|гьабл]]. ''Болъихъ'') – ДагъистанлIи гьину идабу цеб гьани. Булъиха районалIи административияб центра ва гьалъилIи гьичIи бечIуха гьани. {| class="infobox" style="border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 85%; line-height: 1.5em; width: 22em;" | colspan="2" |<center>Гьани |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ddd" |<big>'''Булъиха'''</big> |- | colspan="2" |<center>[[Wp/gdo/МагIарул мицци|гьабл.]] ''Болъихъ'' |- | colspan="2" |<center>[https://www.openstreetmap.org/ 42°39′54″ с. гI. 46°13′12″ м. б.] |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" |'''Пачалихъи''' |[[Wp/gdo/Россия|Россия]] |- |'''ПачалихъилIи субъект''' |[[Wp/gdo/Дагъистан|Дагъистан]] |- |'''Муниципалияб район''' |[[Wp/gdo/Болъихъ район|Булъиха район]] |- style="border: 1px solid #eee; background: #f9f9f9;" |'''ГьанилIи совет''' |Булъиха гьанилIи совет |- |'''Вани''' |ХIамзатов Руслан |- | colspan="2" |<center>'''Тарихи ва география''' |- |'''ЦентралIи гьицIилъир''' |955 м |- |'''СагIатилIи зона''' |UTC+3:00 |- | colspan="2" |<center>'''Халкъи''' |- |'''АдамикелIи къадар''' |11 944 адами (2021) |- |'''Миллатабе''' |магIаруди, гIурусади |- |'''Дин''' |пурсумади, киристиянал |- |'''ХалкъилIи ццери''' |булъихалIи, булъихади |- | colspan="2" |<center>'''ЦифрабелIи идентификаторабе''' |- |'''ТелепонлIи код''' |87271 |- |'''ПочулIи индексабе''' |368970, 368971 |- |'''ОКАТОлIи код''' |[https://classinform.ru/okato/search.php?str=82209820001 82209820001] |- |'''ОКТМОлIи код''' |[https://classinform.ru/oktmo/search.php?str=82609420101 82609420101] |- |'''ГКГНалда код''' |[https://web.archive.org/web/20241206192948/https://dimastbkbot.toolforge.org/gkgn/?gkgn_id=0013021 0013021] |- | colspan="2" |<center>[http://botlikh.ru/ botlikh.ru] |- | colspan="2" | [[File:Outline map of Botlikhsky District (with position on the map of Dagestan).svg|450x450px]] |} == Халкъи == {| class="wikitable" |+ ! colspan="7" |Адамикелълъи къадар |- |'''1869''' |'''1888''' |'''1895''' |'''1926''' |'''1939''' |'''1959''' |'''1970''' |- |900 |↗️1119 |↘️1041 |↗️1253 |↗️1943 |↗️2842 |↗️3421 |- |'''1979''' |'''1989''' |'''2002''' |'''2010''' |'''2021''' | | |- |↗️3984 |↗️5739 |↗️10 397 |↗️12 159 |↘️11 944 | | |} '''Миллатабе''' {| class="wikitable" |+ !№ !Миллат !Къадар, адами !ТIуби |- |1 |магIаруди |10 904 |89,7% |- |2 |гIурусади |570 |4,7% |- |3 |цегуба |685 |5,6% |} mzacn42y4yauxdn3hjs1sjgbskhws8c 0 3484893 7246929 6259327 2026-07-10T13:35:39Z Istiklol07 2601906 7246929 wikitext text/x-wiki '''Pop Julius III''' (Latin: Iulius PP. III; Italiyan: Giulio III; 10 Sɛptɛmba 1487 – 23 Mach 1555), we dɛn bɔn '''Giovanni Maria Ciocchi del Monte''', na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 7 Fɛbwari 1550 to in yon day, insay Mach 1555. Afta i dɔn wok as bigman ɛn ifektiv diplɔmat, dɛn bin pik am fɔ bi papa as kɔmprɔmis kandidet afta Pɔl di Tɔd day. As pop, i bin jɔs tray fɔ chenj di we aw i nɔ bin want ɛn i nɔ bin te fɔ lɔng tɛm, ɛn bɔku pan am i bin de du layf we i bin de ɛnjɔy insɛf. In gudnem, ɛn di Katolik Chɔch, bin ambɔg bad bad wan bikɔs ɔf in skandal-ridden rileshɔnship wit in adopt in brɔda in pikin, Innocenzo Ciocchi Del Monte. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] kyniyal4s37n7cvghmvdumhaczemm6o 0 3484894 7246937 6259328 2026-07-10T13:40:54Z Istiklol07 2601906 7246937 wikitext text/x-wiki '''Pop Masɛlɔs II''' (<small>Italian:</small> Masɛlɔ II; 6 May 1501 – 1 May 1555), we dɛn bɔn '''Masɛlɔ Sɛvini degli Spanɔchi''', na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 10 Epril 1555 te i day, 22 dez afta dat. I bin tek Pop Juliɔs di Tɔd in ples. Bifo i tek pawa as pop i bin dɔn bi Kadinal-Prist fɔ Santa Kros na Gɛrusalɛm. Na in na di pɔp we jɔs dɔn pik fɔ kip in bɔn nem as in rɛgnal nem we i tek am, ɛn di pɔp we jɔs kam te tide wit di rɛgnal nem "Masɛlɔs". Cervini na bin Rɔbɔt Bɛlarmin in mama in ɔnkul. In papa we nem Rikado Sɛvini ɛn Pop Klɛmɛnt di Sɛvin na bin in yon padi dɛn. Cervini bin de wok na Kadinal Alessandro Farnese in os. We Farnese bi Pop Pɔl di Tɔd, Sɛvini bin bi in sɛktri ɛn dɛn bin de wok fɔ am fɔ du bɔku diplɔmatik mishɔn dɛn. Na Epril 10, 1555, dɛn bin pik am fɔ tek ples fɔ Pop Juliɔs di Tɔd. I day wit strok twɛnti tu dez afta dat. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] 5v3cg2txygtisac4998a5ptvigbh3s6 0 3484895 7246948 6259332 2026-07-10T13:48:18Z Istiklol07 2601906 7246948 wikitext text/x-wiki '''Pop Pɔl IV''' (Latin: Paulus IV; Italiyan: Paolo IV; 28 Jun 1476 – 18 Ɔgɔst 1559), we dɛn bɔn '''Gian Pietro Carafa''', na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 23 May 1555 te i day, insay Ɔgɔst 1559. We i bin de wok as papal nuncio na Spen, i bin bigin fɔ tink agens di Spanish pipul dɛn we leta bin mek in papa bi kɔlɔ. Fɔ ansa we Spen bin kam fɔ atak wan pat pan di Papal Stet dɛn di tɛm we i bin de bi papa, i bin kɔl fɔ mek Frɛnch sojaman dɛn kam insay. Afta dɛn win di Frɛnch dɛn ɛn wit di Spanish sojaman dɛn we bin de na di ed pat na Rom, di Papa ɛn Spen bin rich wan kɔmprɔmis: di Frɛnch ɛn Spanish sojaman dɛn bin kɔmɔt na di Papal Stet dɛn ɛn afta dat di Pop bin tek wan nyutral tin bitwin Frans ɛn Spen. Dɛn bin pik Karafa fɔ bi bishɔp na Chieti, bɔt i bin rigɛn insay 1524 fɔ mek i go bil wit Sɛnt Kajetan di Kɔngrigeshɔn fɔ Klɔrik Rigyul (Theatines). We dɛn kɔl am bak na Rom, ɛn mek am Akbishɔp na Nepal, i wok fɔ ɔganayz di Inkwizitɔri sistɛm bak fɔ ansa di Protɛstant muvmɛnt we bin de kam na Yurop, ɛni dayalɔg we i nɔ gri wit (di inkwizishɔn sɛf na Pop Inosɛnt di Sɛkɔn bin dɔn fɔs mek am we fɔs rigul inkwizishɔnal prosidur insay di 13t sɛntinari). Dɛn bin pik Karafa fɔ bi pɔp insay 1555 tru di pawa we Kadinal Alɛsandro Faniz bin gɛt pan ɔl we Chals V, we na di Oli Roman Emparɔ, bin de agens am. Di we aw i bin bi papa bin gɛt strɔng neshɔnal we fɔ biev we Filip di Sɛkɔn we kɔmɔt Spen ɛn di Habsbɔg famili bin afɛkt am. We dɛn bin pik Karlo Karafa fɔ bi Kadinal Nɛfyu, dat bin ambɔg di papaship mɔ, ɛn di bad bad tin dɛn we bin apin bin mek Pɔl pul am na in ɔfis. I bin stɔp sɔm bad bad tin dɛn we di bigman dɛn pan Gɔd biznɛs bin de du na Rom, bɔt dɛn bin si di we aw i bin de du tin as tin we at fɔ du. I go introduks di fɔs mɔdan Index Librorum Prohibitorum ɔ "Index of Prohibited Books" we de ban wok dɛn we i si se dɛn mek mistek. Pan ɔl we i bin dɔn ol, i bin de wok we nɔ bin de taya ɛn i bin de mek nyu lɔ ɛn rigyuleshɔn dɛn ɛvride, ɛn i nɔ bin de taya fɔ mek di Protɛstant dɛn ɛn di Marrano dɛn we jɔs kam na di kɔntri nɔ gɛt pawa na di Papal Stet dɛn. I bin mek dɛn trowe sɔm ɔndrɛd pan di Marrano dɛn na Ankona na prizin; Di traybɔn fɔ di Inkwizishɔn bin sɛntɛns 50 pan dɛn ɛn dɛn bin bɔn 25 pan dɛn na di tik. Pɔl di Sɛkɔn bin gi di Papal bul Cum nimis absurdum, we bin de kɔnfyus di Ju pipul dɛn na Rom na di neba claustro degli Ebrei ("enklɔz ɔf di Ibru dɛn"), we leta dɛn kɔl di Roman Ghetto. I bin day we pipul dɛn nɔ bin lɛk am bad bad wan, te in famili bin rɔsh fɔ bɛr am fɔ mek shɔ se pipul dɛn nɔ tɔn in bɔdi nɔ go dɔti in bɔdi. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] kdi7wf5z70nvy2msewp2fjkt0nen6ec 0 3484896 7246943 6259333 2026-07-10T13:44:16Z Istiklol07 2601906 7246943 wikitext text/x-wiki '''Pop Pius IV''' (Italian: Pio IV; 31 Mach 1499 – 9 Disɛmba 1565), we dɛn bɔn '''Giovanni Angelo Medici''', na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 25 Disɛmba 1559 te i day, insay Disɛmba 1565. Dɛn bɔn am na Milan, in famili bin de si dɛnsɛf as branch na di Os fɔ Mɛdiki ɛn dɛn bin de yuz di sem kot fɔ fɛt. Pan ɔl we di wan dɛn we de rayt bɔt istri tide nɔ si ɛni pruf fɔ se dis gɛt sɔntin fɔ du wit dis, di Mɛdiki dɛn na Flɔrɛns bin no wetin di Mɛdiki dɛn na Milan bin tɔk insay di fɔs pat pan di 16t sɛntinari. Pop Pɔl di Tɔd bin pik Mɛdisi Akbishɔp na Ragusa, ɛn sɛn am fɔ go du diplɔmatik mishɔn dɛn na di Oli Roman Ɛmpaya ɛn Ɔŋgaria. Na in bin de bifo di las sɛshɔn fɔ di Kaɔnsil na Trɛnt. In brɔda in pikin we nem Kadinal Chals Bɔromio, na bin in tayt advaysa. As pɔp, Payɔs di Sɛkɔn bin bigin fɔ bil bɔku bildin dɛn na Rom, ɛn wan pan dɛn bildin dɛn ya na fɔ mek di wata we dɛn de yuz fayn fayn wan. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] 1fezg7ewrye2eenz6uwhgyvsboxd45y 0 3484897 7246945 6259334 2026-07-10T13:45:37Z Istiklol07 2601906 7246945 wikitext text/x-wiki '''Pop Pius V''', OP (Italian: Pio V; 17 Janwari 1504 – 1 May 1572), we dɛn bɔn '''Antonio Ghislieri''' (frɔm 1518 we dɛn kɔl Michele Ghislieri), na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 7 Janwari 1566 te i day , insay May 1572. Dɛn de rɛspɛkt am as sent na di Katolik Chɔch. I rili notis fɔ di wok we i du na di Kaɔnsil ɔf Trent, di Kɔntra-Rifɔmeshɔn, ɛn di standad we dɛn mek di Roman Rayt insay di Latin Chɔch, we dɛn kɔl Tridentine mas. Pius V bin deklare Tɔmɔs Akwinas as Dɔktɔ fɔ di Chɔch. As kadinal, Ghislieri bin gɛt gud nem fɔ put ɔtodɔks bifo pɔsin, ɛn i bin kɛr et Frɛnch bishɔp dɛn go kɔt fɔ se dɛn nɔ biliv Gɔd. I bin tinap tranga wan bak agens di nepotism, i bin kɔrɛkt Pop Piɔs di Sɛkɔn we bin de bifo am to in fes we i bin want fɔ mek wan 13 ia ol mɛmba na in famili bi kadinal ɛn fɔ sɔbsidi wan neba frɔm di papa in trɔs. Payɔs di Sɛkɔn bin yuz di popa kaw we dɛn bin mek insay 1570, we nem Regnans in Excelsis, bin pul Ɛlizabɛt I we kɔmɔt na Ingland na di kɔngrigeshɔn bikɔs i bin de fala di trut ɛn i bin de mek Inglish Katolik dɛn sɔfa di tɛm we i bin de rul. I bin arenj bak fɔ mek dɛn mek di Oli Lig, we na wan ɔganayzeshɔn we Katolik stet dɛn bin mek fɔ fɛt di we aw di Ɔtoman Ɛmpaya bin de go bifo na Istan Yurop. Pan ɔl we di Oli Lig bin bɔku pas dɛn, i bin gɛt nem fɔ win di Ɔtoman dɛn na di fɛt na Lepanto insay 1571. Pius V bin se di win we dɛn win di Blɛsin Vɛjin Meri bin beg am ɛn i bin mek di fɛstival fɔ Our Lady of Victory. Di wan dɛn we de rayt bɔt in layf ripɔt se as di fɛt na Lepanto dɔn, Pius grap ɛn go nia wan winda, usay i tinap de luk di Is. "...[L]we i luk di skay, i kray se, 'A truce to business; wi big wok naw na fɔ tɛl Gɔd tɛnki fɔ di win we i jɔs gi di Kristian ami'." [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] 0wg9ijrr67gbsz2mmkh4wdw8md5njp4 0 3484898 7246911 6259335 2026-07-10T13:26:11Z Istiklol07 2601906 7246911 wikitext text/x-wiki Pop Grɛg di Sɛkɔn (Latin: Grɛg di Sɛt; Italiyan: Grɛg di Sɛkɔn; 7 Janwari 1502 – 10 Epril 1585), bɔn Ugo Boncompagni, na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 13 May 1572 te i day insay Epril 1585. Dɛn sabi am fɔ kɔmishɔn ɛn fɔ bi di nem fɔ di Gregorian kalenda, we stil bi di intanashɔnal sivil kalenda we dɛn aksept te tide. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] 0hjmschff6wgp3qoxx5rpsbnnojmlio 0 3484900 7246949 6259427 2026-07-10T13:48:35Z Istiklol07 2601906 7246949 wikitext text/x-wiki '''Pop Sikstɔs V''' (Italian: Sisto V; 13 Disɛmba 1521 – 27 Ɔgɔst 1590), we dɛn bɔn '''Fɛlice Piergentile''', na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 24 Epril 1585 te i day, insay Ɔgɔst 1590. We i bin yɔŋ, i bin jɔyn di Fransiskan ɔda, usay i bin sho in talɛnt as masta sabi bukman ɛn pricha, ɛn i bin ɛnjɔy di sɔpɔt we Pius V bin de sɔpɔt am, we mek i bi kadinal. As kadinal, dɛn bin de kɔl am Kadinal Mɔntalto. As Pop, i bin gɛt trɛnk fɔ pul kɔrɔpshɔn ɛn lɔlɛs ɔlsay na Rom, ɛn i bin stat wan program fɔ bil bak we i bin de si fa ɛn we de kɔntinyu fɔ mek pipul dɛn agyu, bikɔs i bin gɛt fɔ du wit fɔ pwɛl tin dɛn we dɛn bin dɔn yuz trade trade. Di kɔst fɔ dɛn wok ya bin de pe bɔku taks we bin mek bɔku pipul dɛn sɔfa. Dɛn bin de si in fɔrin polisi as sɔntin we i bin rili want fɔ du, ɛn i bin pul Kwin Ɛlizabɛt I we kɔmɔt na Ingland ɛn Kiŋ Ɛnri di Sɛkɔn we kɔmɔt na Frans kɔmɔt na di kɔngrigeshɔn. Dɛn no am as pɔsin we impɔtant fɔ di Kɔntra-Rifɔmeshɔn. Na im bi di pope we don tek di pontifical nem "Sixtus". [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Katolik Chɔch]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] rqtqqbgdmph22691tjdbvy5rv74xgt2 0 3485207 7246914 6260106 2026-07-10T13:26:56Z Istiklol07 2601906 7246914 wikitext text/x-wiki Pop Grɛg XIV (Latin: Gregorius XIV; Italiyan: Gregorio XIV; 11 Fɛbwari 1535 – 16 Ɔktoba 1591), we dɛn bɔn Nikola Sfɔndrato ɔ Sfɔndrati, na bin di edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 5 Disɛmba 1590 te i day, insay Ɔktoba 1591. {{Wp/kri/Short atikul}} [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] 19ylkchv5plfnhp24ftcxpbi5t5xvcc 0 3485208 7246921 6260107 2026-07-10T13:29:43Z Istiklol07 2601906 7246921 wikitext text/x-wiki '''Pop Inosent IX''' (Latin: Innocentius IX; Italiyan: Innocenzo IX; 20 Julay 1519 – 30 Disɛmba 1591), we dɛn bɔn '''Giovanni Antonio Facchinetti''', na bin di edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 29 Ɔktoba to 30 Disɛmba 1591 . Bifo in shɔt papa bi, i bin dɔn bi kanɔn lɔya, diplɔmat, ɛn chif administreta di tɛm we Pop Grɛg di Sɛvin (r. 1590–1591) bin de rul. I bin go insay di savis fɔ di bigman we nem Kadinal Alɛsandro Farnɛs. As di papal lɛgɛt to Venis, i ɛp fɔ tɔk bɔt fɔ mek di Oli Lig, we na wan alayns we Spanish ɛn Italiyan maritaym pawa dɛn bin gɛt fɔ chalenj di Ɔtoman Ɛmpaya in kɔntrol pan di ist pat na di Mɛditarenian, ɛn we bin mek dɛn win di fɛt na Lepanto. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] 15fww2el6m8mn85supkfq101l20je8l 0 3485209 7246891 6620189 2026-07-10T13:13:37Z Istiklol07 2601906 7246891 wikitext text/x-wiki [[File:Portrait of Pope Clement VIII Aldobrandini (by Jacopo Ligozzi) - The J. Paul Getty Museum.jpg|right|frameless]] '''Pop Clement VIII''' (Latin: Klɛmɛnt di Sɛvin; Italiyan: Klɛmɛnt di Sɛvin; 24 Fɛbwari 1536 – 3 Mach 1605), we dɛn bɔn Ipɔlitɔ Aldɔbrandini, na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 2 Fɛbwari 1592 te i day, insay Mach 1605 . Dɛn bɔn am na Fano, Itali to wan big famili we kɔmɔt na Flɔrɛns, fɔs i kam fɔ bi pɔsin we gɛt nem as kanɔn lɔya bifo dɛn mek am Kadinal-Prist insay 1585. Insay 1592 dɛn pik am fɔ bi Pop ɛn i tek di nem Klɛmɛnt. We i bin de bi papa, i bin mek Ɛnri di Sɛkɔn we kɔmɔt Frans gɛt pis wit di Katolik fet ɛn i bin ɛp fɔ mek wan alayns bitwin Kristian neshɔn dɛn fɔ agens di Ɔtoman Ɛmpaya insay di tin we dɛn kɔl Lɔng Wɔ. I bin ebul bak fɔ jɔj fayn fayn wan pan wan bita agyumɛnt bitwin di Dɔminikan dɛn ɛn di Jesuit dɛn bɔt di kwɛstyɔn bɔt gud gudnɛs ɛn fridɔm fɔ disayd fɔ du sɔntin. Insay 1600, i bin de bifo wan jubili we dɛn bin si bɔku pipul dɛn fɔ go waka na Rom. I bin de bifo fɔ jɔj ɛn kil Giɔdano Bruno ɛn i bin mek strikt tin dɛn agens di Ju pipul dɛn we bin de na di Papal Stet dɛn. I go bi se na in na di fɔs pɔp we drink kɔfi. Klɛmɛnt di Sɛkɔn bin day we i ol 69 ia insay 1605 ɛn naw in bɔdi de na di Roman chɔch we nem Santa Maria Maggiore. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] 0mmg3zlsvju0jvblhq316xpuc3d2ur0 0 3485210 7246934 6260109 2026-07-10T13:40:06Z Istiklol07 2601906 7246934 wikitext text/x-wiki '''Pop Leo XI''' (Italian: Leone XI; 2 Jun 1535 – 27 Epril 1605), we dɛn bɔn '''Alessandro Ottaviano de’ Medici''', na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 1 Epril 1605 te i day, pan 27 Epril 1605. In pontifikat na wan pan di shɔt tɛm dɛn we i dɔn pas, ɛn i nɔ tek wan mɔnt. I bin kɔmɔt na di impɔtant Os fɔ Mɛdisi we kɔmɔt na Flɔrɛns. Mɛdisi in mama nɔ bin gri fɔ mek i nɔ go bi prist ɛn i bin tray fɔ mek i nɔ du am bay we i mek dɛn gi am ɔnɔ fɔ di wɔl, bɔt afta i day, dɛn bin ɔdinet am fɔ bi prist insay 1567. Insay in wok, i bin bi Flɔrɛns in ambasedɔ to di pɔp, Bisop na Pistoia, we na di Akbishɔp fɔ Florence, Papal legate to France, ɛn as di kadinal Prɛfɛkt fɔ di Kɔngrigeshɔn fɔ Bisop ɛn Rigyul. Dɛn bin pik am fɔ bi di papa insay di Mach 1605 di papa dɛn kɔnklav ɛn i bin wok as pop fɔ 27 dez. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] 5ml5ddih1b2i2e9214o9cuuxwmfqiln 0 3485211 7246888 6260111 2026-07-10T13:12:29Z Istiklol07 2601906 7246888 wikitext text/x-wiki '''Pop Pɔl V''' (Latin: Paulus V; Italiyan: Paolo V) (17 Sɛptɛmba 1550 – 28 Janwari 1621), we dɛn bɔn Kamilo Bɔgzi, na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 16 May 1605 te i day, insay Janwari 1621. Insay 1611, i bin ɔnɔ Galio Galilei as mɛmba fɔ di papal Accademia dei Lincei ɛn i bin sɔpɔt di tin dɛn we i fɛn. Insay 1616, Pop Pɔl di Sɛkɔn bin tɛl Kadinal Rɔbɔt Bɛlamin fɔ tɛl Galilio se dɛn nɔ go ebul fɔ tich di Kɔpanikan tiori as tru tin, bɔt di sɛtifiket we Bɛlamin bin gi bin alaw Galilio fɔ kɔntinyu fɔ stɔdi fɔ fɛn pruf ɛn yuz di jiosɛntrik mɔdel as tiori tin. Da sem ia de, Pɔl di Sɛkɔn bin mek Galilio biliv se i nɔ go mek dɛn mek i sɔfa sote in, we na di Pop, fɔ liv. Di sɛtifiket we Bellarmine bin gɛt na in Galio bin yuz fɔ difend am we dɛn bin de jɔj am insay 1633. Bikɔs Bɔghese bin tren fɔ lan bɔt lɔ, ɛn Pop Klɛmɛnt di Sɛkɔn bin mek am Kadinal-Prist na Sant’Eusebio ɛn Kadinal Vika na Rom. Dɛn bin pik am fɔ bi Pop insay 1605, afta we Pop Lio di Sɛkɔn day. Dɛn bin no Pop Pɔl di Sɛkɔn fɔ bi pɔsin we strɔng ɛn we nɔ de gri fɔ du wetin di Chɔch gɛt, ɛn i bin de fɛt fɔ di ɔnɔ dɛn we di Chɔch gɛt. I bin mit wit Galio Galili insay 1616 ɛn i bin de pan di agyumɛnt bɔt di heliocentrism. I bin mek sɔm pipul dɛn bi kanonis ɛn bitiful di tɛm we i bin de bi papa ɛn i bin mek 60 kadinal dɛn insay tɛn kɔnsistɔri dɛn. Di we aw i bin de tray tranga wan fɔ jɔj di chɔch bin mek dɛn gɛt cham-mɔt wit di gɔvmɛnt dɛn we nɔ gɛt wanwɔd, mɔ wit Venis, ɛn dis bin mek dɛn nɔ gri fɔ mek di siti nɔ gri insay 1606. Afta sɔm tɛm, na Frans ɛn Spen bin mek dɛn nɔ gri pan dis insay 1607. Di diplɔmasi we Pop Pɔl V bin gɛt bin mek di padi biznɛs wit Ingland nɔ fayn bak, as pipul dɛn bin de si di tin dɛn we i bin de du as sɔntin we de ambɔg di Katolik dɛn we nɔ gɛt wanwɔd na di kɔntri. Insay Rom, i bin gi mɔni fɔ bil di Sɛnt Pita Basilika, i bin mek di Vatikan Laybri bɛtɛ, ɛn i bin mek di ol Roman wata we dɛn bin de yuz fɔ mek wata we dɛn kɔl Aqua Traiana, bak. Pop Pɔl V bin mek di Banco di Santo Spirito insay 1605 ɛn dɛn sabi am bak fɔ mek di Bɔghese famili rayz tru nepotism. I day pan 28 Janwari 1621, afta we i bin gɛt sɔm strok ɛn Pop Grɛg di Sɛvin tek in ples. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] o3wbgfqv86sroxp70d2471bhvfegly8 0 3485212 7246919 6260112 2026-07-10T13:29:05Z Istiklol07 2601906 7246919 wikitext text/x-wiki '''Pop Grɛg XV''' (9 Janwari 1554 – 8 Julay 1623), we dɛn bɔn '''Alɛsandro Ludovisi''', na bin di edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 9 Fɛbwari 1621 te i day insay 1623. I notis fɔ we i mek di Kɔngrigeshɔn fɔ di Prɔpageshɔn fɔ di Fet, we na wan ɔganayzeshɔn we dɛn gi di wok fɔ kia fɔ di we aw Katolik rilijɔn de skata ɛn di mishɔnari wok. Grɛg di Sɛvin bin ripɔtabl bak fɔ mek dɛn mek di Sent Ignatiɔs we kɔmɔt na Loyola, Fransis Sɛviɛ, Tɛriza we kɔmɔt na Avila, ɛn Filip Nɛri, bi oli pipul dɛn, ɛn dis bin mek i strɔng fɔ mek di Kɔntra-Rifɔmeshɔn strɔng. {{Wp/kri/Short atikul}} [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] nm87h5xrc085nnh3tayimpyqbu671iw 0 3485214 7246924 6260114 2026-07-10T13:30:24Z Istiklol07 2601906 7246924 wikitext text/x-wiki '''Pop Inosɛnt X''' (Latin: Inosɛns X; Italiyan: Inɔsɛns X; 6 May 1574 – 7 Janwari 1655), we dɛn bɔn '''Giovanni Battista Pamphilj''' (ɔ Pamphili), na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 15 Sɛptɛmba 1644 to in yon day, insay Janwari 1655. Dɛn bɔn Pamphili na Rom wit wan famili we kɔmɔt na Gubbio insay Ɔmbria we bin kam na Rom di tɛm we Pop Inosɛnt di Sɛkɔn bin de bi pɔntifikeshɔn, ɛn i bin tren fɔ bi lɔya ɛn i bin gradyuet frɔm di Kɔlejiɔ Romano. I bin fala wan kɔvɛnshɔnal cursus honorum, i bin fala in ɔnkul Girolamo Pamphili as ɔditɔ fɔ di Rota, ɛn lɛk am, i bin gɛt di pozishɔn fɔ bi kadinal-prist fɔ Sant’Eusebio. Bifo Pamphili bi pɔp, i bin de wok as pɔp diplɔmat na Nepal, Frans, ɛn Spen. Pamphili bin tek ples fɔ Pop Ɔban VIII (1623–44) pan 15 Sɛptɛmba 1644 as Pop Inosɛnt di Sɛkɔn, afta wan kɔnklɛv we dɛn bin gɛt pan di papa dɛn we bin gɛt agyumɛnt we bin gɛt fɔ du wit fɛt-fɛt bitwin Frɛnch ɛn Spanish grup dɛn. Inosɛnt X na bin wan pan di pɔntif dɛn we bin gɛt sɛns pan pɔlitiks da tɛm de, ɛn dis bin mek di Oli Si gɛt mɔ pawa fɔ lɔng tɛm. Big big pɔlitikal tin dɛn we i bin de pan na di Inglish Sivil Wɔ, fɛt-fɛt wit di Frɛnch chɔch ɔfisa dɛn bɔt mɔni biznɛs fɔ ful pipul dɛn, ɛn fɛt-fɛt wit di Duchy of Parma we gɛt fɔ du wit di Fɔs Wɔ na Kastro. Insay tioloji, Inɔsɛnt di X bin pul wan kaw we di papa bin de yuz fɔ kɔndɛm di tin dɛn we pipul dɛn biliv we dɛn kɔl Jansenism. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] sy3uqkk6i44fz452wak953q9yc96mnc 0 3485215 7246896 6260116 2026-07-10T13:15:58Z Istiklol07 2601906 7246896 wikitext text/x-wiki '''Pop Alxander VII''' (Italian: Alessandro VII; 13 Fɛbwari 1599 – 22 May 1667), we dɛn bɔn Fabio Chigi, na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 7 Epril 1655 te i day, insay May 1667. I bigin in wok as vayz-papal ligɛt, ɛn i bin gɛt difrɛn diplɔmatik pozishɔn dɛn na di Oli Si. Dɛn bin ɔdinet am fɔ bi prist insay 1634, ɛn i bi bishɔp na Nardo insay 1635. Leta dɛn bin transfa am insay 1652, ɛn i bi bishɔp na Imola. Pop Inosɛnt di Sɛktri bin mek am sɛktri fɔ di stet insay 1651, ɛn insay 1652, dɛn bin pik am fɔ bi kadinal. We Alɛgzanda bin bigin fɔ bi papa, Alɛgzanda, we dɛn bin de si as pɔsin we nɔ lɛk in kɔmpin dɛn di tɛm we dɛn bin de pik am, bin liv simpul layf; bɔt leta, i bin gi in fambul dɛn wok, ɛn leta dɛn bin tek in administreshɔn. In administreshɔn bin wok fɔ sɔpɔt di Jesuit dɛn. Bɔt in administreshɔn in rileshɔn wit Frans bin strɛs bikɔs ɔf in frikshɔn wit Frɛnch diplɔmat dɛn. Alɛgzanda bin lɛk fɔ bil os ɛn i bin de sɔpɔt difrɛn wok dɛn we dɛn bin de du na di siti dɛn na Rom. I bin de rayt poem dɛn bak ɛn i bin de sɔpɔt atis dɛn we bin de mek di chɔch dɛn fayn fayn wan. Di tin dɛn we i rayt bɔt Gɔd biznɛs bin tɔk bɔt di heliocentrism ɛn di Immaculate Conception. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] czikolr79fo6nw7ih7usb9ykkcxgv4f 0 3485216 7246900 6260117 2026-07-10T13:17:03Z Istiklol07 2601906 7246900 wikitext text/x-wiki '''Pop Clement IX''' (Latin: Klɛmɛnt IX; Italiyan: Klɛmɛnt IX; 28 Janwari 1600 – 9 Disɛmba 1669), we dɛn bɔn Giulio Rospigliosi, na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 20 Jun 1667 te i day insay Disɛmba 1669. Dɛn bɔn Giulio Rospigliosi insay di nobul Rospigliosi famili insay 1600 ɛn i bin stɔdi na di Seminario Romano ɛn di Yunivasiti na Pisa. I bin gɛt difrɛn pozishɔn dɛn na di Chɔch, lɛk Taytulɔr Akbishɔp na Tasɔs ɛn Apɔsul Nɔnsio to Spen. As man we sabi rayt lɛta, i bin de rayt poem, drama, ɛn libretti, ɛn i bin de sɔpɔt di atis we nem Nikolas Poussin. Pop Alɛgzanda di Sɛvin bin pik Rospigliosi fɔ bi kadinal, ɛn dɛn bin pik am fɔ bi Pop Klɛmɛnt di Sɛkɔn insay 1667. In pontifikeshɔn bin gɛt mak bay midulman dɛn we di Yuropian wɔ dɛn bin de fɛt, ɛn di pɔpulɛshɔn we i bin gɛt na Rom bin kɔmɔt frɔm in sɔri-at, ɔmbul, ɛn nɔ gri fɔ mek in famili jɛntri go bifo. I bin beatify Roz we kɔmɔt na Lima ɛn mek Meri Magdalin di Pazi ɛn Pita we kɔmɔt na Alkantara bi oli, ɛn i bin mek 12 nyu kadinal dɛn bak. Klɛmɛnt di Sɛkɔn na bin pɔsin we de sɔpɔt di arts, i bin kɔmishɔn wok frɔm Gian Lorenzo Bernini ɛn i bin opin di fɔs pɔblik ɔpra os na Rom. I bin tray fɔ mek di Venetian difens dɛn strɔng agens di Turks dɛn na Krit, bɔt i nɔ bin ebul fɔ gɛt bɔku sɔpɔt. Insay 1669, afta we Klɛmɛnt di Sɛkɔn bin kam fɔ no bɔt di Venetian fɔt we nem Kandia we bin sɔrɛnda to di Turks, i bin sik ɛn day. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] rhmqtk9dzv8l80iu69wd9mco1wd4ki5 0 3485217 7246909 6260118 2026-07-10T13:23:13Z Istiklol07 2601906 7246909 wikitext text/x-wiki '''Pop Clement X''' (Latin: Klɛmins X; Italiyan: Klɛmɛnt X; 13 Julay 1590 – 22 Julay 1676), we dɛn bɔn Ɛmilio Bonaventura Altiɛri, na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 29 Epril 1670 te i day, insay Julay 1676. Dɛn ilɛkt am fɔ bi pɔp we i ol 79 ia, ɛn frɔm da tɛm de, dɛn dɔn put am as di oldest pop di tɛm we dɛn ilɛkt am. Emilio Bonaventura Altieri, we dɛn bɔn na Rom insay 1590, na bin di Papa in bigman dɛn. I bin gɛt dɔktɔ digri pan lɔ ɛn i bin gɛt difrɛn pozishɔn dɛn insay di Katolik Chɔch, lɛk Bisop na Kamɛrino ɛn Supritendant fɔ di Papal Ɛkshɛk. We i bin ol lɛk 80 ia so, dɛn bin pik am fɔ bi Pop Klɛmɛnt di Sɛkɔn insay 1670 afta we dɛn bin gɛt kɔnklav fɔ 4 mɔnt. As Pop, i bin mek difrɛn oli pipul dɛn bi oli ɛn mek dɛn bi pɔsin, i bin mek gud padi biznɛs de bitwin Kristian kɔntri dɛn, ɛn i bin tray fɔ kip di Altieri famili nem bay we i tek di Paoluzzi famili. I bin mek wan nyu taks bak na Rom, ɛn dis bin mek dɛn gɛt cham-mɔt wit ambasedɔ dɛn ɛn kadinal dɛn. Klɛmɛnt di Sɛlibret di fɔtin jubili fɔ di oli ia insay 1675 pan ɔl we i bin dɔn ol. We i bin de bi pɔnti, i bin mek 20 kadinal dɛn, ɛn wan pan dɛn na Pietro Francesco Orsini, we leta bi Pop Bɛndikt di Sɛkɔn. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] 2p56ylevh7g4mstxp4dlew125uy1b9a 0 3485218 7246925 6260119 2026-07-10T13:31:29Z Istiklol07 2601906 7246925 wikitext text/x-wiki '''Pop Inosɛnt XI''' (Latin: Inɔsɛns di XI; Italiyan: Inɔsɛns di XI; 16 May 1611 – 12 Ɔgɔst 1689), we dɛn bɔn Bɛnditɔ Ɔdɛskalchi, na bin di edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn i bin de rul di Papal Stet dɛn frɔm 21 Sɛptɛmba 1676 te i day. Di prɔblɛm dɛn we bin de wit Luis di Sɛvin we kɔmɔt na Frans pan pɔlitiks ɛn rilijɔn, na bin tin we Inɔsɛns di Sɛkɔn bin de tink bɔt ɔltɛm. Insay di Papal Stet dɛn, i bin de put taks dɔŋ, i bin mek bɔku mɔni na di papa in badjɛt ɛn i nɔ bin gri fɔ tek in padi biznɛs wit ɔda pipul dɛn insay di Chɔch. Inosɛnt XI nɔ bin de tek bɔku mɔni fɔ rul di Papal Stet dɛn, di we aw i bin de du tin bin klia pan tin dɛn frɔm di we aw i bin de drɛs to bɔku bɔku tin dɛn we i bin de du fɔ biev we gri wit di we aw i bin de tink bɔt Kristian valyu dɛn. We dɛn dɔn pik am fɔ bi di papa, i bin aplay fɔ mek di Roman Curia chenj di we aw pipul dɛn de biev ɛn di we aw dɛn de du tin. I bin pul di sayn dɛn ɛn push fɔ mek i izi fɔ prich ɛn bak fɔ mek dɛn gɛt mɔ rɛspɛkt fɔ wɔship, ɛn i bin aks fɔ dis to di bigman dɛn pan Gɔd biznɛs ɛn di fetful pipul dɛn. We wi tink bɔt in diplɔmatik ɛn faynɛns sɔpɔt fɔ di tray fɔ fri Ɔŋgaria frɔm di Turkish domineshɔn, dɛn stil de kɔl am bɔku bɔku wan na di kɔntri as di "Saviour of Hungary". Afta wan tranga kɔz fɔ mek dɛn bi pɔsin we dɛn kɔl kanɔn, we bigin insay 1791, we bin mek bɔku agyumɛnt fɔ lɔng lɔng tɛm ɛn we dɛn bin stɔp bɔku tɛm, Pop Payɔs di Sɛkɔn bin blɛs am insay 1956. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] eld0g8x5f158y565wmdtb30zejhcect 0 3485219 7246899 6260120 2026-07-10T13:16:30Z Istiklol07 2601906 7246899 wikitext text/x-wiki '''Pop Alexander VIII''' (Italian: Alessandro VIII; 22 Epril 1610 – 1 Fɛbwari 1691), we dɛn bɔn Pietro Vito Ottoboni, na bin edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn rula fɔ di Papal Stet dɛn frɔm 6 Ɔktoba 1689 te i day insay Fɛbwari 1691. Dɛn sabi Alɛgzanda di Sɛkɔn fɔ we i bin chenj bɔku pan di polisi dɛn we di pɔsin we bin de bifo am, we nem Inɔsɛnt XI, bin gɛt, ɛn i bin disayd fɔ put an pan in padi biznɛs wit ɔda pipul dɛn fɔ mek in famili jɛntri mɔ. Dis kayn nepotism bin mek di papa in trɔs taya, leta i bin fos di pɔsin we tek in ples, we nem Inosɛnt XII, fɔ du strɔng tin dɛn fɔ mek di papa in kɔfr dɛn kam bak. Pan ɔl we i bin de bi papa fɔ shɔt tɛm, we dɛn nɔ bin de du bɛtɛ tin, pipul dɛn no Alɛgzanda di Sɛkɔn fɔ we i bin kɔndɛm di tichin dɛn bɔt di sin we dɛn kɔl filɔsofik sin we dɛn bin de tich na skul dɛn we di Sosayti fɔ Jizɔs bin de rul. Dɔn bak we Kiŋ Luis XIV na Frans bin bi papa, i bin mek Avignon kam bak to di Oli Si as say we di Papal Stet dɛn bin de. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] d1dnlk1nc6e64sfdh5b96vmu5f9a36o 0 3485220 7246926 6260122 2026-07-10T13:33:19Z Istiklol07 2601906 7246926 wikitext text/x-wiki '''Pop Inosɛnt XII''' (13 Mach 1615 – 27 Sɛptɛmba 1700), we dɛn bɔn '''Antonio Pignatelli''', na bin di edman fɔ di Katolik Chɔch ɛn i bin de rul di Papal Stet dɛn frɔm 12 Julay 1691 te i day insay Sɛptɛmba 1700. I bin tek wan had tin fɔ agens di nepotism na di Chɔch, i kɔntinyu di polisi dɛn we Pop Inosɛnt XI bin gɛt, we bin bigin di fɛt agens nepotism bɔt we nɔ bin gɛt trakshɔn ɔnda Pop Alɛgzanda VIII. Fɔ du dat, i bin gi wan popa kaw we bin rili protɛkt am. Di pop bin yuz dis kaw bak fɔ mek shɔ se dɛn nɔ go ebul fɔ gi ɛni mɔni ɔ land to dɛn fambul dɛn. [[Category:Wp/kri]] [[Category:Wp/kri/Pop dɛn]] cupl9hhtmwo9bn4vderk24keov97r4z 0 3489832 7246898 7174476 2026-07-10T13:16:14Z Isksks 2688764 7246898 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = open | language = Moroccan Arabic | meta = <!-- is there a request on Meta-Wiki? --> }} k8e4e0wipbhypd5ltf99nguh4qck7mj 0 3490369 7246897 7174479 2026-07-10T13:16:00Z Isksks 2688764 7246897 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = open | language = Moroccan Arabic | meta = <!-- is there a request on Meta-Wiki? --> }} k8e4e0wipbhypd5ltf99nguh4qck7mj 0 3501673 7246901 7174474 2026-07-10T13:17:14Z Isksks 2688764 Undid revision [[Special:Diff/6315486|6315486]] by [[Special:Contributions/Liuxinyu970226|Liuxinyu970226]] ([[User talk:Liuxinyu970226|talk]]) 7246901 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = open | language = Language name in English | meta = <!-- is there a request on Meta-Wiki? --> }} i81uwmz7cwq720hn61x9lfaabnjtjg7 0 3506628 7247227 6689577 2026-07-10T23:09:11Z Hafsatulkhair 2603474 /* Background */ 7247227 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q4665788}} '''Abdulazeez Abubakar Ibrahim''' (27 hya kupou tan fa 1957<ref>https://www.sunnewsonline.com/breakingsenator-ibrahim-is-dead/</ref>– 5 hya kumo fa 2021) <ref>https://books.google.com/books?id=x6Q-AQAAIAAJ&q=Abubakar+Abdulazeez+Ibrahim+kupou tan+27+,+1957</ref>a zabar nyir ji aga senator ni Taraba Central constituency of [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]], Nigeria daga soma Nigerian Fourth Republic, najan thunga or the People's Democratic Party (PDP) platform. A thurja office pichir 29 hya tufo fa 1999.<ref>http://psephos.adam-carr.net/countries/n/nigeria/nigerialeg2.txt</ref> abra zabar nyir ji or fudo fa 2003 (Help to expand this article from[[w:en:Abdulazeez Ibrahim| English wikipedia]] or [[w:ha:Abdulazeez Ibrahim| Hausa wikipedia]]) == Sra nji ngau ni siyasa == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q4665788}} mlhusoc5d1e8gh200p6y8g28yirx2d4 7247228 7247227 2026-07-10T23:09:26Z Hafsatulkhair 2603474 /* Sra nji ngau ni siyasa */ 7247228 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q4665788}} '''Abdulazeez Abubakar Ibrahim''' (27 hya kupou tan fa 1957<ref>https://www.sunnewsonline.com/breakingsenator-ibrahim-is-dead/</ref>– 5 hya kumo fa 2021) <ref>https://books.google.com/books?id=x6Q-AQAAIAAJ&q=Abubakar+Abdulazeez+Ibrahim+kupou tan+27+,+1957</ref>a zabar nyir ji aga senator ni Taraba Central constituency of [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]], Nigeria daga soma Nigerian Fourth Republic, najan thunga or the People's Democratic Party (PDP) platform. A thurja office pichir 29 hya tufo fa 1999.<ref>http://psephos.adam-carr.net/countries/n/nigeria/nigerialeg2.txt</ref> abra zabar nyir ji or fudo fa 2003 (Help to expand this article from[[w:en:Abdulazeez Ibrahim| English wikipedia]] or [[w:ha:Abdulazeez Ibrahim| Hausa wikipedia]]) == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q4665788}} nt64pr5iwg94cvaaf7aadba406mw84u 0 3506633 7247642 6701853 2026-07-11T10:56:15Z Baby juuu 2634254 /* Fraud Allegations */ 7247642 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Fraud Allions== ==Dàrja== ==Notes== ==See also== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} sar6xsol4jvteen1pge43gan415608t 7247643 7247642 2026-07-11T10:56:30Z Baby juuu 2634254 /* Fraud Allions */ 7247643 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Fraud ons== ==Dàrja== ==Notes== ==See also== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} p5cwgyz7ajt6c5vs1e4fx63n9akmdtl 7247644 7247643 2026-07-11T10:56:53Z Baby juuu 2634254 /* Fraud ons */ 7247644 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Frons== ==Dàrja== ==Notes== ==See also== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} kqnj9g7ak612iev87iyzywk9kzq5w18 7247645 7247644 2026-07-11T10:57:06Z Baby juuu 2634254 /* Frons */ 7247645 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Frs== ==Dàrja== ==Notes== ==See also== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} s7oq34pbvsp64639f4zkpllgk8qoas3 7247646 7247645 2026-07-11T10:57:20Z Baby juuu 2634254 /* Frs */ 7247646 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Dàrja== ==Notes== ==See also== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} h9l0q7gcbmf6vwz5kwnf8cjjs4hbkzi 7247647 7247646 2026-07-11T10:57:44Z Baby juuu 2634254 /* Notes */ 7247647 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Dàrja== ==Ns== ==See also== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} pubzskm0j39y8s4h2adpnxrf5k7w53p 7247648 7247647 2026-07-11T10:57:58Z Baby juuu 2634254 /* Ns */ 7247648 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Dàrja== ==See also== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} 39qz0j5j4p62zhli019yiraqqgtb25n 7247649 7247648 2026-07-11T10:58:12Z Baby juuu 2634254 /* See also */ 7247649 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Dàrja== ==See o== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} if9z3t8dm4z8lc9m3s2ys8hdjn99u8e 7247651 7247649 2026-07-11T10:58:27Z Baby juuu 2634254 /* See o */ 7247651 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Dàrja== == o== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} 5bk7tvpisv1m6uls5oxdswt22ag9sde 7247653 7247651 2026-07-11T10:58:49Z Baby juuu 2634254 /* o */ 7247653 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q24565884}} '''Darius Dickson Ishaku''' CON, FNIA, FNITP <ref>Tyopuusu, Justin.https://punchng.com/nigerias-democracy-embarrassing-insulting-gov-ishaku/<nowiki/>Retrieved 29 August 2024.</ref>(nji yanyi 30 hya mudofhou fa 1954) ndgya Nigerian architect, urban planner, university lecturer ba jo ih siyasa. member nya ja ni [[Wp/mrt/Peoples Democratic Party|Peoples Democratic Party]] and baji ih thurau aga governor ni [[Wp/mrt/Taraba State|Taraba State]] hearo hya tufo fa 2015 ando May 2023.<ref>https://web.archive.org/web/20200306154940/https://www.dailytrust.com.ng/gov-ishakus-absence-from-taraba.html<nowiki/>Daily Trust. 25 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200228194941/https://www.today.ng/news/nigeria/taraba-assembly-passes-vote-confidence-governor-ishaku-282367<nowiki/>TODAY. 25 February 2020. Archived from the original on 28 February 2020. Retrieved 5 March 2020.</ref> ==nya biya ni tangurma== ==Ndar siyasar mdu== ==Dàrja== *[[Wp/mrt/List of Nigerian architects|List of Nigerian architects]] *[[Wp/mrt/List of governors of Taraba State|List of governors of Taraba State]] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q24565884}} fodx41y8mebz6qi38xfwjbq5bwma418 0 3512801 7247241 6612692 2026-07-10T23:19:57Z Hafsatulkhair 2603474 /* Selected publications= */ 7247241 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q121317543}} '''Abdulkarim Abubakar Kana''' <ref>https://nsmoj.com/attorney-general/<nowiki/>Retrieved 2023-08-09.</ref>ndgya Nigerian Professor or Law hearo Nasarawa State University Keffi ba former dean ni Faculty of law. Najan Nasarawa State Attorney General and Commissioner for Justice ni kijakau, ba member ngyaja ni Nigerian Bar Association ba najan shila Kana & Co Law firm.<ref>Attah, Solomon (2021-03-08).https://businessday.ng/news/article/nasarawa-govt-says-it-will-fully-prosecute-rapists/<nowiki/>Businessday NG. Retrieved 2023-08-09.</ref><ref>https://dailytrust.com/northern-governors-did-not-ban-almajiri-schools-dr-kana/<nowiki/>dailytrust.com. 25 May 2020. Retrieved 2023-08-09.</ref> == Ndar tang aga sənisəkur == ==Ndar mdu== ===Legal and academic career=== ===Administrative career=== ==Member and fellowship== Abdulkarim Kana is a member of the Nigerian Bar Association (NBA), Nigerian Association of Law Teachers (NALT), International Bar Association (IBA), Global Aid for Justice Education (GAJE), International Association of Legal Ethics (IALE), Chartered Institute of Arbitrators (CIArb), and International Association of Law Schools (IALS).[4] ==Areas of specialization== Law of Economic and Financial Crimes, International Law and Securities, Penal and Substantive Provisions. ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q121317543}} qvr96e75zthyrlbtxd0vdc5bb2m6vq4 7247242 7247241 2026-07-10T23:20:16Z Hafsatulkhair 2603474 /* Areas of specialization */ 7247242 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q121317543}} '''Abdulkarim Abubakar Kana''' <ref>https://nsmoj.com/attorney-general/<nowiki/>Retrieved 2023-08-09.</ref>ndgya Nigerian Professor or Law hearo Nasarawa State University Keffi ba former dean ni Faculty of law. Najan Nasarawa State Attorney General and Commissioner for Justice ni kijakau, ba member ngyaja ni Nigerian Bar Association ba najan shila Kana & Co Law firm.<ref>Attah, Solomon (2021-03-08).https://businessday.ng/news/article/nasarawa-govt-says-it-will-fully-prosecute-rapists/<nowiki/>Businessday NG. Retrieved 2023-08-09.</ref><ref>https://dailytrust.com/northern-governors-did-not-ban-almajiri-schools-dr-kana/<nowiki/>dailytrust.com. 25 May 2020. Retrieved 2023-08-09.</ref> == Ndar tang aga sənisəkur == ==Ndar mdu== ===Legal and academic career=== ===Administrative career=== ==Member and fellowship== Abdulkarim Kana is a member of the Nigerian Bar Association (NBA), Nigerian Association of Law Teachers (NALT), International Bar Association (IBA), Global Aid for Justice Education (GAJE), International Association of Legal Ethics (IALE), Chartered Institute of Arbitrators (CIArb), and International Association of Law Schools (IALS).[4] ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q121317543}} 1g3qjyqa00rnypv6dxyk4htnfdiegvt 7247243 7247242 2026-07-10T23:20:49Z Hafsatulkhair 2603474 /* Member and fellowship */ 7247243 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q121317543}} '''Abdulkarim Abubakar Kana''' <ref>https://nsmoj.com/attorney-general/<nowiki/>Retrieved 2023-08-09.</ref>ndgya Nigerian Professor or Law hearo Nasarawa State University Keffi ba former dean ni Faculty of law. Najan Nasarawa State Attorney General and Commissioner for Justice ni kijakau, ba member ngyaja ni Nigerian Bar Association ba najan shila Kana & Co Law firm.<ref>Attah, Solomon (2021-03-08).https://businessday.ng/news/article/nasarawa-govt-says-it-will-fully-prosecute-rapists/<nowiki/>Businessday NG. Retrieved 2023-08-09.</ref><ref>https://dailytrust.com/northern-governors-did-not-ban-almajiri-schools-dr-kana/<nowiki/>dailytrust.com. 25 May 2020. Retrieved 2023-08-09.</ref> == Ndar tang aga sənisəkur == ==Ndar mdu== ===Legal and academic career=== ===Administrative career=== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q121317543}} 9378ve5flzef2t87sq9okp0z48qzffo 7247244 7247243 2026-07-10T23:21:02Z Hafsatulkhair 2603474 /* Administrative career */ 7247244 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q121317543}} '''Abdulkarim Abubakar Kana''' <ref>https://nsmoj.com/attorney-general/<nowiki/>Retrieved 2023-08-09.</ref>ndgya Nigerian Professor or Law hearo Nasarawa State University Keffi ba former dean ni Faculty of law. Najan Nasarawa State Attorney General and Commissioner for Justice ni kijakau, ba member ngyaja ni Nigerian Bar Association ba najan shila Kana & Co Law firm.<ref>Attah, Solomon (2021-03-08).https://businessday.ng/news/article/nasarawa-govt-says-it-will-fully-prosecute-rapists/<nowiki/>Businessday NG. Retrieved 2023-08-09.</ref><ref>https://dailytrust.com/northern-governors-did-not-ban-almajiri-schools-dr-kana/<nowiki/>dailytrust.com. 25 May 2020. Retrieved 2023-08-09.</ref> == Ndar tang aga sənisəkur == ==Ndar mdu== ===Legal and academic career=== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q121317543}} grmfekh3sf0t2bi3l8jv5a72foe1ezc 7247245 7247244 2026-07-10T23:21:15Z Hafsatulkhair 2603474 /* Legal and academic career */ 7247245 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q121317543}} '''Abdulkarim Abubakar Kana''' <ref>https://nsmoj.com/attorney-general/<nowiki/>Retrieved 2023-08-09.</ref>ndgya Nigerian Professor or Law hearo Nasarawa State University Keffi ba former dean ni Faculty of law. Najan Nasarawa State Attorney General and Commissioner for Justice ni kijakau, ba member ngyaja ni Nigerian Bar Association ba najan shila Kana & Co Law firm.<ref>Attah, Solomon (2021-03-08).https://businessday.ng/news/article/nasarawa-govt-says-it-will-fully-prosecute-rapists/<nowiki/>Businessday NG. Retrieved 2023-08-09.</ref><ref>https://dailytrust.com/northern-governors-did-not-ban-almajiri-schools-dr-kana/<nowiki/>dailytrust.com. 25 May 2020. Retrieved 2023-08-09.</ref> == Ndar tang aga sənisəkur == ==Ndar mdu== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q121317543}} psa7judfx7d8txbltapjo43fcycgmjs 7247246 7247245 2026-07-10T23:21:27Z Hafsatulkhair 2603474 /* Ndar mdu */ 7247246 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q121317543}} '''Abdulkarim Abubakar Kana''' <ref>https://nsmoj.com/attorney-general/<nowiki/>Retrieved 2023-08-09.</ref>ndgya Nigerian Professor or Law hearo Nasarawa State University Keffi ba former dean ni Faculty of law. Najan Nasarawa State Attorney General and Commissioner for Justice ni kijakau, ba member ngyaja ni Nigerian Bar Association ba najan shila Kana & Co Law firm.<ref>Attah, Solomon (2021-03-08).https://businessday.ng/news/article/nasarawa-govt-says-it-will-fully-prosecute-rapists/<nowiki/>Businessday NG. Retrieved 2023-08-09.</ref><ref>https://dailytrust.com/northern-governors-did-not-ban-almajiri-schools-dr-kana/<nowiki/>dailytrust.com. 25 May 2020. Retrieved 2023-08-09.</ref> == Ndar tang aga sənisəkur == ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q121317543}} n0746oa3rupop4069w584t93daaxtnw 7247247 7247246 2026-07-10T23:21:42Z Hafsatulkhair 2603474 /* Ndar tang aga sənisəkur */ 7247247 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q121317543}} '''Abdulkarim Abubakar Kana''' <ref>https://nsmoj.com/attorney-general/<nowiki/>Retrieved 2023-08-09.</ref>ndgya Nigerian Professor or Law hearo Nasarawa State University Keffi ba former dean ni Faculty of law. Najan Nasarawa State Attorney General and Commissioner for Justice ni kijakau, ba member ngyaja ni Nigerian Bar Association ba najan shila Kana & Co Law firm.<ref>Attah, Solomon (2021-03-08).https://businessday.ng/news/article/nasarawa-govt-says-it-will-fully-prosecute-rapists/<nowiki/>Businessday NG. Retrieved 2023-08-09.</ref><ref>https://dailytrust.com/northern-governors-did-not-ban-almajiri-schools-dr-kana/<nowiki/>dailytrust.com. 25 May 2020. Retrieved 2023-08-09.</ref> ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q121317543}} gd58u5kf110ccbdn6o21ck4zqs8mibp 0 3514924 7247609 6661869 2026-07-11T10:44:52Z Baby juuu 2634254 /* Militant activities */ 7247609 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q19938383}} Baba Alakyo (nji yanyi fa 1937) ndgya kra jo ih kunzugu gargajiya, traditionalist ba leader of the Ombatse militia group. ==Militant acties== A yaryin nji or Alakyo village or Nasarawa Egon, a local government area of Nasarawa State, northern Nigeria ivira coordinates the militia group, Ombatse militia group.[3] najan led May 2013 attack kra sari nji tsiya nji 74 police officers ba 10 officers ni State Security Service. == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == <ref>https://books.google.com/books?id=r0rpBgAAQBAJ&q=Baba+Alakyo,+a+76+years+old+man&pg=PA98</ref> [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q19938383}} 34g3utqxywz40mknnkpd4zw0p1mvg3x 7247611 7247609 2026-07-11T10:45:06Z Baby juuu 2634254 /* Militant acties */ 7247611 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q19938383}} Baba Alakyo (nji yanyi fa 1937) ndgya kra jo ih kunzugu gargajiya, traditionalist ba leader of the Ombatse militia group. ==Mila acties== A yaryin nji or Alakyo village or Nasarawa Egon, a local government area of Nasarawa State, northern Nigeria ivira coordinates the militia group, Ombatse militia group.[3] najan led May 2013 attack kra sari nji tsiya nji 74 police officers ba 10 officers ni State Security Service. == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == <ref>https://books.google.com/books?id=r0rpBgAAQBAJ&q=Baba+Alakyo,+a+76+years+old+man&pg=PA98</ref> [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q19938383}} pml991j6rjergx6humtu6g25ycd228r 7247612 7247611 2026-07-11T10:45:26Z Baby juuu 2634254 /* Mila acties */ 7247612 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q19938383}} Baba Alakyo (nji yanyi fa 1937) ndgya kra jo ih kunzugu gargajiya, traditionalist ba leader of the Ombatse militia group. ==Mities== A yaryin nji or Alakyo village or Nasarawa Egon, a local government area of Nasarawa State, northern Nigeria ivira coordinates the militia group, Ombatse militia group.[3] najan led May 2013 attack kra sari nji tsiya nji 74 police officers ba 10 officers ni State Security Service. == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == <ref>https://books.google.com/books?id=r0rpBgAAQBAJ&q=Baba+Alakyo,+a+76+years+old+man&pg=PA98</ref> [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q19938383}} 4b4e0otmdnyu2ffwr0zvy2zte3vgnu4 7247614 7247612 2026-07-11T10:45:45Z Baby juuu 2634254 /* Mities */ 7247614 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q19938383}} Baba Alakyo (nji yanyi fa 1937) ndgya kra jo ih kunzugu gargajiya, traditionalist ba leader of the Ombatse militia group. A yaryin nji or Alakyo village or Nasarawa Egon, a local government area of Nasarawa State, northern Nigeria ivira coordinates the militia group, Ombatse militia group.[3] najan led May 2013 attack kra sari nji tsiya nji 74 police officers ba 10 officers ni State Security Service. == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == <ref>https://books.google.com/books?id=r0rpBgAAQBAJ&q=Baba+Alakyo,+a+76+years+old+man&pg=PA98</ref> [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q19938383}} cc0xp1poxkggnq01a56oxrh22hgapvn 0 3519746 7247223 7233381 2026-07-10T23:07:53Z Hafsatulkhair 2603474 /* nya biya */ 7247223 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q62566630}} [[File:Photo of Abdul-Aziz Atta taken at his home.jpg|thumb|Photo_of_Abdul-Aziz_Atta_taken_at_his_home]] Abdul-Aziz Atta (1 hya fudo fa 1920 – 12 hya kwa fa 1972)<ref>Uwechue, Raph (1991). Makers of modern Africa : profiles in history (2nd ed.). London: Africa Books. https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0903274183</ref> ngya Nigerian administrator. Zir Alhaji Ibrahim Atta ngya, Atta of Igbirra, ptil gargagiya ni [[Wp/mrt/Kogi State|Kogi State]].<ref>O., Ozigi, A. (2004). An administrative genius and a patriot : biography of Abdul-Aziz Atta (1920–1972). Garki, Abuja: Frankly Speaking Creations.https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788086233<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)<nowiki/>https://search.worldcat.org/oclc/60744655</ref><ref>Max., Siollun (2009). Oil, politics and violence : Nigeria's military coup culture (1966-1976). New York: Algora Pub.https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780875867106<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)<nowiki/>https://search.worldcat.org/oclc/457043539</ref> == Ndar tang == Abdul-Aziz Atta nji yanyi 1 hya fudo fa 1920 or Lokoja. dunyin Alhaji Ibrahim Atta, Atta of Igbirra, ptil ni gargajiya ni [[Wp/mrt/Kogi State|Kogi State]] == Sənisəkur == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q62566630}} 6h6df2tg1gjutglqriavju8id70uyts 7247224 7247223 2026-07-10T23:08:08Z Hafsatulkhair 2603474 /* Sənisəkur */ 7247224 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q62566630}} [[File:Photo of Abdul-Aziz Atta taken at his home.jpg|thumb|Photo_of_Abdul-Aziz_Atta_taken_at_his_home]] Abdul-Aziz Atta (1 hya fudo fa 1920 – 12 hya kwa fa 1972)<ref>Uwechue, Raph (1991). Makers of modern Africa : profiles in history (2nd ed.). London: Africa Books. https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0903274183</ref> ngya Nigerian administrator. Zir Alhaji Ibrahim Atta ngya, Atta of Igbirra, ptil gargagiya ni [[Wp/mrt/Kogi State|Kogi State]].<ref>O., Ozigi, A. (2004). An administrative genius and a patriot : biography of Abdul-Aziz Atta (1920–1972). Garki, Abuja: Frankly Speaking Creations.https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788086233<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)<nowiki/>https://search.worldcat.org/oclc/60744655</ref><ref>Max., Siollun (2009). Oil, politics and violence : Nigeria's military coup culture (1966-1976). New York: Algora Pub.https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780875867106<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)<nowiki/>https://search.worldcat.org/oclc/457043539</ref> == Ndar tang == Abdul-Aziz Atta nji yanyi 1 hya fudo fa 1920 or Lokoja. dunyin Alhaji Ibrahim Atta, Atta of Igbirra, ptil ni gargajiya ni [[Wp/mrt/Kogi State|Kogi State]] == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q62566630}} 7majkhhci8x7q4grap5zc6rhlup4bk7 7247225 7247224 2026-07-10T23:08:29Z Hafsatulkhair 2603474 /* Ndar tang */ 7247225 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q62566630}} [[File:Photo of Abdul-Aziz Atta taken at his home.jpg|thumb|Photo_of_Abdul-Aziz_Atta_taken_at_his_home]] Abdul-Aziz Atta (1 hya fudo fa 1920 – 12 hya kwa fa 1972)<ref>Uwechue, Raph (1991). Makers of modern Africa : profiles in history (2nd ed.). London: Africa Books. https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0903274183</ref> ngya Nigerian administrator. Zir Alhaji Ibrahim Atta ngya, Atta of Igbirra, ptil gargagiya ni [[Wp/mrt/Kogi State|Kogi State]].<ref>O., Ozigi, A. (2004). An administrative genius and a patriot : biography of Abdul-Aziz Atta (1920–1972). Garki, Abuja: Frankly Speaking Creations.https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788086233<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)<nowiki/>https://search.worldcat.org/oclc/60744655</ref><ref>Max., Siollun (2009). Oil, politics and violence : Nigeria's military coup culture (1966-1976). New York: Algora Pub.https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier)<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780875867106<nowiki/>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)<nowiki/>https://search.worldcat.org/oclc/457043539</ref> == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q62566630}} sxe15irpo81bvg17ost2spnwejr19lx 0 3524599 7246908 7174480 2026-07-10T13:21:06Z Isksks 2688764 Undid revision [[Special:Diff/7174480|7174480]] by [[Special:Contributions/~2026-23926-28|~2026-23926-28]] ([[User talk:~2026-23926-28|talk]]) 7246908 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = open | language = Gulf Arabic | meta = <!-- is there a request on Meta-Wiki? --> | dir = RTL | mainpage = Wp/afb/الصفحة الرئيسية }} 2kof6rq7g31xit8awe52222ks668ovr 0 3533494 7247229 6689578 2026-07-10T23:10:11Z Hafsatulkhair 2603474 /* tasau */ 7247229 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q105694724}} '''Abduljabbar Nasuru Kabara''' (nji yanyi 7 hya hya sudan fa 1970) Abduljabbar ndgya Nigerian controversial Islamic cleric ba Qadiriyya scholar jon ngiya or [[Wp/mrt/Kano|Kano]], Nigeria, accused of blasphemy towards the Islamic prophet [[Wp/mrt/Muhammad|Muhammad]]. zir [[Wp/mrt/Nasuru Kabara|Nasuru Kabara]] ngyaja, leader ni [[Wp/mrt/Qadiriyya|Qadiriyya]] sect of West Africa sada ba zamin yi kra kushu [[Wp/mrt/Karibullah Nasir Kabara|Karibullah Nasir Kabara]] najan hir tsa dunyi kra tau. == Ndar tang == ==Sənisəkur== ==Islamic faith== ==Personal life== ==Islamic debate== ==Criticism== ==Imprisonment== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q105694724}} svenasn4f9ag43rxubhjd1qfu295n93 7247230 7247229 2026-07-10T23:10:22Z Hafsatulkhair 2603474 /* Imprisonment */ 7247230 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q105694724}} '''Abduljabbar Nasuru Kabara''' (nji yanyi 7 hya hya sudan fa 1970) Abduljabbar ndgya Nigerian controversial Islamic cleric ba Qadiriyya scholar jon ngiya or [[Wp/mrt/Kano|Kano]], Nigeria, accused of blasphemy towards the Islamic prophet [[Wp/mrt/Muhammad|Muhammad]]. zir [[Wp/mrt/Nasuru Kabara|Nasuru Kabara]] ngyaja, leader ni [[Wp/mrt/Qadiriyya|Qadiriyya]] sect of West Africa sada ba zamin yi kra kushu [[Wp/mrt/Karibullah Nasir Kabara|Karibullah Nasir Kabara]] najan hir tsa dunyi kra tau. == Ndar tang == ==Sənisəkur== ==Islamic faith== ==Personal life== ==Islamic debate== ==Criticism== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q105694724}} sp64pgj79ynsmekah9vvcnsascw7qcc 7247231 7247230 2026-07-10T23:10:34Z Hafsatulkhair 2603474 /* Criticism */ 7247231 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q105694724}} '''Abduljabbar Nasuru Kabara''' (nji yanyi 7 hya hya sudan fa 1970) Abduljabbar ndgya Nigerian controversial Islamic cleric ba Qadiriyya scholar jon ngiya or [[Wp/mrt/Kano|Kano]], Nigeria, accused of blasphemy towards the Islamic prophet [[Wp/mrt/Muhammad|Muhammad]]. zir [[Wp/mrt/Nasuru Kabara|Nasuru Kabara]] ngyaja, leader ni [[Wp/mrt/Qadiriyya|Qadiriyya]] sect of West Africa sada ba zamin yi kra kushu [[Wp/mrt/Karibullah Nasir Kabara|Karibullah Nasir Kabara]] najan hir tsa dunyi kra tau. == Ndar tang == ==Sənisəkur== ==Islamic faith== ==Personal life== ==Islamic debate== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q105694724}} 2g5bepl3g3exmwvqytcpdll8aip6zes 7247232 7247231 2026-07-10T23:10:46Z Hafsatulkhair 2603474 /* Islamic debate */ 7247232 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q105694724}} '''Abduljabbar Nasuru Kabara''' (nji yanyi 7 hya hya sudan fa 1970) Abduljabbar ndgya Nigerian controversial Islamic cleric ba Qadiriyya scholar jon ngiya or [[Wp/mrt/Kano|Kano]], Nigeria, accused of blasphemy towards the Islamic prophet [[Wp/mrt/Muhammad|Muhammad]]. zir [[Wp/mrt/Nasuru Kabara|Nasuru Kabara]] ngyaja, leader ni [[Wp/mrt/Qadiriyya|Qadiriyya]] sect of West Africa sada ba zamin yi kra kushu [[Wp/mrt/Karibullah Nasir Kabara|Karibullah Nasir Kabara]] najan hir tsa dunyi kra tau. == Ndar tang == ==Sənisəkur== ==Islamic faith== ==Personal life== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q105694724}} kbpo13mps7tbsn3hgl8jccsnanmumok 7247233 7247232 2026-07-10T23:10:57Z Hafsatulkhair 2603474 /* Personal life */ 7247233 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q105694724}} '''Abduljabbar Nasuru Kabara''' (nji yanyi 7 hya hya sudan fa 1970) Abduljabbar ndgya Nigerian controversial Islamic cleric ba Qadiriyya scholar jon ngiya or [[Wp/mrt/Kano|Kano]], Nigeria, accused of blasphemy towards the Islamic prophet [[Wp/mrt/Muhammad|Muhammad]]. zir [[Wp/mrt/Nasuru Kabara|Nasuru Kabara]] ngyaja, leader ni [[Wp/mrt/Qadiriyya|Qadiriyya]] sect of West Africa sada ba zamin yi kra kushu [[Wp/mrt/Karibullah Nasir Kabara|Karibullah Nasir Kabara]] najan hir tsa dunyi kra tau. == Ndar tang == ==Sənisəkur== ==Islamic faith== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q105694724}} d0nvcivgm4ebleugym6pwbxlufp2fx1 7247234 7247233 2026-07-10T23:11:09Z Hafsatulkhair 2603474 /* Islamic faith */ 7247234 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q105694724}} '''Abduljabbar Nasuru Kabara''' (nji yanyi 7 hya hya sudan fa 1970) Abduljabbar ndgya Nigerian controversial Islamic cleric ba Qadiriyya scholar jon ngiya or [[Wp/mrt/Kano|Kano]], Nigeria, accused of blasphemy towards the Islamic prophet [[Wp/mrt/Muhammad|Muhammad]]. zir [[Wp/mrt/Nasuru Kabara|Nasuru Kabara]] ngyaja, leader ni [[Wp/mrt/Qadiriyya|Qadiriyya]] sect of West Africa sada ba zamin yi kra kushu [[Wp/mrt/Karibullah Nasir Kabara|Karibullah Nasir Kabara]] najan hir tsa dunyi kra tau. == Ndar tang == ==Sənisəkur== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q105694724}} gmhzf2wssiymov7vh0yjlmb2plwo0ni 7247235 7247234 2026-07-10T23:11:19Z Hafsatulkhair 2603474 /* Ndar tang */ 7247235 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q105694724}} '''Abduljabbar Nasuru Kabara''' (nji yanyi 7 hya hya sudan fa 1970) Abduljabbar ndgya Nigerian controversial Islamic cleric ba Qadiriyya scholar jon ngiya or [[Wp/mrt/Kano|Kano]], Nigeria, accused of blasphemy towards the Islamic prophet [[Wp/mrt/Muhammad|Muhammad]]. zir [[Wp/mrt/Nasuru Kabara|Nasuru Kabara]] ngyaja, leader ni [[Wp/mrt/Qadiriyya|Qadiriyya]] sect of West Africa sada ba zamin yi kra kushu [[Wp/mrt/Karibullah Nasir Kabara|Karibullah Nasir Kabara]] najan hir tsa dunyi kra tau. ==Sənisəkur== ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q105694724}} qyb4sxisz7f14ngqhwhi19ajzqc5ts7 7247236 7247235 2026-07-10T23:11:29Z Hafsatulkhair 2603474 /* Sənisəkur */ 7247236 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q105694724}} '''Abduljabbar Nasuru Kabara''' (nji yanyi 7 hya hya sudan fa 1970) Abduljabbar ndgya Nigerian controversial Islamic cleric ba Qadiriyya scholar jon ngiya or [[Wp/mrt/Kano|Kano]], Nigeria, accused of blasphemy towards the Islamic prophet [[Wp/mrt/Muhammad|Muhammad]]. zir [[Wp/mrt/Nasuru Kabara|Nasuru Kabara]] ngyaja, leader ni [[Wp/mrt/Qadiriyya|Qadiriyya]] sect of West Africa sada ba zamin yi kra kushu [[Wp/mrt/Karibullah Nasir Kabara|Karibullah Nasir Kabara]] najan hir tsa dunyi kra tau. ==Ndərər ɗəŋgá/sagida nca== [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q105694724}} r5cmvorf8aqave6uob40s45r9qdtcav 4 3550783 7247579 7241307 2026-07-11T09:45:25Z Пан Хаунд 2 2597454 /* List of Wikiquote projects (Wq/xyz) open in the Incubator */ 7247579 wikitext text/x-wiki {{Notice|Please add your Wikiquote projects to the list, if it hasn't already added.}} ==List of Wikiquote projects (Wq/xyz) open in the Incubator== <small> Last update of the page : 2026-07-02. Counting of page number of each project is automatic (''use the purge button to refresh the display'').</small> {| class="wikitable sortable" ! Project ! Code ! English name ! Number of articles ! Starting date ! Status ! Actions taken |- ||Wikiquote||aa||Afar||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/aa|{{PAGESINCATEGORY:wq/aa}}]] ||2024-12|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||am||Amharic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/am|{{PAGESINCATEGORY:wq/am}}]] ||2004-04|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||ary||Moroccan Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ary|{{PAGESINCATEGORY:wq/ary}}]] ||2024-04 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||ast||Asturian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ast|{{PAGESINCATEGORY:wq/ast}}]] ||2005-08||style="background-color: grey;"| Imported to Incubator. Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||azb||South Azerbaijani||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/azb|{{PAGESINCATEGORY:wq/azb}}]] ||2015-02 ||style="background-color: grey;" | Active only 2015-08|| |- ||Wikiquote||ba||Bashkir||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ba|{{PAGESINCATEGORY:wq/ba}}]] ||2012-|| style="background-color: grey;" | Inactive since 2013 || |- ||Wikiquote||bew||Betawi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/bew|{{PAGESINCATEGORY:wq/bew}}]] ||2025-04||style="background-color: yellow;" |Active since creation || |- ||Wikiquote||blk||Pa'O||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/blk|{{PAGESINCATEGORY:wq/blk}}]] ||2023-12|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||btm||Batak Mandailing||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/btm|{{PAGESINCATEGORY:wq/btm}}]] ||2024-10|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||chy||Cheyenne||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/chy|{{PAGESINCATEGORY:wq/chy}}]] ||2023-12||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||diq||Zazaki||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/diq|{{PAGESINCATEGORY:wq/diq}}]] ||2011|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||dtp||Kadazandusun||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/dtp|{{PAGESINCATEGORY:wq/dtp}}]] ||2024-08|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||fat||Fante||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/fat|{{PAGESINCATEGORY:wq/fat}}]] ||2024-10|| Recently active || |- ||Wikiquote||glk||Gilaki||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/glk|{{PAGESINCATEGORY:wq/glk}}]] ||2007-|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||grc||Ancient Greek||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/grc|{{PAGESINCATEGORY:wq/grc}}]] ||2009|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||ha||Hausa||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ha|{{PAGESINCATEGORY:wq/ha}}]] ||2014-08||style="background-color: yellow;" | Active in 2022-08, then in 2023-02, then during 2024-01 to 2024-02, then during 2024-06 to 2024-10, then during 2024-12 to 2025-01, then during 2025-03 to 2025-04, and then re-active during 2025-06 to 2025-12 || No actions taken. |- ||Wikiquote||ht||Haitian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ht|{{PAGESINCATEGORY:wq/ht}}]] ||2007-11||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||jv||Javanese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/jv|{{PAGESINCATEGORY:wq/jv}}]] ||2012|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||kaa||Karakalpak||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/kaa|{{PAGESINCATEGORY:wq/kaa}}]] ||2022-08 ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||kk||Kazakh||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/kk|{{PAGESINCATEGORY:wq/kk}}]] ||2005-07|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation. Imported to Incubator in 2011.|| |- ||Wikiquote||kge||Komering||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/kge|{{PAGESINCATEGORY:wq/kge}}]]||2023-11|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||knc||Central Kanuri||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/knc|{{PAGESINCATEGORY:wq/knc}}]] ||2008-11|| Active only 2025-07 || |- ||Wikiquote||mag||Magahi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/mag|{{PAGESINCATEGORY:wq/mag}}]] || 2024|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||mg||Malagasy||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/mg|{{PAGESINCATEGORY:wq/mg}}]] ||2025-09|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||min||Minangkabau||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wq/min|{{PAGESINCATEGORY:Wq/min}}]] ||2016-02|| Not imported yet.||Approved in 2026 |- ||Wikiquote||mk||Macedonian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/mk|{{PAGESINCATEGORY:wq/mk}}]] ||2020 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||my||Burmese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/my|{{PAGESINCATEGORY:wq/my}}]] ||2018-06 || style="background-color: grey;" |Never been active since creation || |- ||Wikiquote||ne||Nepali||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wn/ne|{{PAGESINCATEGORY:Wn/ne}}]] ||2011 ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||oc||Occitan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/oc|{{PAGESINCATEGORY:wq/oc}}]] ||2008 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||om||Oromo||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/om|{{PAGESINCATEGORY:wq/om}}]] ||2021|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||or||Odia||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/or|{{PAGESINCATEGORY:wq/or}}]] ||2011|| style="background-color: grey;" | Inactive since 2012 || |- ||Wikiquote||pa||Punjabi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/pa|{{PAGESINCATEGORY:wq/pa}}]] ||2013|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||pnb||Western Punjabi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wq/pnb|{{PAGESINCATEGORY:Wq/pnb}}]] ||2008 || style="background-color: grey;" | Inactive since 2015 || |- ||Wikiquote||ps||Pashto||align="right"|[[Special:Prefixindex/wq/ps|{{PAGESINCATEGORY:Wq/ps}}]] ||2012-01 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||qu||Quechua||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/qu|{{PAGESINCATEGORY:wq/qu}}]] ||2007-12|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||rkt||Rangpuri||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/rkt|{{PAGESINCATEGORY:wq/rkt}}]] ||2024-12||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||sat||Santali||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/sat|{{PAGESINCATEGORY:wq/sat}}]] ||2022-05|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||se||North Sami||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/se|{{PAGESINCATEGORY:wq/se}}]] ||2012|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation. || |- ||Wikiquote||sd||Sindhi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/sd|{{PAGESINCATEGORY:wq/sd}}]] ||2015 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||sn||Shona||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/sn|{{PAGESINCATEGORY:wq/sn}}]] ||2023|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||so||Somali||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/so|{{PAGESINCATEGORY:wq/so}}]] ||2016 ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||sw||Swahili||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/sw|{{PAGESINCATEGORY:wq/sw}}]] ||2017-07|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||syl||Sylheti||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/syl|{{PAGESINCATEGORY:wq/syl}}]] ||2020-07 || style="background-color: yellow;" | Was active from 2023-05 to 2024-05, for 13 months|| No action has been taken by Langcom. |- ||Wikiquote||tcy||Tulu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tcy|{{PAGESINCATEGORY:wq/tcy}}]] ||2024|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||tg||Tajik||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tg|{{PAGESINCATEGORY:wq/tg}}]] ||2010-11 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||tly||Talysh||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tly|{{PAGESINCATEGORY:wq/tly}}]] ||2013 ||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||tn||Tswana||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tn|{{PAGESINCATEGORY:wq/tn}}]] ||2022-05 || style="background-color: grey;" | Inactive since 2022|| |- ||Wikiquote||tt||Tatar||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tt|{{PAGESINCATEGORY:wq/tt}}]] ||2009-01 || style="background-color: grey;" | Imported to incubator. Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||si||Sinhalese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/si|{{PAGESINCATEGORY:wq/si}}]] ||2013|| ?|| |- ||Wikiquote||xmf||Mingrelian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/xmf|{{PAGESINCATEGORY:wq/xmf}}]] ||2016 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||yue||Cantonese Chinese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/yue|{{PAGESINCATEGORY:wq/yue}}]] ||2013-06|| style="background-color: grey;" | Inactive since 2020|| |- ||Wikiquote||zgh||Standard Moroccan Amazigh||align="right"|[[Special:Prefixindex/wq/zgh|{{PAGESINCATEGORY:wq/zgh}}]] || 2025||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |} * Template: [[Template:Tests/wq]] ==See also== * [[Incubator:Wikipedia projects]] * [[Incubator:Wiktionary projects]] * [[Incubator:Wikibooks projects]] * [[Incubator:Wikinews projects]] * [[Incubator:Wikivoyage projects]] [[Category:Incubator:Projects]] 2k5ux1xnshjirkm1i86x1n2k90n0dxv 7247580 7247579 2026-07-11T09:45:53Z Пан Хаунд 2 2597454 7247580 wikitext text/x-wiki {{Notice|Please add your Wikiquote projects to the list, if it hasn't already added.}} ==List of Wikiquote projects (Wq/xyz) open in the Incubator== <small> Last update of the page : 2026-07-11. Counting of page number of each project is automatic (''use the purge button to refresh the display'').</small> {| class="wikitable sortable" ! Project ! Code ! English name ! Number of articles ! Starting date ! Status ! Actions taken |- ||Wikiquote||aa||Afar||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/aa|{{PAGESINCATEGORY:wq/aa}}]] ||2024-12|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||am||Amharic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/am|{{PAGESINCATEGORY:wq/am}}]] ||2004-04|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||ary||Moroccan Arabic||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ary|{{PAGESINCATEGORY:wq/ary}}]] ||2024-04 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||ast||Asturian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ast|{{PAGESINCATEGORY:wq/ast}}]] ||2005-08||style="background-color: grey;"| Imported to Incubator. Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||azb||South Azerbaijani||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/azb|{{PAGESINCATEGORY:wq/azb}}]] ||2015-02 ||style="background-color: grey;" | Active only 2015-08|| |- ||Wikiquote||ba||Bashkir||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ba|{{PAGESINCATEGORY:wq/ba}}]] ||2012-|| style="background-color: grey;" | Inactive since 2013 || |- ||Wikiquote||bew||Betawi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/bew|{{PAGESINCATEGORY:wq/bew}}]] ||2025-04||style="background-color: yellow;" |Active since creation || |- ||Wikiquote||blk||Pa'O||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/blk|{{PAGESINCATEGORY:wq/blk}}]] ||2023-12|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||btm||Batak Mandailing||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/btm|{{PAGESINCATEGORY:wq/btm}}]] ||2024-10|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||chy||Cheyenne||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/chy|{{PAGESINCATEGORY:wq/chy}}]] ||2023-12||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||diq||Zazaki||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/diq|{{PAGESINCATEGORY:wq/diq}}]] ||2011|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||dtp||Kadazandusun||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/dtp|{{PAGESINCATEGORY:wq/dtp}}]] ||2024-08|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||fat||Fante||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/fat|{{PAGESINCATEGORY:wq/fat}}]] ||2024-10|| Recently active || |- ||Wikiquote||glk||Gilaki||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/glk|{{PAGESINCATEGORY:wq/glk}}]] ||2007-|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||grc||Ancient Greek||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/grc|{{PAGESINCATEGORY:wq/grc}}]] ||2009|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||ha||Hausa||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ha|{{PAGESINCATEGORY:wq/ha}}]] ||2014-08||style="background-color: yellow;" | Active in 2022-08, then in 2023-02, then during 2024-01 to 2024-02, then during 2024-06 to 2024-10, then during 2024-12 to 2025-01, then during 2025-03 to 2025-04, and then re-active during 2025-06 to 2025-12 || No actions taken. |- ||Wikiquote||ht||Haitian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/ht|{{PAGESINCATEGORY:wq/ht}}]] ||2007-11||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||jv||Javanese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/jv|{{PAGESINCATEGORY:wq/jv}}]] ||2012|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||kaa||Karakalpak||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/kaa|{{PAGESINCATEGORY:wq/kaa}}]] ||2022-08 ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||kk||Kazakh||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/kk|{{PAGESINCATEGORY:wq/kk}}]] ||2005-07|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation. Imported to Incubator in 2011.|| |- ||Wikiquote||kge||Komering||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/kge|{{PAGESINCATEGORY:wq/kge}}]]||2023-11|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||knc||Central Kanuri||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/knc|{{PAGESINCATEGORY:wq/knc}}]] ||2008-11|| Active only 2025-07 || |- ||Wikiquote||mag||Magahi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/mag|{{PAGESINCATEGORY:wq/mag}}]] || 2024|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||mg||Malagasy||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/mg|{{PAGESINCATEGORY:wq/mg}}]] ||2025-09|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||min||Minangkabau||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wq/min|{{PAGESINCATEGORY:Wq/min}}]] ||2016-02|| Not imported yet.||Approved in 2026 |- ||Wikiquote||mk||Macedonian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/mk|{{PAGESINCATEGORY:wq/mk}}]] ||2020 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||my||Burmese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/my|{{PAGESINCATEGORY:wq/my}}]] ||2018-06 || style="background-color: grey;" |Never been active since creation || |- ||Wikiquote||ne||Nepali||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wn/ne|{{PAGESINCATEGORY:Wn/ne}}]] ||2011 ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||oc||Occitan||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/oc|{{PAGESINCATEGORY:wq/oc}}]] ||2008 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||om||Oromo||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/om|{{PAGESINCATEGORY:wq/om}}]] ||2021|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||or||Odia||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/or|{{PAGESINCATEGORY:wq/or}}]] ||2011|| style="background-color: grey;" | Inactive since 2012 || |- ||Wikiquote||pa||Punjabi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/pa|{{PAGESINCATEGORY:wq/pa}}]] ||2013|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||pnb||Western Punjabi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/Wq/pnb|{{PAGESINCATEGORY:Wq/pnb}}]] ||2008 || style="background-color: grey;" | Inactive since 2015 || |- ||Wikiquote||ps||Pashto||align="right"|[[Special:Prefixindex/wq/ps|{{PAGESINCATEGORY:Wq/ps}}]] ||2012-01 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||qu||Quechua||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/qu|{{PAGESINCATEGORY:wq/qu}}]] ||2007-12|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||rkt||Rangpuri||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/rkt|{{PAGESINCATEGORY:wq/rkt}}]] ||2024-12||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||sat||Santali||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/sat|{{PAGESINCATEGORY:wq/sat}}]] ||2022-05|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||se||North Sami||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/se|{{PAGESINCATEGORY:wq/se}}]] ||2012|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation. || |- ||Wikiquote||sd||Sindhi||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/sd|{{PAGESINCATEGORY:wq/sd}}]] ||2015 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||sn||Shona||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/sn|{{PAGESINCATEGORY:wq/sn}}]] ||2023|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||so||Somali||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/so|{{PAGESINCATEGORY:wq/so}}]] ||2016 ||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||sw||Swahili||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/sw|{{PAGESINCATEGORY:wq/sw}}]] ||2017-07|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||syl||Sylheti||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/syl|{{PAGESINCATEGORY:wq/syl}}]] ||2020-07 || style="background-color: yellow;" | Was active from 2023-05 to 2024-05, for 13 months|| No action has been taken by Langcom. |- ||Wikiquote||tcy||Tulu||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tcy|{{PAGESINCATEGORY:wq/tcy}}]] ||2024|| style="background-color: grey;" | Never been active since creation || |- ||Wikiquote||tg||Tajik||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tg|{{PAGESINCATEGORY:wq/tg}}]] ||2010-11 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||tly||Talysh||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tly|{{PAGESINCATEGORY:wq/tly}}]] ||2013 ||style="background-color: grey;"| Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||tn||Tswana||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tn|{{PAGESINCATEGORY:wq/tn}}]] ||2022-05 || style="background-color: grey;" | Inactive since 2022|| |- ||Wikiquote||tt||Tatar||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/tt|{{PAGESINCATEGORY:wq/tt}}]] ||2009-01 || style="background-color: grey;" | Imported to incubator. Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||si||Sinhalese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/si|{{PAGESINCATEGORY:wq/si}}]] ||2013|| ?|| |- ||Wikiquote||xmf||Mingrelian||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/xmf|{{PAGESINCATEGORY:wq/xmf}}]] ||2016 || style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |- ||Wikiquote||yue||Cantonese Chinese||align="right"|[[SPECIAL:PREFIXINDEX/wq/yue|{{PAGESINCATEGORY:wq/yue}}]] ||2013-06|| style="background-color: grey;" | Inactive since 2020|| |- ||Wikiquote||zgh||Standard Moroccan Amazigh||align="right"|[[Special:Prefixindex/wq/zgh|{{PAGESINCATEGORY:wq/zgh}}]] || 2025||style="background-color: grey;" | Never been active since creation|| |} * Template: [[Template:Tests/wq]] ==See also== * [[Incubator:Wikipedia projects]] * [[Incubator:Wiktionary projects]] * [[Incubator:Wikibooks projects]] * [[Incubator:Wikinews projects]] * [[Incubator:Wikivoyage projects]] [[Category:Incubator:Projects]] m7j7tyekyrq9oft2rrbjydv17geuqy1 0 3564003 7247658 6706942 2026-07-11T11:01:58Z Baby juuu 2634254 /* Allegations */ 7247658 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5368399}} '''Ely Calil''' (8 hya kupou sudan fa 1945 – 28 hya tufo hya 2018) ndgyaLebanese businessman holding British citizenship. Ndgya zumu or njir guna ni Britain; The Sunday Times Magazine ndi estimated uyan yi hearo 2010 ada £350 million. == Rayuwa == == Alleons == == Personal life == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5368399}} i2s856fiqr17tbgqgess378ux16p5lq 7247659 7247658 2026-07-11T11:02:08Z Baby juuu 2634254 /* Alleons */ 7247659 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5368399}} '''Ely Calil''' (8 hya kupou sudan fa 1945 – 28 hya tufo hya 2018) ndgyaLebanese businessman holding British citizenship. Ndgya zumu or njir guna ni Britain; The Sunday Times Magazine ndi estimated uyan yi hearo 2010 ada £350 million. == Rayuwa == == Allns == == Personal life == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5368399}} cmdwv96t5x55mjcei5ecvlv4mun0ugw 7247660 7247659 2026-07-11T11:02:27Z Baby juuu 2634254 /* Allns */ 7247660 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5368399}} '''Ely Calil''' (8 hya kupou sudan fa 1945 – 28 hya tufo hya 2018) ndgyaLebanese businessman holding British citizenship. Ndgya zumu or njir guna ni Britain; The Sunday Times Magazine ndi estimated uyan yi hearo 2010 ada £350 million. == Rayuwa == == Personal life == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5368399}} tg99ew4u6ytdeelrc9a92syv3iroxze 7247661 7247660 2026-07-11T11:02:40Z Baby juuu 2634254 /* Personal life */ 7247661 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5368399}} '''Ely Calil''' (8 hya kupou sudan fa 1945 – 28 hya tufo hya 2018) ndgyaLebanese businessman holding British citizenship. Ndgya zumu or njir guna ni Britain; The Sunday Times Magazine ndi estimated uyan yi hearo 2010 ada £350 million. == Rayuwa == == Personl life == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5368399}} dsuswb5stb6i6bwv4jkdhh0bekb86kd 7247662 7247661 2026-07-11T11:02:52Z Baby juuu 2634254 /* Personl life */ 7247662 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5368399}} '''Ely Calil''' (8 hya kupou sudan fa 1945 – 28 hya tufo hya 2018) ndgyaLebanese businessman holding British citizenship. Ndgya zumu or njir guna ni Britain; The Sunday Times Magazine ndi estimated uyan yi hearo 2010 ada £350 million. == Rayuwa == == Perlife == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5368399}} c456ayhppg9l0svckqkr3wgiynydqb1 7247663 7247662 2026-07-11T11:03:04Z Baby juuu 2634254 /* Perlife */ 7247663 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5368399}} '''Ely Calil''' (8 hya kupou sudan fa 1945 – 28 hya tufo hya 2018) ndgyaLebanese businessman holding British citizenship. Ndgya zumu or njir guna ni Britain; The Sunday Times Magazine ndi estimated uyan yi hearo 2010 ada £350 million. == Rayuwa == == Pe == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5368399}} 8al9f0n78pafjldv5kbaqllt49a9dly 7247666 7247663 2026-07-11T11:03:15Z Baby juuu 2634254 /* Pe */ 7247666 wikitext text/x-wiki {{Wp/mrt/Databox|item=Q5368399}} '''Ely Calil''' (8 hya kupou sudan fa 1945 – 28 hya tufo hya 2018) ndgyaLebanese businessman holding British citizenship. Ndgya zumu or njir guna ni Britain; The Sunday Times Magazine ndi estimated uyan yi hearo 2010 ada £350 million. == Rayuwa == == Ndərər ɗəŋgá/sagida nca == [[Category:Wp/mrt]] {{INTERWIKI|Q5368399}} d6x6fdjhbfgklkj85r9ugs84o50s12b 3 3578416 7247194 6583439 2026-07-10T21:10:32Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[User talk:H2v5o68z]] to [[User talk:호고호]] 7247194 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:호고호]] nrj8b4or2aw99lc4ga5vsiwljagiwmk 0 3581110 7247199 7219694 2026-07-10T21:19:36Z Zakaria Tunsung 2586001 7247199 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q17708712}} '''Evelyn Abena Akuaba Appiah''' (dɔgɩbʋ daarɩ da la Kpiinichiu beri ayi daarɩ a yuoni 1993) ɩyɛ Ghanaian–[[Wp/wlx/American|American]] yieŋyiene, nɩɛ aŋ maŋ cheŋ gbaŋgbalɩŋ ka nʋba nyɛ anɩŋ nɩɛ aŋ maŋ yɛrɩ ka nʋba nyɛ ba vɩɛlʋŋ. Ʋ da jiŋ yɛ napɔgɔ kogo ŋa baŋ da bʋɔna '[[Wp/wlx/Queen Beauty Universe 2016|Queen Beauty Universe 2016]]' anɩŋ 'Miss Grand International 2020'.<ref>https://web.archive.org/web/20170713183450/https://beautypageants.indiatimes.com/others/abena-akuaba-appiah-crowned-queen-beauty-universe-2016/articleshow/56118100.cms</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20210327153126/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/abena-appiah-winner-miss-grand-international-2020</ref> Ʋ da la dɩɛ yɛ chɛʋtaa kaŋa baŋ bʋɔna 'Miss Grand USA' chɛ da la ɩ pɔgɩ sɛʋsɛʋra aŋ da di chɛʋtaa ŋa baŋ bʋɔna 'Miss Grand International crown'.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Black_News_Channel</ref> <ref>https://www.philstar.com/entertainment/2021/03/28/2087583/miss-usa-first-black-contender-win-miss-grand-international-crown</ref> Chɛ jubanɔɔlʋŋ puoŋ ʋ da ahɩ kuye Ghana a 'Big Four international beauty pageants' dɩɛŋ ŋa puoŋ, chɛ da ba di a 'Miss Universe 2014' anɩŋ 'Miss Earth 2019'.<ref>https://news.abs-cbn.com/life/03/28/21/palaging-may-ghana-new-miss-grand-intl-also-joined-miss-earth-in-2019</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210329071236/https://news.abs-cbn.com/life/03/28/21/why-new-miss-grand-international-declared-philippines-mahal-kita</ref> == Tʋma piilee == Abena ɩyɛ yieŋyiene aŋ da ŋmɩ yieme jɛmaa, tɩ paahɩ "Akomah" (2015), "Earth" (2019), "No Hit anɩŋ Run" (2019) anɩŋ "No More Hate" (2021). Ʋ da tʋŋyɛ a mɔdɩlɩ, a naŋ saana music videos korɔ "Wake Up in the Sky" sung aŋ yi Bruno Mars, Gucci Mane ane Kodak Black, meŋ aŋ e "El Anillo" yi Jennifer Lopez. ===Jʋnɔɔhɩ danyɩna === {| class="wikitable sortable" style=" font-size:90%; width:70%; text-align:center" |- ! Chɛchɛhɩ ! Ahɩ-jiihi ! Bɩ-jiihi ! Junʋɔhɩ chɛʋtaahɩ |- | [[Wp/wlx/Top Model Ghana|Top Model Ghana 2013]]{{Wp/wlx/Cite web|work=India Times|date=July 9, 2020|accessdate=March 31, 2021|title=Evelyn Abena Appiah to represent US at Miss Grand International 2020|url=https://beautypageants.indiatimes.com/Evelyn-Abena-Appiah-to-represent-US-at-Miss-Grand-International-2020/Evelyn-Abena-Appiah-to-represent-US-at-Miss-Grand-International-2020/eventshow/76879691.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330175244/https://beautypageants.indiatimes.com/Evelyn-Abena-Appiah-to-represent-US-at-Miss-Grand-International-2020/Evelyn-Abena-Appiah-to-represent-US-at-Miss-Grand-International-2020/eventshow/76879691.cms|archive-date=March 30, 2021}} | style="background:gold;"| '''Nɩɛ aŋ di''' |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|Ghana}} [[Wp/wlx/Ghana|Ghana]] | |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|Ghana}} [[Wp/wlx/Accra, Ghana|Accra, Ghana]] |- | [[Wp/wlx/Top Model of the World|Top Model of the World 2013]]<nowiki><ref></nowiki>{{Wp/wlx/Cite web|title=Abena wins Queen Beauty Universe|date=October 10, 2016|work=Graphic Showbiz|accessdate=March 31, 2021|url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/abena-wins-queen-beauty-universe.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113235713/https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/abena-wins-queen-beauty-universe.html|archive-date=November 13, 2016}} | style="background:pink;"| ''Unplaced'' |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|Egypt}} [[Wp/wlx/Red Sea|Red Sea]], Egypt | |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|Ghana}} [[Wp/wlx/Ghana|Ghana]] |- | [[Wp/wlx/Miss Universe Ghana|Miss Universe Ghana 2014]] | style="background:gold;"| '''Nɩɛ aŋ di''' |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|Ghana}} [[Wp/wlx/Accra, Ghana|Accra, Ghana]] | |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|Ghana}} [[Wp/wlx/Accra, Ghana|Accra, Ghana]] |- | [[Wp/wlx/Miss Universe 2014|Miss Universe 2014]] | style="background:pink;"| ''Unplaced'' |align=left| {{Wp/wlx/Flag|Florida}}, United States | |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|Ghana}} [[Wp/wlx/Ghana|Ghana]] |- | Queen Beauty Universe 2016<nowiki><ref></nowiki>{{Wp/wlx/Cite web|title=Abena wins Queen Beauty Universe|date=October 2016|accessdate=March 31, 2021|work=Africulture|url=https://code.responsivevoice.org/responsivevoice.js?key=Y6WMtdc3|archive-url=https://web.archive.org/web/20210327190636/https://code.responsivevoice.org/responsivevoice.js?key=Y6WMtdc3|archive-date=March 27, 2021}}</ref> | style="background:gold;"| '''Nɩɛ aŋ di''' |align=left| {{Wp/wlx/Flag|Spain}} | |- | Miss World America 2017 | style="background:lightyellow;"| Top 16 |align=left| {{Wp/wlx/Flag|Florida}}, United States | Top 10 – Top Model <br> Top 10 – Sports and Fitness |- | [[Wp/wlx/Miss Earth Ghana|Miss Earth Ghana 2019]] | style="background:gold;"| '''Nɩɛ aŋ di''' |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|Ghana}} [[Wp/wlx/Accra, Ghana|Accra, Ghana]] | |- | [[Wp/wlx/Miss Earth 2019|Miss Earth 2019]] | style="background:lightyellow;"| Top 20 |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|PHI}} [[Wp/wlx/Manila, Philippines|Manila, Philippines]] | Best in Evening Gown (Air)<br>Best in Beach Wear (Air)<br> Best in Talent (Air)<br> Best in Resorts Wear (Air)<br> Miss Vivo (Air) <br> Miss Infinity Cosset (Air)<br>Miss DOH Reg 5 (Air)<br>People's Choice Award<br>Best in Philippine Terno<br>Miss Earth Flora 1st runner-up |- | [[Wp/wlx/Miss Grand USA|Miss Grand USA]] 2020 | style="background:gold;"| '''Nɩɛ baŋ ihi''' |align=left| {{Wp/wlx/Flag|New York}} | |- | [[Wp/wlx/Miss Grand International|Miss Grand International 2020]] | style="background:gold;"| '''Nɩɛ aŋ di''' |align=left| {{Wp/wlx/Flagicon|THA}} [[Wp/wlx/Bangkok, Thailand|Bangkok, Thailand]] | Top 20 – Best in Swimsuit<br>Top 20 – How to eat Thai food in 2-minute Challenge |- |} ==Sinihi ʋ haŋ paahɩ dɩɛŋdɩɛnɩba puoŋ== [[Category:Wp/wlx]] [[Category:Wp/wlx/Gaana-Amɛrika Yieŋyiene]] {| class="wikitable" |- ! Year !! Country !! Title !! Genre !! Role!! Producer !! |- |2007||{{Wp/wlx/Flagu|United States}}||Deadmeat||[[Wp/wlx/Action film|Action]]||{{Wp/wlx/N/a|''[[Wp/wlx/Extra (acting)|Extra]]''}} |- |2019 ||{{Wp/wlx/Flagu|United States}}||Mino: A Diasporic Myth||[[Wp/wlx/Utopian and dystopian fiction|Utopian fantasy]]||Zuri||Ashunda Norris|| |- | rowspan="2" |2024 ||{{Wp/wlx/Flagu|United States}}||Meri Mary Mari||[[Wp/wlx/Science fiction film|Sci-Fi]]||Meri Mary Mari||Antoine Jackson|| |- | {{Wp/wlx/Flagu|Nigeria}} || On Different Grounds || || {{Wp/wlx/TBA}} ||[[Wp/wlx/Mildred Okwo|Mildred Okwo]] |} == Tarɩjiihi == {{INTERWIKI|Q17708712}} ltjbijf6dvhs24wov80b0c2i3lq9soc 0 3612688 7246904 7174473 2026-07-10T13:18:40Z Isksks 2688764 Undid revision [[Special:Diff/6702393|6702393]] by [[Special:Contributions/Пан Хаунд 2|Пан Хаунд 2]] ([[User talk:Пан Хаунд 2|talk]]) 7246904 wikitext text/x-wiki {{Notice|type=nominated-for-deletion}} {{test wiki | status = open | language = TBD | meta = <!-- is there a request on Meta-Wiki? --> }} hh9obsjseud25eafmhpqe6ciftuz1de 7246906 7246904 2026-07-10T13:18:58Z Isksks 2688764 Undid revision [[Special:Diff/7174473|7174473]] by [[Special:Contributions/~2026-23926-28|~2026-23926-28]] ([[User talk:~2026-23926-28|talk]]) 7246906 wikitext text/x-wiki {{test wiki | status = open | language = TBD | meta = <!-- is there a request on Meta-Wiki? --> }} r22emz41vpjext5u1d6cvpnwxfz1a85 0 3612997 7247261 6708712 2026-07-11T00:10:31Z CHENG REX 2607725 /* */ 7247261 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q7725}} '''Hywegelêk''' a sé jyeng e gasi de hé perè e yenē nagwai ku hé wul na turuk. Hywegelêk hé perè e jeng de gwai gwa kōk gā ku hé wul jeng de gwai gwa ga wô turuk. Kon kè shá hé tōk dura Jeng tèk dè hywegelêk he perè ke hé yenè he. Bé tōk yé hywegelêk ká bé Simi da bé há é lo tèt Jeng dé gwi gu gā [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q7725}} qv84kum8x1jvbjakhff9ixxbq4qh0ev 0 3613002 7247262 6706974 2026-07-11T00:17:51Z CHENG REX 2607725 /* */ 7247262 wikitext text/x-wiki {{Wp/bom/Databox|item=Q7722}} '''Nagasi''' a se jeng yi nusu gwi wɔ e tegwi, ke jeng e yi te turuk wɔ e tegwi. E jeng de yi gwi gwo nusu yi râk. [[Category:Wp/bom]] [[Category:Wp/bom/Berom Wikipedia Outreach]] {{INTERWIKI|Q7722}} by16nsztfrci2bm2j9iocnj6wcmy829 0 3615144 7247621 6714666 2026-07-11T10:47:23Z Baby juuu 2634254 /* Academics and Writers */ 7247621 wikitext text/x-wiki ==Academics and Writers== ===Acadecs=== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] ===Writers=== *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ==Entertainers and artists== ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] n3b6evfoyz7cmuquoe68y6pxhwi2c3r 7247623 7247621 2026-07-11T10:48:07Z Baby juuu 2634254 /* Acadecs */ 7247623 wikitext text/x-wiki ==Academics and Writers== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] ===Writers=== *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ==Entertainers and artists== ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] 3lf47uhsrepauh5vesru58yyguklzdz 7247624 7247623 2026-07-11T10:49:23Z Baby juuu 2634254 /* Entertainers and artists */ 7247624 wikitext text/x-wiki ==Academics and Writers== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] ===Writers=== *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ==Entertaine ists== ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] 4x5g86ap479olbjd2ieuvi66hw3oz33 7247625 7247624 2026-07-11T10:49:50Z Baby juuu 2634254 /* Entertaine ists */ 7247625 wikitext text/x-wiki ==Academics and Writers== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] ===Writers=== *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] ai35xia7tphpcd4p5jyomud09t3qh0v 7247627 7247625 2026-07-11T10:52:02Z Baby juuu 2634254 /* Film directors */ 7247627 wikitext text/x-wiki ==Academics and Writers== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] ===Writers=== *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ==Entertaine == ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] t90rpu9wn4trmfa8lcn2l92jj16rrug 7247628 7247627 2026-07-11T10:52:18Z Baby juuu 2634254 /* Entertaine */ 7247628 wikitext text/x-wiki ==Academics and Writers== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] ===Writers=== *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ==Entere == ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] ay8qpiuf8chbjm8eu7uusl0xfe9t598 7247629 7247628 2026-07-11T10:52:36Z Baby juuu 2634254 /* Entere */ 7247629 wikitext text/x-wiki ==Academics and Writers== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] ===Writers=== *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] 6m3k258hlodkx72kjtxfss2k0y7y6pd 7247630 7247629 2026-07-11T10:52:56Z Baby juuu 2634254 /* Writers */ 7247630 wikitext text/x-wiki ==Academics and Writers== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] 2yairbn7ci7lzu2cw3zlchi4vqj8nlw 7247631 7247630 2026-07-11T10:53:14Z Baby juuu 2634254 /* Academics and Writers */ 7247631 wikitext text/x-wiki ==Academics Writers== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] m1clvwqerp5loh9xxggtjdivnqv2aue 7247632 7247631 2026-07-11T10:53:25Z Baby juuu 2634254 /* Academics Writers */ 7247632 wikitext text/x-wiki ==Academicters== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] 5fq4251gyhmz4578lcikk1m5npvi8rw 7247633 7247632 2026-07-11T10:53:35Z Baby juuu 2634254 /* Academicters */ 7247633 wikitext text/x-wiki ==Academrs== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] fugx3f7oh7zdmrmmb4cwysfh65ktg2q 7247634 7247633 2026-07-11T10:53:45Z Baby juuu 2634254 /* Academrs */ 7247634 wikitext text/x-wiki ==Acas== *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] e1miv7bbg5w9qaaznof1cop5by4gjp2 7247635 7247634 2026-07-11T10:53:56Z Baby juuu 2634254 /* Acas */ 7247635 wikitext text/x-wiki *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film directors=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] rvpsxtxg4zrxoc9yccl25saprlsa4lt 7247636 7247635 2026-07-11T10:54:09Z Baby juuu 2634254 /* Film directors */ 7247636 wikitext text/x-wiki *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film dires=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] ez4z8rbdcvh3y21kwqi2tgef9bj3b0o 7247638 7247636 2026-07-11T10:54:21Z Baby juuu 2634254 /* Film dires */ 7247638 wikitext text/x-wiki *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===Film es=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] mh5slw5a0j2qjnozvnlkyara5mwx7q1 7247640 7247638 2026-07-11T10:54:36Z Baby juuu 2634254 /* Film es */ 7247640 wikitext text/x-wiki *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) ===F es=== *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] 3s5dqg9aovgdmnuaho86570xykoqa8g 7247641 7247640 2026-07-11T10:54:51Z Baby juuu 2634254 /* F es */ 7247641 wikitext text/x-wiki *[[Wp/mrt/Sidibé Aminata Diallo|Sidibé Aminata Diallo]] ===Scholars of [[Wp/mrt/Sankore Madrasah|Sankore Madrasah]]=== Scholars wrote their own books as part of a [[Wp/mrt/Socioeconomic|socioeconomic]] model. Students were charged with copying these books and any other books they could get their hands on. Today there are over 700,000 manuscripts in Timbuktu with many dating back to West Africa's Golden Age (12th-16th centuries). *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Mohammed Bagayogo|Mohammed Bagayogo]] *[[Wp/mrt/Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar|Al-Qadi Aqib ibn Mahmud ibn Umar]] *[[Wp/mrt/Ahmad Baba al Massufi|Ahmad Baba al Massufi]] (1556–1627) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] (born 1949) *[[Wp/mrt/Ibrahima Aya|Ibrahima Aya]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Amadou Hampâté Bâ|Amadou Hampâté Bâ]] (1900–1991) *[[Wp/mrt/Adame Ba Konaré|Adame Ba Konaré]] (born 1947) *[[Wp/mrt/Massa Makan Diabaté|Massa Makan Diabaté]] (1938–1988) *[[Wp/mrt/Souéloum Diagho|Souéloum Diagho]] *[[Wp/mrt/Aïda Mady Diallo|Aïda Mady Diallo]] *[[Wp/mrt/Alpha Mandé Diarra|Alpha Mandé Diarra]] (born 1954) *[[Wp/mrt/Doumbi Fakoly|Doumbi Fakoly]] (born 1944) *[[Wp/mrt/Aoua Kéita|Aoua Kéita]] (1912–1980) *[[Wp/mrt/Moussa Konaté (writer)|Moussa Konaté]] *[[Wp/mrt/Yambo Ouologuem|Yambo Ouologuem]] (born 1940) *[[Wp/mrt/Oumou Armand Diarra|Oumou Armand Diarra]] (born 1967) *[[Wp/mrt/Bernadette Sanou Dao|Bernadette Sanou Dao]] (born 1952) *[[Wp/mrt/Aminata Traoré (author)|Aminata Traoré]] (born 1942) *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] (1930–2003) * [[Wp/mrt/Mady Ibrahim Kante|Mady Ibrahim Kante]] (born 1982) *[[Wp/mrt/Abdoulaye Ascofaré|Abdoulaye Ascofaré]] *[[Wp/mrt/Souleymane Cissé (film director)|Souleymane Cissé]] *[[Wp/mrt/Adama Drabo|Adama Drabo]] *[[Wp/mrt/Assane Kouyaté|Assane Kouyaté]] *[[Wp/mrt/Cheick Oumar Sissoko|Cheick Oumar Sissoko]] *[[Wp/mrt/Falaba Issa Traoré|Falaba Issa Traoré]] *[[Wp/mrt/Sidy Fassara Diabaté|Sidy Fassara Diabaté]] [[Category:Wp/mrt]] tewzwny3dby1c4adqi779cjpm8t7z0l 0 3619792 7247380 7222115 2026-07-11T06:34:23Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q7877688]] 7247380 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q7877688}} '''Akaruuru k'eby'obutegyeki akari kukwata aha kugaruraho ebibiina by'obutegyeki baingmakuli abiri namunaana '''kakabaho ebiro ma <u>ry'okwa</u> mushanju omu gwa enkumi Ebibiina by'eby'obutegyeki bikaba <ins>byazibiirwe</ins> kwesimbaho <ins>kuteererwa akaruuru</ins> omu myaka 20 <ins>ey'enyima</ins>. Omw'ebembezi w'eihanga [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akatandiikaho enkora y'obutegyeki eya "Gwangisiriza" eyaayizire omu bw'ebembezi omu gwa 1986. Hakabaho <ins>ehururu y'</ins>okuteera akaruuru <ins>ka boona (rifurendamu) omu gwa</ins> 2000, kwonka ekiteiso kikangwa abateezi b'akaruuru abarikurenga ebicweka makumi mwenda ahari igana. Omurundi ogu kikaikirizibwa abateezi abarikurenga ebicweka makumi <ins>mwenda ahari igana.</ins> == '''Enturukiriro''' == Eishengyero rya Uganda rikateera akaruuru<ins>, ryaikiriza kutebeekanisa</ins> akaruuru <ins><u>ka boona</u></ins> k'ebiro 4 Okwa kataano omu mwaka gwa '''2005'''. <ins>Okushemeereererwa</ins> akaruuru <ins>ka boona tikurabaire kwingi</ins>, ahabw'okuba Gavumenti hamwe n'ab'ebibiina ebirikuhakanisa baakahagira okugaruka omu nkora y'ebibiina <ins>baingi</ins> by'obutegyeki. Ebibiina by'obutegyeki ebimwe, otwariiremu n'ekibiina kya Forum for Democratic Change, <ins>bikeetantara</ins> akaruuru, barikugira ngu nikabaasa kureetaho obutegyeki bw'ekibiina kimwe kumara emyaka ikumi na mwende Omw'ebembezi w'eihanga Museveni akaahakanisa <ins>abayangire kuteera akaruuru, ngu '</ins>'<ins>tibarikuhagira entunguuka omuri</ins> Uganda. <ins><nowiki>''</nowiki></ins> Abareebi abandi bakaha ekiteiso <ins>ngu</ins> doora obukaikuru <ins>12.5</ins> obw'akoresiibwe omu karuuru <ins>ka boona zikaba zishemereire</ins> kukoresibwa <ins>omu bindi bintu bikuru omuri</ins> Uganda, rimwe aha mahanga agarikusingayo obworo omu nsi yoona. Ekibuuzo <ins>kirengutukire ekyahairwe</ins> abateezi b'akaruuru kikahakanisibwa <ins>ahabw'okuba kikaba nikibuzaabuza</ins>: "N'oikirizana <ins>n'ekiteiso ky'okuheereza omugisha</ins> abarikwenda <ins>kweteerana omu</ins> bibiina <ins>by'obutegyeki</ins> ebitarikushushana kugira ngu bagume nibahakanira obutegyeki <ins>?</ins>" Akamanyiso <ins>k'omuti</ins> hamwe nak'e<ins>nju bukaba buri aha bubokisi, aka</ins> '<ins>Eego</ins>' <ins>n'aka</ins> 'in<ins>gaaha</ins>'<ins>, kandi n'ahari buri</ins> kakongi <ins>k'okuteereraho</ins> akaruuru. Abateezi b'akaruuru abarikurenga ebicweka makumi mwenda <ins>ahari igana</ins> bakashagika okugaruka omu by'obutegyeki <ins>obwe</ins> bibiina bingi. Abareebi abamwe bakatangaarira omuhendo <ins>ogwayorekirwe gw'abaayejumbire omu karuuru</ins>. Okuteebereza <ins>okw'okubanza kukooreka</ins> ngu abantu abari ahansi ya 30% <ins>aha Banyay'Uganda</ins> obukaikuru <ins>8.5 nibo baateire</ins> akaruuru. <ins>Kwonka</ins> ekitongore ky'eby<ins>'Oburuuru kyo</ins> kikashohoza <ins>amakuru agarikugira ngu</ins> abantu 47<ins>% bakeejumbira omu karuuru</ins>. Okwejumba kukye <ins>kukaabaire</ins> nikushwaza [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Museveni]]. == '''Ebyarugiremu.''' == [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q7877688}} frtnv4ackuu4p0dl23a49rbrsx3jldx 0 3622495 7247379 7139275 2026-07-11T06:32:38Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q398]] 7247379 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q398}} '''Bahrain''', omu butongore obugabe bwa Bahrain, nihanga ry'eizinga omuri burengye bw'eizooba bwa Asia. Ekishangwa aha Persian Gulf, kirimu ebizinga bikye eby'obuhangwa 50 hamwe n'ebindi 33 eby'obuhangwa, ahagati y'ekizinga kya Bahrain, ekirikukora ebicweka 83 ahari igana by'eitaka ry'eihanga. Bahrain eri ahagati ya Qatar hamwe n'amayanja g'omumatemba g'oburengyerwa-eizooba bwa Saudi Arabia, ahu erikukwatanisibwa oruguuto rwa King Fahd Causeway. Omubare gw'abantu ni 1,501,635 kuruga omu mwaka gwa 2023, aharibo 712,362 (47% y'abantu) n'abaturagye ba Bahrain kandi 789,273 n'abafuruki kuruga omu mahanga 2,000 (53% y'abantu). [1] Bahrain netwara oburengye bwa kiromita 760 (290 sq mi) [1] kandi niyo eihanga rya kashatu omu Asia ahanyima ya Maldives na Singapore. [1] Orurembo rukuru kandi orurikukirayo obuhango ni Manama. [[Category:Wp/nyn]] {{INTERWIKI|Q398}} dfr4b9t6vutwxv5bikcbegyk8e9mm41 0 3630563 7246928 7008144 2026-07-10T13:35:04Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q9950]] 7246928 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q9950}} Q''' ko '''q''' ita harafi Ani Dirbawulo ([[Wp/bol/17|17]]) gadallah Jeri harafi billah Latin, inda an anfani ga ita gabo billah Turanci. ==Ɗiwwa== [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q9950}} s1r3oi141knsfzykfg00ykmke8fpj6x 0 3648170 7246944 7245518 2026-07-10T13:45:26Z Thothsum 2540692 7246944 wikitext text/x-wiki {{delete|pseudo-language}} [[File:Barnaul (2021)-1.jpeg|thumb|Мало-Тобольскаям ӯлисаган cӈад̆а̄]] Барнаӯлаӽ — танад̆гусӣгамаӽ, Россиям Алтайаган кра̄йа̄ илан акуӽ, 'иӈан кра̄йам туйӯнад̆гусӣ. 688 818 анӷаӷинас гўан танаӷикус. Сибӣриям илан сӣчиӈ 'ӣсиӽ, Россиям алгид̆им 'атиӽ атаӄан 'ӣсиӽ танаӷӣ акуӽ. [[File:ЖК "Аквамарин" Барнаул.jpg|thumb|Обим исхан улам кайакус]] [[File:Barnaul bus route 17.jpg|thumb|Барнаӯлам авто̄бусаӈис, алах чамлух чамлуӷизанас]] Сибӣриям нам-'ад̆а̄-на̄ӷӣ, Барнаӯлкаӽ ама Обиӽ чиӷанаӈис илан аӽ. ГЎан танаӷиӽ, 1730-с слул танаӷиӽсиӷинаӽ, Акинфий Демидовам заво̄даган танаӷӣ. 2010-с слул «Хулиганчики» барнаӯлатханас талиӷимихта̄чхузазанас. [[Category:Wp/ale]] {{INTERWIKI|Q6014}} 5eywe8rcq6fitfp0s5dlcsigq337sik 0 3648684 7247769 6839450 2026-07-11T11:52:49Z Usman saadu 2693275 7247769 wikitext text/x-wiki '''Kalpana Lajmi''' (1954 - 23 Satumba 2018) Daraktan fim din fim din Indiya ne, mai samarwa da allon rubutu == Zantuka == Daga kalpana lajmi * "Baƙon abu. Ban taɓa kasancewa mai saninta mata ba. Ni na fi ɗan Adam. Ina son yin ma'amala da halin da ake ciki da kuma, ko ta yaya, Ina jin mata irin 'yan tsiraru ne a kasar nan. Hakanan, Ina jin idan ana ji muryata, me yasa ba zan nuna yanayin su da kuma haifar da kai da bege ba? Ba ni da niyyar fina-finai na mata. Wataƙila, tunaninsu a hankali, mai yawan mata a cikina veers don nuna alamun abubuwan mata. (lokacin da aka tambaye shi idan ya yanke shawara mai mahimmanci don maida hankali kan fina-finai-centric" * "Labarin Grefff - Tallemila Taliculam - Magana Jima'i - 30 ga watan Agusta shekara ta 2000- * Halin da ake ciki kamar wanda ya nuna a cikin ek pal wanzu a cikin ƙananan azuzuwan da manyan azuzuwan kuma sun fi sauƙi yarda. Yana da tsakiyar aji wanda yake da tsoro. A aji ne na tsakiya wanda yake son aiwatarwa, amma ba zai iya ba. (Tattaunawa game da jigogi na zina a cikin fim da kyawawan halaye na aji)" * "Labari na rubutu - Ganawa ta Nasreen Munni Kabir - Kalpana Lajmi ya sake tunani: 'Ya kamata ya kasance kenan daga cikin hirar da ke cikin 1988) - Arabive" * "Bhupo (Kalpana Abune Abunda Hazarika a matsayin Bhuppso a matsayin Bhuppo) ya ba ya aure ni shekaru biyu da suka gabata, amma na ce a'a. Wataƙila yana son ya ba ni matsayin matar, amma ba ni da sha'awar. A gare ni, dangantakar, amana da girmamawa da muke rabawa da juna sun fi muhimmanci fiye da aure. (Tattauna dangantakar abokantaka ta musamman da Bhupen Hazarika)" == Tallafi a labarin == Da kyau, kodana sun gaza. Ban yi (dariya ba). (Tattauna game da cutar kansa) Labari na farko-Qiyawa - FCACKE daga ganawar ta Iiyawa - Kalpana Lajmi a daya daga cikin tambayoyin ta na karshe: Kodan ya kasa, ban ga ba - 23 Satumba 2018 - Archive Ina itching don dawowa zuwa fina-finai. Masana'antar ta canza sosai tunda na fara fim. WANANAN TUNANIN SA'AD DA FASAHINNA MY FASAHINTNENE <nowiki>''</nowiki> EK PAL 'da' Ruda'i 'sun nuna godiya, yanzu suna da nisa. Mun tafi daga zamanin daga Mahish Bhatt zuwa zamanin Alia Bhatt. Kuma ina alfahari na san duka biyu masu ban al'ajabi. Ya yi tafiya mai ban mamaki. Na ji daɗin kowane minti na shi. Kuma ba a yi ba tukuna. (Fatan da murmurewa daga cutar kansa na koda kuma ya dawo gurbata fina-finai bayan dogon hiatus) Labari na farko-Qiyawa - FCACKE daga ganawar ta Iiyawa - Kalpana Lajmi a daya daga cikin tambayoyin ta na karshe: Kodan ya kasa, ban ga ba - 23 Satumba 2018 - Archive == Zantuka Game da Kalpana Lajmi == * "Kalpana ya kasance mai ban mamaki Raccteur, wanda ya kawo wani ya faru ko labarin rayuwa a gaban idanunku. Ya kasance gani, zaku iya fahimtar shi kuma ku dandana shi. Mutumin mai ban sha'awa, wanda ya sami babban hankali da jin daɗin yin dariya da kanta da kuma karawarta. Ita ce mutum na mutane kuma tana ƙaunar yin abokai. Ta cika dakin da dariya da kuma shuɗewa. (Game da yadda tsawan rashin lafiya bai musanta mummunan yanayin Kalpana ba har zuwa ƙarshen)" * "Ta hanyar Pia Berghal (Mai tsara Costume, 'yar Shyam Bergal, da Karpana Lajmi's Cousin)" * Tribune India labarin a labaran - Kalpana Lajmi ya rayu da fina-finai - 1 Oktoba 2018 - Archive * "Na tashi don taimakawa fiin fina-finai biyu masu ban mamaki Sai Paranjpye da Kalpana Lajmi, duka Torchbea na Cinema. Ta wurinsu Ina da tushe mai ƙarfi don fahimtar silima da kuma intricacies. Tare da Sai Paanjpye Na koyi yin amfani da walwala ta yau da kullun, kuma tare da Kalpana Lajmi na koyi yadda za a yi shayar da babban tw-scène. (Bayan kammala karatun cikin godiya ta fim a Farko Pune)" * Daga Sridhar Rangayan (India Filmaker) * Mataki na Swandia - Gayyan Sharma - marubutan, za su iya haduwa, Tuna, ko da wasu 'yan jam'iyyu na LGBTQ na LGBTQ. - 24 Yuni 2021 - Archive == Hanyoyin waje na waje == qmfj370cn9ghwmgqpuw4ngu5o8u3udp 3 3660374 7247151 6890794 2026-07-10T17:56:36Z AccountVanishRequests 2599192 AccountVanishRequests moved page [[User talk:MonsieurNo!r]] to [[User talk:Renamed user 009de97bfd4fb3af0f7e2356c370beba]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/MonsieurNo!r|MonsieurNo!r]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 009de97bfd4fb3af0f7e2356c370beba|Renamed user 009de97bfd4fb3af0f7e2356c370beba]]" 6890794 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 19:41, 19 November 2025 (UTC) roqrv0wv65thsfbr8ik8skkxr5loo28 0 3660636 7247754 6892040 2026-07-11T11:49:35Z Mymoonseen 2693273 7247754 wikitext text/x-wiki [[File:Annalisa Minetti.jpg|thumb|Annalisa Minetti]] '''Annalisa Minetti''' (27 Disamba 1976) mawaƙiya ce 'yar Italiya, 'yar siyasa kuma 'yar wasan Paralympic. == Zantuka == * Idan kana da imani, za ka iya jure wa wahala,mai karfin imanine kadai yake iya jure wahalhalun rayuwa,musamman marasa dadi,Akwai wasu wahalhalu waɗanda ba su da suna, waɗanda ba za ka iya kwatantasu ba ko da akwai hujja,amma idan ka yi imani da Allah, ba za ka sake tambayar dalili ba . Kuma wannan babban nasara ce ga me hankali == Hanyoyin hadi na waje == [[:en:Annalisa_Minetti|Annalisa_Minetti]] {{INTERWIKI|Q2855108}} es8sgchn5naqisrexdu2imbr2r4dz5k 3 3664573 7247107 6907248 2026-07-10T16:18:02Z Malarz pl 60714 Malarz pl moved page [[User talk:Bohenek]] to [[User talk:Renamed user 3b0ad9cd5211926fbfb285688727fb92]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bohenek|Bohenek]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 3b0ad9cd5211926fbfb285688727fb92|Renamed user 3b0ad9cd5211926fbfb285688727fb92]]" 6907248 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 16:12, 27 November 2025 (UTC) m9fy7wzb2x2sbg28wrpddv28y7qpn4o 3 3670578 7247369 6927683 2026-07-11T05:33:56Z MathXplore 2555026 Reverted edits by [[Special:Contributions/Qani shabani|Qani shabani]] ([[User talk:Qani shabani|talk]]) to last revision by [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 6927680 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 19:53, 9 December 2025 (UTC) 51aa9bksymm6l7n2qsewhrar6cqsa9n 10 3674331 7246923 7214624 2026-07-10T13:30:22Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q20702632]] 7246923 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Wp/bol/Mbox|text = Please try to use {{Wp/bol/Tl|Infobox country}}, {{Wp/bol/Tl|Infobox settlement}} or other Infoboxes as much as possible, and only use this template if no better templates have been created.|image = [[File:Test_Template_Info-Icon_-_Version_(2).svg|40px|link=]]}} {{#invoke:wp/bol/Databox|databox}}[[Category:Wp/bol/Pages using template databox]]</includeonly><noinclude> {{Wp/bol/Documentation}} </noinclude> [[Category:Wp/bol]]<noinclude> {{INTERWIKI|Q20702632}} </noinclude> hgceyiz1v8csoxgjxw5m2paar9qq8l3 0 3684840 7246740 6971082 2026-07-10T12:03:31Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Bebalung]] to [[Wb/su/Resép:Bebalung]] 6971082 wikitext text/x-wiki [[File:Bebalung Tampak Samping.jpg|thumb|Bebalung ]] Bebalung, nu sok disebut ogé bebalung sapi, nyaéta kadaharan tradisional khas [[Wb/su/Lombok|Lombok]] nu wangunna kawas sup daging. Kadaharan ieu dipikawanoh ku rasana nu gurih jeung beunghar rasa. Bebalung dijieun tina iga sapi atawa daging sapi salaku bahan utama, tuluy diasak make rupa-rupa bumbu sangkan ngahasilkeun rasa nu has. Dina basa [[Wb/su/Sasak|Sasak]], kecap bebalung hartina tanaga, lantaran masarakatna percaya yén kadaharan ieu bisa méré tanaga jeung ningkatkeun kakuatan awak. Bebalung biasana sok disayagikeun dina rupa-rupa acara penting, saperti hajatan kawinan, sunatan, kenduri, nepi ka upacara adat jeung acara pati. Kadaharan ieu lain saukur dipikaresep ku rasana wungkul, tapi ogé miboga ajén kabersamaan dina tradisi masarakat Lombok. == Bahan-bahan == '''Bahan Utama''' * 500 gram tulang iga sapi atawa munding * 1 cm lengkuas digeprék * 1 cm jahé digeprék * 1 batang serei digeprék * 1 sendok téh kaldu bubuk * 4 sendok makan cai asem Jawa * 1 sendok téh uyah '''Bungbu Halus''' * 3 buah bawang beureum * 3 siung bawang bodas * 3 buah cabe rawit beureum * 1 sendok téh katumbar bubuk * 1 cm cikur * 1/2 sendok téh lada bubuk * 1/2 sendok téh terasi bubuk == Cara nyieun == Nyieun bebalung dimimitian ku ngagolakkeun iga sapi dina cai nepi ka ngagolak. Mun aya buih nu mucunghul, dibuang heula pikeun kuahna angger hérang. Sanggeus kitu, teruskeun ngagolakkeun make seuneu leutik salila kira-kira 1 nepi ka 2 jam nepi ka dagingna jadi leuleus. Bari nungguan, bungbu halus ditumis make saeutik minyak nepi ka seungit. Sanggeus éta, tambahkeun séréh, daun salam, daun jeruk, jeung lengkuas, tuluy digalo nepi ka bumbuna asak sampurna. Bungbu tumisna diasupkeun kana rebusan iga, diaduk rata, tuluy diasak deui. Sanggeus éta, tambahkeun uyah, gula, jeung kaldu sapi bubuk lamun maké, tuluy dirasakeun deui saluyu jeung karesep. Mun hayang rada pedes, bisa nambahan cabe beureum tuluy diasak kira-kira 10 menit supaya bumbuna nyerep. Bebalung biasana disayagikeun dina kaayaan haneut, dilengkepan ku peresan jeruk limau jeung sambel rawit minangka pelengkap. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] [[Category:Wb/su/Resep]] 393m3ykim3xehzo7tm3njhyuz3gs61h 7246742 7246740 2026-07-10T12:04:40Z Deepturquoise 2613705 7246742 wikitext text/x-wiki [[File:Bebalung Tampak Samping.jpg|thumb|Bebalung ]] Bebalung, nu sok disebut ogé bebalung sapi, nyaéta kadaharan tradisional khas [[Wb/su/Lombok|Lombok]] nu wangunna kawas sup daging. Kadaharan ieu dipikawanoh ku rasana nu gurih jeung beunghar rasa. Bebalung dijieun tina iga sapi atawa daging sapi salaku bahan utama, tuluy diasak make rupa-rupa bumbu sangkan ngahasilkeun rasa nu has. Dina basa [[Wb/su/Sasak|Sasak]], kecap bebalung hartina tanaga, lantaran masarakatna percaya yén kadaharan ieu bisa méré tanaga jeung ningkatkeun kakuatan awak. Bebalung biasana sok disayagikeun dina rupa-rupa acara penting, saperti hajatan kawinan, sunatan, kenduri, nepi ka upacara adat jeung acara pati. Kadaharan ieu lain saukur dipikaresep ku rasana wungkul, tapi ogé miboga ajén kabersamaan dina tradisi masarakat Lombok. == Bahan-bahan == '''Bahan Utama''' * 500 gram tulang iga sapi atawa munding * 1 cm lengkuas digeprék * 1 cm jahé digeprék * 1 batang serei digeprék * 1 sendok téh kaldu bubuk * 4 sendok makan cai asem Jawa * 1 sendok téh uyah '''Bungbu Halus''' * 3 buah bawang beureum * 3 siung bawang bodas * 3 buah cabe rawit beureum * 1 sendok téh katumbar bubuk * 1 cm cikur * 1/2 sendok téh lada bubuk * 1/2 sendok téh terasi bubuk == Cara nyieun == Nyieun bebalung dimimitian ku ngagolakkeun iga sapi dina cai nepi ka ngagolak. Mun aya buih nu mucunghul, dibuang heula pikeun kuahna angger hérang. Sanggeus kitu, teruskeun ngagolakkeun make seuneu leutik salila kira-kira 1 nepi ka 2 jam nepi ka dagingna jadi leuleus. Bari nungguan, bungbu halus ditumis make saeutik minyak nepi ka seungit. Sanggeus éta, tambahkeun séréh, daun salam, daun jeruk, jeung lengkuas, tuluy digalo nepi ka bumbuna asak sampurna. Bungbu tumisna diasupkeun kana rebusan iga, diaduk rata, tuluy diasak deui. Sanggeus éta, tambahkeun uyah, gula, jeung kaldu sapi bubuk lamun maké, tuluy dirasakeun deui saluyu jeung karesep. Mun hayang rada pedes, bisa nambahan cabe beureum tuluy diasak kira-kira 10 menit supaya bumbuna nyerep. Bebalung biasana disayagikeun dina kaayaan haneut, dilengkepan ku peresan jeruk limau jeung sambel rawit minangka pelengkap. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] [[Category:Wb/su/Resép]] 8qaujorgizxq1blzjrrnr28ndctdrkz 0 3684864 7246756 6971630 2026-07-10T12:08:51Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Dodol rumput laut]] to [[Wb/su/Resép:Dodol rumput laut]] 6971630 wikitext text/x-wiki [[File:Dodol rumput laut Lombok.jpg|thumb|Dodol rumput laut Lombok]] Dodol rumput laut mangrupakeun salah sahiji produk kuliner tradisional khas Lombok, Nusa Tenggara Barat, nu geus dipikawanoh minangka kuéh has pikeun oleh-oleh wisatawan. Kadaharan ieu miboga tékstur kenyal jeung rasa nu amis. == Bahan-bahan == * 1,5 kg rumput laut anu seger * 400 gram tipung ketan * 200 gram tipung terigu * 1 kg gula pasir atawa gula beureum nurutkeun kabeuki * Santan kentel sacukupna * Uyah jeung panili sacukupna * Perisa tambahan (misalna strobéri atawa ganas) == Cara nyieun == * Rumput laut dikeueum heula dina larutan kapur kira-kira 24 jam supaya téksturna jadi leuleus, tuluy dikumbah sababaraha kali nepi ka bener-bener beresih. * Sanggeus éta, rumput laut dihaluskeun nepi ka jadi pasta. * Siapkeun kuali gede, tuluy asupkeun santan bareng jeung tipung ketan jeung tipung terigu, diaduk nepi ka rata. * Tambahkeun gula, uyah, jeung panili kana kuali, tuluy diasak make seuneu leutik. * Rumput laut diasupkeun, tuluy diaduk terus-terusan pikeun teu tutung, nepi ka adonan jadi kandel jeung kalis. Prosés ngaduk ieu bisa nyokot waktu nepi ka kira-kira 2 jam. * Lamun adonan geus kalis, perisa bisa ditambahan nurutkeun rasa nu dipikahayang. * Adonan tuluy dituangkan kana cetakan atawa loyang nu geus dialasan ku plastik atawa kertas minyak. * Tiiskeun nepi ka ngagel, sanggeus éta dipotong-potong nurutkeun ukuran nu dipikahayang. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] [[Category:Wb/su/Resep]] rtf1dwm0ie0m8615dg66c6un53hmq4j 7246758 7246756 2026-07-10T12:09:08Z Deepturquoise 2613705 7246758 wikitext text/x-wiki [[File:Dodol rumput laut Lombok.jpg|thumb|Dodol rumput laut Lombok]] Dodol rumput laut mangrupakeun salah sahiji produk kuliner tradisional khas Lombok, Nusa Tenggara Barat, nu geus dipikawanoh minangka kuéh has pikeun oleh-oleh wisatawan. Kadaharan ieu miboga tékstur kenyal jeung rasa nu amis. == Bahan-bahan == * 1,5 kg rumput laut anu seger * 400 gram tipung ketan * 200 gram tipung terigu * 1 kg gula pasir atawa gula beureum nurutkeun kabeuki * Santan kentel sacukupna * Uyah jeung panili sacukupna * Perisa tambahan (misalna strobéri atawa ganas) == Cara nyieun == * Rumput laut dikeueum heula dina larutan kapur kira-kira 24 jam supaya téksturna jadi leuleus, tuluy dikumbah sababaraha kali nepi ka bener-bener beresih. * Sanggeus éta, rumput laut dihaluskeun nepi ka jadi pasta. * Siapkeun kuali gede, tuluy asupkeun santan bareng jeung tipung ketan jeung tipung terigu, diaduk nepi ka rata. * Tambahkeun gula, uyah, jeung panili kana kuali, tuluy diasak make seuneu leutik. * Rumput laut diasupkeun, tuluy diaduk terus-terusan pikeun teu tutung, nepi ka adonan jadi kandel jeung kalis. Prosés ngaduk ieu bisa nyokot waktu nepi ka kira-kira 2 jam. * Lamun adonan geus kalis, perisa bisa ditambahan nurutkeun rasa nu dipikahayang. * Adonan tuluy dituangkan kana cetakan atawa loyang nu geus dialasan ku plastik atawa kertas minyak. * Tiiskeun nepi ka ngagel, sanggeus éta dipotong-potong nurutkeun ukuran nu dipikahayang. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] [[Category:Wb/su/Resép]] pmt0h536fjv4i8icptw7rqwctw69dyd 0 3684893 7246743 6971142 2026-07-10T12:04:57Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Beberuk manuk]] to [[Wb/su/Resép:Beberuk manuk]] 6971142 wikitext text/x-wiki [[File:Beberok Manuk Lombok.jpg|thumb|Beberok Manuk Lombok]] Beberuk manuk nyaéta kadaharan khas Lombok, Nusa Tenggara Barat. Kadaharan ieu diwangun ku hayam anu dibumbuan tuluy digoréng, terus disajikeun bareng sambel khas Lombok, nyaéta sambel beberuk. Sambel beberuk mangrupakeun salah sahiji kuliner tradisional khas Lombok nu boga peran penting dina kahirupan sosial masarakatna. Sambel ieu dijieun tina cabe, tomat, terasi, uyah, jeung gula. Nu ngabédakeun sambel ieu jeung sambel séjén téh nyaéta ayana kacang panjang jeung terong minangka bahan tambahan dina sambelna. Kadaharan ieu mindeng disayagikeun dina rupa-rupa acara kulawarga atawa kumpulan sosial, jadi lambang kabersamaan jeung pangiket hubungan antar jalma. == Bahan-bahan == * 5 buah terong buleud (nurutan karesep) * 9 buah kacang panjang (nurutan karesep) * 3 buah tomat beureum seger * 10 buah cabe rawit (nurutan karesep) * Uyah jeung ajinomoto sacukupna * Tarasi ½ sendok * 3 siung bawang beureum * 1 buah jeruk limau (nurutan karesep) == Cara nyieun == Kumbah nepi ka beresih terong buleud, kacang panjang, tomat, bawang beureum, jeung jeruk limau. Sanggeus éta, taruh dina wadah nu beresih saperti mangkok atawa piring. Potong dadu terong buleud jeung kacang panjang, atawa bisa ogé nurutkeun karesep. Tuluy bawang beureum diiris ipis-ipis. Pikeun nyieun sambelna, asupkeun cabe rawit, uyah, jeung terasi kana cobek, tuluy diuleg nepi ka leuleus. Sanggeus éta, asupkeun tomat nu geus diiris rada kandel atawa dipotong ukuran sedeng, tuluy diuleg deui bareng bahan tadi. Ulah poho nambahan penyedap rasa supaya rasana leuwih ngeunah nurutkeun karesep. Lamun sambel geus rata jeung rasana dirasa pas, campurkeun jeung potongan sayuran tadi, tuluy tambahkeun irisan bawang beureum nu geus disadiakeun. Aduk rata nepi ka kabéh bahan ngahiji, tuluy tambahan peresan jeruk limau. Sambel beberuk ogé siap disayagikeun. [[Category:Wb/su]] bcm5dazdos1o2mlaspht803bhghxmge 7246745 7246743 2026-07-10T12:05:22Z Deepturquoise 2613705 7246745 wikitext text/x-wiki [[File:Beberok Manuk Lombok.jpg|thumb|Beberok Manuk Lombok]] Beberuk manuk nyaéta kadaharan khas Lombok, Nusa Tenggara Barat. Kadaharan ieu diwangun ku hayam anu dibumbuan tuluy digoréng, terus disajikeun bareng sambel khas Lombok, nyaéta sambel beberuk. Sambel beberuk mangrupakeun salah sahiji kuliner tradisional khas Lombok nu boga peran penting dina kahirupan sosial masarakatna. Sambel ieu dijieun tina cabe, tomat, terasi, uyah, jeung gula. Nu ngabédakeun sambel ieu jeung sambel séjén téh nyaéta ayana kacang panjang jeung terong minangka bahan tambahan dina sambelna. Kadaharan ieu mindeng disayagikeun dina rupa-rupa acara kulawarga atawa kumpulan sosial, jadi lambang kabersamaan jeung pangiket hubungan antar jalma. == Bahan-bahan == * 5 buah terong buleud (nurutan karesep) * 9 buah kacang panjang (nurutan karesep) * 3 buah tomat beureum seger * 10 buah cabe rawit (nurutan karesep) * Uyah jeung ajinomoto sacukupna * Tarasi ½ sendok * 3 siung bawang beureum * 1 buah jeruk limau (nurutan karesep) == Cara nyieun == Kumbah nepi ka beresih terong buleud, kacang panjang, tomat, bawang beureum, jeung jeruk limau. Sanggeus éta, taruh dina wadah nu beresih saperti mangkok atawa piring. Potong dadu terong buleud jeung kacang panjang, atawa bisa ogé nurutkeun karesep. Tuluy bawang beureum diiris ipis-ipis. Pikeun nyieun sambelna, asupkeun cabe rawit, uyah, jeung terasi kana cobek, tuluy diuleg nepi ka leuleus. Sanggeus éta, asupkeun tomat nu geus diiris rada kandel atawa dipotong ukuran sedeng, tuluy diuleg deui bareng bahan tadi. Ulah poho nambahan penyedap rasa supaya rasana leuwih ngeunah nurutkeun karesep. Lamun sambel geus rata jeung rasana dirasa pas, campurkeun jeung potongan sayuran tadi, tuluy tambahkeun irisan bawang beureum nu geus disadiakeun. Aduk rata nepi ka kabéh bahan ngahiji, tuluy tambahan peresan jeruk limau. Sambel beberuk ogé siap disayagikeun. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Resép]] j7uodufi0q38u7pkdi1c8jm9at0pvq6 0 3684908 7246783 6971170 2026-07-10T12:16:48Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Plecing kangkung]] to [[Wb/su/Resép:Plecing kangkung]] 6971170 wikitext text/x-wiki [[File:Pelecing kangkung.JPG|thumb|Plecing kangkung]] Plecing kangkung dijieun tina kangkung nu direbus, tuluy disajikeun dina kaayaan tiis jeung seger bareng sambel tomat. Sambelna dijieun tina cabe rawit, uyah, terasi, jeung tomat, sarta sok aya ogé nu nambahan peresan jeruk limau saeutik pikeun nambah rasa seger. == Bahan-bahan == * 500 gram kangkung * 3 buah cabe beureum * 5 siung bawang beureum * 3 siung bawang bodas * 1 sendok makan tarasi * ½ sendok téh kaldu bubuk * Uyah sacukupna * 2 sendok makan minyak == Cara nyieun: == * Kumbah kangkung nepi ka beresih, tuluy tiriskeun. * Réndos cabe beureum, bawang beureum, bawang bodas, terasi, uyah, jeung kaldu bubuk make blender atawa réndosan * Panaskeun minyak dina katél, tuluy tumis bumbu halus nepi ka seungit. * Asupkeun kangkung nu geus dikumbah kana wajan, tuluy aduk rata jeung bumbuna. * Tambahkeun cai saeutik, tuluy asak make seuneu leutik nepi ka kangkungna asak jeung leuleus. * Angkat tuluy sajikeun plecing kangkung bareng sangu haneut. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] [[Category:Wb/su/Resep]] f9uz1ld81g8w3wp87t1n5fsta9qijah 7246785 7246783 2026-07-10T12:18:08Z Deepturquoise 2613705 7246785 wikitext text/x-wiki [[File:Pelecing kangkung.JPG|thumb|Plecing kangkung]] Plecing kangkung dijieun tina kangkung nu direbus, tuluy disajikeun dina kaayaan tiis jeung seger bareng sambel tomat. Sambelna dijieun tina cabe rawit, uyah, terasi, jeung tomat, sarta sok aya ogé nu nambahan peresan jeruk limau saeutik pikeun nambah rasa seger. == Bahan-bahan == * 500 gram kangkung * 3 buah cabe beureum * 5 siung bawang beureum * 3 siung bawang bodas * 1 sendok makan tarasi * ½ sendok téh kaldu bubuk * Uyah sacukupna * 2 sendok makan minyak == Cara nyieun: == * Kumbah kangkung nepi ka beresih, tuluy tiriskeun. * Réndos cabe beureum, bawang beureum, bawang bodas, terasi, uyah, jeung kaldu bubuk make blender atawa réndosan * Panaskeun minyak dina katél, tuluy tumis bumbu halus nepi ka seungit. * Asupkeun kangkung nu geus dikumbah kana wajan, tuluy aduk rata jeung bumbuna. * Tambahkeun cai saeutik, tuluy asak make seuneu leutik nepi ka kangkungna asak jeung leuleus. * Angkat tuluy sajikeun plecing kangkung bareng sangu haneut. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] [[Category:Wb/su/Resép]] il0ka67rbb3ix6ytioyf77bg2aj7gog 0 3684913 7246789 6971184 2026-07-10T12:19:07Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Soto sasak]] to [[Wb/su/Resép:Soto sasak]] 6971184 wikitext text/x-wiki [[File:Soto Sasak Tampak Samping.jpg|thumb|Soto sasak]] Soto Sasak nyaéta salah sahiji kuliner has suku Sasak Lombok, Nusa Tenggara Barat. Soto Sasak miboga ciri has kuah nu bening atawa hideung, rasana gurih lantaran dicampur ku rupa-rupa rempah khas Nusantara. Rempah nu mindeng dipaké di antarana kunyit, lengkuas, jahé, serei, lada, jeung masih loba deui. Eusian soto ieu biasana diwangun ku hayam, tauge, bihun atawa soun, lontong, bawang goréng, jeung endog kulub. == Bahan utama == * 300 gram dada hayam * 1500 ml cai * Minyak pikeun numis == Bungbu nu dihaluskeun == * 5 siung bawang beureum * 2 siung bawang bodas * 1/2 sendok téh katumbar * 1 sendok téh lada * 2 cm kunyit * 2 cm jahé * 1/4 buah pala * 1/2 bungkus terasi * Pamakéan terasi dina resep Soto Sasak ieu penting pisan, sabab bisa méré rasa has nu béda. == Bungbu séjén == * 2 batang (4 cm) kayu manis * 3 buah kapulaga * 5 buah cengkeh * 3 batang serei * 1 1/2 ruas lengkuas * 3 lembar daun salam * Gula jeung uyah sacukupna * Kaldu jamur sacukupna == Bahan panglengkap: == * Kupat * Mih konéng * Bihun béas * Tauge * Endog rebus, diiris * Kacang asin atawa kacang bawang * Koya kalapa, dijieun tina kalapa parut nu disangrai nepi ka coklat, tuluy dihaluskeun == Cara nyieun == Tumis heula bumbu halus nepi ka seungit, tuluy asupkeun bumbu séjénna. Tambahkeun cai kira-kira 1500 ml kana bumbu tumis. Dagoan nepi ka ngagolak, tuluy asupkeun hayam nu saméméhna geus direbus 5-7 menit pikeun miceun kokotor atawa getihna. Asak nepi ka hayamna asak jeung bumbuna nyerep. Angkat hayamna, tuluy diiris atawa disuwir-suwir. Samentara éta, susun dina mangkok ketupat, mie konéng, bihun, tauge, irisan hayam, jeung irisan endog. Sanggeus éta, tuang kuahna tuluy taburan koya jeung kacang asin atawa kacang bawang. Soto Sasak siap disayogikeun. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] s7aivew4ps95k7003mfan8z586g20q7 7246792 7246789 2026-07-10T12:19:26Z Deepturquoise 2613705 7246792 wikitext text/x-wiki [[File:Soto Sasak Tampak Samping.jpg|thumb|Soto sasak]] Soto Sasak nyaéta salah sahiji kuliner has suku Sasak Lombok, Nusa Tenggara Barat. Soto Sasak miboga ciri has kuah nu bening atawa hideung, rasana gurih lantaran dicampur ku rupa-rupa rempah khas Nusantara. Rempah nu mindeng dipaké di antarana kunyit, lengkuas, jahé, serei, lada, jeung masih loba deui. Eusian soto ieu biasana diwangun ku hayam, tauge, bihun atawa soun, lontong, bawang goréng, jeung endog kulub. == Bahan utama == * 300 gram dada hayam * 1500 ml cai * Minyak pikeun numis == Bungbu nu dihaluskeun == * 5 siung bawang beureum * 2 siung bawang bodas * 1/2 sendok téh katumbar * 1 sendok téh lada * 2 cm kunyit * 2 cm jahé * 1/4 buah pala * 1/2 bungkus terasi * Pamakéan terasi dina resep Soto Sasak ieu penting pisan, sabab bisa méré rasa has nu béda. == Bungbu séjén == * 2 batang (4 cm) kayu manis * 3 buah kapulaga * 5 buah cengkeh * 3 batang serei * 1 1/2 ruas lengkuas * 3 lembar daun salam * Gula jeung uyah sacukupna * Kaldu jamur sacukupna == Bahan panglengkap: == * Kupat * Mih konéng * Bihun béas * Tauge * Endog rebus, diiris * Kacang asin atawa kacang bawang * Koya kalapa, dijieun tina kalapa parut nu disangrai nepi ka coklat, tuluy dihaluskeun == Cara nyieun == Tumis heula bumbu halus nepi ka seungit, tuluy asupkeun bumbu séjénna. Tambahkeun cai kira-kira 1500 ml kana bumbu tumis. Dagoan nepi ka ngagolak, tuluy asupkeun hayam nu saméméhna geus direbus 5-7 menit pikeun miceun kokotor atawa getihna. Asak nepi ka hayamna asak jeung bumbuna nyerep. Angkat hayamna, tuluy diiris atawa disuwir-suwir. Samentara éta, susun dina mangkok ketupat, mie konéng, bihun, tauge, irisan hayam, jeung irisan endog. Sanggeus éta, tuang kuahna tuluy taburan koya jeung kacang asin atawa kacang bawang. Soto Sasak siap disayogikeun. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] [[Category:Wb/su/Resép]] pp9srkpc9urjcenym5odouemmkzjxv6 0 3687147 7246746 6976519 2026-07-10T12:05:40Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Burgo]] to [[Wb/su/Resép:Burgo]] 6976519 wikitext text/x-wiki [[File:Burgo 2.jpg|thumb|Burgo]] Burgo téh mangrupa kadaharan has ti [[Wb/su/Palembang|Palembang]] jeung [[Wb/su/Jambi.|Jambi.]] Dina taun 2021, burgo geus ditangtukeun ku [[Wb/su/Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan|Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan]] (Kemdibud) kalayan nomer pendaptaran 202101401 salaku Warisan Budaya Takbenda (WBTB)<ref>https://referensi.data.kemendikdasmen.go.id/budayakita/wbtb</ref> anu asalna ti Propinsi [[Wb/su/Sumatra Selatan|Sumatra Selatan]]. Burgo kaasup kana jajanan, lain kadaharan utama. Kadaharan ieu biasana bisa kapanggih di warung-warung has Palembang sarta ilaharna disajikeun bareng jeung kadaharan séjén saperti lakso, laksan, jeung celimpungan. Burgo bakal leuwih ngeunah lamun didahar dina kaayaan haneut, ku sabab éta warung-warung biasana ngajual burgo bari dipanaskeun maké kompor. Bahan utama burgo nyaéta satengah kilo béas, sagu, satengah kilo lauk gabus, jeung cai. Salian ti éta, dina prosés nyieunna ogé dipaké rupa-rupa bumbu tambahan, saperti laos, katumbar, kemiri, cikur, temu konci, bawang beureum, bawang bodas, gula keusik, daun salam, jeung saeutik kapur sirih.<ref>https://books.google.co.id/books?id=E40pCwAAQBAJ&pg=PA52#v=onepage&q&f=false</ref> == Bahan-bahan == [[File:Burgo 1.jpg|left|thumb|Nyayogikeun Burgo]] Adonan burgo dijieun tina campuran tipung béas, sagu atawa tapioka, jeung cai. Burgo dijieun ku cara adonan dipanaskeun dina wajan datar, tuluy dilipet jeung digulung. Burgo biasana disajikeun maké kuah bodas anu dijieun tina campuran santan jeung daging lauk. Rupa-rupa jinis lauk bisa dipaké, tapi lauk gabus mangrupa pilihan anu paling sering dipaké. Pikeun resep anu leuwih murah jeung basajan, sok aya ogé anu ngan maké udang garing (ébi). Kuah santan ieu dibéré bumbu campuran bawang bodas, katumbar, laos, uyah, jeung daun salam. Saméméh disajikeun, panekuk burgo anu geus dilipet dipotong-potong heula, tuluy disiram ku kuah santan, sarta ditambahan taburan bawang goréng. Sambel jeung peresan jeruk nipis bisa ditambahan pikeun nambahan rasa lada jeung haseum anu seger.<ref>https://cookpad.com/id/resep/176630</ref> == Cara nyayogikeun == [[File:Burgo 20240809 062611.jpg|thumb|Dahareun has Palémbang jeung Jambi]] Pikeun nyayogikeun burgo sangkan katénjona leuwih ngeunah jeung rasana leuwih ngeunah, nu kahiji nyaéta motong burgo jadi siksikan kira-kira rubakna 2 cm. Sanggeus dipotong, susun irisan burgo sacara rapih dina piring sangkan katingal leuwih ngagugah napsu dahar. Geus kitu, parinkeun kuah santan anu geus dimasak saméméhna ka luhur burgo nepi ka rata. Pastikeun kuahna cukup loba sangkan unggal potongan burgo kasiram ku rasa gurih tina santan anu dibumbuan. Pikeun ngalengkepan sajianana, bisa ditambahan endog rebus anu geus dikupas jeung dipotong sakahayang minangka lauk batur. Salian ti éta, taburan bawang goréng anu garing jeung seungit ogé bisa ditambahan pikeun nambahan rasa jeung tékstur anu béda. Ku cara nyajikeun saperti kieu, burgo bakal katingali leuwih matak dahar jeung siap dinikmati minangka kadaharan anu ngeunah jeung ngawaregkeun.<ref>https://www.detik.com/sumbagsel/kuliner/d-7007133/resep-burgo-khas-palembang-kamu-juga-harus-tahu-sejarahnya</ref> == Rujukan == [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] c58591x3wrikcp9c21d0d6o2pfz0v11 7246750 7246746 2026-07-10T12:06:11Z Deepturquoise 2613705 7246750 wikitext text/x-wiki [[File:Burgo 2.jpg|thumb|Burgo]] Burgo téh mangrupa kadaharan has ti [[Wb/su/Palembang|Palembang]] jeung [[Wb/su/Jambi.|Jambi.]] Dina taun 2021, burgo geus ditangtukeun ku [[Wb/su/Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan|Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan]] (Kemdibud) kalayan nomer pendaptaran 202101401 salaku Warisan Budaya Takbenda (WBTB)<ref>https://referensi.data.kemendikdasmen.go.id/budayakita/wbtb</ref> anu asalna ti Propinsi [[Wb/su/Sumatra Selatan|Sumatra Selatan]]. Burgo kaasup kana jajanan, lain kadaharan utama. Kadaharan ieu biasana bisa kapanggih di warung-warung has Palembang sarta ilaharna disajikeun bareng jeung kadaharan séjén saperti lakso, laksan, jeung celimpungan. Burgo bakal leuwih ngeunah lamun didahar dina kaayaan haneut, ku sabab éta warung-warung biasana ngajual burgo bari dipanaskeun maké kompor. Bahan utama burgo nyaéta satengah kilo béas, sagu, satengah kilo lauk gabus, jeung cai. Salian ti éta, dina prosés nyieunna ogé dipaké rupa-rupa bumbu tambahan, saperti laos, katumbar, kemiri, cikur, temu konci, bawang beureum, bawang bodas, gula keusik, daun salam, jeung saeutik kapur sirih.<ref>https://books.google.co.id/books?id=E40pCwAAQBAJ&pg=PA52#v=onepage&q&f=false</ref> == Bahan-bahan == [[File:Burgo 1.jpg|left|thumb|Nyayogikeun Burgo]] Adonan burgo dijieun tina campuran tipung béas, sagu atawa tapioka, jeung cai. Burgo dijieun ku cara adonan dipanaskeun dina wajan datar, tuluy dilipet jeung digulung. Burgo biasana disajikeun maké kuah bodas anu dijieun tina campuran santan jeung daging lauk. Rupa-rupa jinis lauk bisa dipaké, tapi lauk gabus mangrupa pilihan anu paling sering dipaké. Pikeun resep anu leuwih murah jeung basajan, sok aya ogé anu ngan maké udang garing (ébi). Kuah santan ieu dibéré bumbu campuran bawang bodas, katumbar, laos, uyah, jeung daun salam. Saméméh disajikeun, panekuk burgo anu geus dilipet dipotong-potong heula, tuluy disiram ku kuah santan, sarta ditambahan taburan bawang goréng. Sambel jeung peresan jeruk nipis bisa ditambahan pikeun nambahan rasa lada jeung haseum anu seger.<ref>https://cookpad.com/id/resep/176630</ref> == Cara nyayogikeun == [[File:Burgo 20240809 062611.jpg|thumb|Dahareun has Palémbang jeung Jambi]] Pikeun nyayogikeun burgo sangkan katénjona leuwih ngeunah jeung rasana leuwih ngeunah, nu kahiji nyaéta motong burgo jadi siksikan kira-kira rubakna 2 cm. Sanggeus dipotong, susun irisan burgo sacara rapih dina piring sangkan katingal leuwih ngagugah napsu dahar. Geus kitu, parinkeun kuah santan anu geus dimasak saméméhna ka luhur burgo nepi ka rata. Pastikeun kuahna cukup loba sangkan unggal potongan burgo kasiram ku rasa gurih tina santan anu dibumbuan. Pikeun ngalengkepan sajianana, bisa ditambahan endog rebus anu geus dikupas jeung dipotong sakahayang minangka lauk batur. Salian ti éta, taburan bawang goréng anu garing jeung seungit ogé bisa ditambahan pikeun nambahan rasa jeung tékstur anu béda. Ku cara nyajikeun saperti kieu, burgo bakal katingali leuwih matak dahar jeung siap dinikmati minangka kadaharan anu ngeunah jeung ngawaregkeun.<ref>https://www.detik.com/sumbagsel/kuliner/d-7007133/resep-burgo-khas-palembang-kamu-juga-harus-tahu-sejarahnya</ref> == Rujukan == [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] <references /> [[Category:Wb/su/Resép]] 4j18rz0wsne0a3dm26eud0z167eqem4 0 3687166 7246768 6976517 2026-07-10T12:10:51Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Kletek udang]] to [[Wb/su/Resép:Kletek udang]] 6976517 wikitext text/x-wiki [[File:WikiMaknyus Jambi - Keletek Udang 4.jpg|thumb|Kletek udang]] Kletek udang téh mangrupa jajanan has Kampung Laut, Kabupatén Tanjung Jabung Timur, Propinsi Jambi. Kadaharan ieu dijieun tina udang seger anu loba kapanggih di wewengkon Kampung Laut. Salian ti éta, kletek udang ogé loba kapanggih di daérah Kuala Tungkal, Kabupatén Tanjung Jabung Barat, Propinsi Jambi. Pikeun masarakat Tanjung Jabung, kletek udang geus jadi penganan anu ilahar didahar bareng jeung inuman téh. Kletek udang ogé geus jadi simbol kareueus, jati diri, jeung warisan budaya anu terus hirup sarta diwariskeun ti generasi ka generasi.<ref>https://budaya-indonesia.org/Kletek-Udang-Tanjung-Jabung-Timur-Jambi</ref> Udang dipaké minangka bahan utama dina nyieun kletek udang lantaran kacida lobana di perairan Kuala Tungkal. Udang dibersihkeun heula tuluy digiling nepi ka lemes. Sanggeus éta, udang dicampurkeun jeung tipung, bumbu bawang bodas, jeung rupa-rupa rempah pilihan. Adonan ieu tuluy digoréng nepi ka garing.<ref>https://jambi.tribunnews.com/2014/03/08/gurihnya-kletek-udang-khas-kampung-laut</ref> [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] 3v0puum163yct9aurdccik69as5mr6f 7246770 7246768 2026-07-10T12:11:21Z Deepturquoise 2613705 7246770 wikitext text/x-wiki [[File:WikiMaknyus Jambi - Keletek Udang 4.jpg|thumb|Kletek udang]] Kletek udang téh mangrupa jajanan has Kampung Laut, Kabupatén Tanjung Jabung Timur, Propinsi Jambi. Kadaharan ieu dijieun tina udang seger anu loba kapanggih di wewengkon Kampung Laut. Salian ti éta, kletek udang ogé loba kapanggih di daérah Kuala Tungkal, Kabupatén Tanjung Jabung Barat, Propinsi Jambi. Pikeun masarakat Tanjung Jabung, kletek udang geus jadi penganan anu ilahar didahar bareng jeung inuman téh. Kletek udang ogé geus jadi simbol kareueus, jati diri, jeung warisan budaya anu terus hirup sarta diwariskeun ti generasi ka generasi.<ref>https://budaya-indonesia.org/Kletek-Udang-Tanjung-Jabung-Timur-Jambi</ref> Udang dipaké minangka bahan utama dina nyieun kletek udang lantaran kacida lobana di perairan Kuala Tungkal. Udang dibersihkeun heula tuluy digiling nepi ka lemes. Sanggeus éta, udang dicampurkeun jeung tipung, bumbu bawang bodas, jeung rupa-rupa rempah pilihan. Adonan ieu tuluy digoréng nepi ka garing.<ref>https://jambi.tribunnews.com/2014/03/08/gurihnya-kletek-udang-khas-kampung-laut</ref> [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] <references /> [[Category:Wb/su/Resép]] n3kzg0zb6w0qfdiufpa50yw8vhirb92 0 3687251 7246771 6977951 2026-07-10T12:11:40Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Kuéh Srikaya]] to [[Wb/su/Resép:Kuéh Srikaya]] 6977951 wikitext text/x-wiki [[File:WikiMaknyus Jambi - Kue Srikaya 2.jpg|thumb|Kuéh Srikaya]] Kuéh srikaya téh mangrupa jajanan has [[Wb/su/Palembang|Palembang]] anu warnana héjo, miboga seungit has daun pandan, sarta téksturna lemes jeung leget. Kuéh ieu dijieun tina campuran endog, gula keusik, santan, jeung sari pandan tanpa maké tipung.<ref name=":0">https://ameera.republika.co.id/berita/pre9ud328/kue-srikaya-si-manis-khas-palembang</ref> Kuéh srikaya mineng disayogikeun minangka takjil atawa kadaharan pikeun buka puasa. Rasana amis, téksturna lemes, sarta biasana didahar bareng jeung sangu ketan anu disajikeun misah.<ref>https://www.idntimes.com/food/recipe/resep-kue-srikaya-kukus-khas-palembang-yang-manis-dan-lumer-01-5mzl8-2vpsw2?page=all</ref> Kuéh srikaya ilaharna didahar jeung ketan atawa roti tawar, tapi bisa ogé langsung didahar teu jeung nanaon. Dina bulan Ramadan, kuéh ieu mineng didagangkeun di pasar tradisional jeung pasar bedug di Palembang. Kuéh srikaya dijieun maké cipati, tapi ayeuna ogé loba anu maké santan bungkusan ditambahan cai. Warna héjo dina kuéh ieu bisa asalna tina sari pandan asli atawa tina pasta pandan jieunan. Dina tradisi Palembang, kuéh srikaya sok disayogikeun minangka hidangan panutup dina prosesi ngidang, nyaéta tata cara nyajikeun kadaharan dina acara sedekahan jeung hajat nikahan.<ref name=":0" /> == Rujukan == [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] 7e32c4l77xygh98b7rydw4cmcn6c1w9 7246773 7246771 2026-07-10T12:11:59Z Deepturquoise 2613705 7246773 wikitext text/x-wiki [[File:WikiMaknyus Jambi - Kue Srikaya 2.jpg|thumb|Kuéh Srikaya]] Kuéh srikaya téh mangrupa jajanan has [[Wb/su/Palembang|Palembang]] anu warnana héjo, miboga seungit has daun pandan, sarta téksturna lemes jeung leget. Kuéh ieu dijieun tina campuran endog, gula keusik, santan, jeung sari pandan tanpa maké tipung.<ref name=":0">https://ameera.republika.co.id/berita/pre9ud328/kue-srikaya-si-manis-khas-palembang</ref> Kuéh srikaya mineng disayogikeun minangka takjil atawa kadaharan pikeun buka puasa. Rasana amis, téksturna lemes, sarta biasana didahar bareng jeung sangu ketan anu disajikeun misah.<ref>https://www.idntimes.com/food/recipe/resep-kue-srikaya-kukus-khas-palembang-yang-manis-dan-lumer-01-5mzl8-2vpsw2?page=all</ref> Kuéh srikaya ilaharna didahar jeung ketan atawa roti tawar, tapi bisa ogé langsung didahar teu jeung nanaon. Dina bulan Ramadan, kuéh ieu mineng didagangkeun di pasar tradisional jeung pasar bedug di Palembang. Kuéh srikaya dijieun maké cipati, tapi ayeuna ogé loba anu maké santan bungkusan ditambahan cai. Warna héjo dina kuéh ieu bisa asalna tina sari pandan asli atawa tina pasta pandan jieunan. Dina tradisi Palembang, kuéh srikaya sok disayogikeun minangka hidangan panutup dina prosesi ngidang, nyaéta tata cara nyajikeun kadaharan dina acara sedekahan jeung hajat nikahan.<ref name=":0" /> == Rujukan == [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] <references /> [[Category:Wb/su/Resép]] qq0b9v00i6jyv7n73e72t3ufevi890y 0 3687268 7246774 6977952 2026-07-10T12:13:11Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Mi celor]] to [[Wb/su/Resép:Mi celor]] 6977952 wikitext text/x-wiki [[File:Mie Celor.jpg|thumb|Mie Celor]] Mi celor téh mangrupa kadaharan mi anu asalna ti Jambi<ref>https://makananoleholeh.com/makanan-khas-jambi/</ref> jeung Kota Palembang, Sumatra Selatan.<ref>https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/mie-celor/</ref> Kecap “celor” dina basa Melayu Palembang hartina direndem atawa diseduh kana cai panas.<ref>https://www.moeslim.id/kuliner/mie-celor-khas-kota-palembang-yang-pas-untuk-sarapan/</ref> Sanggeus éta, mi dihijikeun jeung kuah santan jeung kaldu udang anu kandel tur gurih, tuluy disayogikeun jeung pelengkap saperti endog rebus, tauge, jeung kucay. Mi anu dipaké ukuranana leuwih gedé batan mi biasana, kawas Mi Aceh atawa udon ti Jepang. Mi celor anu ilahar dipaké nyaéta mi konéng atawa mi endog.<ref>https://www.liputan6.com/regional/read/5647353/mencicipi-nikmatnya-mie-celor-26-ilir-h-syafei-kuliner-legendaris-di-palembang?page=2</ref><ref>https://www.liputan6.com/hot/read/5617258/4-resep-mie-celor-khas-palembang-yang-pedas-kuah-kental-dan-gurih</ref> == Asal-usul == Asal-usul mi celor can dipikanyaho sacara pasti, tapi dipikawanoh yén mi asalna ti budaya Tionghoa.<ref>https://id.theasianparent.com/mie-celor-khas-palembang</ref> Ku kituna, bisa jadi mi celor téh mangrupa hasil perpaduan antara kadaharan Melayu jeung Tionghoa. Kecap “celor” dina basa Melayu dialék Palembang hartina dicelup-celupkeun kana cai panas, nu ngarujuk kana cara nyiapkeun mi saméméh disajikeun.<ref>https://web.archive.org/web/20220328084824/https://travel.tempo.co/read/1462690/4-keunikan-mie-celor-makanan-tradisional-palembang-asal-usul-sampai-gizi</ref> == Cara nyayogikeun == Mi celor dijieun maké mi konéng atawa mi endog anu ukuranana gedé jeung rada lega, sarua jeung mi Aceh atawa udon. Mi dicelupkeun heula sakeudeung kana cai panas sangkan téksturna jadi leuwih lemes, tuluy disiram ku kuah anu kandel. Mi jeung kuah kandel ieu rada sarupa jeung lo mi ti Tiongkok. Kuahna dijieun tina kaldu udang atawa ebi, tuluy dicampur jeung cipati, susu, tipung tarigu, jeung bumbu séjén saperti lada, uyah, gula, jeung bungbu panyedap. Kuahna warnana bodas rada konéng jeung téksturna kandel. Salian ti éta, bisa ditambahan pelengkap saperti endog rebus, udang, hayam, kucay, jeung tauge. Mi celor disajikeun dina kaayaan panas, sarta bisa ditambahan sambel, bawang goréng, jeung potongan daun bawang. Masarakat Palembang ilaharna ngadahar mi celor isuk-isuk minangka sarapan. Kadaharan ieu gampang kapanggih di Kota Palembang, sanajan can pati loba kapanggih di kota-kota gedé séjénna.<ref name=":0" /> == Eusi gizi == Mi celor ngandung karbohidrat, protéin, pitamin, jeung mineral. Kadaharan ieu bisa jadi sumber karbohidrat pangganti sangu. Protéin asalna tina pelengkap saperti udang, hayam, jeung endog, sedengkeun pitamin jeung mineral asalna tina sayuran pelengkap.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20220328084824/https://travel.tempo.co/read/1462690/4-keunikan-mie-celor-makanan-tradisional-palembang-asal-usul-sampai-gizi</ref> == Galeri == <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Mi celor 20240629 035925.jpg|Sapiring Mi celor nu disayogikeun jeung endog File:Mie Celor Palembang.jpg|Saporsi Mi celor jeung endog File:Mie celor plain.jpg|Mi celor Palembang anu dijieun ku mi jeung taburan togé, kalayan kuah anu dijieun tina santan, kaldu udang, jeung rupa-rupa rempah. </gallery> == Rujukan == [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] 2j706l68dm1uqdq1jisfb8kja25adfm 7246777 7246774 2026-07-10T12:14:36Z Deepturquoise 2613705 7246777 wikitext text/x-wiki [[File:Mie Celor.jpg|thumb|Mie Celor]] Mi celor téh mangrupa kadaharan mi anu asalna ti Jambi<ref>https://makananoleholeh.com/makanan-khas-jambi/</ref> jeung Kota Palembang, Sumatra Selatan.<ref>https://www.indonesia.travel/id/id/travel-ideas/gastronomy/mie-celor/</ref> Kecap “celor” dina basa Melayu Palembang hartina direndem atawa diseduh kana cai panas.<ref>https://www.moeslim.id/kuliner/mie-celor-khas-kota-palembang-yang-pas-untuk-sarapan/</ref> Sanggeus éta, mi dihijikeun jeung kuah santan jeung kaldu udang anu kandel tur gurih, tuluy disayogikeun jeung pelengkap saperti endog rebus, tauge, jeung kucay. Mi anu dipaké ukuranana leuwih gedé batan mi biasana, kawas Mi Aceh atawa udon ti Jepang. Mi celor anu ilahar dipaké nyaéta mi konéng atawa mi endog.<ref>https://www.liputan6.com/regional/read/5647353/mencicipi-nikmatnya-mie-celor-26-ilir-h-syafei-kuliner-legendaris-di-palembang?page=2</ref><ref>https://www.liputan6.com/hot/read/5617258/4-resep-mie-celor-khas-palembang-yang-pedas-kuah-kental-dan-gurih</ref> == Asal-usul == Asal-usul mi celor can dipikanyaho sacara pasti, tapi dipikawanoh yén mi asalna ti budaya Tionghoa.<ref>https://id.theasianparent.com/mie-celor-khas-palembang</ref> Ku kituna, bisa jadi mi celor téh mangrupa hasil perpaduan antara kadaharan Melayu jeung Tionghoa. Kecap “celor” dina basa Melayu dialék Palembang hartina dicelup-celupkeun kana cai panas, nu ngarujuk kana cara nyiapkeun mi saméméh disajikeun.<ref>https://web.archive.org/web/20220328084824/https://travel.tempo.co/read/1462690/4-keunikan-mie-celor-makanan-tradisional-palembang-asal-usul-sampai-gizi</ref> == Cara nyayogikeun == Mi celor dijieun maké mi konéng atawa mi endog anu ukuranana gedé jeung rada lega, sarua jeung mi Aceh atawa udon. Mi dicelupkeun heula sakeudeung kana cai panas sangkan téksturna jadi leuwih lemes, tuluy disiram ku kuah anu kandel. Mi jeung kuah kandel ieu rada sarupa jeung lo mi ti Tiongkok. Kuahna dijieun tina kaldu udang atawa ebi, tuluy dicampur jeung cipati, susu, tipung tarigu, jeung bumbu séjén saperti lada, uyah, gula, jeung bungbu panyedap. Kuahna warnana bodas rada konéng jeung téksturna kandel. Salian ti éta, bisa ditambahan pelengkap saperti endog rebus, udang, hayam, kucay, jeung tauge. Mi celor disajikeun dina kaayaan panas, sarta bisa ditambahan sambel, bawang goréng, jeung potongan daun bawang. Masarakat Palembang ilaharna ngadahar mi celor isuk-isuk minangka sarapan. Kadaharan ieu gampang kapanggih di Kota Palembang, sanajan can pati loba kapanggih di kota-kota gedé séjénna.<ref name=":0" /> == Eusi gizi == Mi celor ngandung karbohidrat, protéin, pitamin, jeung mineral. Kadaharan ieu bisa jadi sumber karbohidrat pangganti sangu. Protéin asalna tina pelengkap saperti udang, hayam, jeung endog, sedengkeun pitamin jeung mineral asalna tina sayuran pelengkap.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20220328084824/https://travel.tempo.co/read/1462690/4-keunikan-mie-celor-makanan-tradisional-palembang-asal-usul-sampai-gizi</ref> == Galeri == <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Mi celor 20240629 035925.jpg|Sapiring Mi celor nu disayogikeun jeung endog File:Mie Celor Palembang.jpg|Saporsi Mi celor jeung endog File:Mie celor plain.jpg|Mi celor Palembang anu dijieun ku mi jeung taburan togé, kalayan kuah anu dijieun tina santan, kaldu udang, jeung rupa-rupa rempah. </gallery> == Rujukan == [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] <references /> [[Category:Wb/su/Resép]] qknn264dzxt0t979n2aa0l9sw9vf4m6 0 3687719 7246778 6977953 2026-07-10T12:14:54Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Pempek sambel]] to [[Wb/su/Resép:Pempek sambel]] 6977953 wikitext text/x-wiki [[File:WikiMaknyus Jambi - Pempek Sambal 3.jpg|thumb|Pempek sambel]] Pempek sambel téh mangrupa kadaharan has Jambi<ref>https://www.kompas.tv/nasional/13442/cicipi-pempek-sambal-camilan-khas-jambi</ref> anu bahan dasarna tina tipung kanji atawa tipung sagu. Bentukna gepeng siga adonan pempek, tuluy ditumis maké cabé. Béda jeung pempek ilaharna anu disayogikeun maké kuah cuko, pempek sambel mah dilumuran ku sambel anu geus ditumis. Seungit has pempek sambel asalna tina daun konéng (daun kunyit). Dina nyieunna, bahan dasarna henteu maké lauk, tapi maké campuran tipung sagu jeung tipung tarigu anu disiram ku cai panas tuluy dibentuk buleud pipih, nepi ka ngahasilkeun tékstur anu kenyal.<ref>https://www.idntimes.com/food/recipe/resep-pempek-sambal-khas-jambi-00-mw8d5-xmsw4w</ref> == Bahan-bahan == * tarigu * tipung sagu * bawang beureum * bawang bodas * cabé beureum * cabé rawit * daun jeruk * daun konéng (daun kunyit) * daun bawang * kaldu bubuk * uyah, gula, jeung cai (sacukupna) == Cara Nyieun == * Pikeun nyieun adonan pempek, lebetkeun tipung sagu jeung cai, tuluy diaduk nepi ka rada encer. Sanggeus éta, panaskan maké seuneu leutik nepi ka téksturna jadi napel siga lem, tuluy angkat. * Lebetkeun daun bawang, uyah, jeung kaldu bubuk, tuluy aduk nepi ka rata. Sanggeus kitu, asupkeun tipung tarigu saeutik-saeutik nepi ka béak jeung adonan bisa dibentuk. * Panaskan minyak maké seuneu sedeng, cokot adonan saeutik, bentuk buleud tuluy pipihkeun. Goréng adonan nepi ka warnana konéng emas, tuluy angkat jeung tiriskeun. * Lebetkeun cabé, bawang beureum, jeung bawang bodas kana blender, tuluy haluskeun. * Panaskan minyak, lebarkeun cabé anu geus dihaluskeun tadi, tuluy tambahan daun konéng (daun kunyit) jeung daun jeruk. Masak nepi ka asak, tuluy bumbuan ku gula jeung uyah. * Pempek geus siap disayogikeun. == Rujukan == [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] 3myutdka5ngqw8cbmy2oisz7qctuaa5 7246781 7246778 2026-07-10T12:15:13Z Deepturquoise 2613705 7246781 wikitext text/x-wiki [[File:WikiMaknyus Jambi - Pempek Sambal 3.jpg|thumb|Pempek sambel]] Pempek sambel téh mangrupa kadaharan has Jambi<ref>https://www.kompas.tv/nasional/13442/cicipi-pempek-sambal-camilan-khas-jambi</ref> anu bahan dasarna tina tipung kanji atawa tipung sagu. Bentukna gepeng siga adonan pempek, tuluy ditumis maké cabé. Béda jeung pempek ilaharna anu disayogikeun maké kuah cuko, pempek sambel mah dilumuran ku sambel anu geus ditumis. Seungit has pempek sambel asalna tina daun konéng (daun kunyit). Dina nyieunna, bahan dasarna henteu maké lauk, tapi maké campuran tipung sagu jeung tipung tarigu anu disiram ku cai panas tuluy dibentuk buleud pipih, nepi ka ngahasilkeun tékstur anu kenyal.<ref>https://www.idntimes.com/food/recipe/resep-pempek-sambal-khas-jambi-00-mw8d5-xmsw4w</ref> == Bahan-bahan == * tarigu * tipung sagu * bawang beureum * bawang bodas * cabé beureum * cabé rawit * daun jeruk * daun konéng (daun kunyit) * daun bawang * kaldu bubuk * uyah, gula, jeung cai (sacukupna) == Cara Nyieun == * Pikeun nyieun adonan pempek, lebetkeun tipung sagu jeung cai, tuluy diaduk nepi ka rada encer. Sanggeus éta, panaskan maké seuneu leutik nepi ka téksturna jadi napel siga lem, tuluy angkat. * Lebetkeun daun bawang, uyah, jeung kaldu bubuk, tuluy aduk nepi ka rata. Sanggeus kitu, asupkeun tipung tarigu saeutik-saeutik nepi ka béak jeung adonan bisa dibentuk. * Panaskan minyak maké seuneu sedeng, cokot adonan saeutik, bentuk buleud tuluy pipihkeun. Goréng adonan nepi ka warnana konéng emas, tuluy angkat jeung tiriskeun. * Lebetkeun cabé, bawang beureum, jeung bawang bodas kana blender, tuluy haluskeun. * Panaskan minyak, lebarkeun cabé anu geus dihaluskeun tadi, tuluy tambahan daun konéng (daun kunyit) jeung daun jeruk. Masak nepi ka asak, tuluy bumbuan ku gula jeung uyah. * Pempek geus siap disayogikeun. == Rujukan == [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Jambi]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] <references /> [[Category:Wb/su/Resép]] 9sicyfmmg1arotww410rpqvxyg40iux 4 3690052 7247316 7246548 2026-07-11T03:08:06Z SpBot 2587929 archiving 1 section from [[Incubator:Community Portal]] (after section [[Incubator:Community Portal/Archive/2026#Deployment_of_Legal_and_Safety_Contacts_Link_in_the_Footer_of_Your_Wiki|Deployment_of_Legal_and_Safety_Contacts_Link_in_the_Footer_of_Your_Wiki]]) 7247316 wikitext text/x-wiki {{Talkarchive}} == Changing content models == I forgot how to ask to change the content model of a page. How do I do that? –Thanks, [[User:Kxeon|Kxeon]] ([[User talk:Kxeon|talk]]) 01:33, 6 January 2026 (UTC) :In the page information. E.g. for this page: https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Incubator:Community_Portal&action=info You can only change it with admin rights. —[[User:Koavf|Justin (<span style="color:grey">ko'''a'''vf</span>)]]<span style="color:red">❤[[User talk:Koavf|T]]☮[[Special:Contributions/Koavf|C]]☺[[Special:Emailuser/Koavf|M]]☯</span> 08:43, 6 January 2026 (UTC) :<small>This section was archived on a request by: 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 02:06, 15 January 2026 (UTC)</small> == Wikivoyage Namespace == I am currently working on [[Wy/ml]] project and I came across an issue with Wikivoyage namespace. [[Wy/ml/വിക്കിയാത്ര:Abbreviations]] is a sample page I have. Do we have a namespace named 'Wikivoyage' in Incubator? Or does it exist only once it is moved out of Incubator? While I am trying to move the article I mentioned to the mentioned namespace, I am unable to find it. Let me know if you require any steps to replicate for the same. [[User:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[User talk:Adithyak1997|talk]]) 15:43, 27 March 2026 (UTC) :@[[User:Adithyak1997|Adithyak1997]], No, there's no wikivoyage namespace here, you can do it in mainspace like this: Wy/ml/Wikivoyage:PageName, it'll be moved to the namespace once the project is approved and moved to it's subdomain. 🪶-[[User:Tanbiruzzaman|<span style="font-family:monospace;color:#006400;letter-spacing:1px;">TΛNBIRUZZΛMΛN</span>]] ([[User talk:Tanbiruzzaman|💬]]) 15:49, 27 March 2026 (UTC) == Upcoming Wikimedia Café meetup regarding the [[:meta:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|the 2026-2027 Wikimedia Foundation Annual Plan]] == <div class="border-box" style="background-color: #f8eaba; max-width: 865px; padding: 5px; border: 1px solid black; margin: 5px;"><div class="box" style="float:left; padding-top: 15px; padding-right: 5px;">[[File:Wikimedia_Café_logo_in_plain_SVG_format.svg|alt=The logo for the Wikimedia Café|45x45px]]</div>Hello! There will be a '''[[metawiki:Wikimedia Café|Wikimedia Café]]''' meetup on '''Saturday, 11 April 2026 at 14:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1775916000 timestamp conversion tool]), focusing on the [[metawiki:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|the 2026-2027 Wikimedia Foundation Annual Plan]]. The featured guests will be <span class="plainlinks">[//meta.wikimedia.org/wiki/User:KStineRowe_(WMF) Kelsi Stine-Rowe]</span> (senior manager, [[metawiki:Movement Communications|Movement Communications]], Wikimedia Foundation), and <span class="plainlinks">[//meta.wikimedia.org/wiki/User:Samwalton9_(WMF) Sam Walton] (senior product manager, [[mw:Moderator Tools|Moderator Tools]], Wikimedia Foundation).</span> In addition to this Café session, [[metawiki:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|several additional meetings regarding the Annual Plan are listed on the Collaboration page]], and you may participate on the [[metawiki:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. This Café meetup will be approximately two hours long. Attendees may choose to attend only for a part. Please see the Café page for more information, including [[metawiki:Wikimedia Café#Signups_for_the_April_2026_session|how to register]]. [[File:Buntstifte_Eberhard_Faber_crop_64h.jpg|alt=cropped image of colored pencils|860x860px]]</div>[[User:Pine|Pine]] ([[User talk:Pine|talk]]) 03:37, 30 March 2026 (UTC) == Template == What standard template are included in the test wiki incubator? I want to use the Navbox template. [[User:Fleavmoe|Fleavmoe]] ([[User talk:Fleavmoe|talk]]) 14:26, 29 March 2026 (UTC) :There are no standard templates, you have to create them in each wiki separately (unfortunately), see [[:mw:Global templates]]. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 21:19, 2 April 2026 (UTC) == Board of Trustees Approves Closure of Wikinews == Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews. Following this decision, all Wikinews editions will transition to read-only mode one month after this announcement, on 4 May. From that date onward, pages on Wikinews will remain publicly accessible for reading, reference and dump downloading, but editing and new content creation will no longer be possible. Further information about the technical transition to read-only mode and the preservation of existing content will be shared in the coming weeks. We thank all contributors who have participated in Wikinews over the years and helped build a unique experiment in collaborative journalism within the Wikimedia movement, and we understand that some of them might be disappointed by this decision. To our regret, the project wasn’t able to fulfill its promise, and many of its functions were eclipsed by the notable news coverage in Wikipedias. We hope the Wikinews editors will continue contributing to the other Wikimedia projects or free knowledge projects. [[User:Victoria|Victoria]], Affiliate and Community Liaison to the Board, 08:11, 13 April 2026 (UTC) :Thanks for the kind words. In case anywhere here was wondering, all Wikinews test editions are now read-only, e.g. [[Wn/ab]]. —[[User:Koavf|Justin (<span style="color:grey">ko'''a'''vf</span>)]]<span style="color:red">❤[[User talk:Koavf|T]]☮[[Special:Contributions/Koavf|C]]☺[[Special:Emailuser/Koavf|M]]☯</span> 08:17, 13 April 2026 (UTC) == Whitelist "kv" prefix for Komi-Zyrian Wiktionary == Hello. I want to start the Komi-Zyrian Wiktionary. The Komi Wikipedia uses the prefix kv (kv.wikipedia.org). To keep the ecosystem consistent and avoid confusing users with kpv.wiktionary.org, I need to use the Wt/kv/ prefix in the Incubator. Please whitelist kv for Wiktionary [[User:Shankaga|Shankaga]] ([[User talk:Shankaga|talk]]) 10:16, 9 May 2026 (UTC) :Handled on I:AN. --<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 08:33, 18 May 2026 (UTC) {{Section resolved|1=<small>[[User:MF-Warburg|MF-W]] ''{a, b}''</small> 08:33, 18 May 2026 (UTC)}} == Databox == Should Databoxes be used in Incubator? It looks sloppy and invariably is in English. Thanks [[User:Dumbassman|Dumbassman]] ([[User talk:Dumbassman|talk]]) 21:25, 5 April 2026 (UTC) :There's the simple, formal answer: Yes, they can be used in the Incubator because they are used in some other wikis, and they are as legitimate in the Incubator as they are elsewhere. And they appear in English because they are not translated, but at least in theory, they can be translated. :However, there are a couple of deeper and more relevant questions, and I'll try to give my answers to them, but I'd love to hear other opinions. :;Why do people want to use them? ::My answer: Because they kind of look like the infoboxes that are used in the English, French, Russian, and some other big Wikipedias and '''editors in most other wikis want them''', too. There's a common myth going around: "templates encode practices, and editors in other wikis shouldn't be forced to use English Wikipedia's practices and templates". This myth is preposterous: ''no one'' is trying to force English (or French, or Russian) templates or practices on any other wikis; people in other languages ''want'' to use them. The very fact that this discussion is taking place is proof that some people want to use them. :;Why do they often look sloppier than the infoboxes in English, French, etc. in practice? ::My answer: There are several reasons for this, but the most important one is not that they are badly programmed, but that they are not carefully curated in each article. That is, the problem is not inherent with the databox technology, but with the community around each language. ::In the big languages, the people who insert infoboxes into articles usually care about the data precision and check every field value. If the field values are automatically brought in from Wikidata, which is more common in some languages (Spanish, Hebrew) and less common in others (English), they usually bother to check that they are brought in correctly. And if they don't check them, it is likely that another editor in the same language will check it and correct it sooner or later. ::In the small languages, the communities are tiny—often just one person, and in some cases, it eventually goes to zero. If that person only inserts a box because ''there should be a box'', but doesn't check the parameter values... well, it looks sloppy. Irrelevant fields, wrong or missing values, missing translations, etc. :The people who originally developed the databoxes had good intentions. It's hard to find the precise history of this, but if I recall correctly, they were experienced editors from one of the large Wikipedias, probably French or maybe German. They were used to seeing that most Wikidata labels are translated into their languages, and perhaps they thought that it will work like that for many other languages, too: "just translate the labels", and you'll see all the data. Well, it didn't exactly work like that; "just" translating the labels is not as easy as it sounds. :And of course, the greatest problem of all is that the databox is not really the same as the infoboxes in the large languages. It looks kind of the same, but only kind of. Its code is forked several times over, not maintained well, and cannot practically be maintained by the people who edit wikis in small languages. The infoboxes in the big languages are maintained by the editors in those languages, and their improvements are not brought into the databox. :The databox is just a symptom of the real problems: infoboxes (and all other templates) are software, but it can't be shared across wikis, and the editors in small languages don't have the capacity to curate the software and the presented data. :Back to the original question: Should they be allowed in the Incubator? Probably yes, but it has to raise the discussion about the real problems. [[User:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[User talk:Amire80|talk]]) 13:56, 21 April 2026 (UTC) == [[:Wp/kal]] == This page links to [[:kl:]], but that edition of Wikipedia has been closed. Should the page be changed? [[User:Intolerable situation|Intolerable situation]] ([[User talk:Intolerable situation|talk]]) 06:40, 5 May 2026 (UTC) :@[[User:Intolerable situation|Intolerable situation]]: {{done}}, thanks for making us aware. [[User:Jon Harald Søby|Jon Harald Søby]] ([[User talk:Jon Harald Søby|talk]]) 21:50, 21 May 2026 (UTC) == May 2026 Wikimedia Café meetups regarding the Wikimedia Foundation Annual Plan == <div class="border-box" style="background-color: var(--background-color-warning-subtle, #f8eaba); max-width: 875px; padding: 5px; border: 1px solid black; margin: 5px; color: var(--clr-dark)"> <div class="box" style="float:left; padding-top: 15px; padding-right: 15px;">[[File:Wikimedia Café logo in plain SVG format.svg|75px|alt=The logo for the Wikimedia Café]]</div> Hello! There will be two '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9 Wikimedia Café]''' discussion opportunities during the last weekend of May. Both sessions will focus on the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2026-2027 the 2026-2027 Wikimedia Foundation Annual Plan]. Participants may attend either or both sessions. #'''Saturday, 30 May 2026 at 15:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1780153200 timestamp converter]), at a time friendly to the Americas, Africa, and Europe #'''Sunday, 31 May 2026 at 05:00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1780203600 timestamp converter]), at a time friendly to Asia and the Pacific Café participants are highly encouraged to read in advance [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Sohom_Datta/annual_plan_guide at least this summary of the plan]. Optionally, Café participants are encouraged to read portions of the plan that interest them and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2026-2027 ask questions or provide feedback on the Annual Plan talk page]. Please see the Café page for more information, including [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9#May_2026_meetings_with_a_focus_on_Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2026-2027 tables of timestamp conversions for both sessions], [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9#Agenda._This_will_be_an_approximately_1_hour_Caf%C3%A9_session,_and_is_extendible_for_an_additional_30_minutes_if_needed. the agenda], and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Caf%C3%A9#How_to_attend_the_session how to register]! <br /> [[File:Buntstifte Eberhard Faber crop 64h.jpg|860px|alt=cropped image of colored pencils]]</div> [[User:Pine|Pine]] ([[User talk:Pine|talk]]) 19:49, 21 May 2026 (UTC) == Page removal == What exactly are the admins trying to achieve by this new deletion drive? Has there been a change in objectives of Incubator? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 11:50, 24 May 2026 (UTC) :@[[User:Lee|Lee]] What deletion drive? Could you further explain? &mdash; [[User:Iohanen|<b>Garcez</b>]] ([[User talk:Iohanen|talk]]) 02:02, 5 June 2026 (UTC) ::I see that some of the redirects were deleted with the comment "Unnecessary redirect", without changing the pages that refer it. Furthermore a lot of empty categories were deleted that were created for future content. The first is a little worrying because I saw somewhere on the deletion guidelines that says should not happen. The second is acceptable for an active wiki; but for Incubator? Unless of cause the idea of having the Incubator has changed, I guess. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 02:16, 5 June 2026 (UTC) :::What's the problem with deleting empty categories? Categories are supposed to be for current content, not future content. [[User:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[User talk:Amire80|talk]]) 03:36, 5 June 2026 (UTC) == [[Wn/www]] == As known, [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|Wikinews is closed]]. Placing the notice that a new wiki will be created is separate code is no longer needed. So, I don’t think the notice is still needed to place here. [[Special:Contributions/&#126;2026-33835-37|&#126;2026-33835-37]] ([[User talk:&#126;2026-33835-37|talk]]) 13:33, 8 June 2026 (UTC) :I have [https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Template%3AOther-projects-footer&diff=7204467&oldid=4034521 removed Wikinews from the template]. ―[[User:Koavf|Justin (<span style="color:grey">ko'''a'''<span style="color:black">v</span>f</span>)]]<span style="color:red">❤[[User talk:Koavf|T]]☮[[Special:Contributions/Koavf|C]]☺[[Special:Emailuser/Koavf|M]]☯</span> 16:08, 8 June 2026 (UTC) == Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki == Hello community, The Wikimedia Foundation has provided [[wmf:Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|a single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish Wikipedias and other wikis and we will deploy to your wiki soon. Please [[m:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on [[m:Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|the talk page]]. –– [[User:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[User talk:STei (WMF)|talk]]) 17:35, 9 June 2026 (UTC) n2s0thsrw28g7fup8wzzbztkx4yyda1 0 3697355 7246968 7000507 2026-07-10T14:19:05Z Tiru Zendrato 2592794 Tiru Zendrato moved page [[Wb/nia/Hanu-hanumö Hanu-hanugu]] to [[Wb/nia/Hanu-Hanumö Hanu-Hanugu]] 7000507 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> No tafabu'u sa ba zilalö Lö öröido ba lö göi uröi'ö Lö samabali lö sangefa'ö He ilau teu ilau lökhö He atua mboto tanö Salagu khöu na uhangöi'ö Na itaria göi lö ö'o'ö Hadia niŵaögu khömö Uŵa'ö khöu da'ö Enaö lö te'ala börö waomasigu khömö Ohahau dödögu na u'ila'ö Hanu-hanumö hanu-hanugu Hadia niŵa'ömö niŵaömö khögu Ha u'o'ö <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = Fati Zebua |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = Fantos Waruwu |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] i2d09gfsxyghj6xqmstdklvk65isq2u 1 3697357 7246971 7001961 2026-07-10T14:19:05Z Tiru Zendrato 2592794 Tiru Zendrato moved page [[Talk:Wb/nia/Hanu-hanumö Hanu-hanugu]] to [[Talk:Wb/nia/Hanu-Hanumö Hanu-Hanugu]] 7001961 wikitext text/x-wiki == Penulisan Kata dalam Lirik Lagu == Bagaimanakah aturannya jika kita menulis sebuah kata dalam sebuah lirik lagu? Apakah kita menulisnya sesuai pelafalan kata dalam lagu atau penulisan yang tepat? Contohnya kata niŵa'ö (penulisan yang tepat), tetapi dalam lagu dilafalkan niŵaö (tanpa ada penekanan). Terima kasih [[User:Fatamorganaa|Fatamorganaa]] ([[User talk:Fatamorganaa|talk]]) 14:45, 3 February 2026 (UTC) :Menurut pendapat pribadi saya, puisi dan lirik lagu dikecualikan dari aturan tata bahasa. Kadang untuk menyesuaikan sajak, kata diubah "melanggar" tatabahasa. Jadi menurut saya dibiarkanlah demikian. <span style="background-color: green; padding: 2px 5px 1px 5px">[[User:Slaia|<span style="color: white">slaia</span>]]</span><span style="background-color: blue; padding: 2px 5px 1px 5px">[[User talk:Slaia|<span style="color: white">talk</span>]]</span> 07:51, 4 February 2026 (UTC) ::Terima kasih pak. [[User:Fatamorganaa|Fatamorganaa]] ([[User talk:Fatamorganaa|talk]]) 12:05, 4 February 2026 (UTC) jiejo0t8y4qjuu69juxy7e9xjt32vui 0 3706058 7247675 7234470 2026-07-11T11:10:30Z HaniyahUsman 2693242 /* ചെയ്യുക */ പുതിയ വിവരം ചേർത്തു 7247675 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Guruvayur Temple Pond.png|pgname=ഗുരുവായൂർ}} '''ഗുരുവായൂർ''' ({{Wy/ml/lang|en|Guruvayoor}}) [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പവിത്രവും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ തീർത്ഥാടന നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ദിവ്യമായ 108 വിഷ്ണു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന വലിയ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ് ഈ ക്ഷേത്ര പട്ടണം. [[Wy/ml/കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] നിന്ന് ഏകദേശം 102 കിലോമീറ്റർ അകലെ [[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിലാണ് ഈ പട്ടണം. തീർത്ഥാടനത്തിന് പുറമേ, കുറച്ച് വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്. [[Image:Guruvayur 2009.jpg|thumb|300px|right|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നട]] ==മനസ്സിലാക്കുക== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതും പ്രശസ്തവുമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം, പ്രതിവർഷം 5 ദശലക്ഷത്തിലധികം ഭക്തരെ ഇത് ആകർഷിക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ (വിഷ്ണുവിന്റെ എട്ടാമത്തെ അവതാരം) രൂപത്തിലുള്ള വിഷ്ണുവാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ===ചരിത്രം=== [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] സാമൂതിരിയുടെ കാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ഒരു രാജകീയ ക്ഷേത്രമായിരുന്നു. മലബാർ ബ്രിട്ടീഷ് പ്രസിഡൻസിയിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്തതിനുശേഷം, ക്ഷേത്രം ഒരു സ്വകാര്യ ട്രസ്റ്റിന്റെ ഭാഗമായി മാറി. സാമൂതിരി ഭരണാധികാരിയും ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യ പുരോഹിതനും നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്ന ഇവർ കർക്കശമായ യാഥാസ്ഥിതികതകൾക്ക് പേരുകേട്ടവരായിരുന്നു. ഇത് ജാതിയുടെയും മതത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ കർശനവും ക്രൂരവുമായ വിവേചനത്തിന് കാരണമായി. 1930-കളിൽ, സമത്വത്തിനും സാമൂഹിക പരിഷ്കരണത്തിനുമുള്ള ആഹ്വാനങ്ങൾ കേരളത്തിലുടനീളം ആരംഭിച്ചു, ക്ഷേത്ര പ്രവേശനത്തിനുള്ള ജാതി വിവേചന ഭരണത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ച് ധാരാളം കോൺഗ്രസുകാർ ക്ഷേത്ര കവാടത്തിൽ ഒത്തുകൂടി, ഇത് 1931-ൽ ക്ഷേത്രം അടച്ചുപൂട്ടാൻ കാരണമായി. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സാമൂഹിക വിവേചനം അവസാനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് വിപ്ലവകാരികളുടെ ഒരു സംഘം ക്ഷേത്രം ആക്രമിച്ചു. താമസിയാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി ക്ഷേത്രം ദേശസാൽക്കരിക്കുകയും ഹിന്ദു വിഭാഗത്തിലെ എല്ലാ ജാതികളിലും മതങ്ങളിലും പെട്ട ആളുകളെ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ അനുവദിക്കാൻ സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തു, ഇത് 1930-കളിലെ കേരളത്തിലെ ജാതി അധഃപതന സമൂഹത്തിൽ സാമൂഹിക നവോത്ഥാനത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. ഇന്ന്, ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തിന്റെ (ഒരു അർദ്ധ-ഭരണഘടനാ ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റി സ്ഥാപനം) കീഴിൽ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന കേരള സർക്കാരിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. ഹിന്ദുക്കളല്ലാത്തവരെ കർശനമായി വിലക്കുന്നു, കൂടാതെ നിരവധി കർശനമായ വസ്ത്രധാരണ രീതികളും നിലവിലുണ്ട്. ===സംസാരഭാഷ=== പട്ടണത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ '''മലയാളം''' ആണ്, അത് തദ്ദേശവാസികളുടെ ഭാഷ കൂടിയാണ്. എന്നിരുന്നാലും, പട്ടണത്തിലെ മിക്ക നാമഫലകങ്ങളും മലയാളത്തിലും, ഇംഗ്ലീഷിലും ദ്വിഭാഷകളാണ്. ക്ഷേത്ര പരിസരങ്ങളിൽ [[Wy/ml/തമിഴ് വാക്യപുസ്തകം|തമിഴും]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. മലയാളത്തിനും ഇംഗ്ലീഷിനും പുറമേ, മിക്ക കടയുടമകൾക്കും ടൂറിസ്റ്റ് ഗൈഡുകൾക്കും തമിഴ് മനസ്സിലാക്കാനും സംസാരിക്കാനും കഴിയും. ==എത്തിച്ചേരുക== സുപ്രസിദ്ധമായ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാൻ റോഡ്, റയിൽ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. വിമാന യാത്രക്കാർ ഒരു പരിധിക്ക് ശേഷം റോഡോ, റയിലോ ആശ്രയിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ====വിമാനമാർഗ്ഗം==== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം ({{Wy/ml/IATA|COK}}) [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] (87 കി.മീ). അല്ലെങ്കിൽ, യാത്രക്കാർക്ക് ഏകദേശം 100 കി.മീ അകലെയുള്ള ({{Wy/ml/IATA|CCJ}}) [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] കരിപ്പൂരിലെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ഉപയോഗിക്കാം. ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു വലിയ ഹെലിപാഡ് ഉണ്ട്, ഇത് കൊച്ചിയിൽ നിന്നും കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും ഹെലികോപ്റ്റർ ഗതാഗതം സാധ്യമാക്കുന്നു. വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന തീർത്ഥാടകരുടെ എണ്ണം കണക്കിലെടുത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ഏറോഡ്രോമും ഹെലിപോർട്ടും പരിഗണനയിലാണ്. ===റയിൽ മാര്‍ഗ്ഗം=== ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിൽ ഒരു ചെറിയ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ഉണ്ട്. അവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന അന്തരാള-നഗര, അന്തരാള-സംസ്ഥാന ട്രെയിനുകളിലെ യാത്രക്കാരുടെ എണ്ണം കുറവാണ്. ഏതാണ്ട് 28 കി.മീ. അകലെയുള്ള [[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെ]] റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും സൗകര്യപ്രദമാണ്. കേരളത്തിലേക്ക് വരുന്ന മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും അവിടെ നിർത്തുന്നുണ്ട്. അവിടെ നിന്നും ടാക്സിയിൽ എളുപ്പം ഗുർവായൂരിലേക്ക് പോകാം. ====റോഡ് മാർഗ്ഗം==== * '''''പൊതു ഗതാഗതം:''''' തൃശൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപം കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി സെൻട്രൽ സ്റ്റേഷൻ പരിസരത്ത് നിന്നോ, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ, സ്വകാര്യ ബസിൽ കേരളത്തിലെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് കണക്ഷനുകൾ ലഭിക്കുന്നത് വളരെ എളുപ്പമാണ്. കൂടാതെ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസുകൾക്ക് പുറമെ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ എസ്.ഇ.ടി.സിയുടെ കുറച്ച് ബസുകൾ കോയമ്പത്തൂരും പഴനിയുമായി പട്ടണത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരിൽ നിന്ന് മൈസൂരിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസ് സേവനങ്ങൾ ഉണ്ട്. * '''''കാർ യാത്ര:''''' ഗുരുവായൂർ, മുംബൈ-കൊച്ചി ഹൈവേയായ എൻഎച്ച് 17 വഴി രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി സംസ്ഥാന പാതകൾ കോഴിക്കോട്, തൃശൂർ, എറണാകുളം, പാലക്കാട് തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== {{Wy/ml/Mapframe|10.5950|76.0437|zoom=16}} * ഗുരുവായൂർ ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ്, കാൽനടയായി തന്നെ പട്ടണം മുഴുവൻ സഞ്ചരിക്കാം. പ്രധാന വാണിജ്യ കേന്ദ്രം കൂടിയായ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് മുഴുവൻ പട്ടണവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ടാക്സികളും ഓട്ടോറിക്ഷകളും നാമമാത്ര നിരക്കിൽ ലഭ്യമാണ്. കയറുന്നതിന് മുമ്പ് വാടക നിശ്ചയിക്കുന്നത് അഭികാമ്യം, അല്ലാത്തപക്ഷം ഡ്രൈവർമാർ യാത്രക്കാരെ, പ്രത്യേകിച്ച് വിദേശികളെ, കബളിപ്പിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. പട്ടണത്തിനുള്ളിൽ ബസ് സർവീസുകളില്ല, എന്നിരുന്നാലും മിക്ക പട്ടണാന്തര ബസുകളും പട്ടണത്തിന്റെ വിവിധ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിൽ നിർത്തുന്നു. * നിരവധി ഭക്തർ ഒരേ സമയം വരുന്നതിനാൽ ഗതാഗതക്കുരുക്ക് വളരെ ഗുരുതരമായേക്കാം. ചിലപ്പോൾ മൂന്നോ നാലോ മണിക്കൂർ ഗതാഗതം സ്തംഭിച്ചേക്കാം. ==ചുറ്റിക്കാണുക== ===ആരാധനാലയങ്ങള്‍=== ====ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം==== ഗുരുവായൂർ പട്ടണം മുഴുവനും ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രശസ്തി കാരണം അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തിയിലേക്ക് ഉയർന്നു, അതിനാൽ ക്ഷേത്രവും ചുറ്റുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളുമാണ് പ്രധാന ആകർഷണം. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 6-10 ദശലക്ഷം ഭക്തർ സന്ദർശിക്കുന്നു, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. {{Wy/ml/Infobox|ആചാരങ്ങൾ|മറ്റു കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി നിരവധി കർശനമായ പാരമ്പര്യങ്ങളും ആചാരങ്ങളും ഈ ക്ഷേത്രം പാലിക്കുന്നു * ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിൽ പോലും അഹിന്ദുക്കൾക്ക് പ്രവേശനമില്ല. കുരിശുകൾ അല്ലെങ്കിൽ മുസ്ലീം നമാസ് അടയാളം പോലുള്ള മറ്റ് മതചിഹ്നങ്ങൾ ധരിച്ച ആരെയും ക്ഷേത്ര കാവൽക്കാർക്കും പോലീസിനും തടയാൻ കഴിയും. പാശ്ചാത്യ രാജ്യ വിദേശികളെ പൊതുവെ, ഹിന്ദുമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പോലും, അവരെ ഹിന്ദുക്കളല്ലാത്തവരായി കണക്കാക്കുന്നു. കോഴിക്കോട്-ആര്യസമാജം അംഗീകരിച്ച സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ മാത്രമേ മതപരിവർത്തനത്തിന്റെ ഔപചാരിക രേഖയായി സ്വീകരിക്കൂ. സിഖ്, ബുദ്ധമതം, ജൈനമതം തുടങ്ങിയ ധാർമ്മിക മതങ്ങളെ ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കുന്നു, അതിനാൽ അവ അനുവദനീയമാണ്. സിഖുകാർ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ അവരുടെ തലപ്പാവുകളും കൃപണുകളും നീക്കം ചെയ്യണം. * 2 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള കുട്ടികളെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉൾഭാഗത്ത് പ്രവേശിക്കരുതെന്ന് ക്ഷേത്രം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവരുടെ പ്രവേശനം നിരോധിച്ചിട്ടില്ല. ഈ ഉപദേശം നിലനിർത്തുന്നു, കാരണം ചെറിയ കുട്ടികൾ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ മൂത്രമൊഴിച്ചാൽ, മാതാപിതാക്കൾ ശുദ്ധീകരണ ചടങ്ങുകൾക്ക് പിഴ നൽകേണ്ടിവരും. * ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ വസ്ത്രധാരണരീതി വളരെ കർശനമാണ്. പുരുഷന്മാർക്ക് ഷർട്ട്, ബനിയൻ അല്ലെങ്കിൽ വെസ്റ്റ് എന്നിവ ധരിക്കാൻ അനുവാദമില്ല, കൂടാതെ സമുച്ചയത്തിനുള്ളിൽ മാറു മറക്കാതെയിരിക്കണം. അവർ കർശനമായി കേരളത്തിലെ ശൈലിയിൽ മുണ്ട് (കാവിയും കറുപ്പും അനുവദിക്കുന്നു) ധരിക്കണം, മുകൾഭാഗം മറയ്ക്കാൻ ഉത്തരീയം ധരിക്കാനും അനുവാദമുണ്ട്. ലുങ്കിയോ കട്ടമിട്ട മുണ്ടോ മറ്റേതെങ്കിലും നിറത്തിലുള്ള മുണ്ടോ ധരിക്കുന്നത് അകത്ത് നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്ത്രീകൾ സാരി ധരിക്കണമെന്ന നിയമത്തിൽ ഇളവ് വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഡ്രസ് കോഡിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് ചുരിദാർ, പൈജാമ, കുർത്ത എന്നിവ ധരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും സ്ലീവ്‌ലെസ് അല്ലെങ്കിൽ ഷോർട്ട് ടോപ്പുകൾ, പാന്റുകൾ, ഷോർട്ടുകൾ, ഡെനിംസ് എന്നിവ അകത്ത് അനുവദനീയമല്ല. പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും തല മറയ്ക്കുന്നത് കർശനമായി നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. 12 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് ട്രൗസർ ധരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ട്. * മൊബൈൽ ഫോണുകൾ, വീഡിയോ ക്യാമറകൾ, ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ, ബാഗുകൾ (ലേഡീസ് ചെറിയ ഹാൻഡ്-ബാഗുകൾ, പുരുഷന്മാരുടെ പഴ്‌സുകൾ ഒഴികെ) മുതലായവ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവ ക്ലോക്ക് റൂമിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ സംവിധാനമുണ്ട്. പ്രധാന ഗേറ്റിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, എല്ലാ ഭക്തർക്കും സുരക്ഷാ പരിശോധന ചെയ്യാനുള്ള ഒരു പോലീസ് ചെക്ക്-പോസ്റ്റ് ഉണ്ട്. മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏതെങ്കിലും വസ്തുക്കൾ അവർ കണ്ടെത്തിയാൽ, ക്ലോക്ക് റൂമിൽ സാധനങ്ങൾ നിക്ഷേപിക്കുന്നതിന് നിങ്ങളെ ക്യൂവിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കും. * മറ്റ് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ''നെയ്-വിളക്ക് പ്രത്യേക ക്യൂ'' (₹1,000) ഒഴികെ വേറെ സംവിധാനമില്ല. എല്ലാ ഭക്തരും ഒരു വലിയ ക്യൂവിൽ നിൽക്കണം. 60 വയസ്സിനു മുകളിലുള്ള മുതിർന്ന പൗരന്മാർക്കും സുരക്ഷാ പ്രശ്‌നങ്ങളോ പ്രോട്ടോക്കോൾ നിയമങ്ങളോ ഉള്ള വിഐപികൾക്കും ഈ നിയമത്തിൽ നിന്ന് ഇളവ് ലഭ്യമാണ്. * ഉച്ചക്ക് 12:30 മുതൽ 4:30 വരെയും രാത്രി 9:15 മുതൽ പുലർച്ചെ 3 വരെയും ക്ഷേത്രം അടച്ചിടുന്നു, ദർശനം അനുവദനീയമല്ല. ഇതിനുപുറമെ, രാവിലെ മുതൽ ഉച്ച വരെ ചില ആചാരങ്ങൾക്കായി ക്ഷേത്രം കുറച്ച് ഇടവേളകളിൽ അടക്കുന്നു. തിങ്കൾ, വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ, ഉദയാസ്തമന പൂജ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു, അതായത് ഈ പൂജയുടെ പ്രത്യേക സ്വഭാവം കാരണം ഓരോ 10 മിനിറ്റിലും ദർശനത്തിന് ഇടവേളയുണ്ട്.}} {{Wy/ml/Cautionbox|'''''ഹിന്ദുക്കളല്ലാത്തവരെ കർശനമായി അനുവദിക്കില്ല''. ക്ഷേത്രം കർശനമായ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നു, പ്രധാന സമുച്ചയത്തിനുള്ളിൽ അഹിന്ദുക്കളെ അനുവദിക്കുന്നില്ല. ലംഘിക്കുന്നവർക്ക് കനത്ത പിഴ ചുമത്തും; നിങ്ങൾ പണം നൽകാൻ വിസമ്മതിച്ചാൽ അറസ്റ്റ് പ്രതീക്ഷിക്കുക.}} =====ക്ഷേത്ര ഘടനയും പരിസരവും===== യഥാർത്ഥ ക്ഷേത്രം വെറും ഒരു സങ്കേതം മാത്രമായിരുന്നു. മറ്റ് സമുച്ചയങ്ങൾ പിന്നീട് വിവിധ രാജാക്കന്മാരും മറ്റ് ധനികരും അധിപദേവതയോടുള്ള ഭക്തിയുടെ സംതൃപ്തിയായി നിർമ്മിച്ചു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രശസ്ത ഭക്തരിൽ ഒരാളായ കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി രാജാവ് മണദേവ വർമ്മയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുറം വളയം നിർമ്മിച്ചത്, പരമ്പരാഗത കേരള വാസ്തുവിദ്യയിലാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. അകത്തെ വളയത്തിന്റെ ആദ്യ പാളിയും വിപുലമായ ചുവർചിത്രങ്ങളും ഘടനയുടെ ഏറ്റവും പഴയ ഭാഗങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു, എ.ഡി. 52-ൽ നാലാമത്തെ പാണ്ഡ്യ രാജാവ് പാമ്പുകടിയേറ്റ വിഷത്തിൽ നിന്ന് മുക്തനായ ശേഷം ഇതിനു വഴിവക ചെയ്തത്. ശ്രീകോവിൽ നിർമ്മാണം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഘടനയാണ്, പരശുരാമൻ നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സമുച്ചയത്തിന് കുറഞ്ഞത് 1000 വർഷമെങ്കിലും പഴക്കമുണ്ടെന്ന് പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ കണക്കാക്കുന്നു. ശ്രീകോവിലിന്റെ അകം സവിശേഷമാണ്, കാരണം മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിൽ കാണാത്ത വിധം ഘടനയിൽ തന്നെ മൂന്ന് പാളികളുണ്ട്. യഥാർത്ഥ വിഗ്രഹം മൂന്നാമത്തെ പാളിക്കുള്ളിലാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. വിഗ്രഹം ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഒരു വലിയ പ്രതിനിധാനമാണ്, പക്ഷേ പലപ്പോഴും ചന്ദന ശിൽപത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ കൃഷ്ണന്റെ ഒരു ശിശു രൂപമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം 100 സ്വർണ്ണ വിളക്കുകൾ അകത്തെ ചുറ്റമ്പലത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ കൂടാതെ, 4 ചെറിയ സന്നിധികൾ പ്രധാന സമുച്ചയത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഗണപതിയും ശ്രീ പത്മനാഭനും വേണ്ടിയുള്ള സന്നിധികൾ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അകത്തെ ചുറ്റമ്പലത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്; അയ്യപ്പനും പാർവ്വതി ദേവിക്കും വേണ്ടിയുള്ള സന്നിധികൾ നാലമ്പലത്തിനുള്ളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ====ഇതര ആരാധനാലയങ്ങൾ==== * '''മമ്മിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം:''' ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് 500 മീറ്റർ അകലെയാണ് വലിയ ശിവക്ഷേത്രം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമ ശിവനായിരുന്നുവെന്നും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷ്ണു വിഗ്രഹം സ്ഥാപിക്കാൻ അദ്ദേഹം നിലവിലെ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റാൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്ന എല്ലാ ഭക്തരും തീർത്ഥാടനം പൂർത്തിയാക്കാൻ പട്ടണം വിടുന്നതിനുമുമ്പ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്നത് പതിവാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ട് സ്വതന്ത്ര ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്, ഒന്ന് ശിവനും ഒന്ന് വിഷ്ണുവിനും. വലിയ ചുവർചിത്രങ്ങൾക്ക് ഈ ക്ഷേത്രം വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. * '''പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം:''' ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇത് തീർച്ചയായും കാണേണ്ട ഒരു ക്ഷേത്രമാണ്. പ്രധാന ശ്രീകോവിൽ ഒരു രഥത്തിന്റെ രൂപത്തിലും ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ പാർത്ഥസാരഥിയുടെ രൂപത്തിലും ഇരുന്ന് അർജുനന് ഗീതോപദേശം നൽകുന്നു. കൃഷ്ണൻ ഗീത പാരായണം ചെയ്യുന്നതും അർജുനൻ അത് കേൾക്കുന്നതുമാണ് പ്രധാന വിഗ്രഹങ്ങൾ. * '''തിരുമല വെങ്കിടാചലപതി ക്ഷേത്രം:''' തിരുപ്പതി വെങ്കിടാചലപതിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ ക്ഷേത്രം, തെലുങ്ക് തീർത്ഥാടകർ ശ്രീകൃഷ്ണനോടുള്ള ഭക്തിയുടെ പ്രതീകമായി സ്ഥാപിച്ചതാണ്. ==== മറ്റു സ്ഥലങ്ങൾ ==== * '''[[:ml:പുന്നത്തൂർ_കോട്ട|പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]:''' ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അകലെ കോട്ടപ്പടി എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കേരളത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് പ്രശസ്തിയാർജ്ജിച്ച ആനവളർത്തൽ കേന്ദ്രമാണ്. ഇത് ഗുരുവായൂർ ദ്വേവസത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിൽ ആകുന്നു. * '''പാലയൂർ പള്ളി:''' ഗുരുവയൂരിൽ നിന്നും ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അകലെ പാലയൂർ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയുന്നു. സെൻ്റ് തോമസ് സൈറോ- മലബാർ ചർച്ച് ഭാരതത്തിലെ ആദ്യ ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ക്രി.വ 52-ൽ തോമാശ്ലീഹ സ്ഥാപിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തോമാശ്ലീഹായുടെ പ്രതിമ ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==ചെയ്യുക== ==വാങ്ങുക== ==കഴിക്കുക== ==കുടിക്കുക== ==ഉറങ്ങുക== ==ബന്ധപ്പെടുക== ഗുരുവായൂർ യാത്രക്കാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പൊതുവേ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥലമാണ്. * {{Wy/ml/Listing | name=ഗുരുവായൂർ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ | url=https://ps.keralapolice.gov.in/guruvayoor-ps/about | email=shogvyrtsr.pol@kerala.gov.in | address= | lat =10.612185 | long =76.045842 | directions= | phone=+91 488 523-0100 | tollfree= | fax= | hours=24 x 7 എല്ലാ ദിവസവും | price= | content= }} * {{Wy/ml/Listing | name=സംയോജിത അടിയന്തര സഹായം | url=https://112.gov.in/faq | email= | address= | lat = | long = | directions= | phone= 1-1-2| tollfree= | fax= | hours=ഏത് നേരവും | price= | content=പോലീസ്, ആംബുലൻസ്, ഫയർഫോഴ്‌സ് തുടങ്ങിയ വിവിധ അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങളിൽ സഹായം ലഭിക്കുന്നതിനായി അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതും എളുപ്പത്തിൽ ഓർമ്മിക്കാവുന്നതുമായ ഒരു അടിയന്തര നമ്പറാണിത്. }} ===അടിയന്തര ഹെല്പ് ലൈനുകൾ=== ** പോലീസ്: 1-0-0 ** തീ പിടിത്തം, രക്ഷപ്പെടുത്തൽ: 1-0-1 ** ആംബുലൻസ്: 1-0-2 ** വനിതകൾക്ക് : 1-8-1 അല്ലെങ്കിൽ 1-0-9-1 ** റോഡപകടം: 1-0-7-3 ==അടുത്ത യാത്ര== {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} {{Wy/ml/Outlinecity}} {{Wy/ml/Geo|10.5950|76.0437|zoom=13}} {{INTERWIKI|Q720084}} 125wq24zc7k54hgqcwn3ajhflzef88c 7247701 7247675 2026-07-11T11:24:57Z HaniyahUsman 2693242 /* മറ്റു സ്ഥലങ്ങൾ */ പുതിയ വിവരം ചേർത്തു 7247701 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|Guruvayur Temple Pond.png|pgname=ഗുരുവായൂർ}} '''ഗുരുവായൂർ''' ({{Wy/ml/lang|en|Guruvayoor}}) [[Wy/ml/ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പവിത്രവും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ തീർത്ഥാടന നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ലോകത്തിലെ ദിവ്യമായ 108 വിഷ്ണു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന വലിയ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ് ഈ ക്ഷേത്ര പട്ടണം. [[Wy/ml/കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] നിന്ന് ഏകദേശം 102 കിലോമീറ്റർ അകലെ [[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിലാണ് ഈ പട്ടണം. തീർത്ഥാടനത്തിന് പുറമേ, കുറച്ച് വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്. [[Image:Guruvayur 2009.jpg|thumb|300px|right|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നട]] ==മനസ്സിലാക്കുക== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതും പ്രശസ്തവുമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം, പ്രതിവർഷം 5 ദശലക്ഷത്തിലധികം ഭക്തരെ ഇത് ആകർഷിക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ (വിഷ്ണുവിന്റെ എട്ടാമത്തെ അവതാരം) രൂപത്തിലുള്ള വിഷ്ണുവാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ===ചരിത്രം=== [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] സാമൂതിരിയുടെ കാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ഒരു രാജകീയ ക്ഷേത്രമായിരുന്നു. മലബാർ ബ്രിട്ടീഷ് പ്രസിഡൻസിയിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്തതിനുശേഷം, ക്ഷേത്രം ഒരു സ്വകാര്യ ട്രസ്റ്റിന്റെ ഭാഗമായി മാറി. സാമൂതിരി ഭരണാധികാരിയും ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യ പുരോഹിതനും നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്ന ഇവർ കർക്കശമായ യാഥാസ്ഥിതികതകൾക്ക് പേരുകേട്ടവരായിരുന്നു. ഇത് ജാതിയുടെയും മതത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ കർശനവും ക്രൂരവുമായ വിവേചനത്തിന് കാരണമായി. 1930-കളിൽ, സമത്വത്തിനും സാമൂഹിക പരിഷ്കരണത്തിനുമുള്ള ആഹ്വാനങ്ങൾ കേരളത്തിലുടനീളം ആരംഭിച്ചു, ക്ഷേത്ര പ്രവേശനത്തിനുള്ള ജാതി വിവേചന ഭരണത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ച് ധാരാളം കോൺഗ്രസുകാർ ക്ഷേത്ര കവാടത്തിൽ ഒത്തുകൂടി, ഇത് 1931-ൽ ക്ഷേത്രം അടച്ചുപൂട്ടാൻ കാരണമായി. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള സാമൂഹിക വിവേചനം അവസാനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് വിപ്ലവകാരികളുടെ ഒരു സംഘം ക്ഷേത്രം ആക്രമിച്ചു. താമസിയാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി ക്ഷേത്രം ദേശസാൽക്കരിക്കുകയും ഹിന്ദു വിഭാഗത്തിലെ എല്ലാ ജാതികളിലും മതങ്ങളിലും പെട്ട ആളുകളെ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ അനുവദിക്കാൻ സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തു, ഇത് 1930-കളിലെ കേരളത്തിലെ ജാതി അധഃപതന സമൂഹത്തിൽ സാമൂഹിക നവോത്ഥാനത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. ഇന്ന്, ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തിന്റെ (ഒരു അർദ്ധ-ഭരണഘടനാ ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റി സ്ഥാപനം) കീഴിൽ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന കേരള സർക്കാരിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. ഹിന്ദുക്കളല്ലാത്തവരെ കർശനമായി വിലക്കുന്നു, കൂടാതെ നിരവധി കർശനമായ വസ്ത്രധാരണ രീതികളും നിലവിലുണ്ട്. ===സംസാരഭാഷ=== പട്ടണത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ '''മലയാളം''' ആണ്, അത് തദ്ദേശവാസികളുടെ ഭാഷ കൂടിയാണ്. എന്നിരുന്നാലും, പട്ടണത്തിലെ മിക്ക നാമഫലകങ്ങളും മലയാളത്തിലും, ഇംഗ്ലീഷിലും ദ്വിഭാഷകളാണ്. ക്ഷേത്ര പരിസരങ്ങളിൽ [[Wy/ml/തമിഴ് വാക്യപുസ്തകം|തമിഴും]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. മലയാളത്തിനും ഇംഗ്ലീഷിനും പുറമേ, മിക്ക കടയുടമകൾക്കും ടൂറിസ്റ്റ് ഗൈഡുകൾക്കും തമിഴ് മനസ്സിലാക്കാനും സംസാരിക്കാനും കഴിയും. ==എത്തിച്ചേരുക== സുപ്രസിദ്ധമായ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാൻ റോഡ്, റയിൽ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. വിമാന യാത്രക്കാർ ഒരു പരിധിക്ക് ശേഷം റോഡോ, റയിലോ ആശ്രയിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ====വിമാനമാർഗ്ഗം==== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം ({{Wy/ml/IATA|COK}}) [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] (87 കി.മീ). അല്ലെങ്കിൽ, യാത്രക്കാർക്ക് ഏകദേശം 100 കി.മീ അകലെയുള്ള ({{Wy/ml/IATA|CCJ}}) [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] കരിപ്പൂരിലെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ഉപയോഗിക്കാം. ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു വലിയ ഹെലിപാഡ് ഉണ്ട്, ഇത് കൊച്ചിയിൽ നിന്നും കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും ഹെലികോപ്റ്റർ ഗതാഗതം സാധ്യമാക്കുന്നു. വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന തീർത്ഥാടകരുടെ എണ്ണം കണക്കിലെടുത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ഏറോഡ്രോമും ഹെലിപോർട്ടും പരിഗണനയിലാണ്. ===റയിൽ മാര്‍ഗ്ഗം=== ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിൽ ഒരു ചെറിയ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ ഉണ്ട്. അവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന അന്തരാള-നഗര, അന്തരാള-സംസ്ഥാന ട്രെയിനുകളിലെ യാത്രക്കാരുടെ എണ്ണം കുറവാണ്. ഏതാണ്ട് 28 കി.മീ. അകലെയുള്ള [[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെ]] റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും സൗകര്യപ്രദമാണ്. കേരളത്തിലേക്ക് വരുന്ന മിക്കവാറും എല്ലാ ട്രെയിനുകളും അവിടെ നിർത്തുന്നുണ്ട്. അവിടെ നിന്നും ടാക്സിയിൽ എളുപ്പം ഗുർവായൂരിലേക്ക് പോകാം. ====റോഡ് മാർഗ്ഗം==== * '''''പൊതു ഗതാഗതം:''''' തൃശൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന് സമീപം കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി സെൻട്രൽ സ്റ്റേഷൻ പരിസരത്ത് നിന്നോ, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ, സ്വകാര്യ ബസിൽ കേരളത്തിലെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് കണക്ഷനുകൾ ലഭിക്കുന്നത് വളരെ എളുപ്പമാണ്. കൂടാതെ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസുകൾക്ക് പുറമെ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ എസ്.ഇ.ടി.സിയുടെ കുറച്ച് ബസുകൾ കോയമ്പത്തൂരും പഴനിയുമായി പട്ടണത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരിൽ നിന്ന് മൈസൂരിലേക്കും ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസ് സേവനങ്ങൾ ഉണ്ട്. * '''''കാർ യാത്ര:''''' ഗുരുവായൂർ, മുംബൈ-കൊച്ചി ഹൈവേയായ എൻഎച്ച് 17 വഴി രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി സംസ്ഥാന പാതകൾ കോഴിക്കോട്, തൃശൂർ, എറണാകുളം, പാലക്കാട് തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== {{Wy/ml/Mapframe|10.5950|76.0437|zoom=16}} * ഗുരുവായൂർ ഒരു ചെറിയ പട്ടണമാണ്, കാൽനടയായി തന്നെ പട്ടണം മുഴുവൻ സഞ്ചരിക്കാം. പ്രധാന വാണിജ്യ കേന്ദ്രം കൂടിയായ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് മുഴുവൻ പട്ടണവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ടാക്സികളും ഓട്ടോറിക്ഷകളും നാമമാത്ര നിരക്കിൽ ലഭ്യമാണ്. കയറുന്നതിന് മുമ്പ് വാടക നിശ്ചയിക്കുന്നത് അഭികാമ്യം, അല്ലാത്തപക്ഷം ഡ്രൈവർമാർ യാത്രക്കാരെ, പ്രത്യേകിച്ച് വിദേശികളെ, കബളിപ്പിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. പട്ടണത്തിനുള്ളിൽ ബസ് സർവീസുകളില്ല, എന്നിരുന്നാലും മിക്ക പട്ടണാന്തര ബസുകളും പട്ടണത്തിന്റെ വിവിധ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിൽ നിർത്തുന്നു. * നിരവധി ഭക്തർ ഒരേ സമയം വരുന്നതിനാൽ ഗതാഗതക്കുരുക്ക് വളരെ ഗുരുതരമായേക്കാം. ചിലപ്പോൾ മൂന്നോ നാലോ മണിക്കൂർ ഗതാഗതം സ്തംഭിച്ചേക്കാം. ==ചുറ്റിക്കാണുക== ===ആരാധനാലയങ്ങള്‍=== ====ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം==== ഗുരുവായൂർ പട്ടണം മുഴുവനും ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രശസ്തി കാരണം അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തിയിലേക്ക് ഉയർന്നു, അതിനാൽ ക്ഷേത്രവും ചുറ്റുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളുമാണ് പ്രധാന ആകർഷണം. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 6-10 ദശലക്ഷം ഭക്തർ സന്ദർശിക്കുന്നു, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. {{Wy/ml/Infobox|ആചാരങ്ങൾ|മറ്റു കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി നിരവധി കർശനമായ പാരമ്പര്യങ്ങളും ആചാരങ്ങളും ഈ ക്ഷേത്രം പാലിക്കുന്നു * ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിൽ പോലും അഹിന്ദുക്കൾക്ക് പ്രവേശനമില്ല. കുരിശുകൾ അല്ലെങ്കിൽ മുസ്ലീം നമാസ് അടയാളം പോലുള്ള മറ്റ് മതചിഹ്നങ്ങൾ ധരിച്ച ആരെയും ക്ഷേത്ര കാവൽക്കാർക്കും പോലീസിനും തടയാൻ കഴിയും. പാശ്ചാത്യ രാജ്യ വിദേശികളെ പൊതുവെ, ഹിന്ദുമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പോലും, അവരെ ഹിന്ദുക്കളല്ലാത്തവരായി കണക്കാക്കുന്നു. കോഴിക്കോട്-ആര്യസമാജം അംഗീകരിച്ച സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ മാത്രമേ മതപരിവർത്തനത്തിന്റെ ഔപചാരിക രേഖയായി സ്വീകരിക്കൂ. സിഖ്, ബുദ്ധമതം, ജൈനമതം തുടങ്ങിയ ധാർമ്മിക മതങ്ങളെ ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ ഭാഗമായി കണക്കാക്കുന്നു, അതിനാൽ അവ അനുവദനീയമാണ്. സിഖുകാർ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ അവരുടെ തലപ്പാവുകളും കൃപണുകളും നീക്കം ചെയ്യണം. * 2 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള കുട്ടികളെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉൾഭാഗത്ത് പ്രവേശിക്കരുതെന്ന് ക്ഷേത്രം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവരുടെ പ്രവേശനം നിരോധിച്ചിട്ടില്ല. ഈ ഉപദേശം നിലനിർത്തുന്നു, കാരണം ചെറിയ കുട്ടികൾ ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ മൂത്രമൊഴിച്ചാൽ, മാതാപിതാക്കൾ ശുദ്ധീകരണ ചടങ്ങുകൾക്ക് പിഴ നൽകേണ്ടിവരും. * ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ വസ്ത്രധാരണരീതി വളരെ കർശനമാണ്. പുരുഷന്മാർക്ക് ഷർട്ട്, ബനിയൻ അല്ലെങ്കിൽ വെസ്റ്റ് എന്നിവ ധരിക്കാൻ അനുവാദമില്ല, കൂടാതെ സമുച്ചയത്തിനുള്ളിൽ മാറു മറക്കാതെയിരിക്കണം. അവർ കർശനമായി കേരളത്തിലെ ശൈലിയിൽ മുണ്ട് (കാവിയും കറുപ്പും അനുവദിക്കുന്നു) ധരിക്കണം, മുകൾഭാഗം മറയ്ക്കാൻ ഉത്തരീയം ധരിക്കാനും അനുവാദമുണ്ട്. ലുങ്കിയോ കട്ടമിട്ട മുണ്ടോ മറ്റേതെങ്കിലും നിറത്തിലുള്ള മുണ്ടോ ധരിക്കുന്നത് അകത്ത് നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്ത്രീകൾ സാരി ധരിക്കണമെന്ന നിയമത്തിൽ ഇളവ് വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഡ്രസ് കോഡിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് ചുരിദാർ, പൈജാമ, കുർത്ത എന്നിവ ധരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും സ്ലീവ്‌ലെസ് അല്ലെങ്കിൽ ഷോർട്ട് ടോപ്പുകൾ, പാന്റുകൾ, ഷോർട്ടുകൾ, ഡെനിംസ് എന്നിവ അകത്ത് അനുവദനീയമല്ല. പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും തല മറയ്ക്കുന്നത് കർശനമായി നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. 12 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് ട്രൗസർ ധരിക്കാൻ അനുവാദമുണ്ട്. * മൊബൈൽ ഫോണുകൾ, വീഡിയോ ക്യാമറകൾ, ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ, ബാഗുകൾ (ലേഡീസ് ചെറിയ ഹാൻഡ്-ബാഗുകൾ, പുരുഷന്മാരുടെ പഴ്‌സുകൾ ഒഴികെ) മുതലായവ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവ ക്ലോക്ക് റൂമിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ സംവിധാനമുണ്ട്. പ്രധാന ഗേറ്റിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, എല്ലാ ഭക്തർക്കും സുരക്ഷാ പരിശോധന ചെയ്യാനുള്ള ഒരു പോലീസ് ചെക്ക്-പോസ്റ്റ് ഉണ്ട്. മുകളിൽ പറഞ്ഞ ഏതെങ്കിലും വസ്തുക്കൾ അവർ കണ്ടെത്തിയാൽ, ക്ലോക്ക് റൂമിൽ സാധനങ്ങൾ നിക്ഷേപിക്കുന്നതിന് നിങ്ങളെ ക്യൂവിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കും. * മറ്റ് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ''നെയ്-വിളക്ക് പ്രത്യേക ക്യൂ'' (₹1,000) ഒഴികെ വേറെ സംവിധാനമില്ല. എല്ലാ ഭക്തരും ഒരു വലിയ ക്യൂവിൽ നിൽക്കണം. 60 വയസ്സിനു മുകളിലുള്ള മുതിർന്ന പൗരന്മാർക്കും സുരക്ഷാ പ്രശ്‌നങ്ങളോ പ്രോട്ടോക്കോൾ നിയമങ്ങളോ ഉള്ള വിഐപികൾക്കും ഈ നിയമത്തിൽ നിന്ന് ഇളവ് ലഭ്യമാണ്. * ഉച്ചക്ക് 12:30 മുതൽ 4:30 വരെയും രാത്രി 9:15 മുതൽ പുലർച്ചെ 3 വരെയും ക്ഷേത്രം അടച്ചിടുന്നു, ദർശനം അനുവദനീയമല്ല. ഇതിനുപുറമെ, രാവിലെ മുതൽ ഉച്ച വരെ ചില ആചാരങ്ങൾക്കായി ക്ഷേത്രം കുറച്ച് ഇടവേളകളിൽ അടക്കുന്നു. തിങ്കൾ, വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ, ഉദയാസ്തമന പൂജ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു, അതായത് ഈ പൂജയുടെ പ്രത്യേക സ്വഭാവം കാരണം ഓരോ 10 മിനിറ്റിലും ദർശനത്തിന് ഇടവേളയുണ്ട്.}} {{Wy/ml/Cautionbox|'''''ഹിന്ദുക്കളല്ലാത്തവരെ കർശനമായി അനുവദിക്കില്ല''. ക്ഷേത്രം കർശനമായ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നു, പ്രധാന സമുച്ചയത്തിനുള്ളിൽ അഹിന്ദുക്കളെ അനുവദിക്കുന്നില്ല. ലംഘിക്കുന്നവർക്ക് കനത്ത പിഴ ചുമത്തും; നിങ്ങൾ പണം നൽകാൻ വിസമ്മതിച്ചാൽ അറസ്റ്റ് പ്രതീക്ഷിക്കുക.}} =====ക്ഷേത്ര ഘടനയും പരിസരവും===== യഥാർത്ഥ ക്ഷേത്രം വെറും ഒരു സങ്കേതം മാത്രമായിരുന്നു. മറ്റ് സമുച്ചയങ്ങൾ പിന്നീട് വിവിധ രാജാക്കന്മാരും മറ്റ് ധനികരും അധിപദേവതയോടുള്ള ഭക്തിയുടെ സംതൃപ്തിയായി നിർമ്മിച്ചു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രശസ്ത ഭക്തരിൽ ഒരാളായ കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി രാജാവ് മണദേവ വർമ്മയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുറം വളയം നിർമ്മിച്ചത്, പരമ്പരാഗത കേരള വാസ്തുവിദ്യയിലാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. അകത്തെ വളയത്തിന്റെ ആദ്യ പാളിയും വിപുലമായ ചുവർചിത്രങ്ങളും ഘടനയുടെ ഏറ്റവും പഴയ ഭാഗങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു, എ.ഡി. 52-ൽ നാലാമത്തെ പാണ്ഡ്യ രാജാവ് പാമ്പുകടിയേറ്റ വിഷത്തിൽ നിന്ന് മുക്തനായ ശേഷം ഇതിനു വഴിവക ചെയ്തത്. ശ്രീകോവിൽ നിർമ്മാണം ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഘടനയാണ്, പരശുരാമൻ നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സമുച്ചയത്തിന് കുറഞ്ഞത് 1000 വർഷമെങ്കിലും പഴക്കമുണ്ടെന്ന് പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ കണക്കാക്കുന്നു. ശ്രീകോവിലിന്റെ അകം സവിശേഷമാണ്, കാരണം മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിൽ കാണാത്ത വിധം ഘടനയിൽ തന്നെ മൂന്ന് പാളികളുണ്ട്. യഥാർത്ഥ വിഗ്രഹം മൂന്നാമത്തെ പാളിക്കുള്ളിലാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. വിഗ്രഹം ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഒരു വലിയ പ്രതിനിധാനമാണ്, പക്ഷേ പലപ്പോഴും ചന്ദന ശിൽപത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ കൃഷ്ണന്റെ ഒരു ശിശു രൂപമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം 100 സ്വർണ്ണ വിളക്കുകൾ അകത്തെ ചുറ്റമ്പലത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ കൂടാതെ, 4 ചെറിയ സന്നിധികൾ പ്രധാന സമുച്ചയത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഗണപതിയും ശ്രീ പത്മനാഭനും വേണ്ടിയുള്ള സന്നിധികൾ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അകത്തെ ചുറ്റമ്പലത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്; അയ്യപ്പനും പാർവ്വതി ദേവിക്കും വേണ്ടിയുള്ള സന്നിധികൾ നാലമ്പലത്തിനുള്ളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ====ഇതര ആരാധനാലയങ്ങൾ==== * '''മമ്മിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം:''' ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് 500 മീറ്റർ അകലെയാണ് വലിയ ശിവക്ഷേത്രം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമ ശിവനായിരുന്നുവെന്നും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷ്ണു വിഗ്രഹം സ്ഥാപിക്കാൻ അദ്ദേഹം നിലവിലെ സ്ഥലത്തേക്ക് താമസം മാറ്റാൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്ന എല്ലാ ഭക്തരും തീർത്ഥാടനം പൂർത്തിയാക്കാൻ പട്ടണം വിടുന്നതിനുമുമ്പ് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്നത് പതിവാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ രണ്ട് സ്വതന്ത്ര ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്, ഒന്ന് ശിവനും ഒന്ന് വിഷ്ണുവിനും. വലിയ ചുവർചിത്രങ്ങൾക്ക് ഈ ക്ഷേത്രം വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. * '''പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം:''' ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇത് തീർച്ചയായും കാണേണ്ട ഒരു ക്ഷേത്രമാണ്. പ്രധാന ശ്രീകോവിൽ ഒരു രഥത്തിന്റെ രൂപത്തിലും ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ പാർത്ഥസാരഥിയുടെ രൂപത്തിലും ഇരുന്ന് അർജുനന് ഗീതോപദേശം നൽകുന്നു. കൃഷ്ണൻ ഗീത പാരായണം ചെയ്യുന്നതും അർജുനൻ അത് കേൾക്കുന്നതുമാണ് പ്രധാന വിഗ്രഹങ്ങൾ. * '''തിരുമല വെങ്കിടാചലപതി ക്ഷേത്രം:''' തിരുപ്പതി വെങ്കിടാചലപതിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ ക്ഷേത്രം, തെലുങ്ക് തീർത്ഥാടകർ ശ്രീകൃഷ്ണനോടുള്ള ഭക്തിയുടെ പ്രതീകമായി സ്ഥാപിച്ചതാണ്. * '''പാലയൂർ പള്ളി:''' ഗുരുവയൂരിൽ നിന്നും ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അകലെ പാലയൂർ എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയുന്നു. സെൻ്റ് തോമസ് സൈറോ- മലബാർ ചർച്ച് ഭാരതത്തിലെ ആദ്യ ക്രിസ്തീയ ദേവാലയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ക്രി.വ 52-ൽ തോമാശ്ലീഹ സ്ഥാപിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തോമാശ്ലീഹായുടെ പ്രതിമ ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==== മറ്റു സ്ഥലങ്ങൾ ==== * '''[[:ml:പുന്നത്തൂർ_കോട്ട|പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]:''' ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അകലെ കോട്ടപ്പടി എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കേരളത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് പ്രശസ്തിയാർജ്ജിച്ച ആനവളർത്തൽ കേന്ദ്രമാണ്. ഇത് ഗുരുവായൂർ ദ്വേവസത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിൽ ആകുന്നു. * '''ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യുട്ട് ഒഫ് മ്യുറൽ പെയിന്റിങ്ങ്:''' ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രതിൻ ഉള്ളിൽ തന്നെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂർ ദ്വേവസത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിൽ 1989ൽ തുടങ്ങി. കെരളത്തിലെ പരമ്പരാഗത ഗുരുകുല സമ്പ്രദായം രീതിയിൽ മ്യുറൽ പരിശിലനം നൽകുന്നു. ==ചെയ്യുക== ==വാങ്ങുക== ==കഴിക്കുക== ==കുടിക്കുക== ==ഉറങ്ങുക== ==ബന്ധപ്പെടുക== ഗുരുവായൂർ യാത്രക്കാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പൊതുവേ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥലമാണ്. * {{Wy/ml/Listing | name=ഗുരുവായൂർ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ | url=https://ps.keralapolice.gov.in/guruvayoor-ps/about | email=shogvyrtsr.pol@kerala.gov.in | address= | lat =10.612185 | long =76.045842 | directions= | phone=+91 488 523-0100 | tollfree= | fax= | hours=24 x 7 എല്ലാ ദിവസവും | price= | content= }} * {{Wy/ml/Listing | name=സംയോജിത അടിയന്തര സഹായം | url=https://112.gov.in/faq | email= | address= | lat = | long = | directions= | phone= 1-1-2| tollfree= | fax= | hours=ഏത് നേരവും | price= | content=പോലീസ്, ആംബുലൻസ്, ഫയർഫോഴ്‌സ് തുടങ്ങിയ വിവിധ അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങളിൽ സഹായം ലഭിക്കുന്നതിനായി അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതും എളുപ്പത്തിൽ ഓർമ്മിക്കാവുന്നതുമായ ഒരു അടിയന്തര നമ്പറാണിത്. }} ===അടിയന്തര ഹെല്പ് ലൈനുകൾ=== ** പോലീസ്: 1-0-0 ** തീ പിടിത്തം, രക്ഷപ്പെടുത്തൽ: 1-0-1 ** ആംബുലൻസ്: 1-0-2 ** വനിതകൾക്ക് : 1-8-1 അല്ലെങ്കിൽ 1-0-9-1 ** റോഡപകടം: 1-0-7-3 ==അടുത്ത യാത്ര== {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} {{Wy/ml/Outlinecity}} {{Wy/ml/Geo|10.5950|76.0437|zoom=13}} {{INTERWIKI|Q720084}} bs7fst7p0hk2spk34gh42d095uwgeck 0 3706451 7247684 7234114 2026-07-11T11:14:58Z Mini Anto 2693235 /* */ പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247684 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|AthirappallyWaterfalls banner.jpg|pgname=അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം}} [[File:Athirappilly Falls 2024.jpg|thumb|300px|അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]] '''അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം''' ({{Wy/ml/lang|en|Athirappilly Waterfalls}}) [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിൽ [[Wy/ml/ചാലക്കുടി|ചാലക്കുടി]] താലൂക്കിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മലയാളികളുടെ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ' നായാഗ്ര ' എന്നും ഇതിനെ ആലിങ്കരികമായി പറയാറുണ്ട് ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:View from Athirappilly Falls.jpg|thumb|300px|അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച]] പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ചാലക്കുടി പുഴയിലാണ് ഈ മനോഹരമായ വെള്ളച്ചാട്ടം. ഏകദേശം 80 അടി ഉയരത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളം താഴേക്ക് പതിക്കുന്നത്. അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേക്കുള്ള സന്ദർശനം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കേരള വനം വകുപ്പാണ് ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] ({{Wy/ml/IATA|COK}}). ===റയിൽ മാർഗ്ഗം=== ട്രെയിൻ മാർഗ്ഗം യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ അങ്കമാലി അല്ലെങ്കിൽ ചാലക്കുടി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഇറങ്ങാം. അവിടെ നിന്ന് റോഡ് മാർഗ്ഗം വേണം യാത്ര തുടരാൻ. ===റോഡ് മാർഗ്ഗം=== തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്ന് യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ കാലടി, അങ്കമാലി വഴി '''ചാലക്കുടി''' എത്തി അവിടെ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളി എത്താം. അവിടെയുള്ള ബസ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്നും വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ ടിക്കറ്റ് കൗണ്ടറിലേക്കും പ്രവേശന കവാടത്തിലേക്കും നടക്കാവുന്ന ദൂരമേയുള്ളൂ. വടക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള യാത്രക്കാർ തൃശ്ശൂർ വഴി ചാലക്കുടിയിലെത്തി അതിരപ്പള്ളിക്ക് പോകാം. * '''''കാറിൽ യാത്ര:''''' കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്ക് ഏകദേശം 1 മണിക്കൂർ 30 മിനിറ്റ് മുതൽ 2 മണിക്കൂർ വരെ (ഏകദേശം 55 കി.മീ). വിമാനത്താവളത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയുള്ള പ്രീ-പെയ്ഡ് ടാക്സി കൗണ്ടറുകളിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾക്ക് ടാക്സി ബുക്ക് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. കൂടാതെ ഓൺലൈൻ ടാക്സി സർവീസുകളും ലഭ്യമാണ്. * '''''പൊതുഗതാഗത യാത്ര:''''' വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (KSRTC) ബസിലോ ടാക്സിയിലോ അങ്കമാലിയിലേക്കോ ചാലക്കുടിയിലേക്കോ പോകുക. ടാക്സിയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നതാണ് ഏറ്റവും സൗകര്യപ്രദമായ മാർഗ്ഗം. ചാലക്കുടി കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ പ്രൈവറ്റ് ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ അതിരപ്പിള്ളി ഭാഗത്തേക്ക് ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 30 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്കുള്ളത്. ബസുകൾ ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ ലഭ്യമാണ്. വൈകുന്നേരത്തിന് ശേഷം ബസ് സർവീസുകൾ കുറവായതിനാൽ യാത്ര നേരത്തെ പ്ലാൻ ചെയ്യുന്നത് നന്നായിരിക്കും. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== {{Wy/ml/Mapframe|10.2889716|76.5608843|zoom=16}} അതിരപ്പിള്ളിയിൽ തന്നെ പ്രാദേശിക ടാക്സി സ്റ്റാൻഡുകൾ ഉണ്ട്. വെള്ളച്ചാട്ടം കണ്ടതിന് ശേഷം അടുത്തുള്ള വാഴച്ചാൽ, തുംബൂർമുഴി, ഷോളയാർ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോകാൻ ഇവ വാടകയ്ക്ക് എടുക്കാം. ചുരുങ്ങിയ ദൂരത്തിലുള്ള യാത്രകൾക്കും ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്ക് എത്താനും ഓട്ടോറിക്ഷകൾ ലഭ്യമാണ്. വനത്തിനുള്ളിലെ കാഴ്ചകൾ കാണാൻ ഫോറസ്റ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിന്റെ കീഴിലുള്ള ജീപ്പ് സഫാരികളും ലഭ്യമാണ്. ഇത് പ്രധാനമായും മലക്കപ്പാറ റൂട്ടിലാണ് കാണാറുള്ളത്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== [[File:Athirappilly waterfalls 4.jpg|thumb|300px|വെള്ളച്ചാട്ട ദൃശ്യം]] * {{Wy/ml/See | name= അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.2889716 | long=76.5608843 | directions=| phone= | tollfree= | hours= പ്രതി ദിനം 08:00 - 17:00 (ചില ദിവസങ്ങളിൽ അടയ്ക്കുന്ന സമയം വൈകീട്ട് 6 മണിവരെ നീട്ടാറുണ്ട്) | price= പ്രവേശന നിരക്കുകൾക്ക് താഴെ പട്ടിക കാണുക | wikidata=Q37563 | Wikipedia=അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം | lastedit=2026-03-06 | content= മഴക്കാലമാണ് (ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ) വെള്ളച്ചാട്ടം അതിന്റെ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ കാണാൻ ഉചിതമായ സമയം. എങ്കിലും കനത്ത മഴയുള്ളപ്പോൾ സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ വെള്ളത്തിനടുത്തേക്ക് പോകാൻ അനുവാദം ലഭിക്കില്ല. മഴ കഴിഞ്ഞുള്ള സമയം (ഒക്ടോബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ) കുടുംബത്തോടൊപ്പം സന്ദർശിക്കാനും പ്രകൃതി ആസ്വദിക്കാനും ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയമാണ്.}} {| class="wikitable" |+ പ്രവേശന ടിക്കറ്റ് നിരക്കുകൾ |- ! വിഭാഗം !! നിരക്ക് !! വിഭാഗം !! നിരക്ക് |- | '''സന്ദർശകരുടെ ടിക്കറ്റ്''' || || സ്റ്റിൽ ക്യാമറ || ₹60 |- | മുതിർന്നവർ || ₹50 || വീഡിയോ ക്യാമറ || ₹300 |- | കുട്ടികൾ (5 മുതൽ 12 വയസ്സ് വരെ) || ₹15|| ഇരുചക്ര വാഹനം പാർക്ക് ചെയ്യാൻ|| ₹10 - ₹20 |- | വിദേശികൾ || ₹200 || കാർ/ജീപ്പ് || ₹30 - ₹50 |- | വിദ്യാർത്ഥികൾ|| ₹10|| കാർ/ജീപ്പ് || ₹30 - ₹50 |} * {{Wy/ml/See | name= വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.185 | long=76.3534 | directions=അതിരപ്പിള്ളിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 5 കിലോമീറ്റർ മാറി| phone= | tollfree= | hours= പ്രതി ദിനം 08:00 - 17:00 (ചില ദിവസങ്ങളിൽ അടയ്ക്കുന്ന സമയം വൈകീട്ട് 6 മണിവരെ നീട്ടാറുണ്ട്) | price= അതിരപ്പിള്ളിക്കും വാഴച്ചാലിനും ഒറ്റ പ്രവേശന ടിക്കറ്റ് അനുവദനീയമാണ്. | wikidata=Q7917602 | Wikipedia=വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം | lastedit=2026-03-06 | content= ഈ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലെ തണുത്ത മഞ്ഞണിഞ്ഞ ജലവും പാറകൾ നിറഞ്ഞ ഭൂപ്രകൃതിയും കാടും സന്ദർശകർക്ക് ഇത് ഒരു രമണീയമായ അനുഭവമാക്കുന്നു. }} * {{Wy/ml/See | name= ചാർപ്പ വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.181638 | long=76.3447 | directions=അതിരപ്പിള്ളിയിൽ നിന്ന് വാഴച്ചാലിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടയിൽ റോഡിന് തൊട്ടരികിലായി തന്നെയാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.| phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5086630 | Wikipedia=ചാർപ്പ | lastedit=2026-03-06 | content= അതിരപ്പിള്ളിക്കും വാഴച്ചാലിനും ഇടയിലുള്ള ചെറിയൊരു വെള്ളച്ചാട്ടമാണിത്. ചാലക്കുടി-വാൽപ്പാറ അന്തർസംസ്ഥാന പാതയ്ക്ക് അരുകിലായാണ്‌ ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. }} * '''''തുമ്പൂർമുഴി തടയണയും ചിത്രശലഭ ഉദ്യാനവും:''''' കുട്ടികൾക്കായി ഉദ്യാനവും തൂക്കുപാലവും ഇവിടെയുണ്ട്. * '''''ഷോളയാർ കാടുകൾ:''''' വന്യമൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും കാണാൻ സാധിക്കുന്ന വനമേഖലയാണിത്. ==കൗതുക വിവരങ്ങൾ== * '''''"ഇന്ത്യയുടെ നയാഗ്ര":''''' ഇതിന്റെ വലിപ്പവും ഭംഗിയും കാരണം അതിരപ്പിള്ളിയെ 'ഇന്ത്യയുടെ നയാഗ്ര' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. * '''''ചലചിത്ര ചിത്രീകരണം:''''' ബാഹുബലി, ഗുരു, പുഷ്പ തുടങ്ങി നിരവധി തെന്നിന്ത്യൻ, ബോളിവുഡ് സിനിമകൾ ഇവിടെ ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <br> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} {{Wy/ml/Extraregion}} {{INTERWIKI|Q37563}} 32riem337xg0d5a2pduycy38matdds5 7247689 7247684 2026-07-11T11:17:55Z Mini Anto 2693235 /* മനസ്സിലാക്കുക */ പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247689 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|AthirappallyWaterfalls banner.jpg|pgname=അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം}} [[File:Athirappilly Falls 2024.jpg|thumb|300px|അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]] '''അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം''' ({{Wy/ml/lang|en|Athirappilly Waterfalls}}) [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിൽ [[Wy/ml/ചാലക്കുടി|ചാലക്കുടി]] താലൂക്കിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മലയാളികളുടെ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ' നായാഗ്ര ' എന്നും ഇതിനെ ആലിങ്കരികമായി പറയാറുണ്ട് ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:View from Athirappilly Falls.jpg|thumb|300px|അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച]] പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ചാലക്കുടി പുഴയിലാണ് ഈ മനോഹരമായ വെള്ളച്ചാട്ടം. ഏകദേശം 80 അടി ഉയരത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളം താഴേക്ക് പതിക്കുന്നത്. അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേക്കുള്ള സന്ദർശനം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കേരള വനം വകുപ്പാണ്. കേരളത്തിൽ കാണുന്ന നാലു തരം വേഴാമ്പലുകളെയും കാണുന്ന ഒരു വന പ്രദേശം കൂടിയാണിത് ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] ({{Wy/ml/IATA|COK}}). ===റയിൽ മാർഗ്ഗം=== ട്രെയിൻ മാർഗ്ഗം യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ അങ്കമാലി അല്ലെങ്കിൽ ചാലക്കുടി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഇറങ്ങാം. അവിടെ നിന്ന് റോഡ് മാർഗ്ഗം വേണം യാത്ര തുടരാൻ. ===റോഡ് മാർഗ്ഗം=== തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്ന് യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ കാലടി, അങ്കമാലി വഴി '''ചാലക്കുടി''' എത്തി അവിടെ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളി എത്താം. അവിടെയുള്ള ബസ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്നും വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ ടിക്കറ്റ് കൗണ്ടറിലേക്കും പ്രവേശന കവാടത്തിലേക്കും നടക്കാവുന്ന ദൂരമേയുള്ളൂ. വടക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള യാത്രക്കാർ തൃശ്ശൂർ വഴി ചാലക്കുടിയിലെത്തി അതിരപ്പള്ളിക്ക് പോകാം. * '''''കാറിൽ യാത്ര:''''' കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്ക് ഏകദേശം 1 മണിക്കൂർ 30 മിനിറ്റ് മുതൽ 2 മണിക്കൂർ വരെ (ഏകദേശം 55 കി.മീ). വിമാനത്താവളത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയുള്ള പ്രീ-പെയ്ഡ് ടാക്സി കൗണ്ടറുകളിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾക്ക് ടാക്സി ബുക്ക് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. കൂടാതെ ഓൺലൈൻ ടാക്സി സർവീസുകളും ലഭ്യമാണ്. * '''''പൊതുഗതാഗത യാത്ര:''''' വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (KSRTC) ബസിലോ ടാക്സിയിലോ അങ്കമാലിയിലേക്കോ ചാലക്കുടിയിലേക്കോ പോകുക. ടാക്സിയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നതാണ് ഏറ്റവും സൗകര്യപ്രദമായ മാർഗ്ഗം. ചാലക്കുടി കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ പ്രൈവറ്റ് ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ അതിരപ്പിള്ളി ഭാഗത്തേക്ക് ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 30 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്കുള്ളത്. ബസുകൾ ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ ലഭ്യമാണ്. വൈകുന്നേരത്തിന് ശേഷം ബസ് സർവീസുകൾ കുറവായതിനാൽ യാത്ര നേരത്തെ പ്ലാൻ ചെയ്യുന്നത് നന്നായിരിക്കും. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== {{Wy/ml/Mapframe|10.2889716|76.5608843|zoom=16}} അതിരപ്പിള്ളിയിൽ തന്നെ പ്രാദേശിക ടാക്സി സ്റ്റാൻഡുകൾ ഉണ്ട്. വെള്ളച്ചാട്ടം കണ്ടതിന് ശേഷം അടുത്തുള്ള വാഴച്ചാൽ, തുംബൂർമുഴി, ഷോളയാർ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോകാൻ ഇവ വാടകയ്ക്ക് എടുക്കാം. ചുരുങ്ങിയ ദൂരത്തിലുള്ള യാത്രകൾക്കും ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്ക് എത്താനും ഓട്ടോറിക്ഷകൾ ലഭ്യമാണ്. വനത്തിനുള്ളിലെ കാഴ്ചകൾ കാണാൻ ഫോറസ്റ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിന്റെ കീഴിലുള്ള ജീപ്പ് സഫാരികളും ലഭ്യമാണ്. ഇത് പ്രധാനമായും മലക്കപ്പാറ റൂട്ടിലാണ് കാണാറുള്ളത്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== [[File:Athirappilly waterfalls 4.jpg|thumb|300px|വെള്ളച്ചാട്ട ദൃശ്യം]] * {{Wy/ml/See | name= അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.2889716 | long=76.5608843 | directions=| phone= | tollfree= | hours= പ്രതി ദിനം 08:00 - 17:00 (ചില ദിവസങ്ങളിൽ അടയ്ക്കുന്ന സമയം വൈകീട്ട് 6 മണിവരെ നീട്ടാറുണ്ട്) | price= പ്രവേശന നിരക്കുകൾക്ക് താഴെ പട്ടിക കാണുക | wikidata=Q37563 | Wikipedia=അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം | lastedit=2026-03-06 | content= മഴക്കാലമാണ് (ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ) വെള്ളച്ചാട്ടം അതിന്റെ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ കാണാൻ ഉചിതമായ സമയം. എങ്കിലും കനത്ത മഴയുള്ളപ്പോൾ സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ വെള്ളത്തിനടുത്തേക്ക് പോകാൻ അനുവാദം ലഭിക്കില്ല. മഴ കഴിഞ്ഞുള്ള സമയം (ഒക്ടോബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ) കുടുംബത്തോടൊപ്പം സന്ദർശിക്കാനും പ്രകൃതി ആസ്വദിക്കാനും ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയമാണ്.}} {| class="wikitable" |+ പ്രവേശന ടിക്കറ്റ് നിരക്കുകൾ |- ! വിഭാഗം !! നിരക്ക് !! വിഭാഗം !! നിരക്ക് |- | '''സന്ദർശകരുടെ ടിക്കറ്റ്''' || || സ്റ്റിൽ ക്യാമറ || ₹60 |- | മുതിർന്നവർ || ₹50 || വീഡിയോ ക്യാമറ || ₹300 |- | കുട്ടികൾ (5 മുതൽ 12 വയസ്സ് വരെ) || ₹15|| ഇരുചക്ര വാഹനം പാർക്ക് ചെയ്യാൻ|| ₹10 - ₹20 |- | വിദേശികൾ || ₹200 || കാർ/ജീപ്പ് || ₹30 - ₹50 |- | വിദ്യാർത്ഥികൾ|| ₹10|| കാർ/ജീപ്പ് || ₹30 - ₹50 |} * {{Wy/ml/See | name= വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.185 | long=76.3534 | directions=അതിരപ്പിള്ളിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 5 കിലോമീറ്റർ മാറി| phone= | tollfree= | hours= പ്രതി ദിനം 08:00 - 17:00 (ചില ദിവസങ്ങളിൽ അടയ്ക്കുന്ന സമയം വൈകീട്ട് 6 മണിവരെ നീട്ടാറുണ്ട്) | price= അതിരപ്പിള്ളിക്കും വാഴച്ചാലിനും ഒറ്റ പ്രവേശന ടിക്കറ്റ് അനുവദനീയമാണ്. | wikidata=Q7917602 | Wikipedia=വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം | lastedit=2026-03-06 | content= ഈ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലെ തണുത്ത മഞ്ഞണിഞ്ഞ ജലവും പാറകൾ നിറഞ്ഞ ഭൂപ്രകൃതിയും കാടും സന്ദർശകർക്ക് ഇത് ഒരു രമണീയമായ അനുഭവമാക്കുന്നു. }} * {{Wy/ml/See | name= ചാർപ്പ വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.181638 | long=76.3447 | directions=അതിരപ്പിള്ളിയിൽ നിന്ന് വാഴച്ചാലിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടയിൽ റോഡിന് തൊട്ടരികിലായി തന്നെയാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.| phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5086630 | Wikipedia=ചാർപ്പ | lastedit=2026-03-06 | content= അതിരപ്പിള്ളിക്കും വാഴച്ചാലിനും ഇടയിലുള്ള ചെറിയൊരു വെള്ളച്ചാട്ടമാണിത്. ചാലക്കുടി-വാൽപ്പാറ അന്തർസംസ്ഥാന പാതയ്ക്ക് അരുകിലായാണ്‌ ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. }} * '''''തുമ്പൂർമുഴി തടയണയും ചിത്രശലഭ ഉദ്യാനവും:''''' കുട്ടികൾക്കായി ഉദ്യാനവും തൂക്കുപാലവും ഇവിടെയുണ്ട്. * '''''ഷോളയാർ കാടുകൾ:''''' വന്യമൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും കാണാൻ സാധിക്കുന്ന വനമേഖലയാണിത്. ==കൗതുക വിവരങ്ങൾ== * '''''"ഇന്ത്യയുടെ നയാഗ്ര":''''' ഇതിന്റെ വലിപ്പവും ഭംഗിയും കാരണം അതിരപ്പിള്ളിയെ 'ഇന്ത്യയുടെ നയാഗ്ര' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. * '''''ചലചിത്ര ചിത്രീകരണം:''''' ബാഹുബലി, ഗുരു, പുഷ്പ തുടങ്ങി നിരവധി തെന്നിന്ത്യൻ, ബോളിവുഡ് സിനിമകൾ ഇവിടെ ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <br> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} {{Wy/ml/Extraregion}} {{INTERWIKI|Q37563}} ck6pk8g0nlbx0478epeohu9bqhdmjj2 7247697 7247689 2026-07-11T11:23:31Z Mini Anto 2693235 /* കൗതുക വിവരങ്ങൾ */ പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247697 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|AthirappallyWaterfalls banner.jpg|pgname=അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം}} [[File:Athirappilly Falls 2024.jpg|thumb|300px|അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]] '''അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം''' ({{Wy/ml/lang|en|Athirappilly Waterfalls}}) [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിൽ [[Wy/ml/ചാലക്കുടി|ചാലക്കുടി]] താലൂക്കിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മലയാളികളുടെ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ' നായാഗ്ര ' എന്നും ഇതിനെ ആലിങ്കരികമായി പറയാറുണ്ട് ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:View from Athirappilly Falls.jpg|thumb|300px|അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച]] പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ചാലക്കുടി പുഴയിലാണ് ഈ മനോഹരമായ വെള്ളച്ചാട്ടം. ഏകദേശം 80 അടി ഉയരത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളം താഴേക്ക് പതിക്കുന്നത്. അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേക്കുള്ള സന്ദർശനം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കേരള വനം വകുപ്പാണ്. കേരളത്തിൽ കാണുന്ന നാലു തരം വേഴാമ്പലുകളെയും കാണുന്ന ഒരു വന പ്രദേശം കൂടിയാണിത് ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] ({{Wy/ml/IATA|COK}}). ===റയിൽ മാർഗ്ഗം=== ട്രെയിൻ മാർഗ്ഗം യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ അങ്കമാലി അല്ലെങ്കിൽ ചാലക്കുടി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഇറങ്ങാം. അവിടെ നിന്ന് റോഡ് മാർഗ്ഗം വേണം യാത്ര തുടരാൻ. ===റോഡ് മാർഗ്ഗം=== തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്ന് യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ കാലടി, അങ്കമാലി വഴി '''ചാലക്കുടി''' എത്തി അവിടെ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളി എത്താം. അവിടെയുള്ള ബസ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്നും വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ ടിക്കറ്റ് കൗണ്ടറിലേക്കും പ്രവേശന കവാടത്തിലേക്കും നടക്കാവുന്ന ദൂരമേയുള്ളൂ. വടക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള യാത്രക്കാർ തൃശ്ശൂർ വഴി ചാലക്കുടിയിലെത്തി അതിരപ്പള്ളിക്ക് പോകാം. * '''''കാറിൽ യാത്ര:''''' കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്ക് ഏകദേശം 1 മണിക്കൂർ 30 മിനിറ്റ് മുതൽ 2 മണിക്കൂർ വരെ (ഏകദേശം 55 കി.മീ). വിമാനത്താവളത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയുള്ള പ്രീ-പെയ്ഡ് ടാക്സി കൗണ്ടറുകളിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾക്ക് ടാക്സി ബുക്ക് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. കൂടാതെ ഓൺലൈൻ ടാക്സി സർവീസുകളും ലഭ്യമാണ്. * '''''പൊതുഗതാഗത യാത്ര:''''' വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (KSRTC) ബസിലോ ടാക്സിയിലോ അങ്കമാലിയിലേക്കോ ചാലക്കുടിയിലേക്കോ പോകുക. ടാക്സിയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നതാണ് ഏറ്റവും സൗകര്യപ്രദമായ മാർഗ്ഗം. ചാലക്കുടി കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ പ്രൈവറ്റ് ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ അതിരപ്പിള്ളി ഭാഗത്തേക്ക് ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 30 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്കുള്ളത്. ബസുകൾ ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ ലഭ്യമാണ്. വൈകുന്നേരത്തിന് ശേഷം ബസ് സർവീസുകൾ കുറവായതിനാൽ യാത്ര നേരത്തെ പ്ലാൻ ചെയ്യുന്നത് നന്നായിരിക്കും. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== {{Wy/ml/Mapframe|10.2889716|76.5608843|zoom=16}} അതിരപ്പിള്ളിയിൽ തന്നെ പ്രാദേശിക ടാക്സി സ്റ്റാൻഡുകൾ ഉണ്ട്. വെള്ളച്ചാട്ടം കണ്ടതിന് ശേഷം അടുത്തുള്ള വാഴച്ചാൽ, തുംബൂർമുഴി, ഷോളയാർ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോകാൻ ഇവ വാടകയ്ക്ക് എടുക്കാം. ചുരുങ്ങിയ ദൂരത്തിലുള്ള യാത്രകൾക്കും ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്ക് എത്താനും ഓട്ടോറിക്ഷകൾ ലഭ്യമാണ്. വനത്തിനുള്ളിലെ കാഴ്ചകൾ കാണാൻ ഫോറസ്റ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിന്റെ കീഴിലുള്ള ജീപ്പ് സഫാരികളും ലഭ്യമാണ്. ഇത് പ്രധാനമായും മലക്കപ്പാറ റൂട്ടിലാണ് കാണാറുള്ളത്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== [[File:Athirappilly waterfalls 4.jpg|thumb|300px|വെള്ളച്ചാട്ട ദൃശ്യം]] * {{Wy/ml/See | name= അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.2889716 | long=76.5608843 | directions=| phone= | tollfree= | hours= പ്രതി ദിനം 08:00 - 17:00 (ചില ദിവസങ്ങളിൽ അടയ്ക്കുന്ന സമയം വൈകീട്ട് 6 മണിവരെ നീട്ടാറുണ്ട്) | price= പ്രവേശന നിരക്കുകൾക്ക് താഴെ പട്ടിക കാണുക | wikidata=Q37563 | Wikipedia=അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം | lastedit=2026-03-06 | content= മഴക്കാലമാണ് (ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ) വെള്ളച്ചാട്ടം അതിന്റെ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ കാണാൻ ഉചിതമായ സമയം. എങ്കിലും കനത്ത മഴയുള്ളപ്പോൾ സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ വെള്ളത്തിനടുത്തേക്ക് പോകാൻ അനുവാദം ലഭിക്കില്ല. മഴ കഴിഞ്ഞുള്ള സമയം (ഒക്ടോബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ) കുടുംബത്തോടൊപ്പം സന്ദർശിക്കാനും പ്രകൃതി ആസ്വദിക്കാനും ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയമാണ്.}} {| class="wikitable" |+ പ്രവേശന ടിക്കറ്റ് നിരക്കുകൾ |- ! വിഭാഗം !! നിരക്ക് !! വിഭാഗം !! നിരക്ക് |- | '''സന്ദർശകരുടെ ടിക്കറ്റ്''' || || സ്റ്റിൽ ക്യാമറ || ₹60 |- | മുതിർന്നവർ || ₹50 || വീഡിയോ ക്യാമറ || ₹300 |- | കുട്ടികൾ (5 മുതൽ 12 വയസ്സ് വരെ) || ₹15|| ഇരുചക്ര വാഹനം പാർക്ക് ചെയ്യാൻ|| ₹10 - ₹20 |- | വിദേശികൾ || ₹200 || കാർ/ജീപ്പ് || ₹30 - ₹50 |- | വിദ്യാർത്ഥികൾ|| ₹10|| കാർ/ജീപ്പ് || ₹30 - ₹50 |} * {{Wy/ml/See | name= വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.185 | long=76.3534 | directions=അതിരപ്പിള്ളിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 5 കിലോമീറ്റർ മാറി| phone= | tollfree= | hours= പ്രതി ദിനം 08:00 - 17:00 (ചില ദിവസങ്ങളിൽ അടയ്ക്കുന്ന സമയം വൈകീട്ട് 6 മണിവരെ നീട്ടാറുണ്ട്) | price= അതിരപ്പിള്ളിക്കും വാഴച്ചാലിനും ഒറ്റ പ്രവേശന ടിക്കറ്റ് അനുവദനീയമാണ്. | wikidata=Q7917602 | Wikipedia=വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം | lastedit=2026-03-06 | content= ഈ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലെ തണുത്ത മഞ്ഞണിഞ്ഞ ജലവും പാറകൾ നിറഞ്ഞ ഭൂപ്രകൃതിയും കാടും സന്ദർശകർക്ക് ഇത് ഒരു രമണീയമായ അനുഭവമാക്കുന്നു. }} * {{Wy/ml/See | name= ചാർപ്പ വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.181638 | long=76.3447 | directions=അതിരപ്പിള്ളിയിൽ നിന്ന് വാഴച്ചാലിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടയിൽ റോഡിന് തൊട്ടരികിലായി തന്നെയാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.| phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5086630 | Wikipedia=ചാർപ്പ | lastedit=2026-03-06 | content= അതിരപ്പിള്ളിക്കും വാഴച്ചാലിനും ഇടയിലുള്ള ചെറിയൊരു വെള്ളച്ചാട്ടമാണിത്. ചാലക്കുടി-വാൽപ്പാറ അന്തർസംസ്ഥാന പാതയ്ക്ക് അരുകിലായാണ്‌ ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. }} * '''''തുമ്പൂർമുഴി തടയണയും ചിത്രശലഭ ഉദ്യാനവും:''''' കുട്ടികൾക്കായി ഉദ്യാനവും തൂക്കുപാലവും ഇവിടെയുണ്ട്. * '''''ഷോളയാർ കാടുകൾ:''''' വന്യമൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും കാണാൻ സാധിക്കുന്ന വനമേഖലയാണിത്. ==കൗതുക വിവരങ്ങൾ== * '''''"ഇന്ത്യയുടെ നയാഗ്ര":''''' ഇതിന്റെ വലിപ്പവും ഭംഗിയും കാരണം അതിരപ്പിള്ളിയെ 'ഇന്ത്യയുടെ നയാഗ്ര' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. * '''''ചലചിത്ര ചിത്രീകരണം:''''' ബാഹുബലി, ഗുരു, പുഷ്പ തുടങ്ങി നിരവധി തെന്നിന്ത്യൻ, ബോളിവുഡ് സിനിമകൾ ഇവിടെ ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. മണി രത്നം സംവിധാനം ചെയ്ത ദിൽ സെ സിനിമയിലെ ജിയ ചലെ പാട്ടിന്റെ പശ്ചാത്തലം ഇവിടെയായിരുന്നു. * <br> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} {{Wy/ml/Extraregion}} {{INTERWIKI|Q37563}} dbvcs7wk3ucyimcvq9o18klo5vz80yv 7247705 7247697 2026-07-11T11:26:07Z Mini Anto 2693235 /* ചുറ്റിക്കറങ്ങുക */ പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247705 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|AthirappallyWaterfalls banner.jpg|pgname=അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം}} [[File:Athirappilly Falls 2024.jpg|thumb|300px|അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം]] '''അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം''' ({{Wy/ml/lang|en|Athirappilly Waterfalls}}) [[Wy/ml/കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[Wy/ml/തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിൽ [[Wy/ml/ചാലക്കുടി|ചാലക്കുടി]] താലൂക്കിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മലയാളികളുടെ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ' നായാഗ്ര ' എന്നും ഇതിനെ ആലിങ്കരികമായി പറയാറുണ്ട് ==മനസ്സിലാക്കുക== [[File:View from Athirappilly Falls.jpg|thumb|300px|അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച]] പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്ന ചാലക്കുടി പുഴയിലാണ് ഈ മനോഹരമായ വെള്ളച്ചാട്ടം. ഏകദേശം 80 അടി ഉയരത്തിൽ നിന്നാണ് വെള്ളം താഴേക്ക് പതിക്കുന്നത്. അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേക്കുള്ള സന്ദർശനം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കേരള വനം വകുപ്പാണ്. കേരളത്തിൽ കാണുന്ന നാലു തരം വേഴാമ്പലുകളെയും കാണുന്ന ഒരു വന പ്രദേശം കൂടിയാണിത് ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[Wy/ml/കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]] ({{Wy/ml/IATA|COK}}). ===റയിൽ മാർഗ്ഗം=== ട്രെയിൻ മാർഗ്ഗം യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ അങ്കമാലി അല്ലെങ്കിൽ ചാലക്കുടി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ ഇറങ്ങാം. അവിടെ നിന്ന് റോഡ് മാർഗ്ഗം വേണം യാത്ര തുടരാൻ. ===റോഡ് മാർഗ്ഗം=== തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്ന് യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ കാലടി, അങ്കമാലി വഴി '''ചാലക്കുടി''' എത്തി അവിടെ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളി എത്താം. അവിടെയുള്ള ബസ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്നും വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ ടിക്കറ്റ് കൗണ്ടറിലേക്കും പ്രവേശന കവാടത്തിലേക്കും നടക്കാവുന്ന ദൂരമേയുള്ളൂ. വടക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള യാത്രക്കാർ തൃശ്ശൂർ വഴി ചാലക്കുടിയിലെത്തി അതിരപ്പള്ളിക്ക് പോകാം. * '''''കാറിൽ യാത്ര:''''' കൊച്ചി വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്ക് ഏകദേശം 1 മണിക്കൂർ 30 മിനിറ്റ് മുതൽ 2 മണിക്കൂർ വരെ (ഏകദേശം 55 കി.മീ). വിമാനത്താവളത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയുള്ള പ്രീ-പെയ്ഡ് ടാക്സി കൗണ്ടറുകളിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾക്ക് ടാക്സി ബുക്ക് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. കൂടാതെ ഓൺലൈൻ ടാക്സി സർവീസുകളും ലഭ്യമാണ്. * '''''പൊതുഗതാഗത യാത്ര:''''' വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി (KSRTC) ബസിലോ ടാക്സിയിലോ അങ്കമാലിയിലേക്കോ ചാലക്കുടിയിലേക്കോ പോകുക. ടാക്സിയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നതാണ് ഏറ്റവും സൗകര്യപ്രദമായ മാർഗ്ഗം. ചാലക്കുടി കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ പ്രൈവറ്റ് ബസ് സ്റ്റാൻഡിൽ നിന്നോ അതിരപ്പിള്ളി ഭാഗത്തേക്ക് ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 30 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്കുള്ളത്. ബസുകൾ ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ ലഭ്യമാണ്. വൈകുന്നേരത്തിന് ശേഷം ബസ് സർവീസുകൾ കുറവായതിനാൽ യാത്ര നേരത്തെ പ്ലാൻ ചെയ്യുന്നത് നന്നായിരിക്കും. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== {{Wy/ml/Mapframe|10.2889716|76.5608843|zoom=16}} അതിരപ്പിള്ളിയിൽ തന്നെ പ്രാദേശിക ടാക്സി സ്റ്റാൻഡുകൾ ഉണ്ട്. വെള്ളച്ചാട്ടം കണ്ടതിന് ശേഷം അടുത്തുള്ള വാഴച്ചാൽ, തുംബൂർമുഴി, ചാപ്പാറ വെള്ളച്ചാട്ടം ഷോളയാർ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പോകാൻ ഇവ വാടകയ്ക്ക് എടുക്കാം. ചുരുങ്ങിയ ദൂരത്തിലുള്ള യാത്രകൾക്കും ചാലക്കുടിയിൽ നിന്ന് അതിരപ്പിള്ളിയിലേക്ക് എത്താനും ഓട്ടോറിക്ഷകൾ ലഭ്യമാണ്. വനത്തിനുള്ളിലെ കാഴ്ചകൾ കാണാൻ ഫോറസ്റ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിന്റെ കീഴിലുള്ള ജീപ്പ് സഫാരികളും ലഭ്യമാണ്. ഇത് പ്രധാനമായും മലക്കപ്പാറ റൂട്ടിലാണ് കാണാറുള്ളത്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== [[File:Athirappilly waterfalls 4.jpg|thumb|300px|വെള്ളച്ചാട്ട ദൃശ്യം]] * {{Wy/ml/See | name= അതിരപ്പള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.2889716 | long=76.5608843 | directions=| phone= | tollfree= | hours= പ്രതി ദിനം 08:00 - 17:00 (ചില ദിവസങ്ങളിൽ അടയ്ക്കുന്ന സമയം വൈകീട്ട് 6 മണിവരെ നീട്ടാറുണ്ട്) | price= പ്രവേശന നിരക്കുകൾക്ക് താഴെ പട്ടിക കാണുക | wikidata=Q37563 | Wikipedia=അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടം | lastedit=2026-03-06 | content= മഴക്കാലമാണ് (ജൂൺ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെ) വെള്ളച്ചാട്ടം അതിന്റെ പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ കാണാൻ ഉചിതമായ സമയം. എങ്കിലും കനത്ത മഴയുള്ളപ്പോൾ സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ വെള്ളത്തിനടുത്തേക്ക് പോകാൻ അനുവാദം ലഭിക്കില്ല. മഴ കഴിഞ്ഞുള്ള സമയം (ഒക്ടോബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെ) കുടുംബത്തോടൊപ്പം സന്ദർശിക്കാനും പ്രകൃതി ആസ്വദിക്കാനും ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയമാണ്.}} {| class="wikitable" |+ പ്രവേശന ടിക്കറ്റ് നിരക്കുകൾ |- ! വിഭാഗം !! നിരക്ക് !! വിഭാഗം !! നിരക്ക് |- | '''സന്ദർശകരുടെ ടിക്കറ്റ്''' || || സ്റ്റിൽ ക്യാമറ || ₹60 |- | മുതിർന്നവർ || ₹50 || വീഡിയോ ക്യാമറ || ₹300 |- | കുട്ടികൾ (5 മുതൽ 12 വയസ്സ് വരെ) || ₹15|| ഇരുചക്ര വാഹനം പാർക്ക് ചെയ്യാൻ|| ₹10 - ₹20 |- | വിദേശികൾ || ₹200 || കാർ/ജീപ്പ് || ₹30 - ₹50 |- | വിദ്യാർത്ഥികൾ|| ₹10|| കാർ/ജീപ്പ് || ₹30 - ₹50 |} * {{Wy/ml/See | name= വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.185 | long=76.3534 | directions=അതിരപ്പിള്ളിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 5 കിലോമീറ്റർ മാറി| phone= | tollfree= | hours= പ്രതി ദിനം 08:00 - 17:00 (ചില ദിവസങ്ങളിൽ അടയ്ക്കുന്ന സമയം വൈകീട്ട് 6 മണിവരെ നീട്ടാറുണ്ട്) | price= അതിരപ്പിള്ളിക്കും വാഴച്ചാലിനും ഒറ്റ പ്രവേശന ടിക്കറ്റ് അനുവദനീയമാണ്. | wikidata=Q7917602 | Wikipedia=വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം | lastedit=2026-03-06 | content= ഈ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലെ തണുത്ത മഞ്ഞണിഞ്ഞ ജലവും പാറകൾ നിറഞ്ഞ ഭൂപ്രകൃതിയും കാടും സന്ദർശകർക്ക് ഇത് ഒരു രമണീയമായ അനുഭവമാക്കുന്നു. }} * {{Wy/ml/See | name= ചാർപ്പ വെള്ളച്ചാട്ടം| alt= | url= | email= | address= | lat=10.181638 | long=76.3447 | directions=അതിരപ്പിള്ളിയിൽ നിന്ന് വാഴച്ചാലിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടയിൽ റോഡിന് തൊട്ടരികിലായി തന്നെയാണ് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.| phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q5086630 | Wikipedia=ചാർപ്പ | lastedit=2026-03-06 | content= അതിരപ്പിള്ളിക്കും വാഴച്ചാലിനും ഇടയിലുള്ള ചെറിയൊരു വെള്ളച്ചാട്ടമാണിത്. ചാലക്കുടി-വാൽപ്പാറ അന്തർസംസ്ഥാന പാതയ്ക്ക് അരുകിലായാണ്‌ ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. }} * '''''തുമ്പൂർമുഴി തടയണയും ചിത്രശലഭ ഉദ്യാനവും:''''' കുട്ടികൾക്കായി ഉദ്യാനവും തൂക്കുപാലവും ഇവിടെയുണ്ട്. * '''''ഷോളയാർ കാടുകൾ:''''' വന്യമൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും കാണാൻ സാധിക്കുന്ന വനമേഖലയാണിത്. ==കൗതുക വിവരങ്ങൾ== * '''''"ഇന്ത്യയുടെ നയാഗ്ര":''''' ഇതിന്റെ വലിപ്പവും ഭംഗിയും കാരണം അതിരപ്പിള്ളിയെ 'ഇന്ത്യയുടെ നയാഗ്ര' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. * '''''ചലചിത്ര ചിത്രീകരണം:''''' ബാഹുബലി, ഗുരു, പുഷ്പ തുടങ്ങി നിരവധി തെന്നിന്ത്യൻ, ബോളിവുഡ് സിനിമകൾ ഇവിടെ ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. മണി രത്നം സംവിധാനം ചെയ്ത ദിൽ സെ സിനിമയിലെ ജിയ ചലെ പാട്ടിന്റെ പശ്ചാത്തലം ഇവിടെയായിരുന്നു. * <br> {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} {{Wy/ml/Extraregion}} {{INTERWIKI|Q37563}} ewt60dsse79mmn0x3z9hi86rvpaj2nc 0 3709704 7246853 7179671 2026-07-10T12:34:31Z Owobusingye 2593247 /* */ 7246853 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q97487775}} '''Kazo '''ni district omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Eri omu kicweka kya Western Region. Eri kiromita nka 200 kuruga omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo rwa Uganda orukuru. eri ahari kiromita 1,556<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-area-1</ref> kandi ekaba eyine abantu 177,054 omu kubara abantu okwa '''2014'''.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-census2014-2</ref> Orurembo orukuru orwa Disiturikiti nirwo Kazo. == '''Eby'obuhangwa''' == Disiturikiti ya Kazo eri omu byaro by'omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-report-3</ref> Eri haihi na disiturikiti ya Kamwenge omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Kyegegwa omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Sembabule omu burugwa-izooba, Kiruhuura omu mashuuma, na Ibanda omu burengyerwa-izooba. Disiturikiti ya Kazo eri ahaiguru y'oburaingwa bwa mita 1,200 (fuuti 3,900) ahaiguru y'oburugo bw'enyanja. Ebyaro byayo biri ahansi kandi birimu emifuregye erikushuka amaizi omu bwire bw'enjura.<ref name=":0" /> Omugyera Katonga nigwo gurikukora ensharo ya disiturikiti omu matemba, kandi Katonga Wildlife Reserve eri aha rubaju orundi orw'omugyera omu disiturikiti ya Kamwenge na Kyegegwa. Disiturikiti ya Kazo eri omu kibira kya Victoria Basin forest-savanna mosaic ecoregion. Emiti erikukira kureebeka omu mwanya ogu harimu Acacia na Albizia spp.<ref name=":0" /> Enjura ninkye kandi terikwesigwa, erikwingana oburaingwa bwa mita 700 kuhisya 800 buri mwaka kandi erikukira kugwa omu kwa kana,okwa kataano na kwikumi na kumwe-kwikumi na ibiri. Obutagasi nibwingana ahagati ya 21 na 34 °C (70 na 93 °F), burikwingana oburaingwa bwa 27 °C (81 °F). == '''Ebyafaayo''' == Ekicweka ekyabaire kiri Disiturikiti ya Kazo kikaba kiri kimwe aha bwebembezi bwa Buhweju, obwahindukire ekicweka kya Uganda omuri '''1901''' nk'ekicweka kya Disiturikiti ya Ankole.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-4</ref> Bwanyima y'okurwanisa obutegyeki bwa Uganda omuri '''1971''', eiziina rya Disiturikiti rikahindurwa ryaba Mbarara. Kazo ekahinduka ekicweka kya Disiturikiti ya Kiruhura obu yaabaganisibwamu kuruga ahari Mbarara omuri '''2005'''.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-5</ref> Omu Kwamwenda '''2015''', eishengyero rikaikiriza okutandikaho Disiturikiti ya Kazo kuruga omuri Kiruhura, ekyatandikire kukora omuri 1 Ogwokubanza '''2019'''.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-6</ref> == '''Gavumenti''' == Disiturikiti ya Kazo ekabaganiisibwamu akakiiko k'orurembo rwa Kazo, hamwe n'amagomborora mushanju: Buremba, Burunga, Engari, Kanoni, Kazo, Nkungu, na Rwemikoma.<ref name=":1" /> == '''Eby'entaasya''' == Ebyafaayo, eby'entaasya omu Disiturikiti ya Kazo bikaba biri omu kuriisa ente za Ankole, abariisa bente abarikuruga omu mwanya gumwe kuza omu gundi. Ebiro ebi, haihi eitaka ryona omu disiturikiti rihindukire ery'abantu buntu, ahabw'okuba abantu batandikire kutuura omu myanya emwe kandi batandikire kutunga amaka agatahwaho. Eby'entaasya byahindukamu, abantu batandika kuhinga eby'okurya.<ref name=":0" />Omu kubara abantu okwakozirwe omuri Yuganda omuri '''2014''', amaka 89.0% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'ebihingwa, kandi 66.3% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'amatungo. Ebihingwa ebikuru birimu ebihimba,ebitookye , ebicoori, ebitakuri hamwe n'omwani.<ref name=":1" /> == '''Ebyombeko''' == Oruguuto orurikuruga Nyakahita kuza Kazo, Kamwenge, Fort Portal niruraba omu disiturikiti, nirukwatanisa Kazo na Ibanda omu burengyerwa-izooba hamwe na Kiruhura hamwe n'oruguuto orurikuruga Masaka kuza Mbarara omu mashuuma. == '''Oburugo''' == [[Category:Wp/nyn]] naq9a8bqmcjhr531v6hp6dkzsrp48bp 7246854 7246853 2026-07-10T12:34:57Z Owobusingye 2593247 /* Ebyafaayo */ 7246854 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q97487775}} '''Kazo '''ni district omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Eri omu kicweka kya Western Region. Eri kiromita nka 200 kuruga omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo rwa Uganda orukuru. eri ahari kiromita 1,556<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-area-1</ref> kandi ekaba eyine abantu 177,054 omu kubara abantu okwa '''2014'''.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-census2014-2</ref> Orurembo orukuru orwa Disiturikiti nirwo Kazo. == '''Eby'obuhangwa''' == Disiturikiti ya Kazo eri omu byaro by'omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-report-3</ref> Eri haihi na disiturikiti ya Kamwenge omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Kyegegwa omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Sembabule omu burugwa-izooba, Kiruhuura omu mashuuma, na Ibanda omu burengyerwa-izooba. Disiturikiti ya Kazo eri ahaiguru y'oburaingwa bwa mita 1,200 (fuuti 3,900) ahaiguru y'oburugo bw'enyanja. Ebyaro byayo biri ahansi kandi birimu emifuregye erikushuka amaizi omu bwire bw'enjura.<ref name=":0" /> Omugyera Katonga nigwo gurikukora ensharo ya disiturikiti omu matemba, kandi Katonga Wildlife Reserve eri aha rubaju orundi orw'omugyera omu disiturikiti ya Kamwenge na Kyegegwa. Disiturikiti ya Kazo eri omu kibira kya Victoria Basin forest-savanna mosaic ecoregion. Emiti erikukira kureebeka omu mwanya ogu harimu Acacia na Albizia spp.<ref name=":0" /> Enjura ninkye kandi terikwesigwa, erikwingana oburaingwa bwa mita 700 kuhisya 800 buri mwaka kandi erikukira kugwa omu kwa kana,okwa kataano na kwikumi na kumwe-kwikumi na ibiri. Obutagasi nibwingana ahagati ya 21 na 34 °C (70 na 93 °F), burikwingana oburaingwa bwa 27 °C (81 °F). == '''Ebyafaayo''' == Ekicweka ekyabaire kiri Disiturikiti ya Kazo kikaba kiri kimwe aha bwebembezi bwa Buhweju, obwahindukire ekicweka kya Uganda omuri 1901 nk'ekicweka kya Disiturikiti ya Ankole.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-4</ref> Bwanyima y'okurwanisa obutegyeki bwa Uganda omuri '''1971''', eiziina rya Disiturikiti rikahindurwa ryaba Mbarara. Kazo ekahinduka ekicweka kya Disiturikiti ya Kiruhura obu yaabaganisibwamu kuruga ahari Mbarara omuri '''2005'''.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-5</ref> Omu Kwamwenda '''2015''', eishengyero rikaikiriza okutandikaho Disiturikiti ya Kazo kuruga omuri Kiruhura, ekyatandikire kukora omuri 1 Ogwokubanza '''2019'''.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-6</ref> == '''Gavumenti''' == Disiturikiti ya Kazo ekabaganiisibwamu akakiiko k'orurembo rwa Kazo, hamwe n'amagomborora mushanju: Buremba, Burunga, Engari, Kanoni, Kazo, Nkungu, na Rwemikoma.<ref name=":1" /> == '''Eby'entaasya''' == Ebyafaayo, eby'entaasya omu Disiturikiti ya Kazo bikaba biri omu kuriisa ente za Ankole, abariisa bente abarikuruga omu mwanya gumwe kuza omu gundi. Ebiro ebi, haihi eitaka ryona omu disiturikiti rihindukire ery'abantu buntu, ahabw'okuba abantu batandikire kutuura omu myanya emwe kandi batandikire kutunga amaka agatahwaho. Eby'entaasya byahindukamu, abantu batandika kuhinga eby'okurya.<ref name=":0" />Omu kubara abantu okwakozirwe omuri Yuganda omuri '''2014''', amaka 89.0% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'ebihingwa, kandi 66.3% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'amatungo. Ebihingwa ebikuru birimu ebihimba,ebitookye , ebicoori, ebitakuri hamwe n'omwani.<ref name=":1" /> == '''Ebyombeko''' == Oruguuto orurikuruga Nyakahita kuza Kazo, Kamwenge, Fort Portal niruraba omu disiturikiti, nirukwatanisa Kazo na Ibanda omu burengyerwa-izooba hamwe na Kiruhura hamwe n'oruguuto orurikuruga Masaka kuza Mbarara omu mashuuma. == '''Oburugo''' == [[Category:Wp/nyn]] 5q0y8847jjaon62vjg0dee1dahsdlr0 7246856 7246854 2026-07-10T12:35:08Z Owobusingye 2593247 /* Ebyafaayo */ 7246856 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q97487775}} '''Kazo '''ni district omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Eri omu kicweka kya Western Region. Eri kiromita nka 200 kuruga omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo rwa Uganda orukuru. eri ahari kiromita 1,556<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-area-1</ref> kandi ekaba eyine abantu 177,054 omu kubara abantu okwa '''2014'''.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-census2014-2</ref> Orurembo orukuru orwa Disiturikiti nirwo Kazo. == '''Eby'obuhangwa''' == Disiturikiti ya Kazo eri omu byaro by'omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-report-3</ref> Eri haihi na disiturikiti ya Kamwenge omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Kyegegwa omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Sembabule omu burugwa-izooba, Kiruhuura omu mashuuma, na Ibanda omu burengyerwa-izooba. Disiturikiti ya Kazo eri ahaiguru y'oburaingwa bwa mita 1,200 (fuuti 3,900) ahaiguru y'oburugo bw'enyanja. Ebyaro byayo biri ahansi kandi birimu emifuregye erikushuka amaizi omu bwire bw'enjura.<ref name=":0" /> Omugyera Katonga nigwo gurikukora ensharo ya disiturikiti omu matemba, kandi Katonga Wildlife Reserve eri aha rubaju orundi orw'omugyera omu disiturikiti ya Kamwenge na Kyegegwa. Disiturikiti ya Kazo eri omu kibira kya Victoria Basin forest-savanna mosaic ecoregion. Emiti erikukira kureebeka omu mwanya ogu harimu Acacia na Albizia spp.<ref name=":0" /> Enjura ninkye kandi terikwesigwa, erikwingana oburaingwa bwa mita 700 kuhisya 800 buri mwaka kandi erikukira kugwa omu kwa kana,okwa kataano na kwikumi na kumwe-kwikumi na ibiri. Obutagasi nibwingana ahagati ya 21 na 34 °C (70 na 93 °F), burikwingana oburaingwa bwa 27 °C (81 °F). == '''Ebyafaayo''' == Ekicweka ekyabaire kiri Disiturikiti ya Kazo kikaba kiri kimwe aha bwebembezi bwa Buhweju, obwahindukire ekicweka kya Uganda omuri 1901 nk'ekicweka kya Disiturikiti ya Ankole.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-4</ref> Bwanyima y'okurwanisa obutegyeki bwa Uganda omuri 1971, eiziina rya Disiturikiti rikahindurwa ryaba Mbarara. Kazo ekahinduka ekicweka kya Disiturikiti ya Kiruhura obu yaabaganisibwamu kuruga ahari Mbarara omuri '''2005'''.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-5</ref> Omu Kwamwenda '''2015''', eishengyero rikaikiriza okutandikaho Disiturikiti ya Kazo kuruga omuri Kiruhura, ekyatandikire kukora omuri 1 Ogwokubanza '''2019'''.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-6</ref> == '''Gavumenti''' == Disiturikiti ya Kazo ekabaganiisibwamu akakiiko k'orurembo rwa Kazo, hamwe n'amagomborora mushanju: Buremba, Burunga, Engari, Kanoni, Kazo, Nkungu, na Rwemikoma.<ref name=":1" /> == '''Eby'entaasya''' == Ebyafaayo, eby'entaasya omu Disiturikiti ya Kazo bikaba biri omu kuriisa ente za Ankole, abariisa bente abarikuruga omu mwanya gumwe kuza omu gundi. Ebiro ebi, haihi eitaka ryona omu disiturikiti rihindukire ery'abantu buntu, ahabw'okuba abantu batandikire kutuura omu myanya emwe kandi batandikire kutunga amaka agatahwaho. Eby'entaasya byahindukamu, abantu batandika kuhinga eby'okurya.<ref name=":0" />Omu kubara abantu okwakozirwe omuri Yuganda omuri '''2014''', amaka 89.0% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'ebihingwa, kandi 66.3% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'amatungo. Ebihingwa ebikuru birimu ebihimba,ebitookye , ebicoori, ebitakuri hamwe n'omwani.<ref name=":1" /> == '''Ebyombeko''' == Oruguuto orurikuruga Nyakahita kuza Kazo, Kamwenge, Fort Portal niruraba omu disiturikiti, nirukwatanisa Kazo na Ibanda omu burengyerwa-izooba hamwe na Kiruhura hamwe n'oruguuto orurikuruga Masaka kuza Mbarara omu mashuuma. == '''Oburugo''' == [[Category:Wp/nyn]] 55louca6n5veadss51oafu9l5et56rm 7246857 7246856 2026-07-10T12:35:23Z Owobusingye 2593247 /* Ebyafaayo */ 7246857 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q97487775}} '''Kazo '''ni district omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Eri omu kicweka kya Western Region. Eri kiromita nka 200 kuruga omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo rwa Uganda orukuru. eri ahari kiromita 1,556<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-area-1</ref> kandi ekaba eyine abantu 177,054 omu kubara abantu okwa '''2014'''.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-census2014-2</ref> Orurembo orukuru orwa Disiturikiti nirwo Kazo. == '''Eby'obuhangwa''' == Disiturikiti ya Kazo eri omu byaro by'omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-report-3</ref> Eri haihi na disiturikiti ya Kamwenge omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Kyegegwa omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Sembabule omu burugwa-izooba, Kiruhuura omu mashuuma, na Ibanda omu burengyerwa-izooba. Disiturikiti ya Kazo eri ahaiguru y'oburaingwa bwa mita 1,200 (fuuti 3,900) ahaiguru y'oburugo bw'enyanja. Ebyaro byayo biri ahansi kandi birimu emifuregye erikushuka amaizi omu bwire bw'enjura.<ref name=":0" /> Omugyera Katonga nigwo gurikukora ensharo ya disiturikiti omu matemba, kandi Katonga Wildlife Reserve eri aha rubaju orundi orw'omugyera omu disiturikiti ya Kamwenge na Kyegegwa. Disiturikiti ya Kazo eri omu kibira kya Victoria Basin forest-savanna mosaic ecoregion. Emiti erikukira kureebeka omu mwanya ogu harimu Acacia na Albizia spp.<ref name=":0" /> Enjura ninkye kandi terikwesigwa, erikwingana oburaingwa bwa mita 700 kuhisya 800 buri mwaka kandi erikukira kugwa omu kwa kana,okwa kataano na kwikumi na kumwe-kwikumi na ibiri. Obutagasi nibwingana ahagati ya 21 na 34 °C (70 na 93 °F), burikwingana oburaingwa bwa 27 °C (81 °F). == '''Ebyafaayo''' == Ekicweka ekyabaire kiri Disiturikiti ya Kazo kikaba kiri kimwe aha bwebembezi bwa Buhweju, obwahindukire ekicweka kya Uganda omuri 1901 nk'ekicweka kya Disiturikiti ya Ankole.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-4</ref> Bwanyima y'okurwanisa obutegyeki bwa Uganda omuri 1971, eiziina rya Disiturikiti rikahindurwa ryaba Mbarara. Kazo ekahinduka ekicweka kya Disiturikiti ya Kiruhura obu yaabaganisibwamu kuruga ahari Mbarara omuri 2005.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-5</ref> Omu Kwamwenda '''2015''', eishengyero rikaikiriza okutandikaho Disiturikiti ya Kazo kuruga omuri Kiruhura, ekyatandikire kukora omuri 1 Ogwokubanza '''2019'''.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-6</ref> == '''Gavumenti''' == Disiturikiti ya Kazo ekabaganiisibwamu akakiiko k'orurembo rwa Kazo, hamwe n'amagomborora mushanju: Buremba, Burunga, Engari, Kanoni, Kazo, Nkungu, na Rwemikoma.<ref name=":1" /> == '''Eby'entaasya''' == Ebyafaayo, eby'entaasya omu Disiturikiti ya Kazo bikaba biri omu kuriisa ente za Ankole, abariisa bente abarikuruga omu mwanya gumwe kuza omu gundi. Ebiro ebi, haihi eitaka ryona omu disiturikiti rihindukire ery'abantu buntu, ahabw'okuba abantu batandikire kutuura omu myanya emwe kandi batandikire kutunga amaka agatahwaho. Eby'entaasya byahindukamu, abantu batandika kuhinga eby'okurya.<ref name=":0" />Omu kubara abantu okwakozirwe omuri Yuganda omuri '''2014''', amaka 89.0% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'ebihingwa, kandi 66.3% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'amatungo. Ebihingwa ebikuru birimu ebihimba,ebitookye , ebicoori, ebitakuri hamwe n'omwani.<ref name=":1" /> == '''Ebyombeko''' == Oruguuto orurikuruga Nyakahita kuza Kazo, Kamwenge, Fort Portal niruraba omu disiturikiti, nirukwatanisa Kazo na Ibanda omu burengyerwa-izooba hamwe na Kiruhura hamwe n'oruguuto orurikuruga Masaka kuza Mbarara omu mashuuma. == '''Oburugo''' == [[Category:Wp/nyn]] o47sbnxmb78qhvi347wqsx9qrmbxo89 7246858 7246857 2026-07-10T12:35:34Z Owobusingye 2593247 /* Ebyafaayo */ 7246858 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q97487775}} '''Kazo '''ni district omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Eri omu kicweka kya Western Region. Eri kiromita nka 200 kuruga omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo rwa Uganda orukuru. eri ahari kiromita 1,556<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-area-1</ref> kandi ekaba eyine abantu 177,054 omu kubara abantu okwa '''2014'''.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-census2014-2</ref> Orurembo orukuru orwa Disiturikiti nirwo Kazo. == '''Eby'obuhangwa''' == Disiturikiti ya Kazo eri omu byaro by'omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-report-3</ref> Eri haihi na disiturikiti ya Kamwenge omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Kyegegwa omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Sembabule omu burugwa-izooba, Kiruhuura omu mashuuma, na Ibanda omu burengyerwa-izooba. Disiturikiti ya Kazo eri ahaiguru y'oburaingwa bwa mita 1,200 (fuuti 3,900) ahaiguru y'oburugo bw'enyanja. Ebyaro byayo biri ahansi kandi birimu emifuregye erikushuka amaizi omu bwire bw'enjura.<ref name=":0" /> Omugyera Katonga nigwo gurikukora ensharo ya disiturikiti omu matemba, kandi Katonga Wildlife Reserve eri aha rubaju orundi orw'omugyera omu disiturikiti ya Kamwenge na Kyegegwa. Disiturikiti ya Kazo eri omu kibira kya Victoria Basin forest-savanna mosaic ecoregion. Emiti erikukira kureebeka omu mwanya ogu harimu Acacia na Albizia spp.<ref name=":0" /> Enjura ninkye kandi terikwesigwa, erikwingana oburaingwa bwa mita 700 kuhisya 800 buri mwaka kandi erikukira kugwa omu kwa kana,okwa kataano na kwikumi na kumwe-kwikumi na ibiri. Obutagasi nibwingana ahagati ya 21 na 34 °C (70 na 93 °F), burikwingana oburaingwa bwa 27 °C (81 °F). == '''Ebyafaayo''' == Ekicweka ekyabaire kiri Disiturikiti ya Kazo kikaba kiri kimwe aha bwebembezi bwa Buhweju, obwahindukire ekicweka kya Uganda omuri 1901 nk'ekicweka kya Disiturikiti ya Ankole.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-4</ref> Bwanyima y'okurwanisa obutegyeki bwa Uganda omuri 1971, eiziina rya Disiturikiti rikahindurwa ryaba Mbarara. Kazo ekahinduka ekicweka kya Disiturikiti ya Kiruhura obu yaabaganisibwamu kuruga ahari Mbarara omuri 2005.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-5</ref> Omu Kwamwenda 2015, eishengyero rikaikiriza okutandikaho Disiturikiti ya Kazo kuruga omuri Kiruhura, ekyatandikire kukora omuri 1 Ogwokubanza '''2019'''.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-6</ref> == '''Gavumenti''' == Disiturikiti ya Kazo ekabaganiisibwamu akakiiko k'orurembo rwa Kazo, hamwe n'amagomborora mushanju: Buremba, Burunga, Engari, Kanoni, Kazo, Nkungu, na Rwemikoma.<ref name=":1" /> == '''Eby'entaasya''' == Ebyafaayo, eby'entaasya omu Disiturikiti ya Kazo bikaba biri omu kuriisa ente za Ankole, abariisa bente abarikuruga omu mwanya gumwe kuza omu gundi. Ebiro ebi, haihi eitaka ryona omu disiturikiti rihindukire ery'abantu buntu, ahabw'okuba abantu batandikire kutuura omu myanya emwe kandi batandikire kutunga amaka agatahwaho. Eby'entaasya byahindukamu, abantu batandika kuhinga eby'okurya.<ref name=":0" />Omu kubara abantu okwakozirwe omuri Yuganda omuri '''2014''', amaka 89.0% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'ebihingwa, kandi 66.3% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'amatungo. Ebihingwa ebikuru birimu ebihimba,ebitookye , ebicoori, ebitakuri hamwe n'omwani.<ref name=":1" /> == '''Ebyombeko''' == Oruguuto orurikuruga Nyakahita kuza Kazo, Kamwenge, Fort Portal niruraba omu disiturikiti, nirukwatanisa Kazo na Ibanda omu burengyerwa-izooba hamwe na Kiruhura hamwe n'oruguuto orurikuruga Masaka kuza Mbarara omu mashuuma. == '''Oburugo''' == [[Category:Wp/nyn]] qjp3bnd3fh0x4zykpdbxf97ur8nhjb6 7246859 7246858 2026-07-10T12:35:49Z Owobusingye 2593247 /* Ebyafaayo */ 7246859 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q97487775}} '''Kazo '''ni district omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Eri omu kicweka kya Western Region. Eri kiromita nka 200 kuruga omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo rwa Uganda orukuru. eri ahari kiromita 1,556<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-area-1</ref> kandi ekaba eyine abantu 177,054 omu kubara abantu okwa '''2014'''.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-census2014-2</ref> Orurembo orukuru orwa Disiturikiti nirwo Kazo. == '''Eby'obuhangwa''' == Disiturikiti ya Kazo eri omu byaro by'omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-report-3</ref> Eri haihi na disiturikiti ya Kamwenge omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Kyegegwa omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Sembabule omu burugwa-izooba, Kiruhuura omu mashuuma, na Ibanda omu burengyerwa-izooba. Disiturikiti ya Kazo eri ahaiguru y'oburaingwa bwa mita 1,200 (fuuti 3,900) ahaiguru y'oburugo bw'enyanja. Ebyaro byayo biri ahansi kandi birimu emifuregye erikushuka amaizi omu bwire bw'enjura.<ref name=":0" /> Omugyera Katonga nigwo gurikukora ensharo ya disiturikiti omu matemba, kandi Katonga Wildlife Reserve eri aha rubaju orundi orw'omugyera omu disiturikiti ya Kamwenge na Kyegegwa. Disiturikiti ya Kazo eri omu kibira kya Victoria Basin forest-savanna mosaic ecoregion. Emiti erikukira kureebeka omu mwanya ogu harimu Acacia na Albizia spp.<ref name=":0" /> Enjura ninkye kandi terikwesigwa, erikwingana oburaingwa bwa mita 700 kuhisya 800 buri mwaka kandi erikukira kugwa omu kwa kana,okwa kataano na kwikumi na kumwe-kwikumi na ibiri. Obutagasi nibwingana ahagati ya 21 na 34 °C (70 na 93 °F), burikwingana oburaingwa bwa 27 °C (81 °F). == '''Ebyafaayo''' == Ekicweka ekyabaire kiri Disiturikiti ya Kazo kikaba kiri kimwe aha bwebembezi bwa Buhweju, obwahindukire ekicweka kya Uganda omuri 1901 nk'ekicweka kya Disiturikiti ya Ankole.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-4</ref> Bwanyima y'okurwanisa obutegyeki bwa Uganda omuri 1971, eiziina rya Disiturikiti rikahindurwa ryaba Mbarara. Kazo ekahinduka ekicweka kya Disiturikiti ya Kiruhura obu yaabaganisibwamu kuruga ahari Mbarara omuri 2005.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-5</ref> Omu Kwamwenda 2015, eishengyero rikaikiriza okutandikaho Disiturikiti ya Kazo kuruga omuri Kiruhura, ekyatandikire kukora omuri 1 Ogwokubanza 2019.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-6</ref> == '''Gavumenti''' == Disiturikiti ya Kazo ekabaganiisibwamu akakiiko k'orurembo rwa Kazo, hamwe n'amagomborora mushanju: Buremba, Burunga, Engari, Kanoni, Kazo, Nkungu, na Rwemikoma.<ref name=":1" /> == '''Eby'entaasya''' == Ebyafaayo, eby'entaasya omu Disiturikiti ya Kazo bikaba biri omu kuriisa ente za Ankole, abariisa bente abarikuruga omu mwanya gumwe kuza omu gundi. Ebiro ebi, haihi eitaka ryona omu disiturikiti rihindukire ery'abantu buntu, ahabw'okuba abantu batandikire kutuura omu myanya emwe kandi batandikire kutunga amaka agatahwaho. Eby'entaasya byahindukamu, abantu batandika kuhinga eby'okurya.<ref name=":0" />Omu kubara abantu okwakozirwe omuri Yuganda omuri '''2014''', amaka 89.0% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'ebihingwa, kandi 66.3% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'amatungo. Ebihingwa ebikuru birimu ebihimba,ebitookye , ebicoori, ebitakuri hamwe n'omwani.<ref name=":1" /> == '''Ebyombeko''' == Oruguuto orurikuruga Nyakahita kuza Kazo, Kamwenge, Fort Portal niruraba omu disiturikiti, nirukwatanisa Kazo na Ibanda omu burengyerwa-izooba hamwe na Kiruhura hamwe n'oruguuto orurikuruga Masaka kuza Mbarara omu mashuuma. == '''Oburugo''' == [[Category:Wp/nyn]] oyvw6hiteqffmpwftoveimsjt5v9ikz 7246861 7246859 2026-07-10T12:36:47Z Owobusingye 2593247 /* Eby'entaasya */ 7246861 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q97487775}} '''Kazo '''ni district omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Eri omu kicweka kya Western Region. Eri kiromita nka 200 kuruga omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], orurembo rwa Uganda orukuru. eri ahari kiromita 1,556<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-area-1</ref> kandi ekaba eyine abantu 177,054 omu kubara abantu okwa '''2014'''.<ref name=":1">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-census2014-2</ref> Orurembo orukuru orwa Disiturikiti nirwo Kazo. == '''Eby'obuhangwa''' == Disiturikiti ya Kazo eri omu byaro by'omu mashuuma g'oburengyerwa-izooba bwa Uganda.<ref name=":0">https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-report-3</ref> Eri haihi na disiturikiti ya Kamwenge omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Kyegegwa omu matemba g'oburengyerwa-izooba, Sembabule omu burugwa-izooba, Kiruhuura omu mashuuma, na Ibanda omu burengyerwa-izooba. Disiturikiti ya Kazo eri ahaiguru y'oburaingwa bwa mita 1,200 (fuuti 3,900) ahaiguru y'oburugo bw'enyanja. Ebyaro byayo biri ahansi kandi birimu emifuregye erikushuka amaizi omu bwire bw'enjura.<ref name=":0" /> Omugyera Katonga nigwo gurikukora ensharo ya disiturikiti omu matemba, kandi Katonga Wildlife Reserve eri aha rubaju orundi orw'omugyera omu disiturikiti ya Kamwenge na Kyegegwa. Disiturikiti ya Kazo eri omu kibira kya Victoria Basin forest-savanna mosaic ecoregion. Emiti erikukira kureebeka omu mwanya ogu harimu Acacia na Albizia spp.<ref name=":0" /> Enjura ninkye kandi terikwesigwa, erikwingana oburaingwa bwa mita 700 kuhisya 800 buri mwaka kandi erikukira kugwa omu kwa kana,okwa kataano na kwikumi na kumwe-kwikumi na ibiri. Obutagasi nibwingana ahagati ya 21 na 34 °C (70 na 93 °F), burikwingana oburaingwa bwa 27 °C (81 °F). == '''Ebyafaayo''' == Ekicweka ekyabaire kiri Disiturikiti ya Kazo kikaba kiri kimwe aha bwebembezi bwa Buhweju, obwahindukire ekicweka kya Uganda omuri 1901 nk'ekicweka kya Disiturikiti ya Ankole.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-4</ref> Bwanyima y'okurwanisa obutegyeki bwa Uganda omuri 1971, eiziina rya Disiturikiti rikahindurwa ryaba Mbarara. Kazo ekahinduka ekicweka kya Disiturikiti ya Kiruhura obu yaabaganisibwamu kuruga ahari Mbarara omuri 2005.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-5</ref> Omu Kwamwenda 2015, eishengyero rikaikiriza okutandikaho Disiturikiti ya Kazo kuruga omuri Kiruhura, ekyatandikire kukora omuri 1 Ogwokubanza 2019.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kazo_District#cite_note-6</ref> == '''Gavumenti''' == Disiturikiti ya Kazo ekabaganiisibwamu akakiiko k'orurembo rwa Kazo, hamwe n'amagomborora mushanju: Buremba, Burunga, Engari, Kanoni, Kazo, Nkungu, na Rwemikoma.<ref name=":1" /> == '''Eby'entaasya''' == Ebyafaayo, eby'entaasya omu Disiturikiti ya Kazo bikaba biri omu kuriisa ente za Ankole, abariisa bente abarikuruga omu mwanya gumwe kuza omu gundi. Ebiro ebi, haihi eitaka ryona omu disiturikiti rihindukire ery'abantu buntu, ahabw'okuba abantu batandikire kutuura omu myanya emwe kandi batandikire kutunga amaka agatahwaho. Eby'entaasya byahindukamu, abantu batandika kuhinga eby'okurya.<ref name=":0" />Omu kubara abantu okwakozirwe omuri Yuganda omuri 2014, amaka 89.0% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'ebihingwa, kandi 66.3% gakagira ngu gakaba gari omu buhingi n'oburiisa bw'amatungo. Ebihingwa ebikuru birimu ebihimba,ebitookye , ebicoori, ebitakuri hamwe n'omwani.<ref name=":1" /> == '''Ebyombeko''' == Oruguuto orurikuruga Nyakahita kuza Kazo, Kamwenge, Fort Portal niruraba omu disiturikiti, nirukwatanisa Kazo na Ibanda omu burengyerwa-izooba hamwe na Kiruhura hamwe n'oruguuto orurikuruga Masaka kuza Mbarara omu mashuuma. == '''Oburugo''' == [[Category:Wp/nyn]] 730tfyrhxqig0mxmkl7wmhgkyvo53uv 3 3732927 7247622 7070912 2026-07-11T10:48:02Z Hamish 2072861 Hamish moved page [[User talk:Chukwu chinaza]] to [[User talk:Renamed user 6c99006b52cdd818bdbd8d941664141c]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Chukwu chinaza|Chukwu chinaza]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 6c99006b52cdd818bdbd8d941664141c|Renamed user 6c99006b52cdd818bdbd8d941664141c]]" 7070912 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 04:39, 13 March 2026 (UTC) sdwlfgo3yfjo5kl9subi19tod6tist4 0 3733200 7246862 7231502 2026-07-10T12:38:06Z Owobusingye 2593247 /* */ 7246862 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q121168797}} '''Dismas Yeko''' (akazaarwa ebiro 9 okwezi okwa ikumi omuri 2004) n'omwiruki w'orugyendo ruraingwa omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] Naashoma ahari yunivasite ya [[Wp/nyn/Ndejje University|Ndejje.]] Akasingura omudaari gwa zaabu omu mita [[:en:2021_Summer_World_University_Games|10,000 omu mizaano y'ensi yoona eya 2021.]] == '''Eby'okureeberaho''' == # [https://ntv.co.ug/ug/news/sports/dismas-yeko-claims-gold-in-men-s-10-000m-at-world-university-games-4325118 "Dismas Yeko claims Gold in Men's 10,000m at World University Games".] ''NTV Uganda''. 3 August 2023. # [[:en:Dismas_Yeko|"Yeko Dismas wins Uganda's first medal at the Chengdu University games".]] [[:en:New_Vision|''New Vision''.]] 2 August 2023. Ebirikuruga aheeru * [[:en:Dismas_Yeko|Dismas Yeko]] at [[:en:World_Athletics|World Athletics]] [[Category:Wp/nyn]] smifxqjbmq2z1uiu8v3a56xdtimisnb 3 3745930 7247173 7121600 2026-07-10T20:15:09Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Perevernykruchenko]] to [[User talk:Miroslavvvvv]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Perevernykruchenko|Perevernykruchenko]]" to "[[Special:CentralAuth/Miroslavvvvv|Miroslavvvvv]]" 7121600 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 20:49, 11 April 2026 (UTC) doc30g1sxjlmxaiqje4wc6mbbdwa0yh 0 3747894 7247180 7132984 2026-07-10T20:30:43Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku p'a'atal le bix u ya´alik wikipediao' 7247180 wikitext text/x-wiki '''Kimbilá''' jump'éel kaaj yaan tu méek'táankaajil ''Izamal, Yucatán'', kex 45 ''kilómetros'' u náachil ti' u noj kaajil ''Mérida''.Le kaaja', tu'ux kaja'an kex 5,800 máako'ob, u ya'abil ti' leti'obe' ku yila'al bey máasewalo'ob yéetel láayli' ku t'aniko'ob maya t'aan, yaan u k'ajláayil ku máan maanal ti' jump'éel ''siglo''. Le ''clima predominante'' ti' '''Kimbilá''' ku ''clasifica'' bey jump'éel ''clima sabana'' cháak ''verano clasificación''. Leti' jump'éel ''clima cálido'' tuláakal le ja'abo'. Ku chíikpajal tumen jump'éel k'iinil cháak ichil le wi'inal ''veran''o, ka' jo'op' u le ke'elil jach ''notablemente'' tikin. ichil u ''parámetros climático''s, le ''temperatura promedio anual'' jach 26.2°C, yéetel ''rangos típicos'' u jump'éel ''máximo promedio'' u 42.3°C u jump'éel ''mínimo'' u 11.0°C. Le ''régimen precipitación'' ku ''registra'' jump'éel ''precipitación anual promedio'' u 797.4 mm. Le ''toponimo'' '''Kimbila''' yaan ti' jump'éel u k'áat u ya'al ''maya'': "ja' tu tséel u che'il K'inim" wa che'il ''Ceiba''. Tsʼoʼoleʼ ku tʼaan tiʼ le kúuchil tuʼux ku kʼíintal le jaʼoʼ. '''Kimbilá''' jump'éel kaaj ts'o'ok u suut jump'éel ''experto'' ti' ''diseño textil'', tuláakal ''basad''o ti' le ''bordado'' xíiw ''yucatecan''o. Le ''bordado'' nook'o'obo' leti' jump'éel meyaj jach jats'uts ma' chéen ku ts'áaik meyaj ti' le kajnáalo'obo' ba'ale' xan ts'o'ok u ts'áaik ti'ob jump'éel ''sensación'' u ''identidad'' bey juntúul le ti' kaajo'ob ''productoras'' nook'o'ob ti' le noj. {{INTERWIKI|Q2887461}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] brtij0e9pjx5mor9w9non67lo6rti6u 7247181 7247180 2026-07-10T20:33:45Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247181 wikitext text/x-wiki [[File:Kimbilá (Izamal), Yucatán (04).jpg|thumb|U najil Ku]] '''Kimbilá''' jump'éel kaaj yaan tu méek'táankaajil ''Izamal, Yucatán'', kex 45 ''kilómetros'' u náachil ti' u noj kaajil ''Mérida''.Le kaaja', tu'ux kaja'an kex 5,800 máako'ob, u ya'abil ti' leti'obe' ku yila'al bey máasewalo'ob yéetel láayli' ku t'aniko'ob maya t'aan, yaan u k'ajláayil ku máan maanal ti' jump'éel ''siglo''. Le ''clima predominante'' ti' '''Kimbilá''' ku ''clasifica'' bey jump'éel ''clima sabana'' cháak ''verano clasificación''. Leti' jump'éel ''clima cálido'' tuláakal le ja'abo'. Ku chíikpajal tumen jump'éel k'iinil cháak ichil le wi'inal ''veran''o, ka' jo'op' u le ke'elil jach ''notablemente'' tikin. ichil u ''parámetros climático''s, le ''temperatura promedio anual'' jach 26.2°C, yéetel ''rangos típicos'' u jump'éel ''máximo promedio'' u 42.3°C u jump'éel ''mínimo'' u 11.0°C. Le ''régimen precipitación'' ku ''registra'' jump'éel ''precipitación anual promedio'' u 797.4 mm. Le ''toponimo'' '''Kimbila''' yaan ti' jump'éel u k'áat u ya'al ''maya'': "ja' tu tséel u che'il K'inim" wa che'il ''Ceiba''. Tsʼoʼoleʼ ku tʼaan tiʼ le kúuchil tuʼux ku kʼíintal le jaʼoʼ. '''Kimbilá''' jump'éel kaaj ts'o'ok u suut jump'éel ''experto'' ti' ''diseño textil'', tuláakal ''basad''o ti' le ''bordado'' xíiw ''yucatecan''o. Le ''bordado'' nook'o'obo' leti' jump'éel meyaj jach jats'uts ma' chéen ku ts'áaik meyaj ti' le kajnáalo'obo' ba'ale' xan ts'o'ok u ts'áaik ti'ob jump'éel ''sensación'' u ''identidad'' bey juntúul le ti' kaajo'ob ''productoras'' nook'o'ob ti' le noj. {{INTERWIKI|Q2887461}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] dsdviwxnly8sq7q7a0r3jeagspmj5ik 7247182 7247181 2026-07-10T20:35:09Z Jorge F. Victoria Puerto 2658048 Ku ts'a'abal jump'éel oochel 7247182 wikitext text/x-wiki [[File:Kimbilá (Izamal), Yucatán (04).jpg|thumb|U najil Ku]] '''Kimbilá''' jump'éel kaaj yaan tu méek'táankaajil ''Izamal, Yucatán'', kex 45 ''kilómetros'' u náachil ti' u noj kaajil ''Mérida''.Le kaaja', tu'ux kaja'an kex 5,800 máako'ob, u ya'abil ti' leti'obe' ku yila'al bey máasewalo'ob yéetel láayli' ku t'aniko'ob maya t'aan, yaan u k'ajláayil ku máan maanal ti' jump'éel ''siglo''. [[File:Bordados mayas en mercado de artesanías de Chichén Itzá, Yucatán.jpg|thumb|''Bordados'']] Le ''clima predominante'' ti' '''Kimbilá''' ku ''clasifica'' bey jump'éel ''clima sabana'' cháak ''verano clasificación''. Leti' jump'éel ''clima cálido'' tuláakal le ja'abo'. Ku chíikpajal tumen jump'éel k'iinil cháak ichil le wi'inal ''veran''o, ka' jo'op' u le ke'elil jach ''notablemente'' tikin. ichil u ''parámetros climático''s, le ''temperatura promedio anual'' jach 26.2°C, yéetel ''rangos típicos'' u jump'éel ''máximo promedio'' u 42.3°C u jump'éel ''mínimo'' u 11.0°C. Le ''régimen precipitación'' ku ''registra'' jump'éel ''precipitación anual promedio'' u 797.4 mm. Le ''toponimo'' '''Kimbila''' yaan ti' jump'éel u k'áat u ya'al ''maya'': "ja' tu tséel u che'il K'inim" wa che'il ''Ceiba''. Tsʼoʼoleʼ ku tʼaan tiʼ le kúuchil tuʼux ku kʼíintal le jaʼoʼ. '''Kimbilá''' jump'éel kaaj ts'o'ok u suut jump'éel ''experto'' ti' ''diseño textil'', tuláakal ''basad''o ti' le ''bordado'' xíiw ''yucatecan''o. Le ''bordado'' nook'o'obo' leti' jump'éel meyaj jach jats'uts ma' chéen ku ts'áaik meyaj ti' le kajnáalo'obo' ba'ale' xan ts'o'ok u ts'áaik ti'ob jump'éel ''sensación'' u ''identidad'' bey juntúul le ti' kaajo'ob ''productoras'' nook'o'ob ti' le noj. {{INTERWIKI|Q2887461}} [[Category:Wp/yua]] [[Category:Wp/yua/U kaajilo'ob Yucatán]] n8afqxjkrauttr91m2bm09tnj99x80x 3 3754629 7247128 7239338 2026-07-10T16:49:40Z Cabayi 533060 Cabayi moved page [[User talk:Velorak]] to [[User talk:Renamed user 86b7651314b97c07bfb294c41f05b19d]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Velorak|Velorak]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 86b7651314b97c07bfb294c41f05b19d|Renamed user 86b7651314b97c07bfb294c41f05b19d]]" 7146534 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 03:07, 26 April 2026 (UTC) awmmxfh2dccuqi6gzxkoppt6dz47clb 0 3756589 7246913 7163584 2026-07-10T13:26:42Z Brenda Namulinda 2608960 7246913 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130305807}} '''Alex Isabirye Musongola''' akazaarwa ebiro 15 okwa ikumi nibiri omuri '''1981''' n'omutendeki w'omupiira omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] orikutendeka URA omu riigi ya Uganda eya Premier. == '''Ebyafaayo''' == === Omuzaani === Nk'omuzaani, Isabirye akazaanira Nile Breweries Jinja, [[Wp/nyn/Express FC|Express FC]], Scoul Lugazi, [[Wp/nyn/SC Villa|SC Villa]] na URA.<ref name=":0">[https://nilepost.co.ug/news/164702/isabirye-resigns-as-vipers-coach-after-just-four-months-in-charge "Isabirye resigns as Vipers coach after just four months in charge".]</ref>[Omutendeki Isabirye atendekire tiimu nyingi otwariiremu URA FC, BUL FC, Soana FC, Nyamityobora FC, [[Wp/nyn/Vipers SC|Vipers SC]], Express FC kandi hati naatendeka URA kuruga Okwakataano '''2024'''.<ref name=":1">Independent, The (21 May 2024). [https://www.independent.co.ug/alex-isabirye-appointed-new-ura-fc-coach/ "Alex Isabirye takes over at URA FC".]</ref><ref name=":2">"URA appoint Isabirye as coach". Monitor. 20 May 2024.</ref> == '''Eby'ekitiinisa by'abazaani''' == SC Villa * Ugandan Premier League: '''3''' '''2002, 2003, 2004''' * Ugandan Cup: 1 '''2002''' == '''Eby'ekitiinisa by'abatendeki''' == '''Victoria University''' * Ugandan Cup: 1 '''2014''' '''URA''' * Ugandan Premier League: 1 '''2011''' * Ugandan Cup: 1 '''2012''' '''Buganda Province''' * '''FUFA Drum tournament : 1<ref name=":3">Marsha, Ahmed (6 October 2018). "Buganda Province wins inaugural FUFA Drum Trophy". ''FUFA: Federation of Uganda Football Associations''. Retrieved 10 July 2026.</ref>''' '''2018''' '''Horseed''' * General Da’ud Cup : 1 <ref name=":4">https://kawowo.com/2020/10/15/somalia-alex-isabirye-guides-horseed-to-2020-general-daud-cup-final/</ref> '''2020''' '''BUL''' * Ugandan Cup: 1 '''2022''' '''Vipers''' * Ugandan Premier League: 1 '''2022–23''' Ugandan Cup: 1 '''2023''' == '''Obujurizi''' == [[Category:Wp/nyn]] q496q8e6moua42sptrsfzbljz75kr0i 7246915 7246913 2026-07-10T13:27:11Z Brenda Namulinda 2608960 7246915 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130305807}} '''Alex Isabirye Musongola''' akazaarwa ebiro 15 okwa ikumi nibiri omuri '''1981''' n'omutendeki w'omupiira omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] orikutendeka URA omu riigi ya Uganda eya Premier. == '''Ebyafaayo''' == === Omuzaani === Nk'omuzaani, Isabirye akazaanira Nile Breweries Jinja, [[Wp/nyn/Express FC|Express FC]], Scoul Lugazi, [[Wp/nyn/SC Villa|SC Villa]] na URA.<ref name=":0">[https://nilepost.co.ug/news/164702/isabirye-resigns-as-vipers-coach-after-just-four-months-in-charge "Isabirye resigns as Vipers coach after just four months in charge".]</ref>[Omutendeki Isabirye atendekire tiimu nyingi otwariiremu URA FC, BUL FC, Soana FC, Nyamityobora FC, [[Wp/nyn/Vipers SC|Vipers SC]], Express FC kandi hati naatendeka URA kuruga Okwakataano '''2024'''.<ref name=":1">Independent, The (21 May 2024). [https://www.independent.co.ug/alex-isabirye-appointed-new-ura-fc-coach/ "Alex Isabirye takes over at URA FC".]</ref><ref name=":2">"URA appoint Isabirye as coach". Monitor. 20 May 2024.</ref> == '''Eby'ekitiinisa by'abazaani''' == SC Villa * Ugandan Premier League: '''3''' '''2002, 2003, 2004''' * Ugandan Cup: 1 '''2002''' == '''Eby'ekitiinisa by'abatendeki''' == '''Victoria University''' * Ugandan Cup: 1 '''2014''' '''URA''' * Ugandan Premier League: 1 '''2011''' * Ugandan Cup: 1 '''2012''' '''Buganda Province''' * '''FUFA Drum tournament : 1<ref name=":3">Marsha, Ahmed (6 October 2018). [https://fufa.co.ug/buganda-province-wins-inaugural-fufa-drum-trophy/ "Buganda Province wins inaugural FUFA Drum Trophy"]. ''FUFA: Federation of Uganda Football Associations''. Retrieved 10 July 2026.</ref>''' '''2018''' '''Horseed''' * General Da’ud Cup : 1 <ref name=":4">https://kawowo.com/2020/10/15/somalia-alex-isabirye-guides-horseed-to-2020-general-daud-cup-final/</ref> '''2020''' '''BUL''' * Ugandan Cup: 1 '''2022''' '''Vipers''' * Ugandan Premier League: 1 '''2022–23''' Ugandan Cup: 1 '''2023''' == '''Obujurizi''' == [[Category:Wp/nyn]] m2z9577o9kr6s1escx1g1mbhdvdugre 7246916 7246915 2026-07-10T13:27:35Z Brenda Namulinda 2608960 7246916 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130305807}} '''Alex Isabirye Musongola''' akazaarwa ebiro 15 okwa ikumi nibiri omuri '''1981''' n'omutendeki w'omupiira omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] orikutendeka URA omu riigi ya Uganda eya Premier. == '''Ebyafaayo''' == === Omuzaani === Nk'omuzaani, Isabirye akazaanira Nile Breweries Jinja, [[Wp/nyn/Express FC|Express FC]], Scoul Lugazi, [[Wp/nyn/SC Villa|SC Villa]] na URA.<ref name=":0">[https://nilepost.co.ug/news/164702/isabirye-resigns-as-vipers-coach-after-just-four-months-in-charge "Isabirye resigns as Vipers coach after just four months in charge".]</ref>[Omutendeki Isabirye atendekire tiimu nyingi otwariiremu URA FC, BUL FC, Soana FC, Nyamityobora FC, [[Wp/nyn/Vipers SC|Vipers SC]], Express FC kandi hati naatendeka URA kuruga Okwakataano '''2024'''.<ref name=":1">Independent, The (21 May 2024). [https://www.independent.co.ug/alex-isabirye-appointed-new-ura-fc-coach/ "Alex Isabirye takes over at URA FC".]</ref><ref name=":2">"URA appoint Isabirye as coach". Monitor. 20 May 2024.</ref> == '''Eby'ekitiinisa by'abazaani''' == SC Villa * Ugandan Premier League: '''3''' '''2002, 2003, 2004''' * Ugandan Cup: 1 '''2002''' == '''Eby'ekitiinisa by'abatendeki''' == '''Victoria University''' * Ugandan Cup: 1 '''2014''' '''URA''' * Ugandan Premier League: 1 '''2011''' * Ugandan Cup: 1 '''2012''' '''Buganda Province''' * '''FUFA Drum tournament : 1<ref name=":3">Marsha, Ahmed (6 October 2018). [https://fufa.co.ug/buganda-province-wins-inaugural-fufa-drum-trophy/ "Buganda Province wins inaugural FUFA Drum Trophy"]. ''FUFA: Federation of Uganda Football Associations''. Retrieved 10 July 2026.</ref>''' '''2018''' '''Horseed''' * General Da’ud Cup : 1 <ref name=":4">Isabirye, David (15 October 2020). "Somalia: Alex Isabirye guides Horseed to 2020 General Da'ud Cup final". Kawowo Sports. Retrieved 10 July 2026.</ref> '''2020''' '''BUL''' * Ugandan Cup: 1 '''2022''' '''Vipers''' * Ugandan Premier League: 1 '''2022–23''' Ugandan Cup: 1 '''2023''' == '''Obujurizi''' == [[Category:Wp/nyn]] ivadqf23vwkf3xbjuu9oayddwk94f2v 7246917 7246916 2026-07-10T13:28:02Z Brenda Namulinda 2608960 7246917 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130305807}} '''Alex Isabirye Musongola''' akazaarwa ebiro 15 okwa ikumi nibiri omuri '''1981''' n'omutendeki w'omupiira omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] orikutendeka URA omu riigi ya Uganda eya Premier. == '''Ebyafaayo''' == === Omuzaani === Nk'omuzaani, Isabirye akazaanira Nile Breweries Jinja, [[Wp/nyn/Express FC|Express FC]], Scoul Lugazi, [[Wp/nyn/SC Villa|SC Villa]] na URA.<ref name=":0">[https://nilepost.co.ug/news/164702/isabirye-resigns-as-vipers-coach-after-just-four-months-in-charge "Isabirye resigns as Vipers coach after just four months in charge".]</ref>[Omutendeki Isabirye atendekire tiimu nyingi otwariiremu URA FC, BUL FC, Soana FC, Nyamityobora FC, [[Wp/nyn/Vipers SC|Vipers SC]], Express FC kandi hati naatendeka URA kuruga Okwakataano '''2024'''.<ref name=":1">Independent, The (21 May 2024). [https://www.independent.co.ug/alex-isabirye-appointed-new-ura-fc-coach/ "Alex Isabirye takes over at URA FC".]</ref><ref name=":2">"URA appoint Isabirye as coach". Monitor. 20 May 2024.</ref> == '''Eby'ekitiinisa by'abazaani''' == SC Villa * Ugandan Premier League: '''3''' '''2002, 2003, 2004''' * Ugandan Cup: 1 '''2002''' == '''Eby'ekitiinisa by'abatendeki''' == '''Victoria University''' * Ugandan Cup: 1 '''2014''' '''URA''' * Ugandan Premier League: 1 '''2011''' * Ugandan Cup: 1 '''2012''' '''Buganda Province''' * '''FUFA Drum tournament : 1<ref name=":3">Marsha, Ahmed (6 October 2018). [https://fufa.co.ug/buganda-province-wins-inaugural-fufa-drum-trophy/ "Buganda Province wins inaugural FUFA Drum Trophy"]. ''FUFA: Federation of Uganda Football Associations''. Retrieved 10 July 2026.</ref>''' '''2018''' '''Horseed''' * General Da’ud Cup : 1 <ref name=":4">Isabirye, David (15 October 2020). [https://kawowo.com/2020/10/15/somalia-alex-isabirye-guides-horseed-to-2020-general-daud-cup-final/ "Somalia: Alex Isabirye guides Horseed to 2020 General Da'ud Cup final]". Kawowo Sports. Retrieved 10 July 2026.</ref> '''2020''' '''BUL''' * Ugandan Cup: 1 '''2022''' '''Vipers''' * Ugandan Premier League: 1 '''2022–23''' Ugandan Cup: 1 '''2023''' == '''Obujurizi''' == [[Category:Wp/nyn]] og60qs8gqbwz12i4f8olw39w2k41al5 0 3760911 7246985 7165134 2026-07-10T14:30:19Z Isksks 2688764 Adding interwiki links to [[d:Q47492]] 7246985 wikitext text/x-wiki {{Wp/bol/Databox|item=Q47492}} Ziri gaza mana sunni aji ewe , modi an ziri yanki ji lake dar ga teku Mediterranean (1)laga wol woli muki anin hamas. Goruye itu iyaka ga woli misra ko aushi mana zoni gakala woli Israel ko bangare gudi ga dar. Gabada garan goruye ala mil 25 sa, fadini kala gada mil 4-8 sa hukuma falasatinawa aji ikirari Mallika eme ziri ga matsayi modi bangare in falasdinsu. Zalan yanki zirin gaza ga soninshe in 1948 lokaci ga majalisa dinki duniya raban woli falasatinawa Kashi balau ko ona yahudawa reta, kala miyya LA GA bangarela onango in Israel mateji duwantun mate alantun mate yanki la honsene aji undato GA gaza GA matsayi anin gudun hijira . To tunga lokaci ye yanki zirin gaza itu tsintuwa kossu GA modi Hali in tsaka Mai bone. Kasancewa woli Israel laga Mulki eme beyiye in koga soninshe 1967-2005, Itaji har inso aji ga Iko tafiya ga harkoki ye sarari samaniya zirin gaza ga tetteke guruye ko bangare Amma ga harkoki sufuri Amma ga kala iyaka lake Dalla imperial in ga gaza. Iko eme Israel ji GA ishin, la kala hamas aji adawa ga ishin to kala Onan Israel dama ewe isa gako shaf yalla Andi shige-ga fice ga yanki gaza , la gontuwa GA tishi . Ga shaf lokaci la tishi zalu teke jini tofa miyya ziri gaza mate ga modi dama illa in dogaran ga wena tishi ga goggo cibiyoyi agaji tishi in duniya lake ruta ga eme yanki. Yan lokaci la kafan yankiye ziri in gaza kasantu wol woli kulawa in woli misra in koga 1948-1967, kafin yanki 1967 LA antu Dalla GA Israel ga larabawa inko Israel aji mamaye ziri ji lake ga iKon mecce ga harkoki ko iyaka GA ziri gaza. Yanki in ziri gaza inko aji wena sunsu in koga goru gaza . LA ishin ji Siri birni GA inko yanki ziri gaza GA godom miyya ga aji kimani su ala miliyan modi ga reta. Hukuma falasatinawa wantun dama bikka harkoki Mulki GA soninshe in 1994 ga wol woli yarjejeniya niya birni 0solo, LA zowan Israel mate lasan Jisu koga muliki zirin gaza ga 1994. Ko saide yarjejeniya eme in 0solo onu in Israel dama tinadom ga Mallika harkoki sarari samaniya gaza GA Amma in yanki kala ga harkoki ko Amma , ga harkoki rijista kidaya GA gede GA fatakoyi bo ga gede ga karai ga kala fete GA Ani. Jamji GA harkoki dodo gede. Ga soninshe in 2006 gudana zabe ga falasnu inko Hamas wantu eme zabe ga Siri rinjaye , ta lanyarda jam'iya Fatah GA Messe tsiraru jam'iya inko onu in Israel Goggo dama dono zabebbe faraminista Falasatinu . To kala isra'il ga Amurka yardan GA eme zabeyesa ga falasatinawa aji Ina , kasancewa ga beyisu Hamas kungiya ji laga Ina tarzoma, lake ga sakamako sheji zowu woli ye in Israel ga Amirka GA kanada GA tarayya turai aji sakata GA shaf dodo hukuma a Falasatinu. Ga yakul daidaito Gwamnati ga yakul dodo ga kala kuzum ga yakul Amma kujam dole maddi kogawa miyya falasdintlu aji ele hijira. == Ɗiwwa == [[Category:Wp/bol]] {{INTERWIKI|Q47492}} 7unnxrkhkq38qpm3uzg3vimbi8el6qn 0 3769176 7246796 7179155 2026-07-10T12:20:50Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Tuak manis]] to [[Wb/su/Resép:Tuak manis]] 7179155 wikitext text/x-wiki Tuak manis atawa dina Basa Sunda mah tuak amis mangrupa inuman tradisional masarakat Sasak anu dijieun tina bahan alam nu tumuwuh di sabudeureun leuweung padumukan warga. Ieu inuman asalna tina tangkal kawung nu loba kapanggih di leuweung, salasahijina di Leuweung Pusuk Lestari, Lombok Barat. == Bahan == * cai nira 200 ml * jahé 5 cm == Cara nyieun == # Cai nira hasil kulub disaring heula, sabab biasana aya endapan. #Jahe dipotong kira-kira 5 cm tuluy digeprek. #Asupkeun cai nira kana panci, tuluy campurkeun jeung jahé. #Panaskeun ku seuneu leutik nepi ka haneut, tuluy disaring deui saméméh dihidangkeun. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] plm5iz4joatqvb52136rh9bbws89yo9 7246798 7246796 2026-07-10T12:21:07Z Deepturquoise 2613705 7246798 wikitext text/x-wiki Tuak manis atawa dina Basa Sunda mah tuak amis mangrupa inuman tradisional masarakat Sasak anu dijieun tina bahan alam nu tumuwuh di sabudeureun leuweung padumukan warga. Ieu inuman asalna tina tangkal kawung nu loba kapanggih di leuweung, salasahijina di Leuweung Pusuk Lestari, Lombok Barat. == Bahan == * cai nira 200 ml * jahé 5 cm == Cara nyieun == # Cai nira hasil kulub disaring heula, sabab biasana aya endapan. #Jahe dipotong kira-kira 5 cm tuluy digeprek. #Asupkeun cai nira kana panci, tuluy campurkeun jeung jahé. #Panaskeun ku seuneu leutik nepi ka haneut, tuluy disaring deui saméméh dihidangkeun. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Mataram]] [[Category:Wb/su/Resép]] 2lz32pee3b7oynnmmjvc2l1kikg1ppq 0 3769248 7246801 7179351 2026-07-10T12:22:44Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Cakalang pampis]] to [[Wb/su/Resép:Cakalang pampis]]: Misspelled title 7179302 wikitext text/x-wiki [[File:Cakalang_Pampis_2.jpg|thumb|Cakalang pampis ti Manado]] Cakalang pampis mangrupa olahan lauk cakalang nu diawetkeun ngaliwatan prosés diasapan. Ieu hidangan kawilang dipikawanoh di Manado sarta biasana diolah jadi masakan nu miboga rasa lada nu disebut pampis. == Bahan-bahan == * 500 gr lauk cakalang atawa tongkol * 2 gagang sereh, digeprek * 6 lambar daun jeruk, dipotong-potong * 2 lambar daun pandan * 1 lambar daun konéng * 3 iket kemangi, dicokot daunna * Uyah, gula, kaldu bubuk, jeung lada bubuk sacukupna * Minyak goréng sacukupna == Bumbu halus == * 10 buah cabé beureum * 5 buah cabé rawit beureum * 10 siung bawang beureum * 7 siung bawang bodas * 1 ruas jahé * 1 ruas konéng == Cara nyieun == # Bersihkeun heula lauk cakalang saméméh diolah. Piceun duri jeung kulitna nu kandel. # Sanggeus éta, seupan daging lauk cakalang nepi ka asak. # Daging lauk tuluy disuwir-suwir maké garpu supaya leuwih gampang. # Cabé beureum, cabé rawit, bawang beureum, bawang bodas, jahé, jeung konéng diasupkeun kana blender tuluy dihaluskeun. Lamun euweuh blender, bisa ogé ditutu sacara manual. # Panaskeun panci, tuluy tumis bumbu halus maké saeutik minyak nepi ka seungit. # Asupkeun ogé daun jeruk, daun konéng, jeung sereh kana tumisan. # Sanggeus éta, asupkeun suwiran lauk cakalang kana panci, tuluy aduk nepi ka rata jeung bumbu. # Tambahkeun uyah, gula, kaldu bubuk, jeung lada nurutkeun selera. Lamun bumbuna karasa garing teuing, bisa ditambahan saeutik cai. # Asupkeun daun kemangi, tuluy asakkeun nepi ka bumbuna nyerep sampurna. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Manado]] ev8kqjch3tmpz7knmmzjfto8iylw8q5 7246805 7246801 2026-07-10T12:23:22Z Deepturquoise 2613705 7246805 wikitext text/x-wiki [[File:Cakalang_Pampis_2.jpg|thumb|Cakalang pampis ti Manado]] Cakalang pampis mangrupa olahan lauk cakalang nu diawetkeun ngaliwatan prosés diasapan. Ieu hidangan kawilang dipikawanoh di Manado sarta biasana diolah jadi masakan nu miboga rasa lada nu disebut pampis. == Bahan-bahan == * 500 gr lauk cakalang atawa tongkol * 2 gagang sereh, digeprek * 6 lambar daun jeruk, dipotong-potong * 2 lambar daun pandan * 1 lambar daun konéng * 3 iket kemangi, dicokot daunna * Uyah, gula, kaldu bubuk, jeung lada bubuk sacukupna * Minyak goréng sacukupna == Bumbu halus == * 10 buah cabé beureum * 5 buah cabé rawit beureum * 10 siung bawang beureum * 7 siung bawang bodas * 1 ruas jahé * 1 ruas konéng == Cara nyieun == # Bersihkeun heula lauk cakalang saméméh diolah. Piceun duri jeung kulitna nu kandel. # Sanggeus éta, seupan daging lauk cakalang nepi ka asak. # Daging lauk tuluy disuwir-suwir maké garpu supaya leuwih gampang. # Cabé beureum, cabé rawit, bawang beureum, bawang bodas, jahé, jeung konéng diasupkeun kana blender tuluy dihaluskeun. Lamun euweuh blender, bisa ogé ditutu sacara manual. # Panaskeun panci, tuluy tumis bumbu halus maké saeutik minyak nepi ka seungit. # Asupkeun ogé daun jeruk, daun konéng, jeung sereh kana tumisan. # Sanggeus éta, asupkeun suwiran lauk cakalang kana panci, tuluy aduk nepi ka rata jeung bumbu. # Tambahkeun uyah, gula, kaldu bubuk, jeung lada nurutkeun selera. Lamun bumbuna karasa garing teuing, bisa ditambahan saeutik cai. # Asupkeun daun kemangi, tuluy asakkeun nepi ka bumbuna nyerep sampurna. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Manado]] [[Category:Wb/su/Resép]] sgc5zpxvhhod5am8se53rtzpma7n3si 0 3769264 7246849 7179330 2026-07-10T12:32:45Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Tuna bakar Manado]] to [[Wb/su/Resép:Tuna bakar Manado]]: Misspelled title 7179330 wikitext text/x-wiki Tuna Bakar Manado mangrupa salah sahiji masakan khas Sulawesi Utara nu dijieun tina rahang lauk tuna. [[File:Ikan Tuna Bakar Manado dengan Sambal Rica Iris 1.jpg|thumb|Tuna Bakar Manado jeung Sambel Rica Iris]] == Bahan-bahan == * 800 gram hayam, dipotong jadi 10 bagian, kulitna dipiceun * 200 ml susu rendah lemak * 150 ml cipati * 150 ml cai * 6 lambar daun jeruk * 10 buah cabé rawit beureum * 1 gagang sereh * 24 gagang kemangi, dicokot daunna * 2,5 séndok téh panyedap rasa hayam * 2 séndok makan minyak pikeun numis == Cara nyieun == # Siapkeun sakabéh bahan nu diperlukeun. # Panaskeun minyak, tuluy tumis bumbu nepi ka seungit. # Sanggeus bumbuna seungit, asupkeun sereh, daun jeruk, jeung cabé rawit beureum. Asakkeun deui nepi ka kabéh bumbu ngahiji rata. # Asupkeun hayam nu geus dipotong sarta dibersihkeun, tuluy asakkeun nepi ka robah warna. # Tambahkeun panyedap rasa hayam, tuluy aduk nepi ka rata. # Asupkeun cai, susu rendah lemak, jeung santan kandel, tuluy aduk deui. Sanggeus éta, tambihan daun kemangi sarta aduk rata. # Teruskeun masak nepi ka hayamna asak sarta kuahna rada ngental. # Lamun geus réngsé, angkat tuluy hidangkeun. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Manado]] [[Category:Wb/su]] m1zpvteedd3rvl9xy658k0k2w8jtq8n 7246851 7246849 2026-07-10T12:33:01Z Deepturquoise 2613705 7246851 wikitext text/x-wiki Tuna Bakar Manado mangrupa salah sahiji masakan khas Sulawesi Utara nu dijieun tina rahang lauk tuna. [[File:Ikan Tuna Bakar Manado dengan Sambal Rica Iris 1.jpg|thumb|Tuna Bakar Manado jeung Sambel Rica Iris]] == Bahan-bahan == * 800 gram hayam, dipotong jadi 10 bagian, kulitna dipiceun * 200 ml susu rendah lemak * 150 ml cipati * 150 ml cai * 6 lambar daun jeruk * 10 buah cabé rawit beureum * 1 gagang sereh * 24 gagang kemangi, dicokot daunna * 2,5 séndok téh panyedap rasa hayam * 2 séndok makan minyak pikeun numis == Cara nyieun == # Siapkeun sakabéh bahan nu diperlukeun. # Panaskeun minyak, tuluy tumis bumbu nepi ka seungit. # Sanggeus bumbuna seungit, asupkeun sereh, daun jeruk, jeung cabé rawit beureum. Asakkeun deui nepi ka kabéh bumbu ngahiji rata. # Asupkeun hayam nu geus dipotong sarta dibersihkeun, tuluy asakkeun nepi ka robah warna. # Tambahkeun panyedap rasa hayam, tuluy aduk nepi ka rata. # Asupkeun cai, susu rendah lemak, jeung santan kandel, tuluy aduk deui. Sanggeus éta, tambihan daun kemangi sarta aduk rata. # Teruskeun masak nepi ka hayamna asak sarta kuahna rada ngental. # Lamun geus réngsé, angkat tuluy hidangkeun. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Manado]] [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Resép]] eigew7my1drqxpruy9wf8xsumx632oc 0 3769266 7246806 7179341 2026-07-10T12:23:38Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Cakalang santang]] to [[Wb/su/Resép:Cakalang santang]]: Misspelled title 7179341 wikitext text/x-wiki [[File:Cakalang santang 2.jpg|thumb|Cakalang santang ti Manado]] Cakalang Santang mangrupa salah sahiji masakan khas Sulawesi Utrara. Kecap santang di dieu sarua hartina jeung cipati amun ditarjamahkeun kana Basa Sunda mah. == Bahan-bahan == * 4 potong cakalang fufu goréng * 3 siung bawang beureum * 1 siung bawang bodas * 1/2 ruas konéng * 1 sachet santan instan * 1 buah daun bawang * 8 buah cabé rawit, diulek kasar * 1/2 séndok lada * 3 séndok minyak goréng * uyah jeung panyedap rasa sacukupna == Cara nyieun == # Haluskeun bawang beureum, bawang bodas, konéng, jeung cabé rawit. # Panaskeun minyak, tuluy tumis bumbu halus tepi ka kaambeu seungit. # Asupkeun cai jeung cipati, tuluy aduk nepi ka ngagolak. # Sanggeus éta, asupkeun cakalang fufu nu geus digoréng sarta daun bawang. # Aduk rata, tuluy tambahkeun uyah, panyedap rasa, jeung lada nurutkeun selera. # Asakkeun sakeudeung ku seuneu leutik nepi ka bumbuna nyerep kana lauk bari terus diaduk sangkan santanna teu peupeus. # Lamun geus asak, pareuman kompor tuluy hidangkeun. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Manado]] nkay2dgcf3666awsoumwauwdk7j1e29 7246808 7246806 2026-07-10T12:23:58Z Deepturquoise 2613705 7246808 wikitext text/x-wiki [[File:Cakalang santang 2.jpg|thumb|Cakalang santang ti Manado]] Cakalang Santang mangrupa salah sahiji masakan khas Sulawesi Utrara. Kecap santang di dieu sarua hartina jeung cipati amun ditarjamahkeun kana Basa Sunda mah. == Bahan-bahan == * 4 potong cakalang fufu goréng * 3 siung bawang beureum * 1 siung bawang bodas * 1/2 ruas konéng * 1 sachet santan instan * 1 buah daun bawang * 8 buah cabé rawit, diulek kasar * 1/2 séndok lada * 3 séndok minyak goréng * uyah jeung panyedap rasa sacukupna == Cara nyieun == # Haluskeun bawang beureum, bawang bodas, konéng, jeung cabé rawit. # Panaskeun minyak, tuluy tumis bumbu halus tepi ka kaambeu seungit. # Asupkeun cai jeung cipati, tuluy aduk nepi ka ngagolak. # Sanggeus éta, asupkeun cakalang fufu nu geus digoréng sarta daun bawang. # Aduk rata, tuluy tambahkeun uyah, panyedap rasa, jeung lada nurutkeun selera. # Asakkeun sakeudeung ku seuneu leutik nepi ka bumbuna nyerep kana lauk bari terus diaduk sangkan santanna teu peupeus. # Lamun geus asak, pareuman kompor tuluy hidangkeun. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Manado]] [[Category:Wb/su/Resép]] avy1uckve8jd0oq2e3y26bfmlth86cs 0 3769267 7246809 7179358 2026-07-10T12:24:31Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Cakalang sous]] to [[Wb/su/Resép:Cakalang sous]]: Misspelled title 7179358 wikitext text/x-wiki [[File:Cakalang Sous (tampak depan).jpg|thumb|Cakalang sous has Manado]] Cakalang sous mangrupakeun salah sahiji dahareun has ti Minahasa, Sulawesi Utara nu bahan utamana lauk cakalang fufu (amun urang Sunda mah ngomongna lauk pupu). Lauk ieu biasana diasapan heula saméméh diolah jadi rupa-rupa masakan nu ngeunah. Salah sahiji olahan nu kawilang dipikaresep nyaéta lauk cakalang fufu goréng sous, nyaéta lauk cakalang asap nu digoréng tuluy dicampur jeung sambel khas nu rasana lada jeung seger. == Bahan-bahan == * 1 ekor lauk cakalang * 6 siung bawang beureum * 3 siung bawang bodas * 13 buah cabé rawit beureum * 2 buah tomat * 1 séndok téh peresan jeruk nipis * Uyah jeung panyedap rasa sacukupna * Minyak goréng sacukupna == Cara nyieun == # Cuci beresih lauk cakalang fufu ku cai sangkan kokotor jeung sésa haseup arangna leungit. Geus kitu, piceun tulangna tuluy disuwir leutik-leutik. Tambahkeun saeutik uyah jeung peresan jeruk nipis, tuluy campur nepi ka rata. # Goréng lauk dina minyak panas nepi ka bagian luarna garing jeung warna coklat kakeueum. Sanggeus éta, angkat jeung tiriskeun. # Tumis bawang beureum jeung bawang bodas nepi ka seungit. # Sanggeus bawang rada kacoklatan, asupkeun cabé jeung tomat bari terus diaduk nepi ka bumbuna rata. # Tambahkeun uyah jeung panyedap rasa nurutkeun selera. Aduk rata, tuluy tumis nepi ka sambel rada layu tapi kénéh karasa seger. # Asupkeun lauk cakalang nu geus digoréng kana tumisan sambel, tuluy aduk nepi ka kabéh bahan ngahiji rata. # Cicipan heula rasana, lamun perlu tambahkeun deui uyah atawa panyedap rasa. Sanggeus rata, angkat tuluy tiriskeun. # Cakalang fufu goréng sous geus siap dihidangkeun jeung sangu bodas pikeun didahar babarengan jeung kulawarga. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Manado]] [[Category:Wb/su]] 0n1csad7crv589bqy02tg2lbtiftcv8 7246811 7246809 2026-07-10T12:24:48Z Deepturquoise 2613705 7246811 wikitext text/x-wiki [[File:Cakalang Sous (tampak depan).jpg|thumb|Cakalang sous has Manado]] Cakalang sous mangrupakeun salah sahiji dahareun has ti Minahasa, Sulawesi Utara nu bahan utamana lauk cakalang fufu (amun urang Sunda mah ngomongna lauk pupu). Lauk ieu biasana diasapan heula saméméh diolah jadi rupa-rupa masakan nu ngeunah. Salah sahiji olahan nu kawilang dipikaresep nyaéta lauk cakalang fufu goréng sous, nyaéta lauk cakalang asap nu digoréng tuluy dicampur jeung sambel khas nu rasana lada jeung seger. == Bahan-bahan == * 1 ekor lauk cakalang * 6 siung bawang beureum * 3 siung bawang bodas * 13 buah cabé rawit beureum * 2 buah tomat * 1 séndok téh peresan jeruk nipis * Uyah jeung panyedap rasa sacukupna * Minyak goréng sacukupna == Cara nyieun == # Cuci beresih lauk cakalang fufu ku cai sangkan kokotor jeung sésa haseup arangna leungit. Geus kitu, piceun tulangna tuluy disuwir leutik-leutik. Tambahkeun saeutik uyah jeung peresan jeruk nipis, tuluy campur nepi ka rata. # Goréng lauk dina minyak panas nepi ka bagian luarna garing jeung warna coklat kakeueum. Sanggeus éta, angkat jeung tiriskeun. # Tumis bawang beureum jeung bawang bodas nepi ka seungit. # Sanggeus bawang rada kacoklatan, asupkeun cabé jeung tomat bari terus diaduk nepi ka bumbuna rata. # Tambahkeun uyah jeung panyedap rasa nurutkeun selera. Aduk rata, tuluy tumis nepi ka sambel rada layu tapi kénéh karasa seger. # Asupkeun lauk cakalang nu geus digoréng kana tumisan sambel, tuluy aduk nepi ka kabéh bahan ngahiji rata. # Cicipan heula rasana, lamun perlu tambahkeun deui uyah atawa panyedap rasa. Sanggeus rata, angkat tuluy tiriskeun. # Cakalang fufu goréng sous geus siap dihidangkeun jeung sangu bodas pikeun didahar babarengan jeung kulawarga. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Manado]] [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Resép]] t8qgyridsn5pak5ado5uvv2239hzrbb 0 3769269 7247186 7179352 2026-07-10T21:09:32Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wb/su/Resep:Cakalang pampis]] to [[Wb/su/Resép:Cakalang pampis]] 7247186 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Cakalang pampis]] al0l6qtq0t6vj41e9drqjbmdrx5k80f 0 3769366 7246815 7179624 2026-07-10T12:25:41Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Dawet ayu]] to [[Wb/su/Resép:Dawet ayu]]: Misspelled title 7179624 wikitext text/x-wiki [[File: Es dawet ayu banjarnegara.jpg|thumb|Dawet Ayu Banjarnegara]] '''Dawet Ayu Banjarnegara''' mangrupa inuman has ti Kabupaten Banjarnegara. Dawet Ayu gampang kapanggih di pasar-pasar tradisional. És Dawet Ayu asli khas Banjarnegara rasana ngeunah jeung seger pisan, sarta kacida cocogna pikeun diminum nalika cuaca panas. Dawet ieu bisa diminum panas atawa tiis ku nambahan és batu. Rasana anu seger jeung amis ku campuran gula Jawa asli, ieu nu jadi kaistimewaan jeung kaunikan inuman tradisional khas Banjarnegara ieu. == Bahan-Bahan == === Bahan Dawet === * 100 gram tipung béas * 50 gram aci * 50 ml cai (pikeun adonan) * 1 sendok téh pasta pandan atawa pewarna héjo alami * 1 liter cai (pikeun ngagolakkeun adonan) * Cai és sacukupna (pikeun ngeueum dawet) === Bahan Sirop Gula Jawa === * 250 gram gula Jawa * 250 ml cai === Bahan Cipati === * 1 buleud kalapa ngora (ngahasilkeun ±200 ml cipati kentel) == Cara Nyieun == === Nyieun Candil Dawet === * Siapkeun wadah, tuluy campurkeun 100 gram tipung béas jeung 50 gram aci. Tambahkeun 50 ml cai, teras aduk nepi ka campuran jadi lemes jeung henteu nyésakeun butiran kasar. * Pikeun nambahan aroma has sakaligus warna héjo, asupkeun hiji sendok téh pasta pandan. Lamun henteu aya, bisa diganti ku pewarna héjo alami lianna. * Tuang campuran éta ngaliwatan saringan supaya téksturna jadi leuwih halus. Léngkah ieu penting supaya hasil ahirna leuwih lemes jeung élastis nalika didahar. * Kulub 1 liter cai nepi ka ngagolak. Sanggeus cai ngagolak, leutikkeun seuneu, tuluy tuang adonan saeutik demi saeutik bari terus diaduk supaya henteu nempel jeung teu jadi gumpalan. * Dua nepi ka adonan jadi kentel jeung ngabentuk butiran leutik. Geuwat angkat, tuluy asupkeun kana cai tiis atawa cai és supaya prosés pendinginan eureun jeung téksturna tetep kenyal. === Nyieun Pemanis Gula Jawa === * Campurkeun 250 gram gula Jawa pilihan jeung 250 ml cai, tuluy aduk nepi ka gula bener-bener lebur jeung nyampur rata jeung cai. * Sanggeus éta, saring larutan gula pikeun misahkeun kokotor atawa sésa ampas. Léngkah ieu penting supaya sirop jadi leuwih beresih jeung jernih. * Panaskeun deui larutan gula nepi ka ngagolak jeung rada kentel. Prosés ieu ngajadikeun sirop leuwih pekat sarta leuwih awét disimpen. * Lamun geus ngahontal tingkat kekentalan nu dipikahoyong, angkat tina kompor jeung antepkeun nepi ka tiis saméméh dipaké. === Nyieun Cipati === * Siapkeun hiji buleud kalapa ngora, parut dagingna tuluy peres nepi ka ngahasilkeun kira-kira 200 ml santan kentel. * Panaskeun santan sakeudeung nepi ka ampir ngagolak supaya leuwih awét jeung teu gancang basi. Hindarkeun ngagolakkeun teuing lila supaya santan teu pegat. * Sanggeus éta, antepkeun santan nepi ka tiis saméméh dipaké minangka pelengkap dawet. === Cara Nyajikeun === * Candak gelas pikeun saji, tuluy tuang sirop gula Jawa sacukupna jadi lapisan dasar. * Tambahkeun dawet nu geus direndem dina cai és ka jero gelas. * Sanggeus éta, tuang santan kentel di luhur nepi ka rata. * Dawet Ayu Banjarnegara siap dinikmati dina kaayaan tiis supaya leuwih seger jeung ngeunah. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] [[Category:Wb/su]] 1lqp3d6x2yrsy5z2ijimxy49t8skjin 7246817 7246815 2026-07-10T12:25:58Z Deepturquoise 2613705 7246817 wikitext text/x-wiki [[File: Es dawet ayu banjarnegara.jpg|thumb|Dawet Ayu Banjarnegara]] '''Dawet Ayu Banjarnegara''' mangrupa inuman has ti Kabupaten Banjarnegara. Dawet Ayu gampang kapanggih di pasar-pasar tradisional. És Dawet Ayu asli khas Banjarnegara rasana ngeunah jeung seger pisan, sarta kacida cocogna pikeun diminum nalika cuaca panas. Dawet ieu bisa diminum panas atawa tiis ku nambahan és batu. Rasana anu seger jeung amis ku campuran gula Jawa asli, ieu nu jadi kaistimewaan jeung kaunikan inuman tradisional khas Banjarnegara ieu. == Bahan-Bahan == === Bahan Dawet === * 100 gram tipung béas * 50 gram aci * 50 ml cai (pikeun adonan) * 1 sendok téh pasta pandan atawa pewarna héjo alami * 1 liter cai (pikeun ngagolakkeun adonan) * Cai és sacukupna (pikeun ngeueum dawet) === Bahan Sirop Gula Jawa === * 250 gram gula Jawa * 250 ml cai === Bahan Cipati === * 1 buleud kalapa ngora (ngahasilkeun ±200 ml cipati kentel) == Cara Nyieun == === Nyieun Candil Dawet === * Siapkeun wadah, tuluy campurkeun 100 gram tipung béas jeung 50 gram aci. Tambahkeun 50 ml cai, teras aduk nepi ka campuran jadi lemes jeung henteu nyésakeun butiran kasar. * Pikeun nambahan aroma has sakaligus warna héjo, asupkeun hiji sendok téh pasta pandan. Lamun henteu aya, bisa diganti ku pewarna héjo alami lianna. * Tuang campuran éta ngaliwatan saringan supaya téksturna jadi leuwih halus. Léngkah ieu penting supaya hasil ahirna leuwih lemes jeung élastis nalika didahar. * Kulub 1 liter cai nepi ka ngagolak. Sanggeus cai ngagolak, leutikkeun seuneu, tuluy tuang adonan saeutik demi saeutik bari terus diaduk supaya henteu nempel jeung teu jadi gumpalan. * Dua nepi ka adonan jadi kentel jeung ngabentuk butiran leutik. Geuwat angkat, tuluy asupkeun kana cai tiis atawa cai és supaya prosés pendinginan eureun jeung téksturna tetep kenyal. === Nyieun Pemanis Gula Jawa === * Campurkeun 250 gram gula Jawa pilihan jeung 250 ml cai, tuluy aduk nepi ka gula bener-bener lebur jeung nyampur rata jeung cai. * Sanggeus éta, saring larutan gula pikeun misahkeun kokotor atawa sésa ampas. Léngkah ieu penting supaya sirop jadi leuwih beresih jeung jernih. * Panaskeun deui larutan gula nepi ka ngagolak jeung rada kentel. Prosés ieu ngajadikeun sirop leuwih pekat sarta leuwih awét disimpen. * Lamun geus ngahontal tingkat kekentalan nu dipikahoyong, angkat tina kompor jeung antepkeun nepi ka tiis saméméh dipaké. === Nyieun Cipati === * Siapkeun hiji buleud kalapa ngora, parut dagingna tuluy peres nepi ka ngahasilkeun kira-kira 200 ml santan kentel. * Panaskeun santan sakeudeung nepi ka ampir ngagolak supaya leuwih awét jeung teu gancang basi. Hindarkeun ngagolakkeun teuing lila supaya santan teu pegat. * Sanggeus éta, antepkeun santan nepi ka tiis saméméh dipaké minangka pelengkap dawet. === Cara Nyajikeun === * Candak gelas pikeun saji, tuluy tuang sirop gula Jawa sacukupna jadi lapisan dasar. * Tambahkeun dawet nu geus direndem dina cai és ka jero gelas. * Sanggeus éta, tuang santan kentel di luhur nepi ka rata. * Dawet Ayu Banjarnegara siap dinikmati dina kaayaan tiis supaya leuwih seger jeung ngeunah. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Resép]] dzpu1nor691b5v1ayta0dfcvmx1akkz 0 3769372 7246831 7179631 2026-07-10T12:29:26Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Krecek]] to [[Wb/su/Resép:Krecek]]: Misspelled title 7179631 wikitext text/x-wiki [[File:Krecek.jpg|alt=Krecek Kulit Daging Sapi Santan Pedas|thumb|Krecek ti Banjarnegara]] Resep krecek daging sapi (sering disebut sambel goreng krecek) mangrupa kadaharan has Jawa Tengah anu ngagabungkeun tékstur kenyal kerupuk kulit jeung gurihna daging sapi dina kuah santan anu lada. Di handap ieu resep praktis pikeun nyieun krecek daging sapi anu lemes jeung bumbuna nyerep: == Bahan Utama == * 100–150 gram kerupuk kulit sapi (krecek) * 1 papan tempe, potong dadu leutik * 5 buah cabé beureum badag * 5–8 buah cabé rawit (sacukupna nurutkeun rasa) * 5 siung bawang beureum * 3 siung bawang bodas * 2 lambar daun salam * 1 ruas laos, memarkan * 500 ml santan * 1 sendok makan gula beureum, serut * Uyah sacukupna * 1 sendok téh kaldu bubuk (opsional) * Minyak goreng sacukupna == Cara Nyieun == * Keueum kurupuk kulit (krecek) dina cai haneut sababaraha menit nepi rada lemes, tuluy tiriskeun. * Haluskeun cabé beureum, cabé rawit, bawang beureum, jeung bawang bodas maké ulekan atawa blender. * Panaskeun saeutik minyak dina wajan, tuluy tumis bumbu nu geus dihaluskeun nepi ka haruma. * Asupkeun daun salam jeung laos, aduk nepi bumbu asak. * Tambahkeun potongan tempe, tuluy aduk nepi ka nyampur jeung bumbu. * Tuang santan ka jero wajan bari diaduk lalaunan supaya santan henteu pegat. * Asupkeun krecek nu geus direndem, tuluy tambahkeun gula beureum, uyah, jeung kaldu bubuk. * Masak maké seuneu sedeng nepi ka kuah rada nyusut jeung bumbu nyerep. * Cicip rasa, lamun geus merenah bisa diangkat. == Cara Nyajikeun == Sambel goreng krecek kulit sapi biasana disajikeun haneut minangka lauk pendamping sangu bodas. Kadaharan ieu ogé mindeng dipadukeun jeung lauk séjén saperti endog, hayam, atawa sayuran dina menu dahar sapopoé. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] [[Category:Wb/su]] hzlhtwc08cm813qnoaks08smidiryiq 7246833 7246831 2026-07-10T12:29:43Z Deepturquoise 2613705 7246833 wikitext text/x-wiki [[File:Krecek.jpg|alt=Krecek Kulit Daging Sapi Santan Pedas|thumb|Krecek ti Banjarnegara]] Resep krecek daging sapi (sering disebut sambel goreng krecek) mangrupa kadaharan has Jawa Tengah anu ngagabungkeun tékstur kenyal kerupuk kulit jeung gurihna daging sapi dina kuah santan anu lada. Di handap ieu resep praktis pikeun nyieun krecek daging sapi anu lemes jeung bumbuna nyerep: == Bahan Utama == * 100–150 gram kerupuk kulit sapi (krecek) * 1 papan tempe, potong dadu leutik * 5 buah cabé beureum badag * 5–8 buah cabé rawit (sacukupna nurutkeun rasa) * 5 siung bawang beureum * 3 siung bawang bodas * 2 lambar daun salam * 1 ruas laos, memarkan * 500 ml santan * 1 sendok makan gula beureum, serut * Uyah sacukupna * 1 sendok téh kaldu bubuk (opsional) * Minyak goreng sacukupna == Cara Nyieun == * Keueum kurupuk kulit (krecek) dina cai haneut sababaraha menit nepi rada lemes, tuluy tiriskeun. * Haluskeun cabé beureum, cabé rawit, bawang beureum, jeung bawang bodas maké ulekan atawa blender. * Panaskeun saeutik minyak dina wajan, tuluy tumis bumbu nu geus dihaluskeun nepi ka haruma. * Asupkeun daun salam jeung laos, aduk nepi bumbu asak. * Tambahkeun potongan tempe, tuluy aduk nepi ka nyampur jeung bumbu. * Tuang santan ka jero wajan bari diaduk lalaunan supaya santan henteu pegat. * Asupkeun krecek nu geus direndem, tuluy tambahkeun gula beureum, uyah, jeung kaldu bubuk. * Masak maké seuneu sedeng nepi ka kuah rada nyusut jeung bumbu nyerep. * Cicip rasa, lamun geus merenah bisa diangkat. == Cara Nyajikeun == Sambel goreng krecek kulit sapi biasana disajikeun haneut minangka lauk pendamping sangu bodas. Kadaharan ieu ogé mindeng dipadukeun jeung lauk séjén saperti endog, hayam, atawa sayuran dina menu dahar sapopoé. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Resép]] 4ziqxaddx5hlqzkdq76nokbqt5j4w0k 0 3769377 7246835 7179639 2026-07-10T12:30:12Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Manisan carica]] to [[Wb/su/Resép:Manisan carica]]: Misspelled title 7179639 wikitext text/x-wiki [[File:Carica aestetic 0000.jpg|thumb|Manisan carica]] Manisan carica mangrupa jajanan khas ti Dataran Tinggi Dieng, Wonosobo, Jawa Tengah, anu dijieun tina buah carica, nya éta jenis pepaya gunung ukuran leutik. Buah ieu direbus bareng gula pasir jeung disajikeun dina kuah sirop amis. Carica miboga tékstur kenyal, rasa asam-manis anu seger, sarta aroma has nu ngeunah pisan. == Bahan-Bahan == * 2 kg carica anu geus asak * 1 sdm kapur sirih * 3 liter cai * 750 gram gula pasir == Cara Nyieun == * Pesék buah carica (maké sarung tangan sabab getahna bisa matak ateul). * Belah dua carica, kerok eusina tuluy tampung dina wadah. Sanggeus éta, potong-potong buahna. * Keueum potongan carica dina larutan cai kapur sirih kira-kira 1 jam supaya téksturna jadi kenyal jeung henteu lemes teuing. * Blender eusi carica, tuluy saring maké lawon halus pikeun nyokot sarina. Ulangi prosés ieu nepi ka 3 kali supaya hasilna leuwih bersih. * Rebus 3 liter cai nepi ka ngagolak, tuluy asupkeun gula jeung sari carica, masak nepi ka gula larut rata. * Sanggeus éta, asupkeun potongan carica, aduk-aduk kira-kira 5-10 menit, tuluy angkat. == Cara Nyajikeun == Sajikeun dina kaayaan tiis supaya leuwih seger jeung ngeunah nalika didahar. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] 7gbsb0u2hf2qd8fe6xq6qo6ykrbwu9q 7246837 7246835 2026-07-10T12:30:30Z Deepturquoise 2613705 7246837 wikitext text/x-wiki [[File:Carica aestetic 0000.jpg|thumb|Manisan carica]] Manisan carica mangrupa jajanan khas ti Dataran Tinggi Dieng, Wonosobo, Jawa Tengah, anu dijieun tina buah carica, nya éta jenis pepaya gunung ukuran leutik. Buah ieu direbus bareng gula pasir jeung disajikeun dina kuah sirop amis. Carica miboga tékstur kenyal, rasa asam-manis anu seger, sarta aroma has nu ngeunah pisan. == Bahan-Bahan == * 2 kg carica anu geus asak * 1 sdm kapur sirih * 3 liter cai * 750 gram gula pasir == Cara Nyieun == * Pesék buah carica (maké sarung tangan sabab getahna bisa matak ateul). * Belah dua carica, kerok eusina tuluy tampung dina wadah. Sanggeus éta, potong-potong buahna. * Keueum potongan carica dina larutan cai kapur sirih kira-kira 1 jam supaya téksturna jadi kenyal jeung henteu lemes teuing. * Blender eusi carica, tuluy saring maké lawon halus pikeun nyokot sarina. Ulangi prosés ieu nepi ka 3 kali supaya hasilna leuwih bersih. * Rebus 3 liter cai nepi ka ngagolak, tuluy asupkeun gula jeung sari carica, masak nepi ka gula larut rata. * Sanggeus éta, asupkeun potongan carica, aduk-aduk kira-kira 5-10 menit, tuluy angkat. == Cara Nyajikeun == Sajikeun dina kaayaan tiis supaya leuwih seger jeung ngeunah nalika didahar. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] [[Category:Wb/su/Resép]] jotxvri1g619k9la2hugf2llil3727p 0 3769382 7246842 7179644 2026-07-10T12:31:27Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Oseng buncis]] to [[Wb/su/Resép:Oseng buncis]]: Misspelled title 7179644 wikitext text/x-wiki [[File:Oseng Buncis Resep Kampungan.jpg|thumb|Oseng buncis ti Banjarnegara]] Oseng buncis mangrupa salah sahiji varian tumis buncis di Indonesia, hususna has Jawa Tengah. Buncis mangrupakeun sayuran héjo anu gampang kapanggih di pasar tradisional atawa supermarket. Hargana relatif murah jeung aya sapanjang taun. Sayuran ieu dipikawanoh beunghar serat, vitamin C, vitamin A, sarta rupa-rupa mineral penting anu mangpaat pikeun kaséhatan awak. Teu anéh lamun buncis sok jadi pilihan utama dina menu sapopoé masarakat. == Bahan-Bahan == * 250 gram buncis, potong serong 3 cm * 3 siung bawang bodas, iris tipis * 2 cm laos, memarkan * 2 lambar daun salam * 1 sdm kecap amis lada * ½ sendok téh uyah * ½ sendok téh lada bodas bubuk * ½ sendok téh gula * 50 ml cai * 4 sdm minyak sayur == Cara Nyieun == * Panaskeun wajan jeung minyak. Tumis bawang bodas nepi ka haruma. * Tambahkeun laos jeung daun salam, tuluy tumis sakeudeung. * Asupkeun buncis, cai, gula, uyah, lada, jeung kecap amis lada. Aduk nepi ka rata. * Teruskeun masak nepi ka buncis asak, tuluy angkat. == Cara Nyajikeun == Sajikeun bareng sangu bodas jeung lauk-pauk séjénna pikeun menu dahar sapopoé. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] tud04vib636j1xx07knp3kbikz8cqwd 7246845 7246842 2026-07-10T12:31:45Z Deepturquoise 2613705 7246845 wikitext text/x-wiki [[File:Oseng Buncis Resep Kampungan.jpg|thumb|Oseng buncis ti Banjarnegara]] Oseng buncis mangrupa salah sahiji varian tumis buncis di Indonesia, hususna has Jawa Tengah. Buncis mangrupakeun sayuran héjo anu gampang kapanggih di pasar tradisional atawa supermarket. Hargana relatif murah jeung aya sapanjang taun. Sayuran ieu dipikawanoh beunghar serat, vitamin C, vitamin A, sarta rupa-rupa mineral penting anu mangpaat pikeun kaséhatan awak. Teu anéh lamun buncis sok jadi pilihan utama dina menu sapopoé masarakat. == Bahan-Bahan == * 250 gram buncis, potong serong 3 cm * 3 siung bawang bodas, iris tipis * 2 cm laos, memarkan * 2 lambar daun salam * 1 sdm kecap amis lada * ½ sendok téh uyah * ½ sendok téh lada bodas bubuk * ½ sendok téh gula * 50 ml cai * 4 sdm minyak sayur == Cara Nyieun == * Panaskeun wajan jeung minyak. Tumis bawang bodas nepi ka haruma. * Tambahkeun laos jeung daun salam, tuluy tumis sakeudeung. * Asupkeun buncis, cai, gula, uyah, lada, jeung kecap amis lada. Aduk nepi ka rata. * Teruskeun masak nepi ka buncis asak, tuluy angkat. == Cara Nyajikeun == Sajikeun bareng sangu bodas jeung lauk-pauk séjénna pikeun menu dahar sapopoé. [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] [[Category:Wb/su/Resép]] s9g0qfq8f3upyuor468klgi99qv0qzn 0 3769383 7246846 7179655 2026-07-10T12:32:08Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Pepes Mlanding Teri]] to [[Wb/su/Resép:Pepes mlanding teri]]: Misspelled title 7179655 wikitext text/x-wiki [[File:Pepes Mlanding Teri 01.jpg|thumb|Pepes Mlanding Teri]] Pepes Mlanding Teri mangrupa salah sahiji kuliner khas ti Kabupaten Banjarnegara, Jawa Tengah. Ieu mangrupakeun salah sahiji jenis pepes anu dijieun tina lauk teri, mlandingan (petai cina/lamtoro), kelapa parut, jeung bumbu-bumbu nusantara anu dibungkus maké daun pisang. Kadaharan ieu miboga aroma has anu seungit tina campuran rempah jeung daun pisang, kalayan rasa gurih, lada, jeung asin. Resép di handap ieu paranti kurang leuwih 6 porsi. == Bahan-Bahan == * 500 g lauk teri (jengki/ukuran sedeng), bersihkeun * Lamtoro / petai cina * 3 lambar daun salam, iris kasar2 lambar daun jeruk, iris leutik * ½ buah kalapa ngora, parut * Daun pisang pikeun ngabungkus * Lidi pikeun nyemat === Bumbu Halus === * 8 siung bawang beureum * 5 siung bawang bodas * 3 cabé beureum keriting * 10 cabé rawit * 4 butir kemiri * 4 cm kunyit kolot * 2 cm kencur * 2 cm jahe * 1 cm laos * 1 sdt gula pasir * 1 sdt uyah == Cara Nyieun == * Sanggeus sakabéh bahan siap (geus dicuci beresih jeung ditiriskeun). * Haluskeun bumbu nepi ka lemes ku cara diuleg atawa diblender. * Campurkeun sakabéh bahan, aduk nepi ka rata, tuluy koreksi rasa supaya pas. * Bungkus adonan maké daun pisang wangun tum, rapetkeun jeung semat maké lidi. Laksanakeun nepi ka adonan béak. * Kukus kira-kira ± 60 menit atawa nepi ka asak. Sanggeus éta angkat jeung tiriskeun nepi ka rada tiis. == Cara Nyajikeun == Sajikeun pepes dina kaayaan haneut supaya aroma jeung rasana leuwih karasa nikmat. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] glle1iprumee66m5h0fry41g8a2k6ev 7246848 7246846 2026-07-10T12:32:25Z Deepturquoise 2613705 7246848 wikitext text/x-wiki [[File:Pepes Mlanding Teri 01.jpg|thumb|Pepes Mlanding Teri]] Pepes Mlanding Teri mangrupa salah sahiji kuliner khas ti Kabupaten Banjarnegara, Jawa Tengah. Ieu mangrupakeun salah sahiji jenis pepes anu dijieun tina lauk teri, mlandingan (petai cina/lamtoro), kelapa parut, jeung bumbu-bumbu nusantara anu dibungkus maké daun pisang. Kadaharan ieu miboga aroma has anu seungit tina campuran rempah jeung daun pisang, kalayan rasa gurih, lada, jeung asin. Resép di handap ieu paranti kurang leuwih 6 porsi. == Bahan-Bahan == * 500 g lauk teri (jengki/ukuran sedeng), bersihkeun * Lamtoro / petai cina * 3 lambar daun salam, iris kasar2 lambar daun jeruk, iris leutik * ½ buah kalapa ngora, parut * Daun pisang pikeun ngabungkus * Lidi pikeun nyemat === Bumbu Halus === * 8 siung bawang beureum * 5 siung bawang bodas * 3 cabé beureum keriting * 10 cabé rawit * 4 butir kemiri * 4 cm kunyit kolot * 2 cm kencur * 2 cm jahe * 1 cm laos * 1 sdt gula pasir * 1 sdt uyah == Cara Nyieun == * Sanggeus sakabéh bahan siap (geus dicuci beresih jeung ditiriskeun). * Haluskeun bumbu nepi ka lemes ku cara diuleg atawa diblender. * Campurkeun sakabéh bahan, aduk nepi ka rata, tuluy koreksi rasa supaya pas. * Bungkus adonan maké daun pisang wangun tum, rapetkeun jeung semat maké lidi. Laksanakeun nepi ka adonan béak. * Kukus kira-kira ± 60 menit atawa nepi ka asak. Sanggeus éta angkat jeung tiriskeun nepi ka rada tiis. == Cara Nyajikeun == Sajikeun pepes dina kaayaan haneut supaya aroma jeung rasana leuwih karasa nikmat. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[Category:Wb/su/WikiMaknyus Banjarnegara]] [[Category:Wb/su/Resép]] fr83rqk4bcdg0ojdwfw6yjwdz8k6g25 0 3771528 7246812 7185548 2026-07-10T12:25:07Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Cilung]] to [[Wb/su/Resép:Cilung]]: Misspelled title 7185548 wikitext text/x-wiki Cilung nyaéta kadaharan anu biasana dijual di sakola-sakola sarta tiasa dijadikeun kadaharan cemilan di imah. == Bahan-bahan == * 2 séndok makan tipung tapioka * Cai bodas sacukupna * Kaldu bubuk sacukupna * Lada bubuk sacukupna * 1 butir endog hayam * Bubuk panyedap rasa pikeun nambahan rasa; tiasa nganggo rasa BBQ, kéju, atawa saos * Minyak goréng sacukupna * Cocolok sate == Cara nyieun == # Campur tipung tapioka, kaldu bubuk, lada bubuk, jeung cai bodas, tuluy aduk rata. Pastikeun adonan henteu teuing encer jeung henteu teuing kentel. # Siapkeun teplon, tuluy olesan ku minyak goréng. # Kocok 1 butir endog hayam, tuluy jieun dadar. # Tambahkeun campuran tipung tapioka di luhureun dadar endog. Taburkeun bubuk panyedap rasa di luhurna. # Lamun sisi dadar endog geus karasa garing jeung gampang leupas, gulung maké tusuk sate. # Sajikeun haneut. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] 4lwl9xzqh6cf6ru3ettif55ozrjrww3 7246814 7246812 2026-07-10T12:25:28Z Deepturquoise 2613705 7246814 wikitext text/x-wiki Cilung nyaéta kadaharan anu biasana dijual di sakola-sakola sarta tiasa dijadikeun kadaharan cemilan di imah. == Bahan-bahan == * 2 séndok makan tipung tapioka * Cai bodas sacukupna * Kaldu bubuk sacukupna * Lada bubuk sacukupna * 1 butir endog hayam * Bubuk panyedap rasa pikeun nambahan rasa; tiasa nganggo rasa BBQ, kéju, atawa saos * Minyak goréng sacukupna * Cocolok sate == Cara nyieun == # Campur tipung tapioka, kaldu bubuk, lada bubuk, jeung cai bodas, tuluy aduk rata. Pastikeun adonan henteu teuing encer jeung henteu teuing kentel. # Siapkeun teplon, tuluy olesan ku minyak goréng. # Kocok 1 butir endog hayam, tuluy jieun dadar. # Tambahkeun campuran tipung tapioka di luhureun dadar endog. Taburkeun bubuk panyedap rasa di luhurna. # Lamun sisi dadar endog geus karasa garing jeung gampang leupas, gulung maké tusuk sate. # Sajikeun haneut. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] [[Category:Wb/su/Resép]] 0kx4vnqjz5tnhtbzd207xp6plqcsr4y 0 3771535 7246818 7185549 2026-07-10T12:26:13Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Es teler]] to [[Wb/su/Resép:Es teler]] 7185549 wikitext text/x-wiki [[File:Es Teller 77.jpg|thumb|Es teler ]] Es teler nyaéta inuman es campur has Indonésia anu eusina potongan buah alpukat, kalapa ngora, jeung nangka, anu disiram ku kuah santan, susu kentel amis, jeung sirop. Ieu inuman panutup anu amis jeung creamy pisan populér disajikeun tiis maké és serut atawa és batu. == Bahan-bahan == * 1 buah alpukat asak, kerok atawa potong dadu * 1 buah kalapa ngora, candak daging jeung caina * 100 gram nangka, iris ipis * 100 ml susu kentel amis * 2 séndok makan gula pasir saluyu jeung selera * 100 ml cai asak * Es batu sacukupna * (Tambahan, opsional) 1 lambar daun pandan == Cara nyieun == # Beulah alpukat jadi dua, piceun sikina, tuluy kerok dagingna maké séndok sarta potong dadu. # Kerok daging kalapa ngora. # Iris nangka ipis-ipis. # Simpen sakabéh bahan dina kulkas sangkan tiis saméméh diracik. # Siapkeun panci leutik. # Asupkeun gula pasir, cai, jeung salambar daun pandan. # Rebus ku seuneu leutik bari diaduk nepi ka gula leyur sampurna. # Antosan nepi ka ngagolak, tuluy pareuman seuneu. # Antepkeun nepi ka tiis. # Paké mangkok atawa gelas pikeun nyajikeun. # Asupkeun alpukat, kalapa ngora, jeung nangka anu geus tiis. # Tambahkeun és batu sacukupna. # Tuang cai gula kana gelas. # Tambahkeun susu kentel amis di luhurna. # Tambah saeutik susu cair. # Aduk lalaunan sangkan sakabéh bahan campur rata. # Sajikeun. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] ikeys2cu68zgb9jfjyggoo5t2p524ju 7246820 7246818 2026-07-10T12:26:51Z Deepturquoise 2613705 7246820 wikitext text/x-wiki [[File:Es Teller 77.jpg|thumb|Es teler ]] Es teler nyaéta inuman es campur has Indonésia anu eusina potongan buah alpukat, kalapa ngora, jeung nangka, anu disiram ku kuah santan, susu kentel amis, jeung sirop. Ieu inuman panutup anu amis jeung creamy pisan populér disajikeun tiis maké és serut atawa és batu. == Bahan-bahan == * 1 buah alpukat asak, kerok atawa potong dadu * 1 buah kalapa ngora, candak daging jeung caina * 100 gram nangka, iris ipis * 100 ml susu kentel amis * 2 séndok makan gula pasir saluyu jeung selera * 100 ml cai asak * Es batu sacukupna * (Tambahan, opsional) 1 lambar daun pandan == Cara nyieun == # Beulah alpukat jadi dua, piceun sikina, tuluy kerok dagingna maké séndok sarta potong dadu. # Kerok daging kalapa ngora. # Iris nangka ipis-ipis. # Simpen sakabéh bahan dina kulkas sangkan tiis saméméh diracik. # Siapkeun panci leutik. # Asupkeun gula pasir, cai, jeung salambar daun pandan. # Rebus ku seuneu leutik bari diaduk nepi ka gula leyur sampurna. # Antosan nepi ka ngagolak, tuluy pareuman seuneu. # Antepkeun nepi ka tiis. # Paké mangkok atawa gelas pikeun nyajikeun. # Asupkeun alpukat, kalapa ngora, jeung nangka anu geus tiis. # Tambahkeun és batu sacukupna. # Tuang cai gula kana gelas. # Tambahkeun susu kentel amis di luhurna. # Tambah saeutik susu cair. # Aduk lalaunan sangkan sakabéh bahan campur rata. # Sajikeun. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] [[Category:Wb/su/Resép]] suovyg9j25cprvxram0qn4yjrqzgtpa 0 3771540 7246825 7185550 2026-07-10T12:28:19Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Kamir]] to [[Wb/su/Resép:Kamir]]: Misspelled title 7185550 wikitext text/x-wiki [[File:Kamir Arab kecil.jpg|thumb|Kueh kamir]] Kamir nyaéta kadaharan anu dijieun tina adonan tipung tarigu, mentéga, jeung endog. Kaunikanna aya dina campuran tape sampeu atawa ragi anu boga fungsi minangka pangembang alami nu méré ambu jeung rasa anu has. == Bahan-bahan == * 250 gram tipung tarigu serbaguna * 250 gram santan haneut * 75 gram margarin * 75 gram tape sampeu * 125 gram gula pasir * 1 butir endog utuh * 1 butir konéng endog * 1 séndok téh ragi instan * 1/2 séndok téh uyah * (Tambahan, opsional) 1 séndok téh éséns panila == Cara nyieun == # Campurkeun tipung tarigu, ragi instan, jeung uyah. Tuluy sisihkeun. # Rebus santan jeung gula nepi ka ngagolak, tuluy geuwat pareuman seuneu. # Asupkeun margarin kana santan. Aduk nepi ka gula leyur jeung margarin ngalembereh. Tuluy sisihkeun. # Lumatkeun tape sampeu nepi ka lemes. # Tambahkeun endog utuh jeung konéng endog. Kocok nepi ka campur rata. # Sacara silih gentosan jeung saeutik-saeutik, asupkeun bahan garing jeung santan kana campuran tape jeung endog. Léngkah ieu supaya tipung henteu ngagumpal waktu diaduk. # Tutup wadah ku kaén beresih. Antepkeun salila 40 menit nepi ka adonan ngembang dua kali lipet. Adonan anu geus ngembang bakal ngaluarkeun ambu fermentasi anu has sarta katingali aya gelembung hawa. Adonan ogé jadi leuwih hampang. # Panaskeun cetakan tuluy olesan ku minyak. Tuang adonan kana cetakan. Tiasa ogé nambahan rupa-rupa eusian saperti nangka, coklat, cau, kéju, atawa rupa-rupa selai di bagian tengah kué. # Lamun bagian handap geus mimiti kacoklatan, balik kuéna sarta asakkeun nepi ka dua sisina asak sampurna. # Réngsé. Kué kamir haneut geus siap didahar. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] 4o35jd0rd6wfkhfc5zywqhf7v189366 7246827 7246825 2026-07-10T12:28:36Z Deepturquoise 2613705 7246827 wikitext text/x-wiki [[File:Kamir Arab kecil.jpg|thumb|Kueh kamir]] Kamir nyaéta kadaharan anu dijieun tina adonan tipung tarigu, mentéga, jeung endog. Kaunikanna aya dina campuran tape sampeu atawa ragi anu boga fungsi minangka pangembang alami nu méré ambu jeung rasa anu has. == Bahan-bahan == * 250 gram tipung tarigu serbaguna * 250 gram santan haneut * 75 gram margarin * 75 gram tape sampeu * 125 gram gula pasir * 1 butir endog utuh * 1 butir konéng endog * 1 séndok téh ragi instan * 1/2 séndok téh uyah * (Tambahan, opsional) 1 séndok téh éséns panila == Cara nyieun == # Campurkeun tipung tarigu, ragi instan, jeung uyah. Tuluy sisihkeun. # Rebus santan jeung gula nepi ka ngagolak, tuluy geuwat pareuman seuneu. # Asupkeun margarin kana santan. Aduk nepi ka gula leyur jeung margarin ngalembereh. Tuluy sisihkeun. # Lumatkeun tape sampeu nepi ka lemes. # Tambahkeun endog utuh jeung konéng endog. Kocok nepi ka campur rata. # Sacara silih gentosan jeung saeutik-saeutik, asupkeun bahan garing jeung santan kana campuran tape jeung endog. Léngkah ieu supaya tipung henteu ngagumpal waktu diaduk. # Tutup wadah ku kaén beresih. Antepkeun salila 40 menit nepi ka adonan ngembang dua kali lipet. Adonan anu geus ngembang bakal ngaluarkeun ambu fermentasi anu has sarta katingali aya gelembung hawa. Adonan ogé jadi leuwih hampang. # Panaskeun cetakan tuluy olesan ku minyak. Tuang adonan kana cetakan. Tiasa ogé nambahan rupa-rupa eusian saperti nangka, coklat, cau, kéju, atawa rupa-rupa selai di bagian tengah kué. # Lamun bagian handap geus mimiti kacoklatan, balik kuéna sarta asakkeun nepi ka dua sisina asak sampurna. # Réngsé. Kué kamir haneut geus siap didahar. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] [[Category:Wb/su/Resép]] ckagjyj5vo7q6qltx355hvvoyx6acaj 0 3771544 7246828 7185552 2026-07-10T12:28:50Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Kiripik sampeu]] to [[Wb/su/Resép:Kiripik sampeu]]: Misspelled title 7185552 wikitext text/x-wiki [[File:Cassava Chips Kerala DSC 9852.jpg|thumb|Kiripik sampeu]] '''Kiripik sampeu'''; ''keripik singkong'', nyaéta hiji kadaharan anu dijieun sampeu beunang nyiksikan ipis tuluy digoréng. Kiripik sampeu ilaharna dijieun tina bahan sampeu sumedeng, tayalian henteu gedé teuing ogé henteu kolot teuing sangkan gampang migawé tur kiripik henteu teuas. Kiwari kiripik sampeu téh geus loba rasana, sagigireun rasa pangsét, amis, aya ogé anu rasa lada (balado). == Bahan-bahan == * Sampeu * 3 siung bawang bodas * 1 séndok makan uyah * 3 séndok makan soda kué * Minyak goréng sacukupna == Cara nyieun == # Kupas jeung kumbah beresih sampeu. # Iris sampeu ipis-ipis, tuluy rendam dina baskom anu dieusi cai. # Rendos bawang bodas maké coet atawa ''chopper.'' # Asupkeun bawang bodas anu geus lemes jeung soda kué kana rendeman sampeu. # Antepkeun rendeman sampeu salila 10 menit. # Panaskeun wajajan anu dieusi minyak goréng, tuluy goréng sampeu. # Antosan nepi ka buih tina sampeu ngurangan, tuluy aduk rata supaya sakabéh sisi sampeu kagoréng sampurna. # Lamun geus asak, angkat jeung tiriskeun. Sampeu siap disajikeun. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] kn11zu43epnuagqcixp3ra7stgzl8ht 7246830 7246828 2026-07-10T12:29:06Z Deepturquoise 2613705 7246830 wikitext text/x-wiki [[File:Cassava Chips Kerala DSC 9852.jpg|thumb|Kiripik sampeu]] '''Kiripik sampeu'''; ''keripik singkong'', nyaéta hiji kadaharan anu dijieun sampeu beunang nyiksikan ipis tuluy digoréng. Kiripik sampeu ilaharna dijieun tina bahan sampeu sumedeng, tayalian henteu gedé teuing ogé henteu kolot teuing sangkan gampang migawé tur kiripik henteu teuas. Kiwari kiripik sampeu téh geus loba rasana, sagigireun rasa pangsét, amis, aya ogé anu rasa lada (balado). == Bahan-bahan == * Sampeu * 3 siung bawang bodas * 1 séndok makan uyah * 3 séndok makan soda kué * Minyak goréng sacukupna == Cara nyieun == # Kupas jeung kumbah beresih sampeu. # Iris sampeu ipis-ipis, tuluy rendam dina baskom anu dieusi cai. # Rendos bawang bodas maké coet atawa ''chopper.'' # Asupkeun bawang bodas anu geus lemes jeung soda kué kana rendeman sampeu. # Antepkeun rendeman sampeu salila 10 menit. # Panaskeun wajajan anu dieusi minyak goréng, tuluy goréng sampeu. # Antosan nepi ka buih tina sampeu ngurangan, tuluy aduk rata supaya sakabéh sisi sampeu kagoréng sampurna. # Lamun geus asak, angkat jeung tiriskeun. Sampeu siap disajikeun. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] [[Category:Wb/su/Resép]] ktgbx9iqlpvowcf8ahbss60ey2d6k6d 0 3771551 7246839 7185553 2026-07-10T12:30:52Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Mendoan]] to [[Wb/su/Resép:Mendoan]]: Misspelled title 7185553 wikitext text/x-wiki Témpe mendoan nyaéta kadaharan tradisional khas [[Wb/su/Banyumas|Banyumas]], [[Wb/su/Jawa Tengah|Jawa Tengah]], anu mangrupa témpe ipis dibalut ku adonan tipung berbumbu sarta digoréng sakeudeung. Kecap “mendoan” asalna tina basa Jawa Banyumasan, nyaéta “mendo” anu hartina satengah asak atawa lembek. == Bahan-bahan == * 8 potong témpe pikeun mendoan * 1 tangkal daun bawang, iris ipis * Minyak goréng sacukupna === Bumbu keueuman === * 100 ml cai * 1 séndok téh katumbar bubuk * 1 séndok téh kaldu hayam * ½ séndok téh uyah === Adonan tipung === * 400 ml cai * 200 gram tipung tarigu * 100 gram tipung béas * 2 séndok makan tipung tapioka * 5 siung bawang bodas, haluskeun * ½ séndok makan katumbar bubuk * ½ séndok makan uyah === Sambel kacap === * 6 buah cabé rawit héjo, iris * 5 séndok makan kacap amis * 2 séndok makan bawang goréng * 1 buah jeruk limau, candak caina == Cara nyieun == # Aduk kaldu hayam jeung katumbar bubuk babarengan jeung cai nepi ka leyur. Tuluy sisihkeun. # Susun témpe dina piring atawa wadah datar. Siram ku bumbu rendeman bari dibalikan supaya bumbu nyerep ka sakabéh permukaan témpe. Tuluy sisihkeun. # Aduk rata sakabéh bahan tipung dina mangkok. Tambahkeun kabéh sésa bahan, aduk nepi ka campur rata. Tambahkeun daun bawang, tuluy aduk deui nepi rata. # Panaskeun minyak anu loba dina wajajan. Celeupkeun témpe kana adonan tipung. Goréng témpe nepi ka satengah asak. Angkat jeung tiriskeun. Tuluy sisihkeun. # Aduk rata cabé rawit jeung kacap amis. Tambahkeun bawang goréng jeung cai peresan jeruk limau, tuluy aduk rata. # Sajikeun témpe babarengan jeung sambel kacap. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] ozqcmvja0o129id537z5ju8lffnl3k6 7246841 7246839 2026-07-10T12:31:11Z Deepturquoise 2613705 7246841 wikitext text/x-wiki Témpe mendoan nyaéta kadaharan tradisional khas [[Wb/su/Banyumas|Banyumas]], [[Wb/su/Jawa Tengah|Jawa Tengah]], anu mangrupa témpe ipis dibalut ku adonan tipung berbumbu sarta digoréng sakeudeung. Kecap “mendoan” asalna tina basa Jawa Banyumasan, nyaéta “mendo” anu hartina satengah asak atawa lembek. == Bahan-bahan == * 8 potong témpe pikeun mendoan * 1 tangkal daun bawang, iris ipis * Minyak goréng sacukupna === Bumbu keueuman === * 100 ml cai * 1 séndok téh katumbar bubuk * 1 séndok téh kaldu hayam * ½ séndok téh uyah === Adonan tipung === * 400 ml cai * 200 gram tipung tarigu * 100 gram tipung béas * 2 séndok makan tipung tapioka * 5 siung bawang bodas, haluskeun * ½ séndok makan katumbar bubuk * ½ séndok makan uyah === Sambel kacap === * 6 buah cabé rawit héjo, iris * 5 séndok makan kacap amis * 2 séndok makan bawang goréng * 1 buah jeruk limau, candak caina == Cara nyieun == # Aduk kaldu hayam jeung katumbar bubuk babarengan jeung cai nepi ka leyur. Tuluy sisihkeun. # Susun témpe dina piring atawa wadah datar. Siram ku bumbu rendeman bari dibalikan supaya bumbu nyerep ka sakabéh permukaan témpe. Tuluy sisihkeun. # Aduk rata sakabéh bahan tipung dina mangkok. Tambahkeun kabéh sésa bahan, aduk nepi ka campur rata. Tambahkeun daun bawang, tuluy aduk deui nepi rata. # Panaskeun minyak anu loba dina wajajan. Celeupkeun témpe kana adonan tipung. Goréng témpe nepi ka satengah asak. Angkat jeung tiriskeun. Tuluy sisihkeun. # Aduk rata cabé rawit jeung kacap amis. Tambahkeun bawang goréng jeung cai peresan jeruk limau, tuluy aduk rata. # Sajikeun témpe babarengan jeung sambel kacap. [[Category:Wb/su]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus]] [[category:Wb/su/WikiMaknyus Jakarta]] [[Category:Wb/su/Resép]] bi65sthp2wh1owxqrt5yvheh7f9z02m 0 3774113 7247189 7191269 2026-07-10T21:10:03Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/cop/Ⲛⲏⲑ]] to [[Wp/cop/Ⲛⲏⲓⲧ]] 7247189 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/cop/Ⲛⲏⲓⲧ]] 9dihwm14bbyo20vj6kz6i35dehgrhs2 0 3774115 7247188 7190700 2026-07-10T21:09:52Z Revibot 1236611 Bot: Fixing double redirect from [[Wp/cop/Ⲛⲏⲑ]] to [[Wp/cop/Ⲛⲏⲓⲧ]] 7247188 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/cop/Ⲛⲏⲓⲧ]] 9dihwm14bbyo20vj6kz6i35dehgrhs2 0 3775213 7247155 7215032 2026-07-10T18:32:37Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 /* Bahaso Indonesia */ 7247155 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|id}}== {{Wt/jax/head|id}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # [[Wt/jax/ngajum|ngajum]] [[Category:Wt/jax]] kacfw95e3f5l04hzqigrc4yz64tv2qo 0 3776418 7247282 7239791 2026-07-11T02:01:27Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/wlx]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7247282 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q98608922}} '''Yam Festival''' ɩyε a yuoni jaa kuobʋ tɩgɩrɩ ka Na-mɩne nɩŋ ʋ yɩdeme maŋ dɩ a [[Wp/wlx/Aburi Traditional Area|Aburi Traditional Area]] aŋ bɩ [[Wp/wlx/Eastern Region|Eastern Region]] a [[Wp/wlx/Ghana|Ghana]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yam_Festival_(Aburi)#cite_note-2</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yam_Festival_(Aburi)#cite_note-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Yam_Festival_(Aburi)#cite_note-3</ref>. A chɩʋ ŋa dɩɩbʋ wɔgrɩ maŋ ɩyε a awaɩlʋŋ chɩʋ aŋ aŋ bɩ a yuoni puoŋ September<ref>https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php</ref><ref>http://ghanareview.com/festivals2.html</ref>. == Chɩʋ dɩɩbʋ == A tɩgɩrɩ ŋa wɔgrɩ , saamba maŋ waŋ a wa poro sɩɩmaa anɩŋ buŋ-nyʋʋrɩhɩ .A nʋba maŋ yarεε lasɩrɩ kparɩ kyε baŋ tarɩ lambʋ ku a yɩrɩ nimbεra .Ba maŋ tarεε sεʋrɩ anɩŋ gaŋ-garɩ gmɩɩbʋ . == Tɔna == A tɩgɩrɩ ŋa maŋ wʋlεε wɔ-paanɩ kuobʋ anɩŋ Ntoa, ba bagɩ-bɩlεε mɩŋ kuobʋ . == Tarɩjiihi == [[Category:Wp/wlx]] spc21zavurk3md349caayo8vdz9v3yk 0 3780289 7246760 7211396 2026-07-10T12:09:23Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Hayam bungbu rintek wuuk]] to [[Wb/su/Resép:Hayam bungbu rintek wuuk]] 7211396 wikitext text/x-wiki Hayam bungbu rintek wuuk atawa sohor ku sebutan RW, numutkeun kana ngaran bungbu nu sabenerna mah teu halal jang umat muslim, lantaran aslina maké daging anjing. Ngan beuki kadieu, kadaharan has Minahasa ieu diadaptasi kana hayam sabab bisa dikonsumsi ku salian ti urang non-muslim. Hayam bungbu RW dipikasohor sabab lada sarta beunghar ku bungbu. Kadaharan ieu ngagunakeun bumbu anu dicincang atawa ditumbuk kasar saperti cabe, bawang beureum, jahé, sereh jeung daun jeruk, asak nepi ka sambelna ngurangan. == Bahan-bahan == * 1 hayam kampung, dipotong jadi 8 atawa 12 bagian * 1 séndok makan cai jeruk nipis * 1 séndok téh uyah * 2 tangkal séréh, digeprek * 5 lambar daun jeruk, tulang daunna dipiceun * 1 lambar daun konéng (daun kunyit), dibeungkeut simpul * 1 beungkeut surawung, daunna dipetik * 2 tangkal daun bawang, diiris kasar * 200 ml cai * Minyak goréng sacukupna == Bungbu nu dihaluskeun (atawa dicincang kasar) == * 10 siung bawang beureum * 5 siung bawang bodas * 15 buah cabé rawit beureum (saluyukeun jeung tingkat lada nu dipikahayang) * 5 buah cabé beureum keriting * 2 cm jahé * 2 cm laja (lengkuas) * 2 cm konéng (kunyit), tiasa dibeuleum sakeudeung * 3 butir muncang, disangray heula == Cara masak == * Lumurkeun potongan hayam ku cai jeruk nipis jeung uyah. Antosan salila 15 menit, tuluy kumbah nepi ka bersih. * Panaskeun minyak, tuluy tumis bumbu nu geus dihaluskeun babarengan jeung séré, daun jeruk, sarta daun konéng nepi ka seungit jeung asak. * Asupkeun potongan hayam kana tumisan bumbu. Aduk nepi ka warna hayam robah sarta dagingna rada kaku. * Tuang cai, tuluy tutup wadah masakna. Asakkeun dina seuneu leutik nepi ka bumbuna nyerep sarta daging hayam jadi hipu, atawa nepi ka caina nyirorot. * Sateuacan diangkat, asupkeun daun kemangi jeung daun bawang. Aduk nepi ka layu sarta rata, tuluy pareuman seuneu. [[Category:Wb/su]] irakhlw92i3vngnpw8o510pst7g0xfd 7246762 7246760 2026-07-10T12:09:51Z Deepturquoise 2613705 7246762 wikitext text/x-wiki Hayam bungbu rintek wuuk atawa sohor ku sebutan RW, numutkeun kana ngaran bungbu nu sabenerna mah teu halal jang umat muslim, lantaran aslina maké daging anjing. Ngan beuki kadieu, kadaharan has Minahasa ieu diadaptasi kana hayam sabab bisa dikonsumsi ku salian ti urang non-muslim. Hayam bungbu RW dipikasohor sabab lada sarta beunghar ku bungbu. Kadaharan ieu ngagunakeun bumbu anu dicincang atawa ditumbuk kasar saperti cabe, bawang beureum, jahé, sereh jeung daun jeruk, asak nepi ka sambelna ngurangan. == Bahan-bahan == * 1 hayam kampung, dipotong jadi 8 atawa 12 bagian * 1 séndok makan cai jeruk nipis * 1 séndok téh uyah * 2 tangkal séréh, digeprek * 5 lambar daun jeruk, tulang daunna dipiceun * 1 lambar daun konéng (daun kunyit), dibeungkeut simpul * 1 beungkeut surawung, daunna dipetik * 2 tangkal daun bawang, diiris kasar * 200 ml cai * Minyak goréng sacukupna == Bungbu nu dihaluskeun (atawa dicincang kasar) == * 10 siung bawang beureum * 5 siung bawang bodas * 15 buah cabé rawit beureum (saluyukeun jeung tingkat lada nu dipikahayang) * 5 buah cabé beureum keriting * 2 cm jahé * 2 cm laja (lengkuas) * 2 cm konéng (kunyit), tiasa dibeuleum sakeudeung * 3 butir muncang, disangray heula == Cara masak == * Lumurkeun potongan hayam ku cai jeruk nipis jeung uyah. Antosan salila 15 menit, tuluy kumbah nepi ka bersih. * Panaskeun minyak, tuluy tumis bumbu nu geus dihaluskeun babarengan jeung séré, daun jeruk, sarta daun konéng nepi ka seungit jeung asak. * Asupkeun potongan hayam kana tumisan bumbu. Aduk nepi ka warna hayam robah sarta dagingna rada kaku. * Tuang cai, tuluy tutup wadah masakna. Asakkeun dina seuneu leutik nepi ka bumbuna nyerep sarta daging hayam jadi hipu, atawa nepi ka caina nyirorot. * Sateuacan diangkat, asupkeun daun kemangi jeung daun bawang. Aduk nepi ka layu sarta rata, tuluy pareuman seuneu. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Resép]] gpdcc02da77jjfh660flnc9rkn5ykn5 0 3780291 7246763 7211398 2026-07-10T12:10:12Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Hayam tuturuga]] to [[Wb/su/Resép:Hayam tuturuga]] 7211398 wikitext text/x-wiki Hayam tuturuga nyaéta kadaharan has ti Sulawesi Utara nu dijieun tina daging hayam jeung dimasak maké santan sarta bumbu konéng. Kadaharan ieu asalna mangrupa adaptasi tina tuturuga, masakan tradisional masarakat Minahasa anu baheulana ngagunakeun daging penyu (tuturuga dina basa lokal urang Minahasa mah). Ku sabab penyu mangrupa sasatoan nu kudu dilestarikeun sarta dilarang diburu, dagingna tuluy digantikeun ku daging hayam. == Bahan-bahan == * 800 g daging hayam, dipotong jadi 10 bagian, kulitna dipiceun * 200 ml susu rendah lemak * 150 ml santan kentel * 150 ml cai * 6 lambar daun jeruk * 10 buah cabé rawit beureum * 1 tangkal séré * 24 tangkal kemangi, daunna waé nu dicokot * 2,5 séndok téh kaldu hayam * 2 séndok makan minyak goréng pikeun numis == Bungbu nu dihaluskeun == * 15 buah cabé rawit beureum * 10 butir bawang beureum * 4 siung bawang bodas * 4 buah cabé beureum gedé * 2 butir kemiri, disangray heula * 2 cm jahé * 2 cm konéng (kunyit) * 1 séndok téh cai jeruk nipis * 1 séndok makan minyak goréng == Cara nyieun == * Panaskeun minyak, tuluy tumis bumbu nu geus dihaluskeun nepi ka seungit. * Asupkeun séréh, daun jeruk, jeung cabé rawit beureum, tuluy aduk nepi ka rata. * Asupkeun potongan hayam, tuluy asakkeun nepi ka warna dagingna robah. Tambahkeun kaldu hayam, tuluy aduk nepi ka rata. * Tuang cai, susu rendah lemak, jeung santan kentel, tuluy aduk. Sanggeus éta asupkeun daun kemangi sarta aduk deui nepi ka rata. * Teruskeun ngasakan nepi ka hayam asak sarta kuahna rada kentel. Angkat sarta siap disajikeun. [[Category:Wb/su]] a5ux7k7bhfd6zt0570rgw3hvky2zj27 7246765 7246763 2026-07-10T12:10:32Z Deepturquoise 2613705 7246765 wikitext text/x-wiki Hayam tuturuga nyaéta kadaharan has ti Sulawesi Utara nu dijieun tina daging hayam jeung dimasak maké santan sarta bumbu konéng. Kadaharan ieu asalna mangrupa adaptasi tina tuturuga, masakan tradisional masarakat Minahasa anu baheulana ngagunakeun daging penyu (tuturuga dina basa lokal urang Minahasa mah). Ku sabab penyu mangrupa sasatoan nu kudu dilestarikeun sarta dilarang diburu, dagingna tuluy digantikeun ku daging hayam. == Bahan-bahan == * 800 g daging hayam, dipotong jadi 10 bagian, kulitna dipiceun * 200 ml susu rendah lemak * 150 ml santan kentel * 150 ml cai * 6 lambar daun jeruk * 10 buah cabé rawit beureum * 1 tangkal séré * 24 tangkal kemangi, daunna waé nu dicokot * 2,5 séndok téh kaldu hayam * 2 séndok makan minyak goréng pikeun numis == Bungbu nu dihaluskeun == * 15 buah cabé rawit beureum * 10 butir bawang beureum * 4 siung bawang bodas * 4 buah cabé beureum gedé * 2 butir kemiri, disangray heula * 2 cm jahé * 2 cm konéng (kunyit) * 1 séndok téh cai jeruk nipis * 1 séndok makan minyak goréng == Cara nyieun == * Panaskeun minyak, tuluy tumis bumbu nu geus dihaluskeun nepi ka seungit. * Asupkeun séréh, daun jeruk, jeung cabé rawit beureum, tuluy aduk nepi ka rata. * Asupkeun potongan hayam, tuluy asakkeun nepi ka warna dagingna robah. Tambahkeun kaldu hayam, tuluy aduk nepi ka rata. * Tuang cai, susu rendah lemak, jeung santan kentel, tuluy aduk. Sanggeus éta asupkeun daun kemangi sarta aduk deui nepi ka rata. * Teruskeun ngasakan nepi ka hayam asak sarta kuahna rada kentel. Angkat sarta siap disajikeun. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Resép]] jik0ckkwbj2sm1qs5feldbhof70uxzt 0 3780301 7246822 7211399 2026-07-10T12:27:40Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Hayam rica-rica surawung]] to [[Wb/su/Resép:Hayam rica-rica surawung]]: Misspelled title 7211399 wikitext text/x-wiki Hayam rica-rica kemangi mangrupa kadaharan has ti wewengkon Manado, Propinsi Sulawesi Utara. Ieu kadaharan dijieun tina daging hayam anu diasakan jeung bumbu rica-rica, nyaéta campuran cabé, bawang beureum, bawang bodas, jahé, jeung rupa-rupa rempah séjén anu ngahasilkeun rasa lada jeung seungit. Dina sababaraha pérsi, daun surawung ditambahkeun dina ahir prosés masak pikeun méré aroma anu has. Kecap ''rica'' asalna tina basa Manado anu hartina cabé atawa lada. Ku kituna, rica-rica ngarujuk kana olahan kadaharan anu ngagunakeun cabé minangka bahan utama bungbuna. Sajaba ti hayam, bungbu rica-rica ogé ilahar dipaké pikeun ngolah lauk, bebek, atawa rupa-rupa kadaharan laut. == Bahan-bahan == * 1 potong hayam kampung dipotong jadi 8 bagian, kulitna dipiceun * 150 g térong, dibeulah dua tuluy dipotong jadi tilu bagian * 1 siki jeruk nipis, dicokot caina * 1 séndok téh uyah * 6 lambar daun jeruk, tulang daunna dipiceun * 3 gagang séréh, digeprek * 200 ml cai * 1 séndok dahar kecap amis * 1 séndok téh kaldu hayam * 100 g daun kemangi, dipétikan daunna * 3 séndok dahar minyak goréng pikeun numis == Bungbu rica-rica, dilemeskeun == * 12 siki céngék * 4 siki cabé beureum gedé * 10 siki bawang beureum * 6 siung bawang bodas * 3 cm jahé * 2 cm konéng * 1 séndok téh uyah == Cara nyieun == Daging hayam dibalur ku cai jeruk nipis jeung uyah, tuluy diantep heula sawatara waktu. Minyak dipanaskeun, tuluy bungbu anu geus dihaluskeun ditumis babarengan jeung daun jeruk sarta séré nepi ka seungit. Sanggeus éta, daging hayam diasupkeun tuluy diaduk nepi ka rata. Ditambahan cai, kecap amis hideung, jeung kaldu hayam, tuluy diasakan nepi ka satengah asak. Térong diasupkeun sarta diaduk nepi ka rata. Wajan ditutupan, tuluy diasakan deui nepi ka asak jeung caina ngurangan. Dina tahap ahir, daun surawung diasupkeun sarta diaduk sakeudeung nepi ka layu. Sanggeus asak, kadaharan diangkat tuluy disajikeun. [[Category:Wb/su]] mq15v53456g18bqgpktbe3q68nwfl68 7246824 7246822 2026-07-10T12:27:59Z Deepturquoise 2613705 7246824 wikitext text/x-wiki Hayam rica-rica kemangi mangrupa kadaharan has ti wewengkon Manado, Propinsi Sulawesi Utara. Ieu kadaharan dijieun tina daging hayam anu diasakan jeung bumbu rica-rica, nyaéta campuran cabé, bawang beureum, bawang bodas, jahé, jeung rupa-rupa rempah séjén anu ngahasilkeun rasa lada jeung seungit. Dina sababaraha pérsi, daun surawung ditambahkeun dina ahir prosés masak pikeun méré aroma anu has. Kecap ''rica'' asalna tina basa Manado anu hartina cabé atawa lada. Ku kituna, rica-rica ngarujuk kana olahan kadaharan anu ngagunakeun cabé minangka bahan utama bungbuna. Sajaba ti hayam, bungbu rica-rica ogé ilahar dipaké pikeun ngolah lauk, bebek, atawa rupa-rupa kadaharan laut. == Bahan-bahan == * 1 potong hayam kampung dipotong jadi 8 bagian, kulitna dipiceun * 150 g térong, dibeulah dua tuluy dipotong jadi tilu bagian * 1 siki jeruk nipis, dicokot caina * 1 séndok téh uyah * 6 lambar daun jeruk, tulang daunna dipiceun * 3 gagang séréh, digeprek * 200 ml cai * 1 séndok dahar kecap amis * 1 séndok téh kaldu hayam * 100 g daun kemangi, dipétikan daunna * 3 séndok dahar minyak goréng pikeun numis == Bungbu rica-rica, dilemeskeun == * 12 siki céngék * 4 siki cabé beureum gedé * 10 siki bawang beureum * 6 siung bawang bodas * 3 cm jahé * 2 cm konéng * 1 séndok téh uyah == Cara nyieun == Daging hayam dibalur ku cai jeruk nipis jeung uyah, tuluy diantep heula sawatara waktu. Minyak dipanaskeun, tuluy bungbu anu geus dihaluskeun ditumis babarengan jeung daun jeruk sarta séré nepi ka seungit. Sanggeus éta, daging hayam diasupkeun tuluy diaduk nepi ka rata. Ditambahan cai, kecap amis hideung, jeung kaldu hayam, tuluy diasakan nepi ka satengah asak. Térong diasupkeun sarta diaduk nepi ka rata. Wajan ditutupan, tuluy diasakan deui nepi ka asak jeung caina ngurangan. Dina tahap ahir, daun surawung diasupkeun sarta diaduk sakeudeung nepi ka layu. Sanggeus asak, kadaharan diangkat tuluy disajikeun. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Resép]] o3xkpdgh6glet7j414enu9hq5j0monr 0 3780622 7246903 7214745 2026-07-10T13:18:22Z Brenda Namulinda 2608960 7246903 wikitext text/x-wiki <ref>[["For journalists in Uganda, some topics are off limits".]] Global Press Journal. 2 May 2024. Archived from the original on 26 June 2025. Retrieved 10 July 2025.</ref>'''Agather Atuhaire''' (akazaarwa omuri 1988) n'omunyamateeka, omunyamahurire, kandi omurwanirizi w'obugabe bw'abantu orikumanywa ahabw'okucondooza aha bushomankuzi n'obwebembezi bubi omu bitongore bya gavumenti. Okuhandiika kwe, okukira munonga aha ishengyero rya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], kireesireho okuhanuura omu bantu kandi kimureeteire okumanywa omu mahanga goona, otwariiremu ekirabo kya EU Human Rights Defenders Award hamwe n'ekirabo kya Amerika ekya Secretary of State's International Women of Courage Award. == <ref>[["Human Rights Defender of the month: Agather Atuhaire".]] DefendDefenders. 30 June 2022. Archived from the original on 10 March 2024. Retrieved 10 March 2024.</ref><ref>[["2024 International Women of Courage Award Recipients Announced".]] United States Department of State. Archived from the original on 11 March 2024. Retrieved 11 March 2024.</ref><ref>[["Agather Atuhaire bags EU's Human Rights Defender's Award".]] The Independent Uganda. 4 May 2023. Archived from the original on 29 November 2023. Retrieved 10 March 2024.</ref>Obuto bwe n'obwegyese bwe. == Atuhaire akazaarwa omuri Disiturikiti ya Sheema omu burengyerwa-izooba bwa Uganda. Agambireho aha buto bugumire, arikubugambaho nk'oburemeezi bwa ishe ahabw'okunywa amaarwa. Ahabw'okushagikwa n'obuhwezi bw'okushomera busha, akamara emishomo ye eya siniya aha Alliance School Mbarara. N'obu ekigyendererwa kye eky'okubanza kyabaire kiri eky'okushoma ebiragiro, oburemeezi bw'esente bukamureetera kubanza yaasherura diguri omu by'amahurire aha yunivaasite ya Makerere. Bwanyima akagaruka Makerere University kumaririza diguri ya Bachelor of Laws (LLB), arikuhikiiriza ekigyendererwa kye eky'obwire buraingwa eky'okuba rooya. == Omurimo gw'okukora. == '''Eby'amahurire ebirikukira kukoresibwa.''' Atuhaire akatandika omurimo gwe omu by'amahurire obu yaabaire ari aha Yunivasite. Bwanyima y'okujwara, akakora omu bitongore by'amahurire ebya Uganda ebitari bimwe na bimwe. Obumanyi bwe burimu emirimo n'ebitabo ebirikushohozibwa nk'ekya The Independent (Uganda) hamwe na Daily Monitor.Omu by'empurizagana, akakorera tiivi ya NBS kandi bwanyima ya tiivi ya NTV Uganda, ahu yabaire ari omushwijumi w'eby'obutegyeki ow'obutoosha aha puroguraamu ya Fourth Estate talk show, ei yaaherize kugyenda omu maisho n'okugyegyesa. '''Okucondooza omu by'amahurire hamwe n'okurwanirira obugabe bw'abantu.''' Bwanyima y'okuruga aha mikutu y'amahurire, Atuhaire akahinduka yaaza omu by'amahurire eby'okucondooza. Akatandika kukoresa emikutu ya boona, okukira munonga X (eyabaire eri Twitter), nk'omutimbagano gwe ogurikukirayo oburungi kushohoza ebi arikushanga.Akashoboorora ngu empindahinduka egi ekareetwa enteekateeka ngu amakuru agarikugabana aha mikutu ya boona nigahika aha bantu baingi kandi abarikukwatwaho kukira kurabira omu mikutu eya ira. Omurimo ogu ogw'okwetegyeka gukamwikiriza kuta omutima aha kucondooza okw'obwire buraingwa aha bushomankuzi hamwe n'obwebembezi bubi omu bitongore bya gavumenti ebikuru. '''Okucondooza kwa Law Development Centre.''' Atuhaire akatunga okumanywa kw'eihanga ahabw'okucondooza kwe aha Law Development Centre, Uganda erikugaba koosi ya baara wenka. Akashohoza ebirikuteekwateekwa kuba biri omu nkora, otwariiremu okuremwa kw'ebigyezo ebitarikushoboororwa, eibura ry'emitendera y'okujurira ey'oburingaaniza aha beegi, hamwe n'obwebembezi bubi. Okuhandiika kwe kukareeta okwetomboitwa kw'abeegi baingi abarikushoma ebiragiro omu kuhanuura kw'abantu boona. '''Emishango y'enshohoza y'eishengyero.''' Omuri 2023, Atuhaire akebembera okucondooza kw'amaani aha nshohoza y'eishengyero rya Uganda. Akashohoza ebihandiiko n'ebirikukiraho ebirikworeka ngu obwebembezi, otwariiremu Sipiika Anita Among hamwe n'omuhwezi we Thomas Tayebwa, bakaba baguzire emotoka z'ebbeeyi barikukoresa esente za gavumenti, oihireho okugira ngu bakaba baine emotoka z'okukoresa.Ebi yaahandiikire bikoreka ngu abakozi b'eishengyero abaabaire nibahakanisa okugura ekyo, bakahindurwa abantu abarikworobera ebiragiro. Okushwijuma oku kukareetaho okwetomboita kw'abantu hamwe n'okutiinatiinisa kumwihaho, n'obu haraabe hatariho kikorwa kyona eky'ebiragiro ekyamukozirweho ahabw'okuhandiika kwe okwabaire nikwegamira aha bujurizi obuhandiikirwe. '''Omworeko gwa ishengyero rya Uganda.''' Omuri 2024, Atuhaire akaba ari omuntu mukuru omu kampeyini y'okurwanisa obushomankuzi aha mikutu ya yintaneeti erikumanywa nka UgandaParliamentExhibition. Arikukorera hamwe n'abandi barwanirizi b'obugabe bw'abantu nka Dr. Spire Ssentongo, akakoresa emikutu ya boona kworeka ebirikuteekwateekwaho kuba obushomankuzi, okushoroora omu bantu, n'enshohoza etarikwetengwa omu ishengyero rya Uganda.Kakuyegye akakozesa ebihandiiko ebyashohora kworeka ebikwatiraine n'okukoresa kubi esente za gavumenti. == Okuheebwa ebirabo n'okusiimwa. == Omurimo gwa Atuhaire omu by'amahurire hamwe n'obugabe bw'abantu, gumuhwereire kutunga ebiconco bingi kuruga omu mahanga g'aheeru. Omu Kwa mukaaga omuri 2022, akatooranwa nk'omurwanirizi w'obugabe bw'abantu ow'omwezi kuruga omu kitongore ekirwanirira obugabe bw'abantu ekya DefendDefenders. Omu Kwa kataano omuri 2023, akatunga ekirabo kya EU Human Rights Defenders Award. Omujwekyerwa wa EU omuri Uganda, Jan Sadek, akaheereza ekirabo, arikugamba aha bumanzi bwa Atuhaire omu kurwanisa obushomankuzi hamwe n'omurimo gwe ogurikukwata aha Law Development Centre hamwe n'embaririra y'eishengyero. Omu Kwa kashatu omuri 2024, akaheebwa ekitiinisa n'ekirabo ky'ensi yoona eky'abakazi b'obumanzi ekyahairwe ekitongore kya Amerika ekya State Department. Ekirabo kikaheebwa omuhandiiki wa Amerika Antony Blinken hamwe n'omukazi w'omwebembezi w'eihanga rya Amerika Jill Biden omuri Washington, D.C., barikusiima Atuhaire ahabw'okwehayo kwe kutahinduka aha bikwatiraine n'oburingaaniza hamwe n'okujunaana ebitongore by'amaani. Bwanyima y'omukoro gwa IWOC, akeetaba omu puroguraamu ya U.S. Department of State's International Visitor Leadership Program (IVLP). == Eby'okureeberaho. == <ref>[["Journalist Agather Atuhaire Is EU Human Rights Defenders Award Winner".]] 5 May 2023. Archived from the original on 22 May 2024. Retrieved 10 March 2024.</ref> qy214oy645b6yj85iutdhor2lgyjatd 7246905 7246903 2026-07-10T13:18:57Z Brenda Namulinda 2608960 7246905 wikitext text/x-wiki <ref>[["For journalists in Uganda, some topics are off limits".]] Global Press Journal. 2 May 2024. Archived from the original on 26 June 2025. Retrieved 10 July 2025.</ref>'''Agather Atuhaire''' (akazaarwa omuri 1988) n'omunyamateeka, omunyamahurire, kandi omurwanirizi w'obugabe bw'abantu orikumanywa ahabw'okucondooza aha bushomankuzi n'obwebembezi bubi omu bitongore bya gavumenti. Okuhandiika kwe, okukira munonga aha ishengyero rya [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]], kireesireho okuhanuura omu bantu kandi kimureeteire okumanywa omu mahanga goona, otwariiremu ekirabo kya EU Human Rights Defenders Award hamwe n'ekirabo kya Amerika ekya Secretary of State's International Women of Courage Award. == <ref>[["Human Rights Defender of the month: Agather Atuhaire".]] DefendDefenders. 30 June 2022. Archived from the original on 10 March 2024. Retrieved 10 March 2024.</ref><ref>[["2024 International Women of Courage Award Recipients Announced".]] United States Department of State. Archived from the original on 11 March 2024. Retrieved 11 March 2024.</ref><ref>[["Agather Atuhaire bags EU's Human Rights Defender's Award".]] The Independent Uganda. 4 May 2023. Archived from the original on 29 November 2023. Retrieved 10 March 2024.</ref>Obuto bwe n'obwegyese bwe. == Atuhaire akazaarwa omuri Disiturikiti ya Sheema omu burengyerwa-izooba bwa Uganda. Agambireho aha buto bugumire, arikubugambaho nk'oburemeezi bwa ishe ahabw'okunywa amaarwa. Ahabw'okushagikwa n'obuhwezi bw'okushomera busha, akamara emishomo ye eya siniya aha Alliance School Mbarara. N'obu ekigyendererwa kye eky'okubanza kyabaire kiri eky'okushoma ebiragiro, oburemeezi bw'esente bukamureetera kubanza yaasherura diguri omu by'amahurire aha yunivaasite ya Makerere. Bwanyima akagaruka Makerere University kumaririza diguri ya Bachelor of Laws (LLB), arikuhikiiriza ekigyendererwa kye eky'obwire buraingwa eky'okuba rooya. == Omurimo gw'okukora. == '''Eby'amahurire ebirikukira kukoresibwa.''' Atuhaire akatandika omurimo gwe omu by'amahurire obu yaabaire ari aha Yunivasite. Bwanyima y'okujwara, akakora omu bitongore by'amahurire ebya Uganda ebitari bimwe na bimwe. Obumanyi bwe burimu emirimo n'ebitabo ebirikushohozibwa nk'ekya The Independent (Uganda) hamwe na Daily Monitor.Omu by'empurizagana, akakorera tiivi ya NBS kandi bwanyima ya tiivi ya NTV Uganda, ahu yabaire ari omushwijumi w'eby'obutegyeki ow'obutoosha aha puroguraamu ya Fourth Estate talk show, ei yaaherize kugyenda omu maisho n'okugyegyesa. '''Okucondooza omu by'amahurire hamwe n'okurwanirira obugabe bw'abantu.''' Bwanyima y'okuruga aha mikutu y'amahurire, Atuhaire akahinduka yaaza omu by'amahurire eby'okucondooza. Akatandika kukoresa emikutu ya boona, okukira munonga X (eyabaire eri Twitter), nk'omutimbagano gwe ogurikukirayo oburungi kushohoza ebi arikushanga.Akashoboorora ngu empindahinduka egi ekareetwa enteekateeka ngu amakuru agarikugabana aha mikutu ya boona nigahika aha bantu baingi kandi abarikukwatwaho kukira kurabira omu mikutu eya ira. Omurimo ogu ogw'okwetegyeka gukamwikiriza kuta omutima aha kucondooza okw'obwire buraingwa aha bushomankuzi hamwe n'obwebembezi bubi omu bitongore bya gavumenti ebikuru. '''Okucondooza kwa Law Development Centre.''' Atuhaire akatunga okumanywa kw'eihanga ahabw'okucondooza kwe aha Law Development Centre, Uganda erikugaba koosi ya baara wenka. Akashohoza ebirikuteekwateekwa kuba biri omu nkora, otwariiremu okuremwa kw'ebigyezo ebitarikushoboororwa, eibura ry'emitendera y'okujurira ey'oburingaaniza aha beegi, hamwe n'obwebembezi bubi. Okuhandiika kwe kukareeta okwetomboitwa kw'abeegi baingi abarikushoma ebiragiro omu kuhanuura kw'abantu boona. '''Emishango y'enshohoza y'eishengyero.''' Omuri 2023, Atuhaire akebembera okucondooza kw'amaani aha nshohoza y'eishengyero rya Uganda. Akashohoza ebihandiiko n'ebirikukiraho ebirikworeka ngu obwebembezi, otwariiremu Sipiika Anita Among hamwe n'omuhwezi we [[Wp/nyn/Thomas Tayebwa|Thomas Tayebwa]], bakaba baguzire emotoka z'ebbeeyi barikukoresa esente za gavumenti, oihireho okugira ngu bakaba baine emotoka z'okukoresa.Ebi yaahandiikire bikoreka ngu abakozi b'eishengyero abaabaire nibahakanisa okugura ekyo, bakahindurwa abantu abarikworobera ebiragiro. Okushwijuma oku kukareetaho okwetomboita kw'abantu hamwe n'okutiinatiinisa kumwihaho, n'obu haraabe hatariho kikorwa kyona eky'ebiragiro ekyamukozirweho ahabw'okuhandiika kwe okwabaire nikwegamira aha bujurizi obuhandiikirwe. '''Omworeko gwa ishengyero rya Uganda.''' Omuri 2024, Atuhaire akaba ari omuntu mukuru omu kampeyini y'okurwanisa obushomankuzi aha mikutu ya yintaneeti erikumanywa nka UgandaParliamentExhibition. Arikukorera hamwe n'abandi barwanirizi b'obugabe bw'abantu nka Dr. Spire Ssentongo, akakoresa emikutu ya boona kworeka ebirikuteekwateekwaho kuba obushomankuzi, okushoroora omu bantu, n'enshohoza etarikwetengwa omu ishengyero rya Uganda.Kakuyegye akakozesa ebihandiiko ebyashohora kworeka ebikwatiraine n'okukoresa kubi esente za gavumenti. == Okuheebwa ebirabo n'okusiimwa. == Omurimo gwa Atuhaire omu by'amahurire hamwe n'obugabe bw'abantu, gumuhwereire kutunga ebiconco bingi kuruga omu mahanga g'aheeru. Omu Kwa mukaaga omuri 2022, akatooranwa nk'omurwanirizi w'obugabe bw'abantu ow'omwezi kuruga omu kitongore ekirwanirira obugabe bw'abantu ekya DefendDefenders. Omu Kwa kataano omuri 2023, akatunga ekirabo kya EU Human Rights Defenders Award. Omujwekyerwa wa EU omuri Uganda, Jan Sadek, akaheereza ekirabo, arikugamba aha bumanzi bwa Atuhaire omu kurwanisa obushomankuzi hamwe n'omurimo gwe ogurikukwata aha Law Development Centre hamwe n'embaririra y'eishengyero. Omu Kwa kashatu omuri 2024, akaheebwa ekitiinisa n'ekirabo ky'ensi yoona eky'abakazi b'obumanzi ekyahairwe ekitongore kya Amerika ekya State Department. Ekirabo kikaheebwa omuhandiiki wa Amerika Antony Blinken hamwe n'omukazi w'omwebembezi w'eihanga rya Amerika Jill Biden omuri Washington, D.C., barikusiima Atuhaire ahabw'okwehayo kwe kutahinduka aha bikwatiraine n'oburingaaniza hamwe n'okujunaana ebitongore by'amaani. Bwanyima y'omukoro gwa IWOC, akeetaba omu puroguraamu ya U.S. Department of State's International Visitor Leadership Program (IVLP). == Eby'okureeberaho. == <ref>[["Journalist Agather Atuhaire Is EU Human Rights Defenders Award Winner".]] 5 May 2023. Archived from the original on 22 May 2024. Retrieved 10 March 2024.</ref> pajym025bsi6adeyot28l38ep1lbgrf 0 3781403 7246748 7239235 2026-07-10T12:05:50Z Bhaigeswar Pagag 2687903 /* Onam */ 7246748 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipak Kumar Doley|title=Mitpan la:ma:nam Mising Tani:|pages=18-19|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again. == Ponam == == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] seduou8tbddgh05ssx8vfy8usrah432 7246755 7246748 2026-07-10T12:08:16Z Bhaigeswar Pagag 2687903 /* Onam: */ 7246755 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipak Kumar Doley|title=Mitpan la:ma:nam Mising Tani:|pages=18-19|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again.Bíkké abudok aminém Umbor Kumbang odokké aminém Nabba Kumbang émtagai. == Ponam == == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] ld8ilunif0rybexlym106q2kocb9c19 7246767 7246755 2026-07-10T12:10:50Z Bhaigeswar Pagag 2687903 /* Ponam */ 7246767 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipak Kumar Doley|title=Mitpan la:ma:nam Mising Tani:|pages=18-19|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again.Bíkké abudok aminém Umbor Kumbang odokké aminém Nabba Kumbang émtagai. == Ponam: == Dítag 1939 do Dirham Kumbang bí buluké Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka. == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] 4htzohnz1fku5y946hj0eym6t5xnmqq 7246780 7246767 2026-07-10T12:15:03Z Bhaigeswar Pagag 2687903 /* Ponam: */ 7246780 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipak Kumar Doley|title=Mitpan la:ma:nam Mising Tani:|pages=18-19|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again.Bíkké abudok aminém Umbor Kumbang odokké aminém Nabba Kumbang émtagai. == Ponam: == Dítag 1939 do Dirham Kumbang bí buluké Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka.Bí 1945 dítagdo Pobug ponamém auto:pé pokirto. Dítag 1949 do bí Ra:dang Inglis Iskul ém pokurka. == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] i04vsrezr32dbtfcccroxsfjt4lxsax 7246782 7246780 2026-07-10T12:16:38Z Bhaigeswar Pagag 2687903 /* Ponam: */ 7246782 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipak Kumar Doley|title=Mitpan la:ma:nam Mising Tani:|pages=18-19|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again.Bíkké abudok aminém Umbor Kumbang odokké aminém Nabba Kumbang émtagai. == Ponam: == Dítag 1939 do Dirham Kumbang bí buluké Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka.Bí 1945 dítagdo Pobug ponamém auto:pé pokirto. Dítag 1949 do bí Ra:dang Inglis Iskul ém pokurka.Bí Hai Iskuldém potika Dibrugor Gobormen Boyes Hai Iskuldo. == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] f3e0m0qf7piiewizvct6a7tftfl2t4w 7246794 7246782 2026-07-10T12:19:55Z Bhaigeswar Pagag 2687903 /* Ponam: */ 7246794 wikitext text/x-wiki Mising agom, gomlab, dírbí, pu:po-jarponam légangé ardapé ager gernékídí:dok ara:do Diram Kumbangké aminsé aginpé unna du:yaryé. Bí dumdum manna, ni:tomém mola, lusog agomémsin lula kélung kéba:lo réngamém aipé í:rbodungai.<ref name=":1">{{Wp/mrg/Cite book|author=Dipak Kumar Doley|title=Mitpan la:ma:nam Mising Tani:|pages=18-19|publication-date=Disembor, 2020|publisher=Tani K. Publication|publication-place=|url=https://dipokkumardoley.in/Books/Mitpanlamanam%20Mising%20Tani.pdf?v=1781678014661}}</ref> == Onam: == Dirham Kumbangmé 1931 dítagdok Ité po:lodo aku Murkongselegdok Koplong do:lu:do it again.Bíkké abudok aminém Umbor Kumbang odokké aminém Nabba Kumbang émtagai. == Ponam: == Dítag 1939 do Dirham Kumbang bí buluké Koplong-Dorkang Pobug Pokodo ponamém poropka.Bí 1945 dítagdo Pobug ponamém auto:pé pokirto. Dítag 1949 do bí Ra:dang Inglis Iskul ém pokurka.Bí Hai Iskuldém potika Dibrugor Gobormen Boyes Hai Iskuldo.Dítag 1950 do Taré Moton tonna buluké do:lungém tonnyutto. Bí 1954 dítagdo Metrigdém pokurka. == Réngam ager == == Ka:yi:sunam == [[Category:Wp/mrg]] <references /> [[Category:Wp/mrg/Mising tani]] f34p4x8eet0vlhonexgj8s4n36qngzs 0 3784014 7247584 7234467 2026-07-11T10:20:32Z HiranyaSarang 2693233 /* ചുറ്റിക്കാണുക */ 7247584 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Kozhikode district Thusharagiri waterfalls.jpg|pgname=കോഴിക്കോട് ജില്ല}} '''[https://kozhikode.nic.in/ കോഴിക്കോട് ജില്ല]''' ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ [[Wy/ml/മലബാർ|മലബാർ]] മേഖലയിലാണ്. ജനസംഖ്യ 2.8 ദശലക്ഷവും സാന്ദ്രത ഒരു കിലോമീറ്ററിന് 2,025 ആളുകളുമാണ്. [[File:Thirayattam- (Karumakam & kariyathan thira).JPG|thumb|തിറയാട്ടം നൃത്തം]] ==നഗരങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]]|wikidata=Q28729}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂർ]]|wikidata=Q759539}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫാറൂഖ് കോളേജ്|ഫാറൂഖ് കോളേജ്]]|wikidata=Q8712666}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫറോക്ക്|ഫറോക്ക്]]|wikidata=Q1525568}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കാപ്പാട്|കാപ്പാട്]]|wikidata=Q3289099}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊയിലാണ്ടി|കൊയിലാണ്ടി]]|wikidata=Q2720777}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കുന്നമംഗലം|കുന്നമംഗലം]]|wikidata=Q6444914}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/രാമനാട്ടുകര|രാമനാട്ടുകര]]|wikidata=Q2568349}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]]|wikidata=Q7709805}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/തിരുവമ്പാടി|തിരുവമ്പാടി]]|wikidata=Q7785500}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വടകര|വടകര]]|wikidata=Q2283340}} ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''കക്കയം''' &mdash; വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ജലസംഭരണി, പാറകയറ്റത്തിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം * '''പെരുവണ്ണാമുഴി''' (കുറ്റിയാടി) &mdash; അണക്കെട്ടും പൂന്തോട്ടങ്ങളും * '''പുലിമൂട്ട്''' ([[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂരിൽ]]) &mdash; ഒരു കിലോമീറ്റർ നടപ്പാതയിലൂടെ കടലിലേക്ക് ==മനസ്സിലാക്കുക== കണ്ണൂർ ജില്ലയെ അപേക്ഷിച്ച് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ജനങ്ങൾ പൊതുവെ സമാധാനപരവും രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കപ്പെടാത്തവരുമാണ്. വിനോദസഞ്ചാരികളെയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== '''കാലിക്കറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം''' ({{Wy/ml/IATA|CCJ}}) കോഴിക്കോട് നഗരത്തിൽ നിന്ന് 29 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ബസ്സുകൾ ലഭ്യമാണ്. സർക്കാർ ബസ്സുകളെ അവസാനം "ആർ.ടി.സി." അല്ലെങ്കിൽ ''റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ'' എന്ന അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും (ഉദാ. കെഎസ്ആർടിസി, ടിഎൻആർടിസി, ഡബ്ല്യുബിആർടിസി). സ്വകാര്യ ഏജൻസികൾ നടത്തുന്ന രാത്രി ബസ്സുകളാണ് കൂടുതൽ ചെലവേറിയതും സുഖകരവുമായ ഐശ്ചികങ്ങൾ. എല്ലാ ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഇവ വിമാന തരം ഇരിപ്പിടങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. റോഡ് NH966 കോഴിക്കോട്-മലപ്പുറം-പാലക്കാട്. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== കിലോമീറ്ററിന് ₹15 മാത്രം ഈടാക്കുന്നതിനാൽ ഓട്ടോറിക്ഷകളാണ് ഇവിടെ ജനപ്രിയ ഐശ്ചികം. എല്ലാ ടാക്സികളും ലഭ്യമാണ്. മൂന്ന് കിലോമീറ്ററിന് ₹7 ആണ് ബസ്സുകളുടെ നിരക്ക്. യാത്രക്കാരോടുള്ള സൗഹൃദപരമായ മനോഭാവം കാരണം മിനിബസ്സുകൾ കുറച്ചുകൂടി ജനപ്രിയമാണ്, പക്ഷേ അവ നഗരങ്ങളിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഒരു ദിവസത്തെ കരാറിന് ₹1,000 ന് എയർ കണ്ടീഷൻ ചെയ്ത കാറുകളും ജീപ്പുകളും ലഭ്യമാണ്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== * '''ബേപ്പൂർ പുളിമൂട്ട്''' &mdash; ഒരു കടൽപ്പാതയ്ക്കായി * '''ചാലിയം''' &mdash; ഗ്രാമവും കടൽത്തീരവും * '''എളമരം ജെട്ടി''' &mdash; ചാലിയറ പുഴയിൽ * '''മാനാഞ്ചിറ കുളം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] നഗരത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് * '''മിശ്കാൽ മസ്ജിദ്''' &mdash; കുറ്റിച്ചിറ * '''പെരുവണ്ണാമുഴി ഡാം''' &mdash; കുറ്റ്യാടി * '''സരോവരം ജീവശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] * '''താലി ക്ഷേത്രം''' &mdash; പാളയം * '''തുഷാരഗിരി വനം''' &mdash; [[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]] * സർഗാലയ കരകൗശല ഗ്രാമം ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== മിക്ക ഭക്ഷണശാലകളിലും വെളിച്ചെണ്ണയിൽ പാകം ചെയ്ത കേരളീയ ഭക്ഷണം മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഉത്തരേന്ത്യൻ, ചൈനീസ് ഭക്ഷണങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. വിലകൂടിയ ഹോട്ടലുകളിലും റിസോർട്ടുകളിലും യൂറോപ്യൻ ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ്. എല്ലാ അന്താരാഷ്ട്ര ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ശൃംഖലകളും നഗരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==കുടിക്കുക== വൈനും ബിയറും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ വീര്യം കൂടിയ പാനീയങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾ സ്റ്റാർ ഹോട്ടലുകളിൽ പോകണം, രാത്രിജീവിതം പ്രധാന നഗരത്തിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== പകൽ സമയത്ത് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നത് സുരക്ഷിതമാണ്. രാത്രി 8 മണിക്ക് ശേഷം ഗ്രാമങ്ങൾ വിജനമാകും, കാരണം നേരത്തെ വിരമിക്കുന്ന ശീലം പ്രാദേശിക ജനതയെ അലട്ടുന്നു. ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''അഴീക്കോട് കടൽത്തീരം''' &mdash; [[Wy/ml/കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിൽ]] നിന്ന് 97 കി.മീ. * '''[[Wy/ml/ബേക്കൽ|ബേക്കൽ]]''' &mdash; കടൽത്തീരവും കോട്ടയും, 166 കി.മീ * '''[[Wy/ml/കോട്ടക്കൽ|കോട്ടക്കൽ]]''' &mdash; ഔഷധസസ്യ കേന്ദ്രം, 46 കി.മീ * '''[[Wy/ml/നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂർ]]''' &mdash; തേക്ക് മ്യൂസിയം, 65 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മാഹി|മാഹി]]''' &mdash; പഴയ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ്, 61 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മലമ്പുഴ|മലമ്പുഴ]]''' &mdash; പൂന്തോട്ടം, [[Wy/ml/പാലക്കാട്|പാലക്കാട്]] 140 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മേപ്പാടി|മേപ്പാടി]]''' &mdash; [[Wy/ml/കൽപ്പറ്റ|കൽപ്പറ്റയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ 78 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരു]]''' &mdash; നഗരം, 210 കി.മീ {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/മലബാര്‍}} 4eprl2p48wo3gscvmhpl8kf31qaueii 7247587 7247584 2026-07-11T10:24:56Z HiranyaSarang 2693233 /* ചുറ്റിക്കാണുക */ 7247587 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Kozhikode district Thusharagiri waterfalls.jpg|pgname=കോഴിക്കോട് ജില്ല}} '''[https://kozhikode.nic.in/ കോഴിക്കോട് ജില്ല]''' ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ [[Wy/ml/മലബാർ|മലബാർ]] മേഖലയിലാണ്. ജനസംഖ്യ 2.8 ദശലക്ഷവും സാന്ദ്രത ഒരു കിലോമീറ്ററിന് 2,025 ആളുകളുമാണ്. [[File:Thirayattam- (Karumakam & kariyathan thira).JPG|thumb|തിറയാട്ടം നൃത്തം]] ==നഗരങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]]|wikidata=Q28729}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂർ]]|wikidata=Q759539}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫാറൂഖ് കോളേജ്|ഫാറൂഖ് കോളേജ്]]|wikidata=Q8712666}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫറോക്ക്|ഫറോക്ക്]]|wikidata=Q1525568}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കാപ്പാട്|കാപ്പാട്]]|wikidata=Q3289099}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊയിലാണ്ടി|കൊയിലാണ്ടി]]|wikidata=Q2720777}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കുന്നമംഗലം|കുന്നമംഗലം]]|wikidata=Q6444914}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/രാമനാട്ടുകര|രാമനാട്ടുകര]]|wikidata=Q2568349}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]]|wikidata=Q7709805}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/തിരുവമ്പാടി|തിരുവമ്പാടി]]|wikidata=Q7785500}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വടകര|വടകര]]|wikidata=Q2283340}} ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''കക്കയം''' &mdash; വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ജലസംഭരണി, പാറകയറ്റത്തിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം * '''പെരുവണ്ണാമുഴി''' (കുറ്റിയാടി) &mdash; അണക്കെട്ടും പൂന്തോട്ടങ്ങളും * '''പുലിമൂട്ട്''' ([[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂരിൽ]]) &mdash; ഒരു കിലോമീറ്റർ നടപ്പാതയിലൂടെ കടലിലേക്ക് ==മനസ്സിലാക്കുക== കണ്ണൂർ ജില്ലയെ അപേക്ഷിച്ച് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ജനങ്ങൾ പൊതുവെ സമാധാനപരവും രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കപ്പെടാത്തവരുമാണ്. വിനോദസഞ്ചാരികളെയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== '''കാലിക്കറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം''' ({{Wy/ml/IATA|CCJ}}) കോഴിക്കോട് നഗരത്തിൽ നിന്ന് 29 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ബസ്സുകൾ ലഭ്യമാണ്. സർക്കാർ ബസ്സുകളെ അവസാനം "ആർ.ടി.സി." അല്ലെങ്കിൽ ''റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ'' എന്ന അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും (ഉദാ. കെഎസ്ആർടിസി, ടിഎൻആർടിസി, ഡബ്ല്യുബിആർടിസി). സ്വകാര്യ ഏജൻസികൾ നടത്തുന്ന രാത്രി ബസ്സുകളാണ് കൂടുതൽ ചെലവേറിയതും സുഖകരവുമായ ഐശ്ചികങ്ങൾ. എല്ലാ ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഇവ വിമാന തരം ഇരിപ്പിടങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. റോഡ് NH966 കോഴിക്കോട്-മലപ്പുറം-പാലക്കാട്. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== കിലോമീറ്ററിന് ₹15 മാത്രം ഈടാക്കുന്നതിനാൽ ഓട്ടോറിക്ഷകളാണ് ഇവിടെ ജനപ്രിയ ഐശ്ചികം. എല്ലാ ടാക്സികളും ലഭ്യമാണ്. മൂന്ന് കിലോമീറ്ററിന് ₹7 ആണ് ബസ്സുകളുടെ നിരക്ക്. യാത്രക്കാരോടുള്ള സൗഹൃദപരമായ മനോഭാവം കാരണം മിനിബസ്സുകൾ കുറച്ചുകൂടി ജനപ്രിയമാണ്, പക്ഷേ അവ നഗരങ്ങളിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഒരു ദിവസത്തെ കരാറിന് ₹1,000 ന് എയർ കണ്ടീഷൻ ചെയ്ത കാറുകളും ജീപ്പുകളും ലഭ്യമാണ്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== * '''ബേപ്പൂർ പുളിമൂട്ട്''' &mdash; ഒരു കടൽപ്പാതയ്ക്കായി * '''ചാലിയം''' &mdash; ഗ്രാമവും കടൽത്തീരവും * '''എളമരം ജെട്ടി''' &mdash; ചാലിയറ പുഴയിൽ * '''മാനാഞ്ചിറ കുളം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] നഗരത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് * '''മിശ്കാൽ മസ്ജിദ്''' &mdash; കുറ്റിച്ചിറ * '''പെരുവണ്ണാമുഴി ഡാം''' &mdash; കുറ്റ്യാടി * '''സരോവരം ജീവശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] * '''താലി ക്ഷേത്രം''' &mdash; പാളയം * '''തുഷാരഗിരി വനം''' &mdash; [[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]] * സർഗാലയ കരകൗശല ഗ്രാമം ‌&#x2014; ഇരിങൽ ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== മിക്ക ഭക്ഷണശാലകളിലും വെളിച്ചെണ്ണയിൽ പാകം ചെയ്ത കേരളീയ ഭക്ഷണം മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഉത്തരേന്ത്യൻ, ചൈനീസ് ഭക്ഷണങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. വിലകൂടിയ ഹോട്ടലുകളിലും റിസോർട്ടുകളിലും യൂറോപ്യൻ ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ്. എല്ലാ അന്താരാഷ്ട്ര ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ശൃംഖലകളും നഗരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==കുടിക്കുക== വൈനും ബിയറും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ വീര്യം കൂടിയ പാനീയങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾ സ്റ്റാർ ഹോട്ടലുകളിൽ പോകണം, രാത്രിജീവിതം പ്രധാന നഗരത്തിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== പകൽ സമയത്ത് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നത് സുരക്ഷിതമാണ്. രാത്രി 8 മണിക്ക് ശേഷം ഗ്രാമങ്ങൾ വിജനമാകും, കാരണം നേരത്തെ വിരമിക്കുന്ന ശീലം പ്രാദേശിക ജനതയെ അലട്ടുന്നു. ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''അഴീക്കോട് കടൽത്തീരം''' &mdash; [[Wy/ml/കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിൽ]] നിന്ന് 97 കി.മീ. * '''[[Wy/ml/ബേക്കൽ|ബേക്കൽ]]''' &mdash; കടൽത്തീരവും കോട്ടയും, 166 കി.മീ * '''[[Wy/ml/കോട്ടക്കൽ|കോട്ടക്കൽ]]''' &mdash; ഔഷധസസ്യ കേന്ദ്രം, 46 കി.മീ * '''[[Wy/ml/നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂർ]]''' &mdash; തേക്ക് മ്യൂസിയം, 65 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മാഹി|മാഹി]]''' &mdash; പഴയ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ്, 61 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മലമ്പുഴ|മലമ്പുഴ]]''' &mdash; പൂന്തോട്ടം, [[Wy/ml/പാലക്കാട്|പാലക്കാട്]] 140 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മേപ്പാടി|മേപ്പാടി]]''' &mdash; [[Wy/ml/കൽപ്പറ്റ|കൽപ്പറ്റയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ 78 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരു]]''' &mdash; നഗരം, 210 കി.മീ {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/മലബാര്‍}} 7022791l0qn3dcgzl9a44ad25c0tktw 7247589 7247587 2026-07-11T10:27:19Z HiranyaSarang 2693233 /* ചുറ്റിക്കാണുക */ 7247589 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Kozhikode district Thusharagiri waterfalls.jpg|pgname=കോഴിക്കോട് ജില്ല}} '''[https://kozhikode.nic.in/ കോഴിക്കോട് ജില്ല]''' ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ [[Wy/ml/മലബാർ|മലബാർ]] മേഖലയിലാണ്. ജനസംഖ്യ 2.8 ദശലക്ഷവും സാന്ദ്രത ഒരു കിലോമീറ്ററിന് 2,025 ആളുകളുമാണ്. [[File:Thirayattam- (Karumakam & kariyathan thira).JPG|thumb|തിറയാട്ടം നൃത്തം]] ==നഗരങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]]|wikidata=Q28729}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂർ]]|wikidata=Q759539}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫാറൂഖ് കോളേജ്|ഫാറൂഖ് കോളേജ്]]|wikidata=Q8712666}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫറോക്ക്|ഫറോക്ക്]]|wikidata=Q1525568}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കാപ്പാട്|കാപ്പാട്]]|wikidata=Q3289099}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊയിലാണ്ടി|കൊയിലാണ്ടി]]|wikidata=Q2720777}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കുന്നമംഗലം|കുന്നമംഗലം]]|wikidata=Q6444914}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/രാമനാട്ടുകര|രാമനാട്ടുകര]]|wikidata=Q2568349}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]]|wikidata=Q7709805}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/തിരുവമ്പാടി|തിരുവമ്പാടി]]|wikidata=Q7785500}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വടകര|വടകര]]|wikidata=Q2283340}} ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''കക്കയം''' &mdash; വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ജലസംഭരണി, പാറകയറ്റത്തിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം * '''പെരുവണ്ണാമുഴി''' (കുറ്റിയാടി) &mdash; അണക്കെട്ടും പൂന്തോട്ടങ്ങളും * '''പുലിമൂട്ട്''' ([[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂരിൽ]]) &mdash; ഒരു കിലോമീറ്റർ നടപ്പാതയിലൂടെ കടലിലേക്ക് ==മനസ്സിലാക്കുക== കണ്ണൂർ ജില്ലയെ അപേക്ഷിച്ച് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ജനങ്ങൾ പൊതുവെ സമാധാനപരവും രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കപ്പെടാത്തവരുമാണ്. വിനോദസഞ്ചാരികളെയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== '''കാലിക്കറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം''' ({{Wy/ml/IATA|CCJ}}) കോഴിക്കോട് നഗരത്തിൽ നിന്ന് 29 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ബസ്സുകൾ ലഭ്യമാണ്. സർക്കാർ ബസ്സുകളെ അവസാനം "ആർ.ടി.സി." അല്ലെങ്കിൽ ''റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ'' എന്ന അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും (ഉദാ. കെഎസ്ആർടിസി, ടിഎൻആർടിസി, ഡബ്ല്യുബിആർടിസി). സ്വകാര്യ ഏജൻസികൾ നടത്തുന്ന രാത്രി ബസ്സുകളാണ് കൂടുതൽ ചെലവേറിയതും സുഖകരവുമായ ഐശ്ചികങ്ങൾ. എല്ലാ ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഇവ വിമാന തരം ഇരിപ്പിടങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. റോഡ് NH966 കോഴിക്കോട്-മലപ്പുറം-പാലക്കാട്. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== കിലോമീറ്ററിന് ₹15 മാത്രം ഈടാക്കുന്നതിനാൽ ഓട്ടോറിക്ഷകളാണ് ഇവിടെ ജനപ്രിയ ഐശ്ചികം. എല്ലാ ടാക്സികളും ലഭ്യമാണ്. മൂന്ന് കിലോമീറ്ററിന് ₹7 ആണ് ബസ്സുകളുടെ നിരക്ക്. യാത്രക്കാരോടുള്ള സൗഹൃദപരമായ മനോഭാവം കാരണം മിനിബസ്സുകൾ കുറച്ചുകൂടി ജനപ്രിയമാണ്, പക്ഷേ അവ നഗരങ്ങളിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഒരു ദിവസത്തെ കരാറിന് ₹1,000 ന് എയർ കണ്ടീഷൻ ചെയ്ത കാറുകളും ജീപ്പുകളും ലഭ്യമാണ്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== * '''ബേപ്പൂർ പുളിമൂട്ട്''' &mdash; ഒരു കടൽപ്പാതയ്ക്കായി * '''ചാലിയം''' &mdash; ഗ്രാമവും കടൽത്തീരവും * '''എളമരം ജെട്ടി''' &mdash; ചാലിയറ പുഴയിൽ * '''മാനാഞ്ചിറ കുളം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] നഗരത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് * '''മിശ്കാൽ മസ്ജിദ്''' &mdash; കുറ്റിച്ചിറ * '''പെരുവണ്ണാമുഴി ഡാം''' &mdash; കുറ്റ്യാടി * '''സരോവരം ജീവശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] * '''താലി ക്ഷേത്രം''' &mdash; പാളയം * '''തുഷാരഗിരി വനം''' &mdash; [[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]] * സർഗാലയ കരകൗശല ഗ്രാമം ‌&#x2014; ഇരിങൽ * പഴശി രാജാ മ്യൂസിയം ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== മിക്ക ഭക്ഷണശാലകളിലും വെളിച്ചെണ്ണയിൽ പാകം ചെയ്ത കേരളീയ ഭക്ഷണം മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഉത്തരേന്ത്യൻ, ചൈനീസ് ഭക്ഷണങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. വിലകൂടിയ ഹോട്ടലുകളിലും റിസോർട്ടുകളിലും യൂറോപ്യൻ ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ്. എല്ലാ അന്താരാഷ്ട്ര ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ശൃംഖലകളും നഗരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==കുടിക്കുക== വൈനും ബിയറും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ വീര്യം കൂടിയ പാനീയങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾ സ്റ്റാർ ഹോട്ടലുകളിൽ പോകണം, രാത്രിജീവിതം പ്രധാന നഗരത്തിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== പകൽ സമയത്ത് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നത് സുരക്ഷിതമാണ്. രാത്രി 8 മണിക്ക് ശേഷം ഗ്രാമങ്ങൾ വിജനമാകും, കാരണം നേരത്തെ വിരമിക്കുന്ന ശീലം പ്രാദേശിക ജനതയെ അലട്ടുന്നു. ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''അഴീക്കോട് കടൽത്തീരം''' &mdash; [[Wy/ml/കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിൽ]] നിന്ന് 97 കി.മീ. * '''[[Wy/ml/ബേക്കൽ|ബേക്കൽ]]''' &mdash; കടൽത്തീരവും കോട്ടയും, 166 കി.മീ * '''[[Wy/ml/കോട്ടക്കൽ|കോട്ടക്കൽ]]''' &mdash; ഔഷധസസ്യ കേന്ദ്രം, 46 കി.മീ * '''[[Wy/ml/നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂർ]]''' &mdash; തേക്ക് മ്യൂസിയം, 65 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മാഹി|മാഹി]]''' &mdash; പഴയ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ്, 61 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മലമ്പുഴ|മലമ്പുഴ]]''' &mdash; പൂന്തോട്ടം, [[Wy/ml/പാലക്കാട്|പാലക്കാട്]] 140 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മേപ്പാടി|മേപ്പാടി]]''' &mdash; [[Wy/ml/കൽപ്പറ്റ|കൽപ്പറ്റയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ 78 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരു]]''' &mdash; നഗരം, 210 കി.മീ {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/മലബാര്‍}} 9tvs9y46re8az9hdivqhkirenelpkrh 7247591 7247589 2026-07-11T10:28:56Z HiranyaSarang 2693233 /* ചുറ്റിക്കാണുക */ 7247591 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Kozhikode district Thusharagiri waterfalls.jpg|pgname=കോഴിക്കോട് ജില്ല}} '''[https://kozhikode.nic.in/ കോഴിക്കോട് ജില്ല]''' ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ [[Wy/ml/മലബാർ|മലബാർ]] മേഖലയിലാണ്. ജനസംഖ്യ 2.8 ദശലക്ഷവും സാന്ദ്രത ഒരു കിലോമീറ്ററിന് 2,025 ആളുകളുമാണ്. [[File:Thirayattam- (Karumakam & kariyathan thira).JPG|thumb|തിറയാട്ടം നൃത്തം]] ==നഗരങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]]|wikidata=Q28729}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂർ]]|wikidata=Q759539}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫാറൂഖ് കോളേജ്|ഫാറൂഖ് കോളേജ്]]|wikidata=Q8712666}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫറോക്ക്|ഫറോക്ക്]]|wikidata=Q1525568}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കാപ്പാട്|കാപ്പാട്]]|wikidata=Q3289099}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊയിലാണ്ടി|കൊയിലാണ്ടി]]|wikidata=Q2720777}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കുന്നമംഗലം|കുന്നമംഗലം]]|wikidata=Q6444914}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/രാമനാട്ടുകര|രാമനാട്ടുകര]]|wikidata=Q2568349}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]]|wikidata=Q7709805}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/തിരുവമ്പാടി|തിരുവമ്പാടി]]|wikidata=Q7785500}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വടകര|വടകര]]|wikidata=Q2283340}} ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''കക്കയം''' &mdash; വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ജലസംഭരണി, പാറകയറ്റത്തിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം * '''പെരുവണ്ണാമുഴി''' (കുറ്റിയാടി) &mdash; അണക്കെട്ടും പൂന്തോട്ടങ്ങളും * '''പുലിമൂട്ട്''' ([[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂരിൽ]]) &mdash; ഒരു കിലോമീറ്റർ നടപ്പാതയിലൂടെ കടലിലേക്ക് ==മനസ്സിലാക്കുക== കണ്ണൂർ ജില്ലയെ അപേക്ഷിച്ച് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ജനങ്ങൾ പൊതുവെ സമാധാനപരവും രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കപ്പെടാത്തവരുമാണ്. വിനോദസഞ്ചാരികളെയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== '''കാലിക്കറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം''' ({{Wy/ml/IATA|CCJ}}) കോഴിക്കോട് നഗരത്തിൽ നിന്ന് 29 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ബസ്സുകൾ ലഭ്യമാണ്. സർക്കാർ ബസ്സുകളെ അവസാനം "ആർ.ടി.സി." അല്ലെങ്കിൽ ''റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ'' എന്ന അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും (ഉദാ. കെഎസ്ആർടിസി, ടിഎൻആർടിസി, ഡബ്ല്യുബിആർടിസി). സ്വകാര്യ ഏജൻസികൾ നടത്തുന്ന രാത്രി ബസ്സുകളാണ് കൂടുതൽ ചെലവേറിയതും സുഖകരവുമായ ഐശ്ചികങ്ങൾ. എല്ലാ ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഇവ വിമാന തരം ഇരിപ്പിടങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. റോഡ് NH966 കോഴിക്കോട്-മലപ്പുറം-പാലക്കാട്. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== കിലോമീറ്ററിന് ₹15 മാത്രം ഈടാക്കുന്നതിനാൽ ഓട്ടോറിക്ഷകളാണ് ഇവിടെ ജനപ്രിയ ഐശ്ചികം. എല്ലാ ടാക്സികളും ലഭ്യമാണ്. മൂന്ന് കിലോമീറ്ററിന് ₹7 ആണ് ബസ്സുകളുടെ നിരക്ക്. യാത്രക്കാരോടുള്ള സൗഹൃദപരമായ മനോഭാവം കാരണം മിനിബസ്സുകൾ കുറച്ചുകൂടി ജനപ്രിയമാണ്, പക്ഷേ അവ നഗരങ്ങളിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഒരു ദിവസത്തെ കരാറിന് ₹1,000 ന് എയർ കണ്ടീഷൻ ചെയ്ത കാറുകളും ജീപ്പുകളും ലഭ്യമാണ്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== * '''ബേപ്പൂർ പുളിമൂട്ട്''' &mdash; ഒരു കടൽപ്പാതയ്ക്കായി * '''ചാലിയം''' &mdash; ഗ്രാമവും കടൽത്തീരവും * '''എളമരം ജെട്ടി''' &mdash; ചാലിയറ പുഴയിൽ * '''മാനാഞ്ചിറ കുളം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] നഗരത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് * '''മിശ്കാൽ മസ്ജിദ്''' &mdash; കുറ്റിച്ചിറ * '''പെരുവണ്ണാമുഴി ഡാം''' &mdash; കുറ്റ്യാടി * '''സരോവരം ജീവശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] * '''താലി ക്ഷേത്രം''' &mdash; പാളയം * '''തുഷാരഗിരി വനം''' &mdash; [[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]] * സർഗാലയ കരകൗശല ഗ്രാമം ‌&#x2014; ഇരിങൽ * പഴശി രാജാ മ്യൂസിയം ‌&#x2014; ഈസ്റ്റ് ഹില്ല് ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== മിക്ക ഭക്ഷണശാലകളിലും വെളിച്ചെണ്ണയിൽ പാകം ചെയ്ത കേരളീയ ഭക്ഷണം മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഉത്തരേന്ത്യൻ, ചൈനീസ് ഭക്ഷണങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. വിലകൂടിയ ഹോട്ടലുകളിലും റിസോർട്ടുകളിലും യൂറോപ്യൻ ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ്. എല്ലാ അന്താരാഷ്ട്ര ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ശൃംഖലകളും നഗരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==കുടിക്കുക== വൈനും ബിയറും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ വീര്യം കൂടിയ പാനീയങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾ സ്റ്റാർ ഹോട്ടലുകളിൽ പോകണം, രാത്രിജീവിതം പ്രധാന നഗരത്തിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== പകൽ സമയത്ത് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നത് സുരക്ഷിതമാണ്. രാത്രി 8 മണിക്ക് ശേഷം ഗ്രാമങ്ങൾ വിജനമാകും, കാരണം നേരത്തെ വിരമിക്കുന്ന ശീലം പ്രാദേശിക ജനതയെ അലട്ടുന്നു. ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''അഴീക്കോട് കടൽത്തീരം''' &mdash; [[Wy/ml/കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിൽ]] നിന്ന് 97 കി.മീ. * '''[[Wy/ml/ബേക്കൽ|ബേക്കൽ]]''' &mdash; കടൽത്തീരവും കോട്ടയും, 166 കി.മീ * '''[[Wy/ml/കോട്ടക്കൽ|കോട്ടക്കൽ]]''' &mdash; ഔഷധസസ്യ കേന്ദ്രം, 46 കി.മീ * '''[[Wy/ml/നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂർ]]''' &mdash; തേക്ക് മ്യൂസിയം, 65 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മാഹി|മാഹി]]''' &mdash; പഴയ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ്, 61 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മലമ്പുഴ|മലമ്പുഴ]]''' &mdash; പൂന്തോട്ടം, [[Wy/ml/പാലക്കാട്|പാലക്കാട്]] 140 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മേപ്പാടി|മേപ്പാടി]]''' &mdash; [[Wy/ml/കൽപ്പറ്റ|കൽപ്പറ്റയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ 78 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരു]]''' &mdash; നഗരം, 210 കി.മീ {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/മലബാര്‍}} ceco1xt6w5f7do2augkk9yt5e5s7gam 7247737 7247591 2026-07-11T11:41:18Z HaniyahUsman 2693242 തെറ്റു തിരുത്തി 7247737 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Kozhikode district Thusharagiri waterfalls.jpg|pgname=കോഴിക്കോട് ജില്ല}} '''[https://kozhikode.nic.in/ കോഴിക്കോട് ജില്ല]''' ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ [[Wy/ml/മലബാർ|മലബാർ]] മേഖലയിലാണ്. ജനസംഖ്യ 2.8 ദശലക്ഷവും സാന്ദ്രത ഒരു കിലോമീറ്ററിന് 2,025 ആളുകളുമാണ്. [[File:Thirayattam- (Karumakam & kariyathan thira).JPG|thumb|തിറയാട്ടം നൃത്തം]] ==നഗരങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]]|wikidata=Q28729}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂർ]]|wikidata=Q759539}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫാറൂഖ് കോളേജ്|ഫാറൂഖ് കോളേജ്]]|wikidata=Q8712666}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫറോക്ക്|ഫറോക്ക്]]|wikidata=Q1525568}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കാപ്പാട്|കാപ്പാട്]]|wikidata=Q3289099}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊയിലാണ്ടി|കൊയിലാണ്ടി]]|wikidata=Q2720777}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കുന്നമംഗലം|കുന്നമംഗലം]]|wikidata=Q6444914}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/രാമനാട്ടുകര|രാമനാട്ടുകര]]|wikidata=Q2568349}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]]|wikidata=Q7709805}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/തിരുവമ്പാടി|തിരുവമ്പാടി]]|wikidata=Q7785500}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വടകര|വടകര]]|wikidata=Q2283340}} ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''കക്കയം''' &mdash; വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ജലസംഭരണി, പാറകയറ്റത്തിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം * '''പെരുവണ്ണാമുഴി''' (കുറ്റിയാടി) &mdash; അണക്കെട്ടും പൂന്തോട്ടങ്ങളും * '''പുലിമൂട്ട്''' ([[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂരിൽ]]) &mdash; ഒരു കിലോമീറ്റർ നടപ്പാതയിലൂടെ കടലിലേക്ക് ==മനസ്സിലാക്കുക== കണ്ണൂർ ജില്ലയെ അപേക്ഷിച്ച് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ജനങ്ങൾ പൊതുവെ സമാധാനപരവും രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കപ്പെടാത്തവരുമാണ്. വിനോദസഞ്ചാരികളെയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== '''കാലിക്കറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം''' ({{Wy/ml/IATA|CCJ}}) കോഴിക്കോട് നഗരത്തിൽ നിന്ന് 29 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ബസ്സുകൾ ലഭ്യമാണ്. സർക്കാർ ബസ്സുകളെ അവസാനം "ആർ.ടി.സി." അല്ലെങ്കിൽ ''റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ'' എന്ന അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും (ഉദാ. കെഎസ്ആർടിസി, ടിഎൻആർടിസി, ഡബ്ല്യുബിആർടിസി). സ്വകാര്യ ഏജൻസികൾ നടത്തുന്ന രാത്രി ബസ്സുകളാണ് കൂടുതൽ ചെലവേറിയതും സുഖകരവുമായ ഐശ്ചികങ്ങൾ. എല്ലാ ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഇവ വിമാന തരം ഇരിപ്പിടങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. റോഡ് NH966 കോഴിക്കോട്-മലപ്പുറം-പാലക്കാട്. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== കിലോമീറ്ററിന് ₹15 മാത്രം ഈടാക്കുന്നതിനാൽ ഓട്ടോറിക്ഷകളാണ് ഇവിടെ ജനപ്രിയ ഐശ്ചികം. എല്ലാ ടാക്സികളും ലഭ്യമാണ്. മൂന്ന് കിലോമീറ്ററിന് ₹7 ആണ് ബസ്സുകളുടെ നിരക്ക്. യാത്രക്കാരോടുള്ള സൗഹൃദപരമായ മനോഭാവം കാരണം മിനിബസ്സുകൾ കുറച്ചുകൂടി ജനപ്രിയമാണ്, പക്ഷേ അവ നഗരങ്ങളിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഒരു ദിവസത്തെ കരാറിന് ₹1,000 ന് എയർ കണ്ടീഷൻ ചെയ്ത കാറുകളും ജീപ്പുകളും ലഭ്യമാണ്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== * '''ബേപ്പൂർ പുളിമൂട്ട്''' &mdash; ഒരു കടൽപ്പാതയ്ക്കായി * '''ചാലിയം''' &mdash; ഗ്രാമവും കടൽത്തീരവും * '''എളമരം ജെട്ടി''' &mdash; ചാലിയറ പുഴയിൽ * '''മാനാഞ്ചിറ കുളം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] നഗരത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് * '''മിശ്കാൽ മസ്ജിദ്''' &mdash; കുറ്റിച്ചിറ * '''പെരുവണ്ണാമുഴി ഡാം''' &mdash; കുറ്റ്യാടി * '''സരോവരം ജീവശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] * '''തള്ളി ക്ഷേത്രം''' &mdash; പാളയം * '''തുഷാരഗിരി വനം''' &mdash; [[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]] * സർഗാലയ കരകൗശല ഗ്രാമം ‌&#x2014; ഇരിങൽ * പഴശി രാജാ മ്യൂസിയം ‌&#x2014; ഈസ്റ്റ് ഹില്ല് * കൊഴിക്കോട് ബീച്ച് ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== മിക്ക ഭക്ഷണശാലകളിലും വെളിച്ചെണ്ണയിൽ പാകം ചെയ്ത കേരളീയ ഭക്ഷണം മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഉത്തരേന്ത്യൻ, ചൈനീസ് ഭക്ഷണങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. വിലകൂടിയ ഹോട്ടലുകളിലും റിസോർട്ടുകളിലും യൂറോപ്യൻ ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ്. എല്ലാ അന്താരാഷ്ട്ര ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ശൃംഖലകളും നഗരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==കുടിക്കുക== വൈനും ബിയറും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ വീര്യം കൂടിയ പാനീയങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾ സ്റ്റാർ ഹോട്ടലുകളിൽ പോകണം, രാത്രിജീവിതം പ്രധാന നഗരത്തിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== പകൽ സമയത്ത് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നത് സുരക്ഷിതമാണ്. രാത്രി 8 മണിക്ക് ശേഷം ഗ്രാമങ്ങൾ വിജനമാകും, കാരണം നേരത്തെ വിരമിക്കുന്ന ശീലം പ്രാദേശിക ജനതയെ അലട്ടുന്നു. ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''അഴീക്കോട് കടൽത്തീരം''' &mdash; [[Wy/ml/കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിൽ]] നിന്ന് 97 കി.മീ. * '''[[Wy/ml/ബേക്കൽ|ബേക്കൽ]]''' &mdash; കടൽത്തീരവും കോട്ടയും, 166 കി.മീ * '''[[Wy/ml/കോട്ടക്കൽ|കോട്ടക്കൽ]]''' &mdash; ഔഷധസസ്യ കേന്ദ്രം, 46 കി.മീ * '''[[Wy/ml/നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂർ]]''' &mdash; തേക്ക് മ്യൂസിയം, 65 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മാഹി|മാഹി]]''' &mdash; പഴയ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ്, 61 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മലമ്പുഴ|മലമ്പുഴ]]''' &mdash; പൂന്തോട്ടം, [[Wy/ml/പാലക്കാട്|പാലക്കാട്]] 140 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മേപ്പാടി|മേപ്പാടി]]''' &mdash; [[Wy/ml/കൽപ്പറ്റ|കൽപ്പറ്റയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ 78 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരു]]''' &mdash; നഗരം, 210 കി.മീ {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/മലബാര്‍}} hcqe35flwbnb9rldkftk227yxupi8d9 7247749 7247737 2026-07-11T11:45:51Z HaniyahUsman 2693242 7247749 wikitext text/x-wiki {{Wy/ml/Pagebanner|WV banner Kozhikode district Thusharagiri waterfalls.jpg|pgname=കോഴിക്കോട് ജില്ല}} '''[https://kozhikode.nic.in/ കോഴിക്കോട് ജില്ല]''' ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ [[Wy/ml/മലബാർ|മലബാർ]] മേഖലയിലാണ്. ജനസംഖ്യ 2.8 ദശലക്ഷവും സാന്ദ്രത ഒരു കിലോമീറ്ററിന് 2,025 ആളുകളുമാണ്. [[File:Thirayattam- (Karumakam & kariyathan thira).JPG|thumb|തിറയാട്ടം നൃത്തം]] ==നഗരങ്ങൾ== * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]]|wikidata=Q28729}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂർ]]|wikidata=Q759539}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫാറൂഖ് കോളേജ്|ഫാറൂഖ് കോളേജ്]]|wikidata=Q8712666}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/ഫറോക്ക്|ഫറോക്ക്]]|wikidata=Q1525568}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കാപ്പാട്|കാപ്പാട്]]|wikidata=Q3289099}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കൊയിലാണ്ടി|കൊയിലാണ്ടി]]|wikidata=Q2720777}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/കുന്നമംഗലം|കുന്നമംഗലം]]|wikidata=Q6444914}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/രാമനാട്ടുകര|രാമനാട്ടുകര]]|wikidata=Q2568349}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]]|wikidata=Q7709805}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/തിരുവമ്പാടി|തിരുവമ്പാടി]]|wikidata=Q7785500}} * {{Wy/ml/Marker|type=city|name=[[Wy/ml/വടകര|വടകര]]|wikidata=Q2283340}} ==മറ്റു ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''കക്കയം''' &mdash; വനങ്ങൾ, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങൾ, ജലസംഭരണി, പാറകയറ്റത്തിന് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം * '''പെരുവണ്ണാമുഴി''' (കുറ്റിയാടി) &mdash; അണക്കെട്ടും പൂന്തോട്ടങ്ങളും * '''പുലിമൂട്ട്''' ([[Wy/ml/ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂരിൽ]]) &mdash; ഒരു കിലോമീറ്റർ നടപ്പാതയിലൂടെ കടലിലേക്ക് ==മനസ്സിലാക്കുക== കണ്ണൂർ ജില്ലയെ അപേക്ഷിച്ച് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ ജനങ്ങൾ പൊതുവെ സമാധാനപരവും രാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കപ്പെടാത്തവരുമാണ്. വിനോദസഞ്ചാരികളെയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത്. ==എത്തിച്ചേരുക== ===വിമാന മാർഗ്ഗം=== '''കാലിക്കറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം''' ({{Wy/ml/IATA|CCJ}}) കോഴിക്കോട് നഗരത്തിൽ നിന്ന് 29 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. ===റെയിൽ മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാണ്. ===ബസ്സ് മാർഗ്ഗം=== ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ബസ്സുകൾ ലഭ്യമാണ്. സർക്കാർ ബസ്സുകളെ അവസാനം "ആർ.ടി.സി." അല്ലെങ്കിൽ ''റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷൻ'' എന്ന അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും (ഉദാ. കെഎസ്ആർടിസി, ടിഎൻആർടിസി, ഡബ്ല്യുബിആർടിസി). സ്വകാര്യ ഏജൻസികൾ നടത്തുന്ന രാത്രി ബസ്സുകളാണ് കൂടുതൽ ചെലവേറിയതും സുഖകരവുമായ ഐശ്ചികങ്ങൾ. എല്ലാ ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും ഉത്ഭവിക്കുന്ന ഇവ വിമാന തരം ഇരിപ്പിടങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. റോഡ് NH966 കോഴിക്കോട്-മലപ്പുറം-പാലക്കാട്. ==ചുറ്റിക്കറങ്ങുക== കിലോമീറ്ററിന് ₹15 മാത്രം ഈടാക്കുന്നതിനാൽ ഓട്ടോറിക്ഷകളാണ് ഇവിടെ ജനപ്രിയ ഐശ്ചികം. എല്ലാ ടാക്സികളും ലഭ്യമാണ്. മൂന്ന് കിലോമീറ്ററിന് ₹7 ആണ് ബസ്സുകളുടെ നിരക്ക്. യാത്രക്കാരോടുള്ള സൗഹൃദപരമായ മനോഭാവം കാരണം മിനിബസ്സുകൾ കുറച്ചുകൂടി ജനപ്രിയമാണ്, പക്ഷേ അവ നഗരങ്ങളിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഒരു ദിവസത്തെ കരാറിന് ₹1,000 ന് എയർ കണ്ടീഷൻ ചെയ്ത കാറുകളും ജീപ്പുകളും ലഭ്യമാണ്. ==ചുറ്റിക്കാണുക== * '''ബേപ്പൂർ പുളിമൂട്ട്''' &mdash; ഒരു കടൽപ്പാതയ്ക്കായി * '''ചാലിയം''' &mdash; ഗ്രാമവും കടൽത്തീരവും * '''എളമരം ജെട്ടി''' &mdash; ചാലിയറ പുഴയിൽ * '''മാനാഞ്ചിറ കുളം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] നഗരത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് * '''മിശ്കാൽ മസ്ജിദ്''' &mdash; കുറ്റിച്ചിറ * '''പെരുവണ്ണാമുഴി ഡാം''' &mdash; കുറ്റ്യാടി * '''സരോവരം ജീവശാസ്ത്ര ഉദ്യാനം''' &mdash; [[Wy/ml/കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്]] * '''തള്ളി ക്ഷേത്രം''' &mdash; പാളയം * '''തുഷാരഗിരി വനം''' &mdash; [[Wy/ml/താമരശ്ശേരി|താമരശ്ശേരി]] * സർഗാലയ കരകൗശല ഗ്രാമം ‌&#x2014; ഇരിങൽ * പഴശി രാജാ മ്യൂസിയം ‌&#x2014; ഈസ്റ്റ് ഹില്ല് * കൊഴിക്കോട് ബീച്ച് * റീജനൽ സയന്സ് സെന്റെർ & പ്ലാനറ്റേറിയം ==ചെയ്യുക== ==കഴിക്കുക== മിക്ക ഭക്ഷണശാലകളിലും വെളിച്ചെണ്ണയിൽ പാകം ചെയ്ത കേരളീയ ഭക്ഷണം മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ഉത്തരേന്ത്യൻ, ചൈനീസ് ഭക്ഷണങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. വിലകൂടിയ ഹോട്ടലുകളിലും റിസോർട്ടുകളിലും യൂറോപ്യൻ ഭക്ഷണം ലഭ്യമാണ്. എല്ലാ അന്താരാഷ്ട്ര ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ശൃംഖലകളും നഗരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==കുടിക്കുക== വൈനും ബിയറും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ വീര്യം കൂടിയ പാനീയങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾ സ്റ്റാർ ഹോട്ടലുകളിൽ പോകണം, രാത്രിജീവിതം പ്രധാന നഗരത്തിൽ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ. ==സുരക്ഷിതമായിരിക്കുക== പകൽ സമയത്ത് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നത് സുരക്ഷിതമാണ്. രാത്രി 8 മണിക്ക് ശേഷം ഗ്രാമങ്ങൾ വിജനമാകും, കാരണം നേരത്തെ വിരമിക്കുന്ന ശീലം പ്രാദേശിക ജനതയെ അലട്ടുന്നു. ==അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ== * '''അഴീക്കോട് കടൽത്തീരം''' &mdash; [[Wy/ml/കണ്ണൂർ|കണ്ണൂരിൽ]] നിന്ന് 97 കി.മീ. * '''[[Wy/ml/ബേക്കൽ|ബേക്കൽ]]''' &mdash; കടൽത്തീരവും കോട്ടയും, 166 കി.മീ * '''[[Wy/ml/കോട്ടക്കൽ|കോട്ടക്കൽ]]''' &mdash; ഔഷധസസ്യ കേന്ദ്രം, 46 കി.മീ * '''[[Wy/ml/നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂർ]]''' &mdash; തേക്ക് മ്യൂസിയം, 65 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മാഹി|മാഹി]]''' &mdash; പഴയ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ്, 61 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മലമ്പുഴ|മലമ്പുഴ]]''' &mdash; പൂന്തോട്ടം, [[Wy/ml/പാലക്കാട്|പാലക്കാട്]] 140 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മേപ്പാടി|മേപ്പാടി]]''' &mdash; [[Wy/ml/കൽപ്പറ്റ|കൽപ്പറ്റയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ 78 കി.മീ * '''[[Wy/ml/മൈസൂരു|മൈസൂരു]]''' &mdash; നഗരം, 210 കി.മീ {{Wy/ml/IsPartOf|Wy/ml/മലബാര്‍}} 8wdzujnk5zcbyb915awr846b9tkvlqa 10 3786343 7246752 7246644 2026-07-10T12:06:49Z Deepturquoise 2613705 7246752 wikitext text/x-wiki {| |- |align="center"| <div style="padding: 0.6em; text-align: left; margin-top: 1em; font-size: 1.2em;"> [[Wb/su/Carita Kapitan Bonteku|Carita Kapitan Bontekoe]] – [[Wb/su/Kitab Dongéng-Dongéng nu Aranéh|Dongéng-Dongéng nu Aranéh]] – [[Wb/su/Haneut Kasorénakeun jeung Carita Séjén|Haneut Kasorénakeun jeung Carita Séjén]] – [[Wb/su/Mitra nu Tani (Jilid 1)/Lampah Nyieun Séngkéd|Mitra nu Tani]] – [[Wb/su/Kitab Tuhfah|Kitab Tuhfah]] – [[:Category:Wb/su/Resép|Resép]] – [[Wb/su/Wikibarudak:Aksara Ngalagena|Wikibarudak:Aksara Sunda]] – [[Wb/su/Warnasari|Warnasari]] – [[Wb/su/Wawacan Wulang Krama|Wawacan Wulang Krama]] ('''[[:Category:Wb/su|Salengkepna...]]''') </div> | width="150px" align="center" | <div>[[File:Icon Book and lightbulb - RWiC.png|150px|right]]</div> |} <noinclude>[[Category:Wb/su]]</noinclude> rfzlhu6aybbd9vux0zjr4lymwapaphz 7246754 7246752 2026-07-10T12:08:00Z Deepturquoise 2613705 7246754 wikitext text/x-wiki {| |- |align="center"| <div style="padding: 0.6em; text-align: left; margin-top: 1em; font-size: 1.2em;"> [[Wb/su/Carita Kapitan Bonteku|Carita Kapitan Bontekoe]] – [[Wb/su/Kitab Dongéng-Dongéng nu Aranéh|Dongéng-Dongéng nu Aranéh]] – [[Wb/su/Haneut Kasorénakeun jeung Carita Séjén|Haneut Kasorénakeun jeung Carita Séjén]] – [[Wb/su/Mitra nu Tani (Jilid 1)/Lampah Nyieun Séngkéd|Mitra nu Tani]] – [[Wb/su/Kitab Tuhfah|Kitab Tuhfah]] – [[:Category:Wb/su/Resép|Resép Kadaharan]] – [[Wb/su/Wikibarudak:Aksara Ngalagena|Wikibarudak:Aksara Sunda]] – [[Wb/su/Warnasari|Warnasari]] – [[Wb/su/Wawacan Wulang Krama|Wawacan Wulang Krama]] ('''[[:Category:Wb/su|Salengkepna...]]''') </div> | width="150px" align="center" | <div>[[File:Icon Book and lightbulb - RWiC.png|150px|right]]</div> |} <noinclude>[[Category:Wb/su]]</noinclude> nf3jdyxgmdfy8np7ocebcqltyxn2weh 0 3788316 7247222 7246269 2026-07-10T23:01:20Z Ngminnie 2608586 /* */ 7247222 wikitext text/x-wiki Abū al-Qāsim ʿAbbās ibn Firnās ibn Wardās al-Tākurunnī (Lorbi Tɩrɩ: أَبُو ٱلْقَاسِمِ، عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ بْنِ وَرْدَاسَ ٱلتَّاكُرُنِّيُّ; c. 809/810 – 887 CE), jɛmaa aŋ bannuʋ ka '''ʿAbbās ibn Firnās''' '''(Lorbi Tɩrɩ: عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ)''' daaŋ ɩyɛ bagɩna a yi Andalusia (jine Spain): a daaŋ ɩ buŋpaalɩmaana, ŋmarɩhbie bagɩna, Tɩɩŋdaana, chemist, mansiŋmaana, yieŋyiene anɩŋ Lugusɛʋrɩ Sɛʋra. Tɔɔhebu tɔɔheyeŋ ka ʋ daaŋ mɔɔyeŋ ka ʋ ɛgɩ nyɛ. Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ suŋ ŋmarɩhbiebambu nɩŋ mansiŋmaalɩ yɛlɩtarhe puoŋ. Ʋ daaŋ maalɩyɛ mansiŋ kaŋa baŋ maŋ dɩ chɛgɩra ŋmarɩbie lɛohebo. A maalɩŋ paahe, Ibn Firnas la waanɩyɛ bɔɔ nɩ baŋ na baŋ dɩ maalɩ kolbaa ŋa aŋ nyɛra anɩŋ nyaahaa ŋa mɩŋ baŋ maŋ dɩ kanna, baŋ daaŋ buɔɔnaa ka kubi kannɩhe. kmhl0sn78i4hixq0jt2u41c1j8li0v6 7247240 7247222 2026-07-10T23:17:31Z Ngminnie 2608586 7247240 wikitext text/x-wiki Abū al-Qāsim ʿAbbās ibn Firnās ibn Wardās al-Tākurunnī (Lorbi Tɩrɩ: أَبُو ٱلْقَاسِمِ، عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ بْنِ وَرْدَاسَ ٱلتَّاكُرُنِّيُّ; c. 809/810 – 887 CE), jɛmaa aŋ bannuʋ ka '''ʿAbbās ibn Firnās''' '''(Lorbi Tɩrɩ: عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ)''' daaŋ ɩyɛ bagɩna a yi Andalusia (jine Spain): a daaŋ ɩ buŋpaalɩmaana, ŋmarɩhbie bagɩna, Tɩɩŋdaana, chemist, mansiŋmaana, yieŋyiene anɩŋ Lugusɛʋrɩ Sɛʋra. Tɔɔhebu tɔɔheyeŋ ka ʋ daaŋ mɔɔyeŋ ka ʋ ɛgɩ nyɛ. Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ suŋ ŋmarɩhbiebambu nɩŋ mansiŋmaalɩ yɛlɩtarhe puoŋ. Ʋ daaŋ maalɩyɛ mansiŋ kaŋa baŋ maŋ dɩ chɛgɩra ŋmarɩbie lɛohebo. A maalɩŋ paahe, Ibn Firnas la waanɩyɛ bɔɔ nɩ baŋ na baŋ dɩ maalɩ kolbaa ŋa aŋ nyɛra anɩŋ nyaahaa ŋa mɩŋ baŋ maŋ dɩ kanna, baŋ daaŋ buɔɔnaa ka kubi kannɩhe. == Vorihuŋ Piilee == Bagɩnɩba jaa sagɩyeŋ ka Ibn Fiirnas _ youri paalɩɩ aŋ ɩ Abu al-Qasim Abbas Ibn Firnas Ibn Wirdas al-Takurini_ ɩyɛ nie ŋa baŋ daaŋ dɔgɩ Ronda, aŋ bi Takurunna teŋkpoŋ; a daaŋ kpɛ Córdoba, aŋ daaŋ ɩ Umayyad mawlaa ŋa bʋʋrɩɩ aŋ daaŋ ɩ Berber. Ʋ nabaalɩ mine laŋ daaŋ jɛʋdi Iberia Peninsula. Puore sɛʋrɩ aŋ wa maalɩŋ tiire bla nɩ Lorbi Tɩrɩ aŋ suŋ Bambujulhuu baabo na baŋ bighiye Abbas ibn Firnas ka ʋ paahe Sɩlaamahe puoŋ bɩɩ ka Muladi deehuu daaŋ la. pknh4e1t2j7kr2z49dj41y48ev828pi 7247287 7247240 2026-07-11T02:12:26Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/wlx]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7247287 wikitext text/x-wiki Abū al-Qāsim ʿAbbās ibn Firnās ibn Wardās al-Tākurunnī (Lorbi Tɩrɩ: أَبُو ٱلْقَاسِمِ، عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ بْنِ وَرْدَاسَ ٱلتَّاكُرُنِّيُّ; c. 809/810 – 887 CE), jɛmaa aŋ bannuʋ ka '''ʿAbbās ibn Firnās''' '''(Lorbi Tɩrɩ: عَبَّاسُ بْنُ فِرْنَاسِ)''' daaŋ ɩyɛ bagɩna a yi Andalusia (jine Spain): a daaŋ ɩ buŋpaalɩmaana, ŋmarɩhbie bagɩna, Tɩɩŋdaana, chemist, mansiŋmaana, yieŋyiene anɩŋ Lugusɛʋrɩ Sɛʋra. Tɔɔhebu tɔɔheyeŋ ka ʋ daaŋ mɔɔyeŋ ka ʋ ɛgɩ nyɛ. Ibn Firnas daaŋ mɔɔyeŋ suŋ ŋmarɩhbiebambu nɩŋ mansiŋmaalɩ yɛlɩtarhe puoŋ. Ʋ daaŋ maalɩyɛ mansiŋ kaŋa baŋ maŋ dɩ chɛgɩra ŋmarɩbie lɛohebo. A maalɩŋ paahe, Ibn Firnas la waanɩyɛ bɔɔ nɩ baŋ na baŋ dɩ maalɩ kolbaa ŋa aŋ nyɛra anɩŋ nyaahaa ŋa mɩŋ baŋ maŋ dɩ kanna, baŋ daaŋ buɔɔnaa ka kubi kannɩhe. == Vorihuŋ Piilee == Bagɩnɩba jaa sagɩyeŋ ka Ibn Fiirnas _ youri paalɩɩ aŋ ɩ Abu al-Qasim Abbas Ibn Firnas Ibn Wirdas al-Takurini_ ɩyɛ nie ŋa baŋ daaŋ dɔgɩ Ronda, aŋ bi Takurunna teŋkpoŋ; a daaŋ kpɛ Córdoba, aŋ daaŋ ɩ Umayyad mawlaa ŋa bʋʋrɩɩ aŋ daaŋ ɩ Berber. Ʋ nabaalɩ mine laŋ daaŋ jɛʋdi Iberia Peninsula. Puore sɛʋrɩ aŋ wa maalɩŋ tiire bla nɩ Lorbi Tɩrɩ aŋ suŋ Bambujulhuu baabo na baŋ bighiye Abbas ibn Firnas ka ʋ paahe Sɩlaamahe puoŋ bɩɩ ka Muladi deehuu daaŋ la. [[Category:Wp/wlx]] e5h1fd5o4spzmrjfnw36ab698e81fvn 0 3788552 7247285 7245059 2026-07-11T02:11:32Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/wlx]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7247285 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q3246973}} A '''black-eyed pea''' bii '''black-eyed bean'''<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Black-eyed_pea#cite_note-2</ref> ɩyε [[Wp/wlx/Legume|legume]] ba burɩ dunεε lomborɩ jaa anɩŋ ʋ bile sɩgɩbu , [[Wp/wlx/Bean|bean]] ba maŋ dɩ. ʋ ɩyε a [[Wp/wlx/Subspecies|subspecies]] ku a [[Wp/wlx/Cowpea|cowpea]], a daʋ kaŋa [[Wp/wlx/Old World|Old World]] a [[Wp/wlx/Domesticated|domesticated]] a Africa puoŋ,kyε wɔgrɩ ba maŋ buonʋʋ cowpea. == Culinary uses worldwide == === Africa and the Middle East === [[Wp/wlx/Egypt|Egypt]] puoŋ, black-eyed peas yuorɩ kaŋa ɩyɛ ''lobia''<ref>https://www.sugarandgarlic.com/loubiya-egyptian-black-eyed-pea-stew/</ref>''.'' Ka ba naŋ wa dugɩ nɩŋ albasa , garlic, nenɩ anɩŋ kombi kuoŋ, a kyɛ servɩ nɩŋ Egyptian muɩ anɩŋ [[Wp/wlx/Pastilla|pastina]] baŋ buona ''shaerya'' mixed in,ba maŋ maalɩyɛ muɩ sɩɩŋ sunhi a Egypt puoŋ. A [[Wp/wlx/Jordan, Lebanon|Jordan, Lebanon]], anɩŋ [[Wp/wlx/Syria|Syria]], ''lobya'' bii green black-eyed beans ba maŋ dugɩ anɩŋ onion, garlic, tomatoes, peeled anɩŋ chopped, olive oil, salt anɩŋ black pepper. === South Asia === [[//en.wikipedia.org/wiki/File:Lobia_Curry.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lobia_Curry.JPG|thumb|''Lobia'' curry, a black-eyed peas dish from India]] A bean kaŋa ɩyɛ buŋ baŋ maana a paalɩhɩ ŋaŋ [[Wp/wlx/India, Nepal, Pakistan|India, Nepal, Pakistan]] anɩŋ [[Wp/wlx/Bangladesh|Bangladesh]]. A [[Wp/wlx/Hindi, Punjabi|Hindi, Punjabi]] puoŋ anɩŋ Nepali kokoe ku [[Wp/wlx/North India,|North India,]] Pakistan anɩŋ Nepal, black-eyed peas yuori kaŋa ɩyɛ ''lobia'' (लोबीया / ਲੋਬੀਆ) bii ''rongi'' (रोंगी / ਰੌਁਗੀ). Ba maŋ dugaa awa ''[[Wp/wlx/Daal|daal]]'' kyɛ servɩ nɩŋ mui dugɩrɩhɩ A [[Wp/wlx/Gujarat|Gujarat]], ba maŋ buonaa ''suki choli''/''choli'' ([[Wp/wlx/Gujarati-|Gujarati-]] સુકી ચોળી/ચોળી). A [[Wp/wlx/Bengali|Bengali]] a yɛla India chelɩɩ ([[Wp/wlx/West Bengal|West Bengal]]) anɩŋ [[Wp/wlx/Bangladesh,|Bangladesh,]] ba maŋ la buonaa ''borboti kolai'' (Bengali-বরবটি কলাই). A[[Wp/wlx/Odisha|Odisha]], ba buonaa ''jhudanga''/''jhunga'' ([[Wp/wlx/Odia-|Odia-]] ଝୁଡ଼ଙ୍ଗ/ଝୁଙ୍ଗ). A [[Wp/wlx/Assam|Assam]],ba maŋ buonaa ''lesera maah'' ([[Wp/wlx/Assamese|Assamese]]- লেচৰা মাহ == Sɩɩmaa yɛltarihɩ == 100&#x20;g black-eyed peas dugɩbu tarɛɛ {{convert|484|kJ|kcal|abbr=off}} ku sɩɩmaa kpɩɛngu anɩŋ a [[Wp/wlx/Folate|folate]] yijɩe a la tarɩ [[Wp/wlx/Thiamine, iron, magnesium, manganese, phosphorus|thiamine, iron, magnesium, manganese, phosphorus]], anɩŋ [[Wp/wlx/Zinc|zinc]]<ref>https://web.archive.org/web/20121218083216/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4678</ref>. A legume mɩŋ ɩyɛ buŋ aŋ tarɩ [[Wp/wlx/Dietary fiber|dietary fiber]] (6.5&#x20;g per 100&#x20;g serving) kyɛ tarɩ vitamins anɩŋ minerals jaani aŋ sɩŋ-taa(table). {| class="wikitable" |+Mature black-eyed peas cooked, no salt ! colspan="2" |Nutritional value per 100&#x20;g (3.5&#x20;oz) |- !Energy |484&#x20;kJ (116&#x20;kcal) |- !'''Carbohydrates''' |20.76 g |- !Sugars |3.3 g |- !Dietary fiber |6.5 g |- !'''Fat''' |0.53 g |- !'''Protein''' |7.73 g |- | colspan="2" | |- | colspan="2" | |- | colspan="2" |^†Percentages estimated using US&#x20;recommendations for adults,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Black-eyed_pea#cite_note-FDADailyValues-29</ref>except for potassium, which is estimated based on expert recommendation from the National Academies.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545428/table/tab_4_7/</ref> |} == Mɩŋ kaa byε == * Adzuki bean * Chickpea * Dixie Lee pea * Green bean * Lentil * List of diseases of the common bean * Mung bean * Organic beans * Pulse (legume) * Sea Island red pea * Vicia faba {{Clear}} == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] gv4sehrsw4fctihaho3ifp17xxogus2 0 3788562 7246791 7245009 2026-07-10T12:19:13Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246791 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo [[Category:Wp/nyn]] ttkh577i4jta38j0yz42jdy3ckgc5gp 7246793 7246791 2026-07-10T12:19:53Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246793 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, [[Category:Wp/nyn]] 4rfnjfheff46qrmwcie38mrzg59hv8r 7246795 7246793 2026-07-10T12:20:43Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246795 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. [[Category:Wp/nyn]] ivfy0ng9aimcy6tc5fn666frz48gb4i 7246799 7246795 2026-07-10T12:22:01Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246799 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti [[Category:Wp/nyn]] 7lr3oo75ejhqnjtj6bs2q6cl4kjhfe9 7246803 7246799 2026-07-10T12:22:44Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246803 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero [[Category:Wp/nyn]] 1qszhlzgy62yasy941ctz0v3ujpkrsc 7246804 7246803 2026-07-10T12:23:22Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246804 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, [[Category:Wp/nyn]] t680rpbcc1kbu3wr6gp6x6caq0i6q6x 7246821 7246804 2026-07-10T12:26:59Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246821 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. [[Category:Wp/nyn]] 09lwdaatja1rljv15pb66iyeg75rljb 7246834 7246821 2026-07-10T12:29:50Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246834 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, [[Category:Wp/nyn]] a5enbjmtdih6buxq1yzed85lmd1f5zg 7246838 7246834 2026-07-10T12:30:36Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246838 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande [[Category:Wp/nyn]] 5z8nmhx5m3t851yht93s558lmx59xti 7246844 7246838 2026-07-10T12:31:39Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246844 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) [[Category:Wp/nyn]] tblr5ngphsjwftg1xozl2p9ipn2rgbj 7246855 7246844 2026-07-10T12:35:01Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246855 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, tr [[Category:Wp/nyn]] 9e4djuqyrorumlwv42mk5o7cdfl64v3 7246860 7246855 2026-07-10T12:36:30Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246860 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. [[Category:Wp/nyn]] 1witrhxlh3p2h8bqe0bne4jqo767ycg 7246863 7246860 2026-07-10T12:38:06Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246863 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, [[Category:Wp/nyn]] k07g98k4242151f01sznuoknejs9nfw 7246865 7246863 2026-07-10T12:38:46Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246865 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, [[Category:Wp/nyn]] 3r9qty54hsd6m4zjtbssifwaobbnk3j 7246866 7246865 2026-07-10T12:39:41Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246866 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero [[Category:Wp/nyn]] fw28s5t5dkclxs8exx2blirxpavopl1 7246867 7246866 2026-07-10T12:40:19Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246867 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), [[Category:Wp/nyn]] 6esxxlypzwi3dvl4epzj4f4zmj9jii1 7246869 7246867 2026-07-10T12:40:59Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246869 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka [[Category:Wp/nyn]] fqz91mxx2kdpzkw342cz747fd6pq4s0 7246870 7246869 2026-07-10T12:41:38Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246870 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. [[Category:Wp/nyn]] 6j31p3o0btw2hv5uy7uatoxgfx87shb 7246871 7246870 2026-07-10T12:42:52Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246871 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, [[Category:Wp/nyn]] my7ga42gtwd6t611s971t8z1r4rutxy 7246872 7246871 2026-07-10T12:43:36Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7246872 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri [[Category:Wp/nyn]] ngj64fqawytg6wcivd3flaynlzm12on 7247045 7246872 2026-07-10T15:29:12Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247045 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management [[Category:Wp/nyn]] 1ssm62diba7zpwotnrgl3v144wttcin 7247046 7247045 2026-07-10T15:30:02Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247046 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. [[Category:Wp/nyn]] i8ciu2ts9h76y7ir8d28avy9vzaqjjp 7247047 7247046 2026-07-10T15:33:40Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247047 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, [[Category:Wp/nyn]] dvnpewbkqbdx7dq12ifgly6t0cvufg9 7247048 7247047 2026-07-10T15:34:37Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247048 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts [[Category:Wp/nyn]] cii2ioauul0wx6qdfg9mt13cdxfofug 7247049 7247048 2026-07-10T15:35:47Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247049 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. [[Category:Wp/nyn]] 7x5o4fsbtnrnra606wpt60hniijjno4 7247054 7247049 2026-07-10T15:39:02Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247054 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == [[Category:Wp/nyn]] 17yh4yidwtcct0gzuomsrlcf3mnmll6 7247059 7247054 2026-07-10T15:45:21Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247059 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo [[Category:Wp/nyn]] 23py3g58aiqs1wn0dmsqmdl8768bszg 7247062 7247059 2026-07-10T15:46:54Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247062 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 [[Category:Wp/nyn]] 0y7kxx8vbbykxgwj0vawkwq5cadfqvd 7247065 7247062 2026-07-10T15:48:28Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247065 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa [[Category:Wp/nyn]] dcq6u2v1zx9vft7256ags20905ouv20 7247071 7247065 2026-07-10T15:50:49Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247071 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana [[Category:Wp/nyn]] gy1a8pcc9k79tgx4g6384iwxpcrl8i5 7247520 7247071 2026-07-11T08:58:21Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247520 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. [[Category:Wp/nyn]] g9g94uhz3sljr35anco3jeh7wm88cdf 7247526 7247520 2026-07-11T09:06:49Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247526 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa [[Category:Wp/nyn]] hgcdf0vt9avqau0d6qqzceboo1gixli 7247527 7247526 2026-07-11T09:07:27Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247527 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School [[Category:Wp/nyn]] 00rro8g3oytab78sr867ji7lwq43aj7 7247529 7247527 2026-07-11T09:08:26Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247529 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, [[Category:Wp/nyn]] 5cvcx501rfdtp4x7oyva93kpasmubgy 7247530 7247529 2026-07-11T09:09:44Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247530 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. [[Category:Wp/nyn]] qu66ipt571cdpvtg4o8zq1w5t4825rp 7247535 7247530 2026-07-11T09:12:21Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247535 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, [[Category:Wp/nyn]] bn4s88m4hyzug2u8f1457h2gay5fo8c 7247538 7247535 2026-07-11T09:13:58Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247538 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, [[Category:Wp/nyn]] 2fccq0alu4lhmz7o9s8c3mmxq6elgjt 7247539 7247538 2026-07-11T09:14:44Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247539 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. [[Category:Wp/nyn]] sq202f8br03im59fcih1hq9gqf3io40 7247544 7247539 2026-07-11T09:20:09Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247544 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, [[Category:Wp/nyn]] 0536zznx2mt4zokev851dn3qkme9d5j 7247545 7247544 2026-07-11T09:21:35Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247545 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki [[Category:Wp/nyn]] bwnf7g0xmuxz3llccr2mfnqgw9p8h4r 7247567 7247545 2026-07-11T09:35:06Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247567 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki [[Category:Wp/nyn]] 749xrn44rr7258ldje23ootmf2eapbv 7247568 7247567 2026-07-11T09:36:12Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247568 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda [[Category:Wp/nyn]] af9z8tfct00i4lov324q20n0mc08pvc 7247569 7247568 2026-07-11T09:37:01Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247569 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa [[Category:Wp/nyn]] r5kscmvysj3sewg32eqig3bh3i7ymsg 7247570 7247569 2026-07-11T09:37:42Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247570 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero [[Category:Wp/nyn]] aajs33wij7ehom3cjzfkieroannj5ix 7247571 7247570 2026-07-11T09:39:09Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247571 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi [[Category:Wp/nyn]] jbcr53jhx6jdrj8nxoqzpitfsojk60r 7247573 7247571 2026-07-11T09:39:57Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247573 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. [[Category:Wp/nyn]] 8chji0w08i3tfmlb6gi78xvt9cp0kcu 7247575 7247573 2026-07-11T09:43:29Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247575 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, [[Category:Wp/nyn]] etpbog01pfc1qybvujavp7ygjcn6tpx 7247577 7247575 2026-07-11T09:44:17Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247577 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, [[Category:Wp/nyn]] 6i2o4u4c5c7s5flfdrt5nnmggahq7d6 7247578 7247577 2026-07-11T09:44:54Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247578 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. [[Category:Wp/nyn]] da1oy3n6xrg5z0y1jixn4mncn8xrpej 7247581 7247578 2026-07-11T10:11:40Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247581 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, [[Category:Wp/nyn]] 9gzriodt0cighgu6orjf3up77s7zebd 7247582 7247581 2026-07-11T10:12:57Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247582 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa [[Category:Wp/nyn]] f9d5q6mxlve7zbgr87w3cwucbgt8zq9 7247583 7247582 2026-07-11T10:17:16Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247583 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. [[Category:Wp/nyn]] 1b26j0hylfg69zsnrsdqeqmy4tknhnu 7247588 7247583 2026-07-11T10:27:09Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247588 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza [[Category:Wp/nyn]] 677t31yvi809jb4p8hi2ph4khl466r5 7247590 7247588 2026-07-11T10:28:24Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247590 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi [[Category:Wp/nyn]] 6qe3cf9k8j2re0obzcwaeika47zy4ij 7247594 7247590 2026-07-11T10:30:18Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247594 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso [[Category:Wp/nyn]] 6wqj6i0hvfbmrl7urn9lj1igtdhynum 7247597 7247594 2026-07-11T10:31:25Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247597 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda [[Category:Wp/nyn]] sksyma3pilk55z852vnk6n82usf0hwa 7247598 7247597 2026-07-11T10:33:30Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247598 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. [[Category:Wp/nyn]] 3ijz0t1a4afx1ussu53hbm3ta6uofi8 7247599 7247598 2026-07-11T10:34:51Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247599 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, [[Category:Wp/nyn]] meoxizzco785szh9fdmzmk9uma1ttfv 7247600 7247599 2026-07-11T10:35:58Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247600 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita [[Category:Wp/nyn]] cmme92hdp5kbr508h8vh1nk7ajy6j6s 7247602 7247600 2026-07-11T10:37:37Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247602 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM [[Category:Wp/nyn]] ec2hztclwijygmin98ziekjii11dxqr 7247603 7247602 2026-07-11T10:38:38Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247603 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. [[Category:Wp/nyn]] gxlo3ec12savsur097mslcm2majsv5a 7247605 7247603 2026-07-11T10:41:21Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247605 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == [[Category:Wp/nyn]] rw8hvz6e8v2pgvmdew74a2xrd5vysgw 7247610 7247605 2026-07-11T10:44:59Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247610 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde [[Category:Wp/nyn]] 0y8gyoenz9lxvcesgfgrzk7fd7w0w17 7247617 7247610 2026-07-11T10:46:08Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247617 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza [[Category:Wp/nyn]] 2h9eb9v7c707m8yec7v4ccbtzpay89m 7247620 7247617 2026-07-11T10:47:08Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247620 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. [[Category:Wp/nyn]] q4fy6410aub2l2jrqrs2jvkv3jxfjbf 7247639 7247620 2026-07-11T10:54:34Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247639 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. [[Category:Wp/nyn]] kbpktr07txc7rtr4rha24nm3uzmzm3x 7247652 7247639 2026-07-11T10:58:31Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247652 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, [[Category:Wp/nyn]] co6i4n5jpv9de6kzjdqeq6f7mbqp6hz 7247655 7247652 2026-07-11T11:00:30Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247655 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi [[Category:Wp/nyn]] nyfm15av89f8f6os80530sgpaea70wb 7247656 7247655 2026-07-11T11:01:20Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247656 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere [[Category:Wp/nyn]] l6v1zlkxvpuk4se4tl9pmod3z0pkbkm 7247665 7247656 2026-07-11T11:03:14Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247665 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. [[Category:Wp/nyn]] kot7hb2g71395643cnrjjlpw3tndmqc 7247670 7247665 2026-07-11T11:07:53Z Tusasirwe Mackline 2612547 translated the article of Rosemary Seninde 7247670 wikitext text/x-wiki == Rosemary Seninde == Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 4wamxjxrx8nxl4w0qm3xwtw2l28tli8 7247681 7247670 2026-07-11T11:13:27Z Tusasirwe Mackline 2612547 added data box 7247681 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q24572753}} Rosemary Nansubuga Seninde, nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru. Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 8q06pvs3rw9rwij9x29f8ap8jkclxoi 7247724 7247681 2026-07-11T11:36:07Z Tusasirwe Mackline 2612547 added a reference 7247724 wikitext text/x-wiki == Rosemary Nansubuga Seninde == {{Wp/nyn/Databox|item=Q24572753}} '''Rosemary Nansubuga Seninde''', nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru.<ref>http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"</ref> Akahungurwa Joyce Moriku. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] fz18v9u40cralyj46nnvc94qxbvsppd 7247730 7247724 2026-07-11T11:37:38Z Tusasirwe Mackline 2612547 added a reference 7247730 wikitext text/x-wiki == Rosemary Nansubuga Seninde == {{Wp/nyn/Databox|item=Q24572753}} '''Rosemary Nansubuga Seninde''', nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru.<ref>http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"</ref> Akahungurwa Joyce Moriku.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/world-bank-withdrawal-could-cripple-education-sector-minister-kaducu-4333580<nowiki/>Monitor website, ''World Bank Withdrawal Could Cripple Education Sector - Minister Kaducu''.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi. Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 6n2z18u24syujxv9cop6ophqymdss9d 7247734 7247730 2026-07-11T11:40:00Z Tusasirwe Mackline 2612547 added a reference 7247734 wikitext text/x-wiki == Rosemary Nansubuga Seninde == {{Wp/nyn/Databox|item=Q24572753}} '''Rosemary Nansubuga Seninde''', nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru.<ref>http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"</ref> Akahungurwa Joyce Moriku.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/world-bank-withdrawal-could-cripple-education-sector-minister-kaducu-4333580<nowiki/>Monitor website, ''World Bank Withdrawal Could Cripple Education Sector - Minister Kaducu''.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi.<ref>http://www.elections.co.ug/new-vision/election/1408206/house-wife-primary-teacher-legislator"From a house wife, primary teacher to legislator".</ref> Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985. Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] oc59doxjc1h98ddri4lciyj9mi9id08 7247738 7247734 2026-07-11T11:41:50Z Tusasirwe Mackline 2612547 added a reference 7247738 wikitext text/x-wiki == Rosemary Nansubuga Seninde == {{Wp/nyn/Databox|item=Q24572753}} '''Rosemary Nansubuga Seninde''', nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru.<ref>http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"</ref> Akahungurwa Joyce Moriku.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/world-bank-withdrawal-could-cripple-education-sector-minister-kaducu-4333580<nowiki/>Monitor website, ''World Bank Withdrawal Could Cripple Education Sector - Minister Kaducu''.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi.<ref>http://www.elections.co.ug/new-vision/election/1408206/house-wife-primary-teacher-legislator"From a house wife, primary teacher to legislator".</ref> Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985.<ref>http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=252 "Profile of Nansubuga Rosemary Seninde: Woman Representative, Wakiso District". </ref> Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha. Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 5nxe6gqfrxzhj51152ltjyujonsx33q 7247745 7247738 2026-07-11T11:43:52Z Tusasirwe Mackline 2612547 added a reference 7247745 wikitext text/x-wiki == Rosemary Nansubuga Seninde == {{Wp/nyn/Databox|item=Q24572753}} '''Rosemary Nansubuga Seninde''', nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru.<ref>http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"</ref> Akahungurwa Joyce Moriku.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/world-bank-withdrawal-could-cripple-education-sector-minister-kaducu-4333580<nowiki/>Monitor website, ''World Bank Withdrawal Could Cripple Education Sector - Minister Kaducu''.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi.<ref>http://www.elections.co.ug/new-vision/election/1408206/house-wife-primary-teacher-legislator"From a house wife, primary teacher to legislator".</ref> Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985.<ref name=":0">http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=252 "Profile of Nansubuga Rosemary Seninde: Woman Representative, Wakiso District". </ref> Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha.<ref name=":0" /> Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management. == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 2e4rmnod6igezf3emsn6guaf1sl7rp0 7247748 7247745 2026-07-11T11:45:11Z Tusasirwe Mackline 2612547 added a reference 7247748 wikitext text/x-wiki == Rosemary Nansubuga Seninde == {{Wp/nyn/Databox|item=Q24572753}} '''Rosemary Nansubuga Seninde''', nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru.<ref>http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"</ref> Akahungurwa Joyce Moriku.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/world-bank-withdrawal-could-cripple-education-sector-minister-kaducu-4333580<nowiki/>Monitor website, ''World Bank Withdrawal Could Cripple Education Sector - Minister Kaducu''.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi.<ref>http://www.elections.co.ug/new-vision/election/1408206/house-wife-primary-teacher-legislator"From a house wife, primary teacher to legislator".</ref> Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985.<ref name=":0">http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=252 "Profile of Nansubuga Rosemary Seninde: Woman Representative, Wakiso District". </ref> Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha.<ref name=":0" /> Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management.<ref name=":0" /> == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College. == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 7c1yowfc830o4z39nv9cm3jvlr7jfat 7247752 7247748 2026-07-11T11:48:47Z Tusasirwe Mackline 2612547 added a reference 7247752 wikitext text/x-wiki == Rosemary Nansubuga Seninde == {{Wp/nyn/Databox|item=Q24572753}} '''Rosemary Nansubuga Seninde''', nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru.<ref>http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"</ref> Akahungurwa Joyce Moriku.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/world-bank-withdrawal-could-cripple-education-sector-minister-kaducu-4333580<nowiki/>Monitor website, ''World Bank Withdrawal Could Cripple Education Sector - Minister Kaducu''.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi.<ref>http://www.elections.co.ug/new-vision/election/1408206/house-wife-primary-teacher-legislator"From a house wife, primary teacher to legislator".</ref> Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985.<ref name=":0">http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=252 "Profile of Nansubuga Rosemary Seninde: Woman Representative, Wakiso District". </ref> Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha.<ref name=":0" /> Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management.<ref name=":0" /> == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College.<ref name=":0" /> == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati. Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] ndrseoyxhfzskf5vgxyoedgz0q5h7i2 7247777 7247752 2026-07-11T11:53:55Z Tusasirwe Mackline 2612547 added a reference 7247777 wikitext text/x-wiki == Rosemary Nansubuga Seninde == {{Wp/nyn/Databox|item=Q24572753}} '''Rosemary Nansubuga Seninde''', nawe arikwetwa Rosemary Nansubuga Sseninde (née Rosemary Nansubuga) (owazairwe 7 Janwari 1965), n'omwegyesa kandi omunyabyabutegyeki omu Uganda. Akaba ari minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese bwa puraimare omu kabineti ya Uganda kumara emyaka etaano. Akatooranwa aha ntebe egyo ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akaza omu mwanya gwa John Chrysostom Muyingo owaabaire minisita w'eihanga ow'eby'obwegyese obwaheiguru.<ref>http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/3235304/data/1345443/-/3o16hn/-/Museveni%2527s+cabinet.pdf "Museveni's new cabinet list At 6 June 2016"</ref> Akahungurwa Joyce Moriku.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/world-bank-withdrawal-could-cripple-education-sector-minister-kaducu-4333580<nowiki/>Monitor website, ''World Bank Withdrawal Could Cripple Education Sector - Minister Kaducu''.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese == Rosemary Nansubuga akazaarirwa omu Disiturikiti ya Wakiso ebiro 7 Okwakana 1965. Akaza omuri St. Agnes Boarding Primary School omuri Naggalama ahabw'obwegyese bwe obw'ahansi.<ref>http://www.elections.co.ug/new-vision/election/1408206/house-wife-primary-teacher-legislator"From a house wife, primary teacher to legislator".</ref> Akeegyera O-Level ye ahari St. Joseph's Senior Secondary School omuri Nsambya, yaahendera emishomo ye omuri 1982. Bwanyima akaza aha Trinity College Nabbingo ahabw'okushoma kwe okwa A-Level, arikujwara diguri omuri 1985.<ref name=":0">http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=252 "Profile of Nansubuga Rosemary Seninde: Woman Representative, Wakiso District". </ref> Omu 1997 akatunga Satifikeeti y'Obwegyesa kuruga omu itendekyero rya Lady Irene College, omuri Ndejje, obwahati ekicweka kya Ndejje University. Omwaka ogwakuratsireho, akaza omu koosi y'esande 10 aha National Institute of Small Industries Extension Training (NISIET) omuri Hyderabad, India, akamara koosi yatuunga n'ebbaruha.<ref name=":0" /> Omu 2001, akatunga dipulooma omu by'obwegyese, eyaheirwe eitendekyero ry'abegyesa (ITEK), obwahati eri ekicweka kya Yunivasite ya Kyambogo. Omu 2005, akatunga diguri ya Bachelor of Arts in Human Resource Management kuruga Makerere University. Bwanyima omuri 2009, akaheebwa ekirabo kya Master of Arts in Ethics and Public Management.<ref name=":0" /> == Omurimo gw'okwegyesa == Akatandika omurimo we gw'okwegyesa omuri 1987 nk'omwegyesa aha eishomero ry'abaana abarikutuura omu eishomero kuhisya 1994. Bwanyima akahindurwa yaatwarwa Wampeewo Senior Secondary School nk'omwegyesa, akaakora omu mwanya ogwo kuhisya omwaka 2000. Omu 2001, kumara omwaka ogutarikuhika, akakora nk'omwegyesa/omwegyesa aha Shimoni Teacher Training College.<ref name=":0" /> == Eby'obutegyeki == Omu 2001, akataaha mu by'obutegyeki akataaha mu by'obutegyeki bwa Uganda obw'okwecweramu kandi yaatooranwa kuza omu ishengyero rya Uganda kujwekyera abakazi b'omu Disiturikiti ya Wakiso. Akagaruka yaatoranwa omuri 2006, 2011 na 2016, kandi niwe ariho obwahati.<ref>http://ugandaradionetwork.com/story/seninde-retains-wakiso-woman-mp-seat "Seninde Retains Wakiso Woman MP Seat".</ref> Omu kabineti eyaronzindwe ebiro 6 Okwamukaaga 2016, akatooranwa nka minisita w’eihanga ow’eby’obwegyese bwa puraimare. Akaheereza nk'omujwekyerwa w'abakazi omu Disiturikiti ya Wakiso omu ishengyero rya Uganda kuruga 2016 kuhisya 2021. Bwanyima y'akaruuru ka 2021, akahinduka Dayirekita w'ekibiina kya NRM ow'okurundaana abantu. == Amagara gye == Rosemary Nansubuga Sseninde ashweirwe Zephaniah Kizza Kikoba Walube Sseninde kuruga 12 Okwaikumi 1985. Ni maama w'abaana mushanju. Muhara we, Jean Sseninde, n'omukazi w'eby'obushuubuzi kandi owaabaireho omuzaani w'omupiira gw'ebigyere wa Uganda hamwe na Queens Park Rangers W.F.C. omuri Bungyereza. == Reeba nebi == * Kabineti ya Uganda. * Eishengyero rya Uganda. == Oburugo == [[Category:Wp/nyn]] 0i8bmna9y3tq4j4ui94g6rks8yswzoo 0 3788682 7247286 7245435 2026-07-11T02:12:01Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/wlx]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7247286 wikitext text/x-wiki '''Vínarterta''' bee '''Randalín''' ɩyɛ bundiruu aŋ ɩ yuomo aŋ parɩ sɩɩmaa a yi Iceland, pampana ʋ pʋrɛɛ Iceland nʋba ŋa aŋ bɩ America naa paalʋʋ puoŋ mɩŋ. Vínarterta jamaa jaa maŋ taree sɔ jɛmaa ʋ ɩŋa a maŋ ɩ wa chi bondimaanʋʋ ŋa baŋ bʋɔna ka bisɩkɩti<ref>https://www.atlasobscura.com/foods/vinarterta<nowiki/>Atlas Obscura. Retrieved 14 September 2025.</ref> baŋ maŋ de boŋ ŋa baŋ bʋɔna ka plum jam a ɩŋ ʋ puʋŋ, bee baŋ de ama mine mɩŋ paahi cinnamon, vanilla, cloves, anɩŋ cardamom.<ref>MacIntosh, Cameron (22 December 2016). http://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/vinarterta-iceland-canada-cake-1.3904104 https://en.wikipedia.org/wiki/CBC_News<nowiki/>Retrieved 22 December 2016.</ref><ref>Barber, Katherine (2007). https://archive.org/details/onlyincanadayous0000barb/page/128 https://en.wikipedia.org/wiki/Oxford_University_Press<nowiki/>Canada. p.128. <nowiki>ISBN 978-019542707-3</nowiki>.</ref><ref>Haubert, Judy (2 December 2014).http://www.saveur.com/article/travels/christmas-in-iceland https://en.wikipedia.org/wiki/Saveur<nowiki/>Retrieved 22 December 2016.</ref> {| class="wikitable" |+Vínarterta | colspan="2" |[[//en.wikipedia.org/wiki/File:Vínarterta.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:V%C3%ADnarterta.JPG|frameless]] |- !Alternative names |Randalín |- !Type |Cake |- !Course |Dessert |- !Place of origin |Iceland |- !Main ingredients |shortbread, prunes |} [[File:Vínarterta.JPG|thumb|Vínarterta]] A paanʋʋ bʋʋree ŋa nɩŋ café baŋ maŋ laŋ nyʋ.<ref>Kwong, Matt (24 December 2012).https://www.macleans.ca/society/life/dont-ask-icelanders-how-to-make-their-traditional-christmas-cake/ https://en.wikipedia.org/wiki/Maclean's<nowiki/>Retrieved 22 December 2016.</ref> Bʋrinyɩ wɔgɩri, pɔgɔ deebʋ bee koɩ jie la baŋ maŋ dire ana sɩɩmaa.<ref name=":0">Bertram, Laurie K. (24 February 2020).https://books.google.com/books?id=fovUDwAAQBAJ&q=the+viking+immigrants<nowiki/>University of Toronto Press. <nowiki>ISBN 978-1-4426-6301-5</nowiki>.</ref><ref name=":1">The Oxford Companion of Sugar and Sweets.</ref> == Ʋ Bʋʋra == A bondi paahɩɩ mine la strawberry, rhubarb, bee apricot.<ref name=":2">https://www.tasteatlas.com/vinarterta<nowiki/>www.tasteatlas.com. Retrieved 13 September 2025.</ref> Anaa jaa ka apricot nɩŋ rhubarb ba ɩ bʋʋhʋ aŋ pʋri ko nʋba, ɩ na baŋ bɔa gaa yuomo jɛmaa aŋ pari baŋ bʋɔna ka 19th century.<ref>Olafson-Jenkyns, Kristin (2002). The Culinary Saga of New Iceland: Recipes from the Shores of Lake Winnipeg. Guelph, Ontario: Coastline Publishing. pp. 181–182.https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN_(identifier) https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780968911907</ref> Ba na baŋ dɩɛ kɔŋ maahʋʋ di nɩŋ Vínarterta anɩŋ bourbon bee vodka.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Yelkoe == Gane sɩʋra ŋa baŋ bʋɔna ka L.K. Bertram da sɩʋ yɩŋ ka ana Iceland sɩɩmaa ŋa "Vienna torte" da waɛŋ Iceland a yi Vienna Denmark sɛŋ 1793 yuoni sɛŋ chɩ nɔkpɩɛne naŋ bie be.<ref name=":0" /> Ana sɩɩmaa ŋa lɩʋ pʋree yɩga Canada nɩŋ United States naa paalʋʋ puʋŋ a gaa Iceland mɩŋa gba.<ref name=":2" /><ref>Gillmor, Alison (24 November 2012).http://www.winnipegfreepress.com/special/ourcityourworld/iceland/towering-torte-180668811.html<nowiki/>Winnipeg Free Press. Retrieved 22 September 2015.</ref> == Mɩŋ Kaa Chɩ == * Icelandic cuisine * List of cakes == Tarɩjɩɩhi == [[Category:Wp/wlx]] nh57nd7zupuad856b7wh53ak53rh0g3 0 3789013 7247494 7246635 2026-07-11T08:32:27Z Rooth N 2608660 7247494 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == p6u56fw8o0we965jk0fa8q85o9txju4 7247495 7247494 2026-07-11T08:33:02Z Rooth N 2608660 7247495 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == j7akat64uwom80rij5eanmf09uwvaq4 7247496 7247495 2026-07-11T08:33:40Z Rooth N 2608660 7247496 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ar5ugxxaktghcuhytjh2ig6m7x9mqjw 7247497 7247496 2026-07-11T08:34:13Z Rooth N 2608660 7247497 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 06u658vkrcuhyjlg70371rrqsfuibzz 7247498 7247497 2026-07-11T08:34:43Z Rooth N 2608660 7247498 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 8dafw9u0djilw10cpd3ynkqvjrampp6 7247499 7247498 2026-07-11T08:42:02Z Rooth N 2608660 7247499 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == cd8wvvcit6n6hmn92va0bz7zmjtp58j 7247500 7247499 2026-07-11T08:42:35Z Rooth N 2608660 7247500 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 5aeuhbpo1ujre9zzeumws7w9fe2z5uw 7247501 7247500 2026-07-11T08:43:06Z Rooth N 2608660 7247501 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 4outxukdqoimk0d32tbxuru5ob42nvc 7247502 7247501 2026-07-11T08:44:04Z Rooth N 2608660 7247502 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == == Ebihandiiko ebirikugambwaho == lle8shgf92zm3tq1yauc301o19zmwmu 7247503 7247502 2026-07-11T08:45:45Z Rooth N 2608660 7247503 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 42za6smbsto6jnilz7jb9pvyeklsqct 7247505 7247503 2026-07-11T08:46:23Z Rooth N 2608660 /* Amagara ge nk'omuntu */ 7247505 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 7l4l5ioavoxcxaaels1yyjfe5xccrba 7247506 7247505 2026-07-11T08:47:03Z Rooth N 2608660 /* Amagara ge nk'omuntu */ 7247506 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == lo4oroh7pnfqhacy4azjvj0lklwj1cb 7247507 7247506 2026-07-11T08:47:51Z Rooth N 2608660 /* Amagara ge nk'omuntu */ 7247507 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == gprh1m1nz5vf1tpdu8hcao0ptx35h2b 7247510 7247507 2026-07-11T08:50:28Z Rooth N 2608660 7247510 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] == Ebihandiiko ebirikugambwaho == o01b96w6e2lgn8k9lptfhvqunypq8cc 7247511 7247510 2026-07-11T08:51:42Z Rooth N 2608660 /* Ebihandiiko */ 7247511 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ig3fend21vh4rb8oqhbdkwfa5nn91hp 7247512 7247511 2026-07-11T08:52:20Z Rooth N 2608660 /* Ebihandiiko */ 7247512 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == da9y2334rf77smxkdspmrtewidfm4qa 7247513 7247512 2026-07-11T08:53:05Z Rooth N 2608660 /* Ebihandiiko */ 7247513 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebirikugambwaho == i9bfsxpb0x9lh57jy4p0un13sd7s1ce 7247514 7247513 2026-07-11T08:53:46Z Rooth N 2608660 7247514 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 8gllfjh0nwwnjj3ea0pgbd6u8deghx2 7247515 7247514 2026-07-11T08:54:03Z Rooth N 2608660 7247515 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.[8] Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == nh59oyb7zeojery532el16ai17472o8 7247516 7247515 2026-07-11T08:55:24Z Rooth N 2608660 7247516 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref>"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.[4][9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == qbk1qkfvxqznem30eclb5gq8befwz5i 7247517 7247516 2026-07-11T08:56:08Z Rooth N 2608660 7247517 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" />[9] Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == cnv5o2wzsrg3wnzrhxlpmzn7kkifzrx 7247519 7247517 2026-07-11T08:57:42Z Rooth N 2608660 7247519 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.[4] Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == nw06r6xofgzitjryx9yg7wnrsia6cgr 7247531 7247519 2026-07-11T09:11:55Z Rooth N 2608660 7247531 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref>"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.[5] Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == o5lmaalkt1uktd7nn4171nhpucvm89p 7247536 7247531 2026-07-11T09:12:22Z Rooth N 2608660 7247536 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.[4] Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == sb9pnbmadq43ll62chjpm76bo3ql08k 7247537 7247536 2026-07-11T09:12:41Z Rooth N 2608660 7247537 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref>Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theater of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.[7] Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.[3] == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == masgz44l07n4x6p50var307b15j7hlv 7247540 7247537 2026-07-11T09:15:12Z Rooth N 2608660 7247540 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref>"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital. == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == fzjwxzijocb63rien1jc8zhgltuys4d 7247541 7247540 2026-07-11T09:15:46Z Rooth N 2608660 7247541 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.[10] == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == s3s4h0hjjbky2xu6zp1bb96b67hli9t 7247542 7247541 2026-07-11T09:17:04Z Rooth N 2608660 7247542 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".[5] Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 9z0u21x0ek3c2buoth4z32uxoylvq64 7247543 7247542 2026-07-11T09:17:31Z Rooth N 2608660 7247543 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Ebihandiiko ebirikugambwaho == h0350ewinffsujnew5heyu6re207kq2 7247549 7247543 2026-07-11T09:25:22Z Rooth N 2608660 7247549 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>John Ruganda</big> * <big>David Rubadiri</big> * <big>Ngugi wa Thiong'o</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == hbly4yfwum3284c1aowkp437v77mynn 7247550 7247549 2026-07-11T09:25:36Z Rooth N 2608660 7247550 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>David Rubadiri</big> * <big>Ngugi wa Thiong'o</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == jb75aq0mrhjic8noapf5fvypyarxrip 7247551 7247550 2026-07-11T09:26:00Z Rooth N 2608660 7247551 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == fd4xckloopr19v2eu4ey0rts7syhug2 7247554 7247551 2026-07-11T09:28:10Z Rooth N 2608660 Nataho Databox 7247554 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba Afirika abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == i2nwatz7x241580nr9u3ig73ib69j4a 7247555 7247554 2026-07-11T09:28:52Z Rooth N 2608660 7247555 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri Uganda kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ft5nmhxrnsru35vsvp213sunwhxppax 7247556 7247555 2026-07-11T09:29:11Z Rooth N 2608660 7247556 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera King's College, Budo, omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == hbeaknmm8d4vn90s5t2p599muzn683a 7247558 7247556 2026-07-11T09:29:36Z Rooth N 2608660 7247558 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera [[Wp/nyn/King’s College Budo|King's College Budo]], omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri Kampala (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == o0ox831ccz2wz2sgcj7l4szxiamb40y 7247559 7247558 2026-07-11T09:29:50Z Rooth N 2608660 7247559 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera [[Wp/nyn/King’s College Budo|King's College Budo]], omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza Makerere University omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 6qs94zz7wvrgxgdiep9skiochwzdf15 7247560 7247559 2026-07-11T09:30:02Z Rooth N 2608660 7247560 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera [[Wp/nyn/King’s College Budo|King's College Budo]], omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa Malawi omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == nw1w1lwrzmspfzleapigh389s6e8ws3 7247562 7247560 2026-07-11T09:30:37Z Rooth N 2608660 7247562 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera [[Wp/nyn/King’s College Budo|King's College Budo]], omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa [[Wp/nyn/Malawi|Malawi]] omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri United States hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 5cshyf5pwdkm5ih8q10vfakpb21sal4 7247563 7247562 2026-07-11T09:30:57Z Rooth N 2608660 7247563 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera [[Wp/nyn/King’s College Budo|King's College Budo]], omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa [[Wp/nyn/Malawi|Malawi]] omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri [[Wp/nyn/United States|United States]] hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na Okot p’Bitek, aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == lxd7aglzf8bgvkewd7pdqe4l9s35ohc 7247565 7247563 2026-07-11T09:32:04Z Rooth N 2608660 7247565 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera [[Wp/nyn/King’s College Budo|King's College Budo]], omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa [[Wp/nyn/Malawi|Malawi]] omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri [[Wp/nyn/United States|United States]] hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p’Bitek]], aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa Malawi omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 8b04zrukblp175xmsc5xsoxdcq53aut 7247572 7247565 2026-07-11T09:39:39Z Rooth N 2608660 7247572 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera [[Wp/nyn/King’s College Budo|King's College Budo]], omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa [[Wp/nyn/Malawi|Malawi]] omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri [[Wp/nyn/United States|United States]] hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p’Bitek]], aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa [[Wp/nyn/Malawi|Malawi]] omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]] * Wole Soyinka == Ebihandiiko ebirikugambwaho == a42r45lmg3izew0rcbpju8ur0baz3yt 7247574 7247572 2026-07-11T09:40:00Z Rooth N 2608660 7247574 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q5239267}} [[Category:Wp/nyn]] David Rubadiri (19 okwamushanju 1930 – 15 okwamwenda 2018) akaba ari omunyabiragiro, omushomi kandi omuhandiiki, omuhandiiki w'emizaano kandi omuhandiiki w'ebitabo. Rubadiri naateebwaho nk'omwe aha bahandiiki ba [[Wp/nyn/Afirika|Afirika]] abarikukirayo kushororwa kandi bakajaguzibwa bwanyima y'okwetegyeka.<ref>"[http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=279:david-rubadiri-malawi-&catid=31&Itemid=45 Centre for Creative Arts - Centre for Creative Arts]". ''www.cca.ukzn.ac.za''. Retrieved 23 November 2017.</ref><ref name=":3">"[https://malawi24.com/2018/09/16/poet-david-rubadiri-dies-at-88/ Poet David Rubadiri dies at 88]", ''Malawi24'', 16 September 2018.</ref> == Obwegyese n'emirimo == Rubadiri akashomera [[Wp/nyn/King’s College Budo|King's College Budo]], omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]] kuruga 1941 kuhisya 1950. Bwanyima, akaza [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]] omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] (1952–56), ahu yaaherize Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.<ref name=":0">"[https://nation.africa/kenya/news/rubadiri-on-family-and-long-career-857332 Rubadiri on family and long career]". ''Nation''. 12 April 2013. Retrieved 27 October 2020.</ref>emishomo ye n'obwegyese bwa bachelor's degree omu by'obuhangwa bw'Orungyereza hamwe n'ebyafaayo. Ahagati ya 1960 na 1962, akeega Ebyahandiikirwe aha King's College, Cambridge, yaatunga diguri ya MA.[4] Akagumizamu yaatunga Dipuloma omu by'obwegyese kuruga omu Yunivasite ya Bristol.<ref name=":1">"[https://web.archive.org/web/20081013043658/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html DAVID RUBADIRI (Malawi, 1930)]". ''www.festivaldepoesiademedellin.org''. Archived from [http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/74_75/rubadiri.html the original] on 13 October 2008. Retrieved 23 November 2017.</ref> Aha bwetegyeki bwa [[Wp/nyn/Malawi|Malawi]] omuri 1964, Rubadiri akatooranwa nk'omujwekyerwa w'eihanga ow'okubanza omuri [[Wp/nyn/United States|United States]] hamwe na United Nations (UN). Ku yaayorekire purezidenti Lyndon B. Johnson ebirikumukwataho omu White House ebiro 18 Okwamunaana 1964, akooreka amatsiko ngu eihanga rye erisya eryetongoire niriza kutunga obuhwezi bwingi kuruga USA; akagira ngu Malawi ekaba neeyetenga obuhwezi bw'okwombeka ebitongore byayo eby'obugabe bw'okusharamu kandi yaagira ngu Malawi ekaba etungire obuhwezi bwa USA omu by'entaasya hamwe n'obukugu obundi.<ref>''Nyasaland Times'', Tuesday, 18 August 1964.</ref> Omu mwaka nigwo gumwe Rubadiri akareebeka aha tiivi ya National Educational Television (New York City) omu muzaano ogurikwetwa African Writers of Today.<ref name=":2">Keith A. P. Sandiford, ''A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora'', Hansib Publications, 2008, p. 392.</ref> Rubadiri akaruga omu gavumenti ya Malawi omuri 1965 obu yaataana na purezidenti Hastings Banda.<ref>"[http://www.poemhunter.com/david-rubadiri/ David Rubadiri - David Rubadiri Poems - Poem Hunter]". ''www.poemhunter.com''. Retrieved 23 November 2017.</ref> Nk'omuhungi, Rubadiri akeegyesa aha yunivasite ya Makerere (1968–75), kwonka akagaruka yaahungira omu myaka ya Idi Amin.<ref name=":0" /><ref>Lwanda, John Chipembere (2018). "[https://www.jstor.org/stable/26542023 James David Rubadiri: Professor, Poet, Diplomat, Teacher, Educationalist, Mentor]". ''The Society of Malawi Journal''. '''71''' (2): 46–53. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]]&#x20;[https://search.worldcat.org/issn/0037-993X 0037-993X].</ref> Akaba ari n'omuhangu omu by'obuhangwa bw'Orungyereza aha yunivasite ya Northwestern omuri 1972.<ref name=":0" /> Rubadiri bwanyima akeegyesa aha Yunivasite ya Nairobi, Kenya (1976–84), kandi nawe akaba ariho kakye, hamwe na [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p’Bitek]], aha Yunivasite ya Ibadan omuri Nigeria, aha kushaba kwa Wole Soyinka. Ahagati ya 1975 na 1980, Rubadiri akaba ari memba w'Akakiiko Akakuru aka National Theatre of Kenya.<ref name=":1" /> Kuruga 1984 kuhisya 1997, akeegyesa aha Yunivasite ya Botswana, ahu yabaire ari mukuru w'ekitongore ky'eby'obwegyese eby'endimi hamwe n'eby'obuhangwa. Omu 1997, bwanyima y'okufa kwa Banda, Rubadiri akagaruka yaatooranwa kuba omujwekyerwa wa [[Wp/nyn/Malawi|Malawi]] omu kibiina ky'amahanga geeteeraine, kandi akatooranwa nk'omuhwezi wa yunivasite ya Malawi omu 2000.<ref name=":0" /> Akatunga diguri y'ekitiinisa kuruga omu Yunivasite ya Strathclyde omuri 2005.<ref name=":2" /> Rubadiri akafa ebiro 15 Okwaikumi na mwenda 2018, aha myaka 88, aha irwariro rya Mzuzu Central Hospital.<ref name=":3" /> == Amagara ge nk'omuntu == Akabugana omukazi we (obwo aine eiziina) Gertrude Uzanda omuri Malawi omuri 1955. Akaba ari omujigaijo omu baana bashatu abaazairwe omuri Livingstonia omuri 1927. Bakashwerana ebiro 14 Okwaikumi na mwenda 1957. Akaba azaariirwe omuri 1927 kandi yaashomera aha Fort Hare University. Bombi bakaza omu kihome nk'abarwanirizi b'obusingye. Bakazaara abaana bataano hamwe. Bakamara emyaka 61 y'obushwere hamwe.<ref>"[https://jstor.org/stable/10.2307/27088919 The Nationalist, Teacher, Devoted Wife and Mother Abstract template – Gertrude Rubadiri's Story]". ''The Society of Malawi Journal''. '''74''' (2): 13–16. 2021.</ref> == Ebihandiiko == Ebyevugo bya Rubadiri bitwire nibisiimwa nk'ebimwe aha "ebirikukirayo obugaiga omuri Afirika ey'obunaku obu".<ref name=":1" /> Omurimo gwe gukashohozibwa omu 1963 anthology Modern Poetry of Africa (East African Publishers, 1996), kandi gukareebeka omu bitabo by'ensi yoona otwariiremu ''Transition'', ''Black Orpheus'' na ''Présence Africaine''. Ekitabo kye kyonka, No Bride Price, kikashohozibwa omuri 1967. Kikahakanisa obutegyeki bwa Banda kandi, hamwe na The Looming Shadow ekya Legson Kayira, bikaba biri omu bitabo by'okubanza ebyahandiikirwe Abamalawi. == Ebihandiiko ebitoreinwe == * ''Growing Up With Poetry: An Anthology for Secondary Schools'', 1989 * ''Poems from East Africa'' (co-edited with David Cook), 1971 * ''No Bride Price'' (novel), 1967 * ''Come To Tea'' (play), 1965 * "African Thunderstorm" (poem) * "A negro labourer in Liverpool" (poem) == Reeba n'aba == * <big>[[Wp/nyn/John Ruganda|John Ruganda]]</big> * <big>[[Wp/nyn/Ngũgĩ wa Thiong'o|Ngugi wa Thiong'o]]</big> * [[Wp/nyn/Okot p'Bitek|Okot p'Bitek]] * Wole Soyinka * Timothy Wangusa == Ebihandiiko ebirikugambwaho == itbr3im5mxkp7xolcbmyl3l1g8n68cw 0 3789014 7247283 7246632 2026-07-11T02:01:58Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/wlx]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7247283 wikitext text/x-wiki '''{{lang|fr|Café Touba}}''' ɩyɛ coffee beverage aŋ ɩ lasɩrɩ buŋ-nyuurʋʋ a yi Senegal aŋ ɩ ( pampana) kyɛ nuba aŋ bɩ Guinea-Bissau mɩŋ nyuuraa , kyɛ ba buonaa nɩŋ city of Touba, Senegal. {{lang|fr|Café Touba}} ɩyɛ coffee drink aŋ maalɩ nɩŋ [[Wp/wlx/Grains of Selim|grains of Selim]] bii Guinea pepper (a dried fruit yi shrub ''Xylopia aethiopica'')<ref>https://web.archive.org/web/20121026140845/http://www.seneweb.com/news/Societe/cafe-touba-du-bonheur-plein-la-tasse_n_74687.html</ref> (bam buona {{lang|wo|djar}},a Wolof kokori puoŋ) kyɛ wɔgrɩ kaŋa ba maŋ dɩya .A paahɩ {{lang|wo|djar}},baŋ kuora Touba puoŋ. == Mɩŋ kaa nyɛ == * {{portal-inline|Coffee}} == Tarejɩɩhɩ == [[Category:Wp/wlx]] f9q6rzfhhtxia1n12wki80u55usf5db 0 3789042 7246739 7246734 2026-07-10T12:01:22Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246739 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng Chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng Chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== bes6ozknlolow8ogwig3m2q9lg6lpfk 7246749 7246739 2026-07-10T12:05:51Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7246749 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Bible|Bible]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Chapters | 260 |- ! Verses | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng Chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng Chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== 5r1hp3rqvcz2dv73vgbyoadsjkkg39q 7246753 7246749 2026-07-10T12:07:51Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7246753 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Bible|Bible]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Chapters | 260 |- ! Verses | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng Chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng Chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== efn12xffunr6fvv9f6327jwmowetx3o 7246759 7246753 2026-07-10T12:09:14Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7246759 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng Chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng Chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== as9vdpbsp793ylm0stkfqsbm8c8fi4m 7246766 7246759 2026-07-10T12:10:38Z ExfactoLexander 2596303 Adding interwiki links to [[d:Q18813]] 7246766 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng Chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng Chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} f6h6g74k0xjanwj34ph31b3nxsy0f65 7246776 7246766 2026-07-10T12:13:16Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246776 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng Chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng Chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} cy6pjq60wlftm3bsusfey64uw97t6sc 7246800 7246776 2026-07-10T12:22:30Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246800 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng Chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng Chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} k37csv0yjtu7ou5eq63yp1ff1wwj9u0 7246864 7246800 2026-07-10T12:38:08Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246864 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng Chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng Chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà Mathi üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü Marhu Roman hài Government théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. Mathi lükūhü Palestine lé Garbanon símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü Isúo Khrista tà ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} tov97w774b0m87tzx7vhcpz99l7wx2g 7246873 7246864 2026-07-10T12:46:22Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246873 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng Chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng Chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà Mathi üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü Marhu Roman hài Government théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. Mathi lükūhü Palestine lé Garbanon símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü Isúo Khrista kü phá-é kü nōikülà,. Isúo òh Mathi āpkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài Mathi āpêm lîe vákü Isúo tà hōilūh. '''Ātsīkhéu''' ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} tn5wfkq4p5v0bg4i07og9viqift9kh9 7246876 7246873 2026-07-10T12:49:31Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246876 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' āpkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''Ātsīkhéu''' ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} 5srh3qjllanrn5o7ler3smczuz8v5s1 7246892 7246876 2026-07-10T13:14:06Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246892 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''Āthàyô''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' āpkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''Ātsīkhéu''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} sl6ro15b3rbksjera4ln0u0mdhvw133 7246895 7246892 2026-07-10T13:15:43Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246895 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''ĀTHÀYÒ''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' āpkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''ĀTSÌKHĒU''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} mz00m8cyy1q33ygqvapzih0cndlt9eo 7246918 7246895 2026-07-10T13:29:03Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246918 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''ĀTHÀYÒ''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' āpkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''ĀTSÌKHĒU''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. '''ĀTHÀVÁU''' '''Nazareth''' hài '''Isúo''' '''Khrista'':nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyé hé àh théuthü '''Mathi''' üh nōng chām nü '''Yihuda''' hài hàusháh, nōng chàm nü jàngkü ākîng chāmlài àtèi khūpíam nyû nyû külā nōng '''Isúo''' '''Khrista''' nühé āpà chí thúvàukü nōikülà. ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} bg3earremng2o5erhhvt4rrdwuijgb3 7246922 7246918 2026-07-10T13:30:09Z Bshiukhiam 2685378 7246922 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''ĀTHÀYÒ''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' āpkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''ĀTSÌKHĒU''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. '''ĀTHÀVÁU''' '''Nazareth''' hài '''Isúo''' '''Khrista'':nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyé hé àh théuthü '''Mathi''' üh nōng chām nü '''Yihuda''' hài hàusháh, nōng chàm nü jàngkü ākîng chāmlài àtèi khūpíam nyû nyû külā nōng '''Isúo''' '''Khrista''' nühé āpà chí thúvàukü nōikülà. '''NYŪTŌNG''' ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} 4roc8kemu3nhg6mr509tgvqdqtlb771 7246933 7246922 2026-07-10T13:39:30Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246933 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''ĀTHÀYÒ''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' āpkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''ĀTSÌKHĒU''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. '''ĀTHÀVÁU''' '''Nazareth''' hài '''Isúo''' '''Khrista'':nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyé hé àh théuthü '''Mathi''' üh nōng chām nü '''Yihuda''' hài hàusháh, nōng chàm nü jàngkü ākîng chāmlài àtèi khūpíam nyû nyû külā nōng '''Isúo''' '''Khrista''' nühé āpà chí thúvàukü nōikülà. '''NYŪTŌNG''' Mathi āpà chām jàngkü '''Isúo''' '''Khrista''' nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyû jé nü ép jé,. '''Yihuda''' hài üh '''Isúo''' '''Khrista''' jüsü nôkpàu tà jülōuh lükūhü '''Mathi''' üh shàh tīoh jünü tü, nōng nôkpàu nü ātsíkü nühé ōukóng àshôngtîng noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' mútíam shìshì-é tà nyû. ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} kyn3i2dart1ytvp87w2jq1ag8o7b9k6 7246938 7246933 2026-07-10T13:41:25Z Bshiukhiam 2685378 /* Mathi */ 7246938 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàmnyīe''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''ĀTHÀYÒ''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' épkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''ĀTSÌKHĒU''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. '''ĀTHÀVÁU''' '''Nazareth''' hài '''Isúo''' '''Khrista'':nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyé hé àh théuthü '''Mathi''' üh nōng chām nü '''Yihuda''' hài hàusháh, nōng chàm nü jàngkü ākîng chāmlài àtèi khūpíam nyû nyû külā nōng '''Isúo''' '''Khrista''' nühé āpà chí thúvàukü nōikülà. '''NYŪTŌNG''' Mathi āpà chām jàngkü '''Isúo''' '''Khrista''' nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyû jé nü ép jé,. '''Yihuda''' hài üh '''Isúo''' '''Khrista''' jüsü nôkpàu tà jülōuh lükūhü '''Mathi''' üh shàh tīoh jünü tü, nōng nôkpàu nü ātsíkü nühé ōukóng àshôngtîng noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' mútíam shìshì-é tà nyû. ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} n6tsvbteep3erizvh8lhp7elyd0wepl 7246979 7246938 2026-07-10T14:22:40Z Bshiukhiam 2685378 /* */ 7246979 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} {| |+'''Chàm''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''ĀTHÀYÒ''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' épkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''ĀTSÌKHĒU''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. '''ĀTHÀVÁU''' '''Nazareth''' hài '''Isúo''' '''Khrista'':nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyé hé àh théuthü '''Mathi''' üh nōng chām nü '''Yihuda''' hài hàusháh, nōng chàm nü jàngkü ākîng chāmlài àtèi khūpíam nyû nyû külā nōng '''Isúo''' '''Khrista''' nühé āpà chí thúvàukü nōikülà. '''NYŪTŌNG''' Mathi āpà chām jàngkü '''Isúo''' '''Khrista''' nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyû jé nü ép jé,. '''Yihuda''' hài üh '''Isúo''' '''Khrista''' jüsü nôkpàu tà jülōuh lükūhü '''Mathi''' üh shàh tīoh jünü tü, nōng nôkpàu nü ātsíkü nühé ōukóng àshôngtîng noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' mútíam shìshì-é tà nyû. ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} m6frdefw0vfy9dqtqv27oixhn3s0p9a 7246980 7246979 2026-07-10T14:23:50Z Bshiukhiam 2685378 /* */ 7246980 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Christianity|Christianity]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàm''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''ĀTHÀYÒ''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' épkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''ĀTSÌKHĒU''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. '''ĀTHÀVÁU''' '''Nazareth''' hài '''Isúo''' '''Khrista'':nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyé hé àh théuthü '''Mathi''' üh nōng chām nü '''Yihuda''' hài hàusháh, nōng chàm nü jàngkü ākîng chāmlài àtèi khūpíam nyû nyû külā nōng '''Isúo''' '''Khrista''' nühé āpà chí thúvàukü nōikülà. '''NYŪTŌNG''' Mathi āpà chām jàngkü '''Isúo''' '''Khrista''' nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyû jé nü ép jé,. '''Yihuda''' hài üh '''Isúo''' '''Khrista''' jüsü nôkpàu tà jülōuh lükūhü '''Mathi''' üh shàh tīoh jünü tü, nōng nôkpàu nü ātsíkü nühé ōukóng àshôngtîng noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' mútíam shìshì-é tà nyû. ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} pdpeojen4s6g1odxhvipky0ezs5hi74 7247147 7246980 2026-07-10T17:38:43Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7247147 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Tûathìh|Tûathìh]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàm''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''ĀTHÀYÒ''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' épkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''ĀTSÌKHĒU''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. '''ĀTHÀVÁU''' '''Nazareth''' hài '''Isúo''' '''Khrista'':nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyé hé àh théuthü '''Mathi''' üh nōng chām nü '''Yihuda''' hài hàusháh, nōng chàm nü jàngkü ākîng chāmlài àtèi khūpíam nyû nyû külā nōng '''Isúo''' '''Khrista''' nühé āpà chí thúvàukü nōikülà. '''NYŪTŌNG''' Mathi āpà chām jàngkü '''Isúo''' '''Khrista''' nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyû jé nü ép jé,. '''Yihuda''' hài üh '''Isúo''' '''Khrista''' jüsü nôkpàu tà jülōuh lükūhü '''Mathi''' üh shàh tīoh jünü tü, nōng nôkpàu nü ātsíkü nühé ōukóng àshôngtîng noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' mútíam shìshì-é tà nyû. ==Mark== ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} dm7q2kr7jjp99insf8lpmj7lu0t7fdh 7247308 7247147 2026-07-11T02:53:26Z Bshiukhiam 2685378 /* Mark */ 7247308 wikitext text/x-wiki Āsīuchàmlài ā-îe chàmshàh (Earct Epistels) {| class="wikitable" |+ Ā-îe Āsīuchàmlài |- ! Shēulūap | [[File:Khiamniungan Bible.jpg|thumb|Āsīuchàmlài]] |- ! Āmônglâm | [[Wp/kix/Tûathìh|Tûathìh]] |- ! Part of | [[Wp/kix/Āsīuchàmlài|Āsīuchàmlài]] |- ! Āyô shàh nyù | [[Wp/kix/Koine Greek|Koine Greek]] |- ! Chām hāuvì | 27 |- ! Āpāh | 260 |- ! Āhòi | 7,957 |} '''Chàm''' '''Ātsìkhèu''' '''Āthāng''' # Kalatia [[Wp/kix/84|84]] AD. Antioch # I. Thesalonika [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # II. Thesalonika. [[Wp/kix/51|51]] AD. Korint # I. Korint. [[Wp/kix/54-55|54-55]] AD. Ephesus # II. Korint. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Macedonia # Rom. [[Wp/kix/55-56|55-56]] AD. Korint # Ephesa [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Kolosi. [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philemon [[Wp/kix/61|61]] AD. Rom # Philipi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Rom # I. Timothi. [[Wp/kix/62|62]] AD. Macedonia # Tit [[Wp/kix/63|63]] AD. Ephesus # II. Timothi. [[Wp/kix/64|64]] AD. Rom. ==Mathi== '''ĀTHÀYÒ''' Nōng chàmshàh jü nü khèunyōh nü nōng chàm nü kōū āpá nyīelümkíuhkü jü èp, nōng jàngkü tûathìh nü kōū mīeshūa hōi nühé ānyòkēi hōi nōng chāmshāh pàuh nü shāutà līamkü nōikülà, àshéu üh ākōu āmōumōu nü tà nühé chām nütā lükūhü thülūokü nōikülà '''Mathi''' üh shàh nyé tà nyé hékü nōikülà. Isúo tà mühôilūhkü nü khúkü '''Marhu''' '''Roman''' hài '''Government''' théuthü lîukīm hûi jünü shíu tà kàuh khéunyōh tà jūakü nōikülà,. '''Mathi''' lükūhü '''Palestine''' lé '''Garbanon''' símkü khéunyōh hōi nütā lîukīm hûi jünü jàngkü āpà mēimēi iūlükülà lükü nōng āthàngkü noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' kü phá-é kü nōikülà,. '''Isúo''' òh '''Mathi''' épkü āpá sühôi thīh àh màikü noí nyé tà líangkü āpà tà jūa. Nōng nài '''Mathi''' āpêm lîe vákü '''Isúo''' tà hōilūh. '''ĀTSÌKHĒU''' Khéunyōh atsītsü òh nyu jé '''Jerusalem''' lé shàh nyé tà nyu jé nühé atsītsü òh nyu jé '''Antioch''' lé. '''Mathi''' āpà nôk tsàkkü āpà jé noí, ànyí khéunyōh hōi nü nyu jé Mathi üh '''Jerusalem''' mülôuhthīh vàkü nü khúkü shàh nyé tà nyû 70 AD nü tà lìngnáiüh AD 45-46 mōngkü tà nyû jé. '''ĀTHÀVÁU''' '''Nazareth''' hài '''Isúo''' '''Khrista'':nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyé hé àh théuthü '''Mathi''' üh nōng chām nü '''Yihuda''' hài hàusháh, nōng chàm nü jàngkü ākîng chāmlài àtèi khūpíam nyû nyû külā nōng '''Isúo''' '''Khrista''' nühé āpà chí thúvàukü nōikülà. '''NYŪTŌNG''' Mathi āpà chām jàngkü '''Isúo''' '''Khrista''' nōng '''Yihuda''' hài nôkpaū tà nyû jé nü ép jé,. '''Yihuda''' hài üh '''Isúo''' '''Khrista''' jüsü nôkpàu tà jülōuh lükūhü '''Mathi''' üh shàh tīoh jünü tü, nōng nôkpàu nü ātsíkü nühé ōukóng àshôngtîng noíkü '''Isúo''' '''Khrista''' mútíam shìshì-é tà nyû. ==Mark== '''ĀTHÀYŌ''' Mark tà '''Yohan''' tà lükūhü jūakü nōikülà,. '''Mark''' nōng '''Ibri''' hài nyíe '''Yohan''' nōng '''Latin''' hài nyíe nōikülà. '''Mark''' '''Jerusalem''' lái kēikü nōikülà '''Mark''' āpémüh nyékü nōi jünü tuàthíh ānyōkéi '''Banabas''' lé nōikülà '''Colossi''' 4:10 '''Paul''' nühé '''Banabas''' '''Missionary''' shám mīe kéi jénü ātāu nài '''Mark''' lükūhü lái kēihū külā Act 12: 25, 13: 5. ==Luk== ==Yohan== ==Honghoi chi== ==Rom== ==I Korint== ==II Korint== ==Galatia== ==Ephisa== ==Philipi== ==Kolosi== ==I Thesalonika== ==II Thesalonika== ==I Timothi== ==II Timothi== ==Tit== ==Philemon== ==Hebrew== ==Yokap== ==I Peter== ==II Peter== ==I Yohan== ==II Yohan== ==III Yohan== ==Yihuta== ==Nyūthíe== {{INTERWIKI|Q18813}} 5ofd4s1t57qg0dknc7h9dyu9p5qlgnv 0 3789045 7246741 2026-07-10T12:03:31Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Bebalung]] to [[Wb/su/Resép:Bebalung]] 7246741 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Bebalung]] sl6bekau4oq681g5fw32giz6beny42t 0 3789046 7246744 2026-07-10T12:04:57Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Beberuk manuk]] to [[Wb/su/Resép:Beberuk manuk]] 7246744 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Beberuk manuk]] 1sn4g524luxtdztez3z363trg5f8wm9 0 3789047 7246747 2026-07-10T12:05:40Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Burgo]] to [[Wb/su/Resép:Burgo]] 7246747 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Burgo]] d0al8iov5mesmw3ru5ri69ic545jaxs 14 3789048 7246751 2026-07-10T12:06:38Z Deepturquoise 2613705 Created page with "[[Category:Wb/su]]" 7246751 wikitext text/x-wiki [[Category:Wb/su]] 16pscglq0xyeq0fz9r5tvdlmtpc5mgm 0 3789049 7246757 2026-07-10T12:08:51Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Dodol rumput laut]] to [[Wb/su/Resép:Dodol rumput laut]] 7246757 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Dodol rumput laut]] kcgbcd4h3exs9fs0n4t5hu4r7sw468a 0 3789050 7246761 2026-07-10T12:09:24Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Hayam bungbu rintek wuuk]] to [[Wb/su/Resép:Hayam bungbu rintek wuuk]] 7246761 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Hayam bungbu rintek wuuk]] lx79ow6as9w4s9pljchq8jm2i80khjs 0 3789051 7246764 2026-07-10T12:10:12Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Hayam tuturuga]] to [[Wb/su/Resép:Hayam tuturuga]] 7246764 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Hayam tuturuga]] 9w82opmv80pdz0u4r6vqcxulovers9y 0 3789052 7246769 2026-07-10T12:10:51Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Kletek udang]] to [[Wb/su/Resép:Kletek udang]] 7246769 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Kletek udang]] 8goz5a3iyeka2ukctzg1yus1ajb4kpc 0 3789053 7246772 2026-07-10T12:11:40Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Kuéh Srikaya]] to [[Wb/su/Resép:Kuéh Srikaya]] 7246772 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Kuéh Srikaya]] 49y52jugbj2clei72crg988nr3gq41a 0 3789054 7246775 2026-07-10T12:13:11Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Mi celor]] to [[Wb/su/Resép:Mi celor]] 7246775 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Mi celor]] 7ememamlpg5h9dov64cycfewga8vad1 0 3789055 7246779 2026-07-10T12:14:54Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Pempek sambel]] to [[Wb/su/Resép:Pempek sambel]] 7246779 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Pempek sambel]] 88s3ccsqok46pyoet7bmcjxcrj5giy3 0 3789056 7246784 2026-07-10T12:16:48Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Plecing kangkung]] to [[Wb/su/Resép:Plecing kangkung]] 7246784 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Plecing kangkung]] 3j8oafcghhqdtymwzerpk7x6r3rduad 0 3789057 7246787 2026-07-10T12:18:26Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Roti unyil]] to [[Wb/su/Resép:Roti unyil]] 7246787 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Roti unyil]] tlh6wip4s1dszctxintghe39m7mjnyk 0 3789058 7246790 2026-07-10T12:19:07Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Soto sasak]] to [[Wb/su/Resép:Soto sasak]] 7246790 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Soto sasak]] pst42ewbep6cveox3at4wns8hm9zjhe 0 3789059 7246797 2026-07-10T12:20:50Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Tuak manis]] to [[Wb/su/Resép:Tuak manis]] 7246797 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Tuak manis]] evf2wssk3z0u2kptvubcpddmsuu3knq 0 3789060 7246802 2026-07-10T12:22:44Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Cakalang pampis]] to [[Wb/su/Resép:Cakalang pampis]]: Misspelled title 7246802 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Cakalang pampis]] al0l6qtq0t6vj41e9drqjbmdrx5k80f 0 3789061 7246807 2026-07-10T12:23:38Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Cakalang santang]] to [[Wb/su/Resép:Cakalang santang]]: Misspelled title 7246807 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Cakalang santang]] bojzq5ucl9gcv45g7q5c17gjzjoiquc 0 3789062 7246810 2026-07-10T12:24:31Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Cakalang sous]] to [[Wb/su/Resép:Cakalang sous]]: Misspelled title 7246810 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Cakalang sous]] kz6466er9a7r4aviv7z1q4u71yr0f22 0 3789063 7246813 2026-07-10T12:25:07Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Cilung]] to [[Wb/su/Resép:Cilung]]: Misspelled title 7246813 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Cilung]] lzlbl4ehedajav1ptrxzp5e6fj4849l 0 3789064 7246816 2026-07-10T12:25:41Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Dawet ayu]] to [[Wb/su/Resép:Dawet ayu]]: Misspelled title 7246816 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Dawet ayu]] hrfmkq1hjemh2a4jmgi55n2l384zzdr 0 3789065 7246819 2026-07-10T12:26:14Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Es teler]] to [[Wb/su/Resép:Es teler]] 7246819 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Es teler]] ehdhsqvdyaurfl3t2wuslap9ngjez5d 0 3789066 7246823 2026-07-10T12:27:40Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Hayam rica-rica surawung]] to [[Wb/su/Resép:Hayam rica-rica surawung]]: Misspelled title 7246823 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Hayam rica-rica surawung]] lyxgtl5g9bpf6bu34a4rwpccbydefnm 0 3789067 7246826 2026-07-10T12:28:19Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Kamir]] to [[Wb/su/Resép:Kamir]]: Misspelled title 7246826 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Kamir]] llr05wcshc2fe65v31l7tlqp9bifxci 0 3789068 7246829 2026-07-10T12:28:50Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Kiripik sampeu]] to [[Wb/su/Resép:Kiripik sampeu]]: Misspelled title 7246829 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Kiripik sampeu]] 416efs363v33l09hryb0i727qxodt56 0 3789069 7246832 2026-07-10T12:29:27Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Krecek]] to [[Wb/su/Resép:Krecek]]: Misspelled title 7246832 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Krecek]] 4yrv1zlzfmtlm4b9kqogtaucus6xep8 0 3789070 7246836 2026-07-10T12:30:12Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Manisan carica]] to [[Wb/su/Resép:Manisan carica]]: Misspelled title 7246836 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Manisan carica]] b4alk2l8iag39wmw28eolwbsgcmyhcp 0 3789071 7246840 2026-07-10T12:30:52Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Mendoan]] to [[Wb/su/Resép:Mendoan]]: Misspelled title 7246840 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Mendoan]] a8ougkkj0r9me6ti6nefoc5b0c01bm8 0 3789072 7246843 2026-07-10T12:31:27Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Oseng buncis]] to [[Wb/su/Resép:Oseng buncis]]: Misspelled title 7246843 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Oseng buncis]] kwu9lswuih14ftxaqrs6cyvfanr60md 0 3789073 7246847 2026-07-10T12:32:08Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Pepes Mlanding Teri]] to [[Wb/su/Resép:Pepes mlanding teri]]: Misspelled title 7246847 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Pepes mlanding teri]] s00rhxfkxuh40ch2bbwqipgslgnub8t 0 3789074 7246850 2026-07-10T12:32:45Z Deepturquoise 2613705 Deepturquoise moved page [[Wb/su/Resep:Tuna bakar Manado]] to [[Wb/su/Resép:Tuna bakar Manado]]: Misspelled title 7246850 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/su/Resép:Tuna bakar Manado]] 53nipfmivuy16swormiku365egrx7su 0 3789075 7246874 2026-07-10T12:47:55Z Bonny256 2693064 I HAVE TRANSLATED AN ARTICLE OF Abdullah Ssekimwanyi 7246874 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu Luganda hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete. Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu Uganda. == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu Uganda. == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> lwv1ia46nsngukfyjdyar5td28kr4ba 7246878 7246874 2026-07-10T13:03:02Z Bonny256 2693064 Added hyperlink 7246878 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu Luganda hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete. Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu Uganda. == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> anpxbyqnj0k2b4qjueivvow03ytdpqj 7246890 7246878 2026-07-10T13:13:31Z Bonny256 2693064 Added hyperlink 7246890 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete. Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu Uganda. == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> frce7kp452712kij8mmcavunxodeaar 7246893 7246890 2026-07-10T13:14:26Z Bonny256 2693064 Added hyperlink 7246893 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete. Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> o4cgwjppwvf14frxqzto22jcjlm492m 7247051 7246893 2026-07-10T15:37:25Z Bonny256 2693064 Added reference 7247051 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete.<ref>The Bukoto-Nateete Muslim Sect follows a separate Holy Calendar {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015063407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338|date=October 15, 2007}}</ref> Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> 85cmdkdctftvf02thjemzi1tlj1pzn8 7247055 7247051 2026-07-10T15:41:56Z Bonny256 2693064 Added hyperlink 7247055 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete.<ref>[http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338 The Bukoto-Nateete Muslim Sect follows a separate Holy Calendar] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015063407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338|date=October 15, 2007}}</ref> Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> 0oyqrooqf0ckvqqj2u3il41aojy53sx 7247058 7247055 2026-07-10T15:45:04Z Bonny256 2693064 Added reference 7247058 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete.<ref>[http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338 The Bukoto-Nateete Muslim Sect follows a separate Holy Calendar] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015063407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338|date=October 15, 2007}}</ref><ref>The History of Rivalries in the Uganda Muslim Community</ref> Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> bsclv14dil90top8j6him2w1sghl1qi 7247063 7247058 2026-07-10T15:47:02Z Bonny256 2693064 Added hyperlink 7247063 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete.<ref>[http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338 The Bukoto-Nateete Muslim Sect follows a separate Holy Calendar] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015063407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338|date=October 15, 2007}}</ref><ref>[http://allafrica.com/stories/200811240269.html The History of Rivalries in the Uganda Muslim Community]</ref> Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> kp3s3haezo1sx2hnuksxb8wc869za8g 7247068 7247063 2026-07-10T15:50:11Z Bonny256 2693064 Added reference 7247068 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete.<ref>[http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338 The Bukoto-Nateete Muslim Sect follows a separate Holy Calendar] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015063407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338|date=October 15, 2007}}</ref><ref>[http://allafrica.com/stories/200811240269.html The History of Rivalries in the Uganda Muslim Community]</ref> Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref>Muslims are 12.% of Uganda's Population</ref> == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> glnvydy20pu4kw2gg9vgiaq62lqvppc 7247072 7247068 2026-07-10T15:52:13Z Bonny256 2693064 7247072 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete.<ref>[http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338 The Bukoto-Nateete Muslim Sect follows a separate Holy Calendar] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015063407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338|date=October 15, 2007}}</ref><ref>[http://allafrica.com/stories/200811240269.html The History of Rivalries in the Uganda Muslim Community]</ref> Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260118181030/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uganda/ Muslims are 12.% of Uganda's Population]</ref> == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba Uganda. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> qaro3sq8x0a2sue67hc4h8cq4u0zjte 7247075 7247072 2026-07-10T15:53:41Z Bonny256 2693064 Added hyperlink 7247075 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete.<ref>[http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338 The Bukoto-Nateete Muslim Sect follows a separate Holy Calendar] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015063407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338|date=October 15, 2007}}</ref><ref>[http://allafrica.com/stories/200811240269.html The History of Rivalries in the Uganda Muslim Community]</ref> Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260118181030/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uganda/ Muslims are 12.% of Uganda's Population]</ref> == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. (Luganda) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> o8rhgkl7hdg7oegp3duj3wye3na287z 7247077 7247075 2026-07-10T15:55:26Z Bonny256 2693064 Added hyperlink 7247077 wikitext text/x-wiki '''<big>Sheikh Abdullah Ssekimwanyi</big>''' niwe yaabaire ari Omunyayuganda w'okubanza kutaayaayira Mecca omuri Saudi Arabia omu myaka ya 1920. Okutaayaayira Mecca nikyo empagi ya 5 nari obujunaanizibwa bw'enyikiriza ya Islam. Ku yaagarukire, akashaba Abasiraamu kurekyeraaho kukwata eshaara ya buri izooba eya Dhuhuri (eshaara y'ekiro ky'Orwakataano). Kandi akatandika kuvunuura khutuba (okubuurira) ez'Orwakataano omu [[Wp/nyn/Luganda|Luganda]] hamwe n'endimi ezindi ez'enzaarwa. Niwe yatandikireho ekibiina kya Africa Muslim Community, Juma Sect, eya Bukoto-Nateete.<ref>[http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338 The Bukoto-Nateete Muslim Sect follows a separate Holy Calendar] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015063407/http://www.newvision.co.ug/D/8/30/591338|date=October 15, 2007}}</ref><ref>[http://allafrica.com/stories/200811240269.html The History of Rivalries in the Uganda Muslim Community]</ref> Okuruga omu kwezi kwa mushanju 2009, harimu Abasiraamu abarikuteekwateekwa kuba 3,916,717 omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref>[https://web.archive.org/web/20260118181030/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uganda/ Muslims are 12.% of Uganda's Population]</ref> == Obuhabuzi oburikuruga aheeru. == * Ebyafaayo by'obutaikirizana omu nganda omu basiraamu ba [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. ([[Wp/nyn/Luganda|Luganda]]) == Reeba n'ebindi. == * Obusiraamu omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Eby'okureeberaho == <references responsive="1"></references> 1jraiw0nhycohb6685xdw5anai6ymxf 3 3789076 7246875 2026-07-10T12:47:56Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7246875 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 12:47, 10 July 2026 (UTC) muldn0gm3thx4xwvgeq00k04ud4ibtw 0 3789077 7246877 2026-07-10T13:02:26Z Ainomugisha Brendah 2608909 I have translated an article of Aminah Zawedde 7246877 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu Uganda. omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya Makerere, erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri Uganda. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya Buganda omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri Makerere University. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga Makerere University. Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri Netherlands, omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti Yoweri Museveni akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of Kampala kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == prxfq68lutlj2ddagunplxjoxuyjy38 7246879 7246877 2026-07-10T13:03:44Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246879 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya Makerere, erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri Uganda. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya Buganda omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri Makerere University. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga Makerere University. Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri Netherlands, omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti Yoweri Museveni akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of Kampala kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == i5vpj8b2d0dah8mruds22m2zwtwvqpl 7246880 7246879 2026-07-10T13:04:38Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246880 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri Uganda. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya Buganda omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri Makerere University. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga Makerere University. Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri Netherlands, omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti Yoweri Museveni akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of Kampala kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == fnk1cax4qmb8bu4yzmvwdb9upvhsk7u 7246881 7246880 2026-07-10T13:05:35Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246881 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri Uganda. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri Makerere University. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga Makerere University. Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri Netherlands, omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti Yoweri Museveni akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of Kampala kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == e3khii3ojx8vwwqsggd5w1fys6ld6hg 7246882 7246881 2026-07-10T13:06:13Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246882 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri Uganda. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga Makerere University. Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri Netherlands, omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti Yoweri Museveni akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of Kampala kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == 3u4nuiplog31rwtm0vu8x1f9rjpx982 7246884 7246882 2026-07-10T13:06:45Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246884 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri Uganda. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]] Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri Netherlands, omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti Yoweri Museveni akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of Kampala kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == lgejuquvknbbtlxfo67xz03rfjwfz59 7246885 7246884 2026-07-10T13:08:13Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246885 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri Uganda. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]] Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti Yoweri Museveni akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of Kampala kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == iszpbx37u0ne5z9kaeevrreigwdoca9 7246886 7246885 2026-07-10T13:09:26Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246886 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri Uganda. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]] Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of Kampala kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == 28a1webjn5m5wwkukrdnal114c8o7bz 7246887 7246886 2026-07-10T13:11:27Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246887 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri Uganda. == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]] Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == lw1zejw2y4xmx4mpwu0y9x4gk6zz3rm 7246935 7246887 2026-07-10T13:40:09Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246935 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]] Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == clrclp00n20hv8nniastxolqkji9bvw 7246939 7246935 2026-07-10T13:41:32Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7246939 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref>Jonah Kirabo (15 July 2021). "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance". ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]] Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == e0lr70sjcvsapkckxpwc6thm5ycbjy6 7246940 7246939 2026-07-10T13:42:33Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246940 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref>Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]] Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == 4fhuxy0xqhgw8qkgru4sqsafhgj2lwp 7246941 7246940 2026-07-10T13:43:14Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7246941 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref>Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref>George Asiimwe (16 July 2021). "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde". ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]] Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == r6xt8logq7mpsx1kf724wmexnuhf943 7246942 7246941 2026-07-10T13:44:07Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7246942 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref>Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref>George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]] Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == dbvvt3zr0o24r43lj8mggbohgx9dri3 7247029 7246942 2026-07-10T15:17:12Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7247029 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref>George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == kbl7nj2lrbt11zlms2rrurq3ajgujan 7247033 7247029 2026-07-10T15:18:52Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7247033 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016. == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == lhs4a4d2a8upyt28q7h2x1twqxretk2 7247035 7247033 2026-07-10T15:19:35Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7247035 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == 9u6j40h6d6pt94ypetk0ixbasb2j43t 7247036 7247035 2026-07-10T15:20:10Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7247036 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == ef8w4sc40zr1wxq1znlmzwak14mgb1y 7247038 7247036 2026-07-10T15:21:04Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7247038 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). "Profile of Dr. Aminah Zawedde". ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == pnrkol41gnbhygb1hj8jy9yu3s1vigl 7247039 7247038 2026-07-10T15:22:03Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7247039 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru. Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == phky1zrdblpsobusfc3qap3pb82hiqf 7247040 7247039 2026-07-10T15:23:01Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7247040 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT". ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == pw8a71aks6cfutvc6aj9xydem0ih3zu 7247041 7247040 2026-07-10T15:24:01Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7247041 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). [https://pctechmag.com/2021/07/dr-aminah-zawedde-new-ps-of-ministry-of-ict/ "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT".] ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga. Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == g4mixss4z4x634k9an8zar9qeb3h7r1 7247043 7247041 2026-07-10T15:27:19Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7247043 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). [https://pctechmag.com/2021/07/dr-aminah-zawedde-new-ps-of-ministry-of-ict/ "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT".] ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Other considerations == Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga.<ref>"Partial List of Articles Authored By Aminah Zawedde, PhD". ''Scholar.Google.com''. 30 July 2021. Retrieved 30 July 2021</ref> Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == k4f3iolplvu3bgkwo1yxp2j6soh7qcj 7247044 7247043 2026-07-10T15:29:00Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7247044 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). [https://pctechmag.com/2021/07/dr-aminah-zawedde-new-ps-of-ministry-of-ict/ "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT".] ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Other considerations == Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga.<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=WpnwyhkAAAAJ&hl=en "Partial List of Articles Authored By Aminah Zawedde, PhD".] ''Scholar.Google.com''. 30 July 2021. Retrieved 30 July 2021</ref> Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == jyimpqxvpjld3j8ury19rzvw07t5xgm 7247052 7247044 2026-07-10T15:37:26Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7247052 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). [https://pctechmag.com/2021/07/dr-aminah-zawedde-new-ps-of-ministry-of-ict/ "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT".] ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Other consideratio<ref>Simon Abaho (16 July 2021). "Who Is Dr. Aminah Zawedde, The New Permanent Secretary Of ICT". ''ExposedUganda.com''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref>ns == Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga.<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=WpnwyhkAAAAJ&hl=en "Partial List of Articles Authored By Aminah Zawedde, PhD".] ''Scholar.Google.com''. 30 July 2021. Retrieved 30 July 2021</ref> Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U). Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == q6djiar7topiywccawg3m3lox8c3tkj 7247053 7247052 2026-07-10T15:38:50Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7247053 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). [https://pctechmag.com/2021/07/dr-aminah-zawedde-new-ps-of-ministry-of-ict/ "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT".] ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Other considerations == Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga.<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=WpnwyhkAAAAJ&hl=en "Partial List of Articles Authored By Aminah Zawedde, PhD".] ''Scholar.Google.com''. 30 July 2021. Retrieved 30 July 2021</ref> Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U).<ref>Simon Abaho (16 July 2021). "Who Is Dr. Aminah Zawedde, The New Permanent Secretary Of ICT". ''ExposedUganda.com''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == rgzs7exvdn8vixyoenudrapzg0o8zpj 7247056 7247053 2026-07-10T15:42:21Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7247056 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). [https://pctechmag.com/2021/07/dr-aminah-zawedde-new-ps-of-ministry-of-ict/ "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT".] ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Other considerations == Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga.<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=WpnwyhkAAAAJ&hl=en "Partial List of Articles Authored By Aminah Zawedde, PhD".] ''Scholar.Google.com''. 30 July 2021. Retrieved 30 July 2021</ref> Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U).<ref>Simon Abaho (16 July 2021). [https://www.exposeduganda.com/who-is-dr-aminah-zawedde-the-new-permanent-secretary-of-ict/ "Who Is Dr. Aminah Zawedde, The New Permanent Secretary Of ICT"]. ''ExposedUganda.com''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025. Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == 6r1o7xj1hw2vdvoemr367jm5nyxhh0e 7247064 7247056 2026-07-10T15:47:36Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7247064 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). [https://pctechmag.com/2021/07/dr-aminah-zawedde-new-ps-of-ministry-of-ict/ "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT".] ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Other considerations == Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga.<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=WpnwyhkAAAAJ&hl=en "Partial List of Articles Authored By Aminah Zawedde, PhD".] ''Scholar.Google.com''. 30 July 2021. Retrieved 30 July 2021</ref> Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U).<ref>Simon Abaho (16 July 2021). [https://www.exposeduganda.com/who-is-dr-aminah-zawedde-the-new-permanent-secretary-of-ict/ "Who Is Dr. Aminah Zawedde, The New Permanent Secretary Of ICT"]. ''ExposedUganda.com''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025.<ref>Reporter, Vision (27 November 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/people/dr-aminah-zawedde-named-among-africas-top-45-NV_223407_032026 "People: Dr Aminah Zawedde named among Africa's top 45 Women in Digital Transformation".] ''New Vision''. Retrieved 13 March 2026.</ref> Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso. == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == 8foznmlz39rb95ryqbhik5oxwj339qd 7247066 7247064 2026-07-10T15:49:28Z Ainomugisha Brendah 2608909 Added Reference 7247066 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). [https://pctechmag.com/2021/07/dr-aminah-zawedde-new-ps-of-ministry-of-ict/ "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT".] ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Other considerations == Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga.<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=WpnwyhkAAAAJ&hl=en "Partial List of Articles Authored By Aminah Zawedde, PhD".] ''Scholar.Google.com''. 30 July 2021. Retrieved 30 July 2021</ref> Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U).<ref>Simon Abaho (16 July 2021). [https://www.exposeduganda.com/who-is-dr-aminah-zawedde-the-new-permanent-secretary-of-ict/ "Who Is Dr. Aminah Zawedde, The New Permanent Secretary Of ICT"]. ''ExposedUganda.com''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025.<ref>Reporter, Vision (27 November 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/people/dr-aminah-zawedde-named-among-africas-top-45-NV_223407_032026 "People: Dr Aminah Zawedde named among Africa's top 45 Women in Digital Transformation".] ''New Vision''. Retrieved 13 March 2026.</ref> Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya Wakiso.<ref name=":0" /> == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == b1sk7rgn50z3hqrin4x6d5950zge2hv 7247069 7247066 2026-07-10T15:50:20Z Ainomugisha Brendah 2608909 added hyperlink 7247069 wikitext text/x-wiki '''<big>Aminah Zawedde</big>''' (owazairwe 17 September 1978), n'omunyasayansi wa kompyuta omu [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]] omushomi kandi omwebembezi w'abantu, orikuheereza nk'omuhandiiki ow'obutwire omu minisiture ya ICT eya Uganda kuruga 15 July 2021 Ekyo kitakabaireho, Zawedde akaba ari omwegyesa kandi omucondooza omu Ishomero ry'eby'okubara n'ebya tekinorogye aha yunivasite ya [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere,]] erikukirayo obukuru kandi erikukirayo obuhango omuri [[Wp/nyn/Uganda|Uganda.]]<ref name=":0">Jonah Kirabo (15 July 2021). [https://nilepost.co.ug/2021/07/16/dr-aminah-zawedde-meet-the-new-permanent-secretary-of-ministry-of-ict-and-national-guidance/ "Dr. Aminah Zawedde: Meet the new Permanent Secretary of Ministry of ICT and National Guidance".] ''Nile Post Uganda''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref><ref name=":1">George Asiimwe (16 July 2021). [https://chimpreports.com/meet-the-new-ict-ministry-ps-dr-aminah-zawedde/ "Meet The New ICT Ministry PS: Dr. Amina Zawedde"]. ''ChimpReports''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Ebyafaayo hamwe n'obwegyese. == Akazaarwa omu kicweka kya [[Wp/nyn/Buganda|Buganda]] omuri Uganda omu myaka ya 1970. Bwanyima y'okushoma omu mashomero ga puraimare na siniya, akaheebwa omwanya omuri [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University]]. Yaahendera emishomo ye ya diguri y'okubanza omu by'okubara n'okushuubura omuri 2001. Akakuratira ekyo n'okutunga diguri ya kabiri omu sayansi omu by'empurizagana, nawe kuruga [[Wp/nyn/Makerere University|Makerere University.]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Akashoma n'aha Yunivasite ya Cape Town, yaamara emishomo ye n'ekyapa ky'okubanza omu by'obwegyese, omuri 2014. Diguri ye ya kashatu ekaba eri Doctor of Philosophy omu by'okukora puroguraamu, ekyatungirwe kuruga omu Yunivasite ya Eindhoven, omuri [[Wp/nyn/Netherlands|Netherlands]], omuri 2016.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Omurimo gw'akukora. == Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo.<ref>Aminah Zawedde (30 July 2021). [https://www.linkedin.com/in/aminah-zawedde-phd-cisa%C2%AE-79713815/?originalSubdomain=ug "Profile of Dr. Aminah Zawedde"]. ''LinkedIn.com''. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde atwire ari omwegyesa kandi omucondooza aha ishomero rya Computing aha Informatics aha Makerere okumara emyaka erikurenga 15. Kumara emyaka etaano ey'okubanza, akaba ari omuhwezi w'omwegyesa. Okutandika na January 2011, kuhisya na July 2021 akaba ari omwegyesa ow'obutwire, owaabaire naareeberera abeegi abarikushoma diguri ez'ahansi hamwe na diguri ez'ahaiguru aha ishomero eryo. Ebiro 15 Okwamushanju 2021, purezidenti [[Wp/nyn/Yoweri Museveni|Yoweri Museveni]] akakora empindahinduka ezirikukwata aha minisiture nyingi, otwariiremu n'okuhuumura kwa ba ofiisa mushanju. Nk'emwe aha mpindahinduka ezo, Zawedde akatooranwa kuba PS wa minisiture ya ICT, okuza omu bigyere bya Vincent Waiswa Bagiire owahindwirwe yaatwarwa omu minisiture y'enshonga z'aheeru.<ref>Nathan Ernest Olupot (16 July 2021). [https://pctechmag.com/2021/07/dr-aminah-zawedde-new-ps-of-ministry-of-ict/ "Dr. Aminah Zawedde Appointed as the new PS of Ministry of ICT".] ''PC Tech Magazine''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> == Other considerations == Zawedde ahandiikire nainga ahandiikire hamwe n'abandi omu bicweka bingi ebyashwijumirwe, omu bicweka ebi arikumanya kandi akooreka bimwe aharibyo omu nteerane z'amahanga goona, ez'ebicweka hamwe n'eza ihanga.<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=WpnwyhkAAAAJ&hl=en "Partial List of Articles Authored By Aminah Zawedde, PhD".] ''Scholar.Google.com''. 30 July 2021. Retrieved 30 July 2021</ref> Naheereza nk'omukuru w'ekitongore kya DFCU Group, ekitongore ekikuru ekya DFCU Bank hamwe na National Information Technology Authority Uganda (NITA-U).<ref>Simon Abaho (16 July 2021). [https://www.exposeduganda.com/who-is-dr-aminah-zawedde-the-new-permanent-secretary-of-ict/ "Who Is Dr. Aminah Zawedde, The New Permanent Secretary Of ICT"]. ''ExposedUganda.com''. Kampala, Uganda. Retrieved 30 July 2021.</ref> Zawedde akaheebwa ekitiinisa omu bakazi 45 abarikukirayo omuri Afirika omu 2025.<ref>Reporter, Vision (27 November 2025). [https://www.newvision.co.ug/category/people/dr-aminah-zawedde-named-among-africas-top-45-NV_223407_032026 "People: Dr Aminah Zawedde named among Africa's top 45 Women in Digital Transformation".] ''New Vision''. Retrieved 13 March 2026.</ref> Omu bantu, atwire naakwatanisa na Rotary club of [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]] kuruga 2017 kandi nawe ari mukuru w'akakiiko ka Mustardseed Junior School omu disiturikiti ya [[Wp/nyn/Wakiso District|Wakiso]].<ref name=":0" /> == Reeba n'ebindi. == * Geraldine Ssali Busuulwa * Orukarara rw'ebitongore bya Gavumenti omu Uganda. == Eby'okureeberaho == gyeym2sa8fv01jxfxldffx88gxabpf0 0 3789078 7246889 2026-07-10T13:13:03Z Zahraswaty 2609624 Created page with "= Karai-Karai = '''azàa''' == Misàali == Ba ta kwar timu na la aza ye se kwankwaru ka ta nantau ==Cala ma caca== {{Wt/kai/cite book |ref={{Wt/kai/harvid|Tikau|Yusuf|2009}} |first1=Abubaka Idris |last1=Tikau |first2=Ibrahim |last2=Yusuf |first3=Malam Kariya |last3=Gambo |first4=Umaru Manu |last4=Karofi |first5=Dauda |last5=Mamu |first6=Rifkatu I. |last6=Bumi |first7=Russel G. |last7=Schuh |title=Karekare-English-Hausa dictionary |publisher=Yobe Languages Research Projec..." 7246889 wikitext text/x-wiki = Karai-Karai = '''azàa''' == Misàali == Ba ta kwar timu na la aza ye se kwankwaru ka ta nantau ==Cala ma caca== {{Wt/kai/cite book |ref={{Wt/kai/harvid|Tikau|Yusuf|2009}} |first1=Abubaka Idris |last1=Tikau |first2=Ibrahim |last2=Yusuf |first3=Malam Kariya |last3=Gambo |first4=Umaru Manu |last4=Karofi |first5=Dauda |last5=Mamu |first6=Rifkatu I. |last6=Bumi |first7=Russel G. |last7=Schuh |title=Karekare-English-Hausa dictionary |publisher=Yobe Languages Research Project |location=Potiskum |date=2009 |url=http://aflang.humnet.ucla.edu/Yobe/Dictionaries/Karekare_english_hausa_2009.pdf |language=en |archive-date=2015-12-06 |access-date=2025-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151206080809/http://aflang.humnet.ucla.edu/Yobe/Dictionaries/Karekare_english_hausa_2009.pdf |url-status=dead }} [[Category:Wt/kai]] ts0aqsfo0ikgbxbm3qm0l03lzodduvu 14 3789079 7246894 2026-07-10T13:14:45Z Istiklol07 2601906 Created page with "[[Category:Wp/kri]]" 7246894 wikitext text/x-wiki [[Category:Wp/kri]] ng2inbd36f93p9bdpklpv8avse3n0o1 0 3789080 7246920 2026-07-10T13:29:25Z Tirawari 1306056 Neuer Eintrag mit Bild 7246920 wikitext text/x-wiki [[File:Owoce Acai.jpg|thumb|anare amejokoji]] '''Anare'''. (''latín: Euterpe oleraceae Mrt.'').<ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> Dau. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Dau]] iy2bd30u3hot5attxokuuohc8mkgr6t 7246927 7246920 2026-07-10T13:34:15Z Tirawari 1306056 7246927 wikitext text/x-wiki [[File:Owoce Acai.jpg|thumb|anare amejokoji]] '''Anare'''. (''latín: Euterpe oleraceae Mrt.'').<ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> Dau. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Dau]] jm0bir80hb4qaxqohgkxwtweif983yb 3 3789081 7246930 2026-07-10T13:37:40Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7246930 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 13:37, 10 July 2026 (UTC) 9pnrjxlxhmyf53egdegicitkrudnotb 0 3789082 7246950 2026-07-10T13:49:44Z Tirawari 1306056 Link hinzugefügt 7246950 wikitext text/x-wiki '''Basabasaru'''. (''latín: [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30147160-2Wp/wba/Macrolobium&#x20;bifolium Macrolobium bifolium]''). <ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Dau]] k97i5dt37tnviep9bsxv8kkrsq8uv29 7246951 7246950 2026-07-10T13:52:19Z Tirawari 1306056 7246951 wikitext text/x-wiki '''Basabasaru'''. (''latín: [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30147160-2 Macrolobium bifolium]''). <ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Dau]] 2ztzqgy5r3yk21dw2ua5kbx1q9p5wdf 7246952 7246951 2026-07-10T13:53:44Z Tirawari 1306056 7246952 wikitext text/x-wiki '''Basabasaru'''. (''latín: [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30147160-2 Macrolobium bifolium]''). <ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> Dau. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Dau]] e6rv4tbi571lxywf857snuawbjs957e 0 3789083 7246953 2026-07-10T14:04:44Z Tiru Zendrato 2592794 + lagu baru 7246953 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Tenga lö ba dödögu Wehedeu tuho dödö Lö eluaha uwaö li ödöna-döna manö Amaedola fazazi Ita ha ba wangifi Taya lö amozua Me ha bunga-bunga wemörö Ndrege wahuwusada örasoi no ö'ila Lö irai so zafökhö Ube tandrawa hörö Ma'ökhö lö falukha Hulö döfi wa'ara Sikhalamö oi ya'ia Lö taya ba wangera-ngera Böi tahigödo Tahigö zatuamö Akhigu Ya'ira zamabali Fahuwusada si sökhi Si no ta'o'ozui Röi ndra'o khigu O'ö niwa'öra U'ila Ohahau dödömö Ba nitehe dödöra Mo'amaehuta wa'aurida <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem>{{Wb/nia/Lagu |samazökhi = N.N. |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] ge9jeaago0str7x2nby892fi0askuam 7246954 7246953 2026-07-10T14:06:49Z Tiru Zendrato 2592794 7246954 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Tenga lö ba dödögu Wehedeu tuho dödö Lö eluaha uŵaö li Ödöna-döna manö Amaedola fazazi Ita ha ba wangifi Taya lö amozua Me ha bunga-bunga wemörö Ndrege wahuwusada Örasoi no ö'ila Lö irai so zafökhö Ube tandraŵa hörö Ma'ökhö lö falukha Hulö döfi wa'ara Sikhalamö oi ya'ia Lö taya ba wangera-ngera Böi tahigödo Tahigö zatuamö Akhigu Ya'ira zamabali Fahuwusada si sökhi Si no ta'o'ozui Röi ndra'o khigu O'ö niŵa'öra U'ila Ohahau dödömö Ba nitehe dödöra Mo'amaehuta wa'aurida <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = N.N. |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] 8w4l0g7dggsdpnz1g8wa3hngpb10gf1 7246955 7246954 2026-07-10T14:07:52Z Tiru Zendrato 2592794 7246955 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Tenga lö ba dödögu Wehedeu tuho dödö Lö eluaha uŵaö li Ödöna-döna manö Amaedola fazazi Ita ha ba wangifi Taya lö amozua Me ha bunga-bunga wemörö Ndrege wahuwusada Örasoi no ö'ila Lö irai so zafökhö Ube tandraŵa hörö Ma'ökhö lö falukha Hulö döfi wa'ara Sikhalamö oi ya'ia Lö taya ba wangera-ngera Böi tahigödo Tahigö zatuamö Akhigu Ya'ira zamabali Fahuwusada si sökhi Si no ta'o'ozui Röi ndra'o khigu O'ö niŵa'öra U'ila Ohahau dödömö Ba nitehe dödöra Mo'amaehuta wa'aurida <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = Yoppi K. Telaumbanua |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = Yoppi K. Telaumbanua |rekaman = |aransemen = Ama Tiwi Zega }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] 8xanxe07mazxnh2lnfkhc1af9mabamp 0 3789084 7246956 2026-07-10T14:09:36Z Tirawari 1306056 Neuer Eintrag mit Bild 7246956 wikitext text/x-wiki [[File:Pentaclethra macroloba (11033881075).jpg|thumb|bijibijiru amejokoji]] '''Bijibijiru'''. (''latín: Pentaclethra macroloba'')<ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> Dau. [[Wp/wba/Bijibiji|Bijibiji]] arau. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Dau]] h6v5r5c80uvobm3osk25gvjc7k9uosh 0 3789085 7246959 2026-07-10T14:13:24Z Tirawari 1306056 Neue Seite erstellt mit Foto und Querverweisen. 7246959 wikitext text/x-wiki [[File:Megaloprepus.JPG|thumb|bijibiji amejokoji]] '''Bijibiji'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> (latín: ''Megaloprepus caerulatus''). Bijibiji [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]] aroko. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Domu]] pibdmbv3a5yg81xri390in4tulmgu6t 7246961 7246959 2026-07-10T14:14:14Z Tirawari 1306056 7246961 wikitext text/x-wiki [[File:Megaloprepus.JPG|thumb|bijibiji amejokoji]] '''Bijibiji'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> (latín: ''Megaloprepus caerulatus''). Bijibiji [[Wp/wba/Bijibijiru|bijibijiru]] aroko. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Domu]] 7puj60zv8drnm1wamb2gy0ua8prkp10 0 3789086 7246965 2026-07-10T14:15:35Z Tiru Zendrato 2592794 + lagu baru 7246965 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> No aröu lala tatörö Zi sagötö wefaoda ba wofanö Oya zi möi fowuwu tödö Heŵa'ae simanö Lö taya wa'omasigu khömö No uŵaö khöu ba zilalö Lö niha bö'ö zi möi fangalimö Heŵae oya zondröni tödö Uŵa'ö khöu da'ö Ha börö wa'omasigu khömö He ilau bade duru danö Ma'ifu lö mangiwa dödö Me ha khöu so wa'ohahau dödö Fa'omasigu khöu sagötö tanö He ilau bade duru danö Ma'ifu lö mangiwa dödö Me ha khöu so wa'ohahau dödö Fa'omasigu khöu sagötö tanö He aruru hili adudu danö Ha ya'ugö nawö ba wofanö No ufabu'u dödögu ube'e khöu Irugi dania aetu nosogu Ga'agu... akhigu... <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = N.N. |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] c9b1qmtt525j4i8tc9zumof8v1gsgg3 7246966 7246965 2026-07-10T14:16:51Z Tiru Zendrato 2592794 7246966 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> No aröu lala tatörö Zi sagötö wefaoda ba wofanö Oya zi möi fowuwu tödö Heŵa'ae simanö Lö taya wa'omasigu khömö No uŵaö khöu ba zilalö Lö niha bö'ö zi möi fangalimö Heŵae oya zondröni tödö Uŵa'ö khöu da'ö Ha börö wa'omasigu khömö He ilau bade duru danö Ma'ifu lö mangiwa dödö Me ha khöu so wa'ohahau dödö Fa'omasigu khöu sagötö tanö He ilau bade duru danö Ma'ifu lö mangiwa dödö Me ha khöu so wa'ohahau dödö Fa'omasigu khöu sagötö tanö He aruru hili adudu danö Ha ya'ugö nawö ba wofanö No ufabu'u dödögu ube'e khöu Irugi dania aetu nosogu Ga'agu... akhigu... <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = Dermawan Zebua |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] nnq3f7d6zcqu8e51ixu7ucsb4hxg2y5 0 3789087 7246970 2026-07-10T14:19:05Z Tiru Zendrato 2592794 Tiru Zendrato moved page [[Wb/nia/Hanu-hanumö Hanu-hanugu]] to [[Wb/nia/Hanu-Hanumö Hanu-Hanugu]] 7246970 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wb/nia/Hanu-Hanumö Hanu-Hanugu]] r3ldyllrnphhc6p3d3gozbzbjsi5qvf 1 3789088 7246972 2026-07-10T14:19:05Z Tiru Zendrato 2592794 Tiru Zendrato moved page [[Talk:Wb/nia/Hanu-hanumö Hanu-hanugu]] to [[Talk:Wb/nia/Hanu-Hanumö Hanu-Hanugu]] 7246972 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talk:Wb/nia/Hanu-Hanumö Hanu-Hanugu]] pis1m0s81oypbruto3v4t85bymjk7o4 0 3789089 7246981 2026-07-10T14:24:05Z Tirawari 1306056 Created page with "[[File:Virola surinamensis (Wild nutmeg) Paramin Trinidad 2.jpg|thumb|diaru amejokoji]] '''Diaru'''. (''latín: Virola surinamensis'')<ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref>. Dau. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Dau]]" 7246981 wikitext text/x-wiki [[File:Virola surinamensis (Wild nutmeg) Paramin Trinidad 2.jpg|thumb|diaru amejokoji]] '''Diaru'''. (''latín: Virola surinamensis'')<ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref>. Dau. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Dau]] koco9sbevf8czufd57unnj0gcytv9ag 0 3789090 7246982 2026-07-10T14:27:49Z Tiru Zendrato 2592794 + lagu baru 7246982 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Tanö niha hulo ni'omasi'ö Oya zi sökhi fondröni dödö No teturia ba no tehöngö Ba zi sagörö ulidanö Ato zogamö ato zondrugi tanö Wamaigi naha sahöli dödö Ondröita zatua si siŵa götö Aya-aya si'ogötö'ö Tanö niha sambua hulo Ba gaekhula si no mulua ba nasi sebolo No mufaeri no muhaogö wendroro Ondröita zatua si no te'olo Oya nahia zi sökhi fetaro Adöni dödö zamondrongo <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = N.N. |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] 6np8vj9m34xhg0mh3nt4tz6xboyf44p 7246983 7246982 2026-07-10T14:28:51Z Tiru Zendrato 2592794 7246983 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Tanö niha hulo ni'omasi'ö Oya zi sökhi fondröni dödö No teturia ba no tehöngö Ba zi sagörö ulidanö Ato zogamö ato zondrugi tanö Wamaigi naha sahöli dödö Ondröita zatua si siŵa götö Aya-aya si'ogötö'ö Tanö niha sambua hulo Ba gaekhula si no mulua ba nasi sebolo No mufaeri no muhaogö wendroro Ondröita zatua si no te'olo Oya nahia zi sökhi fetaro Adöni dödö zamondrongo <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = N. Daeli |lirik = |döfi = |url = |album = Banuada Group |sanunö = Ella Daeli |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] re36w0aom7zco7u63c4ll4op1c3uxm3 7246987 7246983 2026-07-10T14:33:27Z Tiru Zendrato 2592794 7246987 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> Tanö niha hulo ni'omasi'ö Oya zi sökhi fondröni dödö No teturia ba no tehöngö Ba zi sagörö ulidanö Ato zogamö ato zondrugi tanö Wamaigi naha sahöli dödö Ondröita zatua si siŵa götö Aya-aya si'ogötö'ö Tanö niha sambua hulo Ba gaekhula si no molua ba nasi sebolo No mufaeri no muhaogö wendroro Ondröita zatua si no te'olo Oya nahia zi sökhi fetaro Adöni dödö zamondrongo <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = N. Daeli |lirik = |döfi = |url = |album = Banuada Group |sanunö = Ella Daeli |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] oidsh8ud3l3ppemkgl2bcnbpuvz6fib 0 3789091 7246990 2026-07-10T14:40:19Z Tiru Zendrato 2592794 + lagu baru 7246990 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> No fitu fakhe mege ba zilalö Öfa'ema goroisau öbaloi ndra'o No ube ba gölu mbu niŵa'ömö Lölainia na lo lumö so zomba'agö Heza manö ölau'ö Hana lö oroma'ö So khögu wangiwa dödö Mofanö lö olohi Dödö na ilau angi Hulö faodo khönia humombo lö gafi Heŵa'ae na lö tödöu mangawuli Böi olifugö gazuni zi so ba daŵi Ndröfi luo baŵa da'ö sa zamaigi Tohare ira wohagaini si sökhi <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = N.N. |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] p1y3zdymnd469kmhix6yync9ep2h67d 7246991 7246990 2026-07-10T14:40:47Z Tiru Zendrato 2592794 7246991 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wb/nia/Buku/styles.css"/> <div class="buku"><poem> <!-- SURA TOU DA'A TEKS LAGU --> No fitu fakhe mege ba zilalö Öfa'ema goroisau öbaloi ndra'o No ube ba gölu mbu niŵa'ömö Lölainia na lo lumö so zomba'agö Heza manö ölau'ö Hana lö oroma'ö So khögu wangiwa dödö Mofanö lö olohi Dödö na ilau angi Hulö faodo khönia humombo lö gafi Heŵa'ae na lö tödöu mangawuli Böi olifugö gazuni zi so ba daŵi Ndröfi luo baŵa da'ö sa zamaigi Tohare ira wohagaini si sökhi <!-- FO'ÖSI TEMPLAT ANDRE TOU. Na lö töi zamazökhi, fo'ösi N.N. --> </poem> {{Wb/nia/Lagu |samazökhi = Anton Telaumbanua |lirik = |döfi = |url = |album = |sanunö = Junnisan Ndraha |rekaman = |aransemen = }} <!-- RÖI TOU DA'A! BÖI BUNU --> == Fabaliŵa lala == {{Wb/nia/Bale zato}}</div> [[Category:Wb/nia]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop]] [[Category:Wb/nia/Sinunö Pop Nias]] qww6li85di1hv2dzkk3hmb6o1heo715 0 3789092 7246998 2026-07-10T14:49:59Z Ironzombie39 2598693 Ironzombie39 moved page [[Wp/cop/Ⲛⲏⲑ]] to [[Wp/cop/Ⲛⲏⲓⲧ]] 7246998 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/cop/Ⲛⲏⲓⲧ]] 9dihwm14bbyo20vj6kz6i35dehgrhs2 0 3789093 7246999 2026-07-10T14:51:14Z Tirawari 1306056 Created page with "[[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name=":0"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' Erowitu (''latín: philodendron sp''.). <ref name=":1"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> Eroida (''latín: Papilionoideae''). <..." 7246999 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name=":0"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' Erowitu (''latín: philodendron sp''.). <ref name=":1"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> Eroida (''latín: Papilionoideae''). <ref name=":1" /> Erojene '''<ref name=":0" />''' ([[Ini]]) ? == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Dau]] 5bqkudd6nme81edjekl5kloaakynwnm 7247001 7246999 2026-07-10T14:59:52Z Tirawari 1306056 7247001 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name="Barral 1979"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' Erowitu (''latín: philodendron sp''.). <ref name="Wilbert1996"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> Eroida (''latín: Papilionoideae'').Erojene ([[Ini]]) ? == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Dau]] nm6rssfox9awa8un0rrjny4aiucjjde 7247004 7247001 2026-07-10T15:02:45Z Tirawari 1306056 7247004 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name="Barral 1979"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' Erowitu (''latín: philodendron sp''.). <ref name="Wilbert1996"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> Eroida (''latín: Papilionoideae'').<ref name="Wilbert1996" /> Erojene <ref name="Barral 1979" /> ([[Ini]]) == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Dau]] ioyz1j7f9e3hwct4l9taa291ebm9w6g 7247005 7247004 2026-07-10T15:03:07Z Tirawari 1306056 7247005 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name="Barral 1979"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' Erowitu (''latín: philodendron sp''.). <ref name="Wilbert1996"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> Eroida (''latín: Papilionoideae'').<ref name="Wilbert1996" /> Erojene <ref name="Barral 1979" /> ([[Wp/wba/Ini|Ini]]) == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Dau]] 9f3kxp941qlloewqjfg5lr0becdr9ej 7247012 7247005 2026-07-10T15:06:29Z Tirawari 1306056 7247012 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name="Barral 1979"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' erowitu (''latín: philodendron sp''.). <ref name="Wilbert1996"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> eroida (''latín: Papilionoideae'').<ref name="Wilbert1996" /> ero jekunu (ero jototo).'''<ref name="Barral 1979" />''' erojene <ref name="Barral 1979" /> ([[Wp/wba/Ini|Ini]]) == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Dau]] 7fy3t19lov1axmaubeeuca3ot37x5z2 7247073 7247012 2026-07-10T15:52:32Z Tirawari 1306056 7247073 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name="Barral 1979"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' erowitu (''latín: philodendron sp''.). <ref name="Wilbert1996"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> eroida (''latín: Papilionoideae'').<ref name="Wilbert1996" /> ero jekunu (ero jototo).'''<ref name="Barral 1979" />''' erojene <ref name="Barral 1979" /> ([[Wp/wba/Ini|Ini]]) ero kakara, ero waikuba, ero waikubaida '''<ref name="Barral 1979" />''' == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Dau]] 5y8tgotpnbrbgasn2gfbkef5iq5oviq 7247083 7247073 2026-07-10T15:57:54Z Tirawari 1306056 7247083 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name="Barral 1979"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' erowitu (''latín: philodendron sp''.). <ref name="Wilbert1996"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> eroida (''latín: Papilionoideae'').<ref name="Wilbert1996" /> ero jekunu (ero jototo).'''<ref name="Barral 1979" />''' erojene <ref name="Barral 1979" /> ([[Wp/wba/Ini|Ini]]) ero kakara, ero waikuba, ero waikubaida '''<ref name="Barral 1979" />''' == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] prljofgtxa9goodvccoqr9kj8h3sv9r 7247088 7247083 2026-07-10T16:05:10Z Tirawari 1306056 7247088 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name="Barral 1979"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' erowitu (''latín: philodendron sp''.).<ref name="Wilbert1996"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Ero]] hhfgwjgt8xj0e2mvbgbf5mx3aadqz70 7247112 7247088 2026-07-10T16:21:07Z Tirawari 1306056 7247112 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero: <ref name="Barral 1979"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' erowitu (''latín: philodendron sp''.).<ref name="Wilbert1996"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] mzu0v7zbtu1hu7wem1kf3hie3p4ha81 7247113 7247112 2026-07-10T16:21:47Z Tirawari 1306056 7247113 wikitext text/x-wiki [[File:Bejuco Puerto Inírida Guainía Colombia 2018 13.jpg|thumb|ero amejokoji]] '''Ero <ref name="Barral 1979"> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref>''' / '''erowitu''' (''latín: philodendron sp''.).<ref name="Wilbert1996"> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] e5izaqojlaa5oqnx0wa876tg4p1k1dj 14 3789094 7247002 2026-07-10T15:00:34Z TimumachtikanNawat 2586780 Created page with "<div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Itujtukey ne dajdatka / Sustantivos</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienve..." 7247002 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Itujtukey ne dajdatka / Sustantivos</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Sustantivos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás el listado completo de palabras almacenadas en el sistema que se emplean para nombrar seres vivos, objetos, ideas y conceptos. </p> </div> [[Category:Wt/ppl]] 3nz4v69013khynz59rghxtxmsf7nldg 14 3789095 7247006 2026-07-10T15:03:10Z TimumachtikanNawat 2586780 Created page with "<div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Adverbios</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicog..." 7247006 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Adverbios</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Adverbios''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás el listado completo de palabras almacenadas en el sistema que se emplean para modificar o dar más detalles sobre las acciones (verbos) en la oración. </p> </div> [[Category:Wt/ppl]] 17wejxlzuaroxdp65dne80n7vqptr1a 14 3789096 7247007 2026-07-10T15:03:46Z TimumachtikanNawat 2586780 Created page with "<div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Ken itachishka / Adjetivos</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la..." 7247007 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Ken itachishka / Adjetivos</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Adjetivos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás el listado completo de palabras almacenadas en el sistema que se emplean para describir, calificar y dar características de los sustantivos. </p> </div> [[Category:Wt/ppl]] 7bjp7ns54c01nu4t9b730uiq9xvlxgt 14 3789097 7247008 2026-07-10T15:04:26Z TimumachtikanNawat 2586780 Created page with "<div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Verbos Transitivos</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la secció..." 7247008 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Verbos Transitivos</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Verbos Transitivos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás el listado completo de acciones que requieren de un objeto directo (un elemento que reciba la acción) para completar su significado en la oración. </p> </div> [[Category:Wt/ppl]] 7w8dz6kr671xgd5r6rs0alnjqxd83zu 14 3789098 7247009 2026-07-10T15:04:59Z TimumachtikanNawat 2586780 Created page with "<div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Verbos Intransitivos</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la secci..." 7247009 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Verbos Intransitivos</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Verbos Intransitivos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás el listado completo de acciones almacenadas en el sistema que expresan un significado completo por sí solas, sin necesidad de un objeto directo. </p> </div> [[Category:Wt/ppl]] 0ek744lo3vbx8p1tc3tlcm4ojgl7ebi 14 3789099 7247010 2026-07-10T15:05:43Z TimumachtikanNawat 2586780 Created page with "<div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Anatomía</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicog..." 7247010 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Anatomía</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicográfica de '''Anatomía''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás el listado de términos especializados empleados para nombrar las partes del cuerpo humano, órganos y sistemas biológicos. </p> </div> [[Category:Wt/ppl]] 9ta1ebsv33o6leq5qxmp4micsg24b9r 14 3789100 7247011 2026-07-10T15:06:15Z TimumachtikanNawat 2586780 Created page with "<div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Botánica</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicog..." 7247011 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Botánica</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicográfica de '''Botánica''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás el inventario de palabras dedicadas al entorno vegetal: nombres de árboles, plantas medicinales, flores, cultivos tradicionales y frutos de la región. </p> </div> [[Category:Wt/ppl]] eol8pz4u0fdotxrybfyu7dymzuwvbtg 7247013 7247011 2026-07-10T15:06:44Z TimumachtikanNawat 2586780 7247013 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Botánica</span> <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #7dd3fc; margin: 10px 0;" /> <p style="font-size: 1.1em; line-height: 1.5; color: #334155; margin: 0;"> Bienvenido a la sección lexicográfica de '''Botánica''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás el inventario de palabras dedicadas al entorno vegetal: nombres de árboles, plantas medicinales, flores y cultivos tradicionales de la región. </p> </div> [[Category:Wt/ppl]] n8jy6zk1n63jrpg9c9i66n4zs0jz22a 14 3789101 7247014 2026-07-10T15:07:25Z TimumachtikanNawat 2586780 creacion 7247014 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Zoología</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de '''Zoología''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás el compendio de vocablos recolectados de las comunidades para identificar al reino animal, incluyendo mamíferos, aves, reptiles, insectos y fauna nativa. </div> hv1g5mnwmwn780wznmw0c0xifrygk50 14 3789102 7247015 2026-07-10T15:09:07Z TimumachtikanNawat 2586780 creacion 7247015 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Toponimia</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de '''Toponimia''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás los nombres propios de lugares, regiones, pueblos, cerros, ríos y sitios históricos que cargan con el significado etimológico y cultural de nuestra herencia ancestral. </div> lropiaf1khe02cwabzclpinbqt9vnc4 14 3789103 7247017 2026-07-10T15:09:58Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247017 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Términos Médicos</span> ----Bienvenido a la sección de '''Términos Médicos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior se agrupan los conceptos, vocablos y expresiones relativos a la salud, padecimientos, dolencias y saberes médicos de la comunidad. </div> i7cnquy7pwzo2i0n72kf1segk5nx0z8 14 3789104 7247018 2026-07-10T15:10:32Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247018 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Mitología</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de '''Mitología''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior se registran las palabras referidas a las deidades, seres sobrenaturales, entes protectores y personajes de los relatos y la cosmovisión tradicional compartida por los abuelos. </div> s944g958x7a4lapwnczj24bt0teyg2u 14 3789105 7247019 2026-07-10T15:11:12Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247019 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Conjunciones</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de las '''Conjunciones''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior verás las palabras invariables del sistema lingüístico que sirven como enlaces para unir vocablos, sintagmas u oraciones. </div> shgt2p14vmer8h6lmn0vbyghsburkon 14 3789106 7247021 2026-07-10T15:12:01Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247021 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Artículos</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Artículos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás aquellas palabras gramaticales que anteceden a los sustantivos para delimitarlos e indicar su naturaleza en el discurso. </div> iyb89d4w2n5gi8gvbnf1ox9bavl2e93 14 3789107 7247022 2026-07-10T15:12:35Z TimumachtikanNawat 2586780 creacion 7247022 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Determinantes</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Determinantes''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior se listan las palabras que acompañan al sustantivo para precisar, cuantificar o especificar su alcance en la oración. </div> 4qsr36ga0s2czxfv272h9g9uxws863v 14 3789108 7247023 2026-07-10T15:13:17Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247023 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Subjuntivos</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Subjuntivos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás los términos y partículas dedicadas a expresar acciones deseadas, hipotéticas, posibles o dependientes de otra condición. </div> 6smae7l28e0p615u4p5f4m1n8eife1q 14 3789109 7247024 2026-07-10T15:13:44Z TimumachtikanNawat 2586780 creacion 7247024 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Preposiciones</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de las '''Preposiciones''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior se agrupan las palabras que sirven de nexo para relacionar un elemento con su complemento dentro de la estructura de la frase. </div> 4tea5afwige4esbw86ykdjm197hnthv 14 3789110 7247025 2026-07-10T15:14:20Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247025 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Pronombres</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Pronombres''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás las palabras que se emplean para sustituir a un sustantivo u objeto dentro del discurso. </div> d7w8hl918225fxm2pe5apq6vuss2rsq 14 3789111 7247026 2026-07-10T15:15:01Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247026 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Apóstrofos</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Apóstrofos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior se encuentran clasificadas aquellas palabras y partículas que involucran la marca de elisión o el saltillo de la variante lingüística náhuat. </div> sy2xbapqh9khsk0t6gc9mnxik5mhpxl 14 3789112 7247027 2026-07-10T15:15:57Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247027 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Interjecciones</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de las '''Interjecciones''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás palabras fijas y expresiones emotivas exclamativas directas recolectadas de la tradición oral. </div> nkf7do9juw73x0fmkq3cf969ohhzlye 7247030 7247027 2026-07-10T15:17:32Z TimumachtikanNawat 2586780 7247030 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Interjecciones</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de las '''Interjecciones''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior encontrarás palabras que se emplean para comunicar sentimientos e impresiones, poner de manifiesto diversas reacciones afectivas o inducir a la acción. </div> pe4jir2hytftslrdoend1jkjj07pqm9 14 3789113 7247031 2026-07-10T15:18:02Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247031 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Conectivos</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Conectivos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior hallarás los marcadores textuales e hiladores de frases que dan fluidez y coherencia a la conversación. </div> 2fv04e2ogq0sp8c7hy3bilq10o3t7xr 14 3789114 7247032 2026-07-10T15:18:35Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247032 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Neologismos</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Neologismos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior se agrupan los vocablos de reciente adopción o creación comunitaria necesarios para adaptar el idioma a contextos tecnológicos y modernos de la actualidad. </div> opay1qfk216mzurbzk47vu3mgz904ik 14 3789115 7247034 2026-07-10T15:19:27Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247034 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Pronombres Personales</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Pronombres Personales''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior se almacena el conjunto de palabras empleadas para referir a los sujetos gramaticales participantes en la comunicación. </div> rrxpm9xiod4fekyotq9fyz5h31n74kh 14 3789116 7247037 2026-07-10T15:20:30Z TimumachtikanNawat 2586780 creación 7247037 wikitext text/x-wiki <div style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; border-radius: 12px; padding: 20px; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05);"> <span style="font-size: 1.8em; color: #0284c7; font-weight: bold; display: block; margin-bottom: 5px;">🗂️ Pronombres Posesivos</span> ----Bienvenido a la sección lexicográfica de los '''Pronombres Posesivos''' del Wikcionario en Náhuat de El Salvador. En la parte inferior esta el inventario de palabras utilizadas para denotar pertenencia o propiedad sobre un ser, objeto o elemento. </div> 360qnw1j9gye9t0rmz9utfkl6bwm7m3 0 3789117 7247060 2026-07-10T15:45:56Z Rebecarranza14 2691444 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nujnuntzin''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nujnuntzin.wav|embed|200px]] |} [[File:Vladimir Makovsky — The Orphan Girl (1913).jpg|thumb|250px|nujnuntzin]] === Español === Huerfano; desamparado (niño) Ne piltzín nujnuntzin: El niño es huér- f..." 7247060 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nujnuntzin''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nujnuntzin.wav|embed|200px]] |} [[File:Vladimir Makovsky — The Orphan Girl (1913).jpg|thumb|250px|nujnuntzin]] === Español === Huerfano; desamparado (niño) Ne piltzín nujnuntzin: El niño es huér- fano. === English === Orphan; helpless (child) Ne piltzín nujnuntzin: The child is an orphan. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] ln5ziixgelpp28uq1i5bmohkhziz7ye 0 3789118 7247061 2026-07-10T15:46:44Z Uthman salma 2604311 /* */ Maaliye Paji paalaa 7247061 wikitext text/x-wiki '''Bsisa''' ({{Langx|ar|بسيسة}}, Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a North African cuisine, j7lgc49ztwokbr9cddqekg5zgueucol 7247067 7247061 2026-07-10T15:49:58Z Uthman salma 2604311 /* */ Paahiye seuri 7247067 wikitext text/x-wiki '''Bsisa''' ({{Langx|ar|بسيسة}}, Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> iifzl5yqabi2sac747upupxkawhfgob 7247076 7247067 2026-07-10T15:54:56Z Uthman salma 2604311 /* Regional varieties */ 7247076 wikitext text/x-wiki '''Bsisa''' ({{Langx|ar|بسيسة}}, Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews 3okdxmc2eflr9c6fz6g016q8qtlz6dz 7247081 7247076 2026-07-10T15:56:51Z Uthman salma 2604311 /* */ 7247081 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ({{Wp/wlx/Langx|ar|بسيسة}}, Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews 5r9wrg1f19tzgjykf9bg1h066n814ta 7247114 7247081 2026-07-10T16:29:42Z Uthman salma 2604311 /* */ Paahiye seuri 7247114 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ({{Wp/wlx/Langx|ar|بسيسة}}, Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos times.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ ɩ laaŋfɩyε carry in its ground powder form == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews td2cctb4klut9aop1cqjv5so4b1mv4c 7247116 7247114 2026-07-10T16:32:00Z Uthman salma 2604311 /* */ 7247116 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ({{Wp/wlx/Langx|ar|بسيسة}}, Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos times.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews 5d8wpm8bvbbx5e6m2p99tupoh4swz0k 7247117 7247116 2026-07-10T16:32:30Z Uthman salma 2604311 /* */ 7247117 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ( Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos times.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews kuhbn2crjqt9lvo8h77fx3q6aflfxsp 7247118 7247117 2026-07-10T16:33:00Z Uthman salma 2604311 /* Mɩŋ kaa nyε */ 7247118 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ( Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos times.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews Tarejɩɩhɩ r7irmpjtl56eiccs1hwz7mhf2j5rb6c 7247120 7247118 2026-07-10T16:33:28Z Uthman salma 2604311 /* Mɩŋ kaa nyε */ 7247120 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ( Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos times.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews '''Tarejɩɩhɩ''' 2tw3hv1yccy3fhgtnqycjrz15fructc 7247121 7247120 2026-07-10T16:37:50Z Uthman salma 2604311 /* */ 7247121 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ( Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos <ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref>.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews '''Tarejɩɩhɩ''' srtexn5jpdfp2my4w64rhnup8twnoxi 7247122 7247121 2026-07-10T16:40:14Z Uthman salma 2604311 /* */ 7247122 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ( Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos <ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref>.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews '''Tarejɩɩhɩ''' ss615n1nshaw111glxtljygfgvh6wgg 7247288 7247122 2026-07-11T02:12:36Z Yaw tuba 2578878 added [[Category:Wp/wlx]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 7247288 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ( Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos <ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref>.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews '''Tarejɩɩhɩ''' [[Category:Wp/wlx]] ebfum5atblpn4dfhcmjlpvbpzlraqac 7247409 7247288 2026-07-11T06:51:37Z Uthman salma 2604311 /* */ Paahiye seuri 7247409 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ( Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos <ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref>.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Jεrɩ bunhuu == Bsisa ɩyε biŋ-jεra jεra aŋ maŋ laŋtaa yɩ roasted cereals jɔŋ ɩŋaŋ anɩŋ spices anɩŋ sugar. A herbs anɩŋ a spices baŋ maŋ paahɩyε ɩyε jεmaa ,<ref name="FAO" /> kyε bunhu ŋa na baŋ ɩyε liquid ka ba naŋ paahɩ kuoŋ bii milk ,a maana buŋ-nyurɩhɩ bam buona ''rowina''. == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews '''Tarejɩɩhɩ''' [[Category:Wp/wlx]] 6rrfajyg7b5ym8t1cvms5sqwvif8cuu 7247413 7247409 2026-07-11T06:53:06Z Uthman salma 2604311 /* Jεrɩ bunhuu */ 7247413 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ( Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos <ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref>.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Jεrɩ bunhuu == Bsisa ɩyε biŋ-jεra jεra aŋ maŋ laŋtaa yɩ roasted cereals jɔŋ ɩŋaŋ anɩŋ spices anɩŋ sugar. A herbs<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-FAO-6</ref>anɩŋ a spices baŋ maŋ paahɩyε ɩyε jεmaa ,<ref name="FAO" /> kyε bunhu ŋa na baŋ ɩyε liquid ka ba naŋ paahɩ kuoŋ bii milk ,a maana buŋ-nyurɩhɩ bam buona ''rowina''. == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews '''Tarejɩɩhɩ''' [[Category:Wp/wlx]] 4pfh1jng8kvgeyc9upo73yq6uaieab2 7247427 7247413 2026-07-11T07:00:42Z Uthman salma 2604311 /* Jεrɩ bunhuu */ 7247427 wikitext text/x-wiki {{Wp/wlx/Databox|item=Q2527136}} '''Bsisa''' ( Berber ''aḍemmin'', yuorɩ kaŋa la '''bsissa''',ɩyε bʋŋ baŋ maŋ maalɩ nɩŋ barley anɩŋ legumes jɔŋ, aŋ bɩ a [[Wp/wlx/North African cuisine|North African cuisine]], ba maŋ maalɩ ɩyε servɩ nɩŋ paste bii buŋ-nyuuɩhɩ . Ʋ wɔgrɩ ɩyε Pharos <ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140225083129/http://recipes-for-food.com/tunisian-bsisa/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-BBC2022-4</ref>.Ʋ yεlkoe da kauhɩyε , yuorɩba anɩŋ nomads da maŋ dɩyε bsisa ka ba naŋ wa gara sorɩ aŋ da tarɩ sɩɩmaa tɔna anɩŋ a oεŋ-lɩbʋ damaŋ ɩ laaŋfɩyε == Jεrɩ bunhuu == Bsisa ɩyε biŋ-jεra jεra aŋ maŋ laŋtaa yɩ roasted cereals jɔŋ ɩŋaŋ anɩŋ spices anɩŋ sugar. A herbs<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-FAO-6</ref>anɩŋ a spices baŋ maŋ paahɩyε ɩyε jεmaa ,kyε bunhu ŋa na baŋ ɩyε liquid ka ba naŋ paahɩ kuoŋ bii milk ,a maana buŋ-nyurɩhɩ bam buona ''rowina''. == Regional varieties == Palestinian sɩɩmaa puoŋ, bsisa maŋ maalɩ nɩŋ carob juice, olive oil, wheat flour, anɩŋ nuts.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-7</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Bsisa#cite_note-8</ref> == Mɩŋ kaa nyε == * Tsampa, a similar Tibetan staple * Arab cuisine * Cuisine of Tunisia * Cuisine of Libya * Cuisine of the Sephardic Jews '''Tarejɩɩhɩ''' [[Category:Wp/wlx]] fikaczxfw72h0k4il8ow2tobea59brr 0 3789119 7247074 2026-07-10T15:52:50Z Rebecarranza14 2691444 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nupal''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nupal.wav|embed|200px]] |} === Español === Mio(s) Ne mistun nupal: El gato es mío. === English === Mine/My Ne mistun nupal: The cat is mine. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]]" 7247074 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nupal''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nupal.wav|embed|200px]] |} === Español === Mio(s) Ne mistun nupal: El gato es mío. === English === Mine/My Ne mistun nupal: The cat is mine. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] e4si233cy5ivum0y3cfcqb3hred64of 0 3789120 7247078 2026-07-10T15:56:13Z Deepturquoise 2613705 Created page with "{{Wb/su/Ngalagena|ᮑ|'''ᮑᮤ'''ᮛᮥ|gambar=Nampah.JPG|(Nyiru)}} [[Category:Wb/su]]" 7247078 wikitext text/x-wiki {{Wb/su/Ngalagena|ᮑ|'''ᮑᮤ'''ᮛᮥ|gambar=Nampah.JPG|(Nyiru)}} [[Category:Wb/su]] 8d0o7p5zml4i52n7xd0uhmuceusv6bd 0 3789121 7247080 2026-07-10T15:56:49Z Rebecarranza14 2691444 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nusan''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nusan.wav|embed|200px]] |} === Español === Tambien Naja nimijtutia wan nitakwika nusan: Yo bailo y canto también. === English === Also/Too/As well Naja nimijtutia wan nitakwika nusan: I dance and sing too. [..." 7247080 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nusan''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nusan.wav|embed|200px]] |} === Español === Tambien Naja nimijtutia wan nitakwika nusan: Yo bailo y canto también. === English === Also/Too/As well Naja nimijtutia wan nitakwika nusan: I dance and sing too. [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] k5pi4uluoypf61zeqjqzm6jg79rdfe5 0 3789122 7247082 2026-07-10T15:57:15Z Tirawari 1306056 Neue Kategorie, Lianen 7247082 wikitext text/x-wiki '''Ero''' 559miiztwv9sncuxeizz88wvnxeszyz 0 3789123 7247085 2026-07-10T16:01:17Z Rebecarranza14 2691444 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nusel''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nusel.wav|embed|200px]] |} [[File:Girl Posing at Glacier Point Yosemite 2013.jpg|thumb|250px|nusel]] === Español === Solo yo Tesu ninemi nusel: Yo no estoy solo. === English === Only me Tesu ninemi nusel:..." 7247085 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nusel''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nusel.wav|embed|200px]] |} [[File:Girl Posing at Glacier Point Yosemite 2013.jpg|thumb|250px|nusel]] === Español === Solo yo Tesu ninemi nusel: Yo no estoy solo. === English === Only me Tesu ninemi nusel: I am not alone. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] 2f2xgdld7ek0hh7q7czozbi3xwxavn3 14 3789124 7247087 2026-07-10T16:02:19Z Tirawari 1306056 Created page with "'''Erotuma'''" 7247087 wikitext text/x-wiki '''Erotuma''' ge2hgmue0ta8brkikz2wrzt5e7jaeza 0 3789125 7247089 2026-07-10T16:05:20Z 海南深情 2661224 Created page with "[[File:Julio Ruelas - Criticism - Google Art Project.jpg|thumb|300px|墨西哥画家胡里奥·鲁埃拉斯于1906年其自画像（批评分画作伏伫伊头面顶其一只怪兽）]] '''批评'''（英话：criti），也号作'''批判'''、'''评论'''、'''评价'''抑是'''评估'''，一般是强调指出[[Wp/hnm/物件|物件]]其负面抑是缺点，从而作为改善事物其提议。虽然批评定定分侬理解作挑刺同否定，也是会用包含正面..." 7247089 wikitext text/x-wiki [[File:Julio Ruelas - Criticism - Google Art Project.jpg|thumb|300px|墨西哥画家胡里奥·鲁埃拉斯于1906年其自画像（批评分画作伏伫伊头面顶其一只怪兽）]] '''批评'''（英话：criti），也号作'''批判'''、'''评论'''、'''评价'''抑是'''评估'''，一般是强调指出[[Wp/hnm/物件|物件]]其负面抑是缺点，从而作为改善事物其提议。虽然批评定定分侬理解作挑刺同否定，也是会用包含正面认可，[[Wp/hnm/哲学|哲学]]传统上面也代表向疑虑作出来其实践。接受批评会帮助众侬找出错误，并且从中得到好处。伊会是口头论述，也可以是书面陈述。 [[Category:Wp/hnm]] 30duriaq06qnaszfcvgez8xbs8jvf8h 0 3789126 7247091 2026-07-10T16:05:31Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/批评]] 7247091 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/批评|批评]] tdh54ixsfoox42p09ddv5m6cibqujsz 0 3789127 7247092 2026-07-10T16:05:49Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/批评]] 7247092 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/批评|批评]] tdh54ixsfoox42p09ddv5m6cibqujsz 0 3789128 7247093 2026-07-10T16:06:03Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/批评]] 7247093 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/批评|批评]] tdh54ixsfoox42p09ddv5m6cibqujsz 0 3789129 7247094 2026-07-10T16:06:18Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/批评]] 7247094 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/批评|批评]] tdh54ixsfoox42p09ddv5m6cibqujsz 0 3789130 7247095 2026-07-10T16:06:46Z 海南深情 2661224 Created page with "'''留言'''（英话：comment）是众侬对作品、产品、服务等物件其看法、分析、优缺点、价值同意义，会用应用伫[[Wp/hnm/电影|电影]]、[[Wp/hnm/游戏|游戏]]、[[Wp/hnm/图书|图书]]、[[Wp/hnm/戏剧|戏剧]]、[[Wp/hnm/舞蹈|舞蹈]]抑是[[Wp/hnm/艺术|艺术]]展览。 伫[[Wp/hnm/互联网|互联网]]面顶，汇总留言其互动区域号作'''留言栏'''（英话：comments section），用户会用伫遮对Wp/hnm/视..." 7247095 wikitext text/x-wiki '''留言'''（英话：comment）是众侬对作品、产品、服务等物件其看法、分析、优缺点、价值同意义，会用应用伫[[Wp/hnm/电影|电影]]、[[Wp/hnm/游戏|游戏]]、[[Wp/hnm/图书|图书]]、[[Wp/hnm/戏剧|戏剧]]、[[Wp/hnm/舞蹈|舞蹈]]抑是[[Wp/hnm/艺术|艺术]]展览。 伫[[Wp/hnm/互联网|互联网]]面顶，汇总留言其互动区域号作'''留言栏'''（英话：comments section），用户会用伫遮对[[Wp/hnm/视频|视频]]、[[Wp/hnm/插画|插画]]、[[Wp/hnm/文章|文章]]、[[Wp/hnm/音乐|音乐]]等内容分享家己其感受、提出疑问抑是分享经验，并会直接同其他用户[[Wp/hnm/学古|学古]]同回复。 [[Category:Wp/hnm]] p27o0bj62zvv0gm5u8ho9du1jy7dio7 0 3789131 7247096 2026-07-10T16:06:54Z Rebecarranza14 2691444 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-nutza''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez--nutza.wav|embed|200px]] |} [[File:Moscow trolleybus Škoda 9Tr 1459 2009-09 1252243215 Main Gate of VDNKh.JPG|thumb|250px|-nutza]] === Español === Llamar; hablar Niknutza María: Le hablo a..." 7247096 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-nutza''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez--nutza.wav|embed|200px]] |} [[File:Moscow trolleybus Škoda 9Tr 1459 2009-09 1252243215 Main Gate of VDNKh.JPG|thumb|250px|-nutza]] === Español === Llamar; hablar Niknutza María: Le hablo a María. === English === Call; speak Niknutza Maria: I'm speaking to Maria. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] ndsgk98alv6r61ld8v1tulv4c5lq1rj 0 3789132 7247097 2026-07-10T16:07:01Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/留言]] 7247097 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/留言|留言]] d6ifo96d1dt5cip8ygz6hlvxtuavxro 0 3789133 7247098 2026-07-10T16:07:14Z 海南深情 2661224 Redirected page to [[Wp/hnm/留言]] 7247098 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/hnm/留言|留言]] d6ifo96d1dt5cip8ygz6hlvxtuavxro 0 3789134 7247100 2026-07-10T16:09:57Z 海南深情 2661224 Created page with "'''生活'''是指[[Wp/hnm/人|人类]]生存同发展其日常活动，涵盖衣食住行、精神追求这般方面，是人类伫每只当下所经历、感知同赋予意义其时光。第一基础其生活是「柴米油盐」，也就是满足[[Wp/hnm/生存|生存]]、繁衍同维持生命力所需其日常活动。伫活动上面，就表现作[[Wp/hnm/工作|工作]]、[[Wp/hnm/学习|学习]]、[[Wp/hnm/社交|社交]]，搁有处理人同侬、人同Wp/hnm/..." 7247100 wikitext text/x-wiki '''生活'''是指[[Wp/hnm/人|人类]]生存同发展其日常活动，涵盖衣食住行、精神追求这般方面，是人类伫每只当下所经历、感知同赋予意义其时光。第一基础其生活是「柴米油盐」，也就是满足[[Wp/hnm/生存|生存]]、繁衍同维持生命力所需其日常活动。伫活动上面，就表现作[[Wp/hnm/工作|工作]]、[[Wp/hnm/学习|学习]]、[[Wp/hnm/社交|社交]]，搁有处理人同侬、人同[[Wp/hnm/社会|社会]]之间其关系，包括家庭和睦、拥有知心朋情、身体健康、心态积极搁有好身心其兴趣爱好。伫经历上面，就包含喜怒哀乐、酸甜苦辣其客观遭遇，搁较伫于个人其内心感受、自我实现同对价值其探索。 [[Category:Wp/hnm]] tlgf9dq87ihvt1sw8iujjzqfpn3c265 0 3789135 7247102 2026-07-10T16:11:44Z Rebecarranza14 2691444 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''nuwan''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nuwan.wav|embed|200px]] |} === Español === Conmigo Nikneki ma shinemi nuwan: Quiero que estés conmigo. === English === With me Nikneki ma shinemi nuwan: I want you to be with me. [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre]] [[Category:Wt/ppl]]" 7247102 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''nuwan''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nuwan.wav|embed|200px]] |} === Español === Conmigo Nikneki ma shinemi nuwan: Quiero que estés conmigo. === English === With me Nikneki ma shinemi nuwan: I want you to be with me. [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre]] [[Category:Wt/ppl]] 7x4893ndt7l7u1q7fk9xpmxh5e0q9jc 0 3789136 7247103 2026-07-10T16:13:15Z Tirawari 1306056 Created page with "'''Eroida'''. (''latín: Papilionoideae'')<ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]]" 7247103 wikitext text/x-wiki '''Eroida'''. (''latín: Papilionoideae'')<ref> Werner Wilbert. 1996. Fitoterapia Warao. Caracas: Fundación la Salle de Cencias Naturales. Instituto Caribe de Antropología y Sociología. Monografía No 41: 89.</ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] 0a1t8uw8r93rqc5j4055wcj9xurf8jh 0 3789137 7247104 2026-07-10T16:15:17Z Tirawari 1306056 Created page with "'''Ero jekunu / Ero jototo'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Ero]]" 7247104 wikitext text/x-wiki '''Ero jekunu / Ero jototo'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Ero]] 4127547938g3muuhaiqyfyqi70v726d 0 3789138 7247105 2026-07-10T16:17:06Z Tirawari 1306056 Created page with "'''Erojene'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]]" 7247105 wikitext text/x-wiki '''Erojene'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] bfar3lhvbmj1gmiqvwgazwr4iitw32o 7247115 7247105 2026-07-10T16:31:57Z Tirawari 1306056 7247115 wikitext text/x-wiki [[File:Erojene.jpg|thumb|erojone amejokoji]] '''Erojene'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] pjci58u1ujltomij8rxa53syp0l7a54 7247119 7247115 2026-07-10T16:33:18Z Tirawari 1306056 Bild hinzugefügt 7247119 wikitext text/x-wiki [[File:Erojene.jpg|thumb|erojone amejokoji]] '''Erojene'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> Erojene isia [[Wp/wba/Biji|biji]] akojo nonaya. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] ijetk9ajxhuex6r9p3b6cp5azsfsdh8 0 3789139 7247108 2026-07-10T16:18:03Z Tirawari 1306056 Created page with "'''Ero kakara'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]]" 7247108 wikitext text/x-wiki '''Ero kakara'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] fr265fx2fvle47b2epginsouksdtvai 0 3789140 7247109 2026-07-10T16:19:20Z Tirawari 1306056 Created page with "'''Ero waikuba'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Ero]]" 7247109 wikitext text/x-wiki '''Ero waikuba'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Ananoara Sanuka]] [[Category:Ero]] mjiuuz7d8dy19j0ogoc2ja7c8aesdiv 7247110 7247109 2026-07-10T16:19:46Z Tirawari 1306056 7247110 wikitext text/x-wiki '''Ero waikuba'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] s8acg3w8z8tjk8y6o8pvd0u3lsipjme 0 3789141 7247111 2026-07-10T16:20:12Z Tirawari 1306056 Created page with "'''Ero waikubaida'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]]" 7247111 wikitext text/x-wiki '''Ero waikubaida'''. <ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Ero]] tcroszyl4tsjginz514r1tx56cyrdzh 0 3789142 7247126 2026-07-10T16:48:12Z Tirawari 1306056 Created page with "[[File:Biji nonaetiaja.jpg|thumb|biji amejokoji]] [[File:Biji nonaya.jpg|thumb|biji nonaya]] [[File:Lianen.jpg|thumb|erojene ini tane]] '''Biji'''.<ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> Warao anona. Biji nonakitane sehoro, ini, erojene, jau tane jakitane ja. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Kanona]]" 7247126 wikitext text/x-wiki [[File:Biji nonaetiaja.jpg|thumb|biji amejokoji]] [[File:Biji nonaya.jpg|thumb|biji nonaya]] [[File:Lianen.jpg|thumb|erojene ini tane]] '''Biji'''.<ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> Warao anona. Biji nonakitane sehoro, ini, erojene, jau tane jakitane ja. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Kanona]] 0sv85gl6r4pc9ei0onmi0ybkdtrfmb5 7247127 7247126 2026-07-10T16:49:39Z Tirawari 1306056 Bild hinzugefügt, Links gesetzt 7247127 wikitext text/x-wiki [[File:Biji nonaetiaja.jpg|thumb|biji amejokoji]] [[File:Biji nonaya.jpg|thumb|biji nonaya]] [[File:Lianen.jpg|thumb|erojene ini tane]] '''Biji'''.<ref> Barral, Basilio de. 1979. Diccionario Warao-Castellano, Catellano-Warao. Caracas: UCAB. 730 p. </ref> Warao anona. Biji nonakitane [[Wp/wba/Sejoro|sejoro]], [[Wp/wba/Ini|ini]], [[Wp/wba/Erojene|erojene]], [[Wp/wba/Jau|jau]] tane jakitane ja. == Naminá a sororo == <references /> [[Category:Wp/wba]] [[Category:Wp/wba/Ananoara Sanuka]] [[Category:Wp/wba/Kanona]] kgiabmejmy7nolgb2wptosvx3vtxgfl 14 3789143 7247130 2026-07-10T16:55:18Z Tirawari 1306056 Neue Kategorieseite erstellt 7247130 wikitext text/x-wiki '''Kanona''' goelhaa1t04hzhknfj0bv5fjp6svkxf 0 3789144 7247131 2026-07-10T16:59:04Z Rebecarranza14 2691444 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nuwansan''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nuwansan.wav|embed|200px]] |} === Español === Conmigo mismo (otra vez) Naka nuwansan: Se queda conmigo (de nuevo). === English === With myself (again) Naka nuwansan: Staying with me (again). Category..." 7247131 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''nuwansan''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez-nuwansan.wav|embed|200px]] |} === Español === Conmigo mismo (otra vez) Naka nuwansan: Se queda conmigo (de nuevo). === English === With myself (again) Naka nuwansan: Staying with me (again). [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] 2i3vilwoeknpqfwsx9pbk5e3o7dm6vz 0 3789145 7247154 2026-07-10T18:29:12Z Muhamad Izzul Fiqih 2584756 Created page with "=={{Wt/jax/lang|jax}}== {{Wt/jax/head|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # [[Wt/jax/adir|adir]]; [[Wt/jax/sedio|sedio]] # [[Wt/jax/punyo|punyo]] # [[Wt/jax/benar|benar]] [[Category:Wt/jax]]" 7247154 wikitext text/x-wiki =={{Wt/jax/lang|jax}}== {{Wt/jax/head|jax}} {{Wt/jax/-v-|jax}} # [[Wt/jax/adir|adir]]; [[Wt/jax/sedio|sedio]] # [[Wt/jax/punyo|punyo]] # [[Wt/jax/benar|benar]] [[Category:Wt/jax]] 0eghalm2j9qgq2ucnh6o0vjv8klckp9 0 3789146 7247163 2026-07-10T19:27:19Z Flamme-Bleue 428598 Created page with "{{Wp/rmn/Arliikani}} [[File:Flag of the Chechen Republic.svg|250px|right|thumb|O bajrako tari republika]] I '''Čečenskori Respublika''' si avtonomno respublika ko Severo-Kavkazsko federalno okrugo tari [[Wp/rmn/Rusija|Rusija]], soske isi la but bari istorija, uklile bare veša (Kavkaz) hem but manuša so dživinena andre. Akaja respublika sine kerdi ko 1922 berš sar Čečensko avtonomija oblast, a palo adava sar Čečeno-Ingušsko ASSR. Status respublika lage ko 1991..." 7247163 wikitext text/x-wiki {{Wp/rmn/Arliikani}} [[File:Flag of the Chechen Republic.svg|250px|right|thumb|O bajrako tari republika]] I '''Čečenskori Respublika''' si avtonomno respublika ko Severo-Kavkazsko federalno okrugo tari [[Wp/rmn/Rusija|Rusija]], soske isi la but bari istorija, uklile bare veša (Kavkaz) hem but manuša so dživinena andre. Akaja respublika sine kerdi ko 1922 berš sar Čečensko avtonomija oblast, a palo adava sar Čečeno-Ingušsko ASSR. Status respublika lage ko 1991–1993 berš. Paše si (isi la graniče) kale oblastenca hem republikenca: i Respublika Dagestan (ko vostok), i Respublika Ingušetija hem i Severno-Osetinskori Respublika (ko zapad), o Stavropolʹskori kraj (ko severo-zapad), hem kali država Gruzija (ko jug prekal o baro Kavkazsko veš). O baripe — 16 171 km². Ki akaja respublika dživinena paše 1 611 000 manuša (oficialno broj taro Rosstat ko akava vakti), a o butvardipe taro manuša — paše 99,6 manuša ko jekh km². Akava si o region so isi le najbaro prirodno prirost hem but taze khera ki Rusija. O šero tari respublika — o baro hem moderno šehri [[Wp/rmn/Groznyj|Groznyj]], so sine osnovan ko 1818 berš sar krepostʹ. == Administrativno-teritorialno ulvavipe == * 15 administrativna rajoni. * 3 dizja taro republikansko značenje (Groznyj, Argun hem Gudermes). Municipalno ureduvanje (ulvavipe) * 2 gradska okruga (Groznyj hem Argun). * 15 municipalna rajoni (ko akava vakti Čečenija ačhile ko purano dujurovnevo sistem, soske isi la paše 200 selska poselenija paše ki purani tradicija hem nacionalno ureduvanje, hem na preobrazujnza sare o rajoni ko okruga). {{Wp/rmn/Thana tari Rusikani Federacija}} [[Category:Wp/rmn]] [[Category:Wp/rmn/Rusija]] 2jn0g372vlwtweqn6qs528k8ei8qn3x 3 3789147 7247164 2026-07-10T19:27:28Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247164 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 19:27, 10 July 2026 (UTC) k4z2o3qgozdjmt77sfm3mhqlte5vvgm 3 3789148 7247165 2026-07-10T19:30:23Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247165 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 19:30, 10 July 2026 (UTC) 6rf786hhbu99tjbppmirotcuayr3sa5 3 3789149 7247174 2026-07-10T20:15:09Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Perevernykruchenko]] to [[User talk:Miroslavvvvv]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Perevernykruchenko|Perevernykruchenko]]" to "[[Special:CentralAuth/Miroslavvvvv|Miroslavvvvv]]" 7247174 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Miroslavvvvv]] e2s74gzzcaqw9untgqoknb8joeo87b1 3 3789150 7247176 2026-07-10T20:15:36Z Mfield 465036 Mfield moved page [[User talk:Hpsuperfan]] to [[User talk:GreatBlueShark]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Hpsuperfan|Hpsuperfan]]" to "[[Special:CentralAuth/GreatBlueShark|GreatBlueShark]]" 7247176 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:GreatBlueShark]] qusonz7e510u9ecex2oizhov4s9ndy6 0 3789151 7247191 2026-07-10T21:10:22Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''amekalis''' ----''Categoría Gramatical:'' Neologismo ''Grammatical Category:'' Neologism ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Amekalis.wav|200px]] |} [[File:Hoses used to refill underground tanks at Rotten Robbie.jpg|thumb|250x250px|amekalis]] === Español === Amekalis Neo. Manguera Ne amekalis: La manguera. === English === Amekal..." 7247191 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''amekalis''' ----''Categoría Gramatical:'' Neologismo ''Grammatical Category:'' Neologism ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Amekalis.wav|200px]] |} [[File:Hoses used to refill underground tanks at Rotten Robbie.jpg|thumb|250x250px|amekalis]] === Español === Amekalis Neo. Manguera Ne amekalis: La manguera. === English === Amekalis Neo. Hose Ne amekalis: The hose. [[Category:Wt/ppl/Category:Neologismo]] [[Category:Wt/ppl]] jf1kliy20pa64a73qd5ktqixp2gol7k 3 3789152 7247193 2026-07-10T21:10:23Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247193 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 21:10, 10 July 2026 (UTC) 3k6wdv62eodx3fw973fq28moyayd1sq 0 3789153 7247198 2026-07-10T21:19:05Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''amiki''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Amiki.wav|embed|200px]] |} [[File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Thirst (1886).jpg|thumb|250px|amiki]] === Español === Amiki V.I. Tener sed Taja tiamiki: Tú tienes sed. === English..." 7247198 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''amiki''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Amiki.wav|embed|200px]] |} [[File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Thirst (1886).jpg|thumb|250px|amiki]] === Español === Amiki V.I. Tener sed Taja tiamiki: Tú tienes sed. === English === Amiki VI To be thirsty Taja tiamiki: You are thirsty. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] qqyhxz77qd5lkopxkuvww9zmhlvbn20 10 3789154 7247200 2026-07-10T21:23:39Z Zakaria Tunsung 2586001 maalɩyɛ tɛmpileti paalaa 7247200 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:citation/CS1|citation |CitationClass=web }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> rcgmbcxu7hvs583g1f3rzz4c4dkizda 0 3789155 7247201 2026-07-10T21:29:01Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''amikilis''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-amikilis.wav|embed|200px]] |} [[File:Drought in Khartum.jpg|thumb|250px|amikilis]] === Español === Amikilis Sust. Sequía Ne amikilis: La sequía. === English === Amikilis Noun Drought Ne amikilis: The..." 7247201 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''amikilis''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-amikilis.wav|embed|200px]] |} [[File:Drought in Khartum.jpg|thumb|250px|amikilis]] === Español === Amikilis Sust. Sequía Ne amikilis: La sequía. === English === Amikilis Noun Drought Ne amikilis: The drought. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 6henai8bqaz90y3e92catgn6c4rwi4i 0 3789156 7247202 2026-07-10T21:43:40Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NAJA''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre Posesivo ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)-naja.wav|embed|200px]] |} === Español === Yo Na ́ ninemi yek: Yo estoy bien. === English === I Na' ninemi yek: I'm fine. [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre Posesivo]] [[Category:Wt/ppl]]" 7247202 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NAJA''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre Posesivo ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)-naja.wav|embed|200px]] |} === Español === Yo Na ́ ninemi yek: Yo estoy bien. === English === I Na' ninemi yek: I'm fine. [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre Posesivo]] [[Category:Wt/ppl]] 5kf7ftfj2ytm85hyvmeykkqdrf2x57m 0 3789157 7247203 2026-07-10T21:44:39Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MISUTA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-misuta.wav|embed|200px]] |} [[File:Symptoms-vomiting.jpg|thumb|250px|misuta]] === Español === Vomitar Lucio misutak: Lucio vomitó. === English === Lucio vomit..." 7247203 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MISUTA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-misuta.wav|embed|200px]] |} [[File:Symptoms-vomiting.jpg|thumb|250px|misuta]] === Español === Vomitar Lucio misutak: Lucio vomitó. === English === Lucio vomited: Lucio vomited. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 07uj5rqtb70fykwfyzx4zy5fpgk5iso 7247213 7247203 2026-07-10T22:26:19Z Alicia María Siu 2693128 /* English */ 7247213 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MISUTA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-misuta.wav|embed|200px]] |} [[File:Symptoms-vomiting.jpg|thumb|250px|misuta]] === Español === Vomitar Lucio misutak: Lucio vomitó. === English === To vomit Lucio misutak: Lucio vomited. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] qpje8w14stslbt9iw36js4g4rczzuhe 0 3789158 7247204 2026-07-10T21:45:52Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''amisawi''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Amisawi.wav|embed|200px]] |} [[File:Swimming Lesson.jpg|thumb|250px|amisawi]] === Español === Amisawi V.I. Casi ahogarse María amisawi: María casi se ahoga. === English === Amisawi VI A..." 7247204 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''amisawi''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Amisawi.wav|embed|200px]] |} [[File:Swimming Lesson.jpg|thumb|250px|amisawi]] === Español === Amisawi V.I. Casi ahogarse María amisawi: María casi se ahoga. === English === Amisawi VI Almost drowned Maria Amisawi: Maria almost drowned. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 37760ww1m1grkxzf9s23tcnz6ccg0yd 10 3789159 7247205 2026-07-10T21:58:09Z Zakaria Tunsung 2586001 maalɩyɛ tɛmpileti paalaa 7247205 wikitext text/x-wiki {{country data {{{1|}}}|flag/core|name={{{name|{{{1|}}}}}}|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> ofumtldgk38cy4vntgy93o2oniuxo2q 0 3789160 7247206 2026-07-10T22:01:34Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAJNAKASTAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--najnakastan.wav]] |} === Español === Junto a mí (a mis dos lados: izquierdo y derecho) Ne tuijiknikwan nemi nunajnakastan: Las personas están a mi lado. === English ===..." 7247206 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAJNAKASTAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--najnakastan.wav]] |} === Español === Junto a mí (a mis dos lados: izquierdo y derecho) Ne tuijiknikwan nemi nunajnakastan: Las personas están a mi lado. === English === Next to me (on both sides of me: left and right) Ne tuijiknikwan nemi nunajnakastan: People are by my side. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] iui9a2c3u3wdtzpjvrl2qhj6p8y4vfg 10 3789161 7247207 2026-07-10T22:07:14Z Zakaria Tunsung 2586001 maalɩyɛ tɛmpileti paalaa 7247207 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[{{#switch: {{NAMESPACE}} | Template | Template talk = Template | Module | Module talk = Module }}:{{{1|{{PAGENAME}}}}}/sandbox|{{{2|{{{label|sandbox}}}}}}]]</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> fuemfaj5mrkunln39mc3ifnlk80y67m 0 3789162 7247208 2026-07-10T22:10:50Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NA'''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre Personal ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Marcelomartinezhn-Na'.wav]] |} === Español === Yo Na ́ ninemi yek: Yo estoy bien. === English === I Na' ninemi yek: I'm fine. [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre Personal]] [[Category:Wt/ppl]]" 7247208 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NA'''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre Personal ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Marcelomartinezhn-Na'.wav]] |} === Español === Yo Na ́ ninemi yek: Yo estoy bien. === English === I Na' ninemi yek: I'm fine. [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre Personal]] [[Category:Wt/ppl]] dkeyowsl0nczu4bezgykq68mjpcm631 0 3789163 7247209 2026-07-10T22:15:43Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''amulewi''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Amulewi.wav|embed|200px]] |} File:Picturesque America; or, The land we live in. A delineation by pen and pencil of the mountains, rivers, lakes, forests, water-falls, shores, cañons, valleys, cities, and other pict..." 7247209 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''amulewi''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Amulewi.wav|embed|200px]] |} [[File:Picturesque America; or, The land we live in. A delineation by pen and pencil of the mountains, rivers, lakes, forests, water-falls, shores, cañons, valleys, cities, and other picturesque features of (14577567747).jpg|thumb|250px|amulewi]] === Español === Amulewi Sust. Agua revuelta; turbia Keman temu ne tepeyat amulewi ne apan: Cuando baja la creciente el agua del río esta turbia. === English === Amulewi Noun Troubled water; turbid Keman temu ne tepeyat amulewi ne apan: when the floodwaters recede, the river is cloudy [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 0r0qerq42eg5lcmdp0kz4hhho3yyz67 0 3789164 7247211 2026-07-10T22:23:38Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MU''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre Posesivo ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-mu.wav|embed|200px]] |} === Español === Tu(s) Munan: Tu madre. === English === Your Munan: Your mother. [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre Posesivo]] [[Category:Wt/ppl]]" 7247211 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MU''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre Posesivo ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-mu.wav|embed|200px]] |} === Español === Tu(s) Munan: Tu madre. === English === Your Munan: Your mother. [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre Posesivo]] [[Category:Wt/ppl]] 7qbg564lsmgojbrel2bqdohludy1fzq 0 3789165 7247212 2026-07-10T22:24:35Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''an''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-An.wav|embed|200px]] |} [[File:Diario Hoy, 16 julio 2008.jpg|thumb|250px|an]] === Español === An Adv. Hoy; ahora An sesek: Hoy está frío. An kisak ne tunal: Hoy salió el sol. === English === An Adv. Today;..." 7247212 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''an''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-An.wav|embed|200px]] |} [[File:Diario Hoy, 16 julio 2008.jpg|thumb|250px|an]] === Español === An Adv. Hoy; ahora An sesek: Hoy está frío. An kisak ne tunal: Hoy salió el sol. === English === An Adv. Today; now An sesek: Today is cold. An kisak ne tunal: Today the sun came out. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 5rck2f93bt9abed8wp2bkit29tvp1nf 0 3789166 7247214 2026-07-10T22:34:54Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-ana''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva--ana.wav|embed|200px]] |} [[File:Utencilio de korocho para guardar joyas.jpg|thumb|250px|-ana]] === Español === −Ana V.T. Guardar Naja nikana ne amachti: Yo guardo el libro. === English === -An..." 7247214 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-ana''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva--ana.wav|embed|200px]] |} [[File:Utencilio de korocho para guardar joyas.jpg|thumb|250px|-ana]] === Español === −Ana V.T. Guardar Naja nikana ne amachti: Yo guardo el libro. === English === -Ana VT Save Naja nikana ne amachti: I keep the book. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 38i4gfnulekqs18zrzzs0q6l69ukgqq 0 3789167 7247215 2026-07-10T22:40:34Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anhan''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anhan.wav|embed|200px]] |} [[File:Generación presente y futura.jpg|thumb|250px|anhan]] === Español === Anhan Adv. Ahorita (presente) Anhan nitakwa: Ahorita estoy comiendo. === English === Anhan Adv. Right no..." 7247215 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anhan''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anhan.wav|embed|200px]] |} [[File:Generación presente y futura.jpg|thumb|250px|anhan]] === Español === Anhan Adv. Ahorita (presente) Anhan nitakwa: Ahorita estoy comiendo. === English === Anhan Adv. Right now (present) Anhan nitakwa: I'm eating right now.' [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] eywplsl8hwfac7zomhf7kjjfrwi8rxr 0 3789168 7247216 2026-07-10T22:48:54Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anka''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anka.wav|embed|200px]] |} [[File:Elderly man in Rhodes, Greece (black and white).jpg|thumb|250px|anka]] === Español === Anka Adv. Quizás, tal vez; probablemente Anka yaja: Quizás es él. Anka kia: Quizás sí...." 7247216 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anka''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anka.wav|embed|200px]] |} [[File:Elderly man in Rhodes, Greece (black and white).jpg|thumb|250px|anka]] === Español === Anka Adv. Quizás, tal vez; probablemente Anka yaja: Quizás es él. Anka kia: Quizás sí. === English === Anka Adv. Maybe, maybe; probably Anka yaja: Maybe it's him. Anka kia: Maybe so. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 3wlqpd8w5biaegcnkoe8b9or5nvzjtg 7247221 7247216 2026-07-10T22:57:06Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 7247221 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anka''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anka.wav|embed|200px]] |} [[File:Elderly man in Rhodes, Greece (black and white).jpg|thumb|250px|anka]] === Español === Anka Adv. Quizás, tal vez; probablemente Anka yaja: Quizás es él. Anka kia: Quizás sí. === English === Anka Adv. Maybe, maybe; probably Anka yaja: Maybe it's him. Anka kia: Maybe so. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 62p8jm68x91ft35g3rarmwk7khykf6t 0 3789169 7247217 2026-07-10T22:52:46Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUAJAPEYAWA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muajapeyawa.wav|embed|200px]] |} [[File:Person showering with soap under shower spray Pinhead icon.svg|thumb|250px|Muajapeyawa]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMA..." 7247217 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUAJAPEYAWA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muajapeyawa.wav|embed|200px]] |} [[File:Person showering with soap under shower spray Pinhead icon.svg|thumb|250px|Muajapeyawa]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES/ IF YOU’RE NOT GOING TO ADD AN IMAGE, ERASE THIS ENTIRE LINE STARTING ON THE SQUARED BRACKETS). === Español === Bañarse Niu-nimuajapeyawa: Me voy a bañar. === English === To bathe oneself Niu-nimuajapeyawa: I'm going to bathe. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] mkooqmyqzyy0xmx3gbwunmdp2265557 0 3789170 7247218 2026-07-10T22:53:29Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anka kia''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anka kia.wav|embed|200px]] |} [[File:Surprised Person pointing and calling.png|thumb|250px|anka kia]] === Español === Anka kia Adv. Quizás sí (casi seguro) ¿Tejkia? Anka kia!: ¿Es cierto? ¡Quizás sí! ==..." 7247218 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anka kia''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anka kia.wav|embed|200px]] |} [[File:Surprised Person pointing and calling.png|thumb|250px|anka kia]] === Español === Anka kia Adv. Quizás sí (casi seguro) ¿Tejkia? Anka kia!: ¿Es cierto? ¡Quizás sí! === English === Anka kia Adv. Maybe yes (almost certainly) Tejkia? Anka kia!: Is it true? Maybe so! [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] b5s99jh4i8v4dqzqjtkcr1i8128tp9e 0 3789171 7247220 2026-07-10T22:53:49Z 26agcp 2575807 26agcp moved page [[Wp/yua/Katalunya]] to [[Wp/yua/Cataluña]]: Misspelled title 7247220 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/yua/Cataluña]] 6ktkakbvv2ccngzi3mm4y3sbeiw342q 0 3789172 7247226 2026-07-10T23:08:41Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''anmejemet''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmejemet.wav|embed|200px]] |} [[File:Multidtud de gente mirando unos entretenedores.JPG]] Anmejemet === Español === Anmejemet P.Pers Ustedes Anmejemet annemit yek: Ustedes están bien. === English === Anmejemet P.Pers You (plural)..." 7247226 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''anmejemet''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmejemet.wav|embed|200px]] |} [[File:Multidtud de gente mirando unos entretenedores.JPG]] Anmejemet === Español === Anmejemet P.Pers Ustedes Anmejemet annemit yek: Ustedes están bien. === English === Anmejemet P.Pers You (plural) Anmejemet annemit yek: You are fine. [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre]] [[Category:Wt/ppl]] p9buatyoak7j6yg1h439fu7jk36rjz5 0 3789173 7247237 2026-07-10T23:14:15Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NAKAYU''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakayu.wav|embed|200px]] |} [[File:Standing-rib-roast.jpg|thumb|250x250px|inakayu turuj]] [[File:Gray — musculus extensor digitorum.png|thumb|250x250px|inakayu]] ===Español =..." 7247237 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NAKAYU''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakayu.wav|embed|200px]] |} [[File:Standing-rib-roast.jpg|thumb|250x250px|inakayu turuj]] [[File:Gray — musculus extensor digitorum.png|thumb|250x250px|inakayu]] ===Español === Carne de; músculo Ne inakayu turuj: La carne de res. Ninakayu: Mi músculo. ===English === Meat; muscle Ne inakayu turuj: Beef. Ninakayu: My muscle. [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] tc006c23p06dbre0bq6g0xiwaww7sys 0 3789174 7247238 2026-07-10T23:16:01Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmejemetsan''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmejemetsan.wav|embed|200px]] |} [[File:After the Day's Work (Arriving Home) by N.C. Wyeth.jpg|thumb|250px|anmejemetsan]] === Español === Anmejemetsan Adv. Nomás ustedes Anmejemetsan anwalajket: Nomás ust..." 7247238 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmejemetsan''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmejemetsan.wav|embed|200px]] |} [[File:After the Day's Work (Arriving Home) by N.C. Wyeth.jpg|thumb|250px|anmejemetsan]] === Español === Anmejemetsan Adv. Nomás ustedes Anmejemetsan anwalajket: Nomás ustedes vinieron (solamente ustedes). === English === Anmejemetsan Adv. Only you Anmejemetsan anwalajket: Only you came (only you). [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] qczp3hcwkbuloqsjqqz5fs52eamg7nn 0 3789175 7247239 2026-07-10T23:16:57Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUAKETZA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muaketza.wav|embed|200px]] |} [[File:Floatation REST.jpg|thumb|250px|Yaja muaketza]] === Español === Flotar (en agua) Nimuaketza: Yo floto (en el agua). === E..." 7247239 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUAKETZA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muaketza.wav|embed|200px]] |} [[File:Floatation REST.jpg|thumb|250px|Yaja muaketza]] === Español === Flotar (en agua) Nimuaketza: Yo floto (en el agua). === English === Float (in water) Nimuaketza: I float (in the water). [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] k412u9jcntg5wdf1lrauamv4gcud0xh 0 3789176 7247248 2026-07-10T23:23:27Z ~2026-39347-65 2693158 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-KUJKUTUNA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Santos Lopez (Valery Santillana)--kujkutuna.wav|embed|200px]] |} [[File:Chopped ingredients.jpg|thumb|250px|-kujkutuna]] === Español === Cortar en varias partes Niu-nikujkutuna ne amat: Voy a cortar en varios..." 7247248 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-KUJKUTUNA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Santos Lopez (Valery Santillana)--kujkutuna.wav|embed|200px]] |} [[File:Chopped ingredients.jpg|thumb|250px|-kujkutuna]] === Español === Cortar en varias partes Niu-nikujkutuna ne amat: Voy a cortar en varios pedazos el papel. === English === Cut into several parts Niu-nikujkutuna ne amat: I'm going to cut thepaper into several pieces. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 9rw7s28srosn5nkqn544rfhal2pf2t7 0 3789177 7247249 2026-07-10T23:25:18Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''anmu''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmu.wav|embed|200px]] |} [[File:Guatemala - Madre y niñas 2007.jpg|thumb|250x250px|anmu]] === Español === Anmu P.Pos. Su(s) Anmunan: Su madre (de ustedes). === English === Anmu P.Pos. Their Anmunan: Your mother Category:Wt/ppl/Category..." 7247249 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''anmu''' ----''Categoría Gramatical:'' Pronombre ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmu.wav|embed|200px]] |} [[File:Guatemala - Madre y niñas 2007.jpg|thumb|250x250px|anmu]] === Español === Anmu P.Pos. Su(s) Anmunan: Su madre (de ustedes). === English === Anmu P.Pos. Their Anmunan: Your mother [[Category:Wt/ppl/Category:Pronombre]] [[Category:Wt/ppl]] 9rjxkslxefxuu0k8p0mib2vh2n393gd 0 3789178 7247250 2026-07-10T23:29:37Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmuipankisa''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmuipankisa.wav|embed|200px]] |} [[File:Herbert von Reyl-Hanisch - Die Verfolgung - 1932.jpg|thumb|250px|anmuipankisa]] === Español === Anmuipankisa V.I. Salir tras de ustedes Nianmuipa..." 7247250 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmuipankisa''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmuipankisa.wav|embed|200px]] |} [[File:Herbert von Reyl-Hanisch - Die Verfolgung - 1932.jpg|thumb|250px|anmuipankisa]] === Español === Anmuipankisa V.I. Salir tras de ustedes Nianmuipankisa: Yo salgo tras ustedes. === English === Anmuipankisa VI I'll go out after you. Nianmuipankisa: I'll go out after you. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] f6vrdv44ivb1fqqh1pnr5p3fk4pnxrl 0 3789179 7247251 2026-07-10T23:38:38Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAKAYAKATZUL''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakayakatzul.wav|embed|200px]] |} [[File:Anatomy of turkey head.jpg|thumb|250px|Nakayakatzul (Number/Numero 2)]] === Español === Moco (del chompipe) Ne inakayakatzul ne k..." 7247251 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAKAYAKATZUL''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakayakatzul.wav|embed|200px]] |} [[File:Anatomy of turkey head.jpg|thumb|250px|Nakayakatzul (Number/Numero 2)]] === Español === Moco (del chompipe) Ne inakayakatzul ne kwajakulut: El moco del chompipe (apéndice que cuelga hacia delante sobre el pico). === English === Turkey snood Ne inakayakatzul ne kwajakulut: The snood of the turkey (appendage that hangs forward over the beak). [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 09ye5zys7luzuskcnff7j7d9ev5mx4j 0 3789180 7247252 2026-07-10T23:42:45Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmupal''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmupal.wav|embed|200px]] |} [[File:Judith Leyster A Boy and a Girl with a Cat and an Eel.jpg|thumb|250px|anmupal]] === Español === Anmupal Adj. Suyo(s) - de ustedes Ne mistun anmupal: El gato es suyo (de ust..." 7247252 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmupal''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmupal.wav|embed|200px]] |} [[File:Judith Leyster A Boy and a Girl with a Cat and an Eel.jpg|thumb|250px|anmupal]] === Español === Anmupal Adj. Suyo(s) - de ustedes Ne mistun anmupal: El gato es suyo (de ustedes). === English === Anmupal Adj. Yours - yours Ne mistun anmupal: The cat is yours. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] ilox2qpr0s0lnrpk1qmnbxzbf3eam8a 0 3789181 7247253 2026-07-10T23:43:14Z AliciaMarroquin 2599796 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-MANUJ -NAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--manuj -nan.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--manuj_-nan|embed|200px]] |} === Español === Tío mayor (de parte de mamá) Ne imanuj nunan: Mi tío mayor (de parte de mamá)..." 7247253 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-MANUJ -NAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--manuj -nan.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--manuj_-nan|embed|200px]] |} === Español === Tío mayor (de parte de mamá) Ne imanuj nunan: Mi tío mayor (de parte de mamá). === English === Older uncle (from mother's side of the family) Ne imanuj nunan: My oldest uncle (on my mother's side). [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 9holki4x57e3mwfbcg1bcze29k48eo2 7247255 7247253 2026-07-10T23:48:51Z AliciaMarroquin 2599796 corregir escritura 7247255 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-MANUJ -NAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--manuj -nan.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--manuj_-nan|embed|200px]] |} === Español === Tío mayor (de parte de mamá) Ne imanuj nunan: Mi tío mayor (de parte de mamá). === English === Older uncle (on the mother's side) Ne imanuj nunan: My oldest uncle (on my mother's side). [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] ez9jlza45x2i5blduv9bgfjizzi3pgu 0 3789182 7247254 2026-07-10T23:47:18Z AliciaMarroquin 2599796 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-MANUJ -TEKU''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--manuj -teku.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--manuj_-teku|embed|200px]] |} === Español === Tío mayor (de parte de papá) Ne imanuj nuteku: Mi tío mayor (de parte de p..." 7247254 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-MANUJ -TEKU''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--manuj -teku.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--manuj_-teku|embed|200px]] |} === Español === Tío mayor (de parte de papá) Ne imanuj nuteku: Mi tío mayor (de parte de papá). === English === Oldest uncle (on the father's side). Ne imanuj nuteku: My oldest uncle (on my father's side). [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] a14wxflybgraegm82ty7exxvdzl5pj5 0 3789183 7247256 2026-07-10T23:49:38Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmusel''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmusel.wav|embed|200px]] |} [[File:Inauguración Tren Buenavista-AIFA 04.jpg|thumb|250px|(anmusel]] === Español === Anmusel Adj. Solo ustedes Tesu annemit anmusel: Ustedes no están solos. === English === An..." 7247256 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmusel''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-Anmusel.wav|embed|200px]] |} [[File:Inauguración Tren Buenavista-AIFA 04.jpg|thumb|250px|(anmusel]] === Español === Anmusel Adj. Solo ustedes Tesu annemit anmusel: Ustedes no están solos. === English === Anmusel Adj. Only you (plural) Tesu annemit anmusel: You are not alone [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] a5gjv9fe1o8w8rx3kgkwnqfhb2g9hm2 0 3789184 7247257 2026-07-10T23:54:06Z AliciaMarroquin 2599796 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MAPACHIN''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)-mapachin.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)-mapachin|embed|200px]] |} [[File:Racoon clinging to a tree.JPG|Racoon_clinging_to_a_tree|thumb|250x250px|Mapachin]] === Español ===..." 7247257 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MAPACHIN''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)-mapachin.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)-mapachin|embed|200px]] |} [[File:Racoon clinging to a tree.JPG|Racoon_clinging_to_a_tree|thumb|250x250px|Mapachin]] === Español === Mapache Ne mapachin mumapaka: El mapache se lava las manos. === English === Raccoon Ne Mapachin mumapaka: The raccoon washes his hands. [[Category:Wt/ppl/Category:Zoología]] [[Category:Wt/ppl]] m93qxxmaxy49qite1e7jfeg695t0o9n 0 3789185 7247258 2026-07-10T23:59:48Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NAKASTANHUMIYU''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakastanhumiyu.wav|embed|200px]] |} [[File:Thoracic Cage with Both Humerii.gif|thumb|250x250px|Nakastanhumiyu]] [[File:Pork-ribs 01.jpg|thumb|250x250px|]] ===Español ==..." 7247258 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NAKASTANHUMIYU''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakastanhumiyu.wav|embed|200px]] |} [[File:Thoracic Cage with Both Humerii.gif|thumb|250x250px|Nakastanhumiyu]] [[File:Pork-ribs 01.jpg|thumb|250x250px|]] ===Español === Costilla Nunajnakastanhumiyu: Mis costillas. ===English === Rib Nunajnakastanhumiyu: My ribs. [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] sirziwprsfjlnwqndrs2s3ojx3s7hro 0 3789186 7247259 2026-07-11T00:04:08Z AliciaMarroquin 2599796 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-MAPAJSU''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--mapajsu.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--mapajsu|embed|200px]] |} File:Testosterone example of hair growth 5.jpg|Testosterone_example_of_hair_growth_5|thumb|250x250px|Im..." 7247259 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-MAPAJSU''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--mapajsu.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--mapajsu|embed|200px]] |} [[File:Testosterone example of hair growth 5.jpg|Testosterone_example_of_hair_growth_5|thumb|250x250px|Imapajsu]] ===Español === Vello de los brazos Numapajsu: Mis vellos de los brazos. ===English === Arm hair Numapajsu: My arm hair. [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] bdai6u1nyl9jaugot7tfjb2oinoqgxd 0 3789187 7247260 2026-07-11T00:05:05Z Maritza Stephanie Alvarenga 2691603 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmumuchi''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-anmumuchi.wav|embed|200px]] |} [[File:Familia de indigenas "Izalcos" en Sonsonate.jpg|thumb|250px|anmumuchi]] === Español === Anmumuchi Sust. Todos ustedes Anmumuchi anmejemet: Todos ustedes. === English ===..." 7247260 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''anmumuchi''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Morena Leiva-anmumuchi.wav|embed|200px]] |} [[File:Familia de indigenas "Izalcos" en Sonsonate.jpg|thumb|250px|anmumuchi]] === Español === Anmumuchi Sust. Todos ustedes Anmumuchi anmejemet: Todos ustedes. === English === Anmumuchi Noun All of you Anmumuchi anmejemet: All of you. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] lutsgcdhe047ngk2br0epabp677fz27 0 3789188 7247263 2026-07-11T00:31:34Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUAPSULWIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muapsulwia.wav|embed|200px]] |} [[File:Removal of the cassava from the pot.jpg |thumb|250px|Muapsulwia]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA CO..." 7247263 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUAPSULWIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muapsulwia.wav|embed|200px]] |} [[File:Removal of the cassava from the pot.jpg |thumb|250px|Muapsulwia]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES/ IF YOU’RE NOT GOING TO ADD AN IMAGE, ERASE THIS ENTIRE LINE STARTING ON THE SQUARED BRACKETS). === Español === Quemarse con agua Muapsulwij Juan: Juan se quemó con agua (caliente). === English === Getting burned by water Muapsulwij Juan: Juan got burned by (hot) water. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] jm3n3b5acccqteb7rvi0310xlatqyli 7247264 7247263 2026-07-11T00:33:08Z Alicia María Siu 2693128 /* English */ 7247264 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUAPSULWIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muapsulwia.wav|embed|200px]] |} [[File:Removal of the cassava from the pot.jpg |thumb|250px|Muapsulwia]] === Español === Quemarse con agua Muapsulwij Juan: Juan se quemó con agua (caliente). === English === To get burned by water Muapsulwij Juan: Juan got burned by (hot) water. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] sag56hkk2iof5kdj8o5shnvpbrk6fof 0 3789189 7247265 2026-07-11T00:34:36Z ~2026-39347-65 2693158 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-KUKUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Santos Lopez (Valery Santillana)--kukua.wav|embed|200px]] |} [[File:Dolor (4062573736).jpg|thumb|250px|-kukua]] === Español === Doler ¿Metzkukua?: ¿Te duele? === English === Hurt. Metzkukua?: Does it hurt?..." 7247265 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''-KUKUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Santos Lopez (Valery Santillana)--kukua.wav|embed|200px]] |} [[File:Dolor (4062573736).jpg|thumb|250px|-kukua]] === Español === Doler ¿Metzkukua?: ¿Te duele? === English === Hurt. Metzkukua?: Does it hurt? [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] g89py2kgzhggm2vm4pfjvsslw25lcgg 0 3789190 7247266 2026-07-11T00:57:50Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUATEPEWA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muatepewa.wav|embed|200px]] |} [[File:Nude woman pouring water over head (rbm-QP301M8-1887-409a~6).jpg|thumb|250px|Muatepewa]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN,..." 7247266 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUATEPEWA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muatepewa.wav|embed|200px]] |} [[File:Nude woman pouring water over head (rbm-QP301M8-1887-409a~6).jpg|thumb|250px|Muatepewa]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES/ IF YOU’RE NOT GOING TO ADD AN IMAGE, ERASE THIS ENTIRE LINE STARTING ON THE SQUARED BRACKETS). === Español === Echarse agua; como bañando pero sin restregarse ni enjabonarse. Ne piltzín maya muatepewa: El niño solamente se echa agua. === English === Pour water over yourself; like taking a bath, but without scrubbing or soaping. Ne piltzín maya muatepewa: The child only pours water on himself. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] hp6gb3llz4ar6j9hhk3jpcuf66al3c2 0 3789191 7247267 2026-07-11T00:58:35Z AliciaMarroquin 2599796 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MAPIPIL''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--mapipil.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--mapipil|embed|200px]] |} [[File:Hands with Fingers Outstretched.png|Hands_with_Fingers_Outstretched|thumb|250x250px|Imapipil]] ===..." 7247267 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MAPIPIL''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--mapipil.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--mapipil|embed|200px]] |} [[File:Hands with Fingers Outstretched.png|Hands_with_Fingers_Outstretched|thumb|250x250px|Imapipil]] ===Español === Dedos de la mano Numapipil: Mis dedos de la mano. Se numapipil: Mi dedo de la mano. ===English === Fingers Numapipil : My fingers. Se numapipil: My finger. [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] 9gadtvx61ak8cvqw7pye4rsjul02iao 0 3789192 7247268 2026-07-11T01:10:50Z AliciaMarroquin 2599796 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-MAPIPILISHKALYU''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--mapipilishkalyu.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--mapipilishkalyu|embed|200px]] |} File:Fingerprint detail on male finger in Třebíč, Třebíč District.jpg|Fing..." 7247268 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-MAPIPILISHKALYU''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--mapipilishkalyu.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--mapipilishkalyu|embed|200px]] |} [[File:Fingerprint detail on male finger in Třebíč, Třebíč District.jpg|Fingerprint_detail_on_male_finger_in_Třebíč,_Třebíč_District|thumb|250x250px|se imapipilishkalyu]] ===Español === Yema de los dedos de la mano Numapipilishkalyu: Mis yemas de los dedos de la mano. Se numapipilishkalyu: Una yema del dedo de mi mano. ===English === Fingerprints Numapipilishkalyu: My fingerprints. se numapipilishkalyu: My fingerprint. [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] a00wqbdk531neplq33afi32xxd4q5cx 0 3789193 7247269 2026-07-11T01:11:00Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAKASTAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakastan.wav|embed|200px]] |} [[File:Left hand transparent.gif|thumb|250px|nakastan]] === Español === A un lado; también se le llama así a la izquierda Juan nemi nunakastan:..." 7247269 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAKASTAN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakastan.wav|embed|200px]] |} [[File:Left hand transparent.gif|thumb|250px|nakastan]] === Español === A un lado; también se le llama así a la izquierda Juan nemi nunakastan: Juan está a mi lado. === English === To one side; also called to the left Juan nemi nunakastan: Juan is by my side. [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] jmkzuzi6bj6k7fwmoh4hrq9xdvhc6u0 0 3789194 7247271 2026-07-11T01:15:55Z AliciaMarroquin 2599796 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-MAPIPILSALIJKA''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--mapipilsalijka.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--mapipilsalijka|embed|200px]] |} [[File:Knuckles.jpg|Knuckles|thumb|250x250px|Ne imapipilsalijka]] ===Español ===..." 7247271 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''-MAPIPILSALIJKA''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)--mapipilsalijka.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)--mapipilsalijka|embed|200px]] |} [[File:Knuckles.jpg|Knuckles|thumb|250x250px|Ne imapipilsalijka]] ===Español === Nudillos Numapipilsalijka: Mis nudillos. ===English === Knuckles Numapipilsalijka: My knuckles. [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] lhr8oxi69mf7ptl1ucrppnis1mmr7o9 0 3789195 7247272 2026-07-11T01:20:49Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NAKAS''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakas.wav|embed|200px]] |} [[File:Human right ear (cropped).jpg|thumb|250x250px|Nakas]] ===Español === Oreja ===English === Ear [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] Categor..." 7247272 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''NAKAS''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--nakas.wav|embed|200px]] |} [[File:Human right ear (cropped).jpg|thumb|250x250px|Nakas]] ===Español === Oreja ===English === Ear [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] epfo6sm5245888d94owoidic1mh8utd 0 3789196 7247273 2026-07-11T01:23:15Z AliciaMarroquin 2599796 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MASAKILIT''' ----''Categoría Gramatical:'' Botánica ''Grammatical Category:'' Botanical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)-masakilit.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)-masakilit|embed|200px]] |} [[File:Guia de Loroco.JPG|Guia_de_Loroco|thumb|250x250px|Masakilit]] === Español === Loroco (Fernaldi..." 7247273 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MASAKILIT''' ----''Categoría Gramatical:'' Botánica ''Grammatical Category:'' Botanical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Sixta Perez Garcia (Ishkilinit)-masakilit.wav|LL-Q1186896_(ppl)-Sixta_Perez_Garcia_(Ishkilinit)-masakilit|embed|200px]] |} [[File:Guia de Loroco.JPG|Guia_de_Loroco|thumb|250x250px|Masakilit]] === Español === Loroco (Fernaldia pandurata) Ne masakilit: El loroco. === English === Loroco (edible flower. Fernaldia pandurata) Ne masakilit: The loroco [[Category:Wt/ppl/Category:Botánica]] [[Category:Wt/ppl]] 2e6lkqt6tk00rf5xgmowdpm440w1gnc 0 3789197 7247274 2026-07-11T01:28:29Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHALUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchalua.wav|embed|200px]] |} [[File:Pain-qwertyxp2000-man.png|thumb|250px|Muchalua]] === Español === Golpearse Ne piltzín muchaluj: El niño se golpeó. ===..." 7247274 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHALUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchalua.wav|embed|200px]] |} [[File:Pain-qwertyxp2000-man.png|thumb|250px|Muchalua]] === Español === Golpearse Ne piltzín muchaluj: El niño se golpeó. === English === Hitting oneself Ne piltzín muchaluj: The child hit himself. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] imyuk868tuc7rrcvo7ifxnx80h46dsg 0 3789198 7247275 2026-07-11T01:38:32Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHAYUNTIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchayuntia.wav|embed|200px]] |} [[File:Children in rocking chair, Louisiana.jpg|thumb|250px|Muchayuntia]] === Español === Mecerse Naja nimuchayuntia: Yo me..." 7247275 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHAYUNTIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchayuntia.wav|embed|200px]] |} [[File:Children in rocking chair, Louisiana.jpg|thumb|250px|Muchayuntia]] === Español === Mecerse Naja nimuchayuntia: Yo me mezco. === English === Rocking Naja nimuchayuntia: I rock myself. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] hts8k8bemcqf1c8qshor7qne1uewu9m 0 3789199 7247276 2026-07-11T01:43:23Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAMIKTIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez--namiktia.wav|embed|200px]] |} [[File:Christian white wedding vow exchange - Maiduguri - 2026 (6).jpg|thumb|250px|Namiktia]] === Español === Casar a Niu-nikinnamiktia Juan wan María: Yo vo..." 7247276 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAMIKTIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Mistun MJ Menéndez--namiktia.wav|embed|200px]] |} [[File:Christian white wedding vow exchange - Maiduguri - 2026 (6).jpg|thumb|250px|Namiktia]] === Español === Casar a Niu-nikinnamiktia Juan wan María: Yo voy a casar a Juan y María. === English === Marry Niu-nikinnamiktia Juan wan María: I am going to marry Juan and María. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] e6st9ti7o98bn27rise6onihtmb4xsc 0 3789200 7247277 2026-07-11T01:51:11Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAMAKILIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--namakilia.wav|embed|200px]] |} [[File:Saúde Street Market 3.jpg|thumb|250px|Namakilia]] === Español === Venderle algo a alguien Naja niknamakilia Juan ume k..." 7247277 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAMAKILIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--namakilia.wav|embed|200px]] |} [[File:Saúde Street Market 3.jpg|thumb|250px|Namakilia]] === Español === Venderle algo a alguien Naja niknamakilia Juan ume kinia: Yo le vendo a Juan dos guineos. Niknamakilij yey awakat Lucio: Yo le vendí tres aguacates a Lucio. === English === Sell something to someone Naja niknamakilia Juan ume kinia: I sell Juan two bananas. Niknamakilij yey awakat Lucio: I sold three avocados to Lucio. [[Category:Wt/ppl]] oc01zr5va0kxq8ovrgsrkdfm3tzedpb 0 3789201 7247278 2026-07-11T01:56:56Z AyotliOcelotl 2693127 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAMAKA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--namaka.wav|embed|200px]] |} [[File:Antigua Guatemala Mercado Feb 2020 - 01.jpg|thumb|250px|Namaka]] === Español === Vender María kinamaka lala: María vende nar..." 7247278 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''NAMAKA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Transitivo ''Grammatical Category:'' Transitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Idalia García Vda. de López (Marcelomartinezhn)--namaka.wav|embed|200px]] |} [[File:Antigua Guatemala Mercado Feb 2020 - 01.jpg|thumb|250px|Namaka]] === Español === Vender María kinamaka lala: María vende naranjas. === English === Sell something to someone Naja niknamakilia Juan ume kinia: I sell Juan two bananas. Niknamakilij yey awakat Lucio: I sold three avocados to Lucio. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Transitivo]] [[Category:Wt/ppl]] r4ar8t2bs8bro0youz496co4hd1lodk 0 3789202 7247279 2026-07-11T01:58:41Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchi.wav|embed|200px]] |} [[File:Guatemala todos santos 3170a.jpg|thumb|250px|Muchi ne tajtakamet]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES/ IF..." 7247279 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchi.wav|embed|200px]] |} [[File:Guatemala todos santos 3170a.jpg|thumb|250px|Muchi ne tajtakamet]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES/ IF YOU’RE NOT GOING TO ADD AN IMAGE, ERASE THIS ENTIRE LINE STARTING ON THE SQUARED BRACKETS). === Español === Todo; todos Muchi ne sijsiwatket: Todas las mujeres. === English === All Muchi ne sijsiwatket: All women. [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] nya7zqo928t4pjsiv5apkoboekb64o4 7247280 7247279 2026-07-11T01:59:07Z Alicia María Siu 2693128 7247280 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchi.wav|embed|200px]] |} [[File:Guatemala todos santos 3170a.jpg|thumb|250px|Muchi ne tajtakamet]] === Español === Todo; todos Muchi ne sijsiwatket: Todas las mujeres. === English === All Muchi ne sijsiwatket: All women. [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] 32aassz4tgsoy3n8oyodo7kxi8yn7oc 7247281 7247280 2026-07-11T01:59:30Z Alicia María Siu 2693128 7247281 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHI''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adverbio ''Grammatical Category:'' Adverb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchi.wav|embed|200px]] |} [[File:Guatemala todos santos 3170a.jpg|thumb|250px|Muchi ne tajtakamet]] === Español === Todo; todos Muchi ne sijsiwatket: Todas las mujeres. === English === All Muchi ne sijsiwatket: All women. [[Category:Wt/ppl/Category:Adverbio]] [[Category:Wt/ppl]] sohqlaj7jbk6kvbydetf81l434q4353 0 3789203 7247284 2026-07-11T02:07:53Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHICHINUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchichinua.wav|embed|200px]] |} [[File:2nd Degree Burn Blisters on Finger 02.jpg|thumb|250px|Muchichinua]] === Español === Quemarse levemente Timuchichinuj..." 7247284 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHICHINUA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchichinua.wav|embed|200px]] |} [[File:2nd Degree Burn Blisters on Finger 02.jpg|thumb|250px|Muchichinua]] === Español === Quemarse levemente Timuchichinuj: Te quemaste (leve). === English === To get slightly burned Timuchichinuj: You got burned (slightly). [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] lz4q0zw9uy14u5c2laktkhv3rggkszq 0 3789204 7247289 2026-07-11T02:17:09Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHIJCHIMUKETZA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchijchimuketza.wav|embed|200px]] |} [[File:The Scolding.jpg|thumb|250px|Muchijchimuketza]] === Español === Ponerse firme Shimuchijchimuketza iwan mup..." 7247289 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHIJCHIMUKETZA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchijchimuketza.wav|embed|200px]] |} [[File:The Scolding.jpg|thumb|250px|Muchijchimuketza]] === Español === Ponerse firme Shimuchijchimuketza iwan mupilawan pal metztakamatit: Ponte firme con tus hijos para que te obedezcan. === English === To be firm Be firm with your children so that they will obey you. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 6fkwo37xwj2we1kx9ga3kiexlfwnmnd 0 3789205 7247290 2026-07-11T02:35:41Z Swarabakti 2526161 Created page with "<div style="text-align:center; font-size:2em;">Torė ka <b>Wikikamus bĕsa Kangėan</b></div> <inputbox> type=create width=40 buttonlabel=Buat halaman default=Wt/kkv/ </inputbox> [[Category:Wt/kkv]]" 7247290 wikitext text/x-wiki <div style="text-align:center; font-size:2em;">Torė ka <b>Wikikamus bĕsa Kangėan</b></div> <inputbox> type=create width=40 buttonlabel=Buat halaman default=Wt/kkv/ </inputbox> [[Category:Wt/kkv]] 8s3hod8vmp8hrp9r28k0pz5h0ixs7bs 7247293 7247290 2026-07-11T02:38:58Z Swarabakti 2526161 Swarabakti moved page [[Wt/kkv/Main Page]] to [[Wt/kkv/Pamoka]] 7247290 wikitext text/x-wiki <div style="text-align:center; font-size:2em;">Torė ka <b>Wikikamus bĕsa Kangėan</b></div> <inputbox> type=create width=40 buttonlabel=Buat halaman default=Wt/kkv/ </inputbox> [[Category:Wt/kkv]] 8s3hod8vmp8hrp9r28k0pz5h0ixs7bs 0 3789206 7247291 2026-07-11T02:35:59Z Deepturquoise 2613705 Created page with "'''Wikibuku''' mangrupakeun proyék kolaborasi pikeun nyerat buku ajar, fiksi, atawa nonfiksi dina sadaya topik. Sakabéh koléksi buku eusi bébas dina ieu Wikibuku ditulisna rereongan ku kontributor. Wikibuku nyaéta proyék wiki, hartosna saha baé kaasup anjeun bisa ngédit modul Wikibouku mana waé ku milih pilihan édit dina unggal modul Wikibuku. Pikeun nyieun hiji akun, tingali [[Special:CreateAccount|kaca jieun akun]]. Sadaya eusi Wikibuku dilisensikeun ku c..." 7247291 wikitext text/x-wiki '''Wikibuku''' mangrupakeun proyék kolaborasi pikeun nyerat buku ajar, fiksi, atawa nonfiksi dina sadaya topik. Sakabéh koléksi buku eusi bébas dina ieu Wikibuku ditulisna rereongan ku kontributor. Wikibuku nyaéta proyék wiki, hartosna saha baé kaasup anjeun bisa ngédit modul Wikibouku mana waé ku milih pilihan édit dina unggal modul Wikibuku. Pikeun nyieun hiji akun, tingali [[Special:CreateAccount|kaca jieun akun]]. Sadaya eusi Wikibuku dilisensikeun ku [[ccorg:licenses/by/4.0|Creative Commons Attribution/ShareAlike License]]. Ku alatan éta, sakabéh informasi ngeunaan Wikibuku bisa disebarkeun kalawan bébas tur disalin. [[Category:Wb/su]] [[Category:Wb/su/Wikibuku]] pulxfwzsu4pgmv2gfpcryln59zfj2qo 14 3789207 7247292 2026-07-11T02:36:25Z Swarabakti 2526161 Created page with "[[Category:Incubator:All test wikis|{{SUBPAGENAME}}]]" 7247292 wikitext text/x-wiki [[Category:Incubator:All test wikis|{{SUBPAGENAME}}]] rqhccfcjsv07vaakguohmd9q4xas6k8 0 3789208 7247294 2026-07-11T02:38:58Z Swarabakti 2526161 Swarabakti moved page [[Wt/kkv/Main Page]] to [[Wt/kkv/Pamoka]] 7247294 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wt/kkv/Pamoka]] hjx0w21xz7zcr0atcjxls4w1bver43c 828 3789209 7247295 2026-07-11T02:42:22Z Swarabakti 2526161 Created page with "local Families = require("Module:families") local p = {} local langNames = { ["mul"] = "Lintas bahasa", -- Kode bahasa ["aa"] = "Afar", ["aaa"] = "Ghotuo", ["aab"] = "Alumu-Tesu", ["aac"] = "Ari", ["aad"] = "Amal", ["aaf"] = "Aranadan", ["aag"] = "Ambrak", ["aah"] = "Arapesh Abu'", ["aai"] = "Arifama-Miniafia", ["aak"] = "Ankave", ["aal"] = "Afade", ["aan"] = "Anambé", ["aap"] = "Arára Pará", ["aaq"] = "Penobscot", ["aas"] = "Aasax", ["aau"] = "Abau..." 7247295 Scribunto text/plain local Families = require("Module:families") local p = {} local langNames = { ["mul"] = "Lintas bahasa", -- Kode bahasa ["aa"] = "Afar", ["aaa"] = "Ghotuo", ["aab"] = "Alumu-Tesu", ["aac"] = "Ari", ["aad"] = "Amal", ["aaf"] = "Aranadan", ["aag"] = "Ambrak", ["aah"] = "Arapesh Abu'", ["aai"] = "Arifama-Miniafia", ["aak"] = "Ankave", ["aal"] = "Afade", ["aan"] = "Anambé", ["aap"] = "Arára Pará", ["aaq"] = "Penobscot", ["aas"] = "Aasax", ["aau"] = "Abau", ["aav-khs-pro"] = "Proto-Khasi", ["aav-nic-pro"] = "Proto-Nikobar", ["aav-pkl-pro"] = "Proto-Pnar-Khasi-Lyngngam", ["aav-pro"] = "Proto-Austroasiatik", ["aaw"] = "Solong", ["aax"] = "Mandobo Atas", ["aaz"] = "Amarasi", ["ab"] = "Abkhaz", ["aba"] = "Abé", ["abb"] = "Bankon", ["abc"] = "Ayta Ambala", ["abd"] = "Agta Camarines Norte", ["abe"] = "Abenaki", ["abf"] = "Abai Sungai", ["abg"] = "Abaga", ["abh"] = "Arab Tajik", ["abi"] = "Abidji", ["abj"] = "Aka-Bea", ["abl"] = "Lampung Nyo", ["abm"] = "Abanyom", ["abn"] = "Abua", ["abo"] = "Abon", ["abp"] = "Ayta Abenlen", ["abq"] = "Abaza", ["abr"] = "Abron", ["abs"] = "Melayu Ambon", ["abt"] = "Ambulas", ["abu"] = "Abure", ["abv"] = "Arab Baharna", ["abw"] = "Pal", ["abx"] = "Inabaknon", ["aby"] = "Aneme Wake", ["abz"] = "Abui", ["aca"] = "Achagua", ["acb"] = "Áncá", ["acd"] = "Gikyode", ["ace"] = "Aceh", ["ach"] = "Acholi", ["aci"] = "Aka-Cari", ["ack"] = "Aka-Kora", ["acl"] = "Akar-Bale", ["acm"] = "Arab Irak", ["acn"] = "Achang", ["acp"] = "Acipa Timur", ["acr"] = "Achi", ["acs"] = "Acroá", ["acu"] = "Achuar", ["acv"] = "Achumawi", ["acw"] = "Arab Hijaz", ["acx"] = "Arab Oman", ["acy"] = "Arab Siprus", ["acz"] = "Acheron", ["ada"] = "Adangme", ["adb"] = "Adabe", ["add"] = "Dzodinka", ["ade"] = "Adele", ["adf"] = "Arab Dhofar", ["adg"] = "Andegerebinha", ["adh"] = "Adhola", ["adi"] = "Adi", ["adj"] = "Adioukrou", ["adl"] = "Galo", ["adn"] = "Adang", ["ado"] = "Abu", ["adp"] = "Adap", ["adq"] = "Adangbe", ["adr"] = "Adonara", ["ads"] = "Isyarat Adamorobe", ["adt"] = "Adnyamathanha", ["adu"] = "Aduge", ["adw"] = "Amondawa", ["ady"] = "Adyghe", ["adz"] = "Adzera", ["ae"] = "Avestan", ["aea"] = "Areba", ["aeb"] = "Arab Tunisia", ["aed"] = "Isyarat Argentina", ["aee"] = "Pashayi Timur Laut", ["aek"] = "Haeke", ["ael"] = "Ambele", ["aem"] = "Arem", ["aen"] = "Isyarat Armenia", ["aeq"] = "Aer", ["aer"] = "Arrernte Timur", ["aes"] = "Alsea", ["aeu"] = "Akeu", ["aew"] = "Ambakich", ["aey"] = "Amele", ["aez"] = "Aeka", ["af"] = "Afrikaans", ["afa-pro"] = "Proto-Afroasiatik", ["afb"] = "Arab Teluk", ["afd"] = "Andai", ["afe"] = "Putukwam", ["afg"] = "Isyarat Afghan", ["afh"] = "Afrihili", ["afi"] = "Akrukay", ["afk"] = "Nanubae", ["afn"] = "Defaka", ["afo"] = "Eloyi", ["afp"] = "Tapei", ["afs"] = "Kreol Afro-Seminole", ["aft"] = "Afitti", ["afu"] = "Awutu", ["afz"] = "Obokuitai", ["aga"] = "Aguano", ["agb"] = "Legbo", ["agc"] = "Agatu", ["agd"] = "Agarabi", ["age"] = "Angal", ["agf"] = "Arguni", ["agg"] = "Angor", ["agh"] = "Ngelima", ["agi"] = "Agariya", ["agj"] = "Argobba", ["agk"] = "Agta Isarog", ["agl"] = "Fembe", ["agm"] = "Angaataha", ["agn"] = "Agutaynen", ["ago"] = "Tainae", ["agq"] = "Aghem", ["agr"] = "Aguaruna", ["ags"] = "Esimbi", ["agt"] = "Agta Cagayan Tengah", ["agu"] = "Aguacateca", ["agv"] = "Agta Remontado", ["agw"] = "Kahua", ["agx"] = "Aghul", ["agy"] = "Alta Selatan", ["agz"] = "Agta Mount Iriga", ["aha"] = "Ahanta", ["ahb"] = "Axamb", ["ahg"] = "Qimant", ["ahh"] = "Aghu", ["ahi"] = "Aizi Tiagbamrin", ["ahk"] = "Akha", ["ahl"] = "Igo", ["ahm"] = "Aizi Mobumrin", ["ahn"] = "Àhàn", ["aho"] = "Ahom", ["ahp"] = "Aizi Aproumu", ["ahr"] = "Ahirani", ["ahs"] = "Ashe", ["aht"] = "Ahtna", ["aia"] = "Arosi", ["aib"] = "Aynu", ["aic"] = "Ainbai", ["aid"] = "Alngith", ["aie"] = "Amara", ["aif"] = "Agi", ["aig"] = "Kreol Inggris Antigua dan Barbuda", ["aih"] = "Ai-Cham", ["aii"] = "Neo-Aramaik Asyur", ["aij"] = "Lishanid Noshan", ["aik"] = "Ake", ["ail"] = "Aimele", ["aim"] = "Aimol", ["ain"] = "Ainu", ["aio"] = "Aiton", ["aip"] = "Burumakok", ["air"] = "Airoran", ["ait"] = "Arikem", ["aiw"] = "Aari", ["aix"] = "Aighon", ["aiy"] = "Ali", ["aja"] = "Aja", ["ajg"] = "Adja", ["aji"] = "Ajië", ["ajn"] = "Andajin", ["ajp"] = "Arab Syam Selatan", ["ajw"] = "Ajawa", ["ajz"] = "Karbi Amri", ["ak"] = "Akan", ["akb"] = "Angkola", ["akc"] = "Mpur", ["akd"] = "Ukpet-Ehom", ["ake"] = "Akawaio", ["akf"] = "Akpa", ["akg"] = "Anakalangu", ["akh"] = "Angal Heneng", ["aki"] = "Aiome", ["akj"] = "Jeru", ["akk"] = "Akkad", ["akl"] = "Aklanon", ["akm"] = "Aka-Bo", ["ako"] = "Akurio", ["akp"] = "Siwu", ["akq"] = "Ak", ["akr"] = "Araki", ["aks"] = "Akaselem", ["akt"] = "Akolet", ["aku"] = "Akum", ["akv"] = "Akhvakh", ["akw"] = "Akwa", ["akx"] = "Aka-Kede", ["aky"] = "Aka-Kol", ["akz"] = "Alabama", ["ala"] = "Alago", ["alc"] = "Kawésqar", ["ald"] = "Allad", ["ale"] = "Aleut", ["alf"] = "Alege", ["alg-aga"] = "Agawam", ["alg-pro"] = "Proto-Algonquia", ["alh"] = "Alawa", ["ali"] = "Amaimon", ["alj"] = "Alangan", ["alk"] = "Alak", ["all"] = "Allar", ["alm"] = "Amblong", ["alo"] = "Larike-Wakasihu", ["alp"] = "Alune", ["alq"] = "Algonquin", ["alr"] = "Alutor", ["alt"] = "Altai Selatan", ["alu"] = "'Are'are", ["alv-ama"] = "Amasi", ["alv-bgu"] = "Baïnounk Gubëeher", ["alv-bua-pro"] = "Proto-Bua", ["alv-cng-pro"] = "Proto-Cangin", ["alv-edk-pro"] = "Proto-Edekiri", ["alv-edo-pro"] = "Proto-Edoid", ["alv-fli-pro"] = "Proto-Fali", ["alv-gbe-pro"] = "Proto-Gbe", ["alv-gng-pro"] = "Proto-Guang", ["alv-gtm-pro"] = "Proto-Togo Tengah", ["alv-gwa"] = "Gwara", ["alv-hei-pro"] = "Proto-Heiban", ["alv-ido-pro"] = "Proto-Idomoid", ["alv-igb-pro"] = "Proto-Igboid", ["alv-kwa-pro"] = "Proto-Kwa", ["alv-mum-pro"] = "Proto-Mumuye", ["alv-nup-pro"] = "Proto-Nupoid", ["alv-pro"] = "Proto-Atlantik-Kongo", ["alv-von-pro"] = "Proto-Volta-Niger", ["alv-yor-pro"] = "Proto-Yoruba", ["alv-yrd-pro"] = "Proto-Yoruboid", ["alw"] = "Alaba", ["alx"] = "Amol", ["aly"] = "Alyawarr", ["alz"] = "Alur", ["am"] = "Amharik", ["ama"] = "Amanayé", ["amb"] = "Ambo", ["amc"] = "Amahuaca", ["ame"] = "Yanesha'", ["amf"] = "Hamer-Banna", ["amg"] = "Amurdag", ["ami"] = "Amis", ["amj"] = "Amdang", ["amk"] = "Ambai", ["aml"] = "War-Jaintia", ["amm"] = "Ama", ["amn"] = "Amanab", ["amo"] = "Amo", ["amp"] = "Alamblak", ["amq"] = "Amahai", ["amr"] = "Amarakaeri", ["ams"] = "Amami-Oshima Selatan", ["amt"] = "Amto", ["amu"] = "Amuzgo Guerrero", ["amv"] = "Ambelau", ["amw"] = "Neo-Aramaik Barat", ["amx"] = "Anmatyerre", ["amy"] = "Ami", ["amz"] = "Atampaya", ["an"] = "Aragon", ["ana"] = "Andaqui", ["anb"] = "Andoa", ["anc"] = "Ngas", ["and"] = "Ansus", ["ane"] = "Xârâcùù", ["anf"] = "Animere", ["ang"] = "Inggris Kuno", ["anh"] = "Nend", ["ani"] = "Andi", ["anj"] = "Anor", ["ank"] = "Goemai", ["anl"] = "Anu", ["anm"] = "Anal", ["ann"] = "Obolo", ["ano"] = "Andoque", ["anp"] = "Angika", ["anq"] = "Jarawa", ["anr"] = "Andh", ["ans"] = "Anserma", ["ant"] = "Antakarinya", ["anu"] = "Anuak", ["anv"] = "Denya", ["anw"] = "Anaang", ["anx"] = "Andra-Hus", ["any"] = "Anyi", ["anz"] = "Anem", ["aoa"] = "Angolar", ["aob"] = "Abom", ["aoc"] = "Pemon", ["aod"] = "Andarum", ["aoe"] = "Angal Enen", ["aof"] = "Bragat", ["aog"] = "Angoram", ["aoi"] = "Anindilyakwa", ["aoj"] = "Mufian", ["aok"] = "Arhö", ["aol"] = "Alor", ["aom"] = "Ömie", ["aon"] = "Arapesh Bumbita", ["aor"] = "Aore", ["aos"] = "Taikat", ["aot"] = "Atong (India)", ["aou"] = "A'ou", ["aox"] = "Atorada", ["aoz"] = "Uab Meto", ["apa-pro"] = "Proto-Apache", ["apb"] = "Sa'a", ["apc"] = "Arab Syam Utara", ["apd"] = "Arab Sudan", ["ape"] = "Bukiyip", ["apf"] = "Agta Pahanan", ["apg"] = "Ampanang", ["aph"] = "Athpare", ["api"] = "Apiaká", ["apj"] = "Jicarilla", ["apk"] = "Apache Plains", ["apl"] = "Lipan", ["apm"] = "Chiricahua", ["apn"] = "Apinayé", ["apo"] = "Ambul", ["app"] = "Apma", ["apq"] = "A-Pucikwar", ["apr"] = "Arop-Lokep", ["aps"] = "Arop-Sissano", ["apt"] = "Apatani", ["apu"] = "Apurinã", ["apv"] = "Alapmunte", ["apw"] = "Apache Barat", ["apx"] = "Aputai", ["apy"] = "Apalaí", ["apz"] = "Safeyoka", ["aqc"] = "Archi", ["aqd"] = "Dogon Ampari", ["aqg"] = "Arigidi", ["aql-pro"] = "Proto-Algic", ["aqm"] = "Atohwaim", ["aqn"] = "Alta Utara", ["aqp"] = "Atakapa", ["aqr"] = "Arhâ", ["aqt"] = "Angaité", ["aqz"] = "Akuntsu", ["ar"] = "Arab", ["arc"] = "Aramaik", ["ard"] = "Arabana", ["are"] = "Arrernte Barat", ["arh"] = "Arhuaco", ["ari"] = "Arikara", ["arj"] = "Arapaso", ["ark"] = "Arikapú", ["arl"] = "Arabela", ["arn"] = "Mapudungun", ["aro"] = "Araona", ["arp"] = "Arapaho", ["arq"] = "Arab Aljazair", ["arr"] = "Arara-Karo", ["ars"] = "Arab Najdi", ["art-blk"] = "Bolak", ["art-bsp"] = "Black Speech", ["art-com"] = "Communicationssprache", ["art-dtk"] = "Dothraki", ["art-elo"] = "Eloi", ["art-gld"] = "Goa'uld", ["art-lap"] = "Lapine", ["art-man"] = "Mandalorian", ["art-mun"] = "Mundolinco", ["art-nav"] = "Na'vi", ["art-nox"] = "Noxilo", ["art-una"] = "Unas", ["art-vlh"] = "High Valyrian", ["aru"] = "Arua", ["arv"] = "Arbore", ["arw"] = "Arawak", ["arx"] = "Aruá", ["ary"] = "Arab Moroko", ["arz"] = "Arab Mesir", ["as"] = "Assam", ["asa"] = "Pare", ["asb"] = "Assiniboine", ["asc"] = "Asmat Pesisir Casuarina", ["ase"] = "Isyarat Amerika Serikat", ["asf"] = "Auslan", ["asg"] = "Cishingini", ["ash"] = "Abishira", ["asi"] = "Buruwai", ["asj"] = "Nsari", ["ask"] = "Ashkun", ["asl"] = "Asilulu", ["asn"] = "Xingú Asuriní", ["aso"] = "Dano", ["asp"] = "Isyarat Aljazair", ["asq"] = "Isyarat Austria", ["asr"] = "Asuri", ["ass"] = "Ipulo", ["ast"] = "Asturia", ["asu"] = "Tocantins Asurini", ["asv"] = "Asoa", ["asw"] = "Isyarat Aborigin Australia", ["asx"] = "Muratayak", ["asy"] = "Asmat Yaosakor", ["asz"] = "As", ["ata"] = "Pele-Ata", ["atb"] = "Zaiwa", ["atc"] = "Atsahuaca", ["atd"] = "Manobo Ata", ["ate"] = "Atemble", ["atg"] = "Okpela", ["ath-nic"] = "Nicola", ["ath-pro"] = "Proto-Athabaskan", ["ati"] = "Attié", ["atj"] = "Atikamekw", ["atk"] = "Ati", ["atl"] = "Agta Mount Iraya", ["atm"] = "Ata", ["ato"] = "Atong (Kamerun)", ["atp"] = "Atta Pudtol", ["atq"] = "Aralle-Tabulahan", ["atr"] = "Waimiri-Atroari", ["ats"] = "Gros Ventre", ["att"] = "Atta Pamplona", ["atu"] = "Reel", ["atv"] = "Altai Utara", ["atw"] = "Atsugewi", ["atx"] = "Arutani", ["aty"] = "Aneityum", ["atz"] = "Arta", ["aua"] = "Asumboa", ["aub"] = "Alugu", ["auc"] = "Huaorani", ["aud"] = "Anuta", ["auf-pro"] = "Proto-Arawa", ["aug"] = "Aguna", ["auh"] = "Aushi", ["aui"] = "Anuki", ["auj"] = "Awjila", ["auk"] = "Heyo", ["aul"] = "Aulua", ["aum"] = "Asu", ["aun"] = "One Molmo", ["auo"] = "Auyokawa", ["aup"] = "Makayam", ["auq"] = "Anus", ["aur"] = "Aruek", ["aus-alu"] = "Alungul", ["aus-and"] = "Andjingith", ["aus-ang"] = "Angkula", ["aus-arn-pro"] = "Proto-Arnhem", ["aus-bra"] = "Barranbinya", ["aus-brm"] = "Barunggam", ["aus-cww-pro"] = "Proto-New South Wales Tengah", ["aus-dal-pro"] = "Proto-Daly", ["aus-guw"] = "Guwar", ["aus-lsw"] = "Little Swanport", ["aus-mbi"] = "Mbiywom", ["aus-ngk"] = "Ngkoth", ["aus-nyu-pro"] = "Proto-Nyulnyulan", ["aus-pam-pro"] = "Proto-Pama-Nyungan", ["aus-tul"] = "Tulua", ["aus-uwi"] = "Uwinymil", ["aus-wdj-pro"] = "Proto-Iwaidjan", ["aus-won"] = "Wong-gie", ["aus-wul"] = "Wulguru", ["aus-ynk"] = "Yangkaal", ["aut"] = "Austral", ["auu"] = "Auye", ["auw"] = "Awyi", ["aux"] = "Aurá", ["auy"] = "Auyana", ["auz"] = "Arab Uzbek", ["av"] = "Avar", ["avb"] = "Avau", ["avd"] = "Alviri-Vidari", ["avi"] = "Avikam", ["avk"] = "Kotava", ["avm"] = "Angkamuthi", ["avn"] = "Avatime", ["avo"] = "Agavotaguerra", ["avs"] = "Aushiri", ["avt"] = "Au", ["avu"] = "Avokaya", ["avv"] = "Avá-Canoeiro", ["awa"] = "Awadhi", ["awb"] = "Awa (Papua)", ["awc"] = "Cicipu", ["awd-ama"] = "Amarizana", ["awd-amc-pro"] = "Proto-Amuesha-Chamicuro", ["awd-ana"] = "Anauyá", ["awd-apo"] = "Apolista", ["awd-cav"] = "Cavere", ["awd-gnu"] = "Guinau", ["awd-kar"] = "Cariay", ["awd-kaw"] = "Kawishana", ["awd-kmp-pro"] = "Proto-Kampa", ["awd-kus"] = "Kustenau", ["awd-man"] = "Manao", ["awd-mar"] = "Marawan", ["awd-mpr"] = "Maypure", ["awd-mrt"] = "Mariaté", ["awd-nwk-pro"] = "Proto-Nawiki", ["awd-pai"] = "Paikoneka", ["awd-pas"] = "Passé", ["awd-pro"] = "Proto-Arawak", ["awd-prw-pro"] = "Proto-Paresi-Waura", ["awd-she"] = "Shebayo", ["awd-taa-pro"] = "Proto-Ta-Arawak", ["awd-wai"] = "Wainumá", ["awd-yum"] = "Yumana", ["awe"] = "Awetí", ["awg"] = "Anguthimri", ["awh"] = "Awbono", ["awi"] = "Aekyom", ["awk"] = "Awabakal", ["awm"] = "Arawum", ["awn"] = "Awngi", ["awo"] = "Awak", ["awr"] = "Awera", ["aws"] = "Awyu Selatan", ["awt"] = "Araweté", ["awu"] = "Awyu Tengah", ["awv"] = "Awyu Jair", ["aww"] = "Awun", ["awx"] = "Awara", ["awy"] = "Awyu Edera", ["axb"] = "Abipon", ["axe"] = "Ayerrerenge", ["axg"] = "Arára Mato Grosso", ["axk"] = "Aka (Afrika Tengah)", ["axl"] = "Aranda Selatan Bawah", ["axm"] = "Armenia Pertengahan", ["axx"] = "Xaragure", ["ay"] = "Aymara", ["aya"] = "Awar", ["ayb"] = "Ayizo", ["ayd"] = "Ayabadhu", ["aye"] = "Ayere", ["ayg"] = "Nyanga (Togo)", ["ayi"] = "Leyigha", ["ayk"] = "Akuku", ["ayl"] = "Arab Libya", ["ayn"] = "Arab Yemen", ["ayo"] = "Ayoreo", ["ayp"] = "Arab Mesopotamia Utara", ["ayq"] = "Ayi", ["ays"] = "Sorsogon Ayta", ["ayt"] = "Ayta Bataan", ["ayu"] = "Ayu", ["ayy"] = "Ayta Tayabas", ["ayz"] = "Maybrat", ["az"] = "Azerbaijan", ["aza"] = "Azha", ["azc-caz"] = "Cazcan", ["azc-cup-pro"] = "Proto-Cupan", ["azc-ktn"] = "Kitanemuk", ["azc-nah-pro"] = "Proto-Nahuan", ["azc-num-pro"] = "Proto-Numic", ["azc-pro"] = "Proto-Uto-Aztecan", ["azc-tak-pro"] = "Proto-Takic", ["azc-tat"] = "Tataviam", ["azd"] = "Nahuatl Durango Timur", ["azg"] = "Amuzgo San Pedro Amuzgos", ["azm"] = "Amuzgo Ipalapa", ["azn"] = "Nahuatl Durango Barat", ["azo"] = "Awing", ["azt"] = "Atta Faire", ["azz"] = "Nahuatl Pegunungan Puebla", ["ba"] = "Bashkir", ["baa"] = "Babatana", ["bab"] = "Bainouk-Gunyuño", ["bac"] = "Baduy", ["bae"] = "Baré", ["baf"] = "Nubaca", ["bag"] = "Tuki", ["bah"] = "Kreol Bahama", ["baj"] = "Barakai", ["bal"] = "Baluchi", ["ban"] = "Bali", ["bao"] = "Waimaha", ["bap"] = "Bantawa", ["bar"] = "Bavaria", ["bas"] = "Basaa", ["bau"] = "Badanchi", ["bav"] = "Babungo", ["baw"] = "Bambili-Bambui", ["bax"] = "Bamum", ["bay"] = "Batuley", ["bba"] = "Baatonum", ["bbb"] = "Barai", ["bbc"] = "Batak Toba", ["bbd"] = "Bau", ["bbe"] = "Bangba", ["bbf"] = "Baibai", ["bbg"] = "Barama", ["bbh"] = "Bugan", ["bbi"] = "Barombi", ["bbj"] = "Ghomala'", ["bbk"] = "Babanki", ["bbl"] = "Bats", ["bbm"] = "Babango", ["bbn"] = "Uneapa", ["bbo"] = "Konabéré", ["bbp"] = "Banda Tengah Barat", ["bbq"] = "Bamali", ["bbr"] = "Girawa", ["bbs"] = "Bakpinka", ["bbt"] = "Mburku", ["bbu"] = "Bakulung", ["bbv"] = "Karnai", ["bbw"] = "Baba", ["bbx"] = "Bubia", ["bby"] = "Befang", ["bca"] = "Bai Tengah", ["bcb"] = "Bainouk-Samik", ["bcd"] = "Babar Utara", ["bce"] = "Bamenyam", ["bcf"] = "Bamu", ["bcg"] = "Baga Pokur", ["bch"] = "Bariai", ["bci"] = "Baoule", ["bcj"] = "Bardi", ["bck"] = "Bunaba", ["bcl"] = "Bikol Tengah", ["bcm"] = "Banoni", ["bcn"] = "Bibaali", ["bco"] = "Kaluli", ["bcp"] = "Bali (Kongo)", ["bcq"] = "Bench", ["bcr"] = "Babine-Witsuwit'en", ["bcs"] = "Kohumono", ["bct"] = "Bendi", ["bcu"] = "Biliau", ["bcv"] = "Shoo-Minda-Nye", ["bcw"] = "Bana", ["bcy"] = "Bacama", ["bcz"] = "Bainouk-Gunyaamolo", ["bda"] = "Bayot", ["bdb"] = "Basap", ["bdc"] = "Emberá-Baudó", ["bdd"] = "Bunama", ["bde"] = "Bade", ["bdf"] = "Biage", ["bdg"] = "Bonggi", ["bdh"] = "Tara Baka", ["bdi"] = "Burun", ["bdj"] = "Bai", ["bdk"] = "Budukh", ["bdl"] = "Bajau Indonesia", ["bdm"] = "Buduma", ["bdn"] = "Baldemu", ["bdo"] = "Morom", ["bdp"] = "Bende", ["bdq"] = "Bahnar", ["bdr"] = "Bajau Pesisir Barat", ["bds"] = "Burunge", ["bdt"] = "Bokoto", ["bdu"] = "Oroko", ["bdv"] = "Bodo Parja", ["bdw"] = "Baham", ["bdx"] = "Budong-Budong", ["bdy"] = "Bandjalang", ["bdz"] = "Badeshi", ["be"] = "Belarus", ["bea"] = "Beaver", ["beb"] = "Bebele", ["bec"] = "Iceve-Maci", ["bed"] = "Bedoanas", ["bee"] = "Byangsi", ["bef"] = "Benabena", ["beg"] = "Belait", ["beh"] = "Biali", ["bei"] = "Bekati'", ["bej"] = "Beja", ["bek"] = "Bebeli", ["bem"] = "Bemba", ["beo"] = "Beami", ["bep"] = "Besoa", ["beq"] = "Beembe", ["ber-fog"] = "Fogaha", ["ber-pro"] = "Proto-Berber", ["ber-zuw"] = "Zuwara", ["bes"] = "Besme", ["bet"] = "Bété Guiberoua", ["beu"] = "Blagar", ["bev"] = "Bété Daloa", ["bew"] = "Betawi", ["bex"] = "Jur Modo", ["bey"] = "Akuwagel", ["bez"] = "Kibena", ["bfa"] = "Bari", ["bfb"] = "Bareli Pauri", ["bfc"] = "Bai Utara", ["bfd"] = "Bafut", ["bfe"] = "Betaf", ["bff"] = "Bofi", ["bfg"] = "Kayan Busang", ["bfh"] = "Blafe", ["bfi"] = "Isyarat Britania", ["bfj"] = "Bafanji", ["bfk"] = "Isyarat Ban Khor", ["bfl"] = "Banda-Ndélé", ["bfm"] = "Mmen", ["bfn"] = "Bunak", ["bfo"] = "Birifor Malba", ["bfp"] = "Beba", ["bfq"] = "Badaga", ["bfr"] = "Bazigar", ["bfs"] = "Bai Selatan", ["bft"] = "Balti", ["bfu"] = "Gahri", ["bfw"] = "Bondo", ["bfx"] = "Bantayanon", ["bfy"] = "Bagheli", ["bfz"] = "Pahari Mahasu", ["bg"] = "Bulgaria", ["bga"] = "Gwamhi-Wuri", ["bgb"] = "Bobongko", ["bgc"] = "Haryanvi", ["bgd"] = "Bareli Rathwi", ["bge"] = "Bauria", ["bgf"] = "Bangandu", ["bgg"] = "Bugun", ["bgi"] = "Giangan", ["bgj"] = "Bangolan", ["bgk"] = "Bit", ["bgl"] = "Bo", ["bgo"] = "Baga Koga", ["bgq"] = "Bagri", ["bgr"] = "Chin Bawm", ["bgs"] = "Tagabawa", ["bgt"] = "Bughotu", ["bgu"] = "Mbongno", ["bgv"] = "Warkay-Bipim", ["bgw"] = "Bhatri", ["bgx"] = "Turki Balkan Gagauz", ["bgy"] = "Benggoi", ["bgz"] = "Banggai", ["bh"] = "Bihar", ["bha"] = "Bharia", ["bhb"] = "Bhili", ["bhc"] = "Biga", ["bhd"] = "Bhadrawahi", ["bhe"] = "Bhaya", ["bhf"] = "Odiai", ["bhg"] = "Binandere", ["bhh"] = "Bukhari", ["bhi"] = "Bhilali", ["bhj"] = "Bahing", ["bhl"] = "Bimin", ["bhm"] = "Bathari", ["bhn"] = "Neo-Aramaik Bohtan", ["bho"] = "Bhojpuri", ["bhp"] = "Bima", ["bhq"] = "Tukang Besi Selatan", ["bhs"] = "Buwal", ["bht"] = "Bhattiyali", ["bhu"] = "Bhunjia", ["bhv"] = "Bahau", ["bhw"] = "Biak", ["bhx"] = "Bhalay", ["bhy"] = "Bhele", ["bhz"] = "Bada", ["bi"] = "Bislama", ["bia"] = "Badimaya", ["bib"] = "Bissa", ["bic"] = "Bikaru", ["bid"] = "Bidiyo", ["bie"] = "Bepour", ["bif"] = "Biafada", ["big"] = "Biangai", ["bij"] = "Kwanka", ["bil"] = "Bile", ["bim"] = "Bimoba", ["bin"] = "Edo", ["bio"] = "Nai", ["bip"] = "Bila", ["biq"] = "Bipi", ["bir"] = "Bisorio", ["bit"] = "Berinomo", ["biu"] = "Biete", ["biv"] = "Birifor Selatan", ["biw"] = "Kol (Kamerun)", ["bix"] = "Bijori", ["biy"] = "Birhor", ["biz"] = "Baloi", ["bja"] = "Budza", ["bjb"] = "Barngarla", ["bjc"] = "Bariji", ["bje"] = "Mien Biao-Jiao", ["bjf"] = "Neo-Aramaik Barzani Jewish", ["bjg"] = "Bidyogo", ["bjh"] = "Bahinemo", ["bji"] = "Burji", ["bjj"] = "Kannauji", ["bjk"] = "Barok", ["bjl"] = "Bulu (Papua)", ["bjm"] = "Bajelani", ["bjn"] = "Banjar", ["bjo"] = "Banda Selatan-Tengah", ["bjp"] = "Fanamaket", ["bjr"] = "Binumarien", ["bjs"] = "Bajan", ["bjt"] = "Balanta-Ganja", ["bju"] = "Busuu", ["bjv"] = "Bedjond", ["bjw"] = "Bakwé", ["bjx"] = "Itneg Banao", ["bjy"] = "Bayali", ["bjz"] = "Baruga", ["bka"] = "Kyak", ["bkc"] = "Baka", ["bkd"] = "Binukid", ["bkf"] = "Beeke", ["bkg"] = "Buraka", ["bkh"] = "Bakoko", ["bki"] = "Baki", ["bkj"] = "Pande", ["bkk"] = "Brokskat", ["bkl"] = "Berik", ["bkm"] = "Kom (Kamerun)", ["bkn"] = "Bukitan", ["bko"] = "Kwa'", ["bkp"] = "Iboko", ["bkq"] = "Bakairí", ["bkr"] = "Bakumpai", ["bks"] = "Sorsogon Masbate", ["bkt"] = "Boloki", ["bku"] = "Buhid", ["bkv"] = "Bekwarra", ["bkw"] = "Bekwel", ["bkx"] = "Baikeno", ["bky"] = "Bokyi", ["bkz"] = "Bungku", ["bla"] = "Blackfoot", ["blb"] = "Bilua", ["blc"] = "Bella Coola", ["bld"] = "Bolango", ["ble"] = "Balanta-Kentohe", ["blf"] = "Buol", ["blg"] = "Balau", ["blh"] = "Kuwaa", ["bli"] = "Bolia", ["blj"] = "Bolongan", ["blk"] = "Karen Pa'o", ["bll"] = "Biloxi", ["blm"] = "Beli", ["bln"] = "Bicolano Catanduanes Selatan", ["blo"] = "Anii", ["blp"] = "Blablanga", ["blq"] = "Baluan-Pam", ["blr"] = "Blang", ["bls"] = "Balaesang", ["blt"] = "Tai Dam", ["blv"] = "Kibala", ["blw"] = "Balangao", ["blx"] = "Ayta Mag-Indi", ["bly"] = "Notre", ["blz"] = "Balantak", ["bm"] = "Bambara", ["bma"] = "Lame", ["bmb"] = "Bembe", ["bmc"] = "Biem", ["bmd"] = "Baga Manduri", ["bme"] = "Limassa", ["bmf"] = "Bom", ["bmg"] = "Bamwe", ["bmh"] = "Kein", ["bmi"] = "Bagirmi", ["bmj"] = "Bote-Majhi", ["bmk"] = "Ghayavi", ["bml"] = "Bomboli", ["bmn"] = "Bina", ["bmo"] = "Bambalang", ["bmp"] = "Bulgebi", ["bmq"] = "Bomu", ["bmr"] = "Muinane", ["bmt"] = "Mon Biao", ["bmu"] = "Somba-Siawari", ["bmv"] = "Bum", ["bmw"] = "Bomwali", ["bmx"] = "Baimak", ["bmz"] = "Baramu", ["bn"] = "Bengali", ["bna"] = "Bonerate", ["bnb"] = "Bookan", ["bnd"] = "Banda", ["bne"] = "Bintauna", ["bnf"] = "Masiwang", ["bng"] = "Benga", ["bni"] = "Bangi", ["bnj"] = "Tawbuid Timur", ["bnk"] = "Bierebo", ["bnl"] = "Boon", ["bnm"] = "Batanga", ["bnn"] = "Bunun", ["bno"] = "Asi", ["bnp"] = "Bola", ["bnq"] = "Bantik", ["bnr"] = "Butmas-Tur", ["bns"] = "Bundeli", ["bnt-bal"] = "Balong", ["bnt-bon"] = "Boma Nkuu", ["bnt-boy"] = "Boma Yumu", ["bnt-bwa"] = "Bwala", ["bnt-cmw"] = "Chimwiini", ["bnt-ind"] = "Indanga", ["bnt-lal"] = "Lala (Afrika Selatan)", ["bnt-lwl"] = "Lwel", ["bnt-mpi"] = "Mpiin", ["bnt-mpu"] = "Mpuono", ["bnt-ngu-pro"] = "Proto-Nguni", ["bnt-phu"] = "Phuthi", ["bnt-pro"] = "Proto-Bantu", ["bnt-sbo"] = "Boma Selatan", ["bnt-sts-pro"] = "Proto-Sotho-Tswana", ["bnu"] = "Bentong", ["bnv"] = "Beneraf", ["bnw"] = "Bisis", ["bnx"] = "Bangubangu", ["bny"] = "Bintulu", ["bnz"] = "Beezen", ["bo"] = "Tibet", ["boa"] = "Bora", ["bob"] = "Aweer", ["boe"] = "Mundabli", ["bof"] = "Bolon", ["bog"] = "Isyarat Bamako", ["boh"] = "Boma Utara", ["boi"] = "Barbareño", ["boj"] = "Anjam", ["bok"] = "Bonjo", ["bol"] = "Bole", ["bom"] = "Berom", ["bon"] = "Bine", ["boo"] = "Bozo Tiemacèwè", ["bop"] = "Bonkiman", ["boq"] = "Bogaya", ["bor"] = "Borôro", ["bot"] = "Bongo", ["bou"] = "Bondei", ["bov"] = "Tuwuli", ["bow"] = "Rema", ["box"] = "Buamu", ["boy"] = "Bodo (Afrika Tengah)", ["boz"] = "Bozo Tiéyaxo", ["bpa"] = "Dakaka", ["bpd"] = "Banda-Banda", ["bpg"] = "Bonggo", ["bph"] = "Botlikh", ["bpi"] = "Bagupi", ["bpj"] = "Binji", ["bpk"] = "Orowe", ["bpl"] = "Pijin Broome Pearling Lugger", ["bpm"] = "Biyom", ["bpn"] = "Dzao Min", ["bpo"] = "Anasi", ["bpp"] = "Kaure", ["bpq"] = "Melayu Banda", ["bpr"] = "Blaan Koronadal", ["bps"] = "Blaan Sarangani", ["bpt"] = "Barrow Point", ["bpu"] = "Bongu", ["bpv"] = "Marind Bian", ["bpx"] = "Bareli Palya", ["bpy"] = "Manipuri Bishnupriya", ["bpz"] = "Bilba", ["bqa"] = "Tchumbuli", ["bqb"] = "Bagusa", ["bqc"] = "Boko", ["bqd"] = "Bung", ["bqf"] = "Baga Kaloum", ["bqg"] = "Bago-Kusuntu", ["bqh"] = "Baima", ["bqi"] = "Bakhtiari", ["bqj"] = "Bandial", ["bqk"] = "Banda-Mbrès", ["bql"] = "Bilakura", ["bqm"] = "Wumboko", ["bqn"] = "Isyarat Bulgaria", ["bqo"] = "Balo", ["bqp"] = "Busa", ["bqq"] = "Biritai", ["bqr"] = "Burusu", ["bqs"] = "Bosngun", ["bqt"] = "Bamukumbit", ["bqu"] = "Boguru", ["bqv"] = "Begbere-Ejar", ["bqw"] = "Buru (Nigeria)", ["bqx"] = "Baangi", ["bqy"] = "Isyarat Bengkala", ["bqz"] = "Bakaka", ["br"] = "Breton", ["bra"] = "Braj", ["brb"] = "Lave", ["brc"] = "Kreol Belanda Berbice", ["brd"] = "Baraamu", ["brf"] = "Bera", ["brg"] = "Baure", ["brh"] = "Brahui", ["bri"] = "Mokpwe", ["brj"] = "Bieria", ["brk"] = "Birgid", ["brl"] = "Birwa", ["brm"] = "Barambu", ["brn"] = "Boruca", ["bro"] = "Brokkat", ["brp"] = "Barapasi", ["brq"] = "Breri", ["brr"] = "Birao", ["brs"] = "Baras", ["brt"] = "Bitare", ["bru"] = "Bru Timur", ["brv"] = "Bru Barat", ["brw"] = "Bellari", ["brx"] = "Bodo (India)", ["bry"] = "Burui", ["brz"] = "Bilbil", ["bsa"] = "Abinomn", ["bsb"] = "Bisaya Brunei", ["bsc"] = "Bassari", ["bse"] = "Wushi", ["bsf"] = "Bauchi", ["bsg"] = "Bashkardi", ["bsh"] = "Kamkata-viri", ["bsi"] = "Bassossi", ["bsj"] = "Bangwinji", ["bsk"] = "Burushaski", ["bsl"] = "Basa-Gumna", ["bsm"] = "Busami", ["bsn"] = "Barasana", ["bso"] = "Buso", ["bsp"] = "Baga Sitemu", ["bsq"] = "Bassa", ["bsr"] = "Bassa-Kontagora", ["bss"] = "Akoose", ["bst"] = "Basketo", ["bsu"] = "Bahonsuai", ["bsv"] = "Baga Sobané", ["bsw"] = "Baiso", ["bsx"] = "Yangkam", ["bsy"] = "Bisaya Sabah", ["bta"] = "Bata", ["btc"] = "Bati (Kamerun)", ["btd"] = "Pakpak", ["bte"] = "Gamo-Ningi", ["btf"] = "Birgit", ["btg"] = "Bété Gagnoa", ["bth"] = "Bidayuh Biatah", ["bti"] = "Burate", ["btj"] = "Melayu Bacan", ["btk-pro"] = "Proto-Batak", ["btm"] = "Mandailing", ["btn"] = "Ratagnon", ["bto"] = "Bicolano Iriga", ["btp"] = "Budibud", ["btq"] = "Batek", ["btr"] = "Baetora", ["bts"] = "Simalungun", ["btt"] = "Bete-Bendi", ["btu"] = "Batu", ["btv"] = "Bateri", ["btw"] = "Butuanon", ["btx"] = "Karo", ["bty"] = "Bobot", ["btz"] = "Alas-Kluet", ["bua"] = "Buryat", ["bub"] = "Bua", ["bud"] = "Ntcham", ["bue"] = "Beothuk", ["buf"] = "Bushoong", ["bug"] = "Bugis", ["buh"] = "Bunu Younuo", ["bui"] = "Bongili", ["buj"] = "Basa-Gurmana", ["buk"] = "Bukawa", ["bum"] = "Bulu (Kamerun)", ["bun"] = "Sherbro", ["buo"] = "Terei", ["bup"] = "Busoa", ["buq"] = "Brem", ["bus"] = "Bokobaru", ["but"] = "Bungain", ["buu"] = "Budu", ["buv"] = "Bun", ["buw"] = "Bubi", ["bux"] = "Boghom", ["buy"] = "Mmani", ["bva"] = "Barein", ["bvb"] = "Bube", ["bvc"] = "Baelelea", ["bvd"] = "Baeggu", ["bve"] = "Melayu Berau", ["bvf"] = "Boor", ["bvg"] = "Bonkeng", ["bvh"] = "Bure", ["bvi"] = "Belanda Viri", ["bvj"] = "Baan", ["bvk"] = "Bukat", ["bvl"] = "Isyarat Bolivia", ["bvm"] = "Bamunka", ["bvn"] = "Buna", ["bvo"] = "Bolgo", ["bvp"] = "Bumang", ["bvq"] = "Birri", ["bvr"] = "Burarra", ["bvt"] = "Bati", ["bvu"] = "Meratus", ["bvv"] = "Baniva", ["bvw"] = "Boga", ["bvx"] = "Babole", ["bvy"] = "Baybayanon", ["bvz"] = "Bauzi", ["bwa"] = "Bwatoo", ["bwb"] = "Namosi-Naitasiri-Serua", ["bwc"] = "Bwile", ["bwd"] = "Bwaidoka", ["bwe"] = "Karen Bwe", ["bwf"] = "Boselewa", ["bwg"] = "Barwe", ["bwh"] = "Bishuo", ["bwi"] = "Baniwa", ["bwj"] = "Bwamu Láá Láá", ["bwk"] = "Bauwaki", ["bwl"] = "Bwela", ["bwm"] = "Biwat", ["bwn"] = "Bunu Wunai", ["bwo"] = "Shinasha", ["bwp"] = "Mandobo Bawah", ["bwq"] = "Bobo Selatan", ["bwr"] = "Bura", ["bws"] = "Bomboma", ["bwt"] = "Bafaw", ["bwu"] = "Buli (Ghana)", ["bww"] = "Bwa", ["bwx"] = "Bunu Bu-Nao", ["bwy"] = "Bwamu Cwi", ["bwz"] = "Bwisi", ["bxa"] = "Bauro", ["bxb"] = "Belanda Bor", ["bxc"] = "Molengue", ["bxd"] = "Pela", ["bxe"] = "Ongota", ["bxf"] = "Bilur", ["bxg"] = "Bangala", ["bxh"] = "Buhutu", ["bxi"] = "Pirlatapa", ["bxj"] = "Bayungu", ["bxk"] = "Bukusu", ["bxl"] = "Jalkunan", ["bxn"] = "Burduna", ["bxo"] = "Barikanchi", ["bxp"] = "Bebil", ["bxq"] = "Beele", ["bxs"] = "Busam", ["bxv"] = "Berakou", ["bxw"] = "Banka", ["bxz"] = "Binahari", ["bya"] = "Batak Palawan", ["byb"] = "Bikya", ["byc"] = "Ubaghara", ["byd"] = "Benyadu'", ["bye"] = "Pouye", ["byf"] = "Bete", ["byg"] = "Baygo", ["byh"] = "Bujhyal", ["byi"] = "Buyu", ["byj"] = "Binawa", ["byk"] = "Biao", ["byl"] = "Bayono", ["bym"] = "Bidyara", ["byn"] = "Blin", ["byo"] = "Biyo", ["byp"] = "Bumaji", ["byq"] = "Basay", ["byr"] = "Baruya", ["bys"] = "Burak", ["byt"] = "Berti", ["byv"] = "Medumba", ["byw"] = "Belhariya", ["byx"] = "Qaqet", ["byz"] = "Banaro", ["bza"] = "Bandi", ["bzb"] = "Andio", ["bzd"] = "Bribri", ["bze"] = "Bozo Jenaama", ["bzf"] = "Boikin", ["bzg"] = "Babuza", ["bzh"] = "Buang Mapos", ["bzi"] = "Bisu", ["bzj"] = "Kreol Belize", ["bzk"] = "Kreol Nikaragua", ["bzl"] = "Boano (Sulawesi)", ["bzm"] = "Bolondo", ["bzn"] = "Boano (Maluku)", ["bzo"] = "Bozaba", ["bzp"] = "Kemberano", ["bzq"] = "Buli", ["bzr"] = "Biri", ["bzs"] = "Isyarat Brasil", ["bzu"] = "Burmeso", ["bzv"] = "Bebe", ["bzw"] = "Basa", ["bzx"] = "Bozo Hainyaxo", ["bzy"] = "Obanliku", ["bzz"] = "Evant", ["ca"] = "Katala", ["caa"] = "Ch'orti'", ["cab"] = "Garifuna", ["cac"] = "Chuj", ["cad"] = "Caddo", ["cae"] = "Laalaa", ["caf"] = "Carrier Selatan", ["cag"] = "Nivaclé", ["cah"] = "Cahuarano", ["caj"] = "Chané", ["cak"] = "Kaqchikel", ["cal"] = "Carolinia", ["cam"] = "Cemuhî", ["can"] = "Chambri", ["cao"] = "Chácobo", ["cap"] = "Chipaya", ["caq"] = "Nikobar Car", ["car"] = "Carib Galibi", ["cas"] = "Tsimané", ["cau-abz-pro"] = "Proto-Abkhaz-Abaza", ["cau-ava-pro"] = "Proto-Avaro-Andia", ["cau-cir-pro"] = "Proto-Circassia", ["cau-drg-pro"] = "Proto-Dargwa", ["cau-lzg-pro"] = "Proto-Lezghia", ["cau-nec-pro"] = "Proto-Kaukasia Timur Laut", ["cau-nkh-pro"] = "Proto-Nakh", ["cau-nwc-pro"] = "Proto-Kaukasia Barat Laut", ["cau-tsz-pro"] = "Proto-Tsezia", ["cav"] = "Cavineña", ["caw"] = "Callawalla", ["cax"] = "Chiquitano", ["cay"] = "Cayuga", ["caz"] = "Canichana", ["cba-ata"] = "Atanques", ["cba-cat"] = "Chibcha Catío", ["cba-dor"] = "Dorasque", ["cba-dui"] = "Duit", ["cba-hue"] = "Huetar", ["cba-nut"] = "Nutabe", ["cba-pro"] = "Proto-Chibcha", ["cbb"] = "Cabiyarí", ["cbc"] = "Carapana", ["cbd"] = "Carijona", ["cbg"] = "Chimila", ["cbi"] = "Chachi", ["cbj"] = "Ede Cabe", ["cbk"] = "Chavacano", ["cbl"] = "Chin Bualkhaw", ["cbn"] = "Kur Nyah", ["cbo"] = "Izora", ["cbq"] = "Shuba", ["cbr"] = "Cashibo-Cacataibo", ["cbs"] = "Cashinahua", ["cbt"] = "Chayahuita", ["cbu"] = "Candoshi-Shapra", ["cbv"] = "Cacua", ["cbw"] = "Kinabalian", ["cby"] = "Carabayo", ["cca"] = "Cauca", ["ccc"] = "Chamicuro", ["ccd"] = "Cafundó", ["cce"] = "Chopi", ["ccg"] = "Chamba Daka", ["cch"] = "Atsam", ["ccj"] = "Kasanga", ["ccl"] = "Cutchi-Swahili", ["ccm"] = "Kreol Melayu Malaka", ["ccn-pro"] = "Proto-Kaukasia Utara", ["cco"] = "Chinantec Comaltepec", ["ccp"] = "Chakma", ["ccr"] = "Cacaopera", ["ccs-gzn-pro"] = "Proto-Georgia-Zan", ["ccs-pro"] = "Proto-Kartvelia", ["cda"] = "Choni", ["cdc-cbm-pro"] = "Proto-Chad Tengah", ["cdc-mas-pro"] = "Proto-Masa", ["cdc-pro"] = "Proto-Chadic", ["cdd-pro"] = "Proto-Caddo", ["cde"] = "Chenchu", ["cdf"] = "Chiru", ["cdh"] = "Chambeali", ["cdi"] = "Chodri", ["cdj"] = "Churahi", ["cdm"] = "Chepang", ["cdn"] = "Chaudangsi", ["cdo"] = "Min Dong", ["cdr"] = "Cinda-Regi-Tiyal", ["cds"] = "Isyarat Chad", ["cdy"] = "Chadong", ["cdz"] = "Koda", ["ce"] = "Chechen", ["cea"] = "Chehalis Hilir", ["ceb"] = "Cebuano", ["ceg"] = "Chamacoco", ["cel-bry-pro"] = "Proto-Brythonic", ["cel-gal"] = "Gallaecia", ["cel-gau"] = "Gaulish", ["cel-pro"] = "Proto-Keltik", ["cen"] = "Cen", ["cet"] = "Centúúm", ["cfa"] = "Dijim-Bwilim", ["cfd"] = "Cara", ["cfg"] = "Como Karim", ["cfm"] = "Chin Falam", ["cga"] = "Changriwa", ["cgc"] = "Kagayanen", ["cgg"] = "Rukiga", ["cgk"] = "Chocangaca", ["ch"] = "Chamorro", ["chb"] = "Chibcha", ["chc"] = "Catawba", ["chd"] = "Chontal Oaxaca Pegunungan", ["chf"] = "Chontal Tabasco", ["chg"] = "Chagatai", ["chh"] = "Chinook", ["chi-pro"] = "Proto-Chimakuan", ["chj"] = "Chinantec Ojitlán", ["chk"] = "Chuuk", ["chl"] = "Cahuilla", ["chm-pro"] = "Proto-Mari", ["chn"] = "Chinook Jargon", ["cho"] = "Choctaw", ["chp"] = "Chipewyan", ["chq"] = "Chinantec Quiotepec", ["chr"] = "Cherokee", ["cht"] = "Cholón", ["chw"] = "Chuabo", ["chx"] = "Chantyal", ["chy"] = "Cheyenne", ["chz"] = "Chinantec Ozumacín", ["cia"] = "Cia-Cia", ["cib"] = "Gbe Ci", ["cic"] = "Chickasaw", ["cid"] = "Chimariko", ["cie"] = "Cineni", ["cih"] = "Chinali", ["cik"] = "Kinnauri Chitkuli", ["cim"] = "Cimbria", ["cin"] = "Cinta Larga", ["cip"] = "Chiapanec", ["cir"] = "Tiri", ["ciy"] = "Chaima", ["cja"] = "Cham Barat", ["cje"] = "Chru", ["cjh"] = "Chehalis Hulu", ["cji"] = "Chamalal", ["cjk"] = "Chokwe", ["cjm"] = "Cham Timur", ["cjn"] = "Chenapia", ["cjo"] = "Ashéninka Pajonal", ["cjp"] = "Cabécar", ["cjs"] = "Shor", ["cjv"] = "Chuave", ["cjy"] = "Jin", ["ckb"] = "Kurdi Tengah", ["ckh"] = "Chak", ["ckl"] = "Cibak", ["ckn"] = "Chin Kaang", ["cko"] = "Anufo", ["ckq"] = "Kajakse", ["ckr"] = "Kairak", ["cks"] = "Tayo", ["ckt"] = "Chukchi", ["cku"] = "Koasati", ["ckv"] = "Kavalan", ["ckx"] = "Caka", ["cky"] = "Cakfem-Mushere", ["ckz"] = "campuran Cakchiquel-Quiché", ["cla"] = "Ron", ["clc"] = "Chilcotin", ["cld"] = "Neo-Aramaik Khaldea", ["cle"] = "Chinantec Lealao", ["clh"] = "Chilisso", ["cli"] = "Chakali", ["clj"] = "Chin Laitu", ["clk"] = "Idu", ["cll"] = "Chala", ["clm"] = "Klallam", ["clo"] = "Chontal Oaxaca Dataran", ["clt"] = "Chin Lautu", ["clu"] = "Caluyanun", ["clw"] = "Chulym", ["cly"] = "Chatino Pegunungan Timur", ["cma"] = "Maa", ["cmc-pro"] = "Proto-Chamic", ["cme"] = "Cerma", ["cmg"] = "Mongolia Klasik", ["cmi"] = "Emberá-Chamí", ["cml"] = "Campalagian", ["cmm"] = "Michigamea", ["cmn"] = "Tionghoa Mandarin", ["cmo"] = "Mnong Tengah", ["cmr"] = "Chin Mro", ["cms"] = "Messapic", ["cmt"] = "Camtho", ["cna"] = "Changthang", ["cnb"] = "Chin Chinbon", ["cnc"] = "Côông", ["cng"] = "Qiang Utara", ["cnh"] = "Lai", ["cni"] = "Asháninka", ["cnk"] = "Chin Khumi", ["cnl"] = "Chinantec Lalana", ["cno"] = "Con", ["cns"] = "Asmat Tengah", ["cnt"] = "Chinantec Tepetotutla", ["cnu"] = "Chenoua", ["cnw"] = "Chin Ngawn", ["cnx"] = "Kernowek Pertengahan", ["co"] = "Korsika", ["coa"] = "Melayu Kepulauan Cocos", ["cob"] = "Chicomuceltec", ["coc"] = "Cocopa", ["cod"] = "Cocama", ["coe"] = "Koreguaje", ["cof"] = "Tsafiki", ["cog"] = "Chong", ["coh"] = "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma", ["coj"] = "Cochimi", ["cok"] = "Santa Teresa Cora", ["col"] = "Columbia-Wenatchi", ["com"] = "Comanche", ["con"] = "Cofán", ["coo"] = "Comox", ["cop"] = "Coptic", ["coq"] = "Coquille", ["cot"] = "Caquinte", ["cou"] = "Wamey", ["cov"] = "Miao Cao", ["cow"] = "Cowlitz", ["cox"] = "Nanti", ["coy"] = "Coyaima", ["coz"] = "Chochotec", ["cpa"] = "Chinantec Palantla", ["cpb"] = "Ucayali-Yurúa Ashéninka", ["cpc"] = "Ajyíninka Apurucayali", ["cpe-mar"] = "Spirit Maroon", ["cpe-spp"] = "Pijin Perkebunan Samoa", ["cpg"] = "Yunani Kapadokia", ["cpi"] = "Pijin Inggris Tiongkok", ["cpn"] = "Cherepon", ["cpo"] = "Kpee", ["cps"] = "Capiznon", ["cpu"] = "Pichis Ashéninka", ["cpx"] = "Puxian", ["cpy"] = "Ucayali Ashéninka Selatan", ["cqd"] = "Miao Kluster Chuanqiandian", ["cr"] = "Cree", ["cra"] = "Chara", ["crb"] = "Carib Island", ["crc"] = "Lonwolwol", ["crd"] = "Coeur d'Alene", ["crf"] = "Caramanta", ["crg"] = "Michif", ["crh"] = "Tatar Krimea", ["cri"] = "Sãotomense", ["crj"] = "Cree Tenggara", ["crk"] = "Cree Plains", ["crl"] = "Cree Timur Laut", ["crm"] = "Cree Moose", ["crn"] = "Cora", ["cro"] = "Crow", ["crp-gep"] = "Pijin Grinlandia Barat", ["crp-mpp"] = "Pijin Portugis Makau", ["crp-rsn"] = "Russenorsk", ["crp-tnw"] = "Tangwang", ["crp-tpr"] = "Pijin Rusia Taimyr", ["crq"] = "Chorote Iyo'wujwa", ["crr"] = "Algonquian Carolina", ["crs"] = "Kreol Seychelle", ["crt"] = "Chorote Iyojwa'ja", ["crv"] = "Chaura", ["crw"] = "Chrau", ["crx"] = "Carrier", ["cry"] = "Cori", ["crz"] = "Cruzeño", ["cs"] = "Ceko", ["csa"] = "Chinantec Chiltepec", ["csb"] = "Kashubia", ["csc"] = "Isyarat Katala", ["csd"] = "Isyarat Chiangmai", ["cse"] = "Isyarat Ceko", ["csf"] = "Isyarat Kuba", ["csg"] = "Isyarat Cile", ["csh"] = "Chin Asho", ["csi"] = "Miwok Coast", ["csj"] = "Chin Songlai", ["csk"] = "Jola-Kasa", ["csl"] = "Isyarat Tionghoa", ["csm"] = "Miwok Sierra Tengah", ["csn"] = "Isyarat Kolombia", ["cso"] = "Chinantec Sochiapam", ["csq"] = "Isyarat Kroasia", ["csr"] = "Isyarat Kosta Rika", ["css"] = "Ohlone Selatan", ["cst"] = "Ohlone Utara", ["csu-bba-pro"] = "Proto-Bongo-Bagirmi", ["csu-maa-pro"] = "Proto-Mangbetu", ["csu-pro"] = "Proto-Sudan Tengah", ["csu-sar-pro"] = "Proto-Sara", ["csv"] = "Chin Sumtu", ["csw"] = "Cree Swampy", ["csy"] = "Chin Siyin", ["csz"] = "Coos", ["cta"] = "Chatino Tataltepec", ["ctc"] = "Chetco-Tolowa", ["ctd"] = "Chin Tedim", ["cte"] = "Chinantec Tepinapa", ["ctg"] = "Chittagong", ["cth"] = "Chin Thaiphum", ["ctl"] = "Chinantec Tlacoatzintepec", ["ctm"] = "Chitimacha", ["ctn"] = "Chhintange", ["cto"] = "Emberá-Catío", ["ctp"] = "Chatino Pegunungan Barat", ["ctp-san"] = "Chatino San Juan Quiahije", ["cts"] = "Bicolano Catanduanes Utara", ["ctt"] = "Wayanad Chetti", ["ctu"] = "Chol", ["ctz"] = "Chatino Zacatepec", ["cu"] = "Slavonia Gerejawi Kuno", ["cua"] = "Cua", ["cub"] = "Cubeo", ["cuc"] = "Chinantec Usila", ["cug"] = "Cung", ["cuh"] = "Chuka", ["cui"] = "Cuiba", ["cuj"] = "Piro Mashco", ["cuk"] = "Kuna", ["cul"] = "Culina", ["cuo"] = "Cumanagoto", ["cup"] = "Cupeño", ["cuq"] = "Cun", ["cur"] = "Chhulung", ["cus-ash"] = "Ashraaf", ["cus-hec-pro"] = "Proto-Cushitic Pegunungan Timur", ["cus-pro"] = "Proto-Cushitic", ["cus-som-pro"] = "Proto-Somaloid", ["cus-sou-pro"] = "Proto-Cushitic Selatan", ["cut"] = "Cuicatec Teutila", ["cuu"] = "Tai Ya", ["cuv"] = "Cuvok", ["cuw"] = "Chukwa", ["cux"] = "Cuicatec Tepeuxila", ["cuy"] = "Cuitlatec", ["cv"] = "Chuvash", ["cvg"] = "Chug", ["cvn"] = "Chinantec Valle Nacional", ["cwa"] = "Kabwa", ["cwb"] = "Maindo", ["cwd"] = "Cree Woods", ["cwe"] = "Kwere", ["cwg"] = "Chewong", ["cwt"] = "Kuwaataay", ["cy"] = "Welsh", ["cya"] = "Chatino Nopala", ["cyb"] = "Cayubaba", ["cyo"] = "Cuyunon", ["czh"] = "Huizhou", ["czk"] = "Knaanic", ["czn"] = "Chatino Zenzontepec", ["czo"] = "Min Zhong", ["czt"] = "Chin Zotung", ["da"] = "Denmark", ["daa"] = "Dangaléat", ["dac"] = "Dambi", ["dad"] = "Marik", ["dae"] = "Duupa", ["dag"] = "Dagbani", ["dah"] = "Gwahatike", ["dai"] = "Day", ["daj"] = "Daju Dar Fur", ["dak"] = "Dakota", ["dal"] = "Dahalo", ["dam"] = "Damakawa", ["dao"] = "Chin Daai", ["daq"] = "Maria Dandami", ["dar"] = "Dargwa", ["das"] = "Daho-Doo", ["dau"] = "Daju Dar Sila", ["dav"] = "Taita", ["daw"] = "Davawenyo", ["dax"] = "Dayi", ["daz"] = "Dao", ["dba"] = "Bangime", ["dbb"] = "Deno", ["dbd"] = "Dadiya", ["dbe"] = "Dabe", ["dbf"] = "Edopi", ["dbg"] = "Dom Dogul", ["dbi"] = "Doka", ["dbj"] = "Ida'an", ["dbl"] = "Dyirbal", ["dbm"] = "Duguri", ["dbn"] = "Duriankere", ["dbo"] = "Dulbu", ["dbp"] = "Duwai", ["dbq"] = "Daba", ["dbr"] = "Dabarre", ["dbt"] = "Ben Tey", ["dbu"] = "Dogon Bondum Dom", ["dbv"] = "Dungu", ["dbw"] = "Dogon Bankan Tey", ["dby"] = "Dibiyaso", ["dcc"] = "Deccani", ["dcr"] = "Negerhollands", ["dda"] = "Dadi Dadi", ["ddd"] = "Dongotono", ["dde"] = "Doondo", ["ddg"] = "Fataluku", ["ddi"] = "Diodio", ["ddj"] = "Jaru", ["ddn"] = "Dendi", ["ddo"] = "Tsez", ["ddr"] = "Dhudhuroa", ["dds"] = "Dogon Donno So", ["ddw"] = "Dawera-Daweloor", ["de"] = "Jerman", ["dec"] = "Dagik", ["ded"] = "Dedua", ["dee"] = "Dewoin", ["def"] = "Dezfuli", ["deg"] = "Degema", ["deh"] = "Dehwari", ["dei"] = "Demisa", ["dek"] = "Dek", ["dem"] = "Dem", ["den"] = "Slavey", ["dep"] = "Pijin Delaware", ["der"] = "Deori", ["des"] = "Desano", ["dev"] = "Domung", ["dez"] = "Dengese", ["dga"] = "Dagaare Selatan", ["dgb"] = "Bunoge", ["dgc"] = "Agta Casiguran Dumagat", ["dgd"] = "Dagaari Dioula", ["dge"] = "Degenan", ["dgg"] = "Doga", ["dgh"] = "Dghwede", ["dgi"] = "Dagara Utara", ["dgk"] = "Dagba", ["dgn"] = "Dagoman", ["dgo"] = "Dogri Hindi", ["dgr"] = "Dogrib", ["dgs"] = "Dogoso", ["dgt"] = "Ntra'ngith", ["dgw"] = "Daungwurrung", ["dgx"] = "Doghoro", ["dgz"] = "Daga", ["dhg"] = "Dhangu", ["dhi"] = "Dhimal", ["dhl"] = "Dhalandji", ["dhm"] = "Zemba", ["dhn"] = "Dhanki", ["dho"] = "Dhodia", ["dhr"] = "Tharrgari", ["dhs"] = "Dhaiso", ["dhu"] = "Dhurga", ["dhv"] = "Drehu", ["dhw"] = "Danuwar", ["dhx"] = "Dhungaloo", ["dia"] = "Dia", ["dib"] = "Dinka Tengah Selatan", ["dic"] = "Lakota Dida", ["did"] = "Didinga", ["dif"] = "Dieri", ["dig"] = "Digo", ["dii"] = "Dimbong", ["dij"] = "Dai", ["dik"] = "Dinka Barat Daya", ["dil"] = "Dilling", ["dim"] = "Dime", ["din"] = "Dinka", ["dio"] = "Dibo", ["dip"] = "Dinka Timur Laut", ["diq"] = "Zaza Selatan", ["dir"] = "Dirim", ["dis"] = "Dimasa", ["diu"] = "Gciriku", ["diw"] = "Dinka Barat Laut", ["dix"] = "Dixon Reef", ["diy"] = "Diuwe", ["diz"] = "Ding", ["dja"] = "Djadjawurrung", ["djb"] = "Djinba", ["djc"] = "Daju Dar Daju", ["djd"] = "Jaminjung", ["dje"] = "Zarma", ["djf"] = "Djangun", ["dji"] = "Djinang", ["djj"] = "Ndjébbana", ["djk"] = "Aukan", ["djl"] = "Djiwarli", ["djm"] = "Jamsay", ["djn"] = "Djauan", ["djo"] = "Jangkang", ["djr"] = "Djambarrpuyngu", ["dju"] = "Kapriman", ["djw"] = "Djawi", ["dka"] = "Dakpa", ["dkk"] = "Dakka", ["dkr"] = "Kuijau", ["dks"] = "Dinka Tenggara", ["dkx"] = "Mazagway", ["dlg"] = "Dolgan", ["dlk"] = "Dahalik", ["dlm"] = "Dalmatia", ["dln"] = "Darlong", ["dma"] = "Duma", ["dmb"] = "Dogon Mombo", ["dmc"] = "Gavak", ["dmd"] = "Madhi Madhi", ["dme"] = "Dugwor", ["dmf"] = "Medefaidrin", ["dmg"] = "Kinabatangan Hulu", ["dmk"] = "Domaaki", ["dml"] = "Dameli", ["dmm"] = "Dama (Nigeria)", ["dmn-dam"] = "Dama (Sierra Leone)", ["dmn-mdw-pro"] = "Proto-Mande Barat", ["dmn-pro"] = "Proto-Mande", ["dmo"] = "Kemezung", ["dmr"] = "Damar Timur", ["dms"] = "Dampelas", ["dmu"] = "Dubu", ["dmv"] = "Dumpas", ["dmw"] = "Mudburra", ["dmx"] = "Dema", ["dmy"] = "Demta", ["dna"] = "Dani Upper Grand Valley", ["dnd"] = "Daonda", ["dne"] = "Ndendeule", ["dng"] = "Dungan", ["dni"] = "Dani Lower Grand Valley", ["dnj"] = "Dan", ["dnk"] = "Dengka", ["dnn"] = "Dzuun", ["dno"] = "Ndrulo", ["dnr"] = "Danaru", ["dnt"] = "Dani Mid Grand Valley", ["dnu"] = "Danau", ["dnv"] = "Danu", ["dnw"] = "Dani Barat", ["dny"] = "Dení", ["doa"] = "Dom", ["dob"] = "Dobu", ["doc"] = "Kam Utara", ["doe"] = "Doe", ["dof"] = "Domu", ["doh"] = "Dong", ["doi"] = "Dogri", ["dok"] = "Dondo", ["dol"] = "Doso", ["don"] = "Doura", ["doo"] = "Dongo", ["dop"] = "Lukpa", ["doq"] = "Isyarat Dominika", ["dor"] = "Dori'o", ["dos"] = "Dogosé", ["dot"] = "Dass", ["dov"] = "Toka-Leya", ["dow"] = "Doyayo", ["dox"] = "Bussa", ["doy"] = "Dompo", ["doz"] = "Dorze", ["dpp"] = "Papar", ["dra-mkn"] = "Kannada Pertengahan", ["dra-okn"] = "Kannada Kuno", ["dra-ote"] = "Telugu Kuno", ["dra-pro"] = "Proto-Dravidia", ["drb"] = "Dair", ["drc"] = "Minderico", ["drd"] = "Darmiya", ["drg"] = "Rungus", ["dri"] = "Lela", ["drl"] = "Baagandji", ["drn"] = "Damar Barat", ["dro"] = "Melanau Daro-Matu", ["drq"] = "Dura", ["drs"] = "Gedeo", ["dru"] = "Rukai", ["dru-pro"] = "Proto-Rukai", ["dry"] = "Darai", ["dsb"] = "Sorbian Hilir", ["dse"] = "Isyarat Belanda", ["dsh"] = "Daasanach", ["dsi"] = "Disa", ["dsl"] = "Isyarat Denmark", ["dsn"] = "Dusner", ["dso"] = "Desiya", ["dsq"] = "Tadaksahak", ["dta"] = "Daur", ["dtb"] = "Kadazan Labuk-Kinabatangan", ["dtd"] = "Ditidaht", ["dth"] = "Adithinngithigh", ["dti"] = "Dogon Ana Tinga", ["dtk"] = "Dogon Tene Kan", ["dtm"] = "Dogon Tomo Kan", ["dto"] = "Tommo So", ["dtp"] = "Dusun Tengah", ["dtr"] = "Lotud", ["dts"] = "Dogon Toro So", ["dtt"] = "Dogon Toro Tegu", ["dtu"] = "Dogon Tebul Ure", ["dty"] = "Doteli", ["dua"] = "Duala", ["dub"] = "Dubli", ["duc"] = "Duna", ["due"] = "Agta Umiray Dumaget", ["duf"] = "Dumbea", ["dug"] = "Chiduruma", ["duh"] = "Dungra Bhil", ["dui"] = "Dumun", ["duk"] = "Uyajitaya", ["dul"] = "Agta Alabat Island", ["dum"] = "Belanda Pertengahan", ["dun"] = "Dusun Deyah", ["duo"] = "Agta Dupaningan", ["dup"] = "Duano", ["duq"] = "Dusun Malang", ["dur"] = "Dii", ["dus"] = "Dumi", ["duu"] = "Drung", ["duv"] = "Duvle", ["duw"] = "Dusun Witu", ["dux"] = "Duun", ["duy"] = "Agta Dicamay", ["duz"] = "Duli", ["dv"] = "Dhivehi", ["dva"] = "Duau", ["dwa"] = "Diri", ["dwr"] = "Dawro", ["dwu"] = "Dhuwal", ["dww"] = "Dawawa", ["dwy"] = "Dhuwaya", ["dwz"] = "Dewas Rai", ["dya"] = "Dyan", ["dyb"] = "Dyaberdyaber", ["dyd"] = "Dyugun", ["dyg"] = "Agta Villa Viciosa", ["dyi"] = "Djimini", ["dym"] = "Dogon Yanda", ["dyn"] = "Dyangadi", ["dyo"] = "Jola-Fonyi", ["dyu"] = "Dyula", ["dyy"] = "Dyaabugay", ["dz"] = "Dzongkha", ["dza"] = "Tunzu", ["dzg"] = "Dazaga", ["dzl"] = "Dzala", ["dzn"] = "Dzando", ["ebg"] = "Ebughu", ["ebk"] = "Bontoc Timur", ["ebr"] = "Ebrié", ["ebu"] = "Embu", ["ecr"] = "Eteocretan", ["ecs"] = "Isyarat Ekuador", ["ecy"] = "Eteocypriot", ["ee"] = "Ewe", ["eee"] = "E", ["efa"] = "Efai", ["efe"] = "Efe", ["efi"] = "Efik", ["ega"] = "Ega", ["egl"] = "Emilia", ["ego"] = "Eggon", ["egx-dem"] = "Demotic", ["egy"] = "Mesir", ["ehu"] = "Ehueun", ["eip"] = "Eipomek", ["eit"] = "Eitiep", ["eiv"] = "Askopan", ["eja"] = "Ejamat", ["eka"] = "Ekajuk", ["eke"] = "Ekit", ["ekg"] = "Ekari", ["eki"] = "Eki", ["ekl"] = "Kolhe", ["ekm"] = "Elip", ["eko"] = "Koti", ["ekp"] = "Ekpeye", ["ekr"] = "Yace", ["eky"] = "Kayah Timur", ["el"] = "Yunani", ["ele"] = "Elepi", ["elh"] = "El Hugeirat", ["eli"] = "Nding", ["elk"] = "Elkei", ["elm"] = "Eleme", ["elo"] = "El Molo", ["elu"] = "Elu", ["elu-prk"] = "Helu", ["elx"] = "Elamite", ["ema"] = "Emai", ["emb"] = "Embaloh", ["eme"] = "Emerillon", ["emg"] = "Meohang Timur", ["emi"] = "Mussau-Emira", ["emk"] = "Maninkakan Timur", ["emm"] = "Mamulique", ["emn"] = "Eman", ["emp"] = "Emberá Utara", ["ems"] = "Alutiiq", ["emu"] = "Muria Timur", ["emw"] = "Emplawas", ["emx"] = "Erromintxela", ["emy"] = "Maya Epigrafik", ["en"] = "Inggris", ["ena"] = "Apali", ["enb"] = "Markweeta", ["enc"] = "En", ["end"] = "Ende", ["enf"] = "Enets Hutan", ["enh"] = "Enets Tundra", ["enl"] = "Enlhet", ["enm"] = "Inggris Pertengahan", ["enn"] = "Engenni", ["eno"] = "Enggano", ["enq"] = "Enga", ["enr"] = "Emem", ["enu"] = "Enu", ["env"] = "Enwan", ["enw"] = "Enwang", ["enx"] = "Enxet", ["eo"] = "Esperanto", ["eot"] = "Eotile", ["epi"] = "Epie", ["era"] = "Eravallan", ["erg"] = "Sie", ["erh"] = "Eruwa", ["eri"] = "Ogea", ["erk"] = "Efate Selatan", ["ero"] = "Horpa", ["err"] = "Erre", ["ers"] = "Ersu", ["ert"] = "Eritai", ["erw"] = "Erokwanas", ["es"] = "Spanyol", ["ese"] = "Ese Ejja", ["esh"] = "Eshtehardi", ["esi"] = "Inupiaq Alaska Utara", ["esk"] = "Inupiaq Alaska Barat Laut", ["esl"] = "Isyarat Mesir", ["esm"] = "Esuma", ["esn"] = "Isyarat El Salvador", ["eso"] = "Isyarat Estonia", ["esq"] = "Esselen", ["ess"] = "Siberia Yupik Tengah", ["esu"] = "Yup'ik", ["esx-esk-pro"] = "Proto-Eskimo", ["esx-ink"] = "Inuktun", ["esx-inq"] = "Inuinnaqtun", ["esx-inu-pro"] = "Proto-Inuit", ["esx-pro"] = "Proto-Eskimo-Aleut", ["esx-tut"] = "Tunumiisut", ["esy"] = "Eskayan", ["et"] = "Estonia", ["etb"] = "Etebi", ["etc"] = "Etchemin", ["eth"] = "Isyarat Etiopia", ["etn"] = "Eton (Vanuatu)", ["eto"] = "Eton (Kamerun)", ["etr"] = "Edolo", ["ets"] = "Yekhee", ["ett"] = "Etruscan", ["etu"] = "Ejagham", ["etx"] = "Eten", ["etz"] = "Semimi", ["eu"] = "Basque", ["euq-pro"] = "Proto-Basque", ["eve"] = "Even", ["evh"] = "Uvbie", ["evn"] = "Evenki", ["ewo"] = "Ewondo", ["ext"] = "Extremadura", ["eya"] = "Eyak", ["eyo"] = "Keiyo", ["eza"] = "Ezaa", ["eze"] = "Uzekwe", ["fa"] = "Persia", ["faa"] = "Fasu", ["fab"] = "Annobonese", ["fad"] = "Wagi", ["faf"] = "Fagani", ["fag"] = "Finongan", ["fah"] = "Fali Baissa", ["fai"] = "Faiwol", ["faj"] = "Faita", ["fak"] = "Fang (Beboid)", ["fal"] = "Fali Selatan", ["fam"] = "Fam", ["fan"] = "Fang (Bantu)", ["fap"] = "Palor", ["far"] = "Fataleka", ["fau"] = "Fayu", ["fax"] = "Fala", ["fay"] = "Fars Barat Daya", ["faz"] = "Fars Barat Laut", ["fbl"] = "Bikol Albay Barat", ["fcs"] = "Isyarat Quebec", ["fer"] = "Feroge", ["ff"] = "Fula", ["ffi"] = "Foia Foia", ["fgr"] = "Fongoro", ["fi"] = "Finlandia", ["fia"] = "Nobiin", ["fie"] = "Fyer", ["fip"] = "Fipa", ["fir"] = "Firan", ["fit"] = "Meänkieli", ["fiw"] = "Fiwaga", ["fj"] = "Fiji", ["fkk"] = "Kirya-Konzel", ["fkv"] = "Kven", ["fla"] = "Salish Montana", ["flh"] = "Foau", ["fli"] = "Fali", ["fll"] = "Fali Utara", ["fln"] = "Flinders Island", ["flr"] = "Fuliiru", ["fly"] = "Tsotsitaal", ["fmp"] = "Fe'fe'", ["fmu"] = "Muria Barat Jauh", ["fng"] = "Fanagalo", ["fni"] = "Fania", ["fo"] = "Faroe", ["fod"] = "Foodo", ["foi"] = "Foi", ["fom"] = "Foma", ["fon"] = "Fon", ["for"] = "Fore", ["fos"] = "Siraya", ["fpe"] = "Pichinglis", ["fqs"] = "Fas", ["fr"] = "Prancis", ["frd"] = "Fordata", ["frm"] = "Prancis Pertengahan", ["fro"] = "Prancis Kuno", ["frp"] = "Franco-Provençal", ["frq"] = "Forak", ["frr"] = "Frisia Utara", ["frt"] = "Fortsenal", ["fse"] = "Isyarat Finlandia", ["fsl"] = "Isyarat Prancis", ["fss"] = "Isyarat Finlandia-Swedia", ["fud"] = "Futuna Timur", ["fuj"] = "Ko", ["fum"] = "Fum", ["fun"] = "Fulniô", ["fur"] = "Friuli", ["fut"] = "Futuna-Aniwa", ["fuu"] = "Furu", ["fuy"] = "Fuyug", ["fvr"] = "Fur", ["fwa"] = "Fwâi", ["fwe"] = "Fwe", ["fy"] = "Frisia Barat", ["ga"] = "Irlandia", ["gaa"] = "Ga", ["gab"] = "Gabri", ["gac"] = "campuran Great Andaman", ["gad"] = "Gaddang", ["gae"] = "Warekena", ["gaf"] = "Gende", ["gag"] = "Gagauz", ["gah"] = "Alekano", ["gai"] = "Borei", ["gaj"] = "Gadsup", ["gak"] = "Gamkonora", ["gal"] = "Galoli", ["gam"] = "Kandawo", ["gan"] = "Gan", ["gao"] = "Gants", ["gap"] = "Gal", ["gaq"] = "Gata'", ["gar"] = "Galeya", ["gas"] = "Adiwasi Garasia", ["gat"] = "Kenati", ["gau"] = "Kondekor", ["gaw"] = "Nobonob", ["gay"] = "Gayo", ["gba"] = "Gbaya", ["gbb"] = "Kaytetye", ["gbd"] = "Karadjeri", ["gbe"] = "Niksek", ["gbf"] = "Gaikundi", ["gbg"] = "Gbanziri", ["gbh"] = "Gbe Defi", ["gbi"] = "Galela", ["gbj"] = "Bodo Gadaba", ["gbk"] = "Gaddi", ["gbl"] = "Gamit", ["gbm"] = "Garhwali", ["gbn"] = "Mo'da", ["gbo"] = "Grebo Utara", ["gbp"] = "Gbaya-Bossangoa", ["gbq"] = "Gbaya-Bozoum", ["gbr"] = "Gbagyi", ["gbs"] = "Gbe Gbesi", ["gbu"] = "Gagadu", ["gbv"] = "Gbanu", ["gbw"] = "Gabi", ["gbx"] = "Gbe Xwla Timur", ["gby"] = "Gbari", ["gcc"] = "Mali", ["gcd"] = "Ganggalida", ["gce"] = "Galice", ["gcf"] = "Kreol Antilla", ["gcl"] = "Kreol Inggris Grenada", ["gcn"] = "Gaina", ["gcr"] = "Kreol Guiana", ["gct"] = "Jerman Colonia Tovar", ["gd"] = "Gaelik Skotlandia", ["gdb"] = "Ollari", ["gdc"] = "Gugu Badhun", ["gdd"] = "Gedaged", ["gde"] = "Gude", ["gdf"] = "Guduf-Gava", ["gdg"] = "Ga'dang", ["gdh"] = "Gadjerawang", ["gdi"] = "Gundi", ["gdj"] = "Kurtjar", ["gdk"] = "Gadang", ["gdl"] = "Dirasha", ["gdm"] = "Laal", ["gdn"] = "Umanakaina", ["gdo"] = "Godoberi", ["gdq"] = "Mehri", ["gdr"] = "Wipi", ["gds"] = "Isyarat Ghandruk", ["gdt"] = "Kungardutyi", ["gdu"] = "Gudu", ["gdx"] = "Godwari", ["gea"] = "Geruma", ["geb"] = "Kire", ["gec"] = "Grebo Gboloo", ["ged"] = "Gade", ["geg"] = "Gengle", ["geh"] = "Hutterisch", ["gei"] = "Gebe", ["gej"] = "Gen", ["gek"] = "Gerka", ["gel"] = "Fakkanci", ["gem-bur"] = "Burgundi", ["gem-pro"] = "Proto-Jermanik", ["geq"] = "Geme", ["ges"] = "Geser-Gorom", ["gev"] = "Viya", ["gew"] = "Gera", ["gex"] = "Garre", ["gey"] = "Enya", ["gez"] = "Ge'ez", ["gfk"] = "Patpatar", ["gft"] = "Gafat", ["gga"] = "Gao", ["ggb"] = "Gbii", ["ggd"] = "Gugadj", ["gge"] = "Guragone", ["ggg"] = "Gurgula", ["ggk"] = "Kungarakany", ["ggl"] = "Ganglau", ["ggn"] = "Gurung Timur", ["ggt"] = "Gitua", ["ggu"] = "Gban", ["ggw"] = "Gogodala", ["gha"] = "Ghadames", ["ghe"] = "Ghale Selatan", ["ghh"] = "Ghale Utara", ["ghk"] = "Karen Geko", ["ghl"] = "Ghulfan", ["ghn"] = "Ghanongga", ["gho"] = "Ghomara", ["ghr"] = "Ghera", ["ghs"] = "Guhu-Samane", ["ght"] = "Ghale Kutang", ["gia"] = "Kitja", ["gib"] = "Gibanawa", ["gid"] = "Gidar", ["gie"] = "Guébie", ["gig"] = "Goaria", ["gih"] = "Githabul", ["gii"] = "Girirra", ["gil"] = "Gilbert", ["gim"] = "Gimi (Goroka)", ["gin"] = "Hinukh", ["gio"] = "Gelao", ["gip"] = "Gimi (Austronesia)", ["giq"] = "Gelao Hijau", ["gir"] = "Gelao Merah", ["gis"] = "Giziga Utara", ["git"] = "Gitxsan", ["giu"] = "Mulao", ["giw"] = "Gelao Putih", ["gix"] = "Gilima", ["giy"] = "Giyug", ["giz"] = "Giziga Selatan", ["gji"] = "Geji", ["gjk"] = "Koli Kachi", ["gjm"] = "Gunditjmara", ["gjn"] = "Gonja", ["gju"] = "Gojri", ["gka"] = "Guya", ["gkd"] = "Magɨ", ["gke"] = "Ndai", ["gkn"] = "Gokana", ["gko"] = "Kok-Nar", ["gkp"] = "Kpelle Guinea", ["gl"] = "Galisia", ["glc"] = "Gula Bon", ["gld"] = "Nanai", ["glh"] = "Pashayi Barat Laut", ["glj"] = "Kulaal", ["glk"] = "Gilaki", ["glo"] = "Galambu", ["glr"] = "Glaro-Twabo", ["glu"] = "Gula", ["glw"] = "Glavda", ["gly"] = "Gule", ["gma"] = "Gambera", ["gmb"] = "Gula'alaa", ["gmd"] = "Mághdì", ["gme-cgo"] = "Gothik Krimea", ["gmg"] = "Magiyi", ["gmh"] = "Jerman Tinggi Pertengahan", ["gml"] = "Jerman Rendah Pertengahan", ["gmm"] = "Gbaya-Mbodomo", ["gmn"] = "Gimnime", ["gmq-gut"] = "Gutnish", ["gmq-jmk"] = "Jamtish", ["gmq-mno"] = "Norwegia Pertengahan", ["gmq-oda"] = "Denmark Kuno", ["gmq-osw"] = "Swedia Kuno", ["gmq-pro"] = "Proto-Norse", ["gmq-scy"] = "Skania", ["gmu"] = "Gumalu", ["gmv"] = "Gamo", ["gmw-bgh"] = "Bergish", ["gmw-cfr"] = "Franconia Tengah", ["gmw-ecg"] = "Jerman Tengah Timur", ["gmw-gts"] = "Gottscheerish", ["gmw-jdt"] = "Belanda Jersey", ["gmw-pro"] = "Proto-Jermanik Barat", ["gmw-rfr"] = "Franconia Rhine", ["gmw-stm"] = "Swabia Sathmar", ["gmw-tsx"] = "Sakson Transylvania", ["gmw-vog"] = "Volga", ["gmw-zps"] = "Jerman Zipser", ["gmx"] = "Magoma", ["gmy"] = "Yunani Mycenaean", ["gmz"] = "Mgbo", ["gn"] = "Guaraní", ["gn-cls"] = "Guaraní Klasik", ["gna"] = "Kaansa", ["gnb"] = "Gangte", ["gnc"] = "Guanche", ["gnd"] = "Zulgo-Gemzek", ["gne"] = "Ganang", ["gng"] = "Ngangam", ["gnh"] = "Lere", ["gni"] = "Gooniyandi", ["gnj"] = "Ngen", ["gnk"] = "ǁGana", ["gnl"] = "Gangulu", ["gnm"] = "Ginuman", ["gnn"] = "Gumatj", ["gnq"] = "Gana", ["gnr"] = "Gureng Gureng", ["gnt"] = "Guntai", ["gnu"] = "Gnau", ["gnw"] = "Guaraní Bolivia Barat", ["gnz"] = "Ganzi", ["goa"] = "Guro", ["gob"] = "Playero", ["goc"] = "Gorakor", ["god"] = "Godié", ["goe"] = "Gongduk", ["gof"] = "Gofa", ["gog"] = "Gogo", ["goh"] = "Jerman Tinggi Kuno", ["goi"] = "Gobasi", ["goj"] = "Gowlan", ["gol"] = "Gola", ["gon"] = "Gondi", ["goo"] = "Gone Dau", ["gop"] = "Yeretuar", ["goq"] = "Gorap", ["gor"] = "Gorontalo", ["got"] = "Gothik", ["gou"] = "Gavar", ["gov"] = "Goo", ["gow"] = "Gorowa", ["gox"] = "Gobu", ["goy"] = "Goundo", ["goz"] = "Gozarkhani", ["gpa"] = "Gupa-Abawa", ["gpn"] = "Taiap", ["gqa"] = "Ga'anda", ["gqi"] = "Guiqiong", ["gqn"] = "Kinikinao", ["gqr"] = "Gor", ["gqu"] = "Qau", ["gra"] = "Rajput Garasia", ["grb"] = "Grebo", ["grc"] = "Yunani Kuno", ["grd"] = "Guruntum", ["grg"] = "Madi", ["grh"] = "Gbiri-Niragu", ["gri"] = "Ghari", ["grj"] = "Grebo Selatan", ["grk-cal"] = "Yunani Calabria", ["grk-ita"] = "Yunani Italiot", ["grk-mar"] = "Yunani Mariupol", ["grk-pro"] = "Proto-Hellenik", ["grm"] = "Kota Marudu Talantang", ["gro"] = "Groma", ["grq"] = "Gorovu", ["grs"] = "Gresi", ["grt"] = "Garo", ["gru"] = "Kistane", ["grv"] = "Grebo Tengah", ["grw"] = "Gweda", ["grx"] = "Guriaso", ["gry"] = "Grebo Barclayville", ["grz"] = "Guramalum", ["gse"] = "Isyarat Ghana", ["gsg"] = "Isyarat Jerman", ["gsl"] = "Gusilay", ["gsm"] = "Isyarat Guatemala", ["gsn"] = "Gusan", ["gso"] = "Gbaya Barat Daya", ["gsp"] = "Wasembo", ["gss"] = "Isyarat Yunani", ["gsw"] = "Jerman Alemannik", ["gta"] = "Guató", ["gtu"] = "Aghu Tharrnggala", ["gu"] = "Gujarat", ["gua"] = "Shiki", ["gub"] = "Guajajára", ["guc"] = "Wayuu", ["gud"] = "Yocoboué Dida", ["gue"] = "Gurindji", ["guf"] = "Gupapuyngu", ["gug"] = "Guaraní Paraguay", ["guh"] = "Guahibo", ["gui"] = "Guaraní Bolivia Timur", ["guk"] = "Gumuz", ["gul"] = "Gullah", ["gum"] = "Guambiano", ["gun"] = "Guaraní Mbyá", ["guo"] = "Guayabero", ["gup"] = "Gunwinggu", ["guq"] = "Aché", ["gur"] = "Farefare", ["gus"] = "Isyarat Guinea", ["gut"] = "Maléku Jaíka", ["guu"] = "Yanomamö", ["guv"] = "Gey", ["guw"] = "Gun", ["gux"] = "Gourmanchéma", ["guz"] = "Gusii", ["gv"] = "Manx", ["gva"] = "Kaskihá", ["gvc"] = "Guanano", ["gve"] = "Duwet", ["gvf"] = "Golin", ["gvj"] = "Guajá", ["gvl"] = "Gulay", ["gvm"] = "Gurmana", ["gvn"] = "Kuku-Yalanji", ["gvo"] = "Gavião do Jiparaná", ["gvp"] = "Gavião Pará", ["gvr"] = "Gurung Barat", ["gvs"] = "Gumawana", ["gvy"] = "Guyani", ["gwa"] = "Mbato", ["gwb"] = "Gwa", ["gwc"] = "Kalami", ["gwd"] = "Gawwada", ["gwe"] = "Gweno", ["gwf"] = "Gowro", ["gwg"] = "Moo", ["gwi"] = "Gwich'in", ["gwj"] = "Gcwi", ["gwm"] = "Awngthim", ["gwn"] = "Gwandara", ["gwr"] = "Gwere", ["gwt"] = "Gawar-Bati", ["gwu"] = "Guwamu", ["gww"] = "Kwini", ["gwx"] = "Gua", ["gxx"] = "Wè Selatan", ["gya"] = "Gbaya Barat Laut", ["gyb"] = "Garus", ["gyd"] = "Kayardild", ["gye"] = "Gyem", ["gyf"] = "Gungabula", ["gyg"] = "Gbayi", ["gyi"] = "Gyele", ["gyl"] = "Gayil", ["gym"] = "Ngäbere", ["gyn"] = "Kreol Inggris Guyana", ["gyo"] = "Gyalsumdo", ["gyr"] = "Guarayu", ["gyy"] = "Gunya", ["gza"] = "Ganza", ["gzn"] = "Gane", ["ha"] = "Hausa", ["haa"] = "Hän", ["hab"] = "Isyarat Hanoi", ["hac"] = "Gurani", ["had"] = "Hatam", ["haf"] = "Isyarat Haiphong", ["hag"] = "Hanga", ["hah"] = "Hahon", ["hai"] = "Haida", ["haj"] = "Hajong", ["hak"] = "Hakka", ["hal"] = "Halang", ["ham"] = "Hewa", ["hao"] = "Hakö", ["hap"] = "Hupla", ["har"] = "Harari", ["has"] = "Haisla", ["hav"] = "Havu", ["haw"] = "Hawaii", ["hax"] = "Haida Selatan", ["hay"] = "Haya", ["haz"] = "Hazaragi", ["hba"] = "Hamba", ["hbb"] = "Huba", ["hbn"] = "Heiban", ["hbu"] = "Habu", ["hca"] = "Kreol Hindi Andaman", ["hch"] = "Huichol", ["hdn"] = "Haida Utara", ["hds"] = "Isyarat Honduras", ["hdy"] = "Hadiyya", ["he"] = "Ibrani", ["hea"] = "Miao Qiandong Utara", ["hed"] = "Herdé", ["heg"] = "Helong", ["heh"] = "Hehe", ["hei"] = "Heiltsuk", ["hem"] = "Hemba", ["hgm"] = "Haiǁom", ["hgw"] = "Haigwai", ["hhi"] = "Hoia Hoia", ["hhr"] = "Kerak", ["hhy"] = "Hoyahoya", ["hi"] = "Hindi", ["hia"] = "Lamang", ["hib"] = "Hibito", ["hid"] = "Hidatsa", ["hif"] = "Hindi Fiji", ["hig"] = "Kamwe", ["hih"] = "Pamosu", ["hii"] = "Hinduri", ["hij"] = "Hijuk", ["hik"] = "Seit-Kaitetu", ["hil"] = "Hiligaynon", ["hio"] = "Tshwa", ["hir"] = "Himarimã", ["hit"] = "Hitit", ["hiw"] = "Hiw", ["hix"] = "Hixkaryana", ["hji"] = "Haji", ["hka"] = "Kahe", ["hke"] = "Hunde", ["hkk"] = "Ke Hunjara-Kaina", ["hkn"] = "Mel-Khaonh", ["hks"] = "Isyarat Hong Kong", ["hla"] = "Halia", ["hlb"] = "Halbi", ["hld"] = "Halang Doan", ["hle"] = "Hlersu", ["hlt"] = "Nga La", ["hma"] = "Hmong Mashan Selatan", ["hmb"] = "Senni Humburi", ["hmc"] = "Hmong Huishui Tengah", ["hmd"] = "A-Hmao", ["hme"] = "Hmong Huishui Timur", ["hmf"] = "Hmong Don", ["hmg"] = "Hmong Guiyang Barat Daya", ["hmh"] = "Hmong Huishui Barat Daya", ["hmi"] = "Hmong Huishui Utara", ["hmj"] = "Ge", ["hmk"] = "Maek", ["hml"] = "Hmong Luopohe", ["hmm"] = "Hmong Mashan Tengah", ["hmn-pro"] = "Proto-Hmong", ["hmp"] = "Hmong Mashan Utara", ["hmq"] = "Miao Qiandong Timur", ["hmr"] = "Hmar", ["hms"] = "Miao Qiandong Selatan", ["hmt"] = "Hamtai", ["hmu"] = "Hamap", ["hmv"] = "Hmong Dô", ["hmw"] = "Hmong Mashan Barat", ["hmx-mie-pro"] = "Proto-Mien", ["hmx-pro"] = "Proto-Hmong-Mien", ["hmy"] = "Hmong Guiyang Selatan", ["hmz"] = "Hmong Shua", ["hna"] = "Mina", ["hnd"] = "Hindko Selatan", ["hne"] = "Chhattisgarhi", ["hnh"] = "ǁAni", ["hni"] = "Hani", ["hnj"] = "Hmong Green", ["hnn"] = "Hanunoo", ["hno"] = "Hindko Utara", ["hns"] = "Hindustani Karibia", ["hnu"] = "Hung", ["ho"] = "Motu Hiri", ["hoa"] = "Hoava", ["hob"] = "Mari Austronesia", ["hoc"] = "Ho", ["hod"] = "Holma", ["hoe"] = "Horom", ["hoh"] = "Hobyót", ["hoi"] = "Holikachuk", ["hoj"] = "Hadothi", ["hol"] = "Holu", ["hom"] = "Homa", ["hoo"] = "Holoholo", ["hop"] = "Hopi", ["hor"] = "Horo", ["hos"] = "Isyarat Kota Ho Chi Minh", ["hot"] = "Hote", ["hov"] = "Hovongan", ["how"] = "Honi", ["hoy"] = "Holiya", ["hoz"] = "Hozo", ["hpo"] = "Hpon", ["hps"] = "Isyarat Pijin Hawai'i", ["hra"] = "Hrangkhol", ["hrc"] = "Niwer Mil", ["hre"] = "Hre", ["hrk"] = "Haruku", ["hrm"] = "Miao Horned", ["hro"] = "Haroi", ["hrp"] = "Nhirrpi", ["hrt"] = "Hértevin", ["hru"] = "Hruso", ["hrw"] = "Warwar Feni", ["hrx"] = "Hunsrik", ["hrz"] = "Harzani", ["hsb"] = "Sorbian Hulu", ["hsh"] = "Isyarat Hungaria", ["hsl"] = "Isyarat Hausa", ["hsn"] = "Xiang", ["hss"] = "Harsusi", ["ht"] = "Kreol Haiti", ["hti"] = "Hoti", ["hto"] = "Huitoto Minica", ["hts"] = "Hadza", ["htu"] = "Hitu", ["hu"] = "Hungaria", ["hub"] = "Huambisa", ["huc"] = "ǂHoan", ["hud"] = "Huaulu", ["huf"] = "Humene", ["hug"] = "Huachipaeri", ["huh"] = "Huilliche", ["hui"] = "Huli", ["huj"] = "Hmong Guiyang Utara", ["huk"] = "Hulung", ["hul"] = "Hula", ["hum"] = "Hungana", ["huo"] = "Hu", ["hup"] = "Hupa", ["huq"] = "Tsat", ["hur"] = "Halkomelem", ["hus"] = "Wastek", ["huu"] = "Huitoto Murui", ["huv"] = "Huave", ["huw"] = "Hukumina", ["hux"] = "Huitoto Nüpode", ["huy"] = "Hulaulá", ["huz"] = "Hunzib", ["hvc"] = "budaya Vodoun Haiti", ["hvk"] = "Haveke", ["hvn"] = "Hawu", ["hwa"] = "Wané", ["hwc"] = "Kreol Hawaii", ["hwo"] = "Hwana", ["hy"] = "Armenia", ["hya"] = "Hya", ["hyx-pro"] = "Proto-Armenia", ["hz"] = "Herero", ["ia"] = "Interlingua", ["iai"] = "Iaai", ["ian"] = "Iatmul", ["iar"] = "Purari", ["iba"] = "Iban", ["ibb"] = "Ibibio", ["ibd"] = "Iwaidja", ["ibe"] = "Akpes", ["ibg"] = "Ibanag", ["ibh"] = "Bih", ["ibl"] = "Ibaloi", ["ibm"] = "Agoi", ["ibn"] = "Ibino", ["ibr"] = "Ibuoro", ["ibu"] = "Ibu", ["iby"] = "Ibani", ["ica"] = "Ede Ica", ["ich"] = "Etkywan", ["icl"] = "Isyarat Islandia", ["icr"] = "Kreol Inggris Islander", ["id"] = "Indonesia", ["ida"] = "Idakho-Isukha-Tiriki", ["idb"] = "Indo-Portugis", ["idc"] = "Idon", ["idd"] = "Ede Idaca", ["ide"] = "Idere", ["idi"] = "Idi", ["idr"] = "Indri", ["ids"] = "Idesa", ["idt"] = "Idaté", ["idu"] = "Idoma", ["ie"] = "Interlingue", ["ifa"] = "Ifugao Amganad", ["ifb"] = "Ifugao Batad", ["ife"] = "Ifè", ["iff"] = "Ifo", ["ifk"] = "Ifugao Tuwali", ["ifm"] = "Teke-Fuumu", ["ifu"] = "Ifugao Mayoyao", ["ify"] = "Kallahan Keley-I", ["ig"] = "Igbo", ["igb"] = "Ebira", ["ige"] = "Igede", ["igg"] = "Igana", ["igl"] = "Igala", ["igm"] = "Kanggape", ["ign"] = "Ignaciano", ["igo"] = "Isebe", ["igs"] = "Glosa", ["igw"] = "Igwe", ["ihb"] = "Pijin Iha", ["ihi"] = "Ihievbe", ["ihp"] = "Iha", ["ii"] = "Yi Sichuan", ["iir-nur-pro"] = "Proto-Nuristani", ["iir-pro"] = "Proto-Indo-Iran", ["ijc"] = "Izon", ["ije"] = "Biseni", ["ijj"] = "Ede Ije", ["ijn"] = "Kalabari", ["ijo-pro"] = "Proto-Ijoid", ["ijs"] = "Ijo Tenggara", ["ik"] = "Inupiaq", ["ike"] = "Inuktitut Kanada Timur", ["iki"] = "Iko", ["ikk"] = "Ika", ["ikl"] = "Ikulu", ["iko"] = "Olulumo-Ikom", ["ikp"] = "Ikpeshi", ["ikr"] = "Ikaranggal", ["iks"] = "Isyarat Inuit", ["ikt"] = "Inuvialuktun", ["ikv"] = "Iku-Gora-Ankwa", ["ikw"] = "Ikwere", ["ikx"] = "Ik", ["ikz"] = "Ikizu", ["ila"] = "Ile Ape", ["ilb"] = "Ila", ["ilg"] = "Ilgar", ["ili"] = "Turki Ili", ["ilk"] = "Ilongot", ["ill"] = "Iranun", ["ilo"] = "Ilokano", ["ils"] = "Isyarat Internasional", ["ilu"] = "Ili'uun", ["ilv"] = "Ilue", ["ima"] = "Mala Malasar", ["imi"] = "Anamgura", ["iml"] = "Miluk", ["imn"] = "Imonda", ["imo"] = "Imbongu", ["imr"] = "Imroing", ["ims"] = "Marsian", ["imy"] = "Milyan", ["inb"] = "Inga", ["inc-ash"] = "Prakrit Ashokan", ["inc-cen-pro"] = "Proto-Indo-Aryan Tengah", ["inc-gup"] = "Apabhramsa Gurjar", ["inc-kam"] = "Prakrit Kamarupi", ["inc-kha"] = "Prakrit Khasa", ["inc-kho"] = "Kholosi", ["inc-mas"] = "Assam Pertengahan", ["inc-mbn"] = "Bengal Pertengahan", ["inc-mgd"] = "Prakrit Magadhi", ["inc-mgu"] = "Gujarat Pertengahan", ["inc-mor"] = "Oriya Pertengahan", ["inc-oas"] = "Assam Awal", ["inc-obn"] = "Bengal Kuno", ["inc-ogu"] = "Gujarat Kuno", ["inc-ohi"] = "Hindi Kuno", ["inc-oor"] = "Oriya Kuno", ["inc-opa"] = "Punjab Kuno", ["inc-ork"] = "Kamta Kuno", ["inc-pra"] = "Prakrit", ["inc-pro"] = "Proto-Indo-Aryan", ["inc-psc"] = "Prakrit Paisaci", ["inc-sap"] = "Apabhramsa Sauraseni", ["inc-tak"] = "Apabhramsa Takka", ["inc-vra"] = "Apabhramsa Vracada", ["ine-ana-pro"] = "Proto-Anatolia", ["ine-bsl-pro"] = "Proto-Balto-Slavik", ["ine-pae"] = "Paeonia", ["ine-pro"] = "Proto-Indo-Eropa", ["ine-toc-pro"] = "Proto-Tocharia", ["ing"] = "Deg Xinag", ["inh"] = "Ingush", ["inj"] = "Inga Hutan", ["inl"] = "Isyarat Indonesia", ["inm"] = "Minaean", ["inn"] = "Isinai", ["ino"] = "Inoke-Yate", ["inp"] = "Iñapari", ["ins"] = "Isyarat India", ["int"] = "Intha", ["inz"] = "Ineseño", ["io"] = "Ido", ["ior"] = "Inor", ["iou"] = "Tuma-Irumu", ["iow"] = "Chiwere", ["ipi"] = "Ipili", ["ipo"] = "Ipiko", ["iqu"] = "Iquito", ["iqw"] = "Ikwo", ["ira-kms-pro"] = "Proto-Komisenia", ["ira-mny-pro"] = "Proto-Munji-Yidgha", ["ira-mpr-pro"] = "Proto-Medo-Parthia", ["ira-pat-pro"] = "Proto-Pathan", ["ira-pro"] = "Proto-Iran", ["ira-sgc-pro"] = "Proto-Sogdic", ["ira-sgi-pro"] = "Proto-Sanglechi-Ishkashimi", ["ira-shr-pro"] = "Proto-Shughni-Roshani", ["ira-shy-pro"] = "Proto-Shughni-Yazghulami", ["ira-sym-pro"] = "Proto-Shughni-Yazghulami-Munji", ["ira-wnj"] = "Vanji", ["ira-zgr-pro"] = "Proto-Zaza-Gorani", ["ire"] = "Iresim", ["irh"] = "Irarutu", ["iri"] = "Rigwe", ["irk"] = "Iraqw", ["irn"] = "Irantxe", ["iro-ere"] = "Erie", ["iro-min"] = "Mingo", ["iro-nor-pro"] = "Proto-Iroquois Utara", ["iro-pro"] = "Proto-Iroquois", ["irr"] = "Ir", ["iru"] = "Irula", ["irx"] = "Kamberau", ["iry"] = "Iraya", ["is"] = "Islandia", ["isa"] = "Isabi", ["isc"] = "Isconahua", ["isd"] = "Isnag", ["ise"] = "Isyarat Italia", ["isg"] = "Isyarat Irlandia", ["ish"] = "Esan", ["isi"] = "Nkem-Nkum", ["isk"] = "Ishkashimi", ["ism"] = "Masimasi", ["isn"] = "Isanzu", ["iso"] = "Isoko", ["isr"] = "Isyarat Israel", ["ist"] = "Istriot", ["isu"] = "Isu", ["it"] = "Italia", ["itb"] = "Itneg Binongan", ["itc-pro"] = "Proto-Italik", ["itd"] = "Tidung Nunukan", ["ite"] = "Itene", ["iti"] = "Itneg Inlaod", ["itk"] = "Judeo-Italia", ["itl"] = "Itelmen", ["itm"] = "Itu Mbon Uzo", ["ito"] = "Itonama", ["itr"] = "Iteri", ["its"] = "Itsekiri", ["itt"] = "Itneg Maeng", ["itv"] = "Itawit", ["itw"] = "Ito", ["itx"] = "Itik", ["ity"] = "Itneg Moyadan", ["itz"] = "Itzá", ["iu"] = "Inuktitut", ["ium"] = "Mien Iu", ["ivb"] = "Ibatan", ["ivv"] = "Ivatan", ["iwk"] = "I-Wak", ["iwm"] = "Iwam", ["iwo"] = "Iwur", ["iws"] = "Iwam Sepik", ["ixc"] = "Ixcatec", ["ixl"] = "Ixil", ["iya"] = "Iyayu", ["iyo"] = "Mesaka", ["iyx"] = "Yaa", ["izh"] = "Ingria", ["izi"] = "Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo", ["izr"] = "Izere", ["izz"] = "Izi", ["ja"] = "Jepang", ["jaa"] = "Jamamadí", ["jab"] = "Hyam", ["jac"] = "Jakaltek", ["jad"] = "Jahanka", ["jae"] = "Jabem", ["jaf"] = "Jara", ["jah"] = "Jah Hut", ["jaj"] = "Zazao", ["jal"] = "Yalahatan", ["jam"] = "Kreol Jamaika", ["jan"] = "Janday", ["jao"] = "Yanyuwa", ["jaq"] = "Yaqay", ["jas"] = "Jawa Kaledonia Baru", ["jat"] = "Jakati", ["jau"] = "Yaur", ["jax"] = "Melayu Jambi", ["jay"] = "Yan-nhangu", ["jaz"] = "Jawe", ["jbj"] = "Arandai", ["jbk"] = "Barikewa", ["jbn"] = "Nefusa", ["jbo"] = "Lojban", ["jbr"] = "Jofotek-Bromnya", ["jbt"] = "Jabutí", ["jbu"] = "Jukun Takum", ["jbw"] = "Yawijibaya", ["jcs"] = "Isyarat Jamaika (negara)", ["jct"] = "Krymchak", ["jda"] = "Jad", ["jdg"] = "Jadgali", ["jdt"] = "Judeo-Tat", ["jeb"] = "Jebero", ["jee"] = "Jerung", ["jeg"] = "Jeng", ["jeh"] = "Jeh", ["jei"] = "Yei", ["jek"] = "Kuo Jeri", ["jel"] = "Yelmek", ["jen"] = "Dza", ["jer"] = "Jere", ["jet"] = "Manem", ["jeu"] = "Jonkor Bourmataguil", ["jgb"] = "Ngbee", ["jgk"] = "Gwak", ["jgo"] = "Ngomba", ["jhi"] = "Jehai", ["jhs"] = "Isyarat Jhankot", ["jia"] = "Jina", ["jib"] = "Jibu", ["jic"] = "Tol", ["jid"] = "Bu", ["jie"] = "Jilbe", ["jig"] = "Jingulu", ["jih"] = "Shangzhai", ["jii"] = "Jiiddu", ["jil"] = "Jilim", ["jim"] = "Jimjimen", ["jio"] = "Jiamao", ["jiq"] = "Khroskyabs", ["jit"] = "Jita", ["jiu"] = "Jinuo Youle", ["jiv"] = "Shuar", ["jiy"] = "Jinuo Buyuan", ["jje"] = "Jeju", ["jjr"] = "Zhár", ["jka"] = "Kaera", ["jko"] = "Kubo", ["jkr"] = "Koro (India)", ["jku"] = "Labir", ["jle"] = "Ngile", ["jls"] = "Isyarat Jamaika", ["jma"] = "Dima", ["jmb"] = "Zumbun", ["jmc"] = "Machame", ["jmd"] = "Yamdena", ["jmi"] = "Jimi", ["jml"] = "Jumli", ["jmn"] = "Naga Makuri", ["jmr"] = "Kamara", ["jmw"] = "Mouwase", ["jmx"] = "Mixtec Juxtlahuaca Barat", ["jna"] = "Jangshung", ["jnd"] = "Jandavra", ["jng"] = "Yangman", ["jni"] = "Janji", ["jnj"] = "Yemsa", ["jnl"] = "Rawat", ["jns"] = "Jaunsari", ["job"] = "Joba", ["jod"] = "Wojenaka", ["jor"] = "Jorá", ["jos"] = "Isyarat Yordania", ["jow"] = "Jowulu", ["jpr"] = "Judeo-Persia", ["jpx-pro"] = "Proto-Jepang", ["jpx-ryu-pro"] = "Proto-Ryukyu", ["jqr"] = "Jaqaru", ["jra"] = "Jarai", ["jrr"] = "Jiru", ["jru"] = "Japrería", ["jsl"] = "Isyarat Jepang", ["jua"] = "Júma", ["jub"] = "Wannu", ["juc"] = "Jurchen", ["jud"] = "Worodougou", ["juh"] = "Hone", ["jui"] = "Ngadjuri", ["juk"] = "Wapan", ["jul"] = "Jirel", ["jum"] = "Jumjum", ["jun"] = "Juang", ["juo"] = "Jiba", ["jup"] = "Hupdë", ["jur"] = "Jurúna", ["jus"] = "Isyarat Jumla", ["jut"] = "Jutish", ["juu"] = "Ju", ["juw"] = "Wãpha", ["juy"] = "Juray", ["jv"] = "Jawa", ["jvd"] = "Javindo", ["jvn"] = "Jawa Karibia", ["jwi"] = "Jwira-Pepesa", ["jyy"] = "Jaya", ["ka"] = "Georgia", ["kaa"] = "Karakalpak", ["kab"] = "Kabyle", ["kac"] = "Jingpho", ["kad"] = "Kadara", ["kae"] = "Ketangalan", ["kaf"] = "Katso", ["kag"] = "Kajaman", ["kah"] = "Fer", ["kai"] = "Karekare", ["kaj"] = "Jju", ["kak"] = "Kallahan Kayapa", ["kam"] = "Kamba", ["kao"] = "Kassonke", ["kap"] = "Bezhta", ["kaq"] = "Capanahua", ["kar-pro"] = "Proto-Karen", ["kaw"] = "Jawa Kuno", ["kax"] = "Kao", ["kay"] = "Kamayurá", ["kba"] = "Kalarko", ["kbb"] = "Kaxuyana", ["kbc"] = "Kadiwéu", ["kbd"] = "Kabardia", ["kbe"] = "Kanju", ["kbh"] = "Camsá", ["kbi"] = "Kaptiau", ["kbj"] = "Kari", ["kbk"] = "Koiari Rumput", ["kbm"] = "Iwal", ["kbn"] = "Kare (Africa)", ["kbo"] = "Keliko", ["kbp"] = "Kabiyé", ["kbq"] = "Kamano", ["kbr"] = "Kafa", ["kbs"] = "Kande", ["kbt"] = "Gabadi", ["kbu"] = "Kabutra", ["kbv"] = "Kamberataro", ["kbw"] = "Kaiep", ["kbx"] = "Ap Ma", ["kbz"] = "Duhwa", ["kca"] = "Khanty", ["kcb"] = "Kawacha", ["kcc"] = "Lubila", ["kcd"] = "Kanum Ngkâlmpw", ["kce"] = "Kaivi", ["kcf"] = "Ukaan", ["kcg"] = "Tyap", ["kch"] = "Vono", ["kci"] = "Kamantan", ["kcj"] = "Kobiana", ["kck"] = "Kalanga", ["kcl"] = "Kala", ["kcm"] = "Gula Tar", ["kcn"] = "Nubi", ["kco"] = "Kinalakna", ["kcp"] = "Kanga", ["kcq"] = "Kamo", ["kcr"] = "Katla", ["kcs"] = "Koenoem", ["kct"] = "Kaian", ["kcu"] = "Kikami", ["kcv"] = "Kete", ["kcw"] = "Kabwari", ["kcx"] = "Kachama-Ganjule", ["kcy"] = "Korandje", ["kcz"] = "Konongo", ["kda"] = "Worimi", ["kdc"] = "Kutu", ["kdd"] = "Yankunytjatjara", ["kde"] = "Makonde", ["kdf"] = "Mamusi", ["kdg"] = "Seba", ["kdh"] = "Tem", ["kdi"] = "Kumam", ["kdj"] = "Karamojong", ["kdk"] = "Numee", ["kdl"] = "Tsikimba", ["kdm"] = "Kagoma", ["kdn"] = "Kunda", ["kdp"] = "Kaningdon-Nindem", ["kdq"] = "Koch", ["kdr"] = "Karaim", ["kdt"] = "Kuy", ["kdu"] = "Kadaru", ["kdv"] = "Kado", ["kdw"] = "Koneraw", ["kdx"] = "Kam", ["kdy"] = "Keder", ["kdz"] = "Kwaja", ["kea"] = "Kabuverdianu", ["keb"] = "Kélé", ["kec"] = "Keiga", ["ked"] = "Kerewe", ["kee"] = "Keres Timur", ["kef"] = "Kpessi", ["keg"] = "Tese", ["keh"] = "Keak", ["kei"] = "Kei", ["kej"] = "Kadar", ["kek"] = "Q'eqchi", ["kel"] = "Kela-Yela", ["kem"] = "Kemak", ["ken"] = "Kenyang", ["keo"] = "Kakwa", ["kep"] = "Kaikadi", ["keq"] = "Kamar", ["ker"] = "Kera", ["kes"] = "Kugbo", ["ket"] = "Ket", ["keu"] = "Akebu", ["kev"] = "Kanikkaran", ["kew"] = "Kewa", ["kex"] = "Kukna", ["key"] = "Kupia", ["kez"] = "Kukele", ["kfa"] = "Kodava", ["kfb"] = "Kolami", ["kfc"] = "Konda-Dora", ["kfd"] = "Koraga Korra", ["kfe"] = "Kota (India)", ["kff"] = "Koya", ["kfg"] = "Kudiya", ["kfh"] = "Kurichiya", ["kfi"] = "Kurumba Kannada", ["kfj"] = "Kemiehua", ["kfk"] = "Kinnauri", ["kfl"] = "Kung", ["kfn"] = "Kuk", ["kfo"] = "Koro (Afrika Barat)", ["kfp"] = "Korwa", ["kfq"] = "Korku", ["kfr"] = "Kachchi", ["kfs"] = "Bilaspuri", ["kft"] = "Kanjari", ["kfu"] = "Katkari", ["kfv"] = "Kurmukar", ["kfw"] = "Naga Kharam", ["kfx"] = "Pahari Kullu", ["kfy"] = "Kumaoni", ["kfz"] = "Koromfé", ["kg"] = "Kongo", ["kga"] = "Koyaga", ["kgb"] = "Kawe", ["kgd"] = "Kataang", ["kge"] = "Komering", ["kgf"] = "Kube", ["kgg"] = "Kusunda", ["kgi"] = "Isyarat Selangor", ["kgj"] = "Kham Gamale", ["kgk"] = "Kaiwá", ["kgl"] = "Kunggari", ["kgm"] = "Karipúna", ["kgn"] = "Karingani", ["kgo"] = "Krongo", ["kgp"] = "Kaingang", ["kgq"] = "Kamoro", ["kgr"] = "Abun", ["kgs"] = "Kumbainggar", ["kgt"] = "Somyev", ["kgu"] = "Kobol", ["kgv"] = "Karas", ["kgw"] = "Karon Dori", ["kgx"] = "Kamaru", ["kgy"] = "Kyerung", ["kha"] = "Khasi", ["khb"] = "Lü", ["khc"] = "Tukang Besi Utara", ["khd"] = "Kanum Bädi", ["khe"] = "Korowai", ["khf"] = "Khuen", ["khh"] = "Kehu", ["khi-kho-pro"] = "Proto-Khoe", ["khi-kun"] = "ǃKung", ["khj"] = "Kuturmi", ["khl"] = "Lusi", ["khn"] = "Khandeshi", ["kho"] = "Khotan", ["khp"] = "Kapauri", ["khq"] = "Koyra Chiini", ["khr"] = "Kharia", ["khs"] = "Kasua", ["kht"] = "Khamti", ["khu"] = "Nkhumbi", ["khv"] = "Khvarshi", ["khw"] = "Khowar", ["khx"] = "Kanu", ["khy"] = "Ekele", ["khz"] = "Keapara", ["ki"] = "Kikuyu", ["kia"] = "Kim", ["kib"] = "Koalib", ["kic"] = "Kickapoo", ["kid"] = "Koshin", ["kie"] = "Kibet", ["kif"] = "Kham Parbate Timur", ["kig"] = "Kimaama", ["kih"] = "Kilmeri", ["kii"] = "Kitsai", ["kij"] = "Kilivila", ["kil"] = "Kariya", ["kim"] = "Tofa", ["kio"] = "Kiowa", ["kip"] = "Kham Sheshi", ["kiq"] = "Kosadle", ["kis"] = "Kis", ["kit"] = "Agob", ["kiv"] = "Kimbu", ["kiw"] = "Kiwai Timur Laut", ["kix"] = "Naga Khiamniungan", ["kiy"] = "Kirikiri", ["kiz"] = "Kisi", ["kj"] = "Kwanyama", ["kja"] = "Mlap", ["kjb"] = "Q'anjob'al", ["kjc"] = "Konjo Pesisir", ["kjd"] = "Kiwai Selatan", ["kje"] = "Kisar", ["kjg"] = "Khmu", ["kjh"] = "Khakas", ["kji"] = "Zabana", ["kjj"] = "Khinalug", ["kjk"] = "Konjo Pegunungan", ["kjl"] = "Kham", ["kjm"] = "Kháng", ["kjn"] = "Kunjen", ["kjo"] = "Kinnauri Harijan", ["kjp"] = "Pwo Timur", ["kjq"] = "Keres Barat", ["kjr"] = "Kurudu", ["kjs"] = "Kewa Timur", ["kjt"] = "Pwo Phrae", ["kju"] = "Kashaya", ["kjx"] = "Ramopa", ["kjy"] = "Erave", ["kjz"] = "Bumthangkha", ["kk"] = "Kazakh", ["kka"] = "Kakanda", ["kkb"] = "Kwerisa", ["kkc"] = "Odoodee", ["kkd"] = "Kinuku", ["kke"] = "Kakabe", ["kkf"] = "Monpa Kalaktang", ["kkg"] = "Kalinga Mabaka Valley", ["kkh"] = "Khün", ["kki"] = "Kagulu", ["kkj"] = "Kako", ["kkk"] = "Kokota", ["kkl"] = "Yale Kosarek", ["kkm"] = "Kiong", ["kkn"] = "Kon Keu", ["kko"] = "Karko", ["kkp"] = "Koko-Bera", ["kkq"] = "Kaiku", ["kkr"] = "Kir-Balar", ["kks"] = "Kirfi", ["kkt"] = "Koi", ["kku"] = "Tumi", ["kkv"] = "Kangean", ["kkw"] = "Teke-Kukuya", ["kkx"] = "Kohin", ["kky"] = "Guugu Yimidhirr", ["kkz"] = "Kaska", ["kl"] = "Grinlandia", ["kla"] = "Klamath-Modoc", ["klb"] = "Kiliwa", ["klc"] = "Kolbila", ["kld"] = "Gamilaraay", ["kle"] = "Kulung", ["klf"] = "Kendeje", ["klg"] = "Kalagan Tagakaulu", ["klh"] = "Weliki", ["kli"] = "Kalumpang", ["klj"] = "Khalaj", ["klk"] = "Kono (Nigeria)", ["kll"] = "Kalagan Kagan", ["klm"] = "Kolom", ["kln"] = "Kalenjin", ["klo"] = "Kapya", ["klp"] = "Kamasa", ["klq"] = "Rumu", ["klr"] = "Khaling", ["kls"] = "Kalasha", ["klt"] = "Nukna", ["klu"] = "Klao", ["klv"] = "Maskelynes", ["klw"] = "Lindu", ["klx"] = "Koluwawa", ["kly"] = "Kalao", ["klz"] = "Kabola", ["km"] = "Khmer", ["kma"] = "Konni", ["kmb"] = "Kimbundu", ["kmc"] = "Kam Selatan", ["kmd"] = "Kalinga Madukayang", ["kme"] = "Bakole", ["kmf"] = "Kare (Papua)", ["kmg"] = "Kâte", ["kmh"] = "Kalam", ["kmi"] = "Kami", ["kmj"] = "Paharia Kumarbhag", ["kmk"] = "Kalinga Limos", ["kml"] = "Kalinga Tanudan", ["kmm"] = "Kom (India)", ["kmn"] = "Awtuw", ["kmo"] = "Kwoma", ["kmp"] = "Gimme", ["kmq"] = "Kwama", ["kmr"] = "Kurdi Utara", ["kms"] = "Kamasau", ["kmt"] = "Kemtuik", ["kmu"] = "Kanite", ["kmv"] = "Kreol Prancis Karipúna", ["kmw"] = "Kumu", ["kmx"] = "Waboda", ["kmy"] = "Koma", ["kmz"] = "Turki Khorasani", ["kn"] = "Kannada", ["kna"] = "Kanakuru", ["knb"] = "Kalinga Lubuagan", ["knd"] = "Konda", ["kne"] = "Kankanaey", ["knf"] = "Mankanya", ["kni"] = "Kanufi", ["knj"] = "Akatek", ["knk"] = "Kuranko", ["knl"] = "Keninjal", ["knm"] = "Kanamari", ["kno"] = "Kono (Sierra Leone)", ["knp"] = "Kwanja", ["knq"] = "Kintaq", ["knr"] = "Kaningra", ["kns"] = "Kensiu", ["knt"] = "Katukina", ["knu"] = "Kono (Guinea)", ["knv"] = "Tabo", ["knx"] = "Kanayatn", ["kny"] = "Kanyok", ["knz"] = "Kalamsé", ["ko"] = "Korea", ["ko-ear"] = "Korea Modern Awal", ["koa"] = "Konomala", ["koc"] = "Kpati", ["kod"] = "Kodi", ["koe"] = "Kacipo-Balesi", ["kof"] = "Kubi", ["kog"] = "Cogui", ["koh"] = "Koyo", ["koi"] = "Komi-Permyak", ["kok"] = "Konkani", ["kol"] = "Kol (Papua)", ["koo"] = "Konzo", ["kop"] = "Waube", ["koq"] = "Kota (Gabon)", ["kos"] = "Kosraean", ["kot"] = "Lagwan", ["kou"] = "Koke", ["kov"] = "Kudu-Camo", ["kow"] = "Kugama", ["koy"] = "Koyukon", ["koz"] = "Korak", ["kpa"] = "Kutto", ["kpb"] = "Kurumba Mullu", ["kpc"] = "Curripaco", ["kpd"] = "Koba", ["kpe"] = "Kpelle", ["kpf"] = "Komba", ["kpg"] = "Kapingamarangi", ["kph"] = "Kplang", ["kpi"] = "Kofei", ["kpj"] = "Karajá", ["kpk"] = "Kpan", ["kpl"] = "Kpala", ["kpm"] = "Koho", ["kpn"] = "Kepkiriwát", ["kpo"] = "Ikposo", ["kpp"] = "Karen Paku", ["kpq"] = "Korupun-Sela", ["kpr"] = "Korafe-Yegha", ["kps"] = "Tehit", ["kpt"] = "Karata", ["kpu"] = "Kafoa", ["kpv"] = "Komi-Zyrian", ["kpw"] = "Kobon", ["kpx"] = "Koiari Gunung", ["kpy"] = "Koryak", ["kpz"] = "Kupsabiny", ["kqa"] = "Mum", ["kqb"] = "Kovai", ["kqc"] = "Doromu-Koki", ["kqd"] = "Koy Sanjaq Surat", ["kqe"] = "Kalagan", ["kqf"] = "Kakabai", ["kqg"] = "Khe", ["kqh"] = "Kisankasa", ["kqi"] = "Koitabu", ["kqj"] = "Koromira", ["kqk"] = "Gbe Kotafon", ["kql"] = "Kyenele", ["kqm"] = "Khisa", ["kqn"] = "Kaonde", ["kqo"] = "Krahn Timur", ["kqp"] = "Kimré", ["kqq"] = "Krenak", ["kqr"] = "Kimaragang", ["kqs"] = "Kissi Utara", ["kqt"] = "Kadazan Sungai Klias", ["kqu"] = "Seroa", ["kqv"] = "Okolod", ["kqw"] = "Kandas", ["kqx"] = "Mser", ["kqy"] = "Koorete", ["kqz"] = "Korana", ["kr"] = "Kanuri", ["kra"] = "Kumhali", ["krb"] = "Karkin", ["krc"] = "Karachay-Balkar", ["krd"] = "Kairui-Midiki", ["kre"] = "Panará", ["krf"] = "Koro (Vanuatu)", ["krh"] = "Kurama", ["kri"] = "Krio", ["krj"] = "Kinaray-a", ["krk"] = "Kerek", ["krl"] = "Karelia", ["krm"] = "Krim", ["krn"] = "Sapo", ["kro-pro"] = "Proto-Kru", ["krp"] = "Korop", ["krr"] = "Kru'ng", ["krs"] = "Kresh", ["kru"] = "Kurukh", ["krv"] = "Kavet", ["krw"] = "Krahn Barat", ["krx"] = "Karon", ["kry"] = "Kryts", ["krz"] = "Kanum Sota", ["ks"] = "Kashmir", ["ksa"] = "Shuwa-Zamani", ["ksb"] = "Shambala", ["ksc"] = "Kalinga Selatan", ["ksd"] = "Tolai", ["kse"] = "Kuni", ["ksf"] = "Bafia", ["ksg"] = "Kusaghe", ["ksi"] = "Krisa", ["ksj"] = "Uare", ["ksk"] = "Kansa", ["ksl"] = "Kumalu", ["ksm"] = "Kumba", ["ksn"] = "Kasiguranin", ["kso"] = "Kofa", ["ksp"] = "Kaba", ["ksq"] = "Kwaami", ["ksr"] = "Borong", ["kss"] = "Kissi Selatan", ["kst"] = "Winyé", ["ksu"] = "Khamyang", ["ksv"] = "Kusu", ["ksw"] = "Karen S'gaw", ["ksx"] = "Kedang", ["ksy"] = "Kharia Thar", ["ksz"] = "Kodaku", ["kta"] = "Katua", ["ktb"] = "Kambaata", ["ktc"] = "Kholok", ["ktd"] = "Kokata", ["ktf"] = "Kwami", ["ktg"] = "Kalkatungu", ["kth"] = "Karanga", ["kti"] = "Muyu Utara", ["ktj"] = "Plapo Krumen", ["ktk"] = "Kaniet", ["ktl"] = "Koroshi", ["ktm"] = "Kurti", ["ktn"] = "Karitiâna", ["kto"] = "Kuot", ["ktp"] = "Kaduo", ["ktq"] = "Katabaga", ["ktr"] = "Kota Marudu Tinagas", ["kts"] = "Muyu Selatan", ["ktt"] = "Ketum", ["ktu"] = "Kituba", ["ktv"] = "Katu Timur", ["ktw"] = "Kato", ["ktx"] = "Kaxararí", ["kty"] = "Kango", ["ktz"] = "Juǀ'hoan", ["ku-pro"] = "Proto-Kurdi", ["kub"] = "Kutep", ["kuc"] = "Kwinsu", ["kud"] = "Auhelawa", ["kue"] = "Kuman", ["kuf"] = "Katu Barat", ["kug"] = "Kupa", ["kuh"] = "Kushi", ["kui"] = "Kuikúro", ["kuj"] = "Kuria", ["kuk"] = "Kepo'", ["kul"] = "Kulere", ["kum"] = "Kumyk", ["kun"] = "Kunama", ["kuo"] = "Kumukio", ["kup"] = "Kunimaipa", ["kuq"] = "Karipuna", ["kus"] = "Kusaal", ["kut"] = "Kutenai", ["kuu"] = "Kuskokwim Hulu", ["kuv"] = "Kur", ["kuw"] = "Kpagua", ["kux"] = "Kukatja", ["kuy"] = "Kuuku-Ya'u", ["kuz"] = "Kunza", ["kva"] = "Bagvalal", ["kvb"] = "Orang Rimba", ["kvc"] = "Kove", ["kvd"] = "Kui", ["kve"] = "Kalabakan", ["kvf"] = "Kabalai", ["kvg"] = "Kuni-Boazi", ["kvh"] = "Komodo", ["kvi"] = "Kwang", ["kvj"] = "Psikye", ["kvk"] = "Isyarat Korea", ["kvl"] = "Karen Brek", ["kvm"] = "Kendem", ["kvn"] = "Border Kuna", ["kvo"] = "Dobel", ["kvp"] = "Kompane", ["kvq"] = "Karen Geba", ["kvr"] = "Kerinci", ["kvt"] = "Karen Lahta", ["kvu"] = "Karen Yinbaw", ["kvv"] = "Kola", ["kvw"] = "Wersing", ["kvx"] = "Koli Parkari", ["kvy"] = "Karen Yintale", ["kvz"] = "Tsakwambo", ["kw"] = "Kernowek", ["kwa"] = "Dâw", ["kwb"] = "Baa", ["kwc"] = "Likwala", ["kwd"] = "Kwaio", ["kwe"] = "Kwerba", ["kwf"] = "Kwara'ae", ["kwg"] = "Sara Kaba Deme", ["kwh"] = "Kowiai", ["kwi"] = "Awa-Cuaiquer", ["kwj"] = "Kwanga", ["kwk"] = "Kwak'wala", ["kwl"] = "Kofyar", ["kwm"] = "Kwambi", ["kwn"] = "Kwangali", ["kwo"] = "Kwomtari", ["kwp"] = "Kodia", ["kwq"] = "Kwak", ["kwr"] = "Kwer", ["kws"] = "Kwese", ["kwt"] = "Kwesten", ["kwu"] = "Kwakum", ["kwv"] = "Sara Kaba Náà", ["kww"] = "Kwinti", ["kwx"] = "Khirwar", ["kwz"] = "Kwadi", ["kxa"] = "Kairiru", ["kxb"] = "Krobu", ["kxc"] = "Khonso", ["kxd"] = "Melayu Brunei", ["kxe"] = "Kakihum", ["kxf"] = "Karen Manumanaw", ["kxh"] = "Karo", ["kxi"] = "Murut Keningau", ["kxj"] = "Kulfa", ["kxk"] = "Karen Zayein", ["kxl"] = "Nepai Kurux", ["kxm"] = "Khmer Utara", ["kxn"] = "Kanowit", ["kxo"] = "Kanoé", ["kxp"] = "Koli Wadiyara", ["kxq"] = "Kanum Smärky", ["kxr"] = "Koro (Papua)", ["kxs"] = "Kangjia", ["kxt"] = "Koiwat", ["kxu"] = "Kui (India)", ["kxv"] = "Kuvi", ["kxw"] = "Konai", ["kxx"] = "Likuba", ["kxy"] = "Kayong", ["kxz"] = "Kerewo", ["ky"] = "Kirgiz", ["kya"] = "Kwaya", ["kyb"] = "Kalinga Butbut", ["kyc"] = "Kyaka", ["kyd"] = "Karey", ["kye"] = "Krache", ["kyf"] = "Kouya", ["kyg"] = "Keyagana", ["kyh"] = "Karok", ["kyi"] = "Kiput", ["kyj"] = "Karao", ["kyk"] = "Kamayo", ["kyl"] = "Kalapuya", ["kym"] = "Kpatili", ["kyn"] = "Karolanos", ["kyo"] = "Kelon", ["kyp"] = "Kang", ["kyq"] = "Kenga", ["kyr"] = "Kuruáya", ["kys"] = "Kayan Baram", ["kyt"] = "Kayagar", ["kyu"] = "Kayah Barat", ["kyv"] = "Kayort", ["kyw"] = "Kudmali", ["kyx"] = "Rapoisi", ["kyy"] = "Kambaira", ["kyz"] = "Kayabí", ["kza"] = "Karaboro Barat", ["kzb"] = "Kaibobo", ["kzc"] = "Kulango Bondoukou", ["kzd"] = "Kadai", ["kze"] = "Kosena", ["kzf"] = "Kaili Da'a", ["kzg"] = "Kikai", ["kzh"] = "Dongolawi", ["kzi"] = "Kelabit", ["kzj"] = "Kadazan Pesisir", ["kzk"] = "Kazukuru", ["kzl"] = "Kayeli", ["kzm"] = "Kais", ["kzn"] = "Kokola", ["kzo"] = "Kaningi", ["kzp"] = "Kaidipang", ["kzq"] = "Kaike", ["kzr"] = "Karang", ["kzs"] = "Dusun Sugut", ["kzt"] = "Dusun Tambunan", ["kzu"] = "Kayupulau", ["kzv"] = "Komyandaret", ["kzw"] = "Kariri", ["kzx"] = "Kamarian", ["kzy"] = "Kango-Sua", ["kzz"] = "Kalabra", ["la"] = "Latin", ["laa"] = "Lapuyan Subanun", ["lab"] = "Linear A", ["lac"] = "Lacandon", ["lad"] = "Ladino", ["lae"] = "Pattani", ["laf"] = "Lafofa", ["lag"] = "Langi", ["lah"] = "Lahnda", ["lai"] = "Lambya", ["laj"] = "Lango (Uganda)", ["lak"] = "Laka", ["lam"] = "Lamba", ["lan"] = "Laru", ["lap"] = "Kabba-Laka", ["laq"] = "Qabiao", ["lar"] = "Larteh", ["las"] = "Gur Lama", ["lau"] = "Laba", ["law"] = "Lauje", ["lax"] = "Tiwa", ["lay"] = "Bai Lama", ["laz"] = "Aribwatsa", ["lb"] = "Luksemburg", ["lbb"] = "Label", ["lbc"] = "Lakkia", ["lbe"] = "Lak", ["lbf"] = "Tinani", ["lbg"] = "Laopang", ["lbi"] = "La'bi", ["lbj"] = "Ladakhi", ["lbk"] = "Bontoc Tengah", ["lbl"] = "Bikol Libon", ["lbm"] = "Lodhi", ["lbn"] = "Lamet", ["lbo"] = "Laven", ["lbq"] = "Wampar", ["lbr"] = "Lorung Utara", ["lbs"] = "Isyarat Libya", ["lbt"] = "Lachi", ["lbu"] = "Labu", ["lbv"] = "Lavatbura-Lamusong", ["lbw"] = "Tolaki", ["lbx"] = "Lawangan-Pasir", ["lby"] = "Lamu-Lamu", ["lbz"] = "Lardil", ["lcc"] = "Legenyem", ["lcd"] = "Lola", ["lce"] = "Loncong", ["lcf"] = "Lubu", ["lch"] = "Luchazi", ["lcl"] = "Lisela", ["lcm"] = "Tungag", ["lcp"] = "Lawa Barat", ["lcq"] = "Luhu", ["lcs"] = "Lisabata-Nuniali", ["lda"] = "Kla", ["ldb"] = "Idun", ["ldd"] = "Luri (Nigeria)", ["ldg"] = "Lenyima", ["ldh"] = "Lamja-Dengsa-Tola", ["ldj"] = "Lemoro", ["ldk"] = "Leelau", ["ldl"] = "Kaan", ["ldm"] = "Landoma", ["ldn"] = "Láadan", ["ldo"] = "Loo", ["ldp"] = "Tso", ["ldq"] = "Lufu", ["lea"] = "Lega-Shabunda", ["leb"] = "Lala-Bisa", ["lec"] = "Leco", ["led"] = "Lendu", ["lee"] = "Lyélé", ["lef"] = "Lelemi", ["leh"] = "Lenje", ["lei"] = "Lemio", ["lej"] = "Lengola", ["lek"] = "Leipon", ["lel"] = "Lele (Kongo)", ["lem"] = "Nomaande", ["len"] = "Lenca Honduras", ["leo"] = "Leti (Kamerun)", ["lep"] = "Lepcha", ["leq"] = "Lembena", ["ler"] = "Lenkau", ["les"] = "Lese", ["let"] = "Lesing-Gelimi", ["leu"] = "Kara (Papua)", ["lev"] = "Lamma", ["lew"] = "Kaili", ["lex"] = "Luang", ["ley"] = "Lemolang", ["lez"] = "Lezgi", ["lfa"] = "Lefa", ["lfn"] = "Lingua Franca Nova", ["lg"] = "Luganda", ["lga"] = "Lungga", ["lgb"] = "Laghu", ["lgg"] = "Lugbara", ["lgh"] = "Laghuu", ["lgi"] = "Lengilu", ["lgk"] = "Neverver", ["lgl"] = "Wala", ["lgm"] = "Lega-Mwenga", ["lgn"] = "Opuuo", ["lgq"] = "Logba", ["lgr"] = "Lengo", ["lgs"] = "Isyarat Guinea-Bissau", ["lgt"] = "Pahi", ["lgu"] = "Longgu", ["lgz"] = "Ligenza", ["lha"] = "Laha (Vietnam)", ["lhh"] = "Laha", ["lhi"] = "Lahu Shi", ["lhl"] = "Lahul Lohar", ["lhn"] = "Lahanan", ["lhp"] = "Lhokpu", ["lhs"] = "Mlahsö", ["lht"] = "Lo-Toga", ["lhu"] = "Lahu", ["li"] = "Limburg", ["lia"] = "Limba Tengah Barat", ["lib"] = "Likum", ["lic"] = "Hlai", ["lid"] = "Nyindrou", ["lie"] = "Likila", ["lif"] = "Limbu", ["lig"] = "Ligbi", ["lih"] = "Lihir", ["lii"] = "Lingkhim", ["lij"] = "Liguria", ["lik"] = "Lika", ["lil"] = "Lillooet", ["lio"] = "Liki", ["lip"] = "Sekpele", ["liq"] = "Libido", ["lir"] = "Inggris Liberia", ["lis"] = "Lisu", ["liu"] = "Logorik", ["liv"] = "Livonia", ["liw"] = "Col", ["lix"] = "Liabuku", ["liy"] = "Banda-Bambari", ["liz"] = "Libinza", ["lja"] = "Golpa", ["lje"] = "Rampi", ["lji"] = "Laiyolo", ["ljl"] = "Lio", ["ljp"] = "Lampung Api", ["ljw"] = "Yirandali", ["ljx"] = "Yuru", ["lka"] = "Lakalei", ["lkb"] = "Kabras", ["lkc"] = "Kucong", ["lkd"] = "Lakondê", ["lke"] = "Kenyi", ["lkh"] = "Lakha", ["lki"] = "Laki", ["lkj"] = "Remun", ["lkl"] = "Laeko-Libuat", ["lkm"] = "Kalaamaya", ["lkn"] = "Lakon", ["lko"] = "Khayo", ["lkr"] = "Päri", ["lks"] = "Kisa", ["lkt"] = "Lakota", ["lku"] = "Kungkari", ["lky"] = "Lokoya", ["lla"] = "Lala-Roba", ["llb"] = "Lolo", ["llc"] = "Lele (Guinea)", ["lld"] = "Ladin", ["lle"] = "Lele (Papua)", ["llf"] = "Hermit", ["llg"] = "Lole", ["llh"] = "Lamu", ["lli"] = "Teke-Laali", ["llj"] = "Ladji-Ladji", ["llk"] = "Lelak", ["lll"] = "Lilau", ["llm"] = "Lasalimu", ["lln"] = "Lele (Chad)", ["llo"] = "Khlor", ["llp"] = "Efate Utara", ["llq"] = "Lolak", ["lls"] = "Isyarat Lituania", ["llu"] = "Lau", ["llx"] = "Lauan", ["lma"] = "Limba Timur", ["lmb"] = "Merei", ["lmc"] = "Limilngan", ["lmd"] = "Lumun", ["lme"] = "Pévé", ["lmf"] = "Lembata Selatan", ["lmg"] = "Lamogai", ["lmh"] = "Lambichhong", ["lmi"] = "Lombi", ["lmj"] = "Lembata Barat", ["lmk"] = "Lamkang", ["lml"] = "Raga", ["lmn"] = "Lambadi", ["lmo"] = "Lombard", ["lmp"] = "Limbum", ["lmq"] = "Lamatuka", ["lmr"] = "Lamalera", ["lmu"] = "Lamenu", ["lmv"] = "Lomaiviti", ["lmw"] = "Miwok Lake", ["lmx"] = "Laimbue", ["lmy"] = "Laboya", ["lmz"] = "Lumbee", ["ln"] = "Lingala", ["lna"] = "Langbashe", ["lnb"] = "Mbalanhu", ["lnd"] = "Lun Bawang", ["lnh"] = "Lanoh", ["lni"] = "Daantanai'", ["lnj"] = "Linngithigh", ["lnl"] = "Banda Tengah Selatan", ["lnm"] = "Langam", ["lnn"] = "Lorediakarkar", ["lno"] = "Lango (Sudan)", ["lns"] = "Lamnso'", ["lnu"] = "Longuda", ["lnw"] = "Lanima", ["lo"] = "Lao", ["loa"] = "Loloda", ["lob"] = "Lobi", ["loc"] = "Inonhan", ["lod"] = "Berawan", ["loe"] = "Saluan", ["lof"] = "Logol", ["log"] = "Logo", ["loh"] = "Narim", ["loi"] = "Lomakka", ["loj"] = "Lou", ["lok"] = "Loko", ["lol"] = "Mongo", ["lom"] = "Looma", ["lon"] = "Malawi Lomwe", ["loo"] = "Lombo", ["lop"] = "Lopa", ["loq"] = "Lobala", ["lor"] = "Téén", ["los"] = "Loniu", ["lot"] = "Lotuko", ["lou"] = "Kreol Louisiana", ["lov"] = "Lopi", ["low"] = "Lobu Tampias", ["lox"] = "Loun", ["loz"] = "Lozi", ["lpa"] = "Lelepa", ["lpe"] = "Lepki", ["lpn"] = "Naga Long Phuri", ["lpo"] = "Lipo", ["lpx"] = "Lopit", ["lra"] = "Rara Bakati'", ["lrc"] = "Luri Utara", ["lre"] = "Laurentian", ["lrg"] = "Laragia", ["lri"] = "Marachi", ["lrk"] = "Loarki", ["lrl"] = "Larestani", ["lrm"] = "Marama", ["lrn"] = "Lorang", ["lro"] = "Laro", ["lrr"] = "Lorung Selatan", ["lrt"] = "Melayu Larantuka", ["lrv"] = "Larevat", ["lrz"] = "Lemerig", ["lsa"] = "Lasgerdi", ["lsd"] = "Lishana Deni", ["lse"] = "Lusengo", ["lsh"] = "Lish", ["lsi"] = "Lashi", ["lsl"] = "Isyarat Latvia", ["lsm"] = "Saamia", ["lso"] = "Isyarat Laos", ["lsp"] = "Isyarat Panama", ["lsr"] = "Aruop", ["lss"] = "Lasi", ["lst"] = "Isyarat Trinidad dan Tobago", ["lsy"] = "Isyarat Mauritius", ["lt"] = "Lithuania", ["ltc"] = "Tionghoa Pertengahan", ["ltg"] = "Latgalian", ["lti"] = "Leti", ["ltn"] = "Latundê", ["lto"] = "Olutsotso", ["lts"] = "Lutachoni", ["ltu"] = "Latu", ["lu"] = "Luba-Katanga", ["lua"] = "Luba-Kasai", ["luc"] = "Aringa", ["lud"] = "Ludian", ["lue"] = "Luvale", ["luf"] = "Laua", ["lui"] = "Luiseño", ["luj"] = "Luna", ["luk"] = "Lunanakha", ["lul"] = "Olu'bo", ["lum"] = "Luimbi", ["lun"] = "Lunda", ["luo"] = "Luo", ["lup"] = "Lumbu", ["luq"] = "Lucumí", ["lur"] = "Laura", ["lus"] = "Mizo", ["lut"] = "Lushootseed", ["luu"] = "Lumba-Yakkha", ["luv"] = "Luwati", ["luy"] = "Luhya", ["luz"] = "Luri Selatan", ["lv"] = "Latvia", ["lva"] = "Maku'a", ["lvi"] = "Lawi", ["lvk"] = "Lavukaleve", ["lvu"] = "Levuka", ["lwa"] = "Lwalu", ["lwe"] = "Lewo Eleng", ["lwg"] = "Wanga", ["lwh"] = "Lachi Putih", ["lwl"] = "Lawa Timur", ["lwm"] = "Laomian", ["lwo"] = "Luwo", ["lws"] = "Isyarat Malawi", ["lwt"] = "Lewotobi", ["lwu"] = "Lawu", ["lww"] = "Lewo", ["lya"] = "Layakha", ["lyg"] = "Lyngngam", ["lyn"] = "Luyana", ["lzh"] = "Tionghoa Literatur", ["lzl"] = "Litzlitz", ["lzn"] = "Naga Leinong", ["lzz"] = "Laz", ["maa"] = "Mazatec San Jerónimo Tecóatl", ["mab"] = "Mixtec Yutanduchi", ["mad"] = "Madura", ["mae"] = "Bo-Rukul", ["maf"] = "Mafa", ["mag"] = "Magahi", ["mai"] = "Maithili", ["maj"] = "Mazatec Jalapa de Díaz", ["mak"] = "Makassar", ["mam"] = "Mam", ["man"] = "Mandingo", ["map-ata-pro"] = "Proto-Atayalic", ["map-bms"] = "Jawa Banyumasan", ["map-pro"] = "Proto-Austronesia", ["maq"] = "Mazatec Chiquihuitlán", ["mas"] = "Maasai", ["mat"] = "Matlatzinca", ["mau"] = "Mazatec Huautla", ["mav"] = "Sateré-Mawé", ["maw"] = "Mampruli", ["max"] = "Melayu Maluku Utara", ["maz"] = "Mazahua Tengah", ["mba"] = "Higaonon", ["mbb"] = "Manobo Bukidnon Barat", ["mbc"] = "Macushi", ["mbd"] = "Manobo Dibabawon", ["mbe"] = "Molale", ["mbf"] = "Melayu Baba", ["mbh"] = "Mangseng", ["mbi"] = "Manobo Ilianen", ["mbj"] = "Nadëb", ["mbk"] = "Malol", ["mbl"] = "Maxakalí", ["mbm"] = "Ombamba", ["mbn"] = "Macaguán", ["mbo"] = "Mbo (Kamerun)", ["mbp"] = "Wiwa", ["mbq"] = "Maisin", ["mbr"] = "Nukak Makú", ["mbs"] = "Manobo Sarangani", ["mbt"] = "Manobo Matigsalug", ["mbu"] = "Mbula-Bwazza", ["mbv"] = "Mbulungish", ["mbw"] = "Maring", ["mbx"] = "Mari Sepik", ["mby"] = "Memoni", ["mbz"] = "Mixtec Amoltepec", ["mca"] = "Maca", ["mcb"] = "Machiguenga", ["mcc"] = "Bitur", ["mcd"] = "Sharanahua", ["mce"] = "Mixtec Itundujia", ["mcf"] = "Matsés", ["mcg"] = "Mapoyo", ["mch"] = "Maquiritari", ["mci"] = "Mese", ["mcj"] = "Mvanip", ["mck"] = "Mbunda", ["mcl"] = "Macaguaje", ["mcm"] = "Kristang", ["mcn"] = "Masana", ["mco"] = "Mixe Coatlán", ["mcp"] = "Makaa", ["mcq"] = "Ese", ["mcr"] = "Menya", ["mcs"] = "Mambai", ["mcu"] = "Mambila Kamerun", ["mcv"] = "Minanibai", ["mcw"] = "Mawa", ["mcx"] = "Mpiemo", ["mcy"] = "Watut Selatan", ["mcz"] = "Mawan", ["mda"] = "Mada (Nigeria)", ["mdb"] = "Morigi", ["mdc"] = "Male", ["mdd"] = "Mbum", ["mde"] = "Bura Mabang", ["mdf"] = "Moksha", ["mdg"] = "Massalat", ["mdh"] = "Maguindanao", ["mdi"] = "Mamvu", ["mdj"] = "Mangbetu", ["mdk"] = "Mangbutu", ["mdl"] = "Isyarat Malta", ["mdm"] = "Mayogo", ["mdn"] = "Mbati", ["mdp"] = "Mbala", ["mdq"] = "Mbole", ["mdr"] = "Mandar", ["mds"] = "Maria", ["mdt"] = "Mbere", ["mdu"] = "Mboko", ["mdv"] = "Mixtec Santa Lucía Monteverde", ["mdw"] = "Mbosi", ["mdx"] = "Dizin", ["mdy"] = "Maale", ["mdz"] = "Suruí Do Pará", ["mea"] = "Menka", ["meb"] = "Ikobi-Mena", ["mec"] = "Mara", ["med"] = "Melpa", ["mee"] = "Mengen", ["mef"] = "Megam", ["meg"] = "Mea", ["meh"] = "Mixtec Tlaxiaco Barat Daya", ["mei"] = "Midob", ["mej"] = "Meyah", ["mek"] = "Mekeo", ["mel"] = "Melanau Tengah", ["mem"] = "Mangala", ["men"] = "Mende", ["meo"] = "Melayu Kedah", ["mep"] = "Miriwung", ["meq"] = "Merey", ["mer"] = "Meru", ["mes"] = "Masmaje", ["met"] = "Mato", ["meu"] = "Motu", ["mev"] = "Mano", ["mew"] = "Maaka", ["mey"] = "Hassaniya", ["mez"] = "Menominee", ["mfa"] = "Melayu Kelantan-Patani", ["mfb"] = "Bangka", ["mfc"] = "Mba", ["mfd"] = "Mendankwe-Nkwen", ["mfe"] = "Kreol Mauritia", ["mff"] = "Naki", ["mfg"] = "Mixifore", ["mfh"] = "Matal", ["mfi"] = "Wandala", ["mfj"] = "Mefele", ["mfk"] = "Mofu Utara", ["mfl"] = "Putai", ["mfm"] = "Marghi Selatan", ["mfn"] = "Mbembe Sungai Cross", ["mfo"] = "Mbe", ["mfp"] = "Melayu Makassar", ["mfq"] = "Moba", ["mfr"] = "Marrithiyel", ["mfs"] = "Isyarat Meksiko", ["mft"] = "Mokerang", ["mfu"] = "Mbwela", ["mfv"] = "Mandjak", ["mfw"] = "Mulaha", ["mfx"] = "Melo", ["mfy"] = "Mayo", ["mfz"] = "Mabaan", ["mg"] = "Malagasi", ["mga"] = "Irlandia Pertengahan", ["mgb"] = "Mararit", ["mgc"] = "Morokodo", ["mgd"] = "Moru", ["mge"] = "Mango", ["mgf"] = "Maklew", ["mgg"] = "Mpongmpong", ["mgh"] = "Makhuwa-Meetto", ["mgi"] = "Jili", ["mgj"] = "Abureni", ["mgk"] = "Mawes", ["mgl"] = "Maleu-Kilenge", ["mgm"] = "Mambae", ["mgn"] = "Mbangi", ["mgo"] = "Meta'", ["mgp"] = "Magar Timur", ["mgq"] = "Malila", ["mgr"] = "Mambwe-Lungu", ["mgs"] = "Manda (Tanzania)", ["mgt"] = "Mongol", ["mgu"] = "Mailu", ["mgv"] = "Matengo", ["mgw"] = "Matumbi", ["mgy"] = "Mbunga", ["mgz"] = "Mbugwe", ["mh"] = "Marshall", ["mha"] = "Manda (India)", ["mhb"] = "Mahongwe", ["mhc"] = "Mocho", ["mhd"] = "Mbugu", ["mhe"] = "Besisi", ["mhf"] = "Mamaa", ["mhg"] = "Margu", ["mhi"] = "Ma'di", ["mhj"] = "Mogholi", ["mhk"] = "Mungaka", ["mhl"] = "Mauwake", ["mhm"] = "Makhuwa-Moniga", ["mhn"] = "Mòcheno", ["mho"] = "Mashi", ["mhp"] = "Melayu Bali", ["mhq"] = "Mandan", ["mhr"] = "Mari Timur", ["mhs"] = "Buru", ["mht"] = "Mandahuaca", ["mhu"] = "Taraon", ["mhw"] = "Mbukushu", ["mhx"] = "Lhao Vo", ["mhy"] = "Ma'anyan", ["mhz"] = "Mor (Austronesia)", ["mi"] = "Maori", ["mia"] = "Miami", ["mib"] = "Mixtec Atatláhuca", ["mic"] = "Mi'kmaq", ["mid"] = "Mandaic", ["mie"] = "Mixtec Ocotepec", ["mif"] = "Mofu-Gudur", ["mig"] = "Mixtec San Miguel el Grande", ["mih"] = "Mixtec Chayuco", ["mii"] = "Mixtec Chigmecatitlán", ["mij"] = "Mungbam", ["mik"] = "Mikasuki", ["mil"] = "Mixtec Peñoles", ["mim"] = "Mixtec Alacatlatzala", ["min"] = "Minangkabau", ["min-ski"] = "Sakai", ["mio"] = "Mixtec Pinotepa Nacional", ["mip"] = "Mixtec Apasco-Apoala", ["miq"] = "Miskito", ["mir"] = "Mixe Isthmus", ["mit"] = "Mixtec Puebla Selatan", ["miu"] = "Mixtec Cacaloxtepec", ["miw"] = "Akoye", ["mix"] = "Mixtec Mixtepec", ["miy"] = "Mixtec Ayutla", ["miz"] = "Mixtec Coatzospan", ["mjb"] = "Makalero", ["mjc"] = "Mixtec San Juan Colorado", ["mjd"] = "Maidu Barat Laut", ["mje"] = "Muskum", ["mji"] = "Kim Mun", ["mjj"] = "Mawak", ["mjk"] = "Matukar", ["mjl"] = "Mandeali", ["mjm"] = "Medebur", ["mjn"] = "Mebu", ["mjo"] = "Malankuravan", ["mjp"] = "Malapandaram", ["mjq"] = "Malaryan", ["mjr"] = "Malavedan", ["mjs"] = "Miship", ["mjt"] = "Paharia Sawriya", ["mju"] = "Manna-Dora", ["mjv"] = "Mannan", ["mjw"] = "Karbi", ["mjx"] = "Mahali", ["mjy"] = "Mahican", ["mjz"] = "Majhi", ["mk"] = "Makedonia", ["mka"] = "Mbre", ["mkb"] = "Paharia Mal", ["mkc"] = "Siliput", ["mke"] = "Mawchi", ["mkf"] = "Miya", ["mkg"] = "Mak (Tiongkok)", ["mkh-asl-pro"] = "Proto-Aslian", ["mkh-ban-pro"] = "Proto-Bahnaric", ["mkh-kat-pro"] = "Proto-Katuic", ["mkh-khm-pro"] = "Proto-Khmuic", ["mkh-kmr-pro"] = "Proto-Khmeric", ["mkh-mmn"] = "Mon Pertengahan", ["mkh-mnc-pro"] = "Proto-Monic", ["mkh-mvi"] = "Vietnam Pertengahan", ["mkh-pal-pro"] = "Proto-Palaungic", ["mkh-pea-pro"] = "Proto-Pearic", ["mkh-pkn-pro"] = "Proto-Pakanic", ["mkh-pro"] = "Proto-Mon-Khmer", ["mkh-vie-pro"] = "Proto-Vietic", ["mki"] = "Dhatki", ["mkj"] = "Mokilese", ["mkk"] = "Byep", ["mkl"] = "Mokole", ["mkm"] = "Moklen", ["mkn"] = "Melayu Kupang", ["mko"] = "Mingang Doso", ["mkp"] = "Moikodi", ["mkq"] = "Miwok Bay", ["mkr"] = "Malas", ["mks"] = "Mixtec Silacayoapan", ["mkt"] = "Vamale", ["mku"] = "Maninka Konyanka", ["mkv"] = "Mafea", ["mkx"] = "Manobo Cinamiguin", ["mky"] = "Makian Timur", ["mkz"] = "Makasae", ["ml"] = "Malayalam", ["mla"] = "Tamambo", ["mlb"] = "Mbule", ["mlc"] = "Caolan", ["mle"] = "Manambu", ["mlf"] = "Mal", ["mlh"] = "Mape", ["mli"] = "Malimpung", ["mlj"] = "Miltu", ["mlk"] = "Ilwana", ["mll"] = "Malua Bay", ["mlm"] = "Mulam", ["mln"] = "Malango", ["mlo"] = "Mlomp", ["mlp"] = "Bargam", ["mlq"] = "Maninkakan Barat", ["mlr"] = "Vame", ["mls"] = "Masalit", ["mlu"] = "To'abaita", ["mlv"] = "Mwotlap", ["mlw"] = "Moloko", ["mlx"] = "Malfaxal", ["mlz"] = "Malaynon", ["mma"] = "Mama", ["mmb"] = "Momina", ["mmc"] = "Mazahua Michoacán", ["mmd"] = "Maonan", ["mme"] = "Mae", ["mmf"] = "Mundat", ["mmg"] = "Ambrym Utara", ["mmh"] = "Mehináku", ["mmi"] = "Musar", ["mmj"] = "Majhwar", ["mmk"] = "Mukha-Dora", ["mml"] = "Man Met", ["mmm"] = "Maii", ["mmn"] = "Mamanwa", ["mmo"] = "Buang Mangga", ["mmp"] = "Musan", ["mmq"] = "Aisi", ["mmr"] = "Miao Xiangxi Barat", ["mmt"] = "Malalamai", ["mmu"] = "Mmaala", ["mmv"] = "Miriti", ["mmw"] = "Emae", ["mmx"] = "Madak", ["mmy"] = "Migaama", ["mmz"] = "Mabaale", ["mn"] = "Mongolia", ["mna"] = "Mbula", ["mnb"] = "Muna", ["mnc"] = "Manchu", ["mnd"] = "Mondé", ["mne"] = "Naba", ["mnf"] = "Mundani", ["mng"] = "Mnong Timur", ["mnh"] = "Mono (Kongo)", ["mni"] = "Manipuri", ["mnj"] = "Munji", ["mnk"] = "Mandinka", ["mnl"] = "Tiale", ["mnm"] = "Mapena", ["mnn"] = "Mnong Selatan", ["mnp"] = "Min Bei", ["mnq"] = "Minriq", ["mnr"] = "Mono (California)", ["mns"] = "Mansi", ["mnt"] = "Maykulan", ["mnu"] = "Mer", ["mnv"] = "Rennellese", ["mnw"] = "Mon", ["mnw-tha"] = "Mon Thai", ["mnx"] = "Manikion", ["mny"] = "Manyawa", ["mnz"] = "Migani", ["moa"] = "Mwan", ["moc"] = "Mocoví", ["mod"] = "Mobilian", ["moe"] = "Montagnais", ["mog"] = "Mongondow", ["moh"] = "Mohawk", ["moi"] = "Mboi", ["moj"] = "Monzombo", ["mok"] = "Morori", ["mom"] = "Monimbo", ["moo"] = "Monom", ["mop"] = "Maya Mopan", ["moq"] = "Mor (Papua)", ["mor"] = "Moro", ["mos"] = "Moore", ["mot"] = "Barí", ["mou"] = "Mogum", ["mov"] = "Mojave", ["mow"] = "Moi (Kongo)", ["mox"] = "Molima", ["moy"] = "Shekkacho", ["moz"] = "Mukulu", ["mpa"] = "Mpoto", ["mpb"] = "Mullukmulluk", ["mpc"] = "Mangarayi", ["mpd"] = "Machinere", ["mpe"] = "Majang", ["mpg"] = "Marba", ["mph"] = "Maung", ["mpi"] = "Mpade", ["mpj"] = "Martu Wangka", ["mpk"] = "Mbara (Chad)", ["mpl"] = "Watut Pertengahan", ["mpm"] = "Mixtec Yosondúa", ["mpn"] = "Mindiri", ["mpo"] = "Miu", ["mpp"] = "Migabac", ["mpq"] = "Matís", ["mpr"] = "Vangunu", ["mps"] = "Dadibi", ["mpt"] = "Mian", ["mpu"] = "Makuráp", ["mpv"] = "Mungkip", ["mpw"] = "Mapidian", ["mpx"] = "Misima-Paneati", ["mpy"] = "Mapia", ["mpz"] = "Mpi", ["mqa"] = "Maba", ["mqb"] = "Mbuko", ["mqc"] = "Mangole", ["mqe"] = "Matepi", ["mqf"] = "Momuna", ["mqg"] = "Kutai Hulu", ["mqh"] = "Mixtec Tlazoyaltepec", ["mqi"] = "Mariri", ["mqj"] = "Mamasa", ["mqk"] = "Manobo Rajah Kabunsuwan", ["mql"] = "Mbelime", ["mqm"] = "Marquesan Selatan", ["mqn"] = "Moronene", ["mqo"] = "Modole", ["mqp"] = "Manipa", ["mqq"] = "Minokok", ["mqr"] = "Mander", ["mqs"] = "Makian Barat", ["mqt"] = "Mok", ["mqu"] = "Mandari", ["mqv"] = "Mosimo", ["mqw"] = "Murupi", ["mqx"] = "Mamuju", ["mqy"] = "Manggarai", ["mqz"] = "Malasanga", ["mr"] = "Marathi", ["mra"] = "Mlabri", ["mrb"] = "Marino", ["mrc"] = "Maricopa", ["mrd"] = "Magar Barat", ["mre"] = "Isyarat Martha's Vineyard", ["mrf"] = "Elseng", ["mrg"] = "Mising", ["mrh"] = "Chin Mara", ["mrj"] = "Mari Barat", ["mrk"] = "Hmwaveke", ["mrl"] = "Mortlockese", ["mrm"] = "Merlav", ["mrn"] = "Cheke Holo", ["mro"] = "Mru", ["mrp"] = "Morouas", ["mrq"] = "Marquesan Utara", ["mrr"] = "Maria Hill", ["mrs"] = "Maragus", ["mrt"] = "Margi", ["mru"] = "Mono (Kamerun)", ["mrv"] = "Mangarevan", ["mrw"] = "Maranao", ["mrx"] = "Dineor", ["mry"] = "Karaga Mandaya", ["mrz"] = "Marind", ["ms"] = "Melayu", ["ms-tma"] = "Talang Mamak", ["msb"] = "Masbatenyo", ["msc"] = "Maninka Sankaran", ["msd"] = "Isyarat Maya Yucatec", ["mse"] = "Musey", ["msf"] = "Mekwei", ["msg"] = "Moraid", ["msi"] = "Melayu Sabah", ["msj"] = "Ma", ["msk"] = "Mansaka", ["msl"] = "Molof", ["msm"] = "Manobo Agusan", ["msn"] = "Vurës", ["mso"] = "Mombum", ["msp"] = "Maritsauá", ["msq"] = "Caac", ["msr"] = "Isyarat Mongolia", ["mss"] = "Masela Barat", ["msu"] = "Musom", ["msv"] = "Maslam", ["msw"] = "Mansoanka", ["msx"] = "Moresada", ["msy"] = "Aruamu", ["msz"] = "Momare", ["mt"] = "Malta", ["mta"] = "Manobo Cotabato", ["mtb"] = "Anyin Morofo", ["mtc"] = "Munit", ["mtd"] = "Mualang", ["mte"] = "Alu", ["mtf"] = "Murik (Papua)", ["mtg"] = "Una", ["mth"] = "Munggui", ["mti"] = "Maiwa (Papua)", ["mtj"] = "Moskona", ["mtk"] = "Mbe'", ["mtl"] = "Montol", ["mtm"] = "Mator", ["mtn"] = "Matagalpa", ["mto"] = "Mixe Totontepec", ["mtp"] = "Wichí Lhamtés Nocten", ["mtq"] = "Muong", ["mtr"] = "Mewari", ["mts"] = "Yora", ["mtt"] = "Mota", ["mtu"] = "Mixtec Tututepec", ["mtv"] = "Asaro'o", ["mtw"] = "Magahat", ["mtx"] = "Mixtec Tidaá", ["mty"] = "Nabi", ["mua"] = "Mundang", ["mub"] = "Mubi", ["muc"] = "Mbu'", ["mud"] = "Aleut Mednyj", ["mue"] = "Media Lengua", ["mug"] = "Musgu", ["muh"] = "Mündü", ["mui"] = "Musi", ["mui-plm"] = "Palembang", -- hanya dipakai di Wikikamus ["muj"] = "Mabire", ["mum"] = "Maiwala", ["mun-pro"] = "Proto-Munda", ["muo"] = "Nyong", ["mup"] = "Malvi", ["muq"] = "Miao Xiangxi Timur", ["mur"] = "Murle", ["mus"] = "Creek", ["mut"] = "Muria Barat", ["muu"] = "Yaaku", ["muv"] = "Muthuvan", ["mux"] = "Bo-Ung", ["muy"] = "Muyang", ["muz"] = "Mursi", ["mva"] = "Manam", ["mvb"] = "Mattole", ["mvd"] = "Mamboru", ["mvg"] = "Mixtec Yucuañe", ["mvh"] = "Mire", ["mvi"] = "Miyako", ["mvk"] = "Mekmek", ["mvl"] = "Mbara (Australia)", ["mvm"] = "Muya", ["mvn"] = "Minaveha", ["mvo"] = "Marovo", ["mvp"] = "Duri", ["mvq"] = "Moere", ["mvr"] = "Marau", ["mvs"] = "Massep", ["mvt"] = "Mpotovoro", ["mvu"] = "Marfa", ["mvv"] = "Murut Tagal", ["mvw"] = "Machinga", ["mvx"] = "Meoswar", ["mvy"] = "Indus Kohistani", ["mvz"] = "Mesqan", ["mwa"] = "Mwatebu", ["mwb"] = "Juwal", ["mwc"] = "Are", ["mwe"] = "Mwera", ["mwf"] = "Murrinh-Patha", ["mwg"] = "Aiklep", ["mwh"] = "Mouk-Aria", ["mwi"] = "Labo", ["mwk"] = "Maninkakan Kita", ["mwl"] = "Mirandese", ["mwm"] = "Sar", ["mwn"] = "Nyamwanga", ["mwo"] = "Maewo Tengah", ["mwp"] = "Kala Lagaw Ya", ["mwq"] = "Chin Mün", ["mwr"] = "Marwari", ["mws"] = "Mwimbi-Muthambi", ["mwt"] = "Moken", ["mwu"] = "Mittu", ["mwv"] = "Mentawai", ["mww"] = "Hmong Putih", ["mwz"] = "Moingi", ["mxa"] = "Mixtec Oaxaca Barat Laut", ["mxb"] = "Mixtec Tezoatlán", ["mxd"] = "Modang", ["mxe"] = "Mele-Fila", ["mxf"] = "Malgbe", ["mxg"] = "Mbangala", ["mxh"] = "Mvuba", ["mxi"] = "Mozarabic", ["mxj"] = "Miju", ["mxk"] = "Monumbo", ["mxl"] = "Gbe Maxi", ["mxm"] = "Meramera", ["mxn"] = "Moi", ["mxo"] = "Mbowe", ["mxp"] = "Mixe Tlahuitoltepec", ["mxq"] = "Mixe Juquila", ["mxr"] = "Murik (Malaysia)", ["mxs"] = "Mixtec Huitepec", ["mxt"] = "Mixtec Jamiltepec", ["mxu"] = "Mada (Kamerun)", ["mxv"] = "Mixtec Metlatónoc", ["mxw"] = "Namo", ["mxx"] = "Mahou", ["mxy"] = "Mixtec Nochixtlán Tenggara", ["mxz"] = "Masela Tengah", ["my"] = "Burma", ["myb"] = "Mbay", ["myc"] = "Mayeka", ["mye"] = "Myene", ["myf"] = "Bambassi", ["myg"] = "Manta", ["myh"] = "Makah", ["myj"] = "Mangayat", ["myk"] = "Senoufo Mamara", ["myl"] = "Moma", ["mym"] = "Me'en", ["myn-chl"] = "Ch'olti'", ["myn-pro"] = "Proto-Maya", ["myo"] = "Anfillo", ["myp"] = "Pirahã", ["myr"] = "Muniche", ["mys"] = "Mesmes", ["myu"] = "Mundurukú", ["myv"] = "Erzya", ["myw"] = "Muyuw", ["myx"] = "Masaba", ["myy"] = "Macuna", ["myz"] = "Mandaic Klasik", ["mza"] = "Mixtec Santa María Zacatepec", ["mzb"] = "Berber Sahara Utara", ["mzc"] = "Isyarat Madagaskar", ["mzd"] = "Malimba", ["mze"] = "Morawa", ["mzg"] = "Isyarat Monastic", ["mzh"] = "Wichí Lhamtés Güisnay", ["mzi"] = "Mazatec Ixcatlán", ["mzj"] = "Manya", ["mzk"] = "Mambila Nigeria", ["mzl"] = "Mixe Mazatlán", ["mzm"] = "Mumuye", ["mzn"] = "Mazanderani", ["mzo"] = "Matipuhy", ["mzp"] = "Movima", ["mzq"] = "Mori Atas", ["mzr"] = "Marúbo", ["mzs"] = "Makau", ["mzt"] = "Mintil", ["mzu"] = "Inapang", ["mzv"] = "Manza", ["mzw"] = "Deg", ["mzx"] = "Mawayana", ["mzy"] = "Isyarat Mozambik", ["mzz"] = "Maiadomu", ["na"] = "Nauru", ["naa"] = "Namla", ["nab"] = "Nambikwara", ["nac"] = "Narak", ["nae"] = "Naka'ela", ["naf"] = "Nabak", ["nag"] = "Naga Pijin", ["nah"] = "Nahuatl", ["nai-ala"] = "Alazapa", ["nai-bay"] = "Bayogoula", ["nai-bvy"] = "Yokuts Buena Vista", ["nai-cal"] = "Calusa", ["nai-chi"] = "Chiquimulilla", ["nai-chu-pro"] = "Proto-Chumash", ["nai-cig"] = "Ciguayo", ["nai-ckn-pro"] = "Proto-Chinookan", ["nai-dly"] = "Yokuts Delta", ["nai-gsy"] = "Gashowu", ["nai-guz"] = "Guazacapán", ["nai-hit"] = "Hitchiti", ["nai-ipa"] = "Ipai", ["nai-jtp"] = "Jutiapa", ["nai-jum"] = "Jumaytepeque", ["nai-kat"] = "Kathlamet", ["nai-klp-pro"] = "Proto-Kalapuyan", ["nai-knm"] = "Konomihu", ["nai-kry"] = "Yokuts Sungai Kings", ["nai-kum"] = "Kumeyaay", ["nai-mac"] = "Macoris", ["nai-mdu-pro"] = "Proto-Maidun", ["nai-miz-pro"] = "Proto-Mixe-Zoque", ["nai-mus-pro"] = "Proto-Muskogean", ["nai-nao"] = "Naolan", ["nai-nrs"] = "Shasta New River", ["nai-nvy"] = "Yokuts Lembah Utara", ["nai-okw"] = "Okwanuchu", ["nai-per"] = "Pericú", ["nai-pic"] = "Picuris", ["nai-plp-pro"] = "Proto-Plateau Penutian", ["nai-ply"] = "Palewyami", ["nai-pom-pro"] = "Proto-Pomo", ["nai-qng"] = "Quinigua", ["nai-sca-pro"] = "Proto-Siouan-Catawban", ["nai-sin"] = "Sinacantán", ["nai-sln"] = "Lenca El Salvador", ["nai-spt"] = "Sahaptin", ["nai-svy"] = "Yokuts Lembah Selatan", ["nai-tap"] = "Tapachultec", ["nai-taw"] = "Tawasa", ["nai-teq"] = "Tequistlatec", ["nai-tip"] = "Tipai", ["nai-tky"] = "Yokuts Tule-Kaweah", ["nai-tot-pro"] = "Proto-Totozoquean", ["nai-tsi-pro"] = "Proto-Tsimshianic", ["nai-utn-pro"] = "Proto-Utian", ["nai-wai"] = "Waikuri", ["nai-yup"] = "Yupiltepeque", ["naj"] = "Nalu", ["nak"] = "Nakanai", ["nal"] = "Nalik", ["nam"] = "Ngan'gityemerri", ["nan"] = "Min Nan", ["nan-hbl"] = "Hokkien", -- hanya dipakai di Wikikamus ["nan-tws"] = "Tiociu", -- hanya dipakai di Wikikamus ["nao"] = "Naaba", ["nap"] = "Neapolitan", ["naq"] = "Khoekhoe", ["nar"] = "Iguta", ["nas"] = "Nasioi", ["nat"] = "Hungworo", ["naw"] = "Nawuri", ["nax"] = "Nakwi", ["nay"] = "Ngarrindjeri", ["naz"] = "Nahuatl Coatepec", ["nb"] = "Norwegia Bokmål", ["nba"] = "Nyemba", ["nbb"] = "Ndoe", ["nbc"] = "Chang", ["nbd"] = "Ngbinda", ["nbe"] = "Naga Konyak", ["nbg"] = "Nagarchal", ["nbh"] = "Ngamo", ["nbi"] = "Naga Mao", ["nbj"] = "Ngarinman", ["nbk"] = "Nake", ["nbm"] = "Ngbaka Ma'bo", ["nbn"] = "Kuri", ["nbo"] = "Nkukoli", ["nbp"] = "Nnam", ["nbq"] = "Nggem", ["nbr"] = "Numana", ["nbs"] = "Isyarat Namibia", ["nbt"] = "Na", ["nbu"] = "Naga Rongmei", ["nbv"] = "Ngamambo", ["nbw"] = "Ngbandi Selatan", ["nby"] = "Ningera", ["nca"] = "Iyo", ["ncb"] = "Nikobar Tengah", ["ncc"] = "Ponam", ["ncd"] = "Nachering", ["nce"] = "Yale", ["ncf"] = "Notsi", ["ncg"] = "Nisga'a", ["nch"] = "Nahuatl Huasteca Tengah", ["nci"] = "Nahuatl Klasik", ["ncj"] = "Nahuatl Puebla Utara", ["nck"] = "Nakara", ["ncl"] = "Nahuatl Michoacán", ["ncm"] = "Nambo", ["ncn"] = "Nauna", ["nco"] = "Sibe", ["ncr"] = "Ncane", ["ncs"] = "Isyarat Nikaragua", ["nct"] = "Naga Chothe", ["ncu"] = "Chumburung", ["ncx"] = "Nahuatl Puebla Tengah", ["ncz"] = "Natchez", ["nd"] = "Ndebele Utara", ["nda"] = "Ndasa", ["ndb"] = "Kenswei Nsei", ["ndc"] = "Ndau", ["ndd"] = "Nde-Nsele-Nta", ["ndf"] = "Nadruvian", ["ndg"] = "Ndengereko", ["ndh"] = "Ndali", ["ndi"] = "Chamba Leko", ["ndj"] = "Ndamba", ["ndk"] = "Ndaka", ["ndl"] = "Ndolo", ["ndm"] = "Ndam", ["ndn"] = "Ngundi", ["ndp"] = "Ndo", ["ndq"] = "Ndombe", ["ndr"] = "Ndoola", ["nds"] = "Jerman Hilir", ["ndt"] = "Ndunga", ["ndu"] = "Dugun", ["ndv"] = "Ndut", ["ndw"] = "Ndobo", ["ndx"] = "Nduga", ["ndy"] = "Lutos", ["ndz"] = "Ndogo", ["ne"] = "Nepal", ["nea"] = "Ngad'a Timur", ["neb"] = "Toura", ["nec"] = "Nedebang", ["ned"] = "Nde-Gbite", ["nee"] = "Kumak", ["nef"] = "Nefamese", ["neg"] = "Negidal", ["neh"] = "Nyenkha", ["nej"] = "Neko", ["nek"] = "Neku", ["nem"] = "Nemi", ["nen"] = "Nengone", ["neo"] = "Ná-Meo", ["neq"] = "Mixe Tengah Utara", ["ner"] = "Yahadian", ["nes"] = "Kinnauri Bhoti", ["net"] = "Nete", ["neu"] = "Neo", ["nev"] = "Nyaheun", ["new"] = "Newar", ["nex"] = "Neme", ["ney"] = "Neyo", ["nez"] = "Nez Perce", ["nfa"] = "Dhao", ["nfd"] = "Ahwai", ["nfl"] = "Aiwoo", ["nfr"] = "Nafaanra", ["nfu"] = "Mfumte", ["ng"] = "Ndonga", ["nga"] = "Ngbaka", ["ngb"] = "Ngbandi Utara", ["ngc"] = "Ngombe (Kongo)", ["ngd"] = "Ngando (Republik Afrika Tengah)", ["nge"] = "Ngemba", ["ngf-pro"] = "Proto-Trans-Papua", ["ngg"] = "Ngbaka Manza", ["ngh"] = "Nǀuu", ["ngi"] = "Ngizim", ["ngj"] = "Ngie", ["ngk"] = "Ngalkbun", ["ngl"] = "Lomwe", ["ngm"] = "Kreol Ngatik Men's", ["ngn"] = "Ngwo", ["ngo"] = "Ngoni", ["ngp"] = "Ngulu", ["ngq"] = "Ngoreme", ["ngr"] = "Nagu", ["ngs"] = "Gvoko", ["ngt"] = "Ngeq", ["ngu"] = "Nahuatl Guerrero", ["ngv"] = "Nagumi", ["ngw"] = "Ngwaba", ["ngx"] = "Nggwahyi", ["ngy"] = "Tibea", ["ngz"] = "Ngungwel", ["nha"] = "Nhanda", ["nhb"] = "Beng", ["nhc"] = "Nahuatl Tabasco", ["nhd"] = "Chiripá", ["nhe"] = "Nahuatl Huasteca Timur", ["nhf"] = "Nhuwala", ["nhg"] = "Nahuatl Tetelcingo", ["nhh"] = "Nahari", ["nhi"] = "Nahuatl Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla", ["nhk"] = "Nahuatl Cosoleacaque", ["nhm"] = "Nahuatl Morelos", ["nhn"] = "Nahuatl Tengah", ["nho"] = "Takuu", ["nhp"] = "Nahuatl Pajapan", ["nhq"] = "Nahuatl Huaxcaleca", ["nhr"] = "Naro", ["nht"] = "Nahuatl Ometepec", ["nhu"] = "Noone", ["nhv"] = "Nahuatl Temascaltepec", ["nhw"] = "Nahuatl Huasteca Barat", ["nhx"] = "Nahuatl Mecayapan", ["nhy"] = "Nahuatl Oaxaca Utara", ["nhz"] = "Nahuatl Santa María La Alta", ["nia"] = "Nias", ["nib"] = "Nakame", ["nic-bco-pro"] = "Proto-Benue-Kongo", ["nic-bod-pro"] = "Proto-Bantoid", ["nic-eov-pro"] = "Proto-Oti-Volta Timur", ["nic-gns-pro"] = "Proto-Gurunsi", ["nic-grf-pro"] = "Proto-Grassfields", ["nic-gur-pro"] = "Proto-Gur", ["nic-jkn-pro"] = "Proto-Jukunoid", ["nic-lcr-pro"] = "Proto-Hilir Sungai Cross", ["nic-ogo-pro"] = "Proto-Ogoni", ["nic-ovo-pro"] = "Proto-Oti-Volta", ["nic-plt-pro"] = "Proto-Plateau", ["nic-pro"] = "Proto-Niger-Kongo", ["nic-ubg-pro"] = "Proto-Ubangian", ["nic-ucr-pro"] = "Proto-Hulu Sungai Cross", ["nic-vco-pro"] = "Proto-Volta-Kongo", ["nid"] = "Ngandi", ["nie"] = "Niellim", ["nif"] = "Nek", ["nig"] = "Ngalakan", ["nih"] = "Nyiha", ["nii"] = "Nii", ["nij"] = "Ngaju", ["nik"] = "Nikobar Selatan", ["nil"] = "Nila", ["nim"] = "Nilamba", ["nin"] = "Ninzo", ["nio"] = "Nganasan", ["niq"] = "Nandi", ["nir"] = "Nimboran", ["nis"] = "Nimi", ["nit"] = "Kolami Tenggara", ["niu"] = "Niuean", ["niv"] = "Nivkh", ["niw"] = "Nimo", ["nix"] = "Hema", ["niy"] = "Ngiti", ["niz"] = "Ningil", ["nja"] = "Nzanyi", ["njb"] = "Naga Nocte", ["njh"] = "Naga Lotha", ["nji"] = "Gudanji", ["njj"] = "Njen", ["njl"] = "Njalgulgule", ["njm"] = "Angami", ["njn"] = "Naga Liangmai", ["njo"] = "Ao", ["njr"] = "Njerep", ["njs"] = "Nisa", ["njt"] = "Pijin Ndyuka-Trio", ["nju"] = "Ngadjunmaya", ["njx"] = "Kunyi", ["njy"] = "Njyem", ["njz"] = "Nyishi", ["nka"] = "Nkoya", ["nkb"] = "Naga Khoibu", ["nkc"] = "Nkongho", ["nkd"] = "Koireng", ["nke"] = "Duke", ["nkf"] = "Naga Inpui", ["nkg"] = "Nekgini", ["nkh"] = "Naga Khezha", ["nki"] = "Naga Thangal", ["nkj"] = "Nakai", ["nkk"] = "Nokuku", ["nkm"] = "Namat", ["nkn"] = "Nkangala", ["nko"] = "Nkonya", ["nkp"] = "Niuatoputapu", ["nkq"] = "Nkami", ["nkr"] = "Nukuoro", ["nks"] = "Asmat Utara", ["nkt"] = "Nyika", ["nku"] = "Kulango Bouna", ["nkw"] = "Nkutu", ["nkx"] = "Nkoroo", ["nkz"] = "Nkari", ["nl"] = "Belanda", ["nla"] = "Ngombale", ["nlc"] = "Nalca", ["nle"] = "Nyala Timur", ["nlg"] = "Gela", ["nli"] = "Grangali", ["nlj"] = "Nyali", ["nlk"] = "Yali Ninia", ["nll"] = "Nihali", ["nlm"] = "Mankiyali", ["nlo"] = "Ngul", ["nlq"] = "Naga Lao", ["nlu"] = "Nchumbulu", ["nlv"] = "Nahuatl Orizaba", ["nlw"] = "Walangama", ["nlx"] = "Nahali", ["nly"] = "Nyamal", ["nlz"] = "Nalögo", ["nma"] = "Naga Maram", ["nmb"] = "Big Nambas", ["nmc"] = "Ngam", ["nmd"] = "Ndumu", ["nme"] = "Naga Mzieme", ["nmf"] = "Naga Tangkhul", ["nmg"] = "Kwasio", ["nmh"] = "Naga Monsang", ["nmi"] = "Nyam", ["nmj"] = "Ngombe (Republik Afrika Tengah)", ["nmk"] = "Namakura", ["nml"] = "Ndemli", ["nmm"] = "Manangba", ["nmn"] = "ǃXóõ", ["nmo"] = "Naga Moyon", ["nmp"] = "Nimanbur", ["nmq"] = "Nambya", ["nmr"] = "Nimbari", ["nms"] = "Letemboi", ["nmt"] = "Namonuito", ["nmu"] = "Maidu Timur Laut", ["nmv"] = "Ngamini", ["nmw"] = "Nimoa", ["nmy"] = "Namuyi", ["nmz"] = "Nawdm", ["nn"] = "Norwegia Nynorsk", ["nna"] = "Nyangumarta", ["nnb"] = "Nande", ["nnc"] = "Nancere", ["nnd"] = "Ambae Barat", ["nne"] = "Ngandyera", ["nnf"] = "Ngaing", ["nng"] = "Naga Maring", ["nnh"] = "Ngiemboon", ["nni"] = "Nuaulu Utara", ["nnj"] = "Nyangatom", ["nnk"] = "Nankina", ["nnl"] = "Naga Rengma Utara", ["nnm"] = "Namia", ["nnn"] = "Ngete", ["nnp"] = "Wancho", ["nnq"] = "Ngindo", ["nnr"] = "Narungga", ["nnt"] = "Nanticoke", ["nnu"] = "Dwang", ["nnv"] = "Nukunu", ["nnw"] = "Nuni Selatan", ["nnx"] = "Ngong", ["nny"] = "Nyangga", ["nnz"] = "Nda'nda'", ["no"] = "Norwegia", ["noa"] = "Woun Meu", ["noc"] = "Nuk", ["nod"] = "Thai Utara", ["noe"] = "Nimadi", ["nof"] = "Nomane", ["nog"] = "Nogai", ["noh"] = "Nomu", ["noi"] = "Noiri", ["noj"] = "Nonuya", ["nok"] = "Nooksack", ["nol"] = "Nomlaki", ["nom"] = "Nocamán", ["non"] = "Norse Kuno", ["nop"] = "Numanggang", ["noq"] = "Ngongo", ["nos"] = "Nisu Timur", ["not"] = "Nomatsiguenga", ["nou"] = "Ewage-Notu", ["nov"] = "Novial", ["now"] = "Nyambo", ["noy"] = "Noy", ["noz"] = "Nayi", ["npa"] = "Phu Nar", ["npb"] = "Nupbikha", ["npg"] = "Ponyo", ["nph"] = "Phom", ["npl"] = "Nahuatl Puebla Tenggara", ["npn"] = "Mondropolon", ["npo"] = "Naga Pochuri", ["nps"] = "Nipsan", ["npu"] = "Naga Puimei", ["npy"] = "Napu", ["nqg"] = "Ede Nago", ["nqk"] = "Kura Ede Nago", ["nql"] = "Ngendelengo", ["nqm"] = "Ndom", ["nqn"] = "Nen", ["nqo"] = "N'Ko", ["nqq"] = "Naga Kyan-Karyaw", ["nqy"] = "Akyaung Ari", ["nr"] = "Ndebele Selatan", ["nra"] = "Ngom", ["nrb"] = "Nara", ["nrc"] = "Noric", ["nre"] = "Naga Rengma Selatan", ["nrf"] = "Norman", ["nrg"] = "Narango", ["nri"] = "Naga Chokri", ["nrk"] = "Ngarla", ["nrl"] = "Ngarluma", ["nrm"] = "Narom", ["nrn"] = "Norn", ["nrp"] = "Picene Utara", ["nrr"] = "Norra", ["nrt"] = "Kalapuya Utara", ["nru"] = "Narua", ["nrx"] = "Ngurmbur", ["nrz"] = "Lala (Papua)", ["nsa"] = "Naga Sangtam", ["nsb"] = "Nossob Hilir", ["nsc"] = "Nshi", ["nsd"] = "Nisu Selatan", ["nse"] = "Nsenga", ["nsg"] = "Ngasa", ["nsh"] = "Ngoshie", ["nsi"] = "Isyarat Nigeria", ["nsk"] = "Naskapi", ["nsl"] = "Isyarat Norwegia", ["nsm"] = "Sema", ["nsn"] = "Nehan", ["nso"] = "Sotho Utara", ["nsp"] = "Isyarat Nepal", ["nsq"] = "Miwok Sierra Utara", ["nsr"] = "Isyarat Maritim", ["nss"] = "Nali", ["nst"] = "Tangsa", ["nsu"] = "Nahuatl Sierra Negra", ["nsv"] = "Nisu Barat Daya", ["nsw"] = "Navut", ["nsx"] = "Nsongo", ["nsy"] = "Nasal", ["nsz"] = "Nisenan", ["ntd"] = "Tidung Sesayap", ["nte"] = "Nathembo", ["ntg"] = "Ngantangarra", ["nti"] = "Natioro", ["ntj"] = "Ngaanyatjarra", ["ntk"] = "Ikoma", ["ntm"] = "Nateni", ["nto"] = "Ntomba", ["ntp"] = "Tepehuan Utara", ["ntr"] = "Delo", ["nts"] = "Natagaimas", ["ntu"] = "Natügu", ["ntw"] = "Nottoway", ["ntx"] = "Somra", ["nty"] = "Mantsi", ["nua"] = "Yuaga", ["nub-har"] = "Haraza", ["nub-pro"] = "Proto-Nubia", ["nuc"] = "Nukuini", ["nud"] = "Ngala", ["nue"] = "Ngundu", ["nuf"] = "Nusu", ["nug"] = "Nungali", ["nuh"] = "Ndunda", ["nui"] = "Ngumbi", ["nuj"] = "Nyole (Uganda)", ["nuk"] = "Nootka", ["nul"] = "Nusa Laut", ["num"] = "Niuafo'ou", ["nun"] = "Anong", ["nuo"] = "Nguôn", ["nup"] = "Nupe", ["nuq"] = "Nukumanu", ["nur"] = "Nuguria", ["nus"] = "Nuer", ["nut"] = "Nung", ["nuu"] = "Ngbundu", ["nuv"] = "Nuni Utara", ["nuw"] = "Nguluwan", ["nux"] = "Mehek", ["nuy"] = "Nunggubuyu", ["nuz"] = "Nahuatl Tlamacazapa", ["nv"] = "Navajo", ["nvh"] = "Nasarian", ["nvm"] = "Namiae", ["nvo"] = "Nyokon", ["nwa"] = "Nawathinehena", ["nwb"] = "Nyabwa", ["nwc"] = "Newar Klasik", ["nwe"] = "Ngwe", ["nwi"] = "Tanna Barat Daya", ["nwm"] = "Nyamusa-Molo", ["nwo"] = "Nauo", ["nwr"] = "Nawaru", ["nwx"] = "Newar Pertengahan", ["nwy"] = "Nottoway-Meherrin", ["nxa"] = "Nauete", ["nxd"] = "Ngando (Kongo)", ["nxe"] = "Nage", ["nxg"] = "Ngadha", ["nxi"] = "Nindi", ["nxl"] = "Nuaulu Selatan", ["nxm"] = "Numidia", ["nxn"] = "Ngawun", ["nxo"] = "Ndambomo", ["nxq"] = "Naxi", ["nxr"] = "Ninggerum", ["nxu"] = "Narau", ["nxx"] = "Nafri", ["ny"] = "Chichewa", ["nyb"] = "Nyangbo", ["nyc"] = "Nyanga-li", ["nyd"] = "Nyole (Kenya)", ["nye"] = "Nyengo", ["nyf"] = "Giryama", ["nyg"] = "Nyindu", ["nyh"] = "Nyigina", ["nyi"] = "Nyimang", ["nyj"] = "Nyanga (Kongo)", ["nyk"] = "Nyaneka", ["nyl"] = "Nyeu", ["nym"] = "Nyamwezi", ["nyn"] = "Nyankole", ["nyo"] = "Nyoro", ["nyp"] = "Nyang'i", ["nys"] = "Nyunga", ["nyt"] = "Nyawaygi", ["nyu"] = "Nyungwe", ["nyv"] = "Nyulnyul", ["nyw"] = "Nyaw", ["nyx"] = "Nganyaywana", ["nyy"] = "Nyakyusa", ["nza"] = "Mbembe Tigon", ["nzb"] = "Njebi", ["nzd"] = "Nzadi", ["nzi"] = "Nzima", ["nzk"] = "Nzakara", ["nzm"] = "Naga Zeme", ["nzs"] = "Isyarat Selandia Baru", ["nzu"] = "Teke Tengah", ["nzy"] = "Nzakambay", ["nzz"] = "Dogon Nanga Dama", ["oaa"] = "Orok", ["oac"] = "Oroch", ["oav"] = "Avar Kuno", ["obi"] = "Obispeño", ["obk"] = "Bontoc Selatan", ["obl"] = "Oblo", ["obm"] = "Moabite", ["obo"] = "Manobo Obo", ["obr"] = "Burma Kuno", ["obt"] = "Breton Kuno", ["obu"] = "Obulom", ["oc"] = "Occitan", ["oca"] = "Ocaina", ["och"] = "Tionghoa Kuno", ["oco"] = "Kernowek Kuno", ["ocu"] = "Tlahuica", ["oda"] = "Odut", ["odk"] = "Od", ["odt"] = "Belanda Kuno", ["odu"] = "Odual", ["ofo"] = "Ofo", ["ofs"] = "Frisia Kuno", ["ofu"] = "Efutop", ["ogb"] = "Ogbia", ["ogc"] = "Ogbah", ["oge"] = "Georgia Kuno", ["ogg"] = "Ogbogolo", ["ogo"] = "Khana", ["ogu"] = "Ogbronuagum", ["ohu"] = "Hungaria Kuno", ["oia"] = "Oirata", ["oin"] = "One Inebu", ["oj"] = "Ojibwe", ["ojb"] = "Ojibwa Barat Laut", ["ojc"] = "Ojibwa Tengah", ["ojg"] = "Ojibwa Timur", ["ojp"] = "Jepang Kuno", ["ojs"] = "Ojibwa Severn", ["ojv"] = "Jawa Ontong", ["ojw"] = "Ojibwa Barat", ["oka"] = "Okanagan", ["okb"] = "Okobo", ["okd"] = "Okodia", ["oke"] = "Okpe (Edo Barat Daya)", ["okg"] = "Kok-Paponk", ["okh"] = "Koresh-e Rostam", ["oki"] = "Okiek", ["okj"] = "Oko-Juwoi", ["okk"] = "One Kwamtim", ["okl"] = "Isyarat Kent Kuno", ["okm"] = "Korea Pertengahan", ["okn"] = "Oki-No-Erabu", ["oko"] = "Korea Kuno", ["okr"] = "Kirike", ["oks"] = "Oko-Eni-Osayen", ["oku"] = "Oku", ["okv"] = "Orokaiva", ["okx"] = "Okpe (Edo Barat Laut)", ["okz"] = "Khmer Kuno", ["old"] = "Mochi", ["ole"] = "Olekha", ["olm"] = "Oloma", ["olo"] = "Livvi", ["olr"] = "Olrat", ["olt"] = "Lithuania Kuno", ["olu"] = "Kuvale", ["om"] = "Oromo", ["oma"] = "Omaha-Ponca", ["omb"] = "Omba", ["omc"] = "Mochica", ["omg"] = "Omagua", ["omi"] = "Omi", ["omk"] = "Omok", ["oml"] = "Ombo", ["omn"] = "Minoan", ["omo"] = "Utarmbung", ["omp"] = "Manipuri Kuno", ["omq-cha-pro"] = "Proto-Chatino", ["omq-maz-pro"] = "Proto-Mazatec", ["omq-mix-pro"] = "Proto-Mixtecan", ["omq-mxt-pro"] = "Proto-Mixtec", ["omq-otp-pro"] = "Proto-Oto-Pamean", ["omq-pro"] = "Proto-Oto-Manguean", ["omq-tel"] = "Mixtec Teposcolula", ["omq-teo"] = "Chatino Teojomulco", ["omq-tri-pro"] = "Proto-Trique", ["omq-zap-pro"] = "Proto-Zapotecan", ["omq-zpc-pro"] = "Proto-Zapotec", ["omr"] = "Marathi Kuno", ["omt"] = "Omotik", ["omu"] = "Omurano", ["omv-aro-pro"] = "Proto-Aroid", ["omv-diz-pro"] = "Proto-Dizoid", ["omv-pro"] = "Proto-Omotic", ["omw"] = "Tairora Selatan", ["omx"] = "Mon Kuno", ["ona"] = "Selk'nam", ["onb"] = "Lingao", ["one"] = "Oneida", ["ong"] = "Olo", ["oni"] = "Onin", ["onj"] = "Onjob", ["onk"] = "One Kabore", ["onn"] = "Onobasulu", ["ono"] = "Onondaga", ["onp"] = "Sartang", ["onr"] = "One Utara", ["ons"] = "Ono", ["ont"] = "Ontenu", ["onu"] = "Unua", ["onw"] = "Nubia Kuno", ["onx"] = "Pijin Onin", ["ood"] = "O'odham", ["oog"] = "Ong", ["oon"] = "Önge", ["oor"] = "Oorlams", ["oos"] = "Ossetik Kuno", ["opa"] = "Okpamheri", ["opk"] = "Kopkaka", ["opm"] = "Oksapmin", ["opo"] = "Opao", ["opt"] = "Opata", ["opy"] = "Ofayé", ["or"] = "Oriya", ["ora"] = "Oroha", ["ore"] = "Orejón", ["org"] = "Oring", ["orh"] = "Oroqen", ["oro"] = "Orokolo", ["orr"] = "Oruma", ["ort"] = "Adiwasi Oriya", ["oru"] = "Ormuri", ["orv"] = "Slavik Timur Kuno", ["orw"] = "Oro Win", ["orx"] = "Oro", ["orz"] = "Ormu", ["os"] = "Ossetia", ["os-pro"] = "Proto-Ossetic", ["osa"] = "Osage", ["osc"] = "Oscan", ["osi"] = "Using", ["osn"] = "Sunda Kuno", ["oso"] = "Ososo", ["osp"] = "Spanyol Kuno", ["ost"] = "Osatu", ["osu"] = "One Selatan", ["osx"] = "Saxon Kuno", ["ota"] = "Turki Ottoman", ["otb"] = "Tibet Kuno", ["otd"] = "Ot Danum", ["ote"] = "Otomi Mezquital", ["oti"] = "Oti", ["otk"] = "Turkik Kuno", ["otl"] = "Otomi Tilapa", ["otm"] = "Otomi Pegunungan Timur", ["otn"] = "Otomi Tenango", ["oto-otm-pro"] = "Proto-Otomi", ["oto-pro"] = "Proto-Otomian", ["otq"] = "Otomi Querétaro", ["otr"] = "Otoro", ["ots"] = "Otomi Estado de México", ["ott"] = "Otomi Temoaya", ["otu"] = "Otuke", ["otw"] = "Ottawa", ["otx"] = "Otomi Texcatepec", ["oty"] = "Tamil Kuno", ["otz"] = "Otomi Ixtenco", ["oub"] = "Glio-Oubi", ["oue"] = "Oune", ["oui"] = "Uighur Kuno", ["oum"] = "Ouma", ["ovd"] = "Elfdalia", ["owi"] = "Owiniga", ["owl"] = "Welsh Kuno", ["oyb"] = "Oy", ["oyd"] = "Oyda", ["oym"] = "Wayampi", ["oyy"] = "Oya'oya", ["ozm"] = "Koonzime", ["pa"] = "Punjab", ["paa-kom"] = "Kómnzo", ["paa-kwn"] = "Kuwani", ["paa-nha-pro"] = "Proto-Halmahera Utara", ["paa-nun"] = "Nungon", ["pab"] = "Pareci", ["pac"] = "Pacoh", ["pad"] = "Paumarí", ["pae"] = "Pagibete", ["paf"] = "Paranawát", ["pag"] = "Pangasinan", ["pah"] = "Tenharim", ["pai"] = "Pe", ["pak"] = "Parakanã", ["pal"] = "Persia Pertengahan", ["pam"] = "Kapampangan", ["PAN"] = "Proto-Austronesia", ["pao"] = "Paiute Utara", ["pap"] = "Papiamentu", ["paq"] = "Parya", ["par"] = "Panamint", ["pas"] = "Papasena", ["pat"] = "Papitalai", ["pau"] = "Palauan", ["pav"] = "Wari'", ["paw"] = "Pawnee", ["pax"] = "Pankararé", ["pay"] = "Pech", ["paz"] = "Pankararú", ["pbb"] = "Páez", ["pbc"] = "Patamona", ["pbe"] = "Popoloca Mezontla", ["pbf"] = "Popoloca Coyotepec", ["pbg"] = "Paraujano", ["pbh"] = "Panare", ["pbi"] = "Podoko", ["pbl"] = "Mak (Nigeria)", ["pbm"] = "Mazatec Puebla", ["pbn"] = "Kpasam", ["pbo"] = "Papel", ["pbp"] = "Badyara", ["pbr"] = "Pangwa", ["pbs"] = "Pame Tengah", ["pbv"] = "Pnar", ["pby"] = "Pyu", ["pca"] = "Popoloca Santa Inés Ahuatempan", ["pcb"] = "Pear", ["pcc"] = "Bouyei", ["pcd"] = "Picard", ["pce"] = "Palaung Ruching", ["pcf"] = "Paliyan", ["pcg"] = "Paniya", ["pch"] = "Pardhan", ["pci"] = "Duruwa", ["pcj"] = "Parenga", ["pck"] = "Paite", ["pcl"] = "Pardhi", ["pcm"] = "Pijin Nigeria", ["pcn"] = "Piti", ["pcp"] = "Pacahuara", ["pcw"] = "Pyapun", ["pda"] = "Anam", ["pdc"] = "Jerman Pennsylvania", ["pdi"] = "Pa Di", ["pdn"] = "Fedan", ["pdo"] = "Padoe", ["pdt"] = "Plautdietsch", ["pdu"] = "Kayan", ["pea"] = "Indonesia Peranakan", ["peb"] = "Pomo Timur", ["ped"] = "Mala (Papua)", ["pee"] = "Taje", ["pef"] = "Pomo Timur Laut", ["peg"] = "Pengo", ["peh"] = "Bonan", ["pei"] = "Chichimeca-Jonaz", ["pej"] = "Pomo Utara", ["pek"] = "Penchal", ["pel"] = "Pekal", ["pem"] = "Phende", ["peo"] = "Persia Kuno", ["pep"] = "Kunja", ["peq"] = "Pomo Selatan", ["pev"] = "Pémono", ["pex"] = "Petats", ["pey"] = "Peco", ["pez"] = "Penan Timur", ["pfa"] = "Pááfang", ["pfe"] = "Peere", ["pga"] = "Arab Juba", ["pgd"] = "Gandhari", ["pgg"] = "Pangwali", ["pgi"] = "Pagi", ["pgk"] = "Rerep", ["pgl"] = "Irlandia Primitif", ["pgn"] = "Paelignian", ["pgs"] = "Pangseng", ["pgu"] = "Isam", ["pgz"] = "Isyarat Papua Nugini", ["pha"] = "Pa-Hng", ["phd"] = "Phudagi", ["phg"] = "Phuong", ["phh"] = "Phukha", ["phi-din"] = "Agta Dinapigue", ["phi-kal-pro"] = "Proto-Kalamian", ["phi-nag"] = "Agta Nagtipunan", ["phi-pro"] = "Proto-Filipina", ["phk"] = "Phake", ["phl"] = "Phalura", ["phm"] = "Phimbi", ["phn"] = "Fenisia", ["pho"] = "Phunoi", ["phq"] = "Phana'", ["phr"] = "Pahari-Potwari", ["pht"] = "Phu Thai", ["phu"] = "Phuan", ["phv"] = "Pahlavani", ["phw"] = "Phangduwali", ["pi"] = "Pali", ["pia"] = "Pima Bajo", ["pib"] = "Yine", ["pic"] = "Pinji", ["pid"] = "Piaroa", ["pie"] = "Piro", ["pif"] = "Pingelapese", ["pig"] = "Pisabo", ["pih"] = "Pitcairn-Norfolk", ["pii"] = "Pini", ["pij"] = "Pijao", ["pil"] = "Yom", ["pim"] = "Powhatan", ["pin"] = "Piame", ["pio"] = "Piapoco", ["pip"] = "Pero", ["pir"] = "Piratapuyo", ["pis"] = "Pijin", ["pit"] = "Pitta-Pitta", ["piu"] = "Pintupi-Luritja", ["piv"] = "Pileni", ["piw"] = "Pimbwe", ["pix"] = "Piu", ["piy"] = "Piya-Kwonci", ["piz"] = "Pije", ["pjt"] = "Pitjantjatjara", ["pka"] = "Prakrit Ardhamagadhi", ["pkb"] = "Kipfokomo", ["pkc"] = "Baekje", ["pkg"] = "Pak-Tong", ["pkh"] = "Pankhu", ["pkn"] = "Pakanha", ["pko"] = "Pökoot", ["pkp"] = "Pukapukan", ["pkr"] = "Kurumba Attapady", ["pks"] = "Isyarat Pakistan", ["pkt"] = "Maleng", ["pku"] = "Paku", ["pl"] = "Polandia", ["pla"] = "Miani", ["plb"] = "Polonombauk", ["plc"] = "Palawano Tengah", ["ple"] = "Palu'e", ["plg"] = "Pilagá", ["plh"] = "Paulohi", ["plj"] = "Polci", ["plk"] = "Shina Kohistani", ["pll"] = "Palaung Shwe", ["pln"] = "Palenquero", ["plo"] = "Popoluca Oluta", ["plq"] = "Palaic", ["plr"] = "Senoufo Palaka", ["pls"] = "Popoloca San Marcos Tlalcoyalco", ["plu"] = "Palikur", ["plv"] = "Palawano Barat Daya", ["plw"] = "Palawano Brooke's Point", ["ply"] = "Bolyu", ["plz"] = "Paluan", ["pma"] = "Paama", ["pmb"] = "Pambia", ["pmd"] = "Pallanganmiddang", ["pme"] = "Pwaamei", ["pmf"] = "Pamona", ["pmh"] = "Prakrit Maharastri", ["pmi"] = "Pumi Utara", ["pmj"] = "Pumi Selatan", ["pmk"] = "Pamlico", ["pml"] = "Sabir", ["pmm"] = "Pol", ["pmn"] = "Pam", ["pmo"] = "Pom", ["PMP"] = "Proto-Melayu-Polinesia", ["pmq"] = "Pame Utara", ["pmr"] = "Paynamar", ["pms"] = "Piedmont", ["pmt"] = "Tuamotuan", ["pmu"] = "Panjabi Mirpur", ["pmw"] = "Miwok Plains", ["pmx"] = "Naga Poumei", ["pmy"] = "Melayu Papua", ["pmz"] = "Pame Selatan", ["pna"] = "Punan Bah-Biau", ["pnb"] = "Panjabi Barat", ["pnc"] = "Pannei", ["pnd"] = "Mpinda", ["pne"] = "Penan Barat", ["png"] = "Pongu", ["pnh"] = "Penrhyn", ["pni"] = "Aoheng", ["pnj"] = "Pinjarup", ["pnk"] = "Paunaca", ["pnl"] = "Paleni", ["pnm"] = "Punan Batu", ["pnn"] = "Pinai-Hagahai", ["pno"] = "Panobo", ["pnp"] = "Pancana", ["pnq"] = "Pana (Afrika Barat)", ["pnr"] = "Panim", ["pns"] = "Ponosakan", ["pnt"] = "Yunani Pontic", ["pnu"] = "Bunu Jiongnai", ["pnv"] = "Pinigura", ["pnw"] = "Panyjima", ["pnx"] = "Phong-Kniang", ["pny"] = "Pinyin", ["pnz"] = "Pana (Afrika Tengah)", ["poc"] = "Poqomam", ["poe"] = "Popoloca San Juan Atzingo", ["pof"] = "Poke", ["pog"] = "Potiguára", ["poh"] = "Poqomchi'", ["poi"] = "Popoluca Pegunungan", ["pok"] = "Pokangá", ["pom"] = "Pomo Tenggara", ["pon"] = "Pohnpei", ["poo"] = "Pomo Tengah", ["pop"] = "Pwapwa", ["poq"] = "Popoluca Texistepec", ["pos"] = "Popoluca Sayula", ["pot"] = "Potawatomi", ["pov"] = "Kreol Guinea-Bissau", ["pow"] = "Popoloca San Felipe Otlaltepec", ["pox"] = "Polabia", ["poy"] = "Pogolo", ["poz-abi"] = "Abai", ["poz-bal"] = "Baliledo", ["poz-btk-pro"] = "Proto-Bungku-Tolaki", ["poz-cet-pro"] = "Proto-Melayu-Polinesia Tengah Timur", ["poz-hce-pro"] = "Proto-Halmahera-Cenderawasih", ["poz-lgx-pro"] = "Proto-Lampung", ["poz-mcm-pro"] = "Proto-Melayu-Chamik", ["poz-mly-pro"] = "Proto-Melayik", ["poz-msa-pro"] = "Proto-Melayu-Sumbawa", ["poz-oce-pro"] = "Proto-Oseanik", ["poz-pep-pro"] = "Proto-Polinesia Timur", ["poz-pnp-pro"] = "Proto-Polinesia Inti", ["poz-pol-pro"] = "Proto-Polinesia", ["poz-pro"] = "Proto-Melayu-Polinesia", ["poz-sml"] = "Melayu Sarawak", ["poz-ssw-pro"] = "Proto-Sulawesi Selatan", ["poz-sus-pro"] = "Proto-Sunda-Sulawesi", ["poz-swa-pro"] = "Proto-Sarawak Utara", ["poz-ter"] = "Melayu Terengganu", ["ppa"] = "Pao", ["ppe"] = "Papi", ["ppi"] = "Paipai", ["ppk"] = "Uma", ["ppl"] = "Pipil", ["ppm"] = "Papuma", ["ppn"] = "Papapana", ["ppo"] = "Folopa", ["ppq"] = "Pei", ["pps"] = "Popoloca San Luís Temalacayuca", ["ppt"] = "Pa", ["ppu"] = "Papora", ["pqa"] = "Pa'a", ["pqe-pro"] = "Proto-Melayu-Polinesia Timur", ["pqm"] = "Malecite-Passamaquoddy", ["pra-niy"] = "Prakrit Niya", ["prc"] = "Parachi", ["pre"] = "Principense", ["prf"] = "Paranan", ["prg"] = "Prusia Kuno", ["prh"] = "Porohanon", ["pri"] = "Paicî", ["prk"] = "Parauk", ["prl"] = "Isyarat Peru", ["prm"] = "Kibiri", ["prn"] = "Prasuni", ["pro"] = "Occitan Kuno", ["prq"] = "Ashéninka Perené", ["prr"] = "Puri", ["prt"] = "Phai", ["pru"] = "Puragi", ["prw"] = "Parawen", ["prx"] = "Purik", ["prz"] = "Isyarat Providencia", ["ps"] = "Pashto", ["psa"] = "Awyu Asue", ["psc"] = "Isyarat Persia", ["psd"] = "Isyarat Plains Indian", ["pse"] = "Melayu Barisan Selatan", ["psg"] = "Isyarat Penang", ["psh"] = "Pashayi Barat Daya", ["psi"] = "Pashayi Tenggara", ["psl"] = "Isyarat Puerto Riko", ["psm"] = "Pauserna", ["psn"] = "Panasuan", ["pso"] = "Isyarat Polandia", ["psp"] = "Isyarat Filipina", ["psq"] = "Pasi", ["psr"] = "Isyarat Portugis", ["pss"] = "Kaulong", ["psu"] = "Prakrit Sauraseni", ["psw"] = "Port Sandwich", ["psy"] = "Piscataway", ["pt"] = "Portugis", ["pta"] = "Pai Tavytera", ["pth"] = "Pataxó Hã-Ha-Hãe", ["pti"] = "Pintiini", ["ptn"] = "Patani", ["pto"] = "Zo'é", ["ptp"] = "Patep", ["ptq"] = "Pattapu", ["ptr"] = "Piamatsina", ["ptt"] = "Enrekang", ["ptu"] = "Bambam", ["ptv"] = "Port Vato", ["ptw"] = "Pentlatch", ["pty"] = "Pathiya", ["pua"] = "Purepecha", ["pub"] = "Purum", ["puc"] = "Punan Merap", ["pud"] = "Punan Aput", ["pue"] = "Puelche", ["puf"] = "Punan Merah", ["pug"] = "Phuie", ["pui"] = "Puinave", ["puj"] = "Punan Tubu", ["pum"] = "Puma", ["puo"] = "Puoc", ["pup"] = "Pulabu", ["puq"] = "Puquina", ["pur"] = "Puruborá", ["put"] = "Putoh", ["puu"] = "Punu", ["puw"] = "Puluwat", ["pux"] = "Puare", ["puy"] = "Purisimeño", ["pwa"] = "Pawaia", ["pwb"] = "Panawa", ["pwg"] = "Gapapaiwa", ["pwi"] = "Patwin", ["pwm"] = "Molbog", ["pwn"] = "Paiwan", ["pwo"] = "Pwo Barat", ["pwr"] = "Powari", ["pww"] = "Pwo Utara", ["pxm"] = "Mixe Quetzaltepec", ["pye"] = "Pye Krumen", ["pym"] = "Fyam", ["pyn"] = "Poyanáwa", ["pys"] = "Isyarat Paraguay", ["pyu"] = "Puyuma", ["pyx"] = "Tircul", ["pyy"] = "Pyen", ["pzh"] = "Pazeh", ["pzn"] = "Naga Para", ["qfa-adm-pro"] = "Proto-Great Andaman", ["qfa-bet-pro"] = "Proto-Be-Tai", ["qfa-cka-pro"] = "Proto-Chukotko-Kamchatka", ["qfa-hur-pro"] = "Proto-Hurro-Urartia", ["qfa-kad-pro"] = "Proto-Kadu", ["qfa-kms-pro"] = "Proto-Kam-Sui", ["qfa-kor-pro"] = "Proto-Korea", ["qfa-kra-pro"] = "Proto-Kra", ["qfa-lic-pro"] = "Proto-Hlai", ["qfa-onb-pro"] = "Proto-Be", ["qfa-ong-pro"] = "Proto-Ongan", ["qfa-tak-pro"] = "Proto-Kra-Dai", ["qfa-xgx-tuh"] = "Tuyuhun", ["qfa-xgx-tuo"] = "Tuoba", ["qfa-xgx-wuh"] = "Wuhuan", ["qfa-xgx-xbi"] = "Xianbei", ["qfa-yen-pro"] = "Proto-Yenisei", ["qfa-yuk-pro"] = "Proto-Yukaghir", ["qu"] = "Quechua", ["qua"] = "Quapaw", ["quc"] = "K'iche'", ["qui"] = "Quileute", ["qum"] = "Sipakapense", ["qun"] = "Quinault", ["quq"] = "Quinqui", ["quv"] = "Sacapulteco", ["qvy"] = "Queyu", ["qwc"] = "Quechua Klasik", ["qwe-kch"] = "Kichwa", ["qwm"] = "Kipchak", ["qwt"] = "Kwalhioqua-Tlatskanai", ["qxs"] = "Qiang Selatan", ["qya"] = "Quenya", ["qyp"] = "Quiripi", ["raa"] = "Dungmali", ["rab"] = "Chamling", ["rac"] = "Rasawa", ["rad"] = "Rade", ["raf"] = "Meohang Barat", ["rag"] = "Logooli", ["rah"] = "Rabha", ["rai"] = "Ramoaaina", ["raj"] = "Rajasthani", ["rak"] = "Tulu-Bohuai", ["ral"] = "Ralte", ["ram"] = "Canela", ["ran"] = "Riantana", ["rao"] = "Rao", ["rap"] = "Rapa Nui", ["raq"] = "Saam", ["rar"] = "Rarotongan", ["ras"] = "Tegali", ["rat"] = "Razajerdi", ["rau"] = "Raute", ["rav"] = "Sampang", ["raw"] = "Rawang", ["rax"] = "Rang", ["ray"] = "Rapa", ["raz"] = "Rahambuu", ["rbb"] = "Palaung Rumai", ["rbk"] = "Bontoc Utara", ["rbl"] = "Bikol Miraya", ["rcf"] = "Kreol Prancis Réunion", ["rdb"] = "Rudbari", ["rea"] = "Rerau", ["reb"] = "Rembong", ["ree"] = "Kayan Rejang", ["reg"] = "Kara (Tanzania)", ["rei"] = "Reli", ["rej"] = "Rejang", ["rel"] = "Rendille", ["rem"] = "Remo", ["ren"] = "Rengao", ["rer"] = "Rer Bare", ["res"] = "Reshe", ["ret"] = "Retta", ["rey"] = "Reyesano", ["rga"] = "Roria", ["rge"] = "Yunani Romani", ["rgk"] = "Rangkas", ["rgn"] = "Romagnol", ["rgr"] = "Resígaro", ["rgs"] = "Roglai Selatan", ["rgu"] = "Ringgou", ["rhg"] = "Rohingya", ["rhp"] = "Yahang", ["ria"] = "Reang", ["rif"] = "Tarifit", ["ril"] = "Riang", ["rim"] = "Nyaturu", ["rin"] = "Nungu", ["rir"] = "Ribun", ["rit"] = "Ritarungo", ["riu"] = "Riung", ["rjg"] = "Rajong", ["rji"] = "Raji", ["rjs"] = "Rajbanshi", ["rka"] = "Kraol", ["rkb"] = "Rikbaktsa", ["rkh"] = "Rakahanga-Manihiki", ["rki"] = "Rakhine", ["rkm"] = "Marka", ["rkt"] = "Kamta", ["rkw"] = "Arakwal", ["rm"] = "Romansch", ["rma"] = "Rama", ["rmb"] = "Rembarunga", ["rmc"] = "Romani Karpathia", ["rmd"] = "Denmark Traveller", ["rme"] = "Angloromani", ["rmf"] = "Romani Kalo Finlandia", ["rmg"] = "Norwegia Traveller", ["rmh"] = "Murkim", ["rmi"] = "Lomavren", ["rmk"] = "Romkun", ["rml"] = "Romani Baltik", ["rmm"] = "Roma", ["rmn"] = "Romani Balkan", ["rmo"] = "Romani Sinte", ["rmp"] = "Rempi", ["rmq"] = "Caló", ["rms"] = "Isyarat Romania", ["rmt"] = "Domari", ["rmu"] = "Romani Tavringer", ["rmv"] = "Romanova", ["rmw"] = "Romani Welsh", ["rmx"] = "Romam", ["rmy"] = "Romani Vlax", ["rmz"] = "Marma", ["rnd"] = "Ruwund", ["rng"] = "Ronga", ["rnl"] = "Ranglong", ["rnn"] = "Roon", ["rnp"] = "Rongpo", ["rnw"] = "Rungwa", ["ro"] = "Romania", ["roa-ang"] = "Angevin", ["roa-bbn"] = "Bourbonnais-Berrichon", ["roa-brg"] = "Bourguignon", ["roa-cha"] = "Champenois", ["roa-fcm"] = "Franc-Comtois", ["roa-gal"] = "Gallo", ["roa-leo"] = "Leon", ["roa-lor"] = "Lorrain", ["roa-oan"] = "Navarro-Aragon", ["roa-oca"] = "Katala Kuno", ["roa-ole"] = "Leon Kuno", ["roa-opt"] = "Galisia-Portugis Kuno", ["roa-orl"] = "Orléan", ["roa-poi"] = "Poitevin-Saintongeais", ["roa-tar"] = "Tarantino", ["roa-tou"] = "Tourangeau", ["rob"] = "Tae'", ["roc"] = "Roglai Cacgia", ["rod"] = "Rogo", ["roe"] = "Ronji", ["rof"] = "Rombo", ["rog"] = "Roglai Utara", ["rol"] = "Romblomanon", ["rom"] = "Romani", ["roo"] = "Rotokas", ["rop"] = "Kriol", ["ror"] = "Rongga", ["rou"] = "Runga", ["row"] = "Dela-Oenale", ["rpn"] = "Repanbitip", ["rpt"] = "Rapting", ["rri"] = "Ririo", ["rro"] = "Roro", ["rrt"] = "Arritinngithigh", ["rsb"] = "Romano-Serbia", ["rsl"] = "Isyarat Rusia", ["rsm"] = "Isyarat Miriwoong", ["rtc"] = "Rungtu", ["rth"] = "Ratahan", ["rtm"] = "Rotuman", ["rtw"] = "Rathawi", ["ru"] = "Rusia", ["rub"] = "Gungu", ["ruc"] = "Ruuli", ["rue"] = "Rusyn", ["ruf"] = "Luguru", ["rug"] = "Roviana", ["ruh"] = "Ruga", ["rui"] = "Rufiji", ["ruk"] = "Che", ["ruo"] = "Istro-Romania", ["rup"] = "Aromania", ["ruq"] = "Megleno-Romania", ["rut"] = "Rutul", ["ruu"] = "Lobu Lanas", ["ruy"] = "Mala (Nigeria)", ["ruz"] = "Ruma", ["rw"] = "Rwanda-Rundi", ["rwa"] = "Rawo", ["rwk"] = "Rwa", ["rwm"] = "Amba", ["rwo"] = "Rawa", ["rxd"] = "Ngardi", ["rxw"] = "Karuwali", ["ryn"] = "Amami-Oshima Utara", ["rys"] = "Yaeyama", ["ryu"] = "Okinawa", ["rzh"] = "Razihi", ["sa"] = "Sanskerta", ["saa"] = "Saba", ["sab"] = "Buglere", ["sac"] = "Fox", ["sad"] = "Sandawe", ["sae"] = "Sabanê", ["saf"] = "Safaliba", ["sah"] = "Yakut", ["sai-ajg"] = "Ajagua", ["sai-all"] = "Allentiac", ["sai-and"] = "Andoquero", ["sai-ayo"] = "Ayomán", ["sai-bae"] = "Baenan", ["sai-bag"] = "Bagua", ["sai-bet"] = "Betoi", ["sai-bor-pro"] = "Proto-Boran", ["sai-cac"] = "Cacán", ["sai-caq"] = "Caranqui", ["sai-car-pro"] = "Proto-Cariban", ["sai-cat"] = "Catacao", ["sai-cer-pro"] = "Proto-Cerrado", ["sai-chi"] = "Chirino", ["sai-chn"] = "Chaná", ["sai-chp"] = "Chapacura", ["sai-chr"] = "Charrua", ["sai-chu"] = "Churuya", ["sai-cje-pro"] = "Proto-Jê Tengah", ["sai-cmg"] = "Comechingon", ["sai-cno"] = "Chono", ["sai-cnr"] = "Cañari", ["sai-coe"] = "Coeruna", ["sai-col"] = "Colán", ["sai-cop"] = "Copallén", ["sai-crd"] = "Puri Coroado", ["sai-ctq"] = "Catuquinaru", ["sai-cul"] = "Culli", ["sai-cva"] = "Cueva", ["sai-esm"] = "Esmeralda", ["sai-ewa"] = "Ewarhuyana", ["sai-gam"] = "Gamela", ["sai-gay"] = "Gayón", ["sai-gmo"] = "Guamo", ["sai-gue"] = "Güenoa", ["sai-hau"] = "Haush", ["sai-hoc-pro"] = "Proto-Huitoto-Ocaina", ["sai-jee-pro"] = "Proto-Jê", ["sai-jko"] = "Jeikó", ["sai-jrj"] = "Jirajara", ["sai-kat"] = "Katembri", ["sai-mal"] = "Malalí", ["sai-mar"] = "Maratino", ["sai-mat"] = "Matanawi", ["sai-mcn"] = "Mocana", ["sai-men"] = "Menien", ["sai-mil"] = "Millcayac", ["sai-mlb"] = "Malibu", ["sai-msk"] = "Masakará", ["sai-muc"] = "Mucuchí", ["sai-mue"] = "Muellama", ["sai-muz"] = "Muzo", ["sai-mys"] = "Maynas", ["sai-nat"] = "Natú", ["sai-nje-pro"] = "Proto-Jê Utara", ["sai-opo"] = "Opón", ["sai-oto"] = "Otomaco", ["sai-pal"] = "Palta", ["sai-pam"] = "Pamigua", ["sai-par"] = "Paratió", ["sai-pnz"] = "Panzaleo", ["sai-prh"] = "Puruhá", ["sai-ptg"] = "Patagón", ["sai-pur"] = "Purukotó", ["sai-pyg"] = "Payaguá", ["sai-pyk"] = "Pykobjê", ["sai-qmb"] = "Quimbaya", ["sai-qtm"] = "Quitemo", ["sai-rab"] = "Rabona", ["sai-ram"] = "Ramanos", ["sai-sac"] = "Sácata", ["sai-san"] = "Sanaviron", ["sai-sap"] = "Sapará", ["sai-sec"] = "Sechura", ["sai-sin"] = "Sinúfana", ["sai-sje-pro"] = "Proto-Jê Selatan", ["sai-tab"] = "Tabancale", ["sai-tal"] = "Tallán", ["sai-tap"] = "Tapayuna", ["sai-tar-pro"] = "Proto-Taranoan", ["sai-teu"] = "Teushen", ["sai-tim"] = "Timote", ["sai-tpr"] = "Taparita", ["sai-trr"] = "Tarairiú", ["sai-wai"] = "Waitaká", ["sai-way"] = "Wayumará", ["sai-wit-pro"] = "Proto-Witotoan", ["sai-wnm"] = "Wanham", ["sai-xoc"] = "Xocó", ["sai-yao"] = "Yao (Amerika Selatan)", ["sai-yar"] = "Yarumá", ["sai-yri"] = "Yuri", ["sai-yup"] = "Yupua", ["sai-yur"] = "Yurumanguí", ["saj"] = "Sahu", ["sak"] = "Sake", ["sal-pro"] = "Proto-Salish", ["sam"] = "Aramaik Samaria", ["sao"] = "Sause", ["saq"] = "Samburu", ["sar"] = "Saraveca", ["sas"] = "Sasak", ["sat"] = "Santali", ["sau"] = "Saleman", ["sav"] = "Saafi-Saafi", ["saw"] = "Sawi", ["sax"] = "Sa", ["say"] = "Saya", ["saz"] = "Saurashtra", ["sba"] = "Ngambay", ["sbb"] = "Simbo", ["sbc"] = "Gele'", ["sbd"] = "Samo Selatan", ["sbe"] = "Saliba (Papua)", ["sbf"] = "Shabo", ["sbg"] = "Seget", ["sbh"] = "Sori-Harengan", ["sbi"] = "Seti", ["sbj"] = "Surbakhal", ["sbk"] = "Safwa", ["sbl"] = "Botolan Sambal", ["sbm"] = "Sagala", ["sbn"] = "Sindhi Bhil", ["sbo"] = "Sabüm", ["sbp"] = "Sangu (Tanzania)", ["sbq"] = "Sileibi", ["sbr"] = "Murut Sembakung", ["sbs"] = "Subiya", ["sbt"] = "Kimki", ["sbu"] = "Bhoti Stod", ["sbv"] = "Sabine", ["sbw"] = "Simba", ["sbx"] = "Seberuang", ["sby"] = "Soli", ["sbz"] = "Sara Kaba", ["sc"] = "Sardinia", ["scb"] = "Chut", ["sce"] = "Dongxiang", ["scf"] = "Kreol Prancis San Miguel", ["scg"] = "Sanggau", ["sch"] = "Sakachep", ["sci"] = "Kreol Melayu Sri Lanka", ["sck"] = "Sadri", ["scl"] = "Shina", ["scn"] = "Sisilia", ["sco"] = "Skots", ["scp"] = "Yolmo", ["scq"] = "Sa'och", ["scs"] = "Slavey Utara", ["scu"] = "Shumcho", ["scv"] = "Sheni", ["scw"] = "Sha", ["scx"] = "Sicel", ["sd"] = "Sindhi", ["sda"] = "Toraja-Sa'dan", ["sdb"] = "Shabak", ["sdc"] = "Sassarese", ["sde"] = "Surubu", ["sdf"] = "Sarli", ["sdg"] = "Savi", ["sdh"] = "Kurdi Selatan", ["sdj"] = "Suundi", ["sdk"] = "Sos Kundi", ["sdl"] = "Isyarat Arab Saudi", ["sdm"] = "Semandang", ["sdn"] = "Gallurese", ["sdo"] = "Bidayuh Bukar-Sadung", ["sdp"] = "Sherdukpen", ["sdr"] = "Sadri Oraon", ["sds"] = "Berber Tunisia", ["sdu"] = "Sarudu", ["sdv-daj-pro"] = "Proto-Daju", ["sdv-eje-pro"] = "Proto-Jebel Timur", ["sdv-nil-pro"] = "Proto-Nilotic", ["sdv-nyi-pro"] = "Proto-Nyima", ["sdv-tmn-pro"] = "Proto-Taman", ["sdx"] = "Melanau Sibu", ["se"] = "Sami Utara", ["sea"] = "Semai", ["sec"] = "Sechelt", ["sed"] = "Sedang", ["see"] = "Seneca", ["sef"] = "Senoufo Cebaara", ["seg"] = "Segeju", ["seh"] = "Sena", ["sei"] = "Seri", ["sej"] = "Sene", ["sek"] = "Sekani", ["sel-nor"] = "Selkup Utara", ["sel-pro"] = "Proto-Selkup", ["sel-sou"] = "Selkup Selatan", ["sem-amm"] = "Ammonite", ["sem-amo"] = "Amorite", ["sem-cha"] = "Chaha", ["sem-dad"] = "Dadanitic", ["sem-dum"] = "Dumaitic", ["sem-has"] = "Hasaitic", ["sem-him"] = "Himyaritic", ["sem-his"] = "Hismaic", ["sem-mhr"] = "Muher", ["sem-pro"] = "Proto-Semitik", ["sem-saf"] = "Safaitic", ["sem-srb"] = "Arab Selatan Kuno", ["sem-tay"] = "Taymanitic", ["sem-tha"] = "Thamudic", ["sem-wes-pro"] = "Proto-Semit Barat", ["sen"] = "Sénoufo Nanerigé", ["seo"] = "Suarmin", ["sep"] = "Sénoufo Sìcìté", ["seq"] = "Sénoufo Senara", ["ser"] = "Serrano", ["ses"] = "Senni Koyraboro", ["set"] = "Sentani", ["seu"] = "Serui-Laut", ["sev"] = "Senoufo Nyarafolo", ["sew"] = "Sewa Bay", ["sey"] = "Secoya", ["sez"] = "Chin Senthang", ["sfb"] = "Isyarat Belgia Prancis", ["sfm"] = "Miao Small Flowery", ["sfs"] = "Isyarat Afrika Selatan", ["sfw"] = "Sehwi", ["sg"] = "Sango", ["sga"] = "Irlandia Kuno", ["sgb"] = "Ayta Mag-Anchi", ["sgc"] = "Kipsigis", ["sgd"] = "Surigaonon", ["sge"] = "Segai", ["sgg"] = "Isyarat Swiss-Jerman", ["sgh"] = "Shughni", ["sgi"] = "Suga", ["sgk"] = "Sangkong", ["sgm"] = "Singa", ["sgp"] = "Singpho", ["sgr"] = "Sangisari", ["sgs"] = "Samogitia", ["sgt"] = "Brokpake", ["sgu"] = "Salas", ["sgw"] = "Sebat Bet Gurage", ["sgx"] = "Isyarat Sierra Leone", ["sgy"] = "Sanglechi", ["sgz"] = "Sursurunga", ["sh"] = "Serbo-Kroasia", ["sha"] = "Shall-Zwall", ["shb"] = "Ninam", ["shc"] = "Sonde", ["shd"] = "Kundal Shahi", ["she"] = "Sheko", ["shg"] = "Shua", ["shh"] = "Shoshone", ["shi"] = "Tashelhit", ["shj"] = "Shatt", ["shk"] = "Shilluk", ["shl"] = "Shendu", ["shm"] = "Shahrudi", ["shn"] = "Shan", ["sho"] = "Shanga", ["shp"] = "Shipibo-Conibo", ["shq"] = "Sala", ["shr"] = "Shi", ["shs"] = "Shuswap", ["sht"] = "Shasta", ["shu"] = "Arab Chad", ["shv"] = "Shehri", ["shw"] = "Shwai", ["shx"] = "She", ["shy"] = "Tachawit", ["shz"] = "Senoufo Syenara", ["si"] = "Sinhala", ["sia"] = "Sami Akkala", ["sib"] = "Sebop", ["sid"] = "Sidamo", ["sie"] = "Simaa", ["sif"] = "Siamou", ["sig"] = "Paasaal", ["sih"] = "Zire", ["sii"] = "Shom Peng", ["sij"] = "Numbami", ["sik"] = "Sikiana", ["sil"] = "Tumulung Sisaala", ["sim"] = "Seim", ["sio-pro"] = "Proto-Siouan", ["sip"] = "Sikkim", ["siq"] = "Sonia", ["sir"] = "Siri", ["sis"] = "Siuslaw", ["sit-bok"] = "Bokar", ["sit-cha"] = "Chairel", ["sit-gkh"] = "Gokhy", ["sit-hrs-pro"] = "Proto-Hrusish", ["sit-jap"] = "Japhug", ["sit-kha-pro"] = "Proto-Kham", ["sit-liz"] = "Lizu", ["sit-luu-pro"] = "Proto-Luish", ["sit-mor"] = "Moran", ["sit-prn"] = "Puiron", ["sit-pro"] = "Proto-Sino-Tibet", ["sit-sit"] = "Situ", ["sit-tan-pro"] = "Proto-Tani", ["sit-tgm"] = "Tangam", ["sit-tos"] = "Tosu", ["sit-tsh"] = "Tshobdun", ["sit-zbu"] = "Zbu", ["siu"] = "Sinagen", ["siv"] = "Sumariup", ["siw"] = "Siwai", ["six"] = "Sumau", ["siy"] = "Sivandi", ["siz"] = "Siwi", ["sja"] = "Epena", ["sjb"] = "Basap Sajau", ["sjd"] = "Sami Kildin", ["sje"] = "Sami Pite", ["sjg"] = "Assangori", ["sjk"] = "Sami Kemi", ["sjl"] = "Miji", ["sjm"] = "Mapun", ["sjn"] = "Sindarin", ["sjo"] = "Xibe", ["sjp"] = "Surjapuri", ["sjr"] = "Siar-Lak", ["sjs"] = "Senhaja De Srair", ["sjt"] = "Sami Ter", ["sju"] = "Sami Ume", ["sjw"] = "Shawnee", ["sk"] = "Slowakia", ["ska"] = "Skagit", ["skb"] = "Saek", ["skc"] = "Ma Manda", ["skd"] = "Miwok Sierra Selatan", ["ske"] = "Ske", ["skf"] = "Mekéns", ["skh"] = "Sikule", ["ski"] = "Sika", ["skj"] = "Seke", ["skk"] = "Sok", ["skm"] = "Sakam", ["skn"] = "Subanon Kolibugan", ["sko"] = "Seko Tengah", ["skp"] = "Sekapan", ["skq"] = "Sininkere", ["skr"] = "Saraiki", ["sks"] = "Maia", ["skt"] = "Sakata", ["sku"] = "Sakao", ["skv"] = "Skou", ["skw"] = "Kreol Belanda Skepi", ["skx"] = "Seko Padang", ["sky"] = "Sikaiana", ["skz"] = "Sekar", ["sl"] = "Slovenia", ["sla-pro"] = "Proto-Slavik", ["slc"] = "Saliba (Colombia)", ["sld"] = "Sissala", ["sle"] = "Sholaga", ["slf"] = "Isyarat Swiss-Italia", ["slg"] = "Murut Selungai", ["slh"] = "Salish Puget Sound Selatan", ["slj"] = "Salumá", ["sll"] = "Salt-Yui", ["slm"] = "Sama Pangutaran", ["sln"] = "Salinan", ["slp"] = "Lamaholot", ["slq"] = "Salchuq", ["slr"] = "Salar", ["sls"] = "Isyarat Singapura", ["slt"] = "Sila", ["slu"] = "Selaru", ["slw"] = "Sialum", ["slx"] = "Salampasu", ["sly"] = "Selayar", ["slz"] = "Ma'ya", ["sm"] = "Samoa", ["sma"] = "Sami Selatan", ["smb"] = "Simbari", ["smc"] = "Som", ["smd"] = "Sama", ["smf"] = "Auwe", ["smg"] = "Simbali", ["smh"] = "Samei", ["smi-pro"] = "Proto-Sami", ["smj"] = "Sami Lule", ["smk"] = "Bolinao", ["sml"] = "Sama Tengah", ["smm"] = "Musasa", ["smn"] = "Sami Inari", ["smp"] = "Ibrani Samaria", ["smq"] = "Samo", ["smr"] = "Simeulue", ["sms"] = "Sami Skolt", ["smt"] = "Simte", ["smu"] = "Somray", ["smv"] = "Samvedi", ["smw"] = "Sumbawa", ["smx"] = "Samba", ["smy"] = "Semnani", ["smz"] = "Simeku", ["sn"] = "Shona", ["snb"] = "Sebuyau", ["snc"] = "Sinaugoro", ["sne"] = "Bidayuh Bau", ["snf"] = "Noon", ["sng"] = "Sanga (Kongo)", ["sni"] = "Sensi", ["snj"] = "Sango Riverain", ["snk"] = "Soninke", ["snl"] = "Sangil", ["snm"] = "Ma'di Selatan", ["snn"] = "Siona", ["sno"] = "Snohomish", ["snp"] = "Siane", ["snq"] = "Sangu (Gabon)", ["snr"] = "Sihan", ["sns"] = "Nahavaq", ["snu"] = "Senggi", ["snv"] = "Sa'ban", ["snw"] = "Selee", ["snx"] = "Sam", ["sny"] = "Saniyo-Hiyewe", ["snz"] = "Kou", ["so"] = "Somali", ["soa"] = "Thai Song", ["sob"] = "Sobei", ["soc"] = "Soko", ["sod"] = "Songoora", ["soe"] = "Songomeno", ["sog"] = "Sogdian", ["soh"] = "Aka (Sudan)", ["soi"] = "Sonha", ["sok"] = "Sokoro", ["sol"] = "Solos", ["son-pro"] = "Proto-Songhay", ["soo"] = "Nsong", ["sop"] = "Songe", ["soq"] = "Kanasi", ["sor"] = "Somrai", ["sos"] = "Seenku", ["sou"] = "Thai Selatan", ["sov"] = "Sonsorolese", ["sow"] = "Sowanda", ["sox"] = "Swo", ["soy"] = "Miyobe", ["soz"] = "Temi", ["spb"] = "Sepa", ["spc"] = "Sapé", ["spd"] = "Saep", ["spe"] = "Sepa (Papua)", ["spg"] = "Sian", ["spi"] = "Saponi", ["spk"] = "Sengo", ["spl"] = "Selepet", ["spm"] = "Sepen", ["spn"] = "Sanapaná", ["spo"] = "Spokane", ["spp"] = "Supyire", ["spr"] = "Saparua", ["sps"] = "Saposa", ["spt"] = "Bhoti Spiti", ["spu"] = "Sapuan", ["spv"] = "Sambalpuri", ["spx"] = "Picene Selatan", ["spy"] = "Sabaot", ["sq"] = "Albania", ["sqa"] = "Shama-Sambuga", ["sqh"] = "Shau", ["sqj-pro"] = "Proto-Albania", ["sqk"] = "Isyarat Albania", ["sqm"] = "Suma", ["sqn"] = "Susquehannock", ["sqo"] = "Sorkhei", ["sqq"] = "Sou", ["sqr"] = "Siculo-Arab", ["sqs"] = "Isyarat Sri Lanka", ["sqt"] = "Soqotri", ["squ"] = "Squamish", ["sra"] = "Saruga", ["srb"] = "Sora", ["sre"] = "Sara", ["srf"] = "Nafi", ["srg"] = "Sulod", ["srh"] = "Sarikoli", ["sri"] = "Siriano", ["srk"] = "Murut Serudung", ["srl"] = "Isirawa", ["srm"] = "Saramaccan", ["srn"] = "Sranan Tongo", ["srq"] = "Sirionó", ["srr"] = "Serer", ["srs"] = "Tsuut'ina", ["srt"] = "Sauri", ["sru"] = "Suruí", ["srv"] = "Sorsogon Waray", ["srw"] = "Serua", ["srx"] = "Sirmauri", ["sry"] = "Sera", ["srz"] = "Shahmirzadi", ["ss"] = "Swazi", ["ssa-klk-pro"] = "Proto-Kuliak", ["ssa-kom-pro"] = "Proto-Koman", ["ssa-pro"] = "Proto-Nilo-Saharan", ["ssb"] = "Sama Selatan", ["ssc"] = "Suba-Simbiti", ["ssd"] = "Siroi", ["sse"] = "Balangingi", ["ssf"] = "Thao", ["ssg"] = "Seimat", ["ssh"] = "Arab Shihhi", ["ssi"] = "Sansi", ["ssj"] = "Sausi", ["ssk"] = "Sunam", ["ssl"] = "Sisaala Barat", ["ssm"] = "Semnam", ["sso"] = "Sissano", ["ssp"] = "Isyarat Spanyol", ["ssq"] = "So'a", ["ssr"] = "Isyarat Swiss-Prancis", ["sss"] = "Sô", ["sst"] = "Sinasina", ["ssu"] = "Susuami", ["ssv"] = "Shark Bay", ["ssx"] = "Samberigi", ["ssy"] = "Saho", ["ssz"] = "Sengseng", ["st"] = "Sotho", ["stb"] = "Subanen Utara", ["std"] = "Sentinel", ["ste"] = "Liana-Seti", ["stf"] = "Seta", ["stg"] = "Trieng", ["sth"] = "Shelta", ["sti"] = "Stieng Bulo", ["stj"] = "Samo Matya", ["stk"] = "Arammba", ["stm"] = "Setaman", ["stn"] = "Owa", ["sto"] = "Stoney", ["stp"] = "Tepehuan Tenggara", ["stq"] = "Frisia Saterland", ["str"] = "Saanich", ["sts"] = "Shumashti", ["stt"] = "Stieng Budeh", ["stu"] = "Samtao", ["stv"] = "Silt'e", ["stw"] = "Satawalese", ["sty"] = "Siberia Tatar", ["su"] = "Sunda", ["sua"] = "Sulka", ["sub"] = "Suku", ["suc"] = "Subanon Barat", ["sue"] = "Suena", ["sug"] = "Suganga", ["sui"] = "Suki", ["suk"] = "Sukuma", ["suq"] = "Suri", ["sur"] = "Mwaghavul", ["sus"] = "Susu", ["sut"] = "Subtiaba", ["suv"] = "Sulung", ["suw"] = "Sumbwa", ["sux"] = "Sumeria", ["suy"] = "Suyá", ["suz"] = "Sunwar", ["sv"] = "Swedia", ["sva"] = "Svan", ["svb"] = "Ulau-Suain", ["svc"] = "Kreol Inggris Vincent", ["sve"] = "Serili", ["svk"] = "Isyarat Slowakia", ["svm"] = "Slavomolisano", ["svs"] = "Savosavo", ["svx"] = "Skalvian", ["sw"] = "Swahili", ["swb"] = "Comorian Maore", ["swf"] = "Sere", ["swg"] = "Swabia", ["swi"] = "Sui", ["swj"] = "Sira", ["swl"] = "Isyarat Swedia", ["swm"] = "Samosa", ["swn"] = "Sokna", ["swo"] = "Shanenawa", ["swp"] = "Suau", ["swq"] = "Sharwa", ["swr"] = "Saweru", ["sws"] = "Seluwasan", ["swt"] = "Sawila", ["swu"] = "Suwawa", ["sww"] = "Sowa", ["swx"] = "Suruahá", ["swy"] = "Sarua", ["sxb"] = "Suba", ["sxc"] = "Sicanian", ["sxe"] = "Sighu", ["sxg"] = "Shixing", ["sxk"] = "Kalapuya Selatan", ["sxl"] = "Selonian", ["sxm"] = "Samre", ["sxn"] = "Sangir", ["sxo"] = "Sorothaptic", ["sxr"] = "Saaroa", ["sxs"] = "Sasaru", ["sxw"] = "Gbe Saxwe", ["sya"] = "Siang", ["syb"] = "Subanen Tengah", ["syc"] = "Suriah Klasik", ["syd-fne"] = "Nenets Hutan", ["syd-pro"] = "Proto-Samoyedic", ["syi"] = "Seki", ["syk"] = "Sukur", ["syl"] = "Sylheti", ["sym"] = "Samo Maya", ["syn"] = "Senaya", ["syo"] = "Suoy", ["sys"] = "Sinyar", ["syw"] = "Kagate", ["syx"] = "Osamayi", ["syy"] = "Isyarat Al-Sayyid Bedouin", ["sza"] = "Semelai", ["szb"] = "Ngalum", ["szc"] = "Semaq Beri", ["szd"] = "Seru", ["sze"] = "Seze", ["szg"] = "Sengele", ["szl"] = "Silesia", ["szn"] = "Sula", ["szp"] = "Suabo", ["szv"] = "Isubu", ["szw"] = "Sawai", ["szy"] = "Sakizaya", ["ta"] = "Tamil", ["taa"] = "Tanana Hilir", ["tab"] = "Tabasaran", ["tac"] = "Tarahumara Dataran", ["tad"] = "Tause", ["tae"] = "Tariana", ["taf"] = "Tapirapé", ["tag"] = "Tagoi", ["tai-pro"] = "Proto-Tai", ["tai-swe-pro"] = "Proto-Tai Barat Daya", ["taj"] = "Tamang Timur", ["tak"] = "Tala", ["tal"] = "Tal", ["tan"] = "Tangale", ["tao"] = "Yami", ["tap"] = "Taabwa", ["tar"] = "Tarahumara Tengah", ["tas"] = "Tây Bồi", ["tau"] = "Tanana Hulu", ["tav"] = "Tatuyo", ["taw"] = "Tai", ["tax"] = "Tamki", ["tay"] = "Atayal", ["taz"] = "Tocho", ["tba"] = "Aikanã", ["tbb"] = "Tapeba", ["tbc"] = "Takia", ["tbd"] = "Kaki Ae", ["tbe"] = "Tanimbili", ["tbf"] = "Mandara", ["tbg"] = "Tairora Utara", ["tbh"] = "Thurawal", ["tbi"] = "Gaam", ["tbj"] = "Tiang", ["tbk"] = "Tagbanwa Calamian", ["tbl"] = "Tboli", ["tbm"] = "Tagbu", ["tbn"] = "Tunebo Barro Negro", ["tbo"] = "Tawala", ["tbp"] = "Taworta", ["tbq-bdg-pro"] = "Proto-Bodo-Garo", ["tbq-kuk-pro"] = "Proto-Kuki-Chin", ["tbq-lal-pro"] = "Proto-Lalo", ["tbq-laz"] = "Laze", ["tbq-lob-pro"] = "Proto-Lolo-Burma", ["tbq-lol-pro"] = "Proto-Loloish", ["tbq-ngo"] = "Ngochang", ["tbq-plg"] = "Pai-lang", ["tbr"] = "Tumtum", ["tbs"] = "Tanguat", ["tbt"] = "Kitembo", ["tbu"] = "Tubar", ["tbv"] = "Tobo", ["tbw"] = "Tagbanwa", ["tbx"] = "Kapin", ["tby"] = "Tabaru", ["tbz"] = "Ditammari", ["tca"] = "Ticuna", ["tcb"] = "Tanacross", ["tcc"] = "Datooga", ["tcd"] = "Tafi", ["tce"] = "Tutchone Selatan", ["tcf"] = "Malinaltepec Tlapanec", ["tcg"] = "Tamagario", ["tch"] = "Kreol Inggris Turks dan Caicos", ["tci"] = "Wára", ["tck"] = "Tchitchege", ["tcl"] = "Taman (Myanmar)", ["tcm"] = "Tanahmerah", ["tco"] = "Taungyo", ["tcp"] = "Chin Tawr", ["tcq"] = "Kaiy", ["tcs"] = "Kreol Torres Strait", ["tct"] = "T'en", ["tcu"] = "Tarahumara Tenggara", ["tcw"] = "Totonac Tecpatlán", ["tcx"] = "Toda", ["tcy"] = "Tulu", ["tcz"] = "Chin Thado", ["tda"] = "Tagdal", ["tdb"] = "Panchpargania", ["tdc"] = "Emberá-Tadó", ["tdd"] = "Tai Nüa", ["tde"] = "Dogon Tiranige Diga", ["tdf"] = "Talieng", ["tdg"] = "Tamang Barat", ["tdh"] = "Thulung", ["tdi"] = "Tomadino", ["tdj"] = "Tajio", ["tdk"] = "Tambas", ["tdl"] = "Sur", ["tdm"] = "Taruma", ["tdn"] = "Tondano", ["tdo"] = "Teme", ["tdq"] = "Tita", ["tdr"] = "Todrah", ["tds"] = "Doutai", ["tdt"] = "Tetun Dili", ["tdu"] = "Dusun Tempasuk", ["tdv"] = "Toro", ["tdy"] = "Tadyawan", ["te"] = "Telugu", ["tea"] = "Temiar", ["teb"] = "Tetete", ["tec"] = "Terik", ["ted"] = "Tepo Krumen", ["tee"] = "Tepehua Huehuetla", ["tef"] = "Teressa", ["teg"] = "Teke-Tege", ["teh"] = "Tehuelche", ["tei"] = "Torricelli", ["tek"] = "Teke Ibali", ["tem"] = "Temne", ["ten"] = "Tama (Colombia)", ["teo"] = "Ateso", ["tep"] = "Tepecano", ["teq"] = "Temein", ["ter"] = "Tereno", ["tes"] = "Tengger", ["tet"] = "Tetum", ["teu"] = "Soo", ["tev"] = "Teor", ["tew"] = "Tewa", ["tex"] = "Tennet", ["tey"] = "Tulishi", ["tez"] = "Tetserret", ["tfi"] = "Gbe Tofin", ["tfn"] = "Dena'ina", ["tfo"] = "Tefaro", ["tfr"] = "Teribe", ["tft"] = "Ternate", ["tg"] = "Tajik", ["tga"] = "Sagalla", ["tgb"] = "Tobilung", ["tgc"] = "Tigak", ["tgd"] = "Ciwogai", ["tge"] = "Tamang Gorkha Timur", ["tgf"] = "Chali", ["tgh"] = "Kreol Inggris Tobago", ["tgi"] = "Lawunuia", ["tgn"] = "Tandaganon", ["tgo"] = "Sudest", ["tgp"] = "Tangoa", ["tgq"] = "Tring", ["tgr"] = "Tareng", ["tgs"] = "Nume", ["tgt"] = "Tagbanwa Tengah", ["tgu"] = "Tanggu", ["tgv"] = "Tingui-Boto", ["tgw"] = "Senoufo Tagwana", ["tgx"] = "Tagish", ["tgy"] = "Togoyo", ["th"] = "Thai", ["thc"] = "Tai Hang Tong", ["thd"] = "Kuuk Thaayorre", ["the"] = "Tharu Chitwania", ["thf"] = "Thangmi", ["thh"] = "Tarahumara Utara", ["thi"] = "Tai Long", ["thk"] = "Tharaka", ["thl"] = "Tharu Dangaura", ["thm"] = "Thavung", ["thn"] = "Thachanadan", ["thp"] = "Thompson", ["thq"] = "Tharu Kochila", ["thr"] = "Tharu Rana", ["ths"] = "Thakali", ["tht"] = "Tahltan", ["thu"] = "Thuri", ["thy"] = "Tha", ["ti"] = "Tigrinya", ["tic"] = "Tira", ["tif"] = "Tifal", ["tig"] = "Tigre", ["tih"] = "Murut Timugon", ["tii"] = "Tiene", ["tij"] = "Tilung", ["tik"] = "Tikar", ["til"] = "Tillamook", ["tim"] = "Timbe", ["tin"] = "Tindi", ["tio"] = "Teop", ["tip"] = "Trimuris", ["tiq"] = "Tiéfo", ["tis"] = "Itneg Masadiit", ["tit"] = "Tinigua", ["tiu"] = "Adasen", ["tiv"] = "Tiv", ["tiw"] = "Tiwi", ["tix"] = "Tiwa Selatan", ["tiy"] = "Tiruray", ["tiz"] = "Tai Hongjin", ["tja"] = "Tajuasohn", ["tjg"] = "Tunjung", ["tji"] = "Tujia Utara", ["tjl"] = "Tai Laing", ["tjm"] = "Timucua", ["tjn"] = "Tonjon", ["tjs"] = "Tujia Selatan", ["tju"] = "Tjurruru", ["tjw"] = "Chaap Wuurong", ["tk"] = "Turkmen", ["tka"] = "Truká", ["tkb"] = "Buksa", ["tkd"] = "Tukudede", ["tke"] = "Takwane", ["tkf"] = "Tukumanféd", ["tkl"] = "Tokelauan", ["tkm"] = "Takelma", ["tkn"] = "Toku-No-Shima", ["tkp"] = "Tikopia", ["tkq"] = "Tee", ["tkr"] = "Tsakhur", ["tks"] = "Ramandi", ["tkt"] = "Tharu Kathoriya", ["tku"] = "Totonac Necaxa Hulu", ["tkv"] = "Mur Pano", ["tkw"] = "Teanu", ["tkx"] = "Tangko", ["tkz"] = "Takua", ["tl"] = "Tagalog", ["tla"] = "Tepehuan Barat Daya", ["tlb"] = "Tobelo", ["tlc"] = "Totonac Misantla", ["tld"] = "Talaud", ["tlf"] = "Telefol", ["tlg"] = "Tofanma", ["tlh"] = "Klingon", ["tli"] = "Tlingit", ["tlj"] = "Talinga-Bwisi", ["tlk"] = "Taloki", ["tll"] = "Tetela", ["tlm"] = "Tolomako", ["tln"] = "Talondo'", ["tlo"] = "Talodi", ["tlp"] = "Totonac Filomena Mata-Coahuitlán", ["tlq"] = "Tai Loi", ["tlr"] = "Talise", ["tls"] = "Tambotalo", ["tlt"] = "Teluti", ["tlu"] = "Tulehu", ["tlv"] = "Taliabu", ["tlx"] = "Khehek", ["tly"] = "Talysh", ["tma"] = "Tama (Chad)", ["tmb"] = "Avava", ["tmc"] = "Tumak", ["tmd"] = "Haruai", ["tme"] = "Tremembé", ["tmf"] = "Toba-Maskoy", ["tmg"] = "Ternateño", ["tmh"] = "Tuareg", ["tmi"] = "Tutuba", ["tmj"] = "Samarokena", ["tmk"] = "Tamang Barat Laut", ["tml"] = "Tamnim Citak", ["tmm"] = "Tai Thanh", ["tmn"] = "Taman", ["tmo"] = "Temoq", ["tmq"] = "Tumleo", ["tms"] = "Tima", ["tmt"] = "Tasmate", ["tmu"] = "Iau", ["tmv"] = "Motembo", ["tmy"] = "Tami", ["tmz"] = "Tamanaku", ["tn"] = "Tswana", ["tna"] = "Tacana", ["tnb"] = "Tunebo Barat", ["tnc"] = "Tanimuca-Retuarã", ["tnd"] = "Tunebo Angosturas", ["tne"] = "Kallahan Tinoc", ["tng"] = "Tobanga", ["tnh"] = "Maiani", ["tni"] = "Tandia", ["tnk"] = "Kwamera", ["tnl"] = "Lenakel", ["tnm"] = "Tabla", ["tnn"] = "Tanna Utara", ["tno"] = "Toromono", ["tnp"] = "Whitesands", ["tnq"] = "Taíno", ["tnr"] = "Bedik", ["tns"] = "Tenis", ["tnt"] = "Tontemboan", ["tnu"] = "Tay Khang", ["tnv"] = "Tangchangya", ["tnw"] = "Tonsawang", ["tnx"] = "Tanema", ["tny"] = "Tongwe", ["tnz"] = "Ten'edn", ["to"] = "Tonga", ["tob"] = "Toba", ["toc"] = "Totonac Coyutla", ["tod"] = "Toma", ["tof"] = "Gizrra", ["tog"] = "Tonga (Malawi)", ["toh"] = "Tonga (Mozambique)", ["toi"] = "Tonga (Zambia)", ["toj"] = "Tojolabal", ["tok"] = "Toki Pona", ["tol"] = "Tolowa", ["tom"] = "Tombulu", ["too"] = "Totonac Xicotepec de Juárez", ["top"] = "Totonac Papantla", ["toq"] = "Toposa", ["tor"] = "Togbo-Vara Banda", ["tos"] = "Totonac Pegunungan", ["tou"] = "Tho", ["tov"] = "Taromi Hulu", ["tow"] = "Jemez", ["tox"] = "Tobian", ["toy"] = "Topoiyo", ["toz"] = "To", ["tpa"] = "Taupota", ["tpc"] = "Me'phaa Azoyú", ["tpe"] = "Tippera", ["tpf"] = "Tarpia", ["tpg"] = "Kula", ["tpi"] = "Tok Pisin", ["tpj"] = "Tapieté", ["tpk"] = "Tupinikin", ["tpl"] = "Me'phaa Tlacoapa", ["tpm"] = "Tampulma", ["tpn"] = "Tupinambá", ["tpo"] = "Tai Pao", ["tpp"] = "Tepehua Pisaflores", ["tpq"] = "Tukpa", ["tpr"] = "Tuparí", ["tpt"] = "Tepehua Tlachichilco", ["tpu"] = "Tampuan", ["tpv"] = "Tanapag", ["tpw"] = "Tupi Kuno", ["tpx"] = "Me'phaa Acatepec", ["tpy"] = "Trumai", ["tpz"] = "Tinputz", ["tqb"] = "Tembé", ["tql"] = "Lehali", ["tqm"] = "Turumsa", ["tqn"] = "Tenino", ["tqo"] = "Toaripi", ["tqp"] = "Tomoip", ["tqq"] = "Tunni", ["tqr"] = "Torona", ["tqt"] = "Totonac Barat", ["tqu"] = "Touo", ["tqw"] = "Tonkawa", ["tr"] = "Turki", ["tra"] = "Tirahi", ["trb"] = "Terebu", ["trc"] = "Triqui Copala", ["trd"] = "Turi", ["tre"] = "Tarangan Timur", ["trf"] = "Kreol Inggris Trinidad", ["trg"] = "Lishán Didán", ["trh"] = "Turaka", ["tri"] = "Trió", ["trj"] = "Toram", ["trk-dkh"] = "Dukhan", ["trk-oat"] = "Turki Anatolia Kuno", ["trk-pro"] = "Proto-Turkik", ["trl"] = "Skotlandia Traveller", ["trm"] = "Tregami", ["trn"] = "Trinitario", ["tro"] = "Tarao", ["trp"] = "Kokborok", ["trq"] = "Triqui San Martín Itunyoso", ["trr"] = "Taushiro", ["trs"] = "Triqui Chicahuaxtla", ["trt"] = "Tunggare", ["tru"] = "Turoyo", ["trv"] = "Taroko", ["trw"] = "Torwali", ["trx"] = "Tringgus", ["try"] = "Turung", ["trz"] = "Torá", ["ts"] = "Tsonga", ["tsa"] = "Tsaangi", ["tsb"] = "Tsamai", ["tsc"] = "Tswa", ["tsd"] = "Tsakonia", ["tse"] = "Isyarat Tunisia", ["tsf"] = "Tamang Barat Daya", ["tsg"] = "Tausug", ["tsh"] = "Tsuvan", ["tsi"] = "Tsimshian", ["tsj"] = "Tshangla", ["tsl"] = "Ts'ün-Lao", ["tsm"] = "Isyarat Turki", ["tsp"] = "Toussian Utara", ["tsq"] = "Isyarat Thai", ["tsr"] = "Akei", ["tss"] = "Isyarat Taiwan", ["tsu"] = "Tsou", ["tsv"] = "Tsogo", ["tsw"] = "Tsishingini", ["tsx"] = "Mubami", ["tsy"] = "Isyarat Tebul", ["tt"] = "Tatar", ["tta"] = "Tutelo", ["ttb"] = "Gaa", ["ttc"] = "Tektiteko", ["ttd"] = "Tauade", ["tte"] = "Bwanabwana", ["ttf"] = "Tuotomb", ["ttg"] = "Tutong", ["tth"] = "Ta'oih Hulu", ["tti"] = "Tobati", ["ttj"] = "Tooro", ["ttk"] = "Totoro", ["ttl"] = "Totela", ["ttm"] = "Tutchone Utara", ["ttn"] = "Towei", ["tto"] = "Ta'oih Hilir", ["ttp"] = "Tombelala", ["ttr"] = "Tera", ["tts"] = "Isan", ["ttt"] = "Tat", ["ttu"] = "Torau", ["ttv"] = "Titan", ["ttw"] = "Long Wat", ["tty"] = "Sikaritai", ["ttz"] = "Tsum", ["tua"] = "Wiarumus", ["tub"] = "Tübatulabal", ["tuc"] = "Mutu", ["tud"] = "Tuxá", ["tue"] = "Tuyuca", ["tuf"] = "Tunebo Tengah", ["tug"] = "Tunia", ["tuh"] = "Taulil", ["tui"] = "Tupuri", ["tuj"] = "O'Hongana Manyawa", ["tul"] = "Tula", ["tum"] = "Tumbuka", ["tun"] = "Tunica", ["tuo"] = "Tucano", ["tup-gua-pro"] = "Proto-Tupi-Guarani", ["tup-kab"] = "Kabishiana", ["tup-pro"] = "Proto-Tupian", ["tuq"] = "Tedaga", ["tus"] = "Tuscarora", ["tuu"] = "Tututni", ["tuv"] = "Turkana", ["tuw-kkl"] = "Kyakala", ["tuw-pro"] = "Proto-Tungusic", ["tuw-sol"] = "Solon", ["tux"] = "Tuxináwa", ["tuy"] = "Tugen", ["tuz"] = "Turka", ["tva"] = "Vaghua", ["tvd"] = "Tsuvadi", ["tve"] = "Te'un", ["tvg"] = "Tugu", ["tvk"] = "Ambrym Tenggara", ["tvl"] = "Tuvaluan", ["tvm"] = "Tela-Masbuar", ["tvn"] = "Tavoyan", ["tvo"] = "Tidore", ["tvs"] = "Taveta", ["tvt"] = "Naga Tutsa", ["tvu"] = "Tunen", ["tvw"] = "Sedoa", ["tvx"] = "Taivoan", ["tvy"] = "Pijin Timor", ["twa"] = "Twana", ["twb"] = "Tawbuid Barat", ["twc"] = "Teshenawa", ["twe"] = "Teiwa", ["twf"] = "Taos", ["twg"] = "Tereweng", ["twh"] = "Tai Dón", ["twm"] = "Monpa Tawang", ["twn"] = "Twendi", ["two"] = "Tswapong", ["twp"] = "Ere", ["twq"] = "Tasawaq", ["twr"] = "Tarahumara Barat Daya", ["twt"] = "Turiwára", ["twu"] = "Termanu", ["tww"] = "Tuwari", ["twy"] = "Tawoyan", ["txa"] = "Tombonuo", ["txb"] = "Tocharian B", ["txc"] = "Tsetsaut", ["txe"] = "Totoli", ["txg"] = "Tangut", ["txh"] = "Thracian", ["txi"] = "Ikpeng", ["txj"] = "Tarjumo", ["txm"] = "Tomini", ["txn"] = "Tarangan Barat", ["txo"] = "Toto", ["txq"] = "Tii", ["txr"] = "Tartessian", ["txs"] = "Tonsea", ["txt"] = "Citak", ["txu"] = "Kayapó", ["txx"] = "Tatana", ["ty"] = "Tahiti", ["tya"] = "Tauya", ["tye"] = "Kyenga", ["tyh"] = "O'du", ["tyi"] = "Teke-Tsaayi", ["tyj"] = "Tai Do", ["tyl"] = "Thu Lao", ["tyn"] = "Kombai", ["typ"] = "Kuku-Thaypan", ["tyr"] = "Tai Daeng", ["tys"] = "Sapa", ["tyt"] = "Tày Tac", ["tyu"] = "Kua", ["tyv"] = "Tuvan", ["tyx"] = "Teke-Tyee", ["tyz"] = "Tày", ["tza"] = "Isyarat Tanzania", ["tzh"] = "Tzeltal", ["tzj"] = "Tz'utujil", ["tzl"] = "Talossan", ["tzm"] = "Atlas Tamazight Tengah", ["tzn"] = "Tugun", ["tzo"] = "Tzotzil", ["tzx"] = "Tabriak", ["uam"] = "Uamué", ["uan"] = "Kuan", ["uar"] = "Tairuma", ["uba"] = "Ubang", ["ubi"] = "Ubi", ["ubl"] = "Bikol Buhi'non", ["ubr"] = "Ubir", ["ubu"] = "Umbu-Ungu", ["uby"] = "Ubykh", ["uda"] = "Uda", ["ude"] = "Udihe", ["udg"] = "Muduga", ["udi"] = "Udi", ["udj"] = "Ujir", ["udl"] = "Uldeme", ["udm"] = "Udmurt", ["udu"] = "Uduk", ["ues"] = "Kioko", ["ufi"] = "Ufim", ["ug"] = "Uighur", ["uga"] = "Ugaritic", ["ugb"] = "Kuku-Ugbanh", ["uge"] = "Ughele", ["ugn"] = "Isyarat Uganda", ["ugo"] = "Gong", ["ugy"] = "Isyarat Uruguay", ["uha"] = "Uhami", ["uhn"] = "Damal", ["uis"] = "Uisai", ["uiv"] = "Iyive", ["uji"] = "Tanjijili", ["uk"] = "Ukraina", ["uka"] = "Kaburi", ["ukg"] = "Ukuriguma", ["ukh"] = "Ukhwejo", ["ukk"] = "Muak Sa-aak", ["ukl"] = "Isyarat Ukraina", ["ukp"] = "Ukpe-Bayobiri", ["ukq"] = "Ukwa", ["uks"] = "Isyarat Kaapor", ["uku"] = "Ukue", ["ukw"] = "Ukwuani-Aboh-Ndoni", ["uky"] = "Kuuk Yak", ["ula"] = "Fungwa", ["ulb"] = "Olukumi", ["ulc"] = "Ulch", ["ule"] = "Lule", ["ulf"] = "Afra", ["uli"] = "Ulithian", ["ulk"] = "Meriam", ["ull"] = "Ullatan", ["ulm"] = "Ulumanda'", ["uln"] = "Unserdeutsch", ["ulu"] = "Uma' Lung", ["ulw"] = "Ulwa", ["uma"] = "Umatilla", ["umb"] = "Umbundu", ["umc"] = "Marrucinian", ["umd"] = "Umbindhamu", ["umg"] = "Umbuygamu", ["umi"] = "Ukit", ["umm"] = "Umon", ["umn"] = "Naga Makyan", ["umo"] = "Umotína", ["ump"] = "Umpila", ["umr"] = "Umbugarla", ["ums"] = "Pendau", ["umu"] = "Munsee", ["una"] = "Watut Utara", ["und"] = "Tidak diketahui", ["und-isa"] = "Isaurian", ["und-kas"] = "Kassite", ["und-mil"] = "Milang", ["und-mmd"] = "Mimi Decorse", ["und-mmn"] = "Mimi Nachtigal", ["und-phi"] = "Filistin", ["und-wji"] = "Jicaque Barat", ["une"] = "Uneme", ["ung"] = "Ngarinyin", ["unk"] = "Enawené-Nawé", ["unm"] = "Unami", ["unn"] = "Kurnai", ["unr"] = "Mundari", ["unu"] = "Unubahe", ["unx"] = "Munda", ["unz"] = "Kaili Unde", ["uok"] = "Uokha", ["uon"] = "Kulon", ["upi"] = "Umeda", ["upv"] = "Uripiv-Wala-Rano-Atchin", ["ur"] = "Urdu", ["ura"] = "Urarina", ["urb"] = "Urubú-Kaapor", ["urc"] = "Urningangg", ["ure"] = "Uru", ["urf"] = "Uradhi", ["urg"] = "Urigina", ["urh"] = "Urhobo", ["uri"] = "Urim", ["urj-fin-pro"] = "Proto-Finnic", ["urj-koo"] = "Komi Kuno", ["urj-kuk"] = "Kukkuzi", ["urj-kya"] = "Komi-Yazva", ["urj-mdv-pro"] = "Proto-Mordvinic", ["urj-prm-pro"] = "Proto-Permic", ["urj-pro"] = "Proto-Uralic", ["urj-ugr-pro"] = "Proto-Ugric", ["urk"] = "Urak Lawoi'", ["url"] = "Urali", ["urm"] = "Urapmin", ["urn"] = "Uruangnirin", ["uro"] = "Ura (Papua)", ["urp"] = "Uru-Pa-In", ["urr"] = "Lehalurup", ["urt"] = "Urat", ["uru"] = "Urumi", ["urv"] = "Uruava", ["urw"] = "Sop", ["urx"] = "Urimo", ["ury"] = "Orya", ["urz"] = "Uru-Eu-Wau-Wau", ["usa"] = "Usarufa", ["ush"] = "Ushojo", ["usi"] = "Usui", ["usk"] = "Usaghade", ["usp"] = "Uspanteco", ["uss"] = "Saare", ["usu"] = "Uya", ["uta"] = "Otank", ["ute"] = "Ute", ["uth"] = "Hun", ["utp"] = "Aba", ["utr"] = "Etulo", ["utu"] = "Utu", ["uum"] = "Urum", ["uun"] = "Kulon-Pazeh", ["uur"] = "Ura (Vanuatu)", ["uuu"] = "U", ["uve"] = "Uvean Barat", ["uvh"] = "Uri", ["uvl"] = "Lote", ["uwa"] = "Kuku-Uwanh", ["uya"] = "Doko-Uyanga", ["uz"] = "Uzbek", ["vaa"] = "Vaagri Booli", ["vae"] = "Vale", ["vag"] = "Vagla", ["vah"] = "Varhadi", ["vai"] = "Vai", ["vaj"] = "Sekele", ["val"] = "Vehes", ["vam"] = "Vanimo", ["van"] = "Valman", ["vao"] = "Vao", ["vap"] = "Vaiphei", ["var"] = "Huarijio", ["vas"] = "Vasavi", ["vau"] = "Vanuma", ["vav"] = "Varli", ["vay"] = "Vayu", ["vbb"] = "Babar Tenggara", ["vbk"] = "Bontoc Barat Daya", ["ve"] = "Venda", ["vec"] = "Venesia", ["ved"] = "Veddah", ["vem"] = "Vemgo-Mabas", ["veo"] = "Ventureño", ["vep"] = "Veps", ["ver"] = "Mom Jango", ["vgr"] = "Vaghri", ["vgt"] = "Isyarat Flemish", ["vi"] = "Vietnam", ["vic"] = "Kreol Virgin Islands", ["vid"] = "Vidunda", ["vif"] = "Vili", ["vig"] = "Viemo", ["vil"] = "Vilela", ["vis"] = "Vishavan", ["vit"] = "Viti", ["viv"] = "Iduna", ["vka"] = "Kariyarra", ["vki"] = "Ija-Zuba", ["vkj"] = "Kujarge", ["vkk"] = "Kaur", ["vkl"] = "Kulisusu", ["vkm"] = "Kamakan", ["vko"] = "Kodeoha", ["vkp"] = "Kreol Portugis Korlai", ["vkt"] = "Kutai Hilir", ["vku"] = "Kurrama", ["vlp"] = "Valpei", ["vls"] = "Flemish Barat", ["vma"] = "Martuthunira", ["vmb"] = "Mbabaram", ["vmc"] = "Mixtec Juxtlahuaca", ["vmd"] = "Koraga Mudu", ["vme"] = "Masela Timur", ["vmf"] = "Franconia Timur", ["vmg"] = "Minigir", ["vmh"] = "Maraghei", ["vmi"] = "Miwa", ["vmj"] = "Mixtec Ixtayutla", ["vmk"] = "Makhuwa-Shirima", ["vml"] = "Malgana", ["vmm"] = "Mixtec Mitlatongo", ["vmp"] = "Mazatec Soyaltepec", ["vmq"] = "Mixtec Soyaltepec", ["vmr"] = "Marenje", ["vmu"] = "Muluridyi", ["vmv"] = "Valley Maidu", ["vmw"] = "Makhuwa", ["vmx"] = "Mixtec Tamazola", ["vmy"] = "Mazatec Ayautla", ["vmz"] = "Mazatec Mazatlán", ["vnk"] = "Lovono", ["vnm"] = "Neve'ei", ["vnp"] = "Vunapu", ["vo"] = "Volapük", ["vor"] = "Voro", ["vot"] = "Votic", ["vra"] = "Vera'a", ["vro"] = "Võro", ["vrs"] = "Varisi", ["vrt"] = "Banam Bay", ["vsi"] = "Isyarat Moldova", ["vsl"] = "Isyarat Venezuela", ["vsv"] = "Isyarat Valencia", ["vto"] = "Vitou", ["vum"] = "Vumbu", ["vun"] = "Vunjo", ["vut"] = "Vute", ["vwa"] = "Awa (Tiongkok)", ["wa"] = "Walloon", ["waa"] = "Walla Walla", ["wab"] = "Wab", ["wac"] = "Wasco-Wishram", ["wad"] = "Wandamen", ["waf"] = "Wakoná", ["wag"] = "Wa'ema", ["wah"] = "Watubela", ["waj"] = "Waffa", ["wal"] = "Wolaytta", ["wam"] = "Massachusett", ["wan"] = "Wan", ["wao"] = "Wappo", ["wap"] = "Wapishana", ["waq"] = "Wageman", ["war"] = "Waray-Waray", ["was"] = "Washo", ["wat"] = "Kaninuwa", ["wau"] = "Wauja", ["wav"] = "Waka", ["waw"] = "Waiwai", ["wax"] = "Watam", ["way"] = "Wayana", ["waz"] = "Wampur", ["wba"] = "Warao", ["wbb"] = "Wabo", ["wbe"] = "Waritai", ["wbf"] = "Wara", ["wbh"] = "Wanda", ["wbi"] = "Wanji", ["wbj"] = "Alagwa", ["wbk"] = "Waigali", ["wbl"] = "Wakhi", ["wbm"] = "Wa", ["wbp"] = "Warlpiri", ["wbq"] = "Waddar", ["wbr"] = "Wagdi", ["wbt"] = "Wanman", ["wbv"] = "Wajarri", ["wbw"] = "Woi", ["wca"] = "Yanomámi", ["wci"] = "Gbe Waci", ["wdd"] = "Wandji", ["wdg"] = "Wadaginam", ["wdj"] = "Wadjiginy", ["wdt"] = "Wendat", ["wdu"] = "Wadjigu", ["wdy"] = "Wadjabangayi", ["wea"] = "Wewaw", ["wec"] = "Wè Barat", ["wed"] = "Wedau", ["weh"] = "Weh", ["wei"] = "Kiunum", ["wem"] = "Gbe Weme", ["weo"] = "Wemale", ["wer"] = "Weri", ["wes"] = "Pijin Kamerun", ["wet"] = "Perai", ["weu"] = "Welaung", ["wew"] = "Weyewa", ["wfg"] = "Yafi", ["wga"] = "Wagaya", ["wgb"] = "Wagawaga", ["wgg"] = "Wangganguru", ["wgi"] = "Wahgi", ["wgo"] = "Waigeo", ["wgu"] = "Wirangu", ["wgy"] = "Warrgamay", ["wha"] = "Manusela", ["whg"] = "Wahgi Utara", ["whk"] = "Kenyah Wahau", ["whu"] = "Kayan Wahau", ["wib"] = "Toussian Selatan", ["wic"] = "Wichita", ["wie"] = "Wik-Epa", ["wif"] = "Wik-Keyangan", ["wig"] = "Wik-Ngathana", ["wih"] = "Wik-Me'anha", ["wii"] = "Minidien", ["wij"] = "Wik-Iiyanh", ["wik"] = "Wikalkan", ["wil"] = "Wilawila", ["wim"] = "Wik-Mungkan", ["win"] = "Winnebago", ["wir"] = "Wiraféd", ["wiu"] = "Wiru", ["wiv"] = "Muduapa", ["wiy"] = "Wiyot", ["wja"] = "Waja", ["wji"] = "Warji", ["wka"] = "Kw'adza", ["wkb"] = "Kumbaran", ["wkd"] = "Mo", ["wkl"] = "Kalanadi", ["wku"] = "Kunduvadi", ["wkw"] = "Wakawaka", ["wky"] = "Wangkayutyuru", ["wla"] = "Walio", ["wlc"] = "Comorian Mwali", ["wle"] = "Wolane", ["wlg"] = "Kunbarlang", ["wli"] = "Waioli", ["wlk"] = "Wailaki", ["wll"] = "Wali (Sudan)", ["wlm"] = "Welsh Pertengahan", ["wlo"] = "Wolio", ["wlr"] = "Wailapa", ["wls"] = "Wallisian", ["wlu"] = "Wuliwuli", ["wlv"] = "Wichí Lhamtés Vejoz", ["wlw"] = "Walak", ["wlx"] = "Wali (Ghana)", ["wly"] = "Waling", ["wmb"] = "Wambaya", ["wmc"] = "Wamas", ["wmd"] = "Mamaindé", ["wme"] = "Wambule", ["wmh"] = "Waima'a", ["wmi"] = "Wamin", ["wmm"] = "Maiwa", ["wmn"] = "Waamwang", ["wmo"] = "Wam", ["wms"] = "Wambon", ["wmt"] = "Walmajarri", ["wmw"] = "Mwani", ["wmx"] = "Womo", ["wnb"] = "Wanambre", ["wnc"] = "Wantoat", ["wnd"] = "Wandarang", ["wne"] = "Waneci", ["wng"] = "Wanggom", ["wni"] = "Comorian Ndzwani", ["wnk"] = "Wanukaka", ["wnm"] = "Wanggamala", ["wno"] = "Wano", ["wnp"] = "Wanap", ["wnu"] = "Usan", ["wnw"] = "Wintu", ["wny"] = "Wanyi", ["wo"] = "Wolof", ["woa"] = "Tyaraity", ["wob"] = "Wè Utara", ["woc"] = "Wogeo", ["wod"] = "Wolani", ["woe"] = "Woleaian", ["wog"] = "Wogamusin", ["woi"] = "Kamang", ["wok"] = "Longto", ["wom"] = "Perema", ["won"] = "Wongo", ["woo"] = "Manombai", ["wor"] = "Woria", ["wos"] = "Hanga Hundi", ["wow"] = "Wawonii", ["wpc"] = "Wirö", ["wra"] = "Warapu", ["wrb"] = "Warluwara", ["wrg"] = "Warungu", ["wrh"] = "Wiradhuri", ["wri"] = "Wariyangga", ["wrk"] = "Garawa", ["wrl"] = "Warlmanpa", ["wrm"] = "Warumungu", ["wrn"] = "Warnang", ["wro"] = "Worora", ["wrp"] = "Waropen", ["wrr"] = "Wardaman", ["wrs"] = "Waris", ["wru"] = "Waru", ["wrv"] = "Waruna", ["wrw"] = "Gugu Warra", ["wrx"] = "Wae Rana", ["wrz"] = "Warray", ["wsa"] = "Warembori", ["wsi"] = "Wusi", ["wsk"] = "Waskia", ["wsr"] = "Owenia", ["wss"] = "Wasa", ["wsu"] = "Wasu", ["wsv"] = "Wotapuri-Katarqalai", ["wtf"] = "Watiwa", ["wth"] = "Wathaurong", ["wti"] = "Berta", ["wtk"] = "Watakataui", ["wtm"] = "Mewati", ["wtw"] = "Wotu", ["wua"] = "Wikngenchera", ["wub"] = "Wunambal", ["wud"] = "Wudu", ["wuh"] = "Wutunhua", ["wul"] = "Silimo", ["wum"] = "Wumbvu", ["wun"] = "Bungu", ["wur"] = "Wurrugu", ["wut"] = "Wutung", ["wuu"] = "Wu", ["wuv"] = "Wuvulu-Aua", ["wux"] = "Wulna", ["wuy"] = "Wauyai", ["wwa"] = "Waama", ["wwo"] = "Dorig", ["wwr"] = "Warrwa", ["www"] = "Wawa", ["wxa"] = "Waxianghua", ["wxw"] = "Wardandi", ["wya"] = "Wyandot", ["wyb"] = "Ngiyambaa", ["wyi"] = "Woiwurrung", ["wym"] = "Vilamovian", ["wyr"] = "Wayoró", ["wyy"] = "Fiji Barat", ["xaa"] = "Arab Andalusia", ["xab"] = "Sambe", ["xac"] = "Kachari", ["xad"] = "Adai", ["xae"] = "Aequian", ["xag"] = "Aghwan", ["xai"] = "Kaimbé", ["xaj"] = "Ararandewára", ["xak"] = "Maku", ["xal"] = "Kalmyk", ["xam"] = "ǀXam", ["xan"] = "Xamtanga", ["xao"] = "Khao", ["xap"] = "Apalachee", ["xaq"] = "Aquitania", ["xar"] = "Karami", ["xas"] = "Kamassian", ["xat"] = "Katawixi", ["xau"] = "Kauwera", ["xav"] = "Xavante", ["xaw"] = "Kawaiisu", ["xay"] = "Kayan Mahakam", ["xbb"] = "Burdekin Hilir", ["xbc"] = "Baktria", ["xbd"] = "Bindal", ["xbe"] = "Bigambal", ["xbg"] = "Bunganditj", ["xbi"] = "Kombio", ["xbj"] = "Birrpayi", ["xbm"] = "Breton Pertengahan", ["xbn"] = "Kenaboi", ["xbo"] = "Bulgar", ["xbp"] = "Bibbulman", ["xbr"] = "Kambera", ["xbw"] = "Kambiwá", ["xby"] = "Butchulla", ["xcb"] = "Cumbric", ["xcc"] = "Camunic", ["xce"] = "Keltiberia", ["xch"] = "Chemakum", ["xcl"] = "Armenia Kuno", ["xcm"] = "Comecrudo", ["xcn"] = "Cotoname", ["xco"] = "Khwarezmian", ["xcr"] = "Carian", ["xct"] = "Tibet Klasik", ["xcu"] = "Curonian", ["xcv"] = "Chuvan", ["xcw"] = "Coahuilteco", ["xcy"] = "Cayuse", ["xda"] = "Darkinjung", ["xdc"] = "Dacian", ["xdk"] = "Dharug", ["xdm"] = "Edomite", ["xdy"] = "Dayak Melayu", ["xeb"] = "Eblaite", ["xed"] = "Hdi", ["xeg"] = "ǁXegwi", ["xel"] = "Kelo", ["xem"] = "Kembayan", ["xep"] = "Epi-Olmec", ["xer"] = "Xerénte", ["xes"] = "Kesawai", ["xet"] = "Xetá", ["xeu"] = "Keoru-Ahia", ["xfa"] = "Faliscan", ["xga"] = "Galatia", ["xgb"] = "Gbin", ["xgd"] = "Gudang", ["xgf"] = "Gabrielino-Fernandeño", ["xgg"] = "Goreng", ["xgi"] = "Garingbal", ["xgl"] = "Galindan", ["xgm"] = "Darumbal", ["xgn-mgl"] = "Mongghul", ["xgn-mgr"] = "Mangghuer", ["xgn-pro"] = "Proto-Mongolia", ["xgn-rou"] = "Rouran", ["xgr"] = "Garza", ["xgu"] = "Unggumi", ["xgw"] = "Guwa", ["xh"] = "Xhosa", ["xha"] = "Harami", ["xhc"] = "Hunnic", ["xhd"] = "Hadrami", ["xhe"] = "Khetrani", ["xhm"] = "Khmer Pertengahan", ["xhr"] = "Hernican", ["xht"] = "Hattic", ["xhu"] = "Hurria", ["xhv"] = "Khua", ["xib"] = "Iberia", ["xii"] = "Xiri", ["xil"] = "Illyria", ["xin"] = "Xinca", ["xir"] = "Xiriâna", ["xis"] = "Kisan", ["xiv"] = "Lembah Indus", ["xiy"] = "Xipaya", ["xjb"] = "Minjungbal", ["xka"] = "Kalkoti", ["xkb"] = "Manigri-Kambolé Ede Nago", ["xkc"] = "Khoini", ["xkd"] = "Kayan Mendalam", ["xke"] = "Kereho", ["xkf"] = "Khengkha", ["xkg"] = "Kagoro", ["xki"] = "Isyarat Kenya", ["xkj"] = "Kajali", ["xkk"] = "Kaco'", ["xkl"] = "Bakung", ["xkn"] = "Kayan Sungai Kayan", ["xko"] = "Kiorr", ["xkp"] = "Kabatei", ["xkq"] = "Koroni", ["xkr"] = "Xakriabá", ["xks"] = "Kumbewaha", ["xkt"] = "Kantosi", ["xku"] = "Kaamba", ["xkv"] = "Kgalagadi", ["xkw"] = "Kembra", ["xkx"] = "Karore", ["xky"] = "Uma' Lasan", ["xkz"] = "Kurtöp", ["xla"] = "Kamula", ["xlb"] = "Loup B", ["xlc"] = "Lycia", ["xld"] = "Lydia", ["xle"] = "Lemnia", ["xlg"] = "Liguria Kuno", ["xli"] = "Liburnian", ["xlo"] = "Loup A", ["xlp"] = "Lepontic", ["xls"] = "Lusitania", ["xlu"] = "Luwia", ["xly"] = "Elymian", ["xmb"] = "Mbonga", ["xmc"] = "Makhuwa-Marrevone", ["xmd"] = "Mbudum", ["xme-ker"] = "Kermanic", ["xme-kls"] = "Kalasuri", ["xme-klt"] = "Kilit", ["xme-mid"] = "Media Pertengahan", ["xme-old"] = "Media Kuno", ["xme-ott"] = "Tati Kuno", ["xme-taf"] = "Tafreshi", ["xme-ttc-pro"] = "Proto-Tatic", ["xmf"] = "Mingrelian", ["xmg"] = "Mengaka", ["xmh"] = "Kugu-Muminh", ["xmj"] = "Majera", ["xmk"] = "Makedonia Kuno", ["xml"] = "Isyarat Malaysia", ["xmm"] = "Melayu Manado", ["xmo"] = "Morerebi", ["xmp"] = "Kuku-Mu'inh", ["xmq"] = "Kuku-Mangk", ["xmr"] = "Meroitic", ["xms"] = "Isyarat Maroko", ["xmt"] = "Matbat", ["xmu"] = "Kamu", ["xmx"] = "Maden", ["xmy"] = "Mayaguduna", ["xmz"] = "Mori Bawah", ["xna"] = "Arab Utara Kuno", ["xnb"] = "Kanakanabu", ["xnd-pro"] = "Proto-Na-Dene", ["xng"] = "Mongol Pertengahan", ["xnh"] = "Kuanhua", ["xni"] = "Ngarigu", ["xnk"] = "Nganakarti", ["xnn"] = "Kankanay Utara", ["xnr"] = "Kangri", ["xns"] = "Kanashi", ["xnt"] = "Narragansett", ["xnu"] = "Nukunul", ["xny"] = "Nyiyaparli", ["xoc"] = "O'chi'chi'", ["xod"] = "Kokoda", ["xog"] = "Soga", ["xoi"] = "Kominimung", ["xok"] = "Xokleng", ["xom"] = "Komo", ["xon"] = "Konkomba", ["xoo"] = "Xukurú", ["xop"] = "Kopar", ["xor"] = "Korubo", ["xow"] = "Kowaki", ["xpa"] = "Pirriya", ["xpb"] = "Pyemmairre", ["xpc"] = "Pecheneg", ["xpd"] = "Paredarerme", ["xpe"] = "Kpelle Liberia", ["xpf"] = "Tasmania Tenggara", ["xpg"] = "Phrygia", ["xph"] = "Tyerrernotepanner", ["xpi"] = "Pictish", ["xpj"] = "Mpalitjanh", ["xpk"] = "Kulina", ["xpl"] = "Port Sorell", ["xpm"] = "Pumpokol", ["xpn"] = "Kapinawá", ["xpo"] = "Pochutec", ["xpp"] = "Puyo-Paekche", ["xpq"] = "Mohegan-Pequot", ["xpr"] = "Parthia", ["xps"] = "Pisidian", ["xpu"] = "Punic", ["xpv"] = "Tommeginne", ["xpw"] = "Peerapper", ["xpx"] = "Toogee", ["xpy"] = "Buyeo", ["xpz"] = "Bruny Island", ["xqa"] = "Karakhanid", ["xqt"] = "Qatabanian", ["xra"] = "Krahô", ["xrb"] = "Karaboro Timur", ["xrd"] = "Gundungurra", ["xre"] = "Kreye", ["xrg"] = "Minang", ["xri"] = "Krikati-Timbira", ["xrm"] = "Armazic", ["xrn"] = "Arin", ["xrq"] = "Karranga", ["xrr"] = "Raetic", ["xrt"] = "Aranama-Tamique", ["xru"] = "Marriammu", ["xrw"] = "Karawa", ["xsa"] = "Sabaean", ["xsb"] = "Sambali", ["xsc-pro"] = "Proto-Scythia", ["xsc-sak-pro"] = "Proto-Saka", ["xsc-skw-pro"] = "Proto-Saka-Wakhi", ["xsd"] = "Sidetic", ["xse"] = "Sempan", ["xsh"] = "Shamang", ["xsi"] = "Sio", ["xsj"] = "Subi", ["xsl"] = "Slavey Selatan", ["xsm"] = "Kasem", ["xsn"] = "Sanga (Nigeria)", ["xso"] = "Solano", ["xsp"] = "Silopi", ["xsq"] = "Makhuwa-Saka", ["xsr"] = "Sherpa", ["xss"] = "Assan", ["xsu"] = "Sanumá", ["xsv"] = "Sudovian", ["xsy"] = "Saisiyat", ["xta"] = "Mixtec Alcozauca", ["xtb"] = "Mixtec Chazumba", ["xtc"] = "Kadugli", ["xtd"] = "Mixtec Diuxi-Tilantongo", ["xte"] = "Ketengban", ["xth"] = "Yitha Yitha", ["xti"] = "Mixtec Sinicahua", ["xtj"] = "Mixtec San Juan Teita", ["xtl"] = "Mixtec Tijaltepec", ["xtm"] = "Mixtec Magdalena Peñasco", ["xtn"] = "Mixtec Tlaxiaco Utara", ["xto"] = "Tocharian A", ["xtp"] = "Mixtec San Miguel Piedras", ["xtq"] = "Tumshuqese", ["xtr"] = "Tripuri Awal", ["xts"] = "Mixtec Sindihui", ["xtt"] = "Mixtec Tacahua", ["xtu"] = "Mixtec Cuyamecalco", ["xtv"] = "Thawa", ["xtw"] = "Tawandê", ["xty"] = "Mixtec Yoloxochitl", ["xtz"] = "Tasmania", ["xua"] = "Kurumba Alu", ["xub"] = "Kurumba Betta", ["xud"] = "Umiida", ["xug"] = "Kunigami", ["xuj"] = "Kurumba Jennu", ["xul"] = "Ngunawal", ["xum"] = "Umbrian", ["xun"] = "Unggaranggu", ["xuo"] = "Kuo", ["xup"] = "Umpqua Hulu", ["xur"] = "Urartian", ["xut"] = "Kuthant", ["xuu"] = "Khwe", ["xve"] = "Venetic", ["xvn"] = "Vandalic", ["xvo"] = "Volscian", ["xvs"] = "Vestinian", ["xwa"] = "Kwaza", ["xwc"] = "Woccon", ["xwd"] = "Wadi Wadi", ["xwe"] = "Gbe Xwela", ["xwg"] = "Kwegu", ["xwj"] = "Wajuk", ["xwk"] = "Wangkumara", ["xwl"] = "Gbe Xwla Barat", ["xwo"] = "Written Oirat", ["xwr"] = "Kwerba Mamberamo", ["xww"] = "Wemba-Wemba", ["xxb"] = "Boro", ["xxk"] = "Ke'o", ["xxm"] = "Minkin", ["xxr"] = "Koropó", ["xxt"] = "Tambora", ["xya"] = "Yaygir", ["xyb"] = "Yandjibara", ["xyl"] = "Yalakalore", ["xyt"] = "Mayi-Thakurti", ["xyy"] = "Yorta Yorta", ["xzh"] = "Zhang-Zhung", ["xzm"] = "Zemgalian", ["xzp"] = "Zapotec Kuno", ["yaa"] = "Yaminahua", ["yab"] = "Yuhup", ["yac"] = "Yali Lembah Pass", ["yad"] = "Yagua", ["yae"] = "Pumé", ["yaf"] = "Yaka", ["yag"] = "Yámana", ["yah"] = "Yazghulami", ["yai"] = "Yagnobi", ["yaj"] = "Banda-Yangere", ["yak"] = "Yakima", ["yal"] = "Yalunka", ["yam"] = "Yamba", ["yan"] = "Mayangna", ["yao"] = "Yao", ["yap"] = "Yapese", ["yaq"] = "Yaqui", ["yar"] = "Yabarana", ["yas"] = "Gunu", ["yat"] = "Yambeta", ["yau"] = "Yuwana", ["yav"] = "Yangben", ["yaw"] = "Yawalapití", ["yay"] = "Agwagwune", ["yaz"] = "Lokaa", ["yba"] = "Yala", ["ybb"] = "Yemba", ["ybe"] = "Yugur Barat", ["ybh"] = "Yakkha", ["ybi"] = "Yamphu", ["ybj"] = "Hasha", ["ybk"] = "Bokha", ["ybl"] = "Yukuben", ["ybm"] = "Yaben", ["ybn"] = "Yabaâna", ["ybo"] = "Yabong", ["ybx"] = "Yawiyo", ["yby"] = "Yaweyuha", ["ych"] = "Chesu", ["ycl"] = "Lolopo", ["ycn"] = "Yucuna", ["ycp"] = "Chepya", ["ycr"] = "Kreol Yilan", ["yda"] = "Yanda", ["yde"] = "Yangum Dey", ["ydg"] = "Yidgha", ["ydk"] = "Yoidik", ["yea"] = "Ravula", ["yec"] = "Yeniche", ["yee"] = "Yimas", ["yei"] = "Yeni", ["yej"] = "Yevanic", ["yen"] = "Yendang", ["yer"] = "Tarok", ["yes"] = "Yeskwa", ["yet"] = "Yetfa", ["yeu"] = "Yerukula", ["yev"] = "Yapunda", ["yey"] = "Yeyi", ["ygi"] = "Yiningayi", ["ygl"] = "Yangum Gel", ["ygm"] = "Yagomi", ["ygp"] = "Gepo", ["ygr"] = "Yagaria", ["ygs"] = "Isyarat Yolngu", ["ygu"] = "Yugul", ["ygw"] = "Yagwoia", ["yha"] = "Baha", ["yhl"] = "Phowa Hlepho", ["yi"] = "Yiddish", ["yia"] = "Yinggarda", ["yif"] = "Ache", ["yig"] = "Nasu Wusa", ["yii"] = "Yidiny", ["yij"] = "Yindjibarndi", ["yik"] = "Lalo Dongshanba", ["yil"] = "Yindjilandji", ["yim"] = "Naga Yimchungru", ["yin"] = "Yinchia", ["yip"] = "Pholo", ["yiq"] = "Miqie", ["yir"] = "Awyu Utara", ["yis"] = "Yis", ["yit"] = "Lalu Timur", ["yiu"] = "Awu", ["yiv"] = "Nisu Utara", ["yix"] = "Yi Axi", ["yiy"] = "Yir-Yoront", ["yiz"] = "Azhe", ["yka"] = "Yakan", ["ykg"] = "Yukaghir Utara", ["ykh"] = "Mongol Khamnigan", ["yki"] = "Yoke", ["ykk"] = "Yakaikeke", ["ykl"] = "Khlula", ["ykm"] = "Kap", ["ykn"] = "Kua-nsi", ["yko"] = "Yasa", ["ykr"] = "Yekora", ["ykt"] = "Kathu", ["yku"] = "Kuamasi", ["yky"] = "Yakoma", ["yla"] = "Yaul", ["ylb"] = "Yaleba", ["yle"] = "Yele", ["ylg"] = "Yelogu", ["yli"] = "Yali Angguruk", ["yll"] = "Yil", ["ylm"] = "Limi", ["yln"] = "Langnian Buyang", ["ylo"] = "Yi Naluo", ["ylr"] = "Yalarnnga", ["ylu"] = "Aribwaung", ["yly"] = "Nyâlayu", ["ymb"] = "Yambes", ["ymc"] = "Muji Selatan", ["ymd"] = "Muda", ["yme"] = "Yameo", ["ymg"] = "Yamongeri", ["ymh"] = "Mili", ["ymi"] = "Moji", ["ymk"] = "Makwe", ["yml"] = "Iamalele", ["ymm"] = "Maay", ["ymn"] = "Sunum", ["ymo"] = "Mon Yangum", ["ymp"] = "Yamap", ["ymq"] = "Muji Qila", ["ymr"] = "Malasar", ["yms"] = "Mysian", ["ymx"] = "Muji Utara", ["ymz"] = "Muzi", ["yna"] = "Aluo", ["ynd"] = "Yandruwandha", ["yne"] = "Lang'e", ["yng"] = "Yango", ["ynk"] = "Naukanski", ["ynl"] = "Yangulam", ["ynn"] = "Yana", ["yno"] = "Yong", ["yns"] = "Yansi", ["ynu"] = "Yahuna", ["yo"] = "Yoruba", ["yob"] = "Yoba", ["yog"] = "Yogad", ["yoi"] = "Yonaguni", ["yol"] = "Yola", ["yom"] = "Yombe", ["yon"] = "Yongkom", ["yox"] = "Yoron", ["yoy"] = "Yoy", ["ypa"] = "Phala", ["ypb"] = "Phowa Labo", ["ypg"] = "Phola", ["yph"] = "Phupha", ["ypk-pro"] = "Proto-Yupik", ["ypm"] = "Phuma", ["ypn"] = "Phowa Ani", ["ypo"] = "Alo Phola", ["ypp"] = "Phupa", ["ypz"] = "Phuza", ["yra"] = "Yerakai", ["yrb"] = "Yareba", ["yre"] = "Yaouré", ["yri"] = "Yarí", ["yrk"] = "Nenets Tundra", ["yrl"] = "Nheengatu", ["yrn"] = "Yerong", ["yro"] = "Yaroamë", ["yrw"] = "Yarawata", ["yry"] = "Yarluyandi", ["ysc"] = "Jassic", ["ysd"] = "Samatao", ["ysg"] = "Sonaga", ["ysl"] = "Isyarat Yugoslavia", ["ysn"] = "Sani", ["yso"] = "Nisi", ["ysp"] = "Lolopo Selatan", ["ysr"] = "Sirenik", ["yss"] = "Yessan-Mayo", ["ysy"] = "Sanie", ["yta"] = "Talu", ["ytl"] = "Tanglang", ["ytp"] = "Thopho", ["ytw"] = "Yout Wam", ["yty"] = "Yatay", ["yua"] = "Maya Yucatec", ["yub"] = "Yugambal", ["yuc"] = "Yuchi", ["yue"] = "Kanton", ["yuf"] = "Havasupai-Walapai-Yavapai", ["yug"] = "Yug", ["yui"] = "Yurutí", ["yuj"] = "Karkar-Yuri", ["yuk"] = "Yuki", ["yul"] = "Yulu", ["yum"] = "Yuma", ["yun"] = "Bena", ["yup"] = "Yukpa", ["yuq"] = "Yuqui", ["yur"] = "Yurok", ["yut"] = "Yopno", ["yuw"] = "Yau Finisterre", ["yux"] = "Yukaghir Selatan", ["yuy"] = "Yugur Timur", ["yuz"] = "Yuracare", ["yva"] = "Yawa", ["yvt"] = "Yavitero", ["ywa"] = "Kalou", ["ywg"] = "Yinhawangka", ["ywl"] = "Lalu Barat", ["ywn"] = "Yawanawa", ["ywq"] = "Nasu", ["ywr"] = "Yawuru", ["ywt"] = "Lalo Xishanba", ["ywu"] = "Nasu Wumeng", ["yww"] = "Yawarawarga", ["yxa"] = "Mayawali", ["yxg"] = "Yagara", ["yxl"] = "Yarli", ["yxm"] = "Yinwum", ["yxu"] = "Yuyu", ["yxy"] = "Yabula Yabula", ["yyu"] = "Yau Torricelli", ["yyz"] = "Ayizi", ["yzg"] = "E'ma Buyang", ["yzk"] = "Zokhuo", ["za"] = "Zhuang", ["zaa"] = "Zapotec Sierra de Juárez", ["zab"] = "Zapotec San Juan Guelavía", ["zac"] = "Zapotec Ocotlán", ["zad"] = "Zapotec Cajonos", ["zae"] = "Zapotec Yareni", ["zaf"] = "Zapotec Ayoquesco", ["zag"] = "Zaghawa", ["zah"] = "Zangwal", ["zai"] = "Zapotec Isthmus", ["zaj"] = "Zaramo", ["zak"] = "Zanaki", ["zal"] = "Zauzou", ["zam"] = "Zapotec Mahuatlán Tengah", ["zao"] = "Zapotec Ozolotepec", ["zap"] = "Zapotec", ["zaq"] = "Zapotec Aloápam", ["zar"] = "Zapotec Rincón", ["zas"] = "Zapotec Santo Domingo Albarradas", ["zat"] = "Zapotec Tabaa", ["zau"] = "Zangskari", ["zav"] = "Zapotec Yatzachi", ["zaw"] = "Zapotec Mitla", ["zax"] = "Zapotec Xadani", ["zay"] = "Zayse-Zergulla", ["zaz"] = "Zari", ["zbt"] = "Batui", ["zca"] = "Zapotec Coatecas Altas", ["zdj"] = "Comorian Ngazidja", ["zea"] = "Zealandic", ["zeg"] = "Zenag", ["zen"] = "Zenaga", ["zga"] = "Kinga", ["zgh"] = "Maroko Amazigh", ["zgr"] = "Magori", ["zh"] = "Tionghoa", ["zhb"] = "Zhaba", ["zhi"] = "Zhire", ["zhn"] = "Zhuang Nong", ["zhw"] = "Zhoa", ["zhx-min-pro"] = "Proto-Min", ["zhx-sht"] = "Tuhua Shaozhou", ["zhx-tai"] = "Taishan", ["zhx-teo"] = "Teochew", ["zia"] = "Zia", ["zib"] = "Isyarat Zimbabwe", ["zik"] = "Zimakani", ["zil"] = "Zialo", ["zim"] = "Mesme", ["zin"] = "Zinza", ["zir"] = "Ziriya", ["ziw"] = "Zigula", ["ziz"] = "Zizilivakan", ["zka"] = "Kaimbulawa", ["zkb"] = "Koibal", ["zkg"] = "Goguryeo", ["zkh"] = "Turkik Khorezmian", ["zkk"] = "Karankawa", ["zko"] = "Kott", ["zkp"] = "São Paulo Kaingáng", ["zkr"] = "Zakhring", ["zkt"] = "Khitan", ["zku"] = "Kaurna", ["zkv"] = "Krevinian", ["zkz"] = "Khazar", ["zle-ono"] = "Novgorod Kuno", ["zle-ort"] = "Ruthenia Kuno", ["zlw-ocs"] = "Ceko Kuno", ["zlw-opl"] = "Polandia Kuno", ["zlw-pom-pro"] = "Proto-Pomerania", ["zlw-slv"] = "Slovincian", ["zma"] = "Manda (Australia)", ["zmb"] = "Zimba", ["zmc"] = "Margany", ["zmd"] = "Maridan", ["zme"] = "Mangerr", ["zmf"] = "Mfinu", ["zmg"] = "Ke Marti", ["zmh"] = "Makolkol", ["zmi"] = "Melayu Negeri Sembilan", ["zmj"] = "Maridjabin", ["zmk"] = "Mandandanyi", ["zml"] = "Madngele", ["zmm"] = "Marimanindji", ["zmn"] = "Mbangwe", ["zmo"] = "Molo", ["zmp"] = "Mbuun", ["zmq"] = "Mituku", ["zmr"] = "Maranungku", ["zms"] = "Mbesa", ["zmt"] = "Maringarr", ["zmu"] = "Muruwari", ["zmv"] = "Mbariman-Gudhinma", ["zmw"] = "Mbo (Kongo)", ["zmx"] = "Bomitaba", ["zmy"] = "Mariyedi", ["zmz"] = "Mbandja", ["zna"] = "Gula Zan", ["zne"] = "Zande", ["zng"] = "Mang", ["znk"] = "Manangkari", ["zns"] = "Mangas", ["zoc"] = "Zoque Copainalá", ["zoh"] = "Zoque Chimalapa", ["zom"] = "Zou", ["zoo"] = "Zapotec Asunción Mixtepec", ["zoq"] = "Zoque Tabasco", ["zor"] = "Zoque Rayón", ["zos"] = "Zoque Francisco León", ["zpa"] = "Zapotec Lachiguiri", ["zpb"] = "Zapotec Yautepec", ["zpc"] = "Zapotec Choapan", ["zpd"] = "Zapotec Ixtlán Tenggara", ["zpe"] = "Zapotec Petapa", ["zpf"] = "Zapotec San Pedro Quiatoni", ["zpg"] = "Zapotec Guevea de Humboldt", ["zph"] = "Zapotec Totomachapan", ["zpi"] = "Zapotec Santa María Quiegolani", ["zpj"] = "Zapotec Quiavicuzas", ["zpk"] = "Zapotec Tlacolulita", ["zpl"] = "Zapotec Lachixío", ["zpm"] = "Zapotec Mixtepec", ["zpn"] = "Zapotec Santa Inés Yatzechi", ["zpo"] = "Zapotec Amatlán", ["zpp"] = "Zapotec El Alto", ["zpq"] = "Zapotec Zoogocho", ["zpr"] = "Zapotec Santiago Xanica", ["zps"] = "Zapotec Coatlán", ["zpt"] = "Zapotec San Vicente Coatlán", ["zpu"] = "Zapotec Yalálag", ["zpv"] = "Zapotec Chichicapan", ["zpw"] = "Zapotec Zaniza", ["zpx"] = "Zapotec San Baltazar Loxicha", ["zpy"] = "Zapotec Mazaltepec", ["zpz"] = "Zapotec Texmelucan", ["zra"] = "Kaya", ["zrg"] = "Mirgan", ["zrn"] = "Zirenkel", ["zro"] = "Záparo", ["zrs"] = "Mairasi", ["zsa"] = "Sarasira", ["zsk"] = "Kaskean", ["zsl"] = "Isyarat Zambia", ["zsr"] = "Zapotec Rincon Selatan", ["zsu"] = "Sukurum", ["zte"] = "Zapotec Elotepec", ["ztg"] = "Zapotec Xanaguía", ["ztl"] = "Zapotec Lapaguía-Guivini", ["ztm"] = "Zapotec San Agustín Mixtepec", ["ztn"] = "Zapotec Santa Catarina Albarradas", ["ztp"] = "Zapotec Loxicha", ["ztq"] = "Zapotec Quioquitani-Quierí", ["zts"] = "Zapotec Tilquiapan", ["ztt"] = "Zapotec Tejalapan", ["ztu"] = "Zapotec San Pablo Güilá", ["ztx"] = "Zapotec Zaachila", ["zty"] = "Zapotec Yatee", ["zu"] = "Zulu", ["zua"] = "Zeem", ["zuh"] = "Tokano", ["zum"] = "Kumzari", ["zun"] = "Zuni", ["zuy"] = "Zumaya", ["zwa"] = "Zay", ["zyp"] = "Zyphe", ["zza"] = "Zazaki", ["zzj"] = "Zhuang Zuojiang", } local protoLangs = { ["ine-pro"] = true, ["map-pro"] = true, ["PAN"] = true, ["phi-pro"] = true, ["PMP"] = true, ["poz-pro"] = true, ["poz-mly-pro"] = true } -- Interwiki table local interwikis = { aa = true, ab = true, af = true, ak = true, am = true, an = true, ang = true, ar = true, as = true, ast = true, av = true, ay = true, az = true, bcl = true, be = true, bew = true, bg = true, bh = true, bi = true, bjn = true, blk = true, bm = true, bn = true, bo = true, br = true, bs = true, btm = true, ca = true, ch = true, chr = true, ckb = true, co = true, cr = true, cs = true, csb = true, cy = true, da = true, de = true, diq = true, dv = true, dz = true, el = true, en = true, eo = true, es = true, et = true, eu = true, fa = true, fi = true, fj = true, fo = true, fr = true, fy = true, ga = true, gd = true, gl = true, gn = true, gom = true, gor = true, gu = true, guw = true, gv = true, ha = true, he = true, hi = true, hif = true, hr = true, hsb = true, hu = true, hy = true, ia = true, ie = true, ig = true, ik = true, ["io"] = true, ["is"] = true, it = true, iu = true, ja = true, jbo = true, jv = true, ka = true, kaa = true, kbd = true, kcg = true, kk = true, kl = true, km = true, kn = true, ko = true, ks = true, ku = true, kw = true, ky = true, la = true, lb = true, li = true, lmo = true, ln = true, lo = true, lt = true, lv = true, mad = true, mg = true, mh = true, mi = true, ["min"] = true, mk = true, ml = true, mn = true, mni = true, mnw = true, mr = true, ms = true, mt = true, my = true, na = true, nah = true, nds = true, ne = true, nia = true, nl = true, nn = true, no = true, oc = true, om = true, ["or"] = true, pa = true, pi = true, pl = true, pnb = true, ps = true, pt = true, qu = true, rm = true, rn = true, ro = true, ru = true, rw = true, sa = true, sat = true, sc = true, scn = true, sd = true, sg = true, sh = true, shn = true, shy = true, si = true, sk = true, skr = true, sl = true, sm = true, sn = true, so = true, sq = true, sr = true, ss = true, st = true, su = true, sv = true, sw = true, ta = true, tcy = true, te = true, tg = true, th = true, ti = true, tk = true, tl = true, tn = true, to = true, tpi = true, tr = true, ts = true, tt = true, tw = true, ug = true, uk = true, ur = true, uz = true, vec = true, vi = true, vo = true, wa = true, wo = true, xh = true, yi = true, yo = true, za = true, zh = true, ["zh-min-nan"] = true, zu = true, -- Mapped codes mly = "ms", msa = "ms", msi = "ms", zlm = "ms", zsm = "ms", ["nan-hbl"] = "zh-min-nan" } -- Return interwiki link function p.getInterwikiLink(lang, title) local targetLang = interwikis[lang] if targetLang == nil then return lang elseif targetLang == true then return string.format("[[:%s:%s|%s]]", lang, title, lang) else return string.format("[[:%s:%s|%s]]", targetLang, title, lang) end end -- Get full language name (returns nil if invalid) function p.getLangName(frame) local args = frame.args local code = mw.text.trim(args[1] or "") local nocap = args.nocap or "" local name = langNames[code] if not name then return nil end local prefix = "" -- Check if code is a language family local familyObj = Families.getByCode(code) if familyObj then prefix = "Rumpun bahasa " elseif code ~= "mul" then prefix = "Bahasa " end local fullName = prefix .. name if nocap == "1" and mw.ustring.len(fullName) > 0 then local first = mw.ustring.sub(fullName, 1, 1) local rest = mw.ustring.sub(fullName, 2) fullName = mw.ustring.lower(first) .. rest end return fullName end function p.getLangNameByCode(code, nocap) code = mw.text.trim(code or "") nocap = nocap or "" local name = langNames[code] if not name then return nil end local prefix = "" local familyObj = Families.getByCode(code) if familyObj then prefix = "Rumpun bahasa " elseif code ~= "mul" then prefix = "Bahasa " end local fullName = prefix .. name if nocap == "1" and mw.ustring.len(fullName) > 0 then local first = mw.ustring.sub(fullName, 1, 1) local rest = mw.ustring.sub(fullName, 2) fullName = mw.ustring.lower(first) .. rest end return fullName end -- Get language code (returns nil if invalid) function p.getLangCode(frame) local code = mw.text.trim((frame.args and frame.args[1]) or "") if langNames[code] then return code else return nil end end function p.getLangCodeByCode(code) code = mw.text.trim(code or "") if langNames[code] then return code end return nil end -- Expose tables p.protoLangs = protoLangs p.langNames = langNames p.interwikis = interwikis return p 72qcr3melsj0ofs7102r2g74i70hv2r 7247298 7247295 2026-07-11T02:45:08Z Swarabakti 2526161 7247298 Scribunto text/plain local Families = require("Module:Wt/kge/families") local p = {} local langNames = { ["mul"] = "Lintas bahasa", -- Kode bahasa ["aa"] = "Afar", ["aaa"] = "Ghotuo", ["aab"] = "Alumu-Tesu", ["aac"] = "Ari", ["aad"] = "Amal", ["aaf"] = "Aranadan", ["aag"] = "Ambrak", ["aah"] = "Arapesh Abu'", ["aai"] = "Arifama-Miniafia", ["aak"] = "Ankave", ["aal"] = "Afade", ["aan"] = "Anambé", ["aap"] = "Arára Pará", ["aaq"] = "Penobscot", ["aas"] = "Aasax", ["aau"] = "Abau", ["aav-khs-pro"] = "Proto-Khasi", ["aav-nic-pro"] = "Proto-Nikobar", ["aav-pkl-pro"] = "Proto-Pnar-Khasi-Lyngngam", ["aav-pro"] = "Proto-Austroasiatik", ["aaw"] = "Solong", ["aax"] = "Mandobo Atas", ["aaz"] = "Amarasi", ["ab"] = "Abkhaz", ["aba"] = "Abé", ["abb"] = "Bankon", ["abc"] = "Ayta Ambala", ["abd"] = "Agta Camarines Norte", ["abe"] = "Abenaki", ["abf"] = "Abai Sungai", ["abg"] = "Abaga", ["abh"] = "Arab Tajik", ["abi"] = "Abidji", ["abj"] = "Aka-Bea", ["abl"] = "Lampung Nyo", ["abm"] = "Abanyom", ["abn"] = "Abua", ["abo"] = "Abon", ["abp"] = "Ayta Abenlen", ["abq"] = "Abaza", ["abr"] = "Abron", ["abs"] = "Melayu Ambon", ["abt"] = "Ambulas", ["abu"] = "Abure", ["abv"] = "Arab Baharna", ["abw"] = "Pal", ["abx"] = "Inabaknon", ["aby"] = "Aneme Wake", ["abz"] = "Abui", ["aca"] = "Achagua", ["acb"] = "Áncá", ["acd"] = "Gikyode", ["ace"] = "Aceh", ["ach"] = "Acholi", ["aci"] = "Aka-Cari", ["ack"] = "Aka-Kora", ["acl"] = "Akar-Bale", ["acm"] = "Arab Irak", ["acn"] = "Achang", ["acp"] = "Acipa Timur", ["acr"] = "Achi", ["acs"] = "Acroá", ["acu"] = "Achuar", ["acv"] = "Achumawi", ["acw"] = "Arab Hijaz", ["acx"] = "Arab Oman", ["acy"] = "Arab Siprus", ["acz"] = "Acheron", ["ada"] = "Adangme", ["adb"] = "Adabe", ["add"] = "Dzodinka", ["ade"] = "Adele", ["adf"] = "Arab Dhofar", ["adg"] = "Andegerebinha", ["adh"] = "Adhola", ["adi"] = "Adi", ["adj"] = "Adioukrou", ["adl"] = "Galo", ["adn"] = "Adang", ["ado"] = "Abu", ["adp"] = "Adap", ["adq"] = "Adangbe", ["adr"] = "Adonara", ["ads"] = "Isyarat Adamorobe", ["adt"] = "Adnyamathanha", ["adu"] = "Aduge", ["adw"] = "Amondawa", ["ady"] = "Adyghe", ["adz"] = "Adzera", ["ae"] = "Avestan", ["aea"] = "Areba", ["aeb"] = "Arab Tunisia", ["aed"] = "Isyarat Argentina", ["aee"] = "Pashayi Timur Laut", ["aek"] = "Haeke", ["ael"] = "Ambele", ["aem"] = "Arem", ["aen"] = "Isyarat Armenia", ["aeq"] = "Aer", ["aer"] = "Arrernte Timur", ["aes"] = "Alsea", ["aeu"] = "Akeu", ["aew"] = "Ambakich", ["aey"] = "Amele", ["aez"] = "Aeka", ["af"] = "Afrikaans", ["afa-pro"] = "Proto-Afroasiatik", ["afb"] = "Arab Teluk", ["afd"] = "Andai", ["afe"] = "Putukwam", ["afg"] = "Isyarat Afghan", ["afh"] = "Afrihili", ["afi"] = "Akrukay", ["afk"] = "Nanubae", ["afn"] = "Defaka", ["afo"] = "Eloyi", ["afp"] = "Tapei", ["afs"] = "Kreol Afro-Seminole", ["aft"] = "Afitti", ["afu"] = "Awutu", ["afz"] = "Obokuitai", ["aga"] = "Aguano", ["agb"] = "Legbo", ["agc"] = "Agatu", ["agd"] = "Agarabi", ["age"] = "Angal", ["agf"] = "Arguni", ["agg"] = "Angor", ["agh"] = "Ngelima", ["agi"] = "Agariya", ["agj"] = "Argobba", ["agk"] = "Agta Isarog", ["agl"] = "Fembe", ["agm"] = "Angaataha", ["agn"] = "Agutaynen", ["ago"] = "Tainae", ["agq"] = "Aghem", ["agr"] = "Aguaruna", ["ags"] = "Esimbi", ["agt"] = "Agta Cagayan Tengah", ["agu"] = "Aguacateca", ["agv"] = "Agta Remontado", ["agw"] = "Kahua", ["agx"] = "Aghul", ["agy"] = "Alta Selatan", ["agz"] = "Agta Mount Iriga", ["aha"] = "Ahanta", ["ahb"] = "Axamb", ["ahg"] = "Qimant", ["ahh"] = "Aghu", ["ahi"] = "Aizi Tiagbamrin", ["ahk"] = "Akha", ["ahl"] = "Igo", ["ahm"] = "Aizi Mobumrin", ["ahn"] = "Àhàn", ["aho"] = "Ahom", ["ahp"] = "Aizi Aproumu", ["ahr"] = "Ahirani", ["ahs"] = "Ashe", ["aht"] = "Ahtna", ["aia"] = "Arosi", ["aib"] = "Aynu", ["aic"] = "Ainbai", ["aid"] = "Alngith", ["aie"] = "Amara", ["aif"] = "Agi", ["aig"] = "Kreol Inggris Antigua dan Barbuda", ["aih"] = "Ai-Cham", ["aii"] = "Neo-Aramaik Asyur", ["aij"] = "Lishanid Noshan", ["aik"] = "Ake", ["ail"] = "Aimele", ["aim"] = "Aimol", ["ain"] = "Ainu", ["aio"] = "Aiton", ["aip"] = "Burumakok", ["air"] = "Airoran", ["ait"] = "Arikem", ["aiw"] = "Aari", ["aix"] = "Aighon", ["aiy"] = "Ali", ["aja"] = "Aja", ["ajg"] = "Adja", ["aji"] = "Ajië", ["ajn"] = "Andajin", ["ajp"] = "Arab Syam Selatan", ["ajw"] = "Ajawa", ["ajz"] = "Karbi Amri", ["ak"] = "Akan", ["akb"] = "Angkola", ["akc"] = "Mpur", ["akd"] = "Ukpet-Ehom", ["ake"] = "Akawaio", ["akf"] = "Akpa", ["akg"] = "Anakalangu", ["akh"] = "Angal Heneng", ["aki"] = "Aiome", ["akj"] = "Jeru", ["akk"] = "Akkad", ["akl"] = "Aklanon", ["akm"] = "Aka-Bo", ["ako"] = "Akurio", ["akp"] = "Siwu", ["akq"] = "Ak", ["akr"] = "Araki", ["aks"] = "Akaselem", ["akt"] = "Akolet", ["aku"] = "Akum", ["akv"] = "Akhvakh", ["akw"] = "Akwa", ["akx"] = "Aka-Kede", ["aky"] = "Aka-Kol", ["akz"] = "Alabama", ["ala"] = "Alago", ["alc"] = "Kawésqar", ["ald"] = "Allad", ["ale"] = "Aleut", ["alf"] = "Alege", ["alg-aga"] = "Agawam", ["alg-pro"] = "Proto-Algonquia", ["alh"] = "Alawa", ["ali"] = "Amaimon", ["alj"] = "Alangan", ["alk"] = "Alak", ["all"] = "Allar", ["alm"] = "Amblong", ["alo"] = "Larike-Wakasihu", ["alp"] = "Alune", ["alq"] = "Algonquin", ["alr"] = "Alutor", ["alt"] = "Altai Selatan", ["alu"] = "'Are'are", ["alv-ama"] = "Amasi", ["alv-bgu"] = "Baïnounk Gubëeher", ["alv-bua-pro"] = "Proto-Bua", ["alv-cng-pro"] = "Proto-Cangin", ["alv-edk-pro"] = "Proto-Edekiri", ["alv-edo-pro"] = "Proto-Edoid", ["alv-fli-pro"] = "Proto-Fali", ["alv-gbe-pro"] = "Proto-Gbe", ["alv-gng-pro"] = "Proto-Guang", ["alv-gtm-pro"] = "Proto-Togo Tengah", ["alv-gwa"] = "Gwara", ["alv-hei-pro"] = "Proto-Heiban", ["alv-ido-pro"] = "Proto-Idomoid", ["alv-igb-pro"] = "Proto-Igboid", ["alv-kwa-pro"] = "Proto-Kwa", ["alv-mum-pro"] = "Proto-Mumuye", ["alv-nup-pro"] = "Proto-Nupoid", ["alv-pro"] = "Proto-Atlantik-Kongo", ["alv-von-pro"] = "Proto-Volta-Niger", ["alv-yor-pro"] = "Proto-Yoruba", ["alv-yrd-pro"] = "Proto-Yoruboid", ["alw"] = "Alaba", ["alx"] = "Amol", ["aly"] = "Alyawarr", ["alz"] = "Alur", ["am"] = "Amharik", ["ama"] = "Amanayé", ["amb"] = "Ambo", ["amc"] = "Amahuaca", ["ame"] = "Yanesha'", ["amf"] = "Hamer-Banna", ["amg"] = "Amurdag", ["ami"] = "Amis", ["amj"] = "Amdang", ["amk"] = "Ambai", ["aml"] = "War-Jaintia", ["amm"] = "Ama", ["amn"] = "Amanab", ["amo"] = "Amo", ["amp"] = "Alamblak", ["amq"] = "Amahai", ["amr"] = "Amarakaeri", ["ams"] = "Amami-Oshima Selatan", ["amt"] = "Amto", ["amu"] = "Amuzgo Guerrero", ["amv"] = "Ambelau", ["amw"] = "Neo-Aramaik Barat", ["amx"] = "Anmatyerre", ["amy"] = "Ami", ["amz"] = "Atampaya", ["an"] = "Aragon", ["ana"] = "Andaqui", ["anb"] = "Andoa", ["anc"] = "Ngas", ["and"] = "Ansus", ["ane"] = "Xârâcùù", ["anf"] = "Animere", ["ang"] = "Inggris Kuno", ["anh"] = "Nend", ["ani"] = "Andi", ["anj"] = "Anor", ["ank"] = "Goemai", ["anl"] = "Anu", ["anm"] = "Anal", ["ann"] = "Obolo", ["ano"] = "Andoque", ["anp"] = "Angika", ["anq"] = "Jarawa", ["anr"] = "Andh", ["ans"] = "Anserma", ["ant"] = "Antakarinya", ["anu"] = "Anuak", ["anv"] = "Denya", ["anw"] = "Anaang", ["anx"] = "Andra-Hus", ["any"] = "Anyi", ["anz"] = "Anem", ["aoa"] = "Angolar", ["aob"] = "Abom", ["aoc"] = "Pemon", ["aod"] = "Andarum", ["aoe"] = "Angal Enen", ["aof"] = "Bragat", ["aog"] = "Angoram", ["aoi"] = "Anindilyakwa", ["aoj"] = "Mufian", ["aok"] = "Arhö", ["aol"] = "Alor", ["aom"] = "Ömie", ["aon"] = "Arapesh Bumbita", ["aor"] = "Aore", ["aos"] = "Taikat", ["aot"] = "Atong (India)", ["aou"] = "A'ou", ["aox"] = "Atorada", ["aoz"] = "Uab Meto", ["apa-pro"] = "Proto-Apache", ["apb"] = "Sa'a", ["apc"] = "Arab Syam Utara", ["apd"] = "Arab Sudan", ["ape"] = "Bukiyip", ["apf"] = "Agta Pahanan", ["apg"] = "Ampanang", ["aph"] = "Athpare", ["api"] = "Apiaká", ["apj"] = "Jicarilla", ["apk"] = "Apache Plains", ["apl"] = "Lipan", ["apm"] = "Chiricahua", ["apn"] = "Apinayé", ["apo"] = "Ambul", ["app"] = "Apma", ["apq"] = "A-Pucikwar", ["apr"] = "Arop-Lokep", ["aps"] = "Arop-Sissano", ["apt"] = "Apatani", ["apu"] = "Apurinã", ["apv"] = "Alapmunte", ["apw"] = "Apache Barat", ["apx"] = "Aputai", ["apy"] = "Apalaí", ["apz"] = "Safeyoka", ["aqc"] = "Archi", ["aqd"] = "Dogon Ampari", ["aqg"] = "Arigidi", ["aql-pro"] = "Proto-Algic", ["aqm"] = "Atohwaim", ["aqn"] = "Alta Utara", ["aqp"] = "Atakapa", ["aqr"] = "Arhâ", ["aqt"] = "Angaité", ["aqz"] = "Akuntsu", ["ar"] = "Arab", ["arc"] = "Aramaik", ["ard"] = "Arabana", ["are"] = "Arrernte Barat", ["arh"] = "Arhuaco", ["ari"] = "Arikara", ["arj"] = "Arapaso", ["ark"] = "Arikapú", ["arl"] = "Arabela", ["arn"] = "Mapudungun", ["aro"] = "Araona", ["arp"] = "Arapaho", ["arq"] = "Arab Aljazair", ["arr"] = "Arara-Karo", ["ars"] = "Arab Najdi", ["art-blk"] = "Bolak", ["art-bsp"] = "Black Speech", ["art-com"] = "Communicationssprache", ["art-dtk"] = "Dothraki", ["art-elo"] = "Eloi", ["art-gld"] = "Goa'uld", ["art-lap"] = "Lapine", ["art-man"] = "Mandalorian", ["art-mun"] = "Mundolinco", ["art-nav"] = "Na'vi", ["art-nox"] = "Noxilo", ["art-una"] = "Unas", ["art-vlh"] = "High Valyrian", ["aru"] = "Arua", ["arv"] = "Arbore", ["arw"] = "Arawak", ["arx"] = "Aruá", ["ary"] = "Arab Moroko", ["arz"] = "Arab Mesir", ["as"] = "Assam", ["asa"] = "Pare", ["asb"] = "Assiniboine", ["asc"] = "Asmat Pesisir Casuarina", ["ase"] = "Isyarat Amerika Serikat", ["asf"] = "Auslan", ["asg"] = "Cishingini", ["ash"] = "Abishira", ["asi"] = "Buruwai", ["asj"] = "Nsari", ["ask"] = "Ashkun", ["asl"] = "Asilulu", ["asn"] = "Xingú Asuriní", ["aso"] = "Dano", ["asp"] = "Isyarat Aljazair", ["asq"] = "Isyarat Austria", ["asr"] = "Asuri", ["ass"] = "Ipulo", ["ast"] = "Asturia", ["asu"] = "Tocantins Asurini", ["asv"] = "Asoa", ["asw"] = "Isyarat Aborigin Australia", ["asx"] = "Muratayak", ["asy"] = "Asmat Yaosakor", ["asz"] = "As", ["ata"] = "Pele-Ata", ["atb"] = "Zaiwa", ["atc"] = "Atsahuaca", ["atd"] = "Manobo Ata", ["ate"] = "Atemble", ["atg"] = "Okpela", ["ath-nic"] = "Nicola", ["ath-pro"] = "Proto-Athabaskan", ["ati"] = "Attié", ["atj"] = "Atikamekw", ["atk"] = "Ati", ["atl"] = "Agta Mount Iraya", ["atm"] = "Ata", ["ato"] = "Atong (Kamerun)", ["atp"] = "Atta Pudtol", ["atq"] = "Aralle-Tabulahan", ["atr"] = "Waimiri-Atroari", ["ats"] = "Gros Ventre", ["att"] = "Atta Pamplona", ["atu"] = "Reel", ["atv"] = "Altai Utara", ["atw"] = "Atsugewi", ["atx"] = "Arutani", ["aty"] = "Aneityum", ["atz"] = "Arta", ["aua"] = "Asumboa", ["aub"] = "Alugu", ["auc"] = "Huaorani", ["aud"] = "Anuta", ["auf-pro"] = "Proto-Arawa", ["aug"] = "Aguna", ["auh"] = "Aushi", ["aui"] = "Anuki", ["auj"] = "Awjila", ["auk"] = "Heyo", ["aul"] = "Aulua", ["aum"] = "Asu", ["aun"] = "One Molmo", ["auo"] = "Auyokawa", ["aup"] = "Makayam", ["auq"] = "Anus", ["aur"] = "Aruek", ["aus-alu"] = "Alungul", ["aus-and"] = "Andjingith", ["aus-ang"] = "Angkula", ["aus-arn-pro"] = "Proto-Arnhem", ["aus-bra"] = "Barranbinya", ["aus-brm"] = "Barunggam", ["aus-cww-pro"] = "Proto-New South Wales Tengah", ["aus-dal-pro"] = "Proto-Daly", ["aus-guw"] = "Guwar", ["aus-lsw"] = "Little Swanport", ["aus-mbi"] = "Mbiywom", ["aus-ngk"] = "Ngkoth", ["aus-nyu-pro"] = "Proto-Nyulnyulan", ["aus-pam-pro"] = "Proto-Pama-Nyungan", ["aus-tul"] = "Tulua", ["aus-uwi"] = "Uwinymil", ["aus-wdj-pro"] = "Proto-Iwaidjan", ["aus-won"] = "Wong-gie", ["aus-wul"] = "Wulguru", ["aus-ynk"] = "Yangkaal", ["aut"] = "Austral", ["auu"] = "Auye", ["auw"] = "Awyi", ["aux"] = "Aurá", ["auy"] = "Auyana", ["auz"] = "Arab Uzbek", ["av"] = "Avar", ["avb"] = "Avau", ["avd"] = "Alviri-Vidari", ["avi"] = "Avikam", ["avk"] = "Kotava", ["avm"] = "Angkamuthi", ["avn"] = "Avatime", ["avo"] = "Agavotaguerra", ["avs"] = "Aushiri", ["avt"] = "Au", ["avu"] = "Avokaya", ["avv"] = "Avá-Canoeiro", ["awa"] = "Awadhi", ["awb"] = "Awa (Papua)", ["awc"] = "Cicipu", ["awd-ama"] = "Amarizana", ["awd-amc-pro"] = "Proto-Amuesha-Chamicuro", ["awd-ana"] = "Anauyá", ["awd-apo"] = "Apolista", ["awd-cav"] = "Cavere", ["awd-gnu"] = "Guinau", ["awd-kar"] = "Cariay", ["awd-kaw"] = "Kawishana", ["awd-kmp-pro"] = "Proto-Kampa", ["awd-kus"] = "Kustenau", ["awd-man"] = "Manao", ["awd-mar"] = "Marawan", ["awd-mpr"] = "Maypure", ["awd-mrt"] = "Mariaté", ["awd-nwk-pro"] = "Proto-Nawiki", ["awd-pai"] = "Paikoneka", ["awd-pas"] = "Passé", ["awd-pro"] = "Proto-Arawak", ["awd-prw-pro"] = "Proto-Paresi-Waura", ["awd-she"] = "Shebayo", ["awd-taa-pro"] = "Proto-Ta-Arawak", ["awd-wai"] = "Wainumá", ["awd-yum"] = "Yumana", ["awe"] = "Awetí", ["awg"] = "Anguthimri", ["awh"] = "Awbono", ["awi"] = "Aekyom", ["awk"] = "Awabakal", ["awm"] = "Arawum", ["awn"] = "Awngi", ["awo"] = "Awak", ["awr"] = "Awera", ["aws"] = "Awyu Selatan", ["awt"] = "Araweté", ["awu"] = "Awyu Tengah", ["awv"] = "Awyu Jair", ["aww"] = "Awun", ["awx"] = "Awara", ["awy"] = "Awyu Edera", ["axb"] = "Abipon", ["axe"] = "Ayerrerenge", ["axg"] = "Arára Mato Grosso", ["axk"] = "Aka (Afrika Tengah)", ["axl"] = "Aranda Selatan Bawah", ["axm"] = "Armenia Pertengahan", ["axx"] = "Xaragure", ["ay"] = "Aymara", ["aya"] = "Awar", ["ayb"] = "Ayizo", ["ayd"] = "Ayabadhu", ["aye"] = "Ayere", ["ayg"] = "Nyanga (Togo)", ["ayi"] = "Leyigha", ["ayk"] = "Akuku", ["ayl"] = "Arab Libya", ["ayn"] = "Arab Yemen", ["ayo"] = "Ayoreo", ["ayp"] = "Arab Mesopotamia Utara", ["ayq"] = "Ayi", ["ays"] = "Sorsogon Ayta", ["ayt"] = "Ayta Bataan", ["ayu"] = "Ayu", ["ayy"] = "Ayta Tayabas", ["ayz"] = "Maybrat", ["az"] = "Azerbaijan", ["aza"] = "Azha", ["azc-caz"] = "Cazcan", ["azc-cup-pro"] = "Proto-Cupan", ["azc-ktn"] = "Kitanemuk", ["azc-nah-pro"] = "Proto-Nahuan", ["azc-num-pro"] = "Proto-Numic", ["azc-pro"] = "Proto-Uto-Aztecan", ["azc-tak-pro"] = "Proto-Takic", ["azc-tat"] = "Tataviam", ["azd"] = "Nahuatl Durango Timur", ["azg"] = "Amuzgo San Pedro Amuzgos", ["azm"] = "Amuzgo Ipalapa", ["azn"] = "Nahuatl Durango Barat", ["azo"] = "Awing", ["azt"] = "Atta Faire", ["azz"] = "Nahuatl Pegunungan Puebla", ["ba"] = "Bashkir", ["baa"] = "Babatana", ["bab"] = "Bainouk-Gunyuño", ["bac"] = "Baduy", ["bae"] = "Baré", ["baf"] = "Nubaca", ["bag"] = "Tuki", ["bah"] = "Kreol Bahama", ["baj"] = "Barakai", ["bal"] = "Baluchi", ["ban"] = "Bali", ["bao"] = "Waimaha", ["bap"] = "Bantawa", ["bar"] = "Bavaria", ["bas"] = "Basaa", ["bau"] = "Badanchi", ["bav"] = "Babungo", ["baw"] = "Bambili-Bambui", ["bax"] = "Bamum", ["bay"] = "Batuley", ["bba"] = "Baatonum", ["bbb"] = "Barai", ["bbc"] = "Batak Toba", ["bbd"] = "Bau", ["bbe"] = "Bangba", ["bbf"] = "Baibai", ["bbg"] = "Barama", ["bbh"] = "Bugan", ["bbi"] = "Barombi", ["bbj"] = "Ghomala'", ["bbk"] = "Babanki", ["bbl"] = "Bats", ["bbm"] = "Babango", ["bbn"] = "Uneapa", ["bbo"] = "Konabéré", ["bbp"] = "Banda Tengah Barat", ["bbq"] = "Bamali", ["bbr"] = "Girawa", ["bbs"] = "Bakpinka", ["bbt"] = "Mburku", ["bbu"] = "Bakulung", ["bbv"] = "Karnai", ["bbw"] = "Baba", ["bbx"] = "Bubia", ["bby"] = "Befang", ["bca"] = "Bai Tengah", ["bcb"] = "Bainouk-Samik", ["bcd"] = "Babar Utara", ["bce"] = "Bamenyam", ["bcf"] = "Bamu", ["bcg"] = "Baga Pokur", ["bch"] = "Bariai", ["bci"] = "Baoule", ["bcj"] = "Bardi", ["bck"] = "Bunaba", ["bcl"] = "Bikol Tengah", ["bcm"] = "Banoni", ["bcn"] = "Bibaali", ["bco"] = "Kaluli", ["bcp"] = "Bali (Kongo)", ["bcq"] = "Bench", ["bcr"] = "Babine-Witsuwit'en", ["bcs"] = "Kohumono", ["bct"] = "Bendi", ["bcu"] = "Biliau", ["bcv"] = "Shoo-Minda-Nye", ["bcw"] = "Bana", ["bcy"] = "Bacama", ["bcz"] = "Bainouk-Gunyaamolo", ["bda"] = "Bayot", ["bdb"] = "Basap", ["bdc"] = "Emberá-Baudó", ["bdd"] = "Bunama", ["bde"] = "Bade", ["bdf"] = "Biage", ["bdg"] = "Bonggi", ["bdh"] = "Tara Baka", ["bdi"] = "Burun", ["bdj"] = "Bai", ["bdk"] = "Budukh", ["bdl"] = "Bajau Indonesia", ["bdm"] = "Buduma", ["bdn"] = "Baldemu", ["bdo"] = "Morom", ["bdp"] = "Bende", ["bdq"] = "Bahnar", ["bdr"] = "Bajau Pesisir Barat", ["bds"] = "Burunge", ["bdt"] = "Bokoto", ["bdu"] = "Oroko", ["bdv"] = "Bodo Parja", ["bdw"] = "Baham", ["bdx"] = "Budong-Budong", ["bdy"] = "Bandjalang", ["bdz"] = "Badeshi", ["be"] = "Belarus", ["bea"] = "Beaver", ["beb"] = "Bebele", ["bec"] = "Iceve-Maci", ["bed"] = "Bedoanas", ["bee"] = "Byangsi", ["bef"] = "Benabena", ["beg"] = "Belait", ["beh"] = "Biali", ["bei"] = "Bekati'", ["bej"] = "Beja", ["bek"] = "Bebeli", ["bem"] = "Bemba", ["beo"] = "Beami", ["bep"] = "Besoa", ["beq"] = "Beembe", ["ber-fog"] = "Fogaha", ["ber-pro"] = "Proto-Berber", ["ber-zuw"] = "Zuwara", ["bes"] = "Besme", ["bet"] = "Bété Guiberoua", ["beu"] = "Blagar", ["bev"] = "Bété Daloa", ["bew"] = "Betawi", ["bex"] = "Jur Modo", ["bey"] = "Akuwagel", ["bez"] = "Kibena", ["bfa"] = "Bari", ["bfb"] = "Bareli Pauri", ["bfc"] = "Bai Utara", ["bfd"] = "Bafut", ["bfe"] = "Betaf", ["bff"] = "Bofi", ["bfg"] = "Kayan Busang", ["bfh"] = "Blafe", ["bfi"] = "Isyarat Britania", ["bfj"] = "Bafanji", ["bfk"] = "Isyarat Ban Khor", ["bfl"] = "Banda-Ndélé", ["bfm"] = "Mmen", ["bfn"] = "Bunak", ["bfo"] = "Birifor Malba", ["bfp"] = "Beba", ["bfq"] = "Badaga", ["bfr"] = "Bazigar", ["bfs"] = "Bai Selatan", ["bft"] = "Balti", ["bfu"] = "Gahri", ["bfw"] = "Bondo", ["bfx"] = "Bantayanon", ["bfy"] = "Bagheli", ["bfz"] = "Pahari Mahasu", ["bg"] = "Bulgaria", ["bga"] = "Gwamhi-Wuri", ["bgb"] = "Bobongko", ["bgc"] = "Haryanvi", ["bgd"] = "Bareli Rathwi", ["bge"] = "Bauria", ["bgf"] = "Bangandu", ["bgg"] = "Bugun", ["bgi"] = "Giangan", ["bgj"] = "Bangolan", ["bgk"] = "Bit", ["bgl"] = "Bo", ["bgo"] = "Baga Koga", ["bgq"] = "Bagri", ["bgr"] = "Chin Bawm", ["bgs"] = "Tagabawa", ["bgt"] = "Bughotu", ["bgu"] = "Mbongno", ["bgv"] = "Warkay-Bipim", ["bgw"] = "Bhatri", ["bgx"] = "Turki Balkan Gagauz", ["bgy"] = "Benggoi", ["bgz"] = "Banggai", ["bh"] = "Bihar", ["bha"] = "Bharia", ["bhb"] = "Bhili", ["bhc"] = "Biga", ["bhd"] = "Bhadrawahi", ["bhe"] = "Bhaya", ["bhf"] = "Odiai", ["bhg"] = "Binandere", ["bhh"] = "Bukhari", ["bhi"] = "Bhilali", ["bhj"] = "Bahing", ["bhl"] = "Bimin", ["bhm"] = "Bathari", ["bhn"] = "Neo-Aramaik Bohtan", ["bho"] = "Bhojpuri", ["bhp"] = "Bima", ["bhq"] = "Tukang Besi Selatan", ["bhs"] = "Buwal", ["bht"] = "Bhattiyali", ["bhu"] = "Bhunjia", ["bhv"] = "Bahau", ["bhw"] = "Biak", ["bhx"] = "Bhalay", ["bhy"] = "Bhele", ["bhz"] = "Bada", ["bi"] = "Bislama", ["bia"] = "Badimaya", ["bib"] = "Bissa", ["bic"] = "Bikaru", ["bid"] = "Bidiyo", ["bie"] = "Bepour", ["bif"] = "Biafada", ["big"] = "Biangai", ["bij"] = "Kwanka", ["bil"] = "Bile", ["bim"] = "Bimoba", ["bin"] = "Edo", ["bio"] = "Nai", ["bip"] = "Bila", ["biq"] = "Bipi", ["bir"] = "Bisorio", ["bit"] = "Berinomo", ["biu"] = "Biete", ["biv"] = "Birifor Selatan", ["biw"] = "Kol (Kamerun)", ["bix"] = "Bijori", ["biy"] = "Birhor", ["biz"] = "Baloi", ["bja"] = "Budza", ["bjb"] = "Barngarla", ["bjc"] = "Bariji", ["bje"] = "Mien Biao-Jiao", ["bjf"] = "Neo-Aramaik Barzani Jewish", ["bjg"] = "Bidyogo", ["bjh"] = "Bahinemo", ["bji"] = "Burji", ["bjj"] = "Kannauji", ["bjk"] = "Barok", ["bjl"] = "Bulu (Papua)", ["bjm"] = "Bajelani", ["bjn"] = "Banjar", ["bjo"] = "Banda Selatan-Tengah", ["bjp"] = "Fanamaket", ["bjr"] = "Binumarien", ["bjs"] = "Bajan", ["bjt"] = "Balanta-Ganja", ["bju"] = "Busuu", ["bjv"] = "Bedjond", ["bjw"] = "Bakwé", ["bjx"] = "Itneg Banao", ["bjy"] = "Bayali", ["bjz"] = "Baruga", ["bka"] = "Kyak", ["bkc"] = "Baka", ["bkd"] = "Binukid", ["bkf"] = "Beeke", ["bkg"] = "Buraka", ["bkh"] = "Bakoko", ["bki"] = "Baki", ["bkj"] = "Pande", ["bkk"] = "Brokskat", ["bkl"] = "Berik", ["bkm"] = "Kom (Kamerun)", ["bkn"] = "Bukitan", ["bko"] = "Kwa'", ["bkp"] = "Iboko", ["bkq"] = "Bakairí", ["bkr"] = "Bakumpai", ["bks"] = "Sorsogon Masbate", ["bkt"] = "Boloki", ["bku"] = "Buhid", ["bkv"] = "Bekwarra", ["bkw"] = "Bekwel", ["bkx"] = "Baikeno", ["bky"] = "Bokyi", ["bkz"] = "Bungku", ["bla"] = "Blackfoot", ["blb"] = "Bilua", ["blc"] = "Bella Coola", ["bld"] = "Bolango", ["ble"] = "Balanta-Kentohe", ["blf"] = "Buol", ["blg"] = "Balau", ["blh"] = "Kuwaa", ["bli"] = "Bolia", ["blj"] = "Bolongan", ["blk"] = "Karen Pa'o", ["bll"] = "Biloxi", ["blm"] = "Beli", ["bln"] = "Bicolano Catanduanes Selatan", ["blo"] = "Anii", ["blp"] = "Blablanga", ["blq"] = "Baluan-Pam", ["blr"] = "Blang", ["bls"] = "Balaesang", ["blt"] = "Tai Dam", ["blv"] = "Kibala", ["blw"] = "Balangao", ["blx"] = "Ayta Mag-Indi", ["bly"] = "Notre", ["blz"] = "Balantak", ["bm"] = "Bambara", ["bma"] = "Lame", ["bmb"] = "Bembe", ["bmc"] = "Biem", ["bmd"] = "Baga Manduri", ["bme"] = "Limassa", ["bmf"] = "Bom", ["bmg"] = "Bamwe", ["bmh"] = "Kein", ["bmi"] = "Bagirmi", ["bmj"] = "Bote-Majhi", ["bmk"] = "Ghayavi", ["bml"] = "Bomboli", ["bmn"] = "Bina", ["bmo"] = "Bambalang", ["bmp"] = "Bulgebi", ["bmq"] = "Bomu", ["bmr"] = "Muinane", ["bmt"] = "Mon Biao", ["bmu"] = "Somba-Siawari", ["bmv"] = "Bum", ["bmw"] = "Bomwali", ["bmx"] = "Baimak", ["bmz"] = "Baramu", ["bn"] = "Bengali", ["bna"] = "Bonerate", ["bnb"] = "Bookan", ["bnd"] = "Banda", ["bne"] = "Bintauna", ["bnf"] = "Masiwang", ["bng"] = "Benga", ["bni"] = "Bangi", ["bnj"] = "Tawbuid Timur", ["bnk"] = "Bierebo", ["bnl"] = "Boon", ["bnm"] = "Batanga", ["bnn"] = "Bunun", ["bno"] = "Asi", ["bnp"] = "Bola", ["bnq"] = "Bantik", ["bnr"] = "Butmas-Tur", ["bns"] = "Bundeli", ["bnt-bal"] = "Balong", ["bnt-bon"] = "Boma Nkuu", ["bnt-boy"] = "Boma Yumu", ["bnt-bwa"] = "Bwala", ["bnt-cmw"] = "Chimwiini", ["bnt-ind"] = "Indanga", ["bnt-lal"] = "Lala (Afrika Selatan)", ["bnt-lwl"] = "Lwel", ["bnt-mpi"] = "Mpiin", ["bnt-mpu"] = "Mpuono", ["bnt-ngu-pro"] = "Proto-Nguni", ["bnt-phu"] = "Phuthi", ["bnt-pro"] = "Proto-Bantu", ["bnt-sbo"] = "Boma Selatan", ["bnt-sts-pro"] = "Proto-Sotho-Tswana", ["bnu"] = "Bentong", ["bnv"] = "Beneraf", ["bnw"] = "Bisis", ["bnx"] = "Bangubangu", ["bny"] = "Bintulu", ["bnz"] = "Beezen", ["bo"] = "Tibet", ["boa"] = "Bora", ["bob"] = "Aweer", ["boe"] = "Mundabli", ["bof"] = "Bolon", ["bog"] = "Isyarat Bamako", ["boh"] = "Boma Utara", ["boi"] = "Barbareño", ["boj"] = "Anjam", ["bok"] = "Bonjo", ["bol"] = "Bole", ["bom"] = "Berom", ["bon"] = "Bine", ["boo"] = "Bozo Tiemacèwè", ["bop"] = "Bonkiman", ["boq"] = "Bogaya", ["bor"] = "Borôro", ["bot"] = "Bongo", ["bou"] = "Bondei", ["bov"] = "Tuwuli", ["bow"] = "Rema", ["box"] = "Buamu", ["boy"] = "Bodo (Afrika Tengah)", ["boz"] = "Bozo Tiéyaxo", ["bpa"] = "Dakaka", ["bpd"] = "Banda-Banda", ["bpg"] = "Bonggo", ["bph"] = "Botlikh", ["bpi"] = "Bagupi", ["bpj"] = "Binji", ["bpk"] = "Orowe", ["bpl"] = "Pijin Broome Pearling Lugger", ["bpm"] = "Biyom", ["bpn"] = "Dzao Min", ["bpo"] = "Anasi", ["bpp"] = "Kaure", ["bpq"] = "Melayu Banda", ["bpr"] = "Blaan Koronadal", ["bps"] = "Blaan Sarangani", ["bpt"] = "Barrow Point", ["bpu"] = "Bongu", ["bpv"] = "Marind Bian", ["bpx"] = "Bareli Palya", ["bpy"] = "Manipuri Bishnupriya", ["bpz"] = "Bilba", ["bqa"] = "Tchumbuli", ["bqb"] = "Bagusa", ["bqc"] = "Boko", ["bqd"] = "Bung", ["bqf"] = "Baga Kaloum", ["bqg"] = "Bago-Kusuntu", ["bqh"] = "Baima", ["bqi"] = "Bakhtiari", ["bqj"] = "Bandial", ["bqk"] = "Banda-Mbrès", ["bql"] = "Bilakura", ["bqm"] = "Wumboko", ["bqn"] = "Isyarat Bulgaria", ["bqo"] = "Balo", ["bqp"] = "Busa", ["bqq"] = "Biritai", ["bqr"] = "Burusu", ["bqs"] = "Bosngun", ["bqt"] = "Bamukumbit", ["bqu"] = "Boguru", ["bqv"] = "Begbere-Ejar", ["bqw"] = "Buru (Nigeria)", ["bqx"] = "Baangi", ["bqy"] = "Isyarat Bengkala", ["bqz"] = "Bakaka", ["br"] = "Breton", ["bra"] = "Braj", ["brb"] = "Lave", ["brc"] = "Kreol Belanda Berbice", ["brd"] = "Baraamu", ["brf"] = "Bera", ["brg"] = "Baure", ["brh"] = "Brahui", ["bri"] = "Mokpwe", ["brj"] = "Bieria", ["brk"] = "Birgid", ["brl"] = "Birwa", ["brm"] = "Barambu", ["brn"] = "Boruca", ["bro"] = "Brokkat", ["brp"] = "Barapasi", ["brq"] = "Breri", ["brr"] = "Birao", ["brs"] = "Baras", ["brt"] = "Bitare", ["bru"] = "Bru Timur", ["brv"] = "Bru Barat", ["brw"] = "Bellari", ["brx"] = "Bodo (India)", ["bry"] = "Burui", ["brz"] = "Bilbil", ["bsa"] = "Abinomn", ["bsb"] = "Bisaya Brunei", ["bsc"] = "Bassari", ["bse"] = "Wushi", ["bsf"] = "Bauchi", ["bsg"] = "Bashkardi", ["bsh"] = "Kamkata-viri", ["bsi"] = "Bassossi", ["bsj"] = "Bangwinji", ["bsk"] = "Burushaski", ["bsl"] = "Basa-Gumna", ["bsm"] = "Busami", ["bsn"] = "Barasana", ["bso"] = "Buso", ["bsp"] = "Baga Sitemu", ["bsq"] = "Bassa", ["bsr"] = "Bassa-Kontagora", ["bss"] = "Akoose", ["bst"] = "Basketo", ["bsu"] = "Bahonsuai", ["bsv"] = "Baga Sobané", ["bsw"] = "Baiso", ["bsx"] = "Yangkam", ["bsy"] = "Bisaya Sabah", ["bta"] = "Bata", ["btc"] = "Bati (Kamerun)", ["btd"] = "Pakpak", ["bte"] = "Gamo-Ningi", ["btf"] = "Birgit", ["btg"] = "Bété Gagnoa", ["bth"] = "Bidayuh Biatah", ["bti"] = "Burate", ["btj"] = "Melayu Bacan", ["btk-pro"] = "Proto-Batak", ["btm"] = "Mandailing", ["btn"] = "Ratagnon", ["bto"] = "Bicolano Iriga", ["btp"] = "Budibud", ["btq"] = "Batek", ["btr"] = "Baetora", ["bts"] = "Simalungun", ["btt"] = "Bete-Bendi", ["btu"] = "Batu", ["btv"] = "Bateri", ["btw"] = "Butuanon", ["btx"] = "Karo", ["bty"] = "Bobot", ["btz"] = "Alas-Kluet", ["bua"] = "Buryat", ["bub"] = "Bua", ["bud"] = "Ntcham", ["bue"] = "Beothuk", ["buf"] = "Bushoong", ["bug"] = "Bugis", ["buh"] = "Bunu Younuo", ["bui"] = "Bongili", ["buj"] = "Basa-Gurmana", ["buk"] = "Bukawa", ["bum"] = "Bulu (Kamerun)", ["bun"] = "Sherbro", ["buo"] = "Terei", ["bup"] = "Busoa", ["buq"] = "Brem", ["bus"] = "Bokobaru", ["but"] = "Bungain", ["buu"] = "Budu", ["buv"] = "Bun", ["buw"] = "Bubi", ["bux"] = "Boghom", ["buy"] = "Mmani", ["bva"] = "Barein", ["bvb"] = "Bube", ["bvc"] = "Baelelea", ["bvd"] = "Baeggu", ["bve"] = "Melayu Berau", ["bvf"] = "Boor", ["bvg"] = "Bonkeng", ["bvh"] = "Bure", ["bvi"] = "Belanda Viri", ["bvj"] = "Baan", ["bvk"] = "Bukat", ["bvl"] = "Isyarat Bolivia", ["bvm"] = "Bamunka", ["bvn"] = "Buna", ["bvo"] = "Bolgo", ["bvp"] = "Bumang", ["bvq"] = "Birri", ["bvr"] = "Burarra", ["bvt"] = "Bati", ["bvu"] = "Meratus", ["bvv"] = "Baniva", ["bvw"] = "Boga", ["bvx"] = "Babole", ["bvy"] = "Baybayanon", ["bvz"] = "Bauzi", ["bwa"] = "Bwatoo", ["bwb"] = "Namosi-Naitasiri-Serua", ["bwc"] = "Bwile", ["bwd"] = "Bwaidoka", ["bwe"] = "Karen Bwe", ["bwf"] = "Boselewa", ["bwg"] = "Barwe", ["bwh"] = "Bishuo", ["bwi"] = "Baniwa", ["bwj"] = "Bwamu Láá Láá", ["bwk"] = "Bauwaki", ["bwl"] = "Bwela", ["bwm"] = "Biwat", ["bwn"] = "Bunu Wunai", ["bwo"] = "Shinasha", ["bwp"] = "Mandobo Bawah", ["bwq"] = "Bobo Selatan", ["bwr"] = "Bura", ["bws"] = "Bomboma", ["bwt"] = "Bafaw", ["bwu"] = "Buli (Ghana)", ["bww"] = "Bwa", ["bwx"] = "Bunu Bu-Nao", ["bwy"] = "Bwamu Cwi", ["bwz"] = "Bwisi", ["bxa"] = "Bauro", ["bxb"] = "Belanda Bor", ["bxc"] = "Molengue", ["bxd"] = "Pela", ["bxe"] = "Ongota", ["bxf"] = "Bilur", ["bxg"] = "Bangala", ["bxh"] = "Buhutu", ["bxi"] = "Pirlatapa", ["bxj"] = "Bayungu", ["bxk"] = "Bukusu", ["bxl"] = "Jalkunan", ["bxn"] = "Burduna", ["bxo"] = "Barikanchi", ["bxp"] = "Bebil", ["bxq"] = "Beele", ["bxs"] = "Busam", ["bxv"] = "Berakou", ["bxw"] = "Banka", ["bxz"] = "Binahari", ["bya"] = "Batak Palawan", ["byb"] = "Bikya", ["byc"] = "Ubaghara", ["byd"] = "Benyadu'", ["bye"] = "Pouye", ["byf"] = "Bete", ["byg"] = "Baygo", ["byh"] = "Bujhyal", ["byi"] = "Buyu", ["byj"] = "Binawa", ["byk"] = "Biao", ["byl"] = "Bayono", ["bym"] = "Bidyara", ["byn"] = "Blin", ["byo"] = "Biyo", ["byp"] = "Bumaji", ["byq"] = "Basay", ["byr"] = "Baruya", ["bys"] = "Burak", ["byt"] = "Berti", ["byv"] = "Medumba", ["byw"] = "Belhariya", ["byx"] = "Qaqet", ["byz"] = "Banaro", ["bza"] = "Bandi", ["bzb"] = "Andio", ["bzd"] = "Bribri", ["bze"] = "Bozo Jenaama", ["bzf"] = "Boikin", ["bzg"] = "Babuza", ["bzh"] = "Buang Mapos", ["bzi"] = "Bisu", ["bzj"] = "Kreol Belize", ["bzk"] = "Kreol Nikaragua", ["bzl"] = "Boano (Sulawesi)", ["bzm"] = "Bolondo", ["bzn"] = "Boano (Maluku)", ["bzo"] = "Bozaba", ["bzp"] = "Kemberano", ["bzq"] = "Buli", ["bzr"] = "Biri", ["bzs"] = "Isyarat Brasil", ["bzu"] = "Burmeso", ["bzv"] = "Bebe", ["bzw"] = "Basa", ["bzx"] = "Bozo Hainyaxo", ["bzy"] = "Obanliku", ["bzz"] = "Evant", ["ca"] = "Katala", ["caa"] = "Ch'orti'", ["cab"] = "Garifuna", ["cac"] = "Chuj", ["cad"] = "Caddo", ["cae"] = "Laalaa", ["caf"] = "Carrier Selatan", ["cag"] = "Nivaclé", ["cah"] = "Cahuarano", ["caj"] = "Chané", ["cak"] = "Kaqchikel", ["cal"] = "Carolinia", ["cam"] = "Cemuhî", ["can"] = "Chambri", ["cao"] = "Chácobo", ["cap"] = "Chipaya", ["caq"] = "Nikobar Car", ["car"] = "Carib Galibi", ["cas"] = "Tsimané", ["cau-abz-pro"] = "Proto-Abkhaz-Abaza", ["cau-ava-pro"] = "Proto-Avaro-Andia", ["cau-cir-pro"] = "Proto-Circassia", ["cau-drg-pro"] = "Proto-Dargwa", ["cau-lzg-pro"] = "Proto-Lezghia", ["cau-nec-pro"] = "Proto-Kaukasia Timur Laut", ["cau-nkh-pro"] = "Proto-Nakh", ["cau-nwc-pro"] = "Proto-Kaukasia Barat Laut", ["cau-tsz-pro"] = "Proto-Tsezia", ["cav"] = "Cavineña", ["caw"] = "Callawalla", ["cax"] = "Chiquitano", ["cay"] = "Cayuga", ["caz"] = "Canichana", ["cba-ata"] = "Atanques", ["cba-cat"] = "Chibcha Catío", ["cba-dor"] = "Dorasque", ["cba-dui"] = "Duit", ["cba-hue"] = "Huetar", ["cba-nut"] = "Nutabe", ["cba-pro"] = "Proto-Chibcha", ["cbb"] = "Cabiyarí", ["cbc"] = "Carapana", ["cbd"] = "Carijona", ["cbg"] = "Chimila", ["cbi"] = "Chachi", ["cbj"] = "Ede Cabe", ["cbk"] = "Chavacano", ["cbl"] = "Chin Bualkhaw", ["cbn"] = "Kur Nyah", ["cbo"] = "Izora", ["cbq"] = "Shuba", ["cbr"] = "Cashibo-Cacataibo", ["cbs"] = "Cashinahua", ["cbt"] = "Chayahuita", ["cbu"] = "Candoshi-Shapra", ["cbv"] = "Cacua", ["cbw"] = "Kinabalian", ["cby"] = "Carabayo", ["cca"] = "Cauca", ["ccc"] = "Chamicuro", ["ccd"] = "Cafundó", ["cce"] = "Chopi", ["ccg"] = "Chamba Daka", ["cch"] = "Atsam", ["ccj"] = "Kasanga", ["ccl"] = "Cutchi-Swahili", ["ccm"] = "Kreol Melayu Malaka", ["ccn-pro"] = "Proto-Kaukasia Utara", ["cco"] = "Chinantec Comaltepec", ["ccp"] = "Chakma", ["ccr"] = "Cacaopera", ["ccs-gzn-pro"] = "Proto-Georgia-Zan", ["ccs-pro"] = "Proto-Kartvelia", ["cda"] = "Choni", ["cdc-cbm-pro"] = "Proto-Chad Tengah", ["cdc-mas-pro"] = "Proto-Masa", ["cdc-pro"] = "Proto-Chadic", ["cdd-pro"] = "Proto-Caddo", ["cde"] = "Chenchu", ["cdf"] = "Chiru", ["cdh"] = "Chambeali", ["cdi"] = "Chodri", ["cdj"] = "Churahi", ["cdm"] = "Chepang", ["cdn"] = "Chaudangsi", ["cdo"] = "Min Dong", ["cdr"] = "Cinda-Regi-Tiyal", ["cds"] = "Isyarat Chad", ["cdy"] = "Chadong", ["cdz"] = "Koda", ["ce"] = "Chechen", ["cea"] = "Chehalis Hilir", ["ceb"] = "Cebuano", ["ceg"] = "Chamacoco", ["cel-bry-pro"] = "Proto-Brythonic", ["cel-gal"] = "Gallaecia", ["cel-gau"] = "Gaulish", ["cel-pro"] = "Proto-Keltik", ["cen"] = "Cen", ["cet"] = "Centúúm", ["cfa"] = "Dijim-Bwilim", ["cfd"] = "Cara", ["cfg"] = "Como Karim", ["cfm"] = "Chin Falam", ["cga"] = "Changriwa", ["cgc"] = "Kagayanen", ["cgg"] = "Rukiga", ["cgk"] = "Chocangaca", ["ch"] = "Chamorro", ["chb"] = "Chibcha", ["chc"] = "Catawba", ["chd"] = "Chontal Oaxaca Pegunungan", ["chf"] = "Chontal Tabasco", ["chg"] = "Chagatai", ["chh"] = "Chinook", ["chi-pro"] = "Proto-Chimakuan", ["chj"] = "Chinantec Ojitlán", ["chk"] = "Chuuk", ["chl"] = "Cahuilla", ["chm-pro"] = "Proto-Mari", ["chn"] = "Chinook Jargon", ["cho"] = "Choctaw", ["chp"] = "Chipewyan", ["chq"] = "Chinantec Quiotepec", ["chr"] = "Cherokee", ["cht"] = "Cholón", ["chw"] = "Chuabo", ["chx"] = "Chantyal", ["chy"] = "Cheyenne", ["chz"] = "Chinantec Ozumacín", ["cia"] = "Cia-Cia", ["cib"] = "Gbe Ci", ["cic"] = "Chickasaw", ["cid"] = "Chimariko", ["cie"] = "Cineni", ["cih"] = "Chinali", ["cik"] = "Kinnauri Chitkuli", ["cim"] = "Cimbria", ["cin"] = "Cinta Larga", ["cip"] = "Chiapanec", ["cir"] = "Tiri", ["ciy"] = "Chaima", ["cja"] = "Cham Barat", ["cje"] = "Chru", ["cjh"] = "Chehalis Hulu", ["cji"] = "Chamalal", ["cjk"] = "Chokwe", ["cjm"] = "Cham Timur", ["cjn"] = "Chenapia", ["cjo"] = "Ashéninka Pajonal", ["cjp"] = "Cabécar", ["cjs"] = "Shor", ["cjv"] = "Chuave", ["cjy"] = "Jin", ["ckb"] = "Kurdi Tengah", ["ckh"] = "Chak", ["ckl"] = "Cibak", ["ckn"] = "Chin Kaang", ["cko"] = "Anufo", ["ckq"] = "Kajakse", ["ckr"] = "Kairak", ["cks"] = "Tayo", ["ckt"] = "Chukchi", ["cku"] = "Koasati", ["ckv"] = "Kavalan", ["ckx"] = "Caka", ["cky"] = "Cakfem-Mushere", ["ckz"] = "campuran Cakchiquel-Quiché", ["cla"] = "Ron", ["clc"] = "Chilcotin", ["cld"] = "Neo-Aramaik Khaldea", ["cle"] = "Chinantec Lealao", ["clh"] = "Chilisso", ["cli"] = "Chakali", ["clj"] = "Chin Laitu", ["clk"] = "Idu", ["cll"] = "Chala", ["clm"] = "Klallam", ["clo"] = "Chontal Oaxaca Dataran", ["clt"] = "Chin Lautu", ["clu"] = "Caluyanun", ["clw"] = "Chulym", ["cly"] = "Chatino Pegunungan Timur", ["cma"] = "Maa", ["cmc-pro"] = "Proto-Chamic", ["cme"] = "Cerma", ["cmg"] = "Mongolia Klasik", ["cmi"] = "Emberá-Chamí", ["cml"] = "Campalagian", ["cmm"] = "Michigamea", ["cmn"] = "Tionghoa Mandarin", ["cmo"] = "Mnong Tengah", ["cmr"] = "Chin Mro", ["cms"] = "Messapic", ["cmt"] = "Camtho", ["cna"] = "Changthang", ["cnb"] = "Chin Chinbon", ["cnc"] = "Côông", ["cng"] = "Qiang Utara", ["cnh"] = "Lai", ["cni"] = "Asháninka", ["cnk"] = "Chin Khumi", ["cnl"] = "Chinantec Lalana", ["cno"] = "Con", ["cns"] = "Asmat Tengah", ["cnt"] = "Chinantec Tepetotutla", ["cnu"] = "Chenoua", ["cnw"] = "Chin Ngawn", ["cnx"] = "Kernowek Pertengahan", ["co"] = "Korsika", ["coa"] = "Melayu Kepulauan Cocos", ["cob"] = "Chicomuceltec", ["coc"] = "Cocopa", ["cod"] = "Cocama", ["coe"] = "Koreguaje", ["cof"] = "Tsafiki", ["cog"] = "Chong", ["coh"] = "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma", ["coj"] = "Cochimi", ["cok"] = "Santa Teresa Cora", ["col"] = "Columbia-Wenatchi", ["com"] = "Comanche", ["con"] = "Cofán", ["coo"] = "Comox", ["cop"] = "Coptic", ["coq"] = "Coquille", ["cot"] = "Caquinte", ["cou"] = "Wamey", ["cov"] = "Miao Cao", ["cow"] = "Cowlitz", ["cox"] = "Nanti", ["coy"] = "Coyaima", ["coz"] = "Chochotec", ["cpa"] = "Chinantec Palantla", ["cpb"] = "Ucayali-Yurúa Ashéninka", ["cpc"] = "Ajyíninka Apurucayali", ["cpe-mar"] = "Spirit Maroon", ["cpe-spp"] = "Pijin Perkebunan Samoa", ["cpg"] = "Yunani Kapadokia", ["cpi"] = "Pijin Inggris Tiongkok", ["cpn"] = "Cherepon", ["cpo"] = "Kpee", ["cps"] = "Capiznon", ["cpu"] = "Pichis Ashéninka", ["cpx"] = "Puxian", ["cpy"] = "Ucayali Ashéninka Selatan", ["cqd"] = "Miao Kluster Chuanqiandian", ["cr"] = "Cree", ["cra"] = "Chara", ["crb"] = "Carib Island", ["crc"] = "Lonwolwol", ["crd"] = "Coeur d'Alene", ["crf"] = "Caramanta", ["crg"] = "Michif", ["crh"] = "Tatar Krimea", ["cri"] = "Sãotomense", ["crj"] = "Cree Tenggara", ["crk"] = "Cree Plains", ["crl"] = "Cree Timur Laut", ["crm"] = "Cree Moose", ["crn"] = "Cora", ["cro"] = "Crow", ["crp-gep"] = "Pijin Grinlandia Barat", ["crp-mpp"] = "Pijin Portugis Makau", ["crp-rsn"] = "Russenorsk", ["crp-tnw"] = "Tangwang", ["crp-tpr"] = "Pijin Rusia Taimyr", ["crq"] = "Chorote Iyo'wujwa", ["crr"] = "Algonquian Carolina", ["crs"] = "Kreol Seychelle", ["crt"] = "Chorote Iyojwa'ja", ["crv"] = "Chaura", ["crw"] = "Chrau", ["crx"] = "Carrier", ["cry"] = "Cori", ["crz"] = "Cruzeño", ["cs"] = "Ceko", ["csa"] = "Chinantec Chiltepec", ["csb"] = "Kashubia", ["csc"] = "Isyarat Katala", ["csd"] = "Isyarat Chiangmai", ["cse"] = "Isyarat Ceko", ["csf"] = "Isyarat Kuba", ["csg"] = "Isyarat Cile", ["csh"] = "Chin Asho", ["csi"] = "Miwok Coast", ["csj"] = "Chin Songlai", ["csk"] = "Jola-Kasa", ["csl"] = "Isyarat Tionghoa", ["csm"] = "Miwok Sierra Tengah", ["csn"] = "Isyarat Kolombia", ["cso"] = "Chinantec Sochiapam", ["csq"] = "Isyarat Kroasia", ["csr"] = "Isyarat Kosta Rika", ["css"] = "Ohlone Selatan", ["cst"] = "Ohlone Utara", ["csu-bba-pro"] = "Proto-Bongo-Bagirmi", ["csu-maa-pro"] = "Proto-Mangbetu", ["csu-pro"] = "Proto-Sudan Tengah", ["csu-sar-pro"] = "Proto-Sara", ["csv"] = "Chin Sumtu", ["csw"] = "Cree Swampy", ["csy"] = "Chin Siyin", ["csz"] = "Coos", ["cta"] = "Chatino Tataltepec", ["ctc"] = "Chetco-Tolowa", ["ctd"] = "Chin Tedim", ["cte"] = "Chinantec Tepinapa", ["ctg"] = "Chittagong", ["cth"] = "Chin Thaiphum", ["ctl"] = "Chinantec Tlacoatzintepec", ["ctm"] = "Chitimacha", ["ctn"] = "Chhintange", ["cto"] = "Emberá-Catío", ["ctp"] = "Chatino Pegunungan Barat", ["ctp-san"] = "Chatino San Juan Quiahije", ["cts"] = "Bicolano Catanduanes Utara", ["ctt"] = "Wayanad Chetti", ["ctu"] = "Chol", ["ctz"] = "Chatino Zacatepec", ["cu"] = "Slavonia Gerejawi Kuno", ["cua"] = "Cua", ["cub"] = "Cubeo", ["cuc"] = "Chinantec Usila", ["cug"] = "Cung", ["cuh"] = "Chuka", ["cui"] = "Cuiba", ["cuj"] = "Piro Mashco", ["cuk"] = "Kuna", ["cul"] = "Culina", ["cuo"] = "Cumanagoto", ["cup"] = "Cupeño", ["cuq"] = "Cun", ["cur"] = "Chhulung", ["cus-ash"] = "Ashraaf", ["cus-hec-pro"] = "Proto-Cushitic Pegunungan Timur", ["cus-pro"] = "Proto-Cushitic", ["cus-som-pro"] = "Proto-Somaloid", ["cus-sou-pro"] = "Proto-Cushitic Selatan", ["cut"] = "Cuicatec Teutila", ["cuu"] = "Tai Ya", ["cuv"] = "Cuvok", ["cuw"] = "Chukwa", ["cux"] = "Cuicatec Tepeuxila", ["cuy"] = "Cuitlatec", ["cv"] = "Chuvash", ["cvg"] = "Chug", ["cvn"] = "Chinantec Valle Nacional", ["cwa"] = "Kabwa", ["cwb"] = "Maindo", ["cwd"] = "Cree Woods", ["cwe"] = "Kwere", ["cwg"] = "Chewong", ["cwt"] = "Kuwaataay", ["cy"] = "Welsh", ["cya"] = "Chatino Nopala", ["cyb"] = "Cayubaba", ["cyo"] = "Cuyunon", ["czh"] = "Huizhou", ["czk"] = "Knaanic", ["czn"] = "Chatino Zenzontepec", ["czo"] = "Min Zhong", ["czt"] = "Chin Zotung", ["da"] = "Denmark", ["daa"] = "Dangaléat", ["dac"] = "Dambi", ["dad"] = "Marik", ["dae"] = "Duupa", ["dag"] = "Dagbani", ["dah"] = "Gwahatike", ["dai"] = "Day", ["daj"] = "Daju Dar Fur", ["dak"] = "Dakota", ["dal"] = "Dahalo", ["dam"] = "Damakawa", ["dao"] = "Chin Daai", ["daq"] = "Maria Dandami", ["dar"] = "Dargwa", ["das"] = "Daho-Doo", ["dau"] = "Daju Dar Sila", ["dav"] = "Taita", ["daw"] = "Davawenyo", ["dax"] = "Dayi", ["daz"] = "Dao", ["dba"] = "Bangime", ["dbb"] = "Deno", ["dbd"] = "Dadiya", ["dbe"] = "Dabe", ["dbf"] = "Edopi", ["dbg"] = "Dom Dogul", ["dbi"] = "Doka", ["dbj"] = "Ida'an", ["dbl"] = "Dyirbal", ["dbm"] = "Duguri", ["dbn"] = "Duriankere", ["dbo"] = "Dulbu", ["dbp"] = "Duwai", ["dbq"] = "Daba", ["dbr"] = "Dabarre", ["dbt"] = "Ben Tey", ["dbu"] = "Dogon Bondum Dom", ["dbv"] = "Dungu", ["dbw"] = "Dogon Bankan Tey", ["dby"] = "Dibiyaso", ["dcc"] = "Deccani", ["dcr"] = "Negerhollands", ["dda"] = "Dadi Dadi", ["ddd"] = "Dongotono", ["dde"] = "Doondo", ["ddg"] = "Fataluku", ["ddi"] = "Diodio", ["ddj"] = "Jaru", ["ddn"] = "Dendi", ["ddo"] = "Tsez", ["ddr"] = "Dhudhuroa", ["dds"] = "Dogon Donno So", ["ddw"] = "Dawera-Daweloor", ["de"] = "Jerman", ["dec"] = "Dagik", ["ded"] = "Dedua", ["dee"] = "Dewoin", ["def"] = "Dezfuli", ["deg"] = "Degema", ["deh"] = "Dehwari", ["dei"] = "Demisa", ["dek"] = "Dek", ["dem"] = "Dem", ["den"] = "Slavey", ["dep"] = "Pijin Delaware", ["der"] = "Deori", ["des"] = "Desano", ["dev"] = "Domung", ["dez"] = "Dengese", ["dga"] = "Dagaare Selatan", ["dgb"] = "Bunoge", ["dgc"] = "Agta Casiguran Dumagat", ["dgd"] = "Dagaari Dioula", ["dge"] = "Degenan", ["dgg"] = "Doga", ["dgh"] = "Dghwede", ["dgi"] = "Dagara Utara", ["dgk"] = "Dagba", ["dgn"] = "Dagoman", ["dgo"] = "Dogri Hindi", ["dgr"] = "Dogrib", ["dgs"] = "Dogoso", ["dgt"] = "Ntra'ngith", ["dgw"] = "Daungwurrung", ["dgx"] = "Doghoro", ["dgz"] = "Daga", ["dhg"] = "Dhangu", ["dhi"] = "Dhimal", ["dhl"] = "Dhalandji", ["dhm"] = "Zemba", ["dhn"] = "Dhanki", ["dho"] = "Dhodia", ["dhr"] = "Tharrgari", ["dhs"] = "Dhaiso", ["dhu"] = "Dhurga", ["dhv"] = "Drehu", ["dhw"] = "Danuwar", ["dhx"] = "Dhungaloo", ["dia"] = "Dia", ["dib"] = "Dinka Tengah Selatan", ["dic"] = "Lakota Dida", ["did"] = "Didinga", ["dif"] = "Dieri", ["dig"] = "Digo", ["dii"] = "Dimbong", ["dij"] = "Dai", ["dik"] = "Dinka Barat Daya", ["dil"] = "Dilling", ["dim"] = "Dime", ["din"] = "Dinka", ["dio"] = "Dibo", ["dip"] = "Dinka Timur Laut", ["diq"] = "Zaza Selatan", ["dir"] = "Dirim", ["dis"] = "Dimasa", ["diu"] = "Gciriku", ["diw"] = "Dinka Barat Laut", ["dix"] = "Dixon Reef", ["diy"] = "Diuwe", ["diz"] = "Ding", ["dja"] = "Djadjawurrung", ["djb"] = "Djinba", ["djc"] = "Daju Dar Daju", ["djd"] = "Jaminjung", ["dje"] = "Zarma", ["djf"] = "Djangun", ["dji"] = "Djinang", ["djj"] = "Ndjébbana", ["djk"] = "Aukan", ["djl"] = "Djiwarli", ["djm"] = "Jamsay", ["djn"] = "Djauan", ["djo"] = "Jangkang", ["djr"] = "Djambarrpuyngu", ["dju"] = "Kapriman", ["djw"] = "Djawi", ["dka"] = "Dakpa", ["dkk"] = "Dakka", ["dkr"] = "Kuijau", ["dks"] = "Dinka Tenggara", ["dkx"] = "Mazagway", ["dlg"] = "Dolgan", ["dlk"] = "Dahalik", ["dlm"] = "Dalmatia", ["dln"] = "Darlong", ["dma"] = "Duma", ["dmb"] = "Dogon Mombo", ["dmc"] = "Gavak", ["dmd"] = "Madhi Madhi", ["dme"] = "Dugwor", ["dmf"] = "Medefaidrin", ["dmg"] = "Kinabatangan Hulu", ["dmk"] = "Domaaki", ["dml"] = "Dameli", ["dmm"] = "Dama (Nigeria)", ["dmn-dam"] = "Dama (Sierra Leone)", ["dmn-mdw-pro"] = "Proto-Mande Barat", ["dmn-pro"] = "Proto-Mande", ["dmo"] = "Kemezung", ["dmr"] = "Damar Timur", ["dms"] = "Dampelas", ["dmu"] = "Dubu", ["dmv"] = "Dumpas", ["dmw"] = "Mudburra", ["dmx"] = "Dema", ["dmy"] = "Demta", ["dna"] = "Dani Upper Grand Valley", ["dnd"] = "Daonda", ["dne"] = "Ndendeule", ["dng"] = "Dungan", ["dni"] = "Dani Lower Grand Valley", ["dnj"] = "Dan", ["dnk"] = "Dengka", ["dnn"] = "Dzuun", ["dno"] = "Ndrulo", ["dnr"] = "Danaru", ["dnt"] = "Dani Mid Grand Valley", ["dnu"] = "Danau", ["dnv"] = "Danu", ["dnw"] = "Dani Barat", ["dny"] = "Dení", ["doa"] = "Dom", ["dob"] = "Dobu", ["doc"] = "Kam Utara", ["doe"] = "Doe", ["dof"] = "Domu", ["doh"] = "Dong", ["doi"] = "Dogri", ["dok"] = "Dondo", ["dol"] = "Doso", ["don"] = "Doura", ["doo"] = "Dongo", ["dop"] = "Lukpa", ["doq"] = "Isyarat Dominika", ["dor"] = "Dori'o", ["dos"] = "Dogosé", ["dot"] = "Dass", ["dov"] = "Toka-Leya", ["dow"] = "Doyayo", ["dox"] = "Bussa", ["doy"] = "Dompo", ["doz"] = "Dorze", ["dpp"] = "Papar", ["dra-mkn"] = "Kannada Pertengahan", ["dra-okn"] = "Kannada Kuno", ["dra-ote"] = "Telugu Kuno", ["dra-pro"] = "Proto-Dravidia", ["drb"] = "Dair", ["drc"] = "Minderico", ["drd"] = "Darmiya", ["drg"] = "Rungus", ["dri"] = "Lela", ["drl"] = "Baagandji", ["drn"] = "Damar Barat", ["dro"] = "Melanau Daro-Matu", ["drq"] = "Dura", ["drs"] = "Gedeo", ["dru"] = "Rukai", ["dru-pro"] = "Proto-Rukai", ["dry"] = "Darai", ["dsb"] = "Sorbian Hilir", ["dse"] = "Isyarat Belanda", ["dsh"] = "Daasanach", ["dsi"] = "Disa", ["dsl"] = "Isyarat Denmark", ["dsn"] = "Dusner", ["dso"] = "Desiya", ["dsq"] = "Tadaksahak", ["dta"] = "Daur", ["dtb"] = "Kadazan Labuk-Kinabatangan", ["dtd"] = "Ditidaht", ["dth"] = "Adithinngithigh", ["dti"] = "Dogon Ana Tinga", ["dtk"] = "Dogon Tene Kan", ["dtm"] = "Dogon Tomo Kan", ["dto"] = "Tommo So", ["dtp"] = "Dusun Tengah", ["dtr"] = "Lotud", ["dts"] = "Dogon Toro So", ["dtt"] = "Dogon Toro Tegu", ["dtu"] = "Dogon Tebul Ure", ["dty"] = "Doteli", ["dua"] = "Duala", ["dub"] = "Dubli", ["duc"] = "Duna", ["due"] = "Agta Umiray Dumaget", ["duf"] = "Dumbea", ["dug"] = "Chiduruma", ["duh"] = "Dungra Bhil", ["dui"] = "Dumun", ["duk"] = "Uyajitaya", ["dul"] = "Agta Alabat Island", ["dum"] = "Belanda Pertengahan", ["dun"] = "Dusun Deyah", ["duo"] = "Agta Dupaningan", ["dup"] = "Duano", ["duq"] = "Dusun Malang", ["dur"] = "Dii", ["dus"] = "Dumi", ["duu"] = "Drung", ["duv"] = "Duvle", ["duw"] = "Dusun Witu", ["dux"] = "Duun", ["duy"] = "Agta Dicamay", ["duz"] = "Duli", ["dv"] = "Dhivehi", ["dva"] = "Duau", ["dwa"] = "Diri", ["dwr"] = "Dawro", ["dwu"] = "Dhuwal", ["dww"] = "Dawawa", ["dwy"] = "Dhuwaya", ["dwz"] = "Dewas Rai", ["dya"] = "Dyan", ["dyb"] = "Dyaberdyaber", ["dyd"] = "Dyugun", ["dyg"] = "Agta Villa Viciosa", ["dyi"] = "Djimini", ["dym"] = "Dogon Yanda", ["dyn"] = "Dyangadi", ["dyo"] = "Jola-Fonyi", ["dyu"] = "Dyula", ["dyy"] = "Dyaabugay", ["dz"] = "Dzongkha", ["dza"] = "Tunzu", ["dzg"] = "Dazaga", ["dzl"] = "Dzala", ["dzn"] = "Dzando", ["ebg"] = "Ebughu", ["ebk"] = "Bontoc Timur", ["ebr"] = "Ebrié", ["ebu"] = "Embu", ["ecr"] = "Eteocretan", ["ecs"] = "Isyarat Ekuador", ["ecy"] = "Eteocypriot", ["ee"] = "Ewe", ["eee"] = "E", ["efa"] = "Efai", ["efe"] = "Efe", ["efi"] = "Efik", ["ega"] = "Ega", ["egl"] = "Emilia", ["ego"] = "Eggon", ["egx-dem"] = "Demotic", ["egy"] = "Mesir", ["ehu"] = "Ehueun", ["eip"] = "Eipomek", ["eit"] = "Eitiep", ["eiv"] = "Askopan", ["eja"] = "Ejamat", ["eka"] = "Ekajuk", ["eke"] = "Ekit", ["ekg"] = "Ekari", ["eki"] = "Eki", ["ekl"] = "Kolhe", ["ekm"] = "Elip", ["eko"] = "Koti", ["ekp"] = "Ekpeye", ["ekr"] = "Yace", ["eky"] = "Kayah Timur", ["el"] = "Yunani", ["ele"] = "Elepi", ["elh"] = "El Hugeirat", ["eli"] = "Nding", ["elk"] = "Elkei", ["elm"] = "Eleme", ["elo"] = "El Molo", ["elu"] = "Elu", ["elu-prk"] = "Helu", ["elx"] = "Elamite", ["ema"] = "Emai", ["emb"] = "Embaloh", ["eme"] = "Emerillon", ["emg"] = "Meohang Timur", ["emi"] = "Mussau-Emira", ["emk"] = "Maninkakan Timur", ["emm"] = "Mamulique", ["emn"] = "Eman", ["emp"] = "Emberá Utara", ["ems"] = "Alutiiq", ["emu"] = "Muria Timur", ["emw"] = "Emplawas", ["emx"] = "Erromintxela", ["emy"] = "Maya Epigrafik", ["en"] = "Inggris", ["ena"] = "Apali", ["enb"] = "Markweeta", ["enc"] = "En", ["end"] = "Ende", ["enf"] = "Enets Hutan", ["enh"] = "Enets Tundra", ["enl"] = "Enlhet", ["enm"] = "Inggris Pertengahan", ["enn"] = "Engenni", ["eno"] = "Enggano", ["enq"] = "Enga", ["enr"] = "Emem", ["enu"] = "Enu", ["env"] = "Enwan", ["enw"] = "Enwang", ["enx"] = "Enxet", ["eo"] = "Esperanto", ["eot"] = "Eotile", ["epi"] = "Epie", ["era"] = "Eravallan", ["erg"] = "Sie", ["erh"] = "Eruwa", ["eri"] = "Ogea", ["erk"] = "Efate Selatan", ["ero"] = "Horpa", ["err"] = "Erre", ["ers"] = "Ersu", ["ert"] = "Eritai", ["erw"] = "Erokwanas", ["es"] = "Spanyol", ["ese"] = "Ese Ejja", ["esh"] = "Eshtehardi", ["esi"] = "Inupiaq Alaska Utara", ["esk"] = "Inupiaq Alaska Barat Laut", ["esl"] = "Isyarat Mesir", ["esm"] = "Esuma", ["esn"] = "Isyarat El Salvador", ["eso"] = "Isyarat Estonia", ["esq"] = "Esselen", ["ess"] = "Siberia Yupik Tengah", ["esu"] = "Yup'ik", ["esx-esk-pro"] = "Proto-Eskimo", ["esx-ink"] = "Inuktun", ["esx-inq"] = "Inuinnaqtun", ["esx-inu-pro"] = "Proto-Inuit", ["esx-pro"] = "Proto-Eskimo-Aleut", ["esx-tut"] = "Tunumiisut", ["esy"] = "Eskayan", ["et"] = "Estonia", ["etb"] = "Etebi", ["etc"] = "Etchemin", ["eth"] = "Isyarat Etiopia", ["etn"] = "Eton (Vanuatu)", ["eto"] = "Eton (Kamerun)", ["etr"] = "Edolo", ["ets"] = "Yekhee", ["ett"] = "Etruscan", ["etu"] = "Ejagham", ["etx"] = "Eten", ["etz"] = "Semimi", ["eu"] = "Basque", ["euq-pro"] = "Proto-Basque", ["eve"] = "Even", ["evh"] = "Uvbie", ["evn"] = "Evenki", ["ewo"] = "Ewondo", ["ext"] = "Extremadura", ["eya"] = "Eyak", ["eyo"] = "Keiyo", ["eza"] = "Ezaa", ["eze"] = "Uzekwe", ["fa"] = "Persia", ["faa"] = "Fasu", ["fab"] = "Annobonese", ["fad"] = "Wagi", ["faf"] = "Fagani", ["fag"] = "Finongan", ["fah"] = "Fali Baissa", ["fai"] = "Faiwol", ["faj"] = "Faita", ["fak"] = "Fang (Beboid)", ["fal"] = "Fali Selatan", ["fam"] = "Fam", ["fan"] = "Fang (Bantu)", ["fap"] = "Palor", ["far"] = "Fataleka", ["fau"] = "Fayu", ["fax"] = "Fala", ["fay"] = "Fars Barat Daya", ["faz"] = "Fars Barat Laut", ["fbl"] = "Bikol Albay Barat", ["fcs"] = "Isyarat Quebec", ["fer"] = "Feroge", ["ff"] = "Fula", ["ffi"] = "Foia Foia", ["fgr"] = "Fongoro", ["fi"] = "Finlandia", ["fia"] = "Nobiin", ["fie"] = "Fyer", ["fip"] = "Fipa", ["fir"] = "Firan", ["fit"] = "Meänkieli", ["fiw"] = "Fiwaga", ["fj"] = "Fiji", ["fkk"] = "Kirya-Konzel", ["fkv"] = "Kven", ["fla"] = "Salish Montana", ["flh"] = "Foau", ["fli"] = "Fali", ["fll"] = "Fali Utara", ["fln"] = "Flinders Island", ["flr"] = "Fuliiru", ["fly"] = "Tsotsitaal", ["fmp"] = "Fe'fe'", ["fmu"] = "Muria Barat Jauh", ["fng"] = "Fanagalo", ["fni"] = "Fania", ["fo"] = "Faroe", ["fod"] = "Foodo", ["foi"] = "Foi", ["fom"] = "Foma", ["fon"] = "Fon", ["for"] = "Fore", ["fos"] = "Siraya", ["fpe"] = "Pichinglis", ["fqs"] = "Fas", ["fr"] = "Prancis", ["frd"] = "Fordata", ["frm"] = "Prancis Pertengahan", ["fro"] = "Prancis Kuno", ["frp"] = "Franco-Provençal", ["frq"] = "Forak", ["frr"] = "Frisia Utara", ["frt"] = "Fortsenal", ["fse"] = "Isyarat Finlandia", ["fsl"] = "Isyarat Prancis", ["fss"] = "Isyarat Finlandia-Swedia", ["fud"] = "Futuna Timur", ["fuj"] = "Ko", ["fum"] = "Fum", ["fun"] = "Fulniô", ["fur"] = "Friuli", ["fut"] = "Futuna-Aniwa", ["fuu"] = "Furu", ["fuy"] = "Fuyug", ["fvr"] = "Fur", ["fwa"] = "Fwâi", ["fwe"] = "Fwe", ["fy"] = "Frisia Barat", ["ga"] = "Irlandia", ["gaa"] = "Ga", ["gab"] = "Gabri", ["gac"] = "campuran Great Andaman", ["gad"] = "Gaddang", ["gae"] = "Warekena", ["gaf"] = "Gende", ["gag"] = "Gagauz", ["gah"] = "Alekano", ["gai"] = "Borei", ["gaj"] = "Gadsup", ["gak"] = "Gamkonora", ["gal"] = "Galoli", ["gam"] = "Kandawo", ["gan"] = "Gan", ["gao"] = "Gants", ["gap"] = "Gal", ["gaq"] = "Gata'", ["gar"] = "Galeya", ["gas"] = "Adiwasi Garasia", ["gat"] = "Kenati", ["gau"] = "Kondekor", ["gaw"] = "Nobonob", ["gay"] = "Gayo", ["gba"] = "Gbaya", ["gbb"] = "Kaytetye", ["gbd"] = "Karadjeri", ["gbe"] = "Niksek", ["gbf"] = "Gaikundi", ["gbg"] = "Gbanziri", ["gbh"] = "Gbe Defi", ["gbi"] = "Galela", ["gbj"] = "Bodo Gadaba", ["gbk"] = "Gaddi", ["gbl"] = "Gamit", ["gbm"] = "Garhwali", ["gbn"] = "Mo'da", ["gbo"] = "Grebo Utara", ["gbp"] = "Gbaya-Bossangoa", ["gbq"] = "Gbaya-Bozoum", ["gbr"] = "Gbagyi", ["gbs"] = "Gbe Gbesi", ["gbu"] = "Gagadu", ["gbv"] = "Gbanu", ["gbw"] = "Gabi", ["gbx"] = "Gbe Xwla Timur", ["gby"] = "Gbari", ["gcc"] = "Mali", ["gcd"] = "Ganggalida", ["gce"] = "Galice", ["gcf"] = "Kreol Antilla", ["gcl"] = "Kreol Inggris Grenada", ["gcn"] = "Gaina", ["gcr"] = "Kreol Guiana", ["gct"] = "Jerman Colonia Tovar", ["gd"] = "Gaelik Skotlandia", ["gdb"] = "Ollari", ["gdc"] = "Gugu Badhun", ["gdd"] = "Gedaged", ["gde"] = "Gude", ["gdf"] = "Guduf-Gava", ["gdg"] = "Ga'dang", ["gdh"] = "Gadjerawang", ["gdi"] = "Gundi", ["gdj"] = "Kurtjar", ["gdk"] = "Gadang", ["gdl"] = "Dirasha", ["gdm"] = "Laal", ["gdn"] = "Umanakaina", ["gdo"] = "Godoberi", ["gdq"] = "Mehri", ["gdr"] = "Wipi", ["gds"] = "Isyarat Ghandruk", ["gdt"] = "Kungardutyi", ["gdu"] = "Gudu", ["gdx"] = "Godwari", ["gea"] = "Geruma", ["geb"] = "Kire", ["gec"] = "Grebo Gboloo", ["ged"] = "Gade", ["geg"] = "Gengle", ["geh"] = "Hutterisch", ["gei"] = "Gebe", ["gej"] = "Gen", ["gek"] = "Gerka", ["gel"] = "Fakkanci", ["gem-bur"] = "Burgundi", ["gem-pro"] = "Proto-Jermanik", ["geq"] = "Geme", ["ges"] = "Geser-Gorom", ["gev"] = "Viya", ["gew"] = "Gera", ["gex"] = "Garre", ["gey"] = "Enya", ["gez"] = "Ge'ez", ["gfk"] = "Patpatar", ["gft"] = "Gafat", ["gga"] = "Gao", ["ggb"] = "Gbii", ["ggd"] = "Gugadj", ["gge"] = "Guragone", ["ggg"] = "Gurgula", ["ggk"] = "Kungarakany", ["ggl"] = "Ganglau", ["ggn"] = "Gurung Timur", ["ggt"] = "Gitua", ["ggu"] = "Gban", ["ggw"] = "Gogodala", ["gha"] = "Ghadames", ["ghe"] = "Ghale Selatan", ["ghh"] = "Ghale Utara", ["ghk"] = "Karen Geko", ["ghl"] = "Ghulfan", ["ghn"] = "Ghanongga", ["gho"] = "Ghomara", ["ghr"] = "Ghera", ["ghs"] = "Guhu-Samane", ["ght"] = "Ghale Kutang", ["gia"] = "Kitja", ["gib"] = "Gibanawa", ["gid"] = "Gidar", ["gie"] = "Guébie", ["gig"] = "Goaria", ["gih"] = "Githabul", ["gii"] = "Girirra", ["gil"] = "Gilbert", ["gim"] = "Gimi (Goroka)", ["gin"] = "Hinukh", ["gio"] = "Gelao", ["gip"] = "Gimi (Austronesia)", ["giq"] = "Gelao Hijau", ["gir"] = "Gelao Merah", ["gis"] = "Giziga Utara", ["git"] = "Gitxsan", ["giu"] = "Mulao", ["giw"] = "Gelao Putih", ["gix"] = "Gilima", ["giy"] = "Giyug", ["giz"] = "Giziga Selatan", ["gji"] = "Geji", ["gjk"] = "Koli Kachi", ["gjm"] = "Gunditjmara", ["gjn"] = "Gonja", ["gju"] = "Gojri", ["gka"] = "Guya", ["gkd"] = "Magɨ", ["gke"] = "Ndai", ["gkn"] = "Gokana", ["gko"] = "Kok-Nar", ["gkp"] = "Kpelle Guinea", ["gl"] = "Galisia", ["glc"] = "Gula Bon", ["gld"] = "Nanai", ["glh"] = "Pashayi Barat Laut", ["glj"] = "Kulaal", ["glk"] = "Gilaki", ["glo"] = "Galambu", ["glr"] = "Glaro-Twabo", ["glu"] = "Gula", ["glw"] = "Glavda", ["gly"] = "Gule", ["gma"] = "Gambera", ["gmb"] = "Gula'alaa", ["gmd"] = "Mághdì", ["gme-cgo"] = "Gothik Krimea", ["gmg"] = "Magiyi", ["gmh"] = "Jerman Tinggi Pertengahan", ["gml"] = "Jerman Rendah Pertengahan", ["gmm"] = "Gbaya-Mbodomo", ["gmn"] = "Gimnime", ["gmq-gut"] = "Gutnish", ["gmq-jmk"] = "Jamtish", ["gmq-mno"] = "Norwegia Pertengahan", ["gmq-oda"] = "Denmark Kuno", ["gmq-osw"] = "Swedia Kuno", ["gmq-pro"] = "Proto-Norse", ["gmq-scy"] = "Skania", ["gmu"] = "Gumalu", ["gmv"] = "Gamo", ["gmw-bgh"] = "Bergish", ["gmw-cfr"] = "Franconia Tengah", ["gmw-ecg"] = "Jerman Tengah Timur", ["gmw-gts"] = "Gottscheerish", ["gmw-jdt"] = "Belanda Jersey", ["gmw-pro"] = "Proto-Jermanik Barat", ["gmw-rfr"] = "Franconia Rhine", ["gmw-stm"] = "Swabia Sathmar", ["gmw-tsx"] = "Sakson Transylvania", ["gmw-vog"] = "Volga", ["gmw-zps"] = "Jerman Zipser", ["gmx"] = "Magoma", ["gmy"] = "Yunani Mycenaean", ["gmz"] = "Mgbo", ["gn"] = "Guaraní", ["gn-cls"] = "Guaraní Klasik", ["gna"] = "Kaansa", ["gnb"] = "Gangte", ["gnc"] = "Guanche", ["gnd"] = "Zulgo-Gemzek", ["gne"] = "Ganang", ["gng"] = "Ngangam", ["gnh"] = "Lere", ["gni"] = "Gooniyandi", ["gnj"] = "Ngen", ["gnk"] = "ǁGana", ["gnl"] = "Gangulu", ["gnm"] = "Ginuman", ["gnn"] = "Gumatj", ["gnq"] = "Gana", ["gnr"] = "Gureng Gureng", ["gnt"] = "Guntai", ["gnu"] = "Gnau", ["gnw"] = "Guaraní Bolivia Barat", ["gnz"] = "Ganzi", ["goa"] = "Guro", ["gob"] = "Playero", ["goc"] = "Gorakor", ["god"] = "Godié", ["goe"] = "Gongduk", ["gof"] = "Gofa", ["gog"] = "Gogo", ["goh"] = "Jerman Tinggi Kuno", ["goi"] = "Gobasi", ["goj"] = "Gowlan", ["gol"] = "Gola", ["gon"] = "Gondi", ["goo"] = "Gone Dau", ["gop"] = "Yeretuar", ["goq"] = "Gorap", ["gor"] = "Gorontalo", ["got"] = "Gothik", ["gou"] = "Gavar", ["gov"] = "Goo", ["gow"] = "Gorowa", ["gox"] = "Gobu", ["goy"] = "Goundo", ["goz"] = "Gozarkhani", ["gpa"] = "Gupa-Abawa", ["gpn"] = "Taiap", ["gqa"] = "Ga'anda", ["gqi"] = "Guiqiong", ["gqn"] = "Kinikinao", ["gqr"] = "Gor", ["gqu"] = "Qau", ["gra"] = "Rajput Garasia", ["grb"] = "Grebo", ["grc"] = "Yunani Kuno", ["grd"] = "Guruntum", ["grg"] = "Madi", ["grh"] = "Gbiri-Niragu", ["gri"] = "Ghari", ["grj"] = "Grebo Selatan", ["grk-cal"] = "Yunani Calabria", ["grk-ita"] = "Yunani Italiot", ["grk-mar"] = "Yunani Mariupol", ["grk-pro"] = "Proto-Hellenik", ["grm"] = "Kota Marudu Talantang", ["gro"] = "Groma", ["grq"] = "Gorovu", ["grs"] = "Gresi", ["grt"] = "Garo", ["gru"] = "Kistane", ["grv"] = "Grebo Tengah", ["grw"] = "Gweda", ["grx"] = "Guriaso", ["gry"] = "Grebo Barclayville", ["grz"] = "Guramalum", ["gse"] = "Isyarat Ghana", ["gsg"] = "Isyarat Jerman", ["gsl"] = "Gusilay", ["gsm"] = "Isyarat Guatemala", ["gsn"] = "Gusan", ["gso"] = "Gbaya Barat Daya", ["gsp"] = "Wasembo", ["gss"] = "Isyarat Yunani", ["gsw"] = "Jerman Alemannik", ["gta"] = "Guató", ["gtu"] = "Aghu Tharrnggala", ["gu"] = "Gujarat", ["gua"] = "Shiki", ["gub"] = "Guajajára", ["guc"] = "Wayuu", ["gud"] = "Yocoboué Dida", ["gue"] = "Gurindji", ["guf"] = "Gupapuyngu", ["gug"] = "Guaraní Paraguay", ["guh"] = "Guahibo", ["gui"] = "Guaraní Bolivia Timur", ["guk"] = "Gumuz", ["gul"] = "Gullah", ["gum"] = "Guambiano", ["gun"] = "Guaraní Mbyá", ["guo"] = "Guayabero", ["gup"] = "Gunwinggu", ["guq"] = "Aché", ["gur"] = "Farefare", ["gus"] = "Isyarat Guinea", ["gut"] = "Maléku Jaíka", ["guu"] = "Yanomamö", ["guv"] = "Gey", ["guw"] = "Gun", ["gux"] = "Gourmanchéma", ["guz"] = "Gusii", ["gv"] = "Manx", ["gva"] = "Kaskihá", ["gvc"] = "Guanano", ["gve"] = "Duwet", ["gvf"] = "Golin", ["gvj"] = "Guajá", ["gvl"] = "Gulay", ["gvm"] = "Gurmana", ["gvn"] = "Kuku-Yalanji", ["gvo"] = "Gavião do Jiparaná", ["gvp"] = "Gavião Pará", ["gvr"] = "Gurung Barat", ["gvs"] = "Gumawana", ["gvy"] = "Guyani", ["gwa"] = "Mbato", ["gwb"] = "Gwa", ["gwc"] = "Kalami", ["gwd"] = "Gawwada", ["gwe"] = "Gweno", ["gwf"] = "Gowro", ["gwg"] = "Moo", ["gwi"] = "Gwich'in", ["gwj"] = "Gcwi", ["gwm"] = "Awngthim", ["gwn"] = "Gwandara", ["gwr"] = "Gwere", ["gwt"] = "Gawar-Bati", ["gwu"] = "Guwamu", ["gww"] = "Kwini", ["gwx"] = "Gua", ["gxx"] = "Wè Selatan", ["gya"] = "Gbaya Barat Laut", ["gyb"] = "Garus", ["gyd"] = "Kayardild", ["gye"] = "Gyem", ["gyf"] = "Gungabula", ["gyg"] = "Gbayi", ["gyi"] = "Gyele", ["gyl"] = "Gayil", ["gym"] = "Ngäbere", ["gyn"] = "Kreol Inggris Guyana", ["gyo"] = "Gyalsumdo", ["gyr"] = "Guarayu", ["gyy"] = "Gunya", ["gza"] = "Ganza", ["gzn"] = "Gane", ["ha"] = "Hausa", ["haa"] = "Hän", ["hab"] = "Isyarat Hanoi", ["hac"] = "Gurani", ["had"] = "Hatam", ["haf"] = "Isyarat Haiphong", ["hag"] = "Hanga", ["hah"] = "Hahon", ["hai"] = "Haida", ["haj"] = "Hajong", ["hak"] = "Hakka", ["hal"] = "Halang", ["ham"] = "Hewa", ["hao"] = "Hakö", ["hap"] = "Hupla", ["har"] = "Harari", ["has"] = "Haisla", ["hav"] = "Havu", ["haw"] = "Hawaii", ["hax"] = "Haida Selatan", ["hay"] = "Haya", ["haz"] = "Hazaragi", ["hba"] = "Hamba", ["hbb"] = "Huba", ["hbn"] = "Heiban", ["hbu"] = "Habu", ["hca"] = "Kreol Hindi Andaman", ["hch"] = "Huichol", ["hdn"] = "Haida Utara", ["hds"] = "Isyarat Honduras", ["hdy"] = "Hadiyya", ["he"] = "Ibrani", ["hea"] = "Miao Qiandong Utara", ["hed"] = "Herdé", ["heg"] = "Helong", ["heh"] = "Hehe", ["hei"] = "Heiltsuk", ["hem"] = "Hemba", ["hgm"] = "Haiǁom", ["hgw"] = "Haigwai", ["hhi"] = "Hoia Hoia", ["hhr"] = "Kerak", ["hhy"] = "Hoyahoya", ["hi"] = "Hindi", ["hia"] = "Lamang", ["hib"] = "Hibito", ["hid"] = "Hidatsa", ["hif"] = "Hindi Fiji", ["hig"] = "Kamwe", ["hih"] = "Pamosu", ["hii"] = "Hinduri", ["hij"] = "Hijuk", ["hik"] = "Seit-Kaitetu", ["hil"] = "Hiligaynon", ["hio"] = "Tshwa", ["hir"] = "Himarimã", ["hit"] = "Hitit", ["hiw"] = "Hiw", ["hix"] = "Hixkaryana", ["hji"] = "Haji", ["hka"] = "Kahe", ["hke"] = "Hunde", ["hkk"] = "Ke Hunjara-Kaina", ["hkn"] = "Mel-Khaonh", ["hks"] = "Isyarat Hong Kong", ["hla"] = "Halia", ["hlb"] = "Halbi", ["hld"] = "Halang Doan", ["hle"] = "Hlersu", ["hlt"] = "Nga La", ["hma"] = "Hmong Mashan Selatan", ["hmb"] = "Senni Humburi", ["hmc"] = "Hmong Huishui Tengah", ["hmd"] = "A-Hmao", ["hme"] = "Hmong Huishui Timur", ["hmf"] = "Hmong Don", ["hmg"] = "Hmong Guiyang Barat Daya", ["hmh"] = "Hmong Huishui Barat Daya", ["hmi"] = "Hmong Huishui Utara", ["hmj"] = "Ge", ["hmk"] = "Maek", ["hml"] = "Hmong Luopohe", ["hmm"] = "Hmong Mashan Tengah", ["hmn-pro"] = "Proto-Hmong", ["hmp"] = "Hmong Mashan Utara", ["hmq"] = "Miao Qiandong Timur", ["hmr"] = "Hmar", ["hms"] = "Miao Qiandong Selatan", ["hmt"] = "Hamtai", ["hmu"] = "Hamap", ["hmv"] = "Hmong Dô", ["hmw"] = "Hmong Mashan Barat", ["hmx-mie-pro"] = "Proto-Mien", ["hmx-pro"] = "Proto-Hmong-Mien", ["hmy"] = "Hmong Guiyang Selatan", ["hmz"] = "Hmong Shua", ["hna"] = "Mina", ["hnd"] = "Hindko Selatan", ["hne"] = "Chhattisgarhi", ["hnh"] = "ǁAni", ["hni"] = "Hani", ["hnj"] = "Hmong Green", ["hnn"] = "Hanunoo", ["hno"] = "Hindko Utara", ["hns"] = "Hindustani Karibia", ["hnu"] = "Hung", ["ho"] = "Motu Hiri", ["hoa"] = "Hoava", ["hob"] = "Mari Austronesia", ["hoc"] = "Ho", ["hod"] = "Holma", ["hoe"] = "Horom", ["hoh"] = "Hobyót", ["hoi"] = "Holikachuk", ["hoj"] = "Hadothi", ["hol"] = "Holu", ["hom"] = "Homa", ["hoo"] = "Holoholo", ["hop"] = "Hopi", ["hor"] = "Horo", ["hos"] = "Isyarat Kota Ho Chi Minh", ["hot"] = "Hote", ["hov"] = "Hovongan", ["how"] = "Honi", ["hoy"] = "Holiya", ["hoz"] = "Hozo", ["hpo"] = "Hpon", ["hps"] = "Isyarat Pijin Hawai'i", ["hra"] = "Hrangkhol", ["hrc"] = "Niwer Mil", ["hre"] = "Hre", ["hrk"] = "Haruku", ["hrm"] = "Miao Horned", ["hro"] = "Haroi", ["hrp"] = "Nhirrpi", ["hrt"] = "Hértevin", ["hru"] = "Hruso", ["hrw"] = "Warwar Feni", ["hrx"] = "Hunsrik", ["hrz"] = "Harzani", ["hsb"] = "Sorbian Hulu", ["hsh"] = "Isyarat Hungaria", ["hsl"] = "Isyarat Hausa", ["hsn"] = "Xiang", ["hss"] = "Harsusi", ["ht"] = "Kreol Haiti", ["hti"] = "Hoti", ["hto"] = "Huitoto Minica", ["hts"] = "Hadza", ["htu"] = "Hitu", ["hu"] = "Hungaria", ["hub"] = "Huambisa", ["huc"] = "ǂHoan", ["hud"] = "Huaulu", ["huf"] = "Humene", ["hug"] = "Huachipaeri", ["huh"] = "Huilliche", ["hui"] = "Huli", ["huj"] = "Hmong Guiyang Utara", ["huk"] = "Hulung", ["hul"] = "Hula", ["hum"] = "Hungana", ["huo"] = "Hu", ["hup"] = "Hupa", ["huq"] = "Tsat", ["hur"] = "Halkomelem", ["hus"] = "Wastek", ["huu"] = "Huitoto Murui", ["huv"] = "Huave", ["huw"] = "Hukumina", ["hux"] = "Huitoto Nüpode", ["huy"] = "Hulaulá", ["huz"] = "Hunzib", ["hvc"] = "budaya Vodoun Haiti", ["hvk"] = "Haveke", ["hvn"] = "Hawu", ["hwa"] = "Wané", ["hwc"] = "Kreol Hawaii", ["hwo"] = "Hwana", ["hy"] = "Armenia", ["hya"] = "Hya", ["hyx-pro"] = "Proto-Armenia", ["hz"] = "Herero", ["ia"] = "Interlingua", ["iai"] = "Iaai", ["ian"] = "Iatmul", ["iar"] = "Purari", ["iba"] = "Iban", ["ibb"] = "Ibibio", ["ibd"] = "Iwaidja", ["ibe"] = "Akpes", ["ibg"] = "Ibanag", ["ibh"] = "Bih", ["ibl"] = "Ibaloi", ["ibm"] = "Agoi", ["ibn"] = "Ibino", ["ibr"] = "Ibuoro", ["ibu"] = "Ibu", ["iby"] = "Ibani", ["ica"] = "Ede Ica", ["ich"] = "Etkywan", ["icl"] = "Isyarat Islandia", ["icr"] = "Kreol Inggris Islander", ["id"] = "Indonesia", ["ida"] = "Idakho-Isukha-Tiriki", ["idb"] = "Indo-Portugis", ["idc"] = "Idon", ["idd"] = "Ede Idaca", ["ide"] = "Idere", ["idi"] = "Idi", ["idr"] = "Indri", ["ids"] = "Idesa", ["idt"] = "Idaté", ["idu"] = "Idoma", ["ie"] = "Interlingue", ["ifa"] = "Ifugao Amganad", ["ifb"] = "Ifugao Batad", ["ife"] = "Ifè", ["iff"] = "Ifo", ["ifk"] = "Ifugao Tuwali", ["ifm"] = "Teke-Fuumu", ["ifu"] = "Ifugao Mayoyao", ["ify"] = "Kallahan Keley-I", ["ig"] = "Igbo", ["igb"] = "Ebira", ["ige"] = "Igede", ["igg"] = "Igana", ["igl"] = "Igala", ["igm"] = "Kanggape", ["ign"] = "Ignaciano", ["igo"] = "Isebe", ["igs"] = "Glosa", ["igw"] = "Igwe", ["ihb"] = "Pijin Iha", ["ihi"] = "Ihievbe", ["ihp"] = "Iha", ["ii"] = "Yi Sichuan", ["iir-nur-pro"] = "Proto-Nuristani", ["iir-pro"] = "Proto-Indo-Iran", ["ijc"] = "Izon", ["ije"] = "Biseni", ["ijj"] = "Ede Ije", ["ijn"] = "Kalabari", ["ijo-pro"] = "Proto-Ijoid", ["ijs"] = "Ijo Tenggara", ["ik"] = "Inupiaq", ["ike"] = "Inuktitut Kanada Timur", ["iki"] = "Iko", ["ikk"] = "Ika", ["ikl"] = "Ikulu", ["iko"] = "Olulumo-Ikom", ["ikp"] = "Ikpeshi", ["ikr"] = "Ikaranggal", ["iks"] = "Isyarat Inuit", ["ikt"] = "Inuvialuktun", ["ikv"] = "Iku-Gora-Ankwa", ["ikw"] = "Ikwere", ["ikx"] = "Ik", ["ikz"] = "Ikizu", ["ila"] = "Ile Ape", ["ilb"] = "Ila", ["ilg"] = "Ilgar", ["ili"] = "Turki Ili", ["ilk"] = "Ilongot", ["ill"] = "Iranun", ["ilo"] = "Ilokano", ["ils"] = "Isyarat Internasional", ["ilu"] = "Ili'uun", ["ilv"] = "Ilue", ["ima"] = "Mala Malasar", ["imi"] = "Anamgura", ["iml"] = "Miluk", ["imn"] = "Imonda", ["imo"] = "Imbongu", ["imr"] = "Imroing", ["ims"] = "Marsian", ["imy"] = "Milyan", ["inb"] = "Inga", ["inc-ash"] = "Prakrit Ashokan", ["inc-cen-pro"] = "Proto-Indo-Aryan Tengah", ["inc-gup"] = "Apabhramsa Gurjar", ["inc-kam"] = "Prakrit Kamarupi", ["inc-kha"] = "Prakrit Khasa", ["inc-kho"] = "Kholosi", ["inc-mas"] = "Assam Pertengahan", ["inc-mbn"] = "Bengal Pertengahan", ["inc-mgd"] = "Prakrit Magadhi", ["inc-mgu"] = "Gujarat Pertengahan", ["inc-mor"] = "Oriya Pertengahan", ["inc-oas"] = "Assam Awal", ["inc-obn"] = "Bengal Kuno", ["inc-ogu"] = "Gujarat Kuno", ["inc-ohi"] = "Hindi Kuno", ["inc-oor"] = "Oriya Kuno", ["inc-opa"] = "Punjab Kuno", ["inc-ork"] = "Kamta Kuno", ["inc-pra"] = "Prakrit", ["inc-pro"] = "Proto-Indo-Aryan", ["inc-psc"] = "Prakrit Paisaci", ["inc-sap"] = "Apabhramsa Sauraseni", ["inc-tak"] = "Apabhramsa Takka", ["inc-vra"] = "Apabhramsa Vracada", ["ine-ana-pro"] = "Proto-Anatolia", ["ine-bsl-pro"] = "Proto-Balto-Slavik", ["ine-pae"] = "Paeonia", ["ine-pro"] = "Proto-Indo-Eropa", ["ine-toc-pro"] = "Proto-Tocharia", ["ing"] = "Deg Xinag", ["inh"] = "Ingush", ["inj"] = "Inga Hutan", ["inl"] = "Isyarat Indonesia", ["inm"] = "Minaean", ["inn"] = "Isinai", ["ino"] = "Inoke-Yate", ["inp"] = "Iñapari", ["ins"] = "Isyarat India", ["int"] = "Intha", ["inz"] = "Ineseño", ["io"] = "Ido", ["ior"] = "Inor", ["iou"] = "Tuma-Irumu", ["iow"] = "Chiwere", ["ipi"] = "Ipili", ["ipo"] = "Ipiko", ["iqu"] = "Iquito", ["iqw"] = "Ikwo", ["ira-kms-pro"] = "Proto-Komisenia", ["ira-mny-pro"] = "Proto-Munji-Yidgha", ["ira-mpr-pro"] = "Proto-Medo-Parthia", ["ira-pat-pro"] = "Proto-Pathan", ["ira-pro"] = "Proto-Iran", ["ira-sgc-pro"] = "Proto-Sogdic", ["ira-sgi-pro"] = "Proto-Sanglechi-Ishkashimi", ["ira-shr-pro"] = "Proto-Shughni-Roshani", ["ira-shy-pro"] = "Proto-Shughni-Yazghulami", ["ira-sym-pro"] = "Proto-Shughni-Yazghulami-Munji", ["ira-wnj"] = "Vanji", ["ira-zgr-pro"] = "Proto-Zaza-Gorani", ["ire"] = "Iresim", ["irh"] = "Irarutu", ["iri"] = "Rigwe", ["irk"] = "Iraqw", ["irn"] = "Irantxe", ["iro-ere"] = "Erie", ["iro-min"] = "Mingo", ["iro-nor-pro"] = "Proto-Iroquois Utara", ["iro-pro"] = "Proto-Iroquois", ["irr"] = "Ir", ["iru"] = "Irula", ["irx"] = "Kamberau", ["iry"] = "Iraya", ["is"] = "Islandia", ["isa"] = "Isabi", ["isc"] = "Isconahua", ["isd"] = "Isnag", ["ise"] = "Isyarat Italia", ["isg"] = "Isyarat Irlandia", ["ish"] = "Esan", ["isi"] = "Nkem-Nkum", ["isk"] = "Ishkashimi", ["ism"] = "Masimasi", ["isn"] = "Isanzu", ["iso"] = "Isoko", ["isr"] = "Isyarat Israel", ["ist"] = "Istriot", ["isu"] = "Isu", ["it"] = "Italia", ["itb"] = "Itneg Binongan", ["itc-pro"] = "Proto-Italik", ["itd"] = "Tidung Nunukan", ["ite"] = "Itene", ["iti"] = "Itneg Inlaod", ["itk"] = "Judeo-Italia", ["itl"] = "Itelmen", ["itm"] = "Itu Mbon Uzo", ["ito"] = "Itonama", ["itr"] = "Iteri", ["its"] = "Itsekiri", ["itt"] = "Itneg Maeng", ["itv"] = "Itawit", ["itw"] = "Ito", ["itx"] = "Itik", ["ity"] = "Itneg Moyadan", ["itz"] = "Itzá", ["iu"] = "Inuktitut", ["ium"] = "Mien Iu", ["ivb"] = "Ibatan", ["ivv"] = "Ivatan", ["iwk"] = "I-Wak", ["iwm"] = "Iwam", ["iwo"] = "Iwur", ["iws"] = "Iwam Sepik", ["ixc"] = "Ixcatec", ["ixl"] = "Ixil", ["iya"] = "Iyayu", ["iyo"] = "Mesaka", ["iyx"] = "Yaa", ["izh"] = "Ingria", ["izi"] = "Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo", ["izr"] = "Izere", ["izz"] = "Izi", ["ja"] = "Jepang", ["jaa"] = "Jamamadí", ["jab"] = "Hyam", ["jac"] = "Jakaltek", ["jad"] = "Jahanka", ["jae"] = "Jabem", ["jaf"] = "Jara", ["jah"] = "Jah Hut", ["jaj"] = "Zazao", ["jal"] = "Yalahatan", ["jam"] = "Kreol Jamaika", ["jan"] = "Janday", ["jao"] = "Yanyuwa", ["jaq"] = "Yaqay", ["jas"] = "Jawa Kaledonia Baru", ["jat"] = "Jakati", ["jau"] = "Yaur", ["jax"] = "Melayu Jambi", ["jay"] = "Yan-nhangu", ["jaz"] = "Jawe", ["jbj"] = "Arandai", ["jbk"] = "Barikewa", ["jbn"] = "Nefusa", ["jbo"] = "Lojban", ["jbr"] = "Jofotek-Bromnya", ["jbt"] = "Jabutí", ["jbu"] = "Jukun Takum", ["jbw"] = "Yawijibaya", ["jcs"] = "Isyarat Jamaika (negara)", ["jct"] = "Krymchak", ["jda"] = "Jad", ["jdg"] = "Jadgali", ["jdt"] = "Judeo-Tat", ["jeb"] = "Jebero", ["jee"] = "Jerung", ["jeg"] = "Jeng", ["jeh"] = "Jeh", ["jei"] = "Yei", ["jek"] = "Kuo Jeri", ["jel"] = "Yelmek", ["jen"] = "Dza", ["jer"] = "Jere", ["jet"] = "Manem", ["jeu"] = "Jonkor Bourmataguil", ["jgb"] = "Ngbee", ["jgk"] = "Gwak", ["jgo"] = "Ngomba", ["jhi"] = "Jehai", ["jhs"] = "Isyarat Jhankot", ["jia"] = "Jina", ["jib"] = "Jibu", ["jic"] = "Tol", ["jid"] = "Bu", ["jie"] = "Jilbe", ["jig"] = "Jingulu", ["jih"] = "Shangzhai", ["jii"] = "Jiiddu", ["jil"] = "Jilim", ["jim"] = "Jimjimen", ["jio"] = "Jiamao", ["jiq"] = "Khroskyabs", ["jit"] = "Jita", ["jiu"] = "Jinuo Youle", ["jiv"] = "Shuar", ["jiy"] = "Jinuo Buyuan", ["jje"] = "Jeju", ["jjr"] = "Zhár", ["jka"] = "Kaera", ["jko"] = "Kubo", ["jkr"] = "Koro (India)", ["jku"] = "Labir", ["jle"] = "Ngile", ["jls"] = "Isyarat Jamaika", ["jma"] = "Dima", ["jmb"] = "Zumbun", ["jmc"] = "Machame", ["jmd"] = "Yamdena", ["jmi"] = "Jimi", ["jml"] = "Jumli", ["jmn"] = "Naga Makuri", ["jmr"] = "Kamara", ["jmw"] = "Mouwase", ["jmx"] = "Mixtec Juxtlahuaca Barat", ["jna"] = "Jangshung", ["jnd"] = "Jandavra", ["jng"] = "Yangman", ["jni"] = "Janji", ["jnj"] = "Yemsa", ["jnl"] = "Rawat", ["jns"] = "Jaunsari", ["job"] = "Joba", ["jod"] = "Wojenaka", ["jor"] = "Jorá", ["jos"] = "Isyarat Yordania", ["jow"] = "Jowulu", ["jpr"] = "Judeo-Persia", ["jpx-pro"] = "Proto-Jepang", ["jpx-ryu-pro"] = "Proto-Ryukyu", ["jqr"] = "Jaqaru", ["jra"] = "Jarai", ["jrr"] = "Jiru", ["jru"] = "Japrería", ["jsl"] = "Isyarat Jepang", ["jua"] = "Júma", ["jub"] = "Wannu", ["juc"] = "Jurchen", ["jud"] = "Worodougou", ["juh"] = "Hone", ["jui"] = "Ngadjuri", ["juk"] = "Wapan", ["jul"] = "Jirel", ["jum"] = "Jumjum", ["jun"] = "Juang", ["juo"] = "Jiba", ["jup"] = "Hupdë", ["jur"] = "Jurúna", ["jus"] = "Isyarat Jumla", ["jut"] = "Jutish", ["juu"] = "Ju", ["juw"] = "Wãpha", ["juy"] = "Juray", ["jv"] = "Jawa", ["jvd"] = "Javindo", ["jvn"] = "Jawa Karibia", ["jwi"] = "Jwira-Pepesa", ["jyy"] = "Jaya", ["ka"] = "Georgia", ["kaa"] = "Karakalpak", ["kab"] = "Kabyle", ["kac"] = "Jingpho", ["kad"] = "Kadara", ["kae"] = "Ketangalan", ["kaf"] = "Katso", ["kag"] = "Kajaman", ["kah"] = "Fer", ["kai"] = "Karekare", ["kaj"] = "Jju", ["kak"] = "Kallahan Kayapa", ["kam"] = "Kamba", ["kao"] = "Kassonke", ["kap"] = "Bezhta", ["kaq"] = "Capanahua", ["kar-pro"] = "Proto-Karen", ["kaw"] = "Jawa Kuno", ["kax"] = "Kao", ["kay"] = "Kamayurá", ["kba"] = "Kalarko", ["kbb"] = "Kaxuyana", ["kbc"] = "Kadiwéu", ["kbd"] = "Kabardia", ["kbe"] = "Kanju", ["kbh"] = "Camsá", ["kbi"] = "Kaptiau", ["kbj"] = "Kari", ["kbk"] = "Koiari Rumput", ["kbm"] = "Iwal", ["kbn"] = "Kare (Africa)", ["kbo"] = "Keliko", ["kbp"] = "Kabiyé", ["kbq"] = "Kamano", ["kbr"] = "Kafa", ["kbs"] = "Kande", ["kbt"] = "Gabadi", ["kbu"] = "Kabutra", ["kbv"] = "Kamberataro", ["kbw"] = "Kaiep", ["kbx"] = "Ap Ma", ["kbz"] = "Duhwa", ["kca"] = "Khanty", ["kcb"] = "Kawacha", ["kcc"] = "Lubila", ["kcd"] = "Kanum Ngkâlmpw", ["kce"] = "Kaivi", ["kcf"] = "Ukaan", ["kcg"] = "Tyap", ["kch"] = "Vono", ["kci"] = "Kamantan", ["kcj"] = "Kobiana", ["kck"] = "Kalanga", ["kcl"] = "Kala", ["kcm"] = "Gula Tar", ["kcn"] = "Nubi", ["kco"] = "Kinalakna", ["kcp"] = "Kanga", ["kcq"] = "Kamo", ["kcr"] = "Katla", ["kcs"] = "Koenoem", ["kct"] = "Kaian", ["kcu"] = "Kikami", ["kcv"] = "Kete", ["kcw"] = "Kabwari", ["kcx"] = "Kachama-Ganjule", ["kcy"] = "Korandje", ["kcz"] = "Konongo", ["kda"] = "Worimi", ["kdc"] = "Kutu", ["kdd"] = "Yankunytjatjara", ["kde"] = "Makonde", ["kdf"] = "Mamusi", ["kdg"] = "Seba", ["kdh"] = "Tem", ["kdi"] = "Kumam", ["kdj"] = "Karamojong", ["kdk"] = "Numee", ["kdl"] = "Tsikimba", ["kdm"] = "Kagoma", ["kdn"] = "Kunda", ["kdp"] = "Kaningdon-Nindem", ["kdq"] = "Koch", ["kdr"] = "Karaim", ["kdt"] = "Kuy", ["kdu"] = "Kadaru", ["kdv"] = "Kado", ["kdw"] = "Koneraw", ["kdx"] = "Kam", ["kdy"] = "Keder", ["kdz"] = "Kwaja", ["kea"] = "Kabuverdianu", ["keb"] = "Kélé", ["kec"] = "Keiga", ["ked"] = "Kerewe", ["kee"] = "Keres Timur", ["kef"] = "Kpessi", ["keg"] = "Tese", ["keh"] = "Keak", ["kei"] = "Kei", ["kej"] = "Kadar", ["kek"] = "Q'eqchi", ["kel"] = "Kela-Yela", ["kem"] = "Kemak", ["ken"] = "Kenyang", ["keo"] = "Kakwa", ["kep"] = "Kaikadi", ["keq"] = "Kamar", ["ker"] = "Kera", ["kes"] = "Kugbo", ["ket"] = "Ket", ["keu"] = "Akebu", ["kev"] = "Kanikkaran", ["kew"] = "Kewa", ["kex"] = "Kukna", ["key"] = "Kupia", ["kez"] = "Kukele", ["kfa"] = "Kodava", ["kfb"] = "Kolami", ["kfc"] = "Konda-Dora", ["kfd"] = "Koraga Korra", ["kfe"] = "Kota (India)", ["kff"] = "Koya", ["kfg"] = "Kudiya", ["kfh"] = "Kurichiya", ["kfi"] = "Kurumba Kannada", ["kfj"] = "Kemiehua", ["kfk"] = "Kinnauri", ["kfl"] = "Kung", ["kfn"] = "Kuk", ["kfo"] = "Koro (Afrika Barat)", ["kfp"] = "Korwa", ["kfq"] = "Korku", ["kfr"] = "Kachchi", ["kfs"] = "Bilaspuri", ["kft"] = "Kanjari", ["kfu"] = "Katkari", ["kfv"] = "Kurmukar", ["kfw"] = "Naga Kharam", ["kfx"] = "Pahari Kullu", ["kfy"] = "Kumaoni", ["kfz"] = "Koromfé", ["kg"] = "Kongo", ["kga"] = "Koyaga", ["kgb"] = "Kawe", ["kgd"] = "Kataang", ["kge"] = "Komering", ["kgf"] = "Kube", ["kgg"] = "Kusunda", ["kgi"] = "Isyarat Selangor", ["kgj"] = "Kham Gamale", ["kgk"] = "Kaiwá", ["kgl"] = "Kunggari", ["kgm"] = "Karipúna", ["kgn"] = "Karingani", ["kgo"] = "Krongo", ["kgp"] = "Kaingang", ["kgq"] = "Kamoro", ["kgr"] = "Abun", ["kgs"] = "Kumbainggar", ["kgt"] = "Somyev", ["kgu"] = "Kobol", ["kgv"] = "Karas", ["kgw"] = "Karon Dori", ["kgx"] = "Kamaru", ["kgy"] = "Kyerung", ["kha"] = "Khasi", ["khb"] = "Lü", ["khc"] = "Tukang Besi Utara", ["khd"] = "Kanum Bädi", ["khe"] = "Korowai", ["khf"] = "Khuen", ["khh"] = "Kehu", ["khi-kho-pro"] = "Proto-Khoe", ["khi-kun"] = "ǃKung", ["khj"] = "Kuturmi", ["khl"] = "Lusi", ["khn"] = "Khandeshi", ["kho"] = "Khotan", ["khp"] = "Kapauri", ["khq"] = "Koyra Chiini", ["khr"] = "Kharia", ["khs"] = "Kasua", ["kht"] = "Khamti", ["khu"] = "Nkhumbi", ["khv"] = "Khvarshi", ["khw"] = "Khowar", ["khx"] = "Kanu", ["khy"] = "Ekele", ["khz"] = "Keapara", ["ki"] = "Kikuyu", ["kia"] = "Kim", ["kib"] = "Koalib", ["kic"] = "Kickapoo", ["kid"] = "Koshin", ["kie"] = "Kibet", ["kif"] = "Kham Parbate Timur", ["kig"] = "Kimaama", ["kih"] = "Kilmeri", ["kii"] = "Kitsai", ["kij"] = "Kilivila", ["kil"] = "Kariya", ["kim"] = "Tofa", ["kio"] = "Kiowa", ["kip"] = "Kham Sheshi", ["kiq"] = "Kosadle", ["kis"] = "Kis", ["kit"] = "Agob", ["kiv"] = "Kimbu", ["kiw"] = "Kiwai Timur Laut", ["kix"] = "Naga Khiamniungan", ["kiy"] = "Kirikiri", ["kiz"] = "Kisi", ["kj"] = "Kwanyama", ["kja"] = "Mlap", ["kjb"] = "Q'anjob'al", ["kjc"] = "Konjo Pesisir", ["kjd"] = "Kiwai Selatan", ["kje"] = "Kisar", ["kjg"] = "Khmu", ["kjh"] = "Khakas", ["kji"] = "Zabana", ["kjj"] = "Khinalug", ["kjk"] = "Konjo Pegunungan", ["kjl"] = "Kham", ["kjm"] = "Kháng", ["kjn"] = "Kunjen", ["kjo"] = "Kinnauri Harijan", ["kjp"] = "Pwo Timur", ["kjq"] = "Keres Barat", ["kjr"] = "Kurudu", ["kjs"] = "Kewa Timur", ["kjt"] = "Pwo Phrae", ["kju"] = "Kashaya", ["kjx"] = "Ramopa", ["kjy"] = "Erave", ["kjz"] = "Bumthangkha", ["kk"] = "Kazakh", ["kka"] = "Kakanda", ["kkb"] = "Kwerisa", ["kkc"] = "Odoodee", ["kkd"] = "Kinuku", ["kke"] = "Kakabe", ["kkf"] = "Monpa Kalaktang", ["kkg"] = "Kalinga Mabaka Valley", ["kkh"] = "Khün", ["kki"] = "Kagulu", ["kkj"] = "Kako", ["kkk"] = "Kokota", ["kkl"] = "Yale Kosarek", ["kkm"] = "Kiong", ["kkn"] = "Kon Keu", ["kko"] = "Karko", ["kkp"] = "Koko-Bera", ["kkq"] = "Kaiku", ["kkr"] = "Kir-Balar", ["kks"] = "Kirfi", ["kkt"] = "Koi", ["kku"] = "Tumi", ["kkv"] = "Kangean", ["kkw"] = "Teke-Kukuya", ["kkx"] = "Kohin", ["kky"] = "Guugu Yimidhirr", ["kkz"] = "Kaska", ["kl"] = "Grinlandia", ["kla"] = "Klamath-Modoc", ["klb"] = "Kiliwa", ["klc"] = "Kolbila", ["kld"] = "Gamilaraay", ["kle"] = "Kulung", ["klf"] = "Kendeje", ["klg"] = "Kalagan Tagakaulu", ["klh"] = "Weliki", ["kli"] = "Kalumpang", ["klj"] = "Khalaj", ["klk"] = "Kono (Nigeria)", ["kll"] = "Kalagan Kagan", ["klm"] = "Kolom", ["kln"] = "Kalenjin", ["klo"] = "Kapya", ["klp"] = "Kamasa", ["klq"] = "Rumu", ["klr"] = "Khaling", ["kls"] = "Kalasha", ["klt"] = "Nukna", ["klu"] = "Klao", ["klv"] = "Maskelynes", ["klw"] = "Lindu", ["klx"] = "Koluwawa", ["kly"] = "Kalao", ["klz"] = "Kabola", ["km"] = "Khmer", ["kma"] = "Konni", ["kmb"] = "Kimbundu", ["kmc"] = "Kam Selatan", ["kmd"] = "Kalinga Madukayang", ["kme"] = "Bakole", ["kmf"] = "Kare (Papua)", ["kmg"] = "Kâte", ["kmh"] = "Kalam", ["kmi"] = "Kami", ["kmj"] = "Paharia Kumarbhag", ["kmk"] = "Kalinga Limos", ["kml"] = "Kalinga Tanudan", ["kmm"] = "Kom (India)", ["kmn"] = "Awtuw", ["kmo"] = "Kwoma", ["kmp"] = "Gimme", ["kmq"] = "Kwama", ["kmr"] = "Kurdi Utara", ["kms"] = "Kamasau", ["kmt"] = "Kemtuik", ["kmu"] = "Kanite", ["kmv"] = "Kreol Prancis Karipúna", ["kmw"] = "Kumu", ["kmx"] = "Waboda", ["kmy"] = "Koma", ["kmz"] = "Turki Khorasani", ["kn"] = "Kannada", ["kna"] = "Kanakuru", ["knb"] = "Kalinga Lubuagan", ["knd"] = "Konda", ["kne"] = "Kankanaey", ["knf"] = "Mankanya", ["kni"] = "Kanufi", ["knj"] = "Akatek", ["knk"] = "Kuranko", ["knl"] = "Keninjal", ["knm"] = "Kanamari", ["kno"] = "Kono (Sierra Leone)", ["knp"] = "Kwanja", ["knq"] = "Kintaq", ["knr"] = "Kaningra", ["kns"] = "Kensiu", ["knt"] = "Katukina", ["knu"] = "Kono (Guinea)", ["knv"] = "Tabo", ["knx"] = "Kanayatn", ["kny"] = "Kanyok", ["knz"] = "Kalamsé", ["ko"] = "Korea", ["ko-ear"] = "Korea Modern Awal", ["koa"] = "Konomala", ["koc"] = "Kpati", ["kod"] = "Kodi", ["koe"] = "Kacipo-Balesi", ["kof"] = "Kubi", ["kog"] = "Cogui", ["koh"] = "Koyo", ["koi"] = "Komi-Permyak", ["kok"] = "Konkani", ["kol"] = "Kol (Papua)", ["koo"] = "Konzo", ["kop"] = "Waube", ["koq"] = "Kota (Gabon)", ["kos"] = "Kosraean", ["kot"] = "Lagwan", ["kou"] = "Koke", ["kov"] = "Kudu-Camo", ["kow"] = "Kugama", ["koy"] = "Koyukon", ["koz"] = "Korak", ["kpa"] = "Kutto", ["kpb"] = "Kurumba Mullu", ["kpc"] = "Curripaco", ["kpd"] = "Koba", ["kpe"] = "Kpelle", ["kpf"] = "Komba", ["kpg"] = "Kapingamarangi", ["kph"] = "Kplang", ["kpi"] = "Kofei", ["kpj"] = "Karajá", ["kpk"] = "Kpan", ["kpl"] = "Kpala", ["kpm"] = "Koho", ["kpn"] = "Kepkiriwát", ["kpo"] = "Ikposo", ["kpp"] = "Karen Paku", ["kpq"] = "Korupun-Sela", ["kpr"] = "Korafe-Yegha", ["kps"] = "Tehit", ["kpt"] = "Karata", ["kpu"] = "Kafoa", ["kpv"] = "Komi-Zyrian", ["kpw"] = "Kobon", ["kpx"] = "Koiari Gunung", ["kpy"] = "Koryak", ["kpz"] = "Kupsabiny", ["kqa"] = "Mum", ["kqb"] = "Kovai", ["kqc"] = "Doromu-Koki", ["kqd"] = "Koy Sanjaq Surat", ["kqe"] = "Kalagan", ["kqf"] = "Kakabai", ["kqg"] = "Khe", ["kqh"] = "Kisankasa", ["kqi"] = "Koitabu", ["kqj"] = "Koromira", ["kqk"] = "Gbe Kotafon", ["kql"] = "Kyenele", ["kqm"] = "Khisa", ["kqn"] = "Kaonde", ["kqo"] = "Krahn Timur", ["kqp"] = "Kimré", ["kqq"] = "Krenak", ["kqr"] = "Kimaragang", ["kqs"] = "Kissi Utara", ["kqt"] = "Kadazan Sungai Klias", ["kqu"] = "Seroa", ["kqv"] = "Okolod", ["kqw"] = "Kandas", ["kqx"] = "Mser", ["kqy"] = "Koorete", ["kqz"] = "Korana", ["kr"] = "Kanuri", ["kra"] = "Kumhali", ["krb"] = "Karkin", ["krc"] = "Karachay-Balkar", ["krd"] = "Kairui-Midiki", ["kre"] = "Panará", ["krf"] = "Koro (Vanuatu)", ["krh"] = "Kurama", ["kri"] = "Krio", ["krj"] = "Kinaray-a", ["krk"] = "Kerek", ["krl"] = "Karelia", ["krm"] = "Krim", ["krn"] = "Sapo", ["kro-pro"] = "Proto-Kru", ["krp"] = "Korop", ["krr"] = "Kru'ng", ["krs"] = "Kresh", ["kru"] = "Kurukh", ["krv"] = "Kavet", ["krw"] = "Krahn Barat", ["krx"] = "Karon", ["kry"] = "Kryts", ["krz"] = "Kanum Sota", ["ks"] = "Kashmir", ["ksa"] = "Shuwa-Zamani", ["ksb"] = "Shambala", ["ksc"] = "Kalinga Selatan", ["ksd"] = "Tolai", ["kse"] = "Kuni", ["ksf"] = "Bafia", ["ksg"] = "Kusaghe", ["ksi"] = "Krisa", ["ksj"] = "Uare", ["ksk"] = "Kansa", ["ksl"] = "Kumalu", ["ksm"] = "Kumba", ["ksn"] = "Kasiguranin", ["kso"] = "Kofa", ["ksp"] = "Kaba", ["ksq"] = "Kwaami", ["ksr"] = "Borong", ["kss"] = "Kissi Selatan", ["kst"] = "Winyé", ["ksu"] = "Khamyang", ["ksv"] = "Kusu", ["ksw"] = "Karen S'gaw", ["ksx"] = "Kedang", ["ksy"] = "Kharia Thar", ["ksz"] = "Kodaku", ["kta"] = "Katua", ["ktb"] = "Kambaata", ["ktc"] = "Kholok", ["ktd"] = "Kokata", ["ktf"] = "Kwami", ["ktg"] = "Kalkatungu", ["kth"] = "Karanga", ["kti"] = "Muyu Utara", ["ktj"] = "Plapo Krumen", ["ktk"] = "Kaniet", ["ktl"] = "Koroshi", ["ktm"] = "Kurti", ["ktn"] = "Karitiâna", ["kto"] = "Kuot", ["ktp"] = "Kaduo", ["ktq"] = "Katabaga", ["ktr"] = "Kota Marudu Tinagas", ["kts"] = "Muyu Selatan", ["ktt"] = "Ketum", ["ktu"] = "Kituba", ["ktv"] = "Katu Timur", ["ktw"] = "Kato", ["ktx"] = "Kaxararí", ["kty"] = "Kango", ["ktz"] = "Juǀ'hoan", ["ku-pro"] = "Proto-Kurdi", ["kub"] = "Kutep", ["kuc"] = "Kwinsu", ["kud"] = "Auhelawa", ["kue"] = "Kuman", ["kuf"] = "Katu Barat", ["kug"] = "Kupa", ["kuh"] = "Kushi", ["kui"] = "Kuikúro", ["kuj"] = "Kuria", ["kuk"] = "Kepo'", ["kul"] = "Kulere", ["kum"] = "Kumyk", ["kun"] = "Kunama", ["kuo"] = "Kumukio", ["kup"] = "Kunimaipa", ["kuq"] = "Karipuna", ["kus"] = "Kusaal", ["kut"] = "Kutenai", ["kuu"] = "Kuskokwim Hulu", ["kuv"] = "Kur", ["kuw"] = "Kpagua", ["kux"] = "Kukatja", ["kuy"] = "Kuuku-Ya'u", ["kuz"] = "Kunza", ["kva"] = "Bagvalal", ["kvb"] = "Orang Rimba", ["kvc"] = "Kove", ["kvd"] = "Kui", ["kve"] = "Kalabakan", ["kvf"] = "Kabalai", ["kvg"] = "Kuni-Boazi", ["kvh"] = "Komodo", ["kvi"] = "Kwang", ["kvj"] = "Psikye", ["kvk"] = "Isyarat Korea", ["kvl"] = "Karen Brek", ["kvm"] = "Kendem", ["kvn"] = "Border Kuna", ["kvo"] = "Dobel", ["kvp"] = "Kompane", ["kvq"] = "Karen Geba", ["kvr"] = "Kerinci", ["kvt"] = "Karen Lahta", ["kvu"] = "Karen Yinbaw", ["kvv"] = "Kola", ["kvw"] = "Wersing", ["kvx"] = "Koli Parkari", ["kvy"] = "Karen Yintale", ["kvz"] = "Tsakwambo", ["kw"] = "Kernowek", ["kwa"] = "Dâw", ["kwb"] = "Baa", ["kwc"] = "Likwala", ["kwd"] = "Kwaio", ["kwe"] = "Kwerba", ["kwf"] = "Kwara'ae", ["kwg"] = "Sara Kaba Deme", ["kwh"] = "Kowiai", ["kwi"] = "Awa-Cuaiquer", ["kwj"] = "Kwanga", ["kwk"] = "Kwak'wala", ["kwl"] = "Kofyar", ["kwm"] = "Kwambi", ["kwn"] = "Kwangali", ["kwo"] = "Kwomtari", ["kwp"] = "Kodia", ["kwq"] = "Kwak", ["kwr"] = "Kwer", ["kws"] = "Kwese", ["kwt"] = "Kwesten", ["kwu"] = "Kwakum", ["kwv"] = "Sara Kaba Náà", ["kww"] = "Kwinti", ["kwx"] = "Khirwar", ["kwz"] = "Kwadi", ["kxa"] = "Kairiru", ["kxb"] = "Krobu", ["kxc"] = "Khonso", ["kxd"] = "Melayu Brunei", ["kxe"] = "Kakihum", ["kxf"] = "Karen Manumanaw", ["kxh"] = "Karo", ["kxi"] = "Murut Keningau", ["kxj"] = "Kulfa", ["kxk"] = "Karen Zayein", ["kxl"] = "Nepai Kurux", ["kxm"] = "Khmer Utara", ["kxn"] = "Kanowit", ["kxo"] = "Kanoé", ["kxp"] = "Koli Wadiyara", ["kxq"] = "Kanum Smärky", ["kxr"] = "Koro (Papua)", ["kxs"] = "Kangjia", ["kxt"] = "Koiwat", ["kxu"] = "Kui (India)", ["kxv"] = "Kuvi", ["kxw"] = "Konai", ["kxx"] = "Likuba", ["kxy"] = "Kayong", ["kxz"] = "Kerewo", ["ky"] = "Kirgiz", ["kya"] = "Kwaya", ["kyb"] = "Kalinga Butbut", ["kyc"] = "Kyaka", ["kyd"] = "Karey", ["kye"] = "Krache", ["kyf"] = "Kouya", ["kyg"] = "Keyagana", ["kyh"] = "Karok", ["kyi"] = "Kiput", ["kyj"] = "Karao", ["kyk"] = "Kamayo", ["kyl"] = "Kalapuya", ["kym"] = "Kpatili", ["kyn"] = "Karolanos", ["kyo"] = "Kelon", ["kyp"] = "Kang", ["kyq"] = "Kenga", ["kyr"] = "Kuruáya", ["kys"] = "Kayan Baram", ["kyt"] = "Kayagar", ["kyu"] = "Kayah Barat", ["kyv"] = "Kayort", ["kyw"] = "Kudmali", ["kyx"] = "Rapoisi", ["kyy"] = "Kambaira", ["kyz"] = "Kayabí", ["kza"] = "Karaboro Barat", ["kzb"] = "Kaibobo", ["kzc"] = "Kulango Bondoukou", ["kzd"] = "Kadai", ["kze"] = "Kosena", ["kzf"] = "Kaili Da'a", ["kzg"] = "Kikai", ["kzh"] = "Dongolawi", ["kzi"] = "Kelabit", ["kzj"] = "Kadazan Pesisir", ["kzk"] = "Kazukuru", ["kzl"] = "Kayeli", ["kzm"] = "Kais", ["kzn"] = "Kokola", ["kzo"] = "Kaningi", ["kzp"] = "Kaidipang", ["kzq"] = "Kaike", ["kzr"] = "Karang", ["kzs"] = "Dusun Sugut", ["kzt"] = "Dusun Tambunan", ["kzu"] = "Kayupulau", ["kzv"] = "Komyandaret", ["kzw"] = "Kariri", ["kzx"] = "Kamarian", ["kzy"] = "Kango-Sua", ["kzz"] = "Kalabra", ["la"] = "Latin", ["laa"] = "Lapuyan Subanun", ["lab"] = "Linear A", ["lac"] = "Lacandon", ["lad"] = "Ladino", ["lae"] = "Pattani", ["laf"] = "Lafofa", ["lag"] = "Langi", ["lah"] = "Lahnda", ["lai"] = "Lambya", ["laj"] = "Lango (Uganda)", ["lak"] = "Laka", ["lam"] = "Lamba", ["lan"] = "Laru", ["lap"] = "Kabba-Laka", ["laq"] = "Qabiao", ["lar"] = "Larteh", ["las"] = "Gur Lama", ["lau"] = "Laba", ["law"] = "Lauje", ["lax"] = "Tiwa", ["lay"] = "Bai Lama", ["laz"] = "Aribwatsa", ["lb"] = "Luksemburg", ["lbb"] = "Label", ["lbc"] = "Lakkia", ["lbe"] = "Lak", ["lbf"] = "Tinani", ["lbg"] = "Laopang", ["lbi"] = "La'bi", ["lbj"] = "Ladakhi", ["lbk"] = "Bontoc Tengah", ["lbl"] = "Bikol Libon", ["lbm"] = "Lodhi", ["lbn"] = "Lamet", ["lbo"] = "Laven", ["lbq"] = "Wampar", ["lbr"] = "Lorung Utara", ["lbs"] = "Isyarat Libya", ["lbt"] = "Lachi", ["lbu"] = "Labu", ["lbv"] = "Lavatbura-Lamusong", ["lbw"] = "Tolaki", ["lbx"] = "Lawangan-Pasir", ["lby"] = "Lamu-Lamu", ["lbz"] = "Lardil", ["lcc"] = "Legenyem", ["lcd"] = "Lola", ["lce"] = "Loncong", ["lcf"] = "Lubu", ["lch"] = "Luchazi", ["lcl"] = "Lisela", ["lcm"] = "Tungag", ["lcp"] = "Lawa Barat", ["lcq"] = "Luhu", ["lcs"] = "Lisabata-Nuniali", ["lda"] = "Kla", ["ldb"] = "Idun", ["ldd"] = "Luri (Nigeria)", ["ldg"] = "Lenyima", ["ldh"] = "Lamja-Dengsa-Tola", ["ldj"] = "Lemoro", ["ldk"] = "Leelau", ["ldl"] = "Kaan", ["ldm"] = "Landoma", ["ldn"] = "Láadan", ["ldo"] = "Loo", ["ldp"] = "Tso", ["ldq"] = "Lufu", ["lea"] = "Lega-Shabunda", ["leb"] = "Lala-Bisa", ["lec"] = "Leco", ["led"] = "Lendu", ["lee"] = "Lyélé", ["lef"] = "Lelemi", ["leh"] = "Lenje", ["lei"] = "Lemio", ["lej"] = "Lengola", ["lek"] = "Leipon", ["lel"] = "Lele (Kongo)", ["lem"] = "Nomaande", ["len"] = "Lenca Honduras", ["leo"] = "Leti (Kamerun)", ["lep"] = "Lepcha", ["leq"] = "Lembena", ["ler"] = "Lenkau", ["les"] = "Lese", ["let"] = "Lesing-Gelimi", ["leu"] = "Kara (Papua)", ["lev"] = "Lamma", ["lew"] = "Kaili", ["lex"] = "Luang", ["ley"] = "Lemolang", ["lez"] = "Lezgi", ["lfa"] = "Lefa", ["lfn"] = "Lingua Franca Nova", ["lg"] = "Luganda", ["lga"] = "Lungga", ["lgb"] = "Laghu", ["lgg"] = "Lugbara", ["lgh"] = "Laghuu", ["lgi"] = "Lengilu", ["lgk"] = "Neverver", ["lgl"] = "Wala", ["lgm"] = "Lega-Mwenga", ["lgn"] = "Opuuo", ["lgq"] = "Logba", ["lgr"] = "Lengo", ["lgs"] = "Isyarat Guinea-Bissau", ["lgt"] = "Pahi", ["lgu"] = "Longgu", ["lgz"] = "Ligenza", ["lha"] = "Laha (Vietnam)", ["lhh"] = "Laha", ["lhi"] = "Lahu Shi", ["lhl"] = "Lahul Lohar", ["lhn"] = "Lahanan", ["lhp"] = "Lhokpu", ["lhs"] = "Mlahsö", ["lht"] = "Lo-Toga", ["lhu"] = "Lahu", ["li"] = "Limburg", ["lia"] = "Limba Tengah Barat", ["lib"] = "Likum", ["lic"] = "Hlai", ["lid"] = "Nyindrou", ["lie"] = "Likila", ["lif"] = "Limbu", ["lig"] = "Ligbi", ["lih"] = "Lihir", ["lii"] = "Lingkhim", ["lij"] = "Liguria", ["lik"] = "Lika", ["lil"] = "Lillooet", ["lio"] = "Liki", ["lip"] = "Sekpele", ["liq"] = "Libido", ["lir"] = "Inggris Liberia", ["lis"] = "Lisu", ["liu"] = "Logorik", ["liv"] = "Livonia", ["liw"] = "Col", ["lix"] = "Liabuku", ["liy"] = "Banda-Bambari", ["liz"] = "Libinza", ["lja"] = "Golpa", ["lje"] = "Rampi", ["lji"] = "Laiyolo", ["ljl"] = "Lio", ["ljp"] = "Lampung Api", ["ljw"] = "Yirandali", ["ljx"] = "Yuru", ["lka"] = "Lakalei", ["lkb"] = "Kabras", ["lkc"] = "Kucong", ["lkd"] = "Lakondê", ["lke"] = "Kenyi", ["lkh"] = "Lakha", ["lki"] = "Laki", ["lkj"] = "Remun", ["lkl"] = "Laeko-Libuat", ["lkm"] = "Kalaamaya", ["lkn"] = "Lakon", ["lko"] = "Khayo", ["lkr"] = "Päri", ["lks"] = "Kisa", ["lkt"] = "Lakota", ["lku"] = "Kungkari", ["lky"] = "Lokoya", ["lla"] = "Lala-Roba", ["llb"] = "Lolo", ["llc"] = "Lele (Guinea)", ["lld"] = "Ladin", ["lle"] = "Lele (Papua)", ["llf"] = "Hermit", ["llg"] = "Lole", ["llh"] = "Lamu", ["lli"] = "Teke-Laali", ["llj"] = "Ladji-Ladji", ["llk"] = "Lelak", ["lll"] = "Lilau", ["llm"] = "Lasalimu", ["lln"] = "Lele (Chad)", ["llo"] = "Khlor", ["llp"] = "Efate Utara", ["llq"] = "Lolak", ["lls"] = "Isyarat Lituania", ["llu"] = "Lau", ["llx"] = "Lauan", ["lma"] = "Limba Timur", ["lmb"] = "Merei", ["lmc"] = "Limilngan", ["lmd"] = "Lumun", ["lme"] = "Pévé", ["lmf"] = "Lembata Selatan", ["lmg"] = "Lamogai", ["lmh"] = "Lambichhong", ["lmi"] = "Lombi", ["lmj"] = "Lembata Barat", ["lmk"] = "Lamkang", ["lml"] = "Raga", ["lmn"] = "Lambadi", ["lmo"] = "Lombard", ["lmp"] = "Limbum", ["lmq"] = "Lamatuka", ["lmr"] = "Lamalera", ["lmu"] = "Lamenu", ["lmv"] = "Lomaiviti", ["lmw"] = "Miwok Lake", ["lmx"] = "Laimbue", ["lmy"] = "Laboya", ["lmz"] = "Lumbee", ["ln"] = "Lingala", ["lna"] = "Langbashe", ["lnb"] = "Mbalanhu", ["lnd"] = "Lun Bawang", ["lnh"] = "Lanoh", ["lni"] = "Daantanai'", ["lnj"] = "Linngithigh", ["lnl"] = "Banda Tengah Selatan", ["lnm"] = "Langam", ["lnn"] = "Lorediakarkar", ["lno"] = "Lango (Sudan)", ["lns"] = "Lamnso'", ["lnu"] = "Longuda", ["lnw"] = "Lanima", ["lo"] = "Lao", ["loa"] = "Loloda", ["lob"] = "Lobi", ["loc"] = "Inonhan", ["lod"] = "Berawan", ["loe"] = "Saluan", ["lof"] = "Logol", ["log"] = "Logo", ["loh"] = "Narim", ["loi"] = "Lomakka", ["loj"] = "Lou", ["lok"] = "Loko", ["lol"] = "Mongo", ["lom"] = "Looma", ["lon"] = "Malawi Lomwe", ["loo"] = "Lombo", ["lop"] = "Lopa", ["loq"] = "Lobala", ["lor"] = "Téén", ["los"] = "Loniu", ["lot"] = "Lotuko", ["lou"] = "Kreol Louisiana", ["lov"] = "Lopi", ["low"] = "Lobu Tampias", ["lox"] = "Loun", ["loz"] = "Lozi", ["lpa"] = "Lelepa", ["lpe"] = "Lepki", ["lpn"] = "Naga Long Phuri", ["lpo"] = "Lipo", ["lpx"] = "Lopit", ["lra"] = "Rara Bakati'", ["lrc"] = "Luri Utara", ["lre"] = "Laurentian", ["lrg"] = "Laragia", ["lri"] = "Marachi", ["lrk"] = "Loarki", ["lrl"] = "Larestani", ["lrm"] = "Marama", ["lrn"] = "Lorang", ["lro"] = "Laro", ["lrr"] = "Lorung Selatan", ["lrt"] = "Melayu Larantuka", ["lrv"] = "Larevat", ["lrz"] = "Lemerig", ["lsa"] = "Lasgerdi", ["lsd"] = "Lishana Deni", ["lse"] = "Lusengo", ["lsh"] = "Lish", ["lsi"] = "Lashi", ["lsl"] = "Isyarat Latvia", ["lsm"] = "Saamia", ["lso"] = "Isyarat Laos", ["lsp"] = "Isyarat Panama", ["lsr"] = "Aruop", ["lss"] = "Lasi", ["lst"] = "Isyarat Trinidad dan Tobago", ["lsy"] = "Isyarat Mauritius", ["lt"] = "Lithuania", ["ltc"] = "Tionghoa Pertengahan", ["ltg"] = "Latgalian", ["lti"] = "Leti", ["ltn"] = "Latundê", ["lto"] = "Olutsotso", ["lts"] = "Lutachoni", ["ltu"] = "Latu", ["lu"] = "Luba-Katanga", ["lua"] = "Luba-Kasai", ["luc"] = "Aringa", ["lud"] = "Ludian", ["lue"] = "Luvale", ["luf"] = "Laua", ["lui"] = "Luiseño", ["luj"] = "Luna", ["luk"] = "Lunanakha", ["lul"] = "Olu'bo", ["lum"] = "Luimbi", ["lun"] = "Lunda", ["luo"] = "Luo", ["lup"] = "Lumbu", ["luq"] = "Lucumí", ["lur"] = "Laura", ["lus"] = "Mizo", ["lut"] = "Lushootseed", ["luu"] = "Lumba-Yakkha", ["luv"] = "Luwati", ["luy"] = "Luhya", ["luz"] = "Luri Selatan", ["lv"] = "Latvia", ["lva"] = "Maku'a", ["lvi"] = "Lawi", ["lvk"] = "Lavukaleve", ["lvu"] = "Levuka", ["lwa"] = "Lwalu", ["lwe"] = "Lewo Eleng", ["lwg"] = "Wanga", ["lwh"] = "Lachi Putih", ["lwl"] = "Lawa Timur", ["lwm"] = "Laomian", ["lwo"] = "Luwo", ["lws"] = "Isyarat Malawi", ["lwt"] = "Lewotobi", ["lwu"] = "Lawu", ["lww"] = "Lewo", ["lya"] = "Layakha", ["lyg"] = "Lyngngam", ["lyn"] = "Luyana", ["lzh"] = "Tionghoa Literatur", ["lzl"] = "Litzlitz", ["lzn"] = "Naga Leinong", ["lzz"] = "Laz", ["maa"] = "Mazatec San Jerónimo Tecóatl", ["mab"] = "Mixtec Yutanduchi", ["mad"] = "Madura", ["mae"] = "Bo-Rukul", ["maf"] = "Mafa", ["mag"] = "Magahi", ["mai"] = "Maithili", ["maj"] = "Mazatec Jalapa de Díaz", ["mak"] = "Makassar", ["mam"] = "Mam", ["man"] = "Mandingo", ["map-ata-pro"] = "Proto-Atayalic", ["map-bms"] = "Jawa Banyumasan", ["map-pro"] = "Proto-Austronesia", ["maq"] = "Mazatec Chiquihuitlán", ["mas"] = "Maasai", ["mat"] = "Matlatzinca", ["mau"] = "Mazatec Huautla", ["mav"] = "Sateré-Mawé", ["maw"] = "Mampruli", ["max"] = "Melayu Maluku Utara", ["maz"] = "Mazahua Tengah", ["mba"] = "Higaonon", ["mbb"] = "Manobo Bukidnon Barat", ["mbc"] = "Macushi", ["mbd"] = "Manobo Dibabawon", ["mbe"] = "Molale", ["mbf"] = "Melayu Baba", ["mbh"] = "Mangseng", ["mbi"] = "Manobo Ilianen", ["mbj"] = "Nadëb", ["mbk"] = "Malol", ["mbl"] = "Maxakalí", ["mbm"] = "Ombamba", ["mbn"] = "Macaguán", ["mbo"] = "Mbo (Kamerun)", ["mbp"] = "Wiwa", ["mbq"] = "Maisin", ["mbr"] = "Nukak Makú", ["mbs"] = "Manobo Sarangani", ["mbt"] = "Manobo Matigsalug", ["mbu"] = "Mbula-Bwazza", ["mbv"] = "Mbulungish", ["mbw"] = "Maring", ["mbx"] = "Mari Sepik", ["mby"] = "Memoni", ["mbz"] = "Mixtec Amoltepec", ["mca"] = "Maca", ["mcb"] = "Machiguenga", ["mcc"] = "Bitur", ["mcd"] = "Sharanahua", ["mce"] = "Mixtec Itundujia", ["mcf"] = "Matsés", ["mcg"] = "Mapoyo", ["mch"] = "Maquiritari", ["mci"] = "Mese", ["mcj"] = "Mvanip", ["mck"] = "Mbunda", ["mcl"] = "Macaguaje", ["mcm"] = "Kristang", ["mcn"] = "Masana", ["mco"] = "Mixe Coatlán", ["mcp"] = "Makaa", ["mcq"] = "Ese", ["mcr"] = "Menya", ["mcs"] = "Mambai", ["mcu"] = "Mambila Kamerun", ["mcv"] = "Minanibai", ["mcw"] = "Mawa", ["mcx"] = "Mpiemo", ["mcy"] = "Watut Selatan", ["mcz"] = "Mawan", ["mda"] = "Mada (Nigeria)", ["mdb"] = "Morigi", ["mdc"] = "Male", ["mdd"] = "Mbum", ["mde"] = "Bura Mabang", ["mdf"] = "Moksha", ["mdg"] = "Massalat", ["mdh"] = "Maguindanao", ["mdi"] = "Mamvu", ["mdj"] = "Mangbetu", ["mdk"] = "Mangbutu", ["mdl"] = "Isyarat Malta", ["mdm"] = "Mayogo", ["mdn"] = "Mbati", ["mdp"] = "Mbala", ["mdq"] = "Mbole", ["mdr"] = "Mandar", ["mds"] = "Maria", ["mdt"] = "Mbere", ["mdu"] = "Mboko", ["mdv"] = "Mixtec Santa Lucía Monteverde", ["mdw"] = "Mbosi", ["mdx"] = "Dizin", ["mdy"] = "Maale", ["mdz"] = "Suruí Do Pará", ["mea"] = "Menka", ["meb"] = "Ikobi-Mena", ["mec"] = "Mara", ["med"] = "Melpa", ["mee"] = "Mengen", ["mef"] = "Megam", ["meg"] = "Mea", ["meh"] = "Mixtec Tlaxiaco Barat Daya", ["mei"] = "Midob", ["mej"] = "Meyah", ["mek"] = "Mekeo", ["mel"] = "Melanau Tengah", ["mem"] = "Mangala", ["men"] = "Mende", ["meo"] = "Melayu Kedah", ["mep"] = "Miriwung", ["meq"] = "Merey", ["mer"] = "Meru", ["mes"] = "Masmaje", ["met"] = "Mato", ["meu"] = "Motu", ["mev"] = "Mano", ["mew"] = "Maaka", ["mey"] = "Hassaniya", ["mez"] = "Menominee", ["mfa"] = "Melayu Kelantan-Patani", ["mfb"] = "Bangka", ["mfc"] = "Mba", ["mfd"] = "Mendankwe-Nkwen", ["mfe"] = "Kreol Mauritia", ["mff"] = "Naki", ["mfg"] = "Mixifore", ["mfh"] = "Matal", ["mfi"] = "Wandala", ["mfj"] = "Mefele", ["mfk"] = "Mofu Utara", ["mfl"] = "Putai", ["mfm"] = "Marghi Selatan", ["mfn"] = "Mbembe Sungai Cross", ["mfo"] = "Mbe", ["mfp"] = "Melayu Makassar", ["mfq"] = "Moba", ["mfr"] = "Marrithiyel", ["mfs"] = "Isyarat Meksiko", ["mft"] = "Mokerang", ["mfu"] = "Mbwela", ["mfv"] = "Mandjak", ["mfw"] = "Mulaha", ["mfx"] = "Melo", ["mfy"] = "Mayo", ["mfz"] = "Mabaan", ["mg"] = "Malagasi", ["mga"] = "Irlandia Pertengahan", ["mgb"] = "Mararit", ["mgc"] = "Morokodo", ["mgd"] = "Moru", ["mge"] = "Mango", ["mgf"] = "Maklew", ["mgg"] = "Mpongmpong", ["mgh"] = "Makhuwa-Meetto", ["mgi"] = "Jili", ["mgj"] = "Abureni", ["mgk"] = "Mawes", ["mgl"] = "Maleu-Kilenge", ["mgm"] = "Mambae", ["mgn"] = "Mbangi", ["mgo"] = "Meta'", ["mgp"] = "Magar Timur", ["mgq"] = "Malila", ["mgr"] = "Mambwe-Lungu", ["mgs"] = "Manda (Tanzania)", ["mgt"] = "Mongol", ["mgu"] = "Mailu", ["mgv"] = "Matengo", ["mgw"] = "Matumbi", ["mgy"] = "Mbunga", ["mgz"] = "Mbugwe", ["mh"] = "Marshall", ["mha"] = "Manda (India)", ["mhb"] = "Mahongwe", ["mhc"] = "Mocho", ["mhd"] = "Mbugu", ["mhe"] = "Besisi", ["mhf"] = "Mamaa", ["mhg"] = "Margu", ["mhi"] = "Ma'di", ["mhj"] = "Mogholi", ["mhk"] = "Mungaka", ["mhl"] = "Mauwake", ["mhm"] = "Makhuwa-Moniga", ["mhn"] = "Mòcheno", ["mho"] = "Mashi", ["mhp"] = "Melayu Bali", ["mhq"] = "Mandan", ["mhr"] = "Mari Timur", ["mhs"] = "Buru", ["mht"] = "Mandahuaca", ["mhu"] = "Taraon", ["mhw"] = "Mbukushu", ["mhx"] = "Lhao Vo", ["mhy"] = "Ma'anyan", ["mhz"] = "Mor (Austronesia)", ["mi"] = "Maori", ["mia"] = "Miami", ["mib"] = "Mixtec Atatláhuca", ["mic"] = "Mi'kmaq", ["mid"] = "Mandaic", ["mie"] = "Mixtec Ocotepec", ["mif"] = "Mofu-Gudur", ["mig"] = "Mixtec San Miguel el Grande", ["mih"] = "Mixtec Chayuco", ["mii"] = "Mixtec Chigmecatitlán", ["mij"] = "Mungbam", ["mik"] = "Mikasuki", ["mil"] = "Mixtec Peñoles", ["mim"] = "Mixtec Alacatlatzala", ["min"] = "Minangkabau", ["min-ski"] = "Sakai", ["mio"] = "Mixtec Pinotepa Nacional", ["mip"] = "Mixtec Apasco-Apoala", ["miq"] = "Miskito", ["mir"] = "Mixe Isthmus", ["mit"] = "Mixtec Puebla Selatan", ["miu"] = "Mixtec Cacaloxtepec", ["miw"] = "Akoye", ["mix"] = "Mixtec Mixtepec", ["miy"] = "Mixtec Ayutla", ["miz"] = "Mixtec Coatzospan", ["mjb"] = "Makalero", ["mjc"] = "Mixtec San Juan Colorado", ["mjd"] = "Maidu Barat Laut", ["mje"] = "Muskum", ["mji"] = "Kim Mun", ["mjj"] = "Mawak", ["mjk"] = "Matukar", ["mjl"] = "Mandeali", ["mjm"] = "Medebur", ["mjn"] = "Mebu", ["mjo"] = "Malankuravan", ["mjp"] = "Malapandaram", ["mjq"] = "Malaryan", ["mjr"] = "Malavedan", ["mjs"] = "Miship", ["mjt"] = "Paharia Sawriya", ["mju"] = "Manna-Dora", ["mjv"] = "Mannan", ["mjw"] = "Karbi", ["mjx"] = "Mahali", ["mjy"] = "Mahican", ["mjz"] = "Majhi", ["mk"] = "Makedonia", ["mka"] = "Mbre", ["mkb"] = "Paharia Mal", ["mkc"] = "Siliput", ["mke"] = "Mawchi", ["mkf"] = "Miya", ["mkg"] = "Mak (Tiongkok)", ["mkh-asl-pro"] = "Proto-Aslian", ["mkh-ban-pro"] = "Proto-Bahnaric", ["mkh-kat-pro"] = "Proto-Katuic", ["mkh-khm-pro"] = "Proto-Khmuic", ["mkh-kmr-pro"] = "Proto-Khmeric", ["mkh-mmn"] = "Mon Pertengahan", ["mkh-mnc-pro"] = "Proto-Monic", ["mkh-mvi"] = "Vietnam Pertengahan", ["mkh-pal-pro"] = "Proto-Palaungic", ["mkh-pea-pro"] = "Proto-Pearic", ["mkh-pkn-pro"] = "Proto-Pakanic", ["mkh-pro"] = "Proto-Mon-Khmer", ["mkh-vie-pro"] = "Proto-Vietic", ["mki"] = "Dhatki", ["mkj"] = "Mokilese", ["mkk"] = "Byep", ["mkl"] = "Mokole", ["mkm"] = "Moklen", ["mkn"] = "Melayu Kupang", ["mko"] = "Mingang Doso", ["mkp"] = "Moikodi", ["mkq"] = "Miwok Bay", ["mkr"] = "Malas", ["mks"] = "Mixtec Silacayoapan", ["mkt"] = "Vamale", ["mku"] = "Maninka Konyanka", ["mkv"] = "Mafea", ["mkx"] = "Manobo Cinamiguin", ["mky"] = "Makian Timur", ["mkz"] = "Makasae", ["ml"] = "Malayalam", ["mla"] = "Tamambo", ["mlb"] = "Mbule", ["mlc"] = "Caolan", ["mle"] = "Manambu", ["mlf"] = "Mal", ["mlh"] = "Mape", ["mli"] = "Malimpung", ["mlj"] = "Miltu", ["mlk"] = "Ilwana", ["mll"] = "Malua Bay", ["mlm"] = "Mulam", ["mln"] = "Malango", ["mlo"] = "Mlomp", ["mlp"] = "Bargam", ["mlq"] = "Maninkakan Barat", ["mlr"] = "Vame", ["mls"] = "Masalit", ["mlu"] = "To'abaita", ["mlv"] = "Mwotlap", ["mlw"] = "Moloko", ["mlx"] = "Malfaxal", ["mlz"] = "Malaynon", ["mma"] = "Mama", ["mmb"] = "Momina", ["mmc"] = "Mazahua Michoacán", ["mmd"] = "Maonan", ["mme"] = "Mae", ["mmf"] = "Mundat", ["mmg"] = "Ambrym Utara", ["mmh"] = "Mehináku", ["mmi"] = "Musar", ["mmj"] = "Majhwar", ["mmk"] = "Mukha-Dora", ["mml"] = "Man Met", ["mmm"] = "Maii", ["mmn"] = "Mamanwa", ["mmo"] = "Buang Mangga", ["mmp"] = "Musan", ["mmq"] = "Aisi", ["mmr"] = "Miao Xiangxi Barat", ["mmt"] = "Malalamai", ["mmu"] = "Mmaala", ["mmv"] = "Miriti", ["mmw"] = "Emae", ["mmx"] = "Madak", ["mmy"] = "Migaama", ["mmz"] = "Mabaale", ["mn"] = "Mongolia", ["mna"] = "Mbula", ["mnb"] = "Muna", ["mnc"] = "Manchu", ["mnd"] = "Mondé", ["mne"] = "Naba", ["mnf"] = "Mundani", ["mng"] = "Mnong Timur", ["mnh"] = "Mono (Kongo)", ["mni"] = "Manipuri", ["mnj"] = "Munji", ["mnk"] = "Mandinka", ["mnl"] = "Tiale", ["mnm"] = "Mapena", ["mnn"] = "Mnong Selatan", ["mnp"] = "Min Bei", ["mnq"] = "Minriq", ["mnr"] = "Mono (California)", ["mns"] = "Mansi", ["mnt"] = "Maykulan", ["mnu"] = "Mer", ["mnv"] = "Rennellese", ["mnw"] = "Mon", ["mnw-tha"] = "Mon Thai", ["mnx"] = "Manikion", ["mny"] = "Manyawa", ["mnz"] = "Migani", ["moa"] = "Mwan", ["moc"] = "Mocoví", ["mod"] = "Mobilian", ["moe"] = "Montagnais", ["mog"] = "Mongondow", ["moh"] = "Mohawk", ["moi"] = "Mboi", ["moj"] = "Monzombo", ["mok"] = "Morori", ["mom"] = "Monimbo", ["moo"] = "Monom", ["mop"] = "Maya Mopan", ["moq"] = "Mor (Papua)", ["mor"] = "Moro", ["mos"] = "Moore", ["mot"] = "Barí", ["mou"] = "Mogum", ["mov"] = "Mojave", ["mow"] = "Moi (Kongo)", ["mox"] = "Molima", ["moy"] = "Shekkacho", ["moz"] = "Mukulu", ["mpa"] = "Mpoto", ["mpb"] = "Mullukmulluk", ["mpc"] = "Mangarayi", ["mpd"] = "Machinere", ["mpe"] = "Majang", ["mpg"] = "Marba", ["mph"] = "Maung", ["mpi"] = "Mpade", ["mpj"] = "Martu Wangka", ["mpk"] = "Mbara (Chad)", ["mpl"] = "Watut Pertengahan", ["mpm"] = "Mixtec Yosondúa", ["mpn"] = "Mindiri", ["mpo"] = "Miu", ["mpp"] = "Migabac", ["mpq"] = "Matís", ["mpr"] = "Vangunu", ["mps"] = "Dadibi", ["mpt"] = "Mian", ["mpu"] = "Makuráp", ["mpv"] = "Mungkip", ["mpw"] = "Mapidian", ["mpx"] = "Misima-Paneati", ["mpy"] = "Mapia", ["mpz"] = "Mpi", ["mqa"] = "Maba", ["mqb"] = "Mbuko", ["mqc"] = "Mangole", ["mqe"] = "Matepi", ["mqf"] = "Momuna", ["mqg"] = "Kutai Hulu", ["mqh"] = "Mixtec Tlazoyaltepec", ["mqi"] = "Mariri", ["mqj"] = "Mamasa", ["mqk"] = "Manobo Rajah Kabunsuwan", ["mql"] = "Mbelime", ["mqm"] = "Marquesan Selatan", ["mqn"] = "Moronene", ["mqo"] = "Modole", ["mqp"] = "Manipa", ["mqq"] = "Minokok", ["mqr"] = "Mander", ["mqs"] = "Makian Barat", ["mqt"] = "Mok", ["mqu"] = "Mandari", ["mqv"] = "Mosimo", ["mqw"] = "Murupi", ["mqx"] = "Mamuju", ["mqy"] = "Manggarai", ["mqz"] = "Malasanga", ["mr"] = "Marathi", ["mra"] = "Mlabri", ["mrb"] = "Marino", ["mrc"] = "Maricopa", ["mrd"] = "Magar Barat", ["mre"] = "Isyarat Martha's Vineyard", ["mrf"] = "Elseng", ["mrg"] = "Mising", ["mrh"] = "Chin Mara", ["mrj"] = "Mari Barat", ["mrk"] = "Hmwaveke", ["mrl"] = "Mortlockese", ["mrm"] = "Merlav", ["mrn"] = "Cheke Holo", ["mro"] = "Mru", ["mrp"] = "Morouas", ["mrq"] = "Marquesan Utara", ["mrr"] = "Maria Hill", ["mrs"] = "Maragus", ["mrt"] = "Margi", ["mru"] = "Mono (Kamerun)", ["mrv"] = "Mangarevan", ["mrw"] = "Maranao", ["mrx"] = "Dineor", ["mry"] = "Karaga Mandaya", ["mrz"] = "Marind", ["ms"] = "Melayu", ["ms-tma"] = "Talang Mamak", ["msb"] = "Masbatenyo", ["msc"] = "Maninka Sankaran", ["msd"] = "Isyarat Maya Yucatec", ["mse"] = "Musey", ["msf"] = "Mekwei", ["msg"] = "Moraid", ["msi"] = "Melayu Sabah", ["msj"] = "Ma", ["msk"] = "Mansaka", ["msl"] = "Molof", ["msm"] = "Manobo Agusan", ["msn"] = "Vurës", ["mso"] = "Mombum", ["msp"] = "Maritsauá", ["msq"] = "Caac", ["msr"] = "Isyarat Mongolia", ["mss"] = "Masela Barat", ["msu"] = "Musom", ["msv"] = "Maslam", ["msw"] = "Mansoanka", ["msx"] = "Moresada", ["msy"] = "Aruamu", ["msz"] = "Momare", ["mt"] = "Malta", ["mta"] = "Manobo Cotabato", ["mtb"] = "Anyin Morofo", ["mtc"] = "Munit", ["mtd"] = "Mualang", ["mte"] = "Alu", ["mtf"] = "Murik (Papua)", ["mtg"] = "Una", ["mth"] = "Munggui", ["mti"] = "Maiwa (Papua)", ["mtj"] = "Moskona", ["mtk"] = "Mbe'", ["mtl"] = "Montol", ["mtm"] = "Mator", ["mtn"] = "Matagalpa", ["mto"] = "Mixe Totontepec", ["mtp"] = "Wichí Lhamtés Nocten", ["mtq"] = "Muong", ["mtr"] = "Mewari", ["mts"] = "Yora", ["mtt"] = "Mota", ["mtu"] = "Mixtec Tututepec", ["mtv"] = "Asaro'o", ["mtw"] = "Magahat", ["mtx"] = "Mixtec Tidaá", ["mty"] = "Nabi", ["mua"] = "Mundang", ["mub"] = "Mubi", ["muc"] = "Mbu'", ["mud"] = "Aleut Mednyj", ["mue"] = "Media Lengua", ["mug"] = "Musgu", ["muh"] = "Mündü", ["mui"] = "Musi", ["mui-plm"] = "Palembang", -- hanya dipakai di Wikikamus ["muj"] = "Mabire", ["mum"] = "Maiwala", ["mun-pro"] = "Proto-Munda", ["muo"] = "Nyong", ["mup"] = "Malvi", ["muq"] = "Miao Xiangxi Timur", ["mur"] = "Murle", ["mus"] = "Creek", ["mut"] = "Muria Barat", ["muu"] = "Yaaku", ["muv"] = "Muthuvan", ["mux"] = "Bo-Ung", ["muy"] = "Muyang", ["muz"] = "Mursi", ["mva"] = "Manam", ["mvb"] = "Mattole", ["mvd"] = "Mamboru", ["mvg"] = "Mixtec Yucuañe", ["mvh"] = "Mire", ["mvi"] = "Miyako", ["mvk"] = "Mekmek", ["mvl"] = "Mbara (Australia)", ["mvm"] = "Muya", ["mvn"] = "Minaveha", ["mvo"] = "Marovo", ["mvp"] = "Duri", ["mvq"] = "Moere", ["mvr"] = "Marau", ["mvs"] = "Massep", ["mvt"] = "Mpotovoro", ["mvu"] = "Marfa", ["mvv"] = "Murut Tagal", ["mvw"] = "Machinga", ["mvx"] = "Meoswar", ["mvy"] = "Indus Kohistani", ["mvz"] = "Mesqan", ["mwa"] = "Mwatebu", ["mwb"] = "Juwal", ["mwc"] = "Are", ["mwe"] = "Mwera", ["mwf"] = "Murrinh-Patha", ["mwg"] = "Aiklep", ["mwh"] = "Mouk-Aria", ["mwi"] = "Labo", ["mwk"] = "Maninkakan Kita", ["mwl"] = "Mirandese", ["mwm"] = "Sar", ["mwn"] = "Nyamwanga", ["mwo"] = "Maewo Tengah", ["mwp"] = "Kala Lagaw Ya", ["mwq"] = "Chin Mün", ["mwr"] = "Marwari", ["mws"] = "Mwimbi-Muthambi", ["mwt"] = "Moken", ["mwu"] = "Mittu", ["mwv"] = "Mentawai", ["mww"] = "Hmong Putih", ["mwz"] = "Moingi", ["mxa"] = "Mixtec Oaxaca Barat Laut", ["mxb"] = "Mixtec Tezoatlán", ["mxd"] = "Modang", ["mxe"] = "Mele-Fila", ["mxf"] = "Malgbe", ["mxg"] = "Mbangala", ["mxh"] = "Mvuba", ["mxi"] = "Mozarabic", ["mxj"] = "Miju", ["mxk"] = "Monumbo", ["mxl"] = "Gbe Maxi", ["mxm"] = "Meramera", ["mxn"] = "Moi", ["mxo"] = "Mbowe", ["mxp"] = "Mixe Tlahuitoltepec", ["mxq"] = "Mixe Juquila", ["mxr"] = "Murik (Malaysia)", ["mxs"] = "Mixtec Huitepec", ["mxt"] = "Mixtec Jamiltepec", ["mxu"] = "Mada (Kamerun)", ["mxv"] = "Mixtec Metlatónoc", ["mxw"] = "Namo", ["mxx"] = "Mahou", ["mxy"] = "Mixtec Nochixtlán Tenggara", ["mxz"] = "Masela Tengah", ["my"] = "Burma", ["myb"] = "Mbay", ["myc"] = "Mayeka", ["mye"] = "Myene", ["myf"] = "Bambassi", ["myg"] = "Manta", ["myh"] = "Makah", ["myj"] = "Mangayat", ["myk"] = "Senoufo Mamara", ["myl"] = "Moma", ["mym"] = "Me'en", ["myn-chl"] = "Ch'olti'", ["myn-pro"] = "Proto-Maya", ["myo"] = "Anfillo", ["myp"] = "Pirahã", ["myr"] = "Muniche", ["mys"] = "Mesmes", ["myu"] = "Mundurukú", ["myv"] = "Erzya", ["myw"] = "Muyuw", ["myx"] = "Masaba", ["myy"] = "Macuna", ["myz"] = "Mandaic Klasik", ["mza"] = "Mixtec Santa María Zacatepec", ["mzb"] = "Berber Sahara Utara", ["mzc"] = "Isyarat Madagaskar", ["mzd"] = "Malimba", ["mze"] = "Morawa", ["mzg"] = "Isyarat Monastic", ["mzh"] = "Wichí Lhamtés Güisnay", ["mzi"] = "Mazatec Ixcatlán", ["mzj"] = "Manya", ["mzk"] = "Mambila Nigeria", ["mzl"] = "Mixe Mazatlán", ["mzm"] = "Mumuye", ["mzn"] = "Mazanderani", ["mzo"] = "Matipuhy", ["mzp"] = "Movima", ["mzq"] = "Mori Atas", ["mzr"] = "Marúbo", ["mzs"] = "Makau", ["mzt"] = "Mintil", ["mzu"] = "Inapang", ["mzv"] = "Manza", ["mzw"] = "Deg", ["mzx"] = "Mawayana", ["mzy"] = "Isyarat Mozambik", ["mzz"] = "Maiadomu", ["na"] = "Nauru", ["naa"] = "Namla", ["nab"] = "Nambikwara", ["nac"] = "Narak", ["nae"] = "Naka'ela", ["naf"] = "Nabak", ["nag"] = "Naga Pijin", ["nah"] = "Nahuatl", ["nai-ala"] = "Alazapa", ["nai-bay"] = "Bayogoula", ["nai-bvy"] = "Yokuts Buena Vista", ["nai-cal"] = "Calusa", ["nai-chi"] = "Chiquimulilla", ["nai-chu-pro"] = "Proto-Chumash", ["nai-cig"] = "Ciguayo", ["nai-ckn-pro"] = "Proto-Chinookan", ["nai-dly"] = "Yokuts Delta", ["nai-gsy"] = "Gashowu", ["nai-guz"] = "Guazacapán", ["nai-hit"] = "Hitchiti", ["nai-ipa"] = "Ipai", ["nai-jtp"] = "Jutiapa", ["nai-jum"] = "Jumaytepeque", ["nai-kat"] = "Kathlamet", ["nai-klp-pro"] = "Proto-Kalapuyan", ["nai-knm"] = "Konomihu", ["nai-kry"] = "Yokuts Sungai Kings", ["nai-kum"] = "Kumeyaay", ["nai-mac"] = "Macoris", ["nai-mdu-pro"] = "Proto-Maidun", ["nai-miz-pro"] = "Proto-Mixe-Zoque", ["nai-mus-pro"] = "Proto-Muskogean", ["nai-nao"] = "Naolan", ["nai-nrs"] = "Shasta New River", ["nai-nvy"] = "Yokuts Lembah Utara", ["nai-okw"] = "Okwanuchu", ["nai-per"] = "Pericú", ["nai-pic"] = "Picuris", ["nai-plp-pro"] = "Proto-Plateau Penutian", ["nai-ply"] = "Palewyami", ["nai-pom-pro"] = "Proto-Pomo", ["nai-qng"] = "Quinigua", ["nai-sca-pro"] = "Proto-Siouan-Catawban", ["nai-sin"] = "Sinacantán", ["nai-sln"] = "Lenca El Salvador", ["nai-spt"] = "Sahaptin", ["nai-svy"] = "Yokuts Lembah Selatan", ["nai-tap"] = "Tapachultec", ["nai-taw"] = "Tawasa", ["nai-teq"] = "Tequistlatec", ["nai-tip"] = "Tipai", ["nai-tky"] = "Yokuts Tule-Kaweah", ["nai-tot-pro"] = "Proto-Totozoquean", ["nai-tsi-pro"] = "Proto-Tsimshianic", ["nai-utn-pro"] = "Proto-Utian", ["nai-wai"] = "Waikuri", ["nai-yup"] = "Yupiltepeque", ["naj"] = "Nalu", ["nak"] = "Nakanai", ["nal"] = "Nalik", ["nam"] = "Ngan'gityemerri", ["nan"] = "Min Nan", ["nan-hbl"] = "Hokkien", -- hanya dipakai di Wikikamus ["nan-tws"] = "Tiociu", -- hanya dipakai di Wikikamus ["nao"] = "Naaba", ["nap"] = "Neapolitan", ["naq"] = "Khoekhoe", ["nar"] = "Iguta", ["nas"] = "Nasioi", ["nat"] = "Hungworo", ["naw"] = "Nawuri", ["nax"] = "Nakwi", ["nay"] = "Ngarrindjeri", ["naz"] = "Nahuatl Coatepec", ["nb"] = "Norwegia Bokmål", ["nba"] = "Nyemba", ["nbb"] = "Ndoe", ["nbc"] = "Chang", ["nbd"] = "Ngbinda", ["nbe"] = "Naga Konyak", ["nbg"] = "Nagarchal", ["nbh"] = "Ngamo", ["nbi"] = "Naga Mao", ["nbj"] = "Ngarinman", ["nbk"] = "Nake", ["nbm"] = "Ngbaka Ma'bo", ["nbn"] = "Kuri", ["nbo"] = "Nkukoli", ["nbp"] = "Nnam", ["nbq"] = "Nggem", ["nbr"] = "Numana", ["nbs"] = "Isyarat Namibia", ["nbt"] = "Na", ["nbu"] = "Naga Rongmei", ["nbv"] = "Ngamambo", ["nbw"] = "Ngbandi Selatan", ["nby"] = "Ningera", ["nca"] = "Iyo", ["ncb"] = "Nikobar Tengah", ["ncc"] = "Ponam", ["ncd"] = "Nachering", ["nce"] = "Yale", ["ncf"] = "Notsi", ["ncg"] = "Nisga'a", ["nch"] = "Nahuatl Huasteca Tengah", ["nci"] = "Nahuatl Klasik", ["ncj"] = "Nahuatl Puebla Utara", ["nck"] = "Nakara", ["ncl"] = "Nahuatl Michoacán", ["ncm"] = "Nambo", ["ncn"] = "Nauna", ["nco"] = "Sibe", ["ncr"] = "Ncane", ["ncs"] = "Isyarat Nikaragua", ["nct"] = "Naga Chothe", ["ncu"] = "Chumburung", ["ncx"] = "Nahuatl Puebla Tengah", ["ncz"] = "Natchez", ["nd"] = "Ndebele Utara", ["nda"] = "Ndasa", ["ndb"] = "Kenswei Nsei", ["ndc"] = "Ndau", ["ndd"] = "Nde-Nsele-Nta", ["ndf"] = "Nadruvian", ["ndg"] = "Ndengereko", ["ndh"] = "Ndali", ["ndi"] = "Chamba Leko", ["ndj"] = "Ndamba", ["ndk"] = "Ndaka", ["ndl"] = "Ndolo", ["ndm"] = "Ndam", ["ndn"] = "Ngundi", ["ndp"] = "Ndo", ["ndq"] = "Ndombe", ["ndr"] = "Ndoola", ["nds"] = "Jerman Hilir", ["ndt"] = "Ndunga", ["ndu"] = "Dugun", ["ndv"] = "Ndut", ["ndw"] = "Ndobo", ["ndx"] = "Nduga", ["ndy"] = "Lutos", ["ndz"] = "Ndogo", ["ne"] = "Nepal", ["nea"] = "Ngad'a Timur", ["neb"] = "Toura", ["nec"] = "Nedebang", ["ned"] = "Nde-Gbite", ["nee"] = "Kumak", ["nef"] = "Nefamese", ["neg"] = "Negidal", ["neh"] = "Nyenkha", ["nej"] = "Neko", ["nek"] = "Neku", ["nem"] = "Nemi", ["nen"] = "Nengone", ["neo"] = "Ná-Meo", ["neq"] = "Mixe Tengah Utara", ["ner"] = "Yahadian", ["nes"] = "Kinnauri Bhoti", ["net"] = "Nete", ["neu"] = "Neo", ["nev"] = "Nyaheun", ["new"] = "Newar", ["nex"] = "Neme", ["ney"] = "Neyo", ["nez"] = "Nez Perce", ["nfa"] = "Dhao", ["nfd"] = "Ahwai", ["nfl"] = "Aiwoo", ["nfr"] = "Nafaanra", ["nfu"] = "Mfumte", ["ng"] = "Ndonga", ["nga"] = "Ngbaka", ["ngb"] = "Ngbandi Utara", ["ngc"] = "Ngombe (Kongo)", ["ngd"] = "Ngando (Republik Afrika Tengah)", ["nge"] = "Ngemba", ["ngf-pro"] = "Proto-Trans-Papua", ["ngg"] = "Ngbaka Manza", ["ngh"] = "Nǀuu", ["ngi"] = "Ngizim", ["ngj"] = "Ngie", ["ngk"] = "Ngalkbun", ["ngl"] = "Lomwe", ["ngm"] = "Kreol Ngatik Men's", ["ngn"] = "Ngwo", ["ngo"] = "Ngoni", ["ngp"] = "Ngulu", ["ngq"] = "Ngoreme", ["ngr"] = "Nagu", ["ngs"] = "Gvoko", ["ngt"] = "Ngeq", ["ngu"] = "Nahuatl Guerrero", ["ngv"] = "Nagumi", ["ngw"] = "Ngwaba", ["ngx"] = "Nggwahyi", ["ngy"] = "Tibea", ["ngz"] = "Ngungwel", ["nha"] = "Nhanda", ["nhb"] = "Beng", ["nhc"] = "Nahuatl Tabasco", ["nhd"] = "Chiripá", ["nhe"] = "Nahuatl Huasteca Timur", ["nhf"] = "Nhuwala", ["nhg"] = "Nahuatl Tetelcingo", ["nhh"] = "Nahari", ["nhi"] = "Nahuatl Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla", ["nhk"] = "Nahuatl Cosoleacaque", ["nhm"] = "Nahuatl Morelos", ["nhn"] = "Nahuatl Tengah", ["nho"] = "Takuu", ["nhp"] = "Nahuatl Pajapan", ["nhq"] = "Nahuatl Huaxcaleca", ["nhr"] = "Naro", ["nht"] = "Nahuatl Ometepec", ["nhu"] = "Noone", ["nhv"] = "Nahuatl Temascaltepec", ["nhw"] = "Nahuatl Huasteca Barat", ["nhx"] = "Nahuatl Mecayapan", ["nhy"] = "Nahuatl Oaxaca Utara", ["nhz"] = "Nahuatl Santa María La Alta", ["nia"] = "Nias", ["nib"] = "Nakame", ["nic-bco-pro"] = "Proto-Benue-Kongo", ["nic-bod-pro"] = "Proto-Bantoid", ["nic-eov-pro"] = "Proto-Oti-Volta Timur", ["nic-gns-pro"] = "Proto-Gurunsi", ["nic-grf-pro"] = "Proto-Grassfields", ["nic-gur-pro"] = "Proto-Gur", ["nic-jkn-pro"] = "Proto-Jukunoid", ["nic-lcr-pro"] = "Proto-Hilir Sungai Cross", ["nic-ogo-pro"] = "Proto-Ogoni", ["nic-ovo-pro"] = "Proto-Oti-Volta", ["nic-plt-pro"] = "Proto-Plateau", ["nic-pro"] = "Proto-Niger-Kongo", ["nic-ubg-pro"] = "Proto-Ubangian", ["nic-ucr-pro"] = "Proto-Hulu Sungai Cross", ["nic-vco-pro"] = "Proto-Volta-Kongo", ["nid"] = "Ngandi", ["nie"] = "Niellim", ["nif"] = "Nek", ["nig"] = "Ngalakan", ["nih"] = "Nyiha", ["nii"] = "Nii", ["nij"] = "Ngaju", ["nik"] = "Nikobar Selatan", ["nil"] = "Nila", ["nim"] = "Nilamba", ["nin"] = "Ninzo", ["nio"] = "Nganasan", ["niq"] = "Nandi", ["nir"] = "Nimboran", ["nis"] = "Nimi", ["nit"] = "Kolami Tenggara", ["niu"] = "Niuean", ["niv"] = "Nivkh", ["niw"] = "Nimo", ["nix"] = "Hema", ["niy"] = "Ngiti", ["niz"] = "Ningil", ["nja"] = "Nzanyi", ["njb"] = "Naga Nocte", ["njh"] = "Naga Lotha", ["nji"] = "Gudanji", ["njj"] = "Njen", ["njl"] = "Njalgulgule", ["njm"] = "Angami", ["njn"] = "Naga Liangmai", ["njo"] = "Ao", ["njr"] = "Njerep", ["njs"] = "Nisa", ["njt"] = "Pijin Ndyuka-Trio", ["nju"] = "Ngadjunmaya", ["njx"] = "Kunyi", ["njy"] = "Njyem", ["njz"] = "Nyishi", ["nka"] = "Nkoya", ["nkb"] = "Naga Khoibu", ["nkc"] = "Nkongho", ["nkd"] = "Koireng", ["nke"] = "Duke", ["nkf"] = "Naga Inpui", ["nkg"] = "Nekgini", ["nkh"] = "Naga Khezha", ["nki"] = "Naga Thangal", ["nkj"] = "Nakai", ["nkk"] = "Nokuku", ["nkm"] = "Namat", ["nkn"] = "Nkangala", ["nko"] = "Nkonya", ["nkp"] = "Niuatoputapu", ["nkq"] = "Nkami", ["nkr"] = "Nukuoro", ["nks"] = "Asmat Utara", ["nkt"] = "Nyika", ["nku"] = "Kulango Bouna", ["nkw"] = "Nkutu", ["nkx"] = "Nkoroo", ["nkz"] = "Nkari", ["nl"] = "Belanda", ["nla"] = "Ngombale", ["nlc"] = "Nalca", ["nle"] = "Nyala Timur", ["nlg"] = "Gela", ["nli"] = "Grangali", ["nlj"] = "Nyali", ["nlk"] = "Yali Ninia", ["nll"] = "Nihali", ["nlm"] = "Mankiyali", ["nlo"] = "Ngul", ["nlq"] = "Naga Lao", ["nlu"] = "Nchumbulu", ["nlv"] = "Nahuatl Orizaba", ["nlw"] = "Walangama", ["nlx"] = "Nahali", ["nly"] = "Nyamal", ["nlz"] = "Nalögo", ["nma"] = "Naga Maram", ["nmb"] = "Big Nambas", ["nmc"] = "Ngam", ["nmd"] = "Ndumu", ["nme"] = "Naga Mzieme", ["nmf"] = "Naga Tangkhul", ["nmg"] = "Kwasio", ["nmh"] = "Naga Monsang", ["nmi"] = "Nyam", ["nmj"] = "Ngombe (Republik Afrika Tengah)", ["nmk"] = "Namakura", ["nml"] = "Ndemli", ["nmm"] = "Manangba", ["nmn"] = "ǃXóõ", ["nmo"] = "Naga Moyon", ["nmp"] = "Nimanbur", ["nmq"] = "Nambya", ["nmr"] = "Nimbari", ["nms"] = "Letemboi", ["nmt"] = "Namonuito", ["nmu"] = "Maidu Timur Laut", ["nmv"] = "Ngamini", ["nmw"] = "Nimoa", ["nmy"] = "Namuyi", ["nmz"] = "Nawdm", ["nn"] = "Norwegia Nynorsk", ["nna"] = "Nyangumarta", ["nnb"] = "Nande", ["nnc"] = "Nancere", ["nnd"] = "Ambae Barat", ["nne"] = "Ngandyera", ["nnf"] = "Ngaing", ["nng"] = "Naga Maring", ["nnh"] = "Ngiemboon", ["nni"] = "Nuaulu Utara", ["nnj"] = "Nyangatom", ["nnk"] = "Nankina", ["nnl"] = "Naga Rengma Utara", ["nnm"] = "Namia", ["nnn"] = "Ngete", ["nnp"] = "Wancho", ["nnq"] = "Ngindo", ["nnr"] = "Narungga", ["nnt"] = "Nanticoke", ["nnu"] = "Dwang", ["nnv"] = "Nukunu", ["nnw"] = "Nuni Selatan", ["nnx"] = "Ngong", ["nny"] = "Nyangga", ["nnz"] = "Nda'nda'", ["no"] = "Norwegia", ["noa"] = "Woun Meu", ["noc"] = "Nuk", ["nod"] = "Thai Utara", ["noe"] = "Nimadi", ["nof"] = "Nomane", ["nog"] = "Nogai", ["noh"] = "Nomu", ["noi"] = "Noiri", ["noj"] = "Nonuya", ["nok"] = "Nooksack", ["nol"] = "Nomlaki", ["nom"] = "Nocamán", ["non"] = "Norse Kuno", ["nop"] = "Numanggang", ["noq"] = "Ngongo", ["nos"] = "Nisu Timur", ["not"] = "Nomatsiguenga", ["nou"] = "Ewage-Notu", ["nov"] = "Novial", ["now"] = "Nyambo", ["noy"] = "Noy", ["noz"] = "Nayi", ["npa"] = "Phu Nar", ["npb"] = "Nupbikha", ["npg"] = "Ponyo", ["nph"] = "Phom", ["npl"] = "Nahuatl Puebla Tenggara", ["npn"] = "Mondropolon", ["npo"] = "Naga Pochuri", ["nps"] = "Nipsan", ["npu"] = "Naga Puimei", ["npy"] = "Napu", ["nqg"] = "Ede Nago", ["nqk"] = "Kura Ede Nago", ["nql"] = "Ngendelengo", ["nqm"] = "Ndom", ["nqn"] = "Nen", ["nqo"] = "N'Ko", ["nqq"] = "Naga Kyan-Karyaw", ["nqy"] = "Akyaung Ari", ["nr"] = "Ndebele Selatan", ["nra"] = "Ngom", ["nrb"] = "Nara", ["nrc"] = "Noric", ["nre"] = "Naga Rengma Selatan", ["nrf"] = "Norman", ["nrg"] = "Narango", ["nri"] = "Naga Chokri", ["nrk"] = "Ngarla", ["nrl"] = "Ngarluma", ["nrm"] = "Narom", ["nrn"] = "Norn", ["nrp"] = "Picene Utara", ["nrr"] = "Norra", ["nrt"] = "Kalapuya Utara", ["nru"] = "Narua", ["nrx"] = "Ngurmbur", ["nrz"] = "Lala (Papua)", ["nsa"] = "Naga Sangtam", ["nsb"] = "Nossob Hilir", ["nsc"] = "Nshi", ["nsd"] = "Nisu Selatan", ["nse"] = "Nsenga", ["nsg"] = "Ngasa", ["nsh"] = "Ngoshie", ["nsi"] = "Isyarat Nigeria", ["nsk"] = "Naskapi", ["nsl"] = "Isyarat Norwegia", ["nsm"] = "Sema", ["nsn"] = "Nehan", ["nso"] = "Sotho Utara", ["nsp"] = "Isyarat Nepal", ["nsq"] = "Miwok Sierra Utara", ["nsr"] = "Isyarat Maritim", ["nss"] = "Nali", ["nst"] = "Tangsa", ["nsu"] = "Nahuatl Sierra Negra", ["nsv"] = "Nisu Barat Daya", ["nsw"] = "Navut", ["nsx"] = "Nsongo", ["nsy"] = "Nasal", ["nsz"] = "Nisenan", ["ntd"] = "Tidung Sesayap", ["nte"] = "Nathembo", ["ntg"] = "Ngantangarra", ["nti"] = "Natioro", ["ntj"] = "Ngaanyatjarra", ["ntk"] = "Ikoma", ["ntm"] = "Nateni", ["nto"] = "Ntomba", ["ntp"] = "Tepehuan Utara", ["ntr"] = "Delo", ["nts"] = "Natagaimas", ["ntu"] = "Natügu", ["ntw"] = "Nottoway", ["ntx"] = "Somra", ["nty"] = "Mantsi", ["nua"] = "Yuaga", ["nub-har"] = "Haraza", ["nub-pro"] = "Proto-Nubia", ["nuc"] = "Nukuini", ["nud"] = "Ngala", ["nue"] = "Ngundu", ["nuf"] = "Nusu", ["nug"] = "Nungali", ["nuh"] = "Ndunda", ["nui"] = "Ngumbi", ["nuj"] = "Nyole (Uganda)", ["nuk"] = "Nootka", ["nul"] = "Nusa Laut", ["num"] = "Niuafo'ou", ["nun"] = "Anong", ["nuo"] = "Nguôn", ["nup"] = "Nupe", ["nuq"] = "Nukumanu", ["nur"] = "Nuguria", ["nus"] = "Nuer", ["nut"] = "Nung", ["nuu"] = "Ngbundu", ["nuv"] = "Nuni Utara", ["nuw"] = "Nguluwan", ["nux"] = "Mehek", ["nuy"] = "Nunggubuyu", ["nuz"] = "Nahuatl Tlamacazapa", ["nv"] = "Navajo", ["nvh"] = "Nasarian", ["nvm"] = "Namiae", ["nvo"] = "Nyokon", ["nwa"] = "Nawathinehena", ["nwb"] = "Nyabwa", ["nwc"] = "Newar Klasik", ["nwe"] = "Ngwe", ["nwi"] = "Tanna Barat Daya", ["nwm"] = "Nyamusa-Molo", ["nwo"] = "Nauo", ["nwr"] = "Nawaru", ["nwx"] = "Newar Pertengahan", ["nwy"] = "Nottoway-Meherrin", ["nxa"] = "Nauete", ["nxd"] = "Ngando (Kongo)", ["nxe"] = "Nage", ["nxg"] = "Ngadha", ["nxi"] = "Nindi", ["nxl"] = "Nuaulu Selatan", ["nxm"] = "Numidia", ["nxn"] = "Ngawun", ["nxo"] = "Ndambomo", ["nxq"] = "Naxi", ["nxr"] = "Ninggerum", ["nxu"] = "Narau", ["nxx"] = "Nafri", ["ny"] = "Chichewa", ["nyb"] = "Nyangbo", ["nyc"] = "Nyanga-li", ["nyd"] = "Nyole (Kenya)", ["nye"] = "Nyengo", ["nyf"] = "Giryama", ["nyg"] = "Nyindu", ["nyh"] = "Nyigina", ["nyi"] = "Nyimang", ["nyj"] = "Nyanga (Kongo)", ["nyk"] = "Nyaneka", ["nyl"] = "Nyeu", ["nym"] = "Nyamwezi", ["nyn"] = "Nyankole", ["nyo"] = "Nyoro", ["nyp"] = "Nyang'i", ["nys"] = "Nyunga", ["nyt"] = "Nyawaygi", ["nyu"] = "Nyungwe", ["nyv"] = "Nyulnyul", ["nyw"] = "Nyaw", ["nyx"] = "Nganyaywana", ["nyy"] = "Nyakyusa", ["nza"] = "Mbembe Tigon", ["nzb"] = "Njebi", ["nzd"] = "Nzadi", ["nzi"] = "Nzima", ["nzk"] = "Nzakara", ["nzm"] = "Naga Zeme", ["nzs"] = "Isyarat Selandia Baru", ["nzu"] = "Teke Tengah", ["nzy"] = "Nzakambay", ["nzz"] = "Dogon Nanga Dama", ["oaa"] = "Orok", ["oac"] = "Oroch", ["oav"] = "Avar Kuno", ["obi"] = "Obispeño", ["obk"] = "Bontoc Selatan", ["obl"] = "Oblo", ["obm"] = "Moabite", ["obo"] = "Manobo Obo", ["obr"] = "Burma Kuno", ["obt"] = "Breton Kuno", ["obu"] = "Obulom", ["oc"] = "Occitan", ["oca"] = "Ocaina", ["och"] = "Tionghoa Kuno", ["oco"] = "Kernowek Kuno", ["ocu"] = "Tlahuica", ["oda"] = "Odut", ["odk"] = "Od", ["odt"] = "Belanda Kuno", ["odu"] = "Odual", ["ofo"] = "Ofo", ["ofs"] = "Frisia Kuno", ["ofu"] = "Efutop", ["ogb"] = "Ogbia", ["ogc"] = "Ogbah", ["oge"] = "Georgia Kuno", ["ogg"] = "Ogbogolo", ["ogo"] = "Khana", ["ogu"] = "Ogbronuagum", ["ohu"] = "Hungaria Kuno", ["oia"] = "Oirata", ["oin"] = "One Inebu", ["oj"] = "Ojibwe", ["ojb"] = "Ojibwa Barat Laut", ["ojc"] = "Ojibwa Tengah", ["ojg"] = "Ojibwa Timur", ["ojp"] = "Jepang Kuno", ["ojs"] = "Ojibwa Severn", ["ojv"] = "Jawa Ontong", ["ojw"] = "Ojibwa Barat", ["oka"] = "Okanagan", ["okb"] = "Okobo", ["okd"] = "Okodia", ["oke"] = "Okpe (Edo Barat Daya)", ["okg"] = "Kok-Paponk", ["okh"] = "Koresh-e Rostam", ["oki"] = "Okiek", ["okj"] = "Oko-Juwoi", ["okk"] = "One Kwamtim", ["okl"] = "Isyarat Kent Kuno", ["okm"] = "Korea Pertengahan", ["okn"] = "Oki-No-Erabu", ["oko"] = "Korea Kuno", ["okr"] = "Kirike", ["oks"] = "Oko-Eni-Osayen", ["oku"] = "Oku", ["okv"] = "Orokaiva", ["okx"] = "Okpe (Edo Barat Laut)", ["okz"] = "Khmer Kuno", ["old"] = "Mochi", ["ole"] = "Olekha", ["olm"] = "Oloma", ["olo"] = "Livvi", ["olr"] = "Olrat", ["olt"] = "Lithuania Kuno", ["olu"] = "Kuvale", ["om"] = "Oromo", ["oma"] = "Omaha-Ponca", ["omb"] = "Omba", ["omc"] = "Mochica", ["omg"] = "Omagua", ["omi"] = "Omi", ["omk"] = "Omok", ["oml"] = "Ombo", ["omn"] = "Minoan", ["omo"] = "Utarmbung", ["omp"] = "Manipuri Kuno", ["omq-cha-pro"] = "Proto-Chatino", ["omq-maz-pro"] = "Proto-Mazatec", ["omq-mix-pro"] = "Proto-Mixtecan", ["omq-mxt-pro"] = "Proto-Mixtec", ["omq-otp-pro"] = "Proto-Oto-Pamean", ["omq-pro"] = "Proto-Oto-Manguean", ["omq-tel"] = "Mixtec Teposcolula", ["omq-teo"] = "Chatino Teojomulco", ["omq-tri-pro"] = "Proto-Trique", ["omq-zap-pro"] = "Proto-Zapotecan", ["omq-zpc-pro"] = "Proto-Zapotec", ["omr"] = "Marathi Kuno", ["omt"] = "Omotik", ["omu"] = "Omurano", ["omv-aro-pro"] = "Proto-Aroid", ["omv-diz-pro"] = "Proto-Dizoid", ["omv-pro"] = "Proto-Omotic", ["omw"] = "Tairora Selatan", ["omx"] = "Mon Kuno", ["ona"] = "Selk'nam", ["onb"] = "Lingao", ["one"] = "Oneida", ["ong"] = "Olo", ["oni"] = "Onin", ["onj"] = "Onjob", ["onk"] = "One Kabore", ["onn"] = "Onobasulu", ["ono"] = "Onondaga", ["onp"] = "Sartang", ["onr"] = "One Utara", ["ons"] = "Ono", ["ont"] = "Ontenu", ["onu"] = "Unua", ["onw"] = "Nubia Kuno", ["onx"] = "Pijin Onin", ["ood"] = "O'odham", ["oog"] = "Ong", ["oon"] = "Önge", ["oor"] = "Oorlams", ["oos"] = "Ossetik Kuno", ["opa"] = "Okpamheri", ["opk"] = "Kopkaka", ["opm"] = "Oksapmin", ["opo"] = "Opao", ["opt"] = "Opata", ["opy"] = "Ofayé", ["or"] = "Oriya", ["ora"] = "Oroha", ["ore"] = "Orejón", ["org"] = "Oring", ["orh"] = "Oroqen", ["oro"] = "Orokolo", ["orr"] = "Oruma", ["ort"] = "Adiwasi Oriya", ["oru"] = "Ormuri", ["orv"] = "Slavik Timur Kuno", ["orw"] = "Oro Win", ["orx"] = "Oro", ["orz"] = "Ormu", ["os"] = "Ossetia", ["os-pro"] = "Proto-Ossetic", ["osa"] = "Osage", ["osc"] = "Oscan", ["osi"] = "Using", ["osn"] = "Sunda Kuno", ["oso"] = "Ososo", ["osp"] = "Spanyol Kuno", ["ost"] = "Osatu", ["osu"] = "One Selatan", ["osx"] = "Saxon Kuno", ["ota"] = "Turki Ottoman", ["otb"] = "Tibet Kuno", ["otd"] = "Ot Danum", ["ote"] = "Otomi Mezquital", ["oti"] = "Oti", ["otk"] = "Turkik Kuno", ["otl"] = "Otomi Tilapa", ["otm"] = "Otomi Pegunungan Timur", ["otn"] = "Otomi Tenango", ["oto-otm-pro"] = "Proto-Otomi", ["oto-pro"] = "Proto-Otomian", ["otq"] = "Otomi Querétaro", ["otr"] = "Otoro", ["ots"] = "Otomi Estado de México", ["ott"] = "Otomi Temoaya", ["otu"] = "Otuke", ["otw"] = "Ottawa", ["otx"] = "Otomi Texcatepec", ["oty"] = "Tamil Kuno", ["otz"] = "Otomi Ixtenco", ["oub"] = "Glio-Oubi", ["oue"] = "Oune", ["oui"] = "Uighur Kuno", ["oum"] = "Ouma", ["ovd"] = "Elfdalia", ["owi"] = "Owiniga", ["owl"] = "Welsh Kuno", ["oyb"] = "Oy", ["oyd"] = "Oyda", ["oym"] = "Wayampi", ["oyy"] = "Oya'oya", ["ozm"] = "Koonzime", ["pa"] = "Punjab", ["paa-kom"] = "Kómnzo", ["paa-kwn"] = "Kuwani", ["paa-nha-pro"] = "Proto-Halmahera Utara", ["paa-nun"] = "Nungon", ["pab"] = "Pareci", ["pac"] = "Pacoh", ["pad"] = "Paumarí", ["pae"] = "Pagibete", ["paf"] = "Paranawát", ["pag"] = "Pangasinan", ["pah"] = "Tenharim", ["pai"] = "Pe", ["pak"] = "Parakanã", ["pal"] = "Persia Pertengahan", ["pam"] = "Kapampangan", ["PAN"] = "Proto-Austronesia", ["pao"] = "Paiute Utara", ["pap"] = "Papiamentu", ["paq"] = "Parya", ["par"] = "Panamint", ["pas"] = "Papasena", ["pat"] = "Papitalai", ["pau"] = "Palauan", ["pav"] = "Wari'", ["paw"] = "Pawnee", ["pax"] = "Pankararé", ["pay"] = "Pech", ["paz"] = "Pankararú", ["pbb"] = "Páez", ["pbc"] = "Patamona", ["pbe"] = "Popoloca Mezontla", ["pbf"] = "Popoloca Coyotepec", ["pbg"] = "Paraujano", ["pbh"] = "Panare", ["pbi"] = "Podoko", ["pbl"] = "Mak (Nigeria)", ["pbm"] = "Mazatec Puebla", ["pbn"] = "Kpasam", ["pbo"] = "Papel", ["pbp"] = "Badyara", ["pbr"] = "Pangwa", ["pbs"] = "Pame Tengah", ["pbv"] = "Pnar", ["pby"] = "Pyu", ["pca"] = "Popoloca Santa Inés Ahuatempan", ["pcb"] = "Pear", ["pcc"] = "Bouyei", ["pcd"] = "Picard", ["pce"] = "Palaung Ruching", ["pcf"] = "Paliyan", ["pcg"] = "Paniya", ["pch"] = "Pardhan", ["pci"] = "Duruwa", ["pcj"] = "Parenga", ["pck"] = "Paite", ["pcl"] = "Pardhi", ["pcm"] = "Pijin Nigeria", ["pcn"] = "Piti", ["pcp"] = "Pacahuara", ["pcw"] = "Pyapun", ["pda"] = "Anam", ["pdc"] = "Jerman Pennsylvania", ["pdi"] = "Pa Di", ["pdn"] = "Fedan", ["pdo"] = "Padoe", ["pdt"] = "Plautdietsch", ["pdu"] = "Kayan", ["pea"] = "Indonesia Peranakan", ["peb"] = "Pomo Timur", ["ped"] = "Mala (Papua)", ["pee"] = "Taje", ["pef"] = "Pomo Timur Laut", ["peg"] = "Pengo", ["peh"] = "Bonan", ["pei"] = "Chichimeca-Jonaz", ["pej"] = "Pomo Utara", ["pek"] = "Penchal", ["pel"] = "Pekal", ["pem"] = "Phende", ["peo"] = "Persia Kuno", ["pep"] = "Kunja", ["peq"] = "Pomo Selatan", ["pev"] = "Pémono", ["pex"] = "Petats", ["pey"] = "Peco", ["pez"] = "Penan Timur", ["pfa"] = "Pááfang", ["pfe"] = "Peere", ["pga"] = "Arab Juba", ["pgd"] = "Gandhari", ["pgg"] = "Pangwali", ["pgi"] = "Pagi", ["pgk"] = "Rerep", ["pgl"] = "Irlandia Primitif", ["pgn"] = "Paelignian", ["pgs"] = "Pangseng", ["pgu"] = "Isam", ["pgz"] = "Isyarat Papua Nugini", ["pha"] = "Pa-Hng", ["phd"] = "Phudagi", ["phg"] = "Phuong", ["phh"] = "Phukha", ["phi-din"] = "Agta Dinapigue", ["phi-kal-pro"] = "Proto-Kalamian", ["phi-nag"] = "Agta Nagtipunan", ["phi-pro"] = "Proto-Filipina", ["phk"] = "Phake", ["phl"] = "Phalura", ["phm"] = "Phimbi", ["phn"] = "Fenisia", ["pho"] = "Phunoi", ["phq"] = "Phana'", ["phr"] = "Pahari-Potwari", ["pht"] = "Phu Thai", ["phu"] = "Phuan", ["phv"] = "Pahlavani", ["phw"] = "Phangduwali", ["pi"] = "Pali", ["pia"] = "Pima Bajo", ["pib"] = "Yine", ["pic"] = "Pinji", ["pid"] = "Piaroa", ["pie"] = "Piro", ["pif"] = "Pingelapese", ["pig"] = "Pisabo", ["pih"] = "Pitcairn-Norfolk", ["pii"] = "Pini", ["pij"] = "Pijao", ["pil"] = "Yom", ["pim"] = "Powhatan", ["pin"] = "Piame", ["pio"] = "Piapoco", ["pip"] = "Pero", ["pir"] = "Piratapuyo", ["pis"] = "Pijin", ["pit"] = "Pitta-Pitta", ["piu"] = "Pintupi-Luritja", ["piv"] = "Pileni", ["piw"] = "Pimbwe", ["pix"] = "Piu", ["piy"] = "Piya-Kwonci", ["piz"] = "Pije", ["pjt"] = "Pitjantjatjara", ["pka"] = "Prakrit Ardhamagadhi", ["pkb"] = "Kipfokomo", ["pkc"] = "Baekje", ["pkg"] = "Pak-Tong", ["pkh"] = "Pankhu", ["pkn"] = "Pakanha", ["pko"] = "Pökoot", ["pkp"] = "Pukapukan", ["pkr"] = "Kurumba Attapady", ["pks"] = "Isyarat Pakistan", ["pkt"] = "Maleng", ["pku"] = "Paku", ["pl"] = "Polandia", ["pla"] = "Miani", ["plb"] = "Polonombauk", ["plc"] = "Palawano Tengah", ["ple"] = "Palu'e", ["plg"] = "Pilagá", ["plh"] = "Paulohi", ["plj"] = "Polci", ["plk"] = "Shina Kohistani", ["pll"] = "Palaung Shwe", ["pln"] = "Palenquero", ["plo"] = "Popoluca Oluta", ["plq"] = "Palaic", ["plr"] = "Senoufo Palaka", ["pls"] = "Popoloca San Marcos Tlalcoyalco", ["plu"] = "Palikur", ["plv"] = "Palawano Barat Daya", ["plw"] = "Palawano Brooke's Point", ["ply"] = "Bolyu", ["plz"] = "Paluan", ["pma"] = "Paama", ["pmb"] = "Pambia", ["pmd"] = "Pallanganmiddang", ["pme"] = "Pwaamei", ["pmf"] = "Pamona", ["pmh"] = "Prakrit Maharastri", ["pmi"] = "Pumi Utara", ["pmj"] = "Pumi Selatan", ["pmk"] = "Pamlico", ["pml"] = "Sabir", ["pmm"] = "Pol", ["pmn"] = "Pam", ["pmo"] = "Pom", ["PMP"] = "Proto-Melayu-Polinesia", ["pmq"] = "Pame Utara", ["pmr"] = "Paynamar", ["pms"] = "Piedmont", ["pmt"] = "Tuamotuan", ["pmu"] = "Panjabi Mirpur", ["pmw"] = "Miwok Plains", ["pmx"] = "Naga Poumei", ["pmy"] = "Melayu Papua", ["pmz"] = "Pame Selatan", ["pna"] = "Punan Bah-Biau", ["pnb"] = "Panjabi Barat", ["pnc"] = "Pannei", ["pnd"] = "Mpinda", ["pne"] = "Penan Barat", ["png"] = "Pongu", ["pnh"] = "Penrhyn", ["pni"] = "Aoheng", ["pnj"] = "Pinjarup", ["pnk"] = "Paunaca", ["pnl"] = "Paleni", ["pnm"] = "Punan Batu", ["pnn"] = "Pinai-Hagahai", ["pno"] = "Panobo", ["pnp"] = "Pancana", ["pnq"] = "Pana (Afrika Barat)", ["pnr"] = "Panim", ["pns"] = "Ponosakan", ["pnt"] = "Yunani Pontic", ["pnu"] = "Bunu Jiongnai", ["pnv"] = "Pinigura", ["pnw"] = "Panyjima", ["pnx"] = "Phong-Kniang", ["pny"] = "Pinyin", ["pnz"] = "Pana (Afrika Tengah)", ["poc"] = "Poqomam", ["poe"] = "Popoloca San Juan Atzingo", ["pof"] = "Poke", ["pog"] = "Potiguára", ["poh"] = "Poqomchi'", ["poi"] = "Popoluca Pegunungan", ["pok"] = "Pokangá", ["pom"] = "Pomo Tenggara", ["pon"] = "Pohnpei", ["poo"] = "Pomo Tengah", ["pop"] = "Pwapwa", ["poq"] = "Popoluca Texistepec", ["pos"] = "Popoluca Sayula", ["pot"] = "Potawatomi", ["pov"] = "Kreol Guinea-Bissau", ["pow"] = "Popoloca San Felipe Otlaltepec", ["pox"] = "Polabia", ["poy"] = "Pogolo", ["poz-abi"] = "Abai", ["poz-bal"] = "Baliledo", ["poz-btk-pro"] = "Proto-Bungku-Tolaki", ["poz-cet-pro"] = "Proto-Melayu-Polinesia Tengah Timur", ["poz-hce-pro"] = "Proto-Halmahera-Cenderawasih", ["poz-lgx-pro"] = "Proto-Lampung", ["poz-mcm-pro"] = "Proto-Melayu-Chamik", ["poz-mly-pro"] = "Proto-Melayik", ["poz-msa-pro"] = "Proto-Melayu-Sumbawa", ["poz-oce-pro"] = "Proto-Oseanik", ["poz-pep-pro"] = "Proto-Polinesia Timur", ["poz-pnp-pro"] = "Proto-Polinesia Inti", ["poz-pol-pro"] = "Proto-Polinesia", ["poz-pro"] = "Proto-Melayu-Polinesia", ["poz-sml"] = "Melayu Sarawak", ["poz-ssw-pro"] = "Proto-Sulawesi Selatan", ["poz-sus-pro"] = "Proto-Sunda-Sulawesi", ["poz-swa-pro"] = "Proto-Sarawak Utara", ["poz-ter"] = "Melayu Terengganu", ["ppa"] = "Pao", ["ppe"] = "Papi", ["ppi"] = "Paipai", ["ppk"] = "Uma", ["ppl"] = "Pipil", ["ppm"] = "Papuma", ["ppn"] = "Papapana", ["ppo"] = "Folopa", ["ppq"] = "Pei", ["pps"] = "Popoloca San Luís Temalacayuca", ["ppt"] = "Pa", ["ppu"] = "Papora", ["pqa"] = "Pa'a", ["pqe-pro"] = "Proto-Melayu-Polinesia Timur", ["pqm"] = "Malecite-Passamaquoddy", ["pra-niy"] = "Prakrit Niya", ["prc"] = "Parachi", ["pre"] = "Principense", ["prf"] = "Paranan", ["prg"] = "Prusia Kuno", ["prh"] = "Porohanon", ["pri"] = "Paicî", ["prk"] = "Parauk", ["prl"] = "Isyarat Peru", ["prm"] = "Kibiri", ["prn"] = "Prasuni", ["pro"] = "Occitan Kuno", ["prq"] = "Ashéninka Perené", ["prr"] = "Puri", ["prt"] = "Phai", ["pru"] = "Puragi", ["prw"] = "Parawen", ["prx"] = "Purik", ["prz"] = "Isyarat Providencia", ["ps"] = "Pashto", ["psa"] = "Awyu Asue", ["psc"] = "Isyarat Persia", ["psd"] = "Isyarat Plains Indian", ["pse"] = "Melayu Barisan Selatan", ["psg"] = "Isyarat Penang", ["psh"] = "Pashayi Barat Daya", ["psi"] = "Pashayi Tenggara", ["psl"] = "Isyarat Puerto Riko", ["psm"] = "Pauserna", ["psn"] = "Panasuan", ["pso"] = "Isyarat Polandia", ["psp"] = "Isyarat Filipina", ["psq"] = "Pasi", ["psr"] = "Isyarat Portugis", ["pss"] = "Kaulong", ["psu"] = "Prakrit Sauraseni", ["psw"] = "Port Sandwich", ["psy"] = "Piscataway", ["pt"] = "Portugis", ["pta"] = "Pai Tavytera", ["pth"] = "Pataxó Hã-Ha-Hãe", ["pti"] = "Pintiini", ["ptn"] = "Patani", ["pto"] = "Zo'é", ["ptp"] = "Patep", ["ptq"] = "Pattapu", ["ptr"] = "Piamatsina", ["ptt"] = "Enrekang", ["ptu"] = "Bambam", ["ptv"] = "Port Vato", ["ptw"] = "Pentlatch", ["pty"] = "Pathiya", ["pua"] = "Purepecha", ["pub"] = "Purum", ["puc"] = "Punan Merap", ["pud"] = "Punan Aput", ["pue"] = "Puelche", ["puf"] = "Punan Merah", ["pug"] = "Phuie", ["pui"] = "Puinave", ["puj"] = "Punan Tubu", ["pum"] = "Puma", ["puo"] = "Puoc", ["pup"] = "Pulabu", ["puq"] = "Puquina", ["pur"] = "Puruborá", ["put"] = "Putoh", ["puu"] = "Punu", ["puw"] = "Puluwat", ["pux"] = "Puare", ["puy"] = "Purisimeño", ["pwa"] = "Pawaia", ["pwb"] = "Panawa", ["pwg"] = "Gapapaiwa", ["pwi"] = "Patwin", ["pwm"] = "Molbog", ["pwn"] = "Paiwan", ["pwo"] = "Pwo Barat", ["pwr"] = "Powari", ["pww"] = "Pwo Utara", ["pxm"] = "Mixe Quetzaltepec", ["pye"] = "Pye Krumen", ["pym"] = "Fyam", ["pyn"] = "Poyanáwa", ["pys"] = "Isyarat Paraguay", ["pyu"] = "Puyuma", ["pyx"] = "Tircul", ["pyy"] = "Pyen", ["pzh"] = "Pazeh", ["pzn"] = "Naga Para", ["qfa-adm-pro"] = "Proto-Great Andaman", ["qfa-bet-pro"] = "Proto-Be-Tai", ["qfa-cka-pro"] = "Proto-Chukotko-Kamchatka", ["qfa-hur-pro"] = "Proto-Hurro-Urartia", ["qfa-kad-pro"] = "Proto-Kadu", ["qfa-kms-pro"] = "Proto-Kam-Sui", ["qfa-kor-pro"] = "Proto-Korea", ["qfa-kra-pro"] = "Proto-Kra", ["qfa-lic-pro"] = "Proto-Hlai", ["qfa-onb-pro"] = "Proto-Be", ["qfa-ong-pro"] = "Proto-Ongan", ["qfa-tak-pro"] = "Proto-Kra-Dai", ["qfa-xgx-tuh"] = "Tuyuhun", ["qfa-xgx-tuo"] = "Tuoba", ["qfa-xgx-wuh"] = "Wuhuan", ["qfa-xgx-xbi"] = "Xianbei", ["qfa-yen-pro"] = "Proto-Yenisei", ["qfa-yuk-pro"] = "Proto-Yukaghir", ["qu"] = "Quechua", ["qua"] = "Quapaw", ["quc"] = "K'iche'", ["qui"] = "Quileute", ["qum"] = "Sipakapense", ["qun"] = "Quinault", ["quq"] = "Quinqui", ["quv"] = "Sacapulteco", ["qvy"] = "Queyu", ["qwc"] = "Quechua Klasik", ["qwe-kch"] = "Kichwa", ["qwm"] = "Kipchak", ["qwt"] = "Kwalhioqua-Tlatskanai", ["qxs"] = "Qiang Selatan", ["qya"] = "Quenya", ["qyp"] = "Quiripi", ["raa"] = "Dungmali", ["rab"] = "Chamling", ["rac"] = "Rasawa", ["rad"] = "Rade", ["raf"] = "Meohang Barat", ["rag"] = "Logooli", ["rah"] = "Rabha", ["rai"] = "Ramoaaina", ["raj"] = "Rajasthani", ["rak"] = "Tulu-Bohuai", ["ral"] = "Ralte", ["ram"] = "Canela", ["ran"] = "Riantana", ["rao"] = "Rao", ["rap"] = "Rapa Nui", ["raq"] = "Saam", ["rar"] = "Rarotongan", ["ras"] = "Tegali", ["rat"] = "Razajerdi", ["rau"] = "Raute", ["rav"] = "Sampang", ["raw"] = "Rawang", ["rax"] = "Rang", ["ray"] = "Rapa", ["raz"] = "Rahambuu", ["rbb"] = "Palaung Rumai", ["rbk"] = "Bontoc Utara", ["rbl"] = "Bikol Miraya", ["rcf"] = "Kreol Prancis Réunion", ["rdb"] = "Rudbari", ["rea"] = "Rerau", ["reb"] = "Rembong", ["ree"] = "Kayan Rejang", ["reg"] = "Kara (Tanzania)", ["rei"] = "Reli", ["rej"] = "Rejang", ["rel"] = "Rendille", ["rem"] = "Remo", ["ren"] = "Rengao", ["rer"] = "Rer Bare", ["res"] = "Reshe", ["ret"] = "Retta", ["rey"] = "Reyesano", ["rga"] = "Roria", ["rge"] = "Yunani Romani", ["rgk"] = "Rangkas", ["rgn"] = "Romagnol", ["rgr"] = "Resígaro", ["rgs"] = "Roglai Selatan", ["rgu"] = "Ringgou", ["rhg"] = "Rohingya", ["rhp"] = "Yahang", ["ria"] = "Reang", ["rif"] = "Tarifit", ["ril"] = "Riang", ["rim"] = "Nyaturu", ["rin"] = "Nungu", ["rir"] = "Ribun", ["rit"] = "Ritarungo", ["riu"] = "Riung", ["rjg"] = "Rajong", ["rji"] = "Raji", ["rjs"] = "Rajbanshi", ["rka"] = "Kraol", ["rkb"] = "Rikbaktsa", ["rkh"] = "Rakahanga-Manihiki", ["rki"] = "Rakhine", ["rkm"] = "Marka", ["rkt"] = "Kamta", ["rkw"] = "Arakwal", ["rm"] = "Romansch", ["rma"] = "Rama", ["rmb"] = "Rembarunga", ["rmc"] = "Romani Karpathia", ["rmd"] = "Denmark Traveller", ["rme"] = "Angloromani", ["rmf"] = "Romani Kalo Finlandia", ["rmg"] = "Norwegia Traveller", ["rmh"] = "Murkim", ["rmi"] = "Lomavren", ["rmk"] = "Romkun", ["rml"] = "Romani Baltik", ["rmm"] = "Roma", ["rmn"] = "Romani Balkan", ["rmo"] = "Romani Sinte", ["rmp"] = "Rempi", ["rmq"] = "Caló", ["rms"] = "Isyarat Romania", ["rmt"] = "Domari", ["rmu"] = "Romani Tavringer", ["rmv"] = "Romanova", ["rmw"] = "Romani Welsh", ["rmx"] = "Romam", ["rmy"] = "Romani Vlax", ["rmz"] = "Marma", ["rnd"] = "Ruwund", ["rng"] = "Ronga", ["rnl"] = "Ranglong", ["rnn"] = "Roon", ["rnp"] = "Rongpo", ["rnw"] = "Rungwa", ["ro"] = "Romania", ["roa-ang"] = "Angevin", ["roa-bbn"] = "Bourbonnais-Berrichon", ["roa-brg"] = "Bourguignon", ["roa-cha"] = "Champenois", ["roa-fcm"] = "Franc-Comtois", ["roa-gal"] = "Gallo", ["roa-leo"] = "Leon", ["roa-lor"] = "Lorrain", ["roa-oan"] = "Navarro-Aragon", ["roa-oca"] = "Katala Kuno", ["roa-ole"] = "Leon Kuno", ["roa-opt"] = "Galisia-Portugis Kuno", ["roa-orl"] = "Orléan", ["roa-poi"] = "Poitevin-Saintongeais", ["roa-tar"] = "Tarantino", ["roa-tou"] = "Tourangeau", ["rob"] = "Tae'", ["roc"] = "Roglai Cacgia", ["rod"] = "Rogo", ["roe"] = "Ronji", ["rof"] = "Rombo", ["rog"] = "Roglai Utara", ["rol"] = "Romblomanon", ["rom"] = "Romani", ["roo"] = "Rotokas", ["rop"] = "Kriol", ["ror"] = "Rongga", ["rou"] = "Runga", ["row"] = "Dela-Oenale", ["rpn"] = "Repanbitip", ["rpt"] = "Rapting", ["rri"] = "Ririo", ["rro"] = "Roro", ["rrt"] = "Arritinngithigh", ["rsb"] = "Romano-Serbia", ["rsl"] = "Isyarat Rusia", ["rsm"] = "Isyarat Miriwoong", ["rtc"] = "Rungtu", ["rth"] = "Ratahan", ["rtm"] = "Rotuman", ["rtw"] = "Rathawi", ["ru"] = "Rusia", ["rub"] = "Gungu", ["ruc"] = "Ruuli", ["rue"] = "Rusyn", ["ruf"] = "Luguru", ["rug"] = "Roviana", ["ruh"] = "Ruga", ["rui"] = "Rufiji", ["ruk"] = "Che", ["ruo"] = "Istro-Romania", ["rup"] = "Aromania", ["ruq"] = "Megleno-Romania", ["rut"] = "Rutul", ["ruu"] = "Lobu Lanas", ["ruy"] = "Mala (Nigeria)", ["ruz"] = "Ruma", ["rw"] = "Rwanda-Rundi", ["rwa"] = "Rawo", ["rwk"] = "Rwa", ["rwm"] = "Amba", ["rwo"] = "Rawa", ["rxd"] = "Ngardi", ["rxw"] = "Karuwali", ["ryn"] = "Amami-Oshima Utara", ["rys"] = "Yaeyama", ["ryu"] = "Okinawa", ["rzh"] = "Razihi", ["sa"] = "Sanskerta", ["saa"] = "Saba", ["sab"] = "Buglere", ["sac"] = "Fox", ["sad"] = "Sandawe", ["sae"] = "Sabanê", ["saf"] = "Safaliba", ["sah"] = "Yakut", ["sai-ajg"] = "Ajagua", ["sai-all"] = "Allentiac", ["sai-and"] = "Andoquero", ["sai-ayo"] = "Ayomán", ["sai-bae"] = "Baenan", ["sai-bag"] = "Bagua", ["sai-bet"] = "Betoi", ["sai-bor-pro"] = "Proto-Boran", ["sai-cac"] = "Cacán", ["sai-caq"] = "Caranqui", ["sai-car-pro"] = "Proto-Cariban", ["sai-cat"] = "Catacao", ["sai-cer-pro"] = "Proto-Cerrado", ["sai-chi"] = "Chirino", ["sai-chn"] = "Chaná", ["sai-chp"] = "Chapacura", ["sai-chr"] = "Charrua", ["sai-chu"] = "Churuya", ["sai-cje-pro"] = "Proto-Jê Tengah", ["sai-cmg"] = "Comechingon", ["sai-cno"] = "Chono", ["sai-cnr"] = "Cañari", ["sai-coe"] = "Coeruna", ["sai-col"] = "Colán", ["sai-cop"] = "Copallén", ["sai-crd"] = "Puri Coroado", ["sai-ctq"] = "Catuquinaru", ["sai-cul"] = "Culli", ["sai-cva"] = "Cueva", ["sai-esm"] = "Esmeralda", ["sai-ewa"] = "Ewarhuyana", ["sai-gam"] = "Gamela", ["sai-gay"] = "Gayón", ["sai-gmo"] = "Guamo", ["sai-gue"] = "Güenoa", ["sai-hau"] = "Haush", ["sai-hoc-pro"] = "Proto-Huitoto-Ocaina", ["sai-jee-pro"] = "Proto-Jê", ["sai-jko"] = "Jeikó", ["sai-jrj"] = "Jirajara", ["sai-kat"] = "Katembri", ["sai-mal"] = "Malalí", ["sai-mar"] = "Maratino", ["sai-mat"] = "Matanawi", ["sai-mcn"] = "Mocana", ["sai-men"] = "Menien", ["sai-mil"] = "Millcayac", ["sai-mlb"] = "Malibu", ["sai-msk"] = "Masakará", ["sai-muc"] = "Mucuchí", ["sai-mue"] = "Muellama", ["sai-muz"] = "Muzo", ["sai-mys"] = "Maynas", ["sai-nat"] = "Natú", ["sai-nje-pro"] = "Proto-Jê Utara", ["sai-opo"] = "Opón", ["sai-oto"] = "Otomaco", ["sai-pal"] = "Palta", ["sai-pam"] = "Pamigua", ["sai-par"] = "Paratió", ["sai-pnz"] = "Panzaleo", ["sai-prh"] = "Puruhá", ["sai-ptg"] = "Patagón", ["sai-pur"] = "Purukotó", ["sai-pyg"] = "Payaguá", ["sai-pyk"] = "Pykobjê", ["sai-qmb"] = "Quimbaya", ["sai-qtm"] = "Quitemo", ["sai-rab"] = "Rabona", ["sai-ram"] = "Ramanos", ["sai-sac"] = "Sácata", ["sai-san"] = "Sanaviron", ["sai-sap"] = "Sapará", ["sai-sec"] = "Sechura", ["sai-sin"] = "Sinúfana", ["sai-sje-pro"] = "Proto-Jê Selatan", ["sai-tab"] = "Tabancale", ["sai-tal"] = "Tallán", ["sai-tap"] = "Tapayuna", ["sai-tar-pro"] = "Proto-Taranoan", ["sai-teu"] = "Teushen", ["sai-tim"] = "Timote", ["sai-tpr"] = "Taparita", ["sai-trr"] = "Tarairiú", ["sai-wai"] = "Waitaká", ["sai-way"] = "Wayumará", ["sai-wit-pro"] = "Proto-Witotoan", ["sai-wnm"] = "Wanham", ["sai-xoc"] = "Xocó", ["sai-yao"] = "Yao (Amerika Selatan)", ["sai-yar"] = "Yarumá", ["sai-yri"] = "Yuri", ["sai-yup"] = "Yupua", ["sai-yur"] = "Yurumanguí", ["saj"] = "Sahu", ["sak"] = "Sake", ["sal-pro"] = "Proto-Salish", ["sam"] = "Aramaik Samaria", ["sao"] = "Sause", ["saq"] = "Samburu", ["sar"] = "Saraveca", ["sas"] = "Sasak", ["sat"] = "Santali", ["sau"] = "Saleman", ["sav"] = "Saafi-Saafi", ["saw"] = "Sawi", ["sax"] = "Sa", ["say"] = "Saya", ["saz"] = "Saurashtra", ["sba"] = "Ngambay", ["sbb"] = "Simbo", ["sbc"] = "Gele'", ["sbd"] = "Samo Selatan", ["sbe"] = "Saliba (Papua)", ["sbf"] = "Shabo", ["sbg"] = "Seget", ["sbh"] = "Sori-Harengan", ["sbi"] = "Seti", ["sbj"] = "Surbakhal", ["sbk"] = "Safwa", ["sbl"] = "Botolan Sambal", ["sbm"] = "Sagala", ["sbn"] = "Sindhi Bhil", ["sbo"] = "Sabüm", ["sbp"] = "Sangu (Tanzania)", ["sbq"] = "Sileibi", ["sbr"] = "Murut Sembakung", ["sbs"] = "Subiya", ["sbt"] = "Kimki", ["sbu"] = "Bhoti Stod", ["sbv"] = "Sabine", ["sbw"] = "Simba", ["sbx"] = "Seberuang", ["sby"] = "Soli", ["sbz"] = "Sara Kaba", ["sc"] = "Sardinia", ["scb"] = "Chut", ["sce"] = "Dongxiang", ["scf"] = "Kreol Prancis San Miguel", ["scg"] = "Sanggau", ["sch"] = "Sakachep", ["sci"] = "Kreol Melayu Sri Lanka", ["sck"] = "Sadri", ["scl"] = "Shina", ["scn"] = "Sisilia", ["sco"] = "Skots", ["scp"] = "Yolmo", ["scq"] = "Sa'och", ["scs"] = "Slavey Utara", ["scu"] = "Shumcho", ["scv"] = "Sheni", ["scw"] = "Sha", ["scx"] = "Sicel", ["sd"] = "Sindhi", ["sda"] = "Toraja-Sa'dan", ["sdb"] = "Shabak", ["sdc"] = "Sassarese", ["sde"] = "Surubu", ["sdf"] = "Sarli", ["sdg"] = "Savi", ["sdh"] = "Kurdi Selatan", ["sdj"] = "Suundi", ["sdk"] = "Sos Kundi", ["sdl"] = "Isyarat Arab Saudi", ["sdm"] = "Semandang", ["sdn"] = "Gallurese", ["sdo"] = "Bidayuh Bukar-Sadung", ["sdp"] = "Sherdukpen", ["sdr"] = "Sadri Oraon", ["sds"] = "Berber Tunisia", ["sdu"] = "Sarudu", ["sdv-daj-pro"] = "Proto-Daju", ["sdv-eje-pro"] = "Proto-Jebel Timur", ["sdv-nil-pro"] = "Proto-Nilotic", ["sdv-nyi-pro"] = "Proto-Nyima", ["sdv-tmn-pro"] = "Proto-Taman", ["sdx"] = "Melanau Sibu", ["se"] = "Sami Utara", ["sea"] = "Semai", ["sec"] = "Sechelt", ["sed"] = "Sedang", ["see"] = "Seneca", ["sef"] = "Senoufo Cebaara", ["seg"] = "Segeju", ["seh"] = "Sena", ["sei"] = "Seri", ["sej"] = "Sene", ["sek"] = "Sekani", ["sel-nor"] = "Selkup Utara", ["sel-pro"] = "Proto-Selkup", ["sel-sou"] = "Selkup Selatan", ["sem-amm"] = "Ammonite", ["sem-amo"] = "Amorite", ["sem-cha"] = "Chaha", ["sem-dad"] = "Dadanitic", ["sem-dum"] = "Dumaitic", ["sem-has"] = "Hasaitic", ["sem-him"] = "Himyaritic", ["sem-his"] = "Hismaic", ["sem-mhr"] = "Muher", ["sem-pro"] = "Proto-Semitik", ["sem-saf"] = "Safaitic", ["sem-srb"] = "Arab Selatan Kuno", ["sem-tay"] = "Taymanitic", ["sem-tha"] = "Thamudic", ["sem-wes-pro"] = "Proto-Semit Barat", ["sen"] = "Sénoufo Nanerigé", ["seo"] = "Suarmin", ["sep"] = "Sénoufo Sìcìté", ["seq"] = "Sénoufo Senara", ["ser"] = "Serrano", ["ses"] = "Senni Koyraboro", ["set"] = "Sentani", ["seu"] = "Serui-Laut", ["sev"] = "Senoufo Nyarafolo", ["sew"] = "Sewa Bay", ["sey"] = "Secoya", ["sez"] = "Chin Senthang", ["sfb"] = "Isyarat Belgia Prancis", ["sfm"] = "Miao Small Flowery", ["sfs"] = "Isyarat Afrika Selatan", ["sfw"] = "Sehwi", ["sg"] = "Sango", ["sga"] = "Irlandia Kuno", ["sgb"] = "Ayta Mag-Anchi", ["sgc"] = "Kipsigis", ["sgd"] = "Surigaonon", ["sge"] = "Segai", ["sgg"] = "Isyarat Swiss-Jerman", ["sgh"] = "Shughni", ["sgi"] = "Suga", ["sgk"] = "Sangkong", ["sgm"] = "Singa", ["sgp"] = "Singpho", ["sgr"] = "Sangisari", ["sgs"] = "Samogitia", ["sgt"] = "Brokpake", ["sgu"] = "Salas", ["sgw"] = "Sebat Bet Gurage", ["sgx"] = "Isyarat Sierra Leone", ["sgy"] = "Sanglechi", ["sgz"] = "Sursurunga", ["sh"] = "Serbo-Kroasia", ["sha"] = "Shall-Zwall", ["shb"] = "Ninam", ["shc"] = "Sonde", ["shd"] = "Kundal Shahi", ["she"] = "Sheko", ["shg"] = "Shua", ["shh"] = "Shoshone", ["shi"] = "Tashelhit", ["shj"] = "Shatt", ["shk"] = "Shilluk", ["shl"] = "Shendu", ["shm"] = "Shahrudi", ["shn"] = "Shan", ["sho"] = "Shanga", ["shp"] = "Shipibo-Conibo", ["shq"] = "Sala", ["shr"] = "Shi", ["shs"] = "Shuswap", ["sht"] = "Shasta", ["shu"] = "Arab Chad", ["shv"] = "Shehri", ["shw"] = "Shwai", ["shx"] = "She", ["shy"] = "Tachawit", ["shz"] = "Senoufo Syenara", ["si"] = "Sinhala", ["sia"] = "Sami Akkala", ["sib"] = "Sebop", ["sid"] = "Sidamo", ["sie"] = "Simaa", ["sif"] = "Siamou", ["sig"] = "Paasaal", ["sih"] = "Zire", ["sii"] = "Shom Peng", ["sij"] = "Numbami", ["sik"] = "Sikiana", ["sil"] = "Tumulung Sisaala", ["sim"] = "Seim", ["sio-pro"] = "Proto-Siouan", ["sip"] = "Sikkim", ["siq"] = "Sonia", ["sir"] = "Siri", ["sis"] = "Siuslaw", ["sit-bok"] = "Bokar", ["sit-cha"] = "Chairel", ["sit-gkh"] = "Gokhy", ["sit-hrs-pro"] = "Proto-Hrusish", ["sit-jap"] = "Japhug", ["sit-kha-pro"] = "Proto-Kham", ["sit-liz"] = "Lizu", ["sit-luu-pro"] = "Proto-Luish", ["sit-mor"] = "Moran", ["sit-prn"] = "Puiron", ["sit-pro"] = "Proto-Sino-Tibet", ["sit-sit"] = "Situ", ["sit-tan-pro"] = "Proto-Tani", ["sit-tgm"] = "Tangam", ["sit-tos"] = "Tosu", ["sit-tsh"] = "Tshobdun", ["sit-zbu"] = "Zbu", ["siu"] = "Sinagen", ["siv"] = "Sumariup", ["siw"] = "Siwai", ["six"] = "Sumau", ["siy"] = "Sivandi", ["siz"] = "Siwi", ["sja"] = "Epena", ["sjb"] = "Basap Sajau", ["sjd"] = "Sami Kildin", ["sje"] = "Sami Pite", ["sjg"] = "Assangori", ["sjk"] = "Sami Kemi", ["sjl"] = "Miji", ["sjm"] = "Mapun", ["sjn"] = "Sindarin", ["sjo"] = "Xibe", ["sjp"] = "Surjapuri", ["sjr"] = "Siar-Lak", ["sjs"] = "Senhaja De Srair", ["sjt"] = "Sami Ter", ["sju"] = "Sami Ume", ["sjw"] = "Shawnee", ["sk"] = "Slowakia", ["ska"] = "Skagit", ["skb"] = "Saek", ["skc"] = "Ma Manda", ["skd"] = "Miwok Sierra Selatan", ["ske"] = "Ske", ["skf"] = "Mekéns", ["skh"] = "Sikule", ["ski"] = "Sika", ["skj"] = "Seke", ["skk"] = "Sok", ["skm"] = "Sakam", ["skn"] = "Subanon Kolibugan", ["sko"] = "Seko Tengah", ["skp"] = "Sekapan", ["skq"] = "Sininkere", ["skr"] = "Saraiki", ["sks"] = "Maia", ["skt"] = "Sakata", ["sku"] = "Sakao", ["skv"] = "Skou", ["skw"] = "Kreol Belanda Skepi", ["skx"] = "Seko Padang", ["sky"] = "Sikaiana", ["skz"] = "Sekar", ["sl"] = "Slovenia", ["sla-pro"] = "Proto-Slavik", ["slc"] = "Saliba (Colombia)", ["sld"] = "Sissala", ["sle"] = "Sholaga", ["slf"] = "Isyarat Swiss-Italia", ["slg"] = "Murut Selungai", ["slh"] = "Salish Puget Sound Selatan", ["slj"] = "Salumá", ["sll"] = "Salt-Yui", ["slm"] = "Sama Pangutaran", ["sln"] = "Salinan", ["slp"] = "Lamaholot", ["slq"] = "Salchuq", ["slr"] = "Salar", ["sls"] = "Isyarat Singapura", ["slt"] = "Sila", ["slu"] = "Selaru", ["slw"] = "Sialum", ["slx"] = "Salampasu", ["sly"] = "Selayar", ["slz"] = "Ma'ya", ["sm"] = "Samoa", ["sma"] = "Sami Selatan", ["smb"] = "Simbari", ["smc"] = "Som", ["smd"] = "Sama", ["smf"] = "Auwe", ["smg"] = "Simbali", ["smh"] = "Samei", ["smi-pro"] = "Proto-Sami", ["smj"] = "Sami Lule", ["smk"] = "Bolinao", ["sml"] = "Sama Tengah", ["smm"] = "Musasa", ["smn"] = "Sami Inari", ["smp"] = "Ibrani Samaria", ["smq"] = "Samo", ["smr"] = "Simeulue", ["sms"] = "Sami Skolt", ["smt"] = "Simte", ["smu"] = "Somray", ["smv"] = "Samvedi", ["smw"] = "Sumbawa", ["smx"] = "Samba", ["smy"] = "Semnani", ["smz"] = "Simeku", ["sn"] = "Shona", ["snb"] = "Sebuyau", ["snc"] = "Sinaugoro", ["sne"] = "Bidayuh Bau", ["snf"] = "Noon", ["sng"] = "Sanga (Kongo)", ["sni"] = "Sensi", ["snj"] = "Sango Riverain", ["snk"] = "Soninke", ["snl"] = "Sangil", ["snm"] = "Ma'di Selatan", ["snn"] = "Siona", ["sno"] = "Snohomish", ["snp"] = "Siane", ["snq"] = "Sangu (Gabon)", ["snr"] = "Sihan", ["sns"] = "Nahavaq", ["snu"] = "Senggi", ["snv"] = "Sa'ban", ["snw"] = "Selee", ["snx"] = "Sam", ["sny"] = "Saniyo-Hiyewe", ["snz"] = "Kou", ["so"] = "Somali", ["soa"] = "Thai Song", ["sob"] = "Sobei", ["soc"] = "Soko", ["sod"] = "Songoora", ["soe"] = "Songomeno", ["sog"] = "Sogdian", ["soh"] = "Aka (Sudan)", ["soi"] = "Sonha", ["sok"] = "Sokoro", ["sol"] = "Solos", ["son-pro"] = "Proto-Songhay", ["soo"] = "Nsong", ["sop"] = "Songe", ["soq"] = "Kanasi", ["sor"] = "Somrai", ["sos"] = "Seenku", ["sou"] = "Thai Selatan", ["sov"] = "Sonsorolese", ["sow"] = "Sowanda", ["sox"] = "Swo", ["soy"] = "Miyobe", ["soz"] = "Temi", ["spb"] = "Sepa", ["spc"] = "Sapé", ["spd"] = "Saep", ["spe"] = "Sepa (Papua)", ["spg"] = "Sian", ["spi"] = "Saponi", ["spk"] = "Sengo", ["spl"] = "Selepet", ["spm"] = "Sepen", ["spn"] = "Sanapaná", ["spo"] = "Spokane", ["spp"] = "Supyire", ["spr"] = "Saparua", ["sps"] = "Saposa", ["spt"] = "Bhoti Spiti", ["spu"] = "Sapuan", ["spv"] = "Sambalpuri", ["spx"] = "Picene Selatan", ["spy"] = "Sabaot", ["sq"] = "Albania", ["sqa"] = "Shama-Sambuga", ["sqh"] = "Shau", ["sqj-pro"] = "Proto-Albania", ["sqk"] = "Isyarat Albania", ["sqm"] = "Suma", ["sqn"] = "Susquehannock", ["sqo"] = "Sorkhei", ["sqq"] = "Sou", ["sqr"] = "Siculo-Arab", ["sqs"] = "Isyarat Sri Lanka", ["sqt"] = "Soqotri", ["squ"] = "Squamish", ["sra"] = "Saruga", ["srb"] = "Sora", ["sre"] = "Sara", ["srf"] = "Nafi", ["srg"] = "Sulod", ["srh"] = "Sarikoli", ["sri"] = "Siriano", ["srk"] = "Murut Serudung", ["srl"] = "Isirawa", ["srm"] = "Saramaccan", ["srn"] = "Sranan Tongo", ["srq"] = "Sirionó", ["srr"] = "Serer", ["srs"] = "Tsuut'ina", ["srt"] = "Sauri", ["sru"] = "Suruí", ["srv"] = "Sorsogon Waray", ["srw"] = "Serua", ["srx"] = "Sirmauri", ["sry"] = "Sera", ["srz"] = "Shahmirzadi", ["ss"] = "Swazi", ["ssa-klk-pro"] = "Proto-Kuliak", ["ssa-kom-pro"] = "Proto-Koman", ["ssa-pro"] = "Proto-Nilo-Saharan", ["ssb"] = "Sama Selatan", ["ssc"] = "Suba-Simbiti", ["ssd"] = "Siroi", ["sse"] = "Balangingi", ["ssf"] = "Thao", ["ssg"] = "Seimat", ["ssh"] = "Arab Shihhi", ["ssi"] = "Sansi", ["ssj"] = "Sausi", ["ssk"] = "Sunam", ["ssl"] = "Sisaala Barat", ["ssm"] = "Semnam", ["sso"] = "Sissano", ["ssp"] = "Isyarat Spanyol", ["ssq"] = "So'a", ["ssr"] = "Isyarat Swiss-Prancis", ["sss"] = "Sô", ["sst"] = "Sinasina", ["ssu"] = "Susuami", ["ssv"] = "Shark Bay", ["ssx"] = "Samberigi", ["ssy"] = "Saho", ["ssz"] = "Sengseng", ["st"] = "Sotho", ["stb"] = "Subanen Utara", ["std"] = "Sentinel", ["ste"] = "Liana-Seti", ["stf"] = "Seta", ["stg"] = "Trieng", ["sth"] = "Shelta", ["sti"] = "Stieng Bulo", ["stj"] = "Samo Matya", ["stk"] = "Arammba", ["stm"] = "Setaman", ["stn"] = "Owa", ["sto"] = "Stoney", ["stp"] = "Tepehuan Tenggara", ["stq"] = "Frisia Saterland", ["str"] = "Saanich", ["sts"] = "Shumashti", ["stt"] = "Stieng Budeh", ["stu"] = "Samtao", ["stv"] = "Silt'e", ["stw"] = "Satawalese", ["sty"] = "Siberia Tatar", ["su"] = "Sunda", ["sua"] = "Sulka", ["sub"] = "Suku", ["suc"] = "Subanon Barat", ["sue"] = "Suena", ["sug"] = "Suganga", ["sui"] = "Suki", ["suk"] = "Sukuma", ["suq"] = "Suri", ["sur"] = "Mwaghavul", ["sus"] = "Susu", ["sut"] = "Subtiaba", ["suv"] = "Sulung", ["suw"] = "Sumbwa", ["sux"] = "Sumeria", ["suy"] = "Suyá", ["suz"] = "Sunwar", ["sv"] = "Swedia", ["sva"] = "Svan", ["svb"] = "Ulau-Suain", ["svc"] = "Kreol Inggris Vincent", ["sve"] = "Serili", ["svk"] = "Isyarat Slowakia", ["svm"] = "Slavomolisano", ["svs"] = "Savosavo", ["svx"] = "Skalvian", ["sw"] = "Swahili", ["swb"] = "Comorian Maore", ["swf"] = "Sere", ["swg"] = "Swabia", ["swi"] = "Sui", ["swj"] = "Sira", ["swl"] = "Isyarat Swedia", ["swm"] = "Samosa", ["swn"] = "Sokna", ["swo"] = "Shanenawa", ["swp"] = "Suau", ["swq"] = "Sharwa", ["swr"] = "Saweru", ["sws"] = "Seluwasan", ["swt"] = "Sawila", ["swu"] = "Suwawa", ["sww"] = "Sowa", ["swx"] = "Suruahá", ["swy"] = "Sarua", ["sxb"] = "Suba", ["sxc"] = "Sicanian", ["sxe"] = "Sighu", ["sxg"] = "Shixing", ["sxk"] = "Kalapuya Selatan", ["sxl"] = "Selonian", ["sxm"] = "Samre", ["sxn"] = "Sangir", ["sxo"] = "Sorothaptic", ["sxr"] = "Saaroa", ["sxs"] = "Sasaru", ["sxw"] = "Gbe Saxwe", ["sya"] = "Siang", ["syb"] = "Subanen Tengah", ["syc"] = "Suriah Klasik", ["syd-fne"] = "Nenets Hutan", ["syd-pro"] = "Proto-Samoyedic", ["syi"] = "Seki", ["syk"] = "Sukur", ["syl"] = "Sylheti", ["sym"] = "Samo Maya", ["syn"] = "Senaya", ["syo"] = "Suoy", ["sys"] = "Sinyar", ["syw"] = "Kagate", ["syx"] = "Osamayi", ["syy"] = "Isyarat Al-Sayyid Bedouin", ["sza"] = "Semelai", ["szb"] = "Ngalum", ["szc"] = "Semaq Beri", ["szd"] = "Seru", ["sze"] = "Seze", ["szg"] = "Sengele", ["szl"] = "Silesia", ["szn"] = "Sula", ["szp"] = "Suabo", ["szv"] = "Isubu", ["szw"] = "Sawai", ["szy"] = "Sakizaya", ["ta"] = "Tamil", ["taa"] = "Tanana Hilir", ["tab"] = "Tabasaran", ["tac"] = "Tarahumara Dataran", ["tad"] = "Tause", ["tae"] = "Tariana", ["taf"] = "Tapirapé", ["tag"] = "Tagoi", ["tai-pro"] = "Proto-Tai", ["tai-swe-pro"] = "Proto-Tai Barat Daya", ["taj"] = "Tamang Timur", ["tak"] = "Tala", ["tal"] = "Tal", ["tan"] = "Tangale", ["tao"] = "Yami", ["tap"] = "Taabwa", ["tar"] = "Tarahumara Tengah", ["tas"] = "Tây Bồi", ["tau"] = "Tanana Hulu", ["tav"] = "Tatuyo", ["taw"] = "Tai", ["tax"] = "Tamki", ["tay"] = "Atayal", ["taz"] = "Tocho", ["tba"] = "Aikanã", ["tbb"] = "Tapeba", ["tbc"] = "Takia", ["tbd"] = "Kaki Ae", ["tbe"] = "Tanimbili", ["tbf"] = "Mandara", ["tbg"] = "Tairora Utara", ["tbh"] = "Thurawal", ["tbi"] = "Gaam", ["tbj"] = "Tiang", ["tbk"] = "Tagbanwa Calamian", ["tbl"] = "Tboli", ["tbm"] = "Tagbu", ["tbn"] = "Tunebo Barro Negro", ["tbo"] = "Tawala", ["tbp"] = "Taworta", ["tbq-bdg-pro"] = "Proto-Bodo-Garo", ["tbq-kuk-pro"] = "Proto-Kuki-Chin", ["tbq-lal-pro"] = "Proto-Lalo", ["tbq-laz"] = "Laze", ["tbq-lob-pro"] = "Proto-Lolo-Burma", ["tbq-lol-pro"] = "Proto-Loloish", ["tbq-ngo"] = "Ngochang", ["tbq-plg"] = "Pai-lang", ["tbr"] = "Tumtum", ["tbs"] = "Tanguat", ["tbt"] = "Kitembo", ["tbu"] = "Tubar", ["tbv"] = "Tobo", ["tbw"] = "Tagbanwa", ["tbx"] = "Kapin", ["tby"] = "Tabaru", ["tbz"] = "Ditammari", ["tca"] = "Ticuna", ["tcb"] = "Tanacross", ["tcc"] = "Datooga", ["tcd"] = "Tafi", ["tce"] = "Tutchone Selatan", ["tcf"] = "Malinaltepec Tlapanec", ["tcg"] = "Tamagario", ["tch"] = "Kreol Inggris Turks dan Caicos", ["tci"] = "Wára", ["tck"] = "Tchitchege", ["tcl"] = "Taman (Myanmar)", ["tcm"] = "Tanahmerah", ["tco"] = "Taungyo", ["tcp"] = "Chin Tawr", ["tcq"] = "Kaiy", ["tcs"] = "Kreol Torres Strait", ["tct"] = "T'en", ["tcu"] = "Tarahumara Tenggara", ["tcw"] = "Totonac Tecpatlán", ["tcx"] = "Toda", ["tcy"] = "Tulu", ["tcz"] = "Chin Thado", ["tda"] = "Tagdal", ["tdb"] = "Panchpargania", ["tdc"] = "Emberá-Tadó", ["tdd"] = "Tai Nüa", ["tde"] = "Dogon Tiranige Diga", ["tdf"] = "Talieng", ["tdg"] = "Tamang Barat", ["tdh"] = "Thulung", ["tdi"] = "Tomadino", ["tdj"] = "Tajio", ["tdk"] = "Tambas", ["tdl"] = "Sur", ["tdm"] = "Taruma", ["tdn"] = "Tondano", ["tdo"] = "Teme", ["tdq"] = "Tita", ["tdr"] = "Todrah", ["tds"] = "Doutai", ["tdt"] = "Tetun Dili", ["tdu"] = "Dusun Tempasuk", ["tdv"] = "Toro", ["tdy"] = "Tadyawan", ["te"] = "Telugu", ["tea"] = "Temiar", ["teb"] = "Tetete", ["tec"] = "Terik", ["ted"] = "Tepo Krumen", ["tee"] = "Tepehua Huehuetla", ["tef"] = "Teressa", ["teg"] = "Teke-Tege", ["teh"] = "Tehuelche", ["tei"] = "Torricelli", ["tek"] = "Teke Ibali", ["tem"] = "Temne", ["ten"] = "Tama (Colombia)", ["teo"] = "Ateso", ["tep"] = "Tepecano", ["teq"] = "Temein", ["ter"] = "Tereno", ["tes"] = "Tengger", ["tet"] = "Tetum", ["teu"] = "Soo", ["tev"] = "Teor", ["tew"] = "Tewa", ["tex"] = "Tennet", ["tey"] = "Tulishi", ["tez"] = "Tetserret", ["tfi"] = "Gbe Tofin", ["tfn"] = "Dena'ina", ["tfo"] = "Tefaro", ["tfr"] = "Teribe", ["tft"] = "Ternate", ["tg"] = "Tajik", ["tga"] = "Sagalla", ["tgb"] = "Tobilung", ["tgc"] = "Tigak", ["tgd"] = "Ciwogai", ["tge"] = "Tamang Gorkha Timur", ["tgf"] = "Chali", ["tgh"] = "Kreol Inggris Tobago", ["tgi"] = "Lawunuia", ["tgn"] = "Tandaganon", ["tgo"] = "Sudest", ["tgp"] = "Tangoa", ["tgq"] = "Tring", ["tgr"] = "Tareng", ["tgs"] = "Nume", ["tgt"] = "Tagbanwa Tengah", ["tgu"] = "Tanggu", ["tgv"] = "Tingui-Boto", ["tgw"] = "Senoufo Tagwana", ["tgx"] = "Tagish", ["tgy"] = "Togoyo", ["th"] = "Thai", ["thc"] = "Tai Hang Tong", ["thd"] = "Kuuk Thaayorre", ["the"] = "Tharu Chitwania", ["thf"] = "Thangmi", ["thh"] = "Tarahumara Utara", ["thi"] = "Tai Long", ["thk"] = "Tharaka", ["thl"] = "Tharu Dangaura", ["thm"] = "Thavung", ["thn"] = "Thachanadan", ["thp"] = "Thompson", ["thq"] = "Tharu Kochila", ["thr"] = "Tharu Rana", ["ths"] = "Thakali", ["tht"] = "Tahltan", ["thu"] = "Thuri", ["thy"] = "Tha", ["ti"] = "Tigrinya", ["tic"] = "Tira", ["tif"] = "Tifal", ["tig"] = "Tigre", ["tih"] = "Murut Timugon", ["tii"] = "Tiene", ["tij"] = "Tilung", ["tik"] = "Tikar", ["til"] = "Tillamook", ["tim"] = "Timbe", ["tin"] = "Tindi", ["tio"] = "Teop", ["tip"] = "Trimuris", ["tiq"] = "Tiéfo", ["tis"] = "Itneg Masadiit", ["tit"] = "Tinigua", ["tiu"] = "Adasen", ["tiv"] = "Tiv", ["tiw"] = "Tiwi", ["tix"] = "Tiwa Selatan", ["tiy"] = "Tiruray", ["tiz"] = "Tai Hongjin", ["tja"] = "Tajuasohn", ["tjg"] = "Tunjung", ["tji"] = "Tujia Utara", ["tjl"] = "Tai Laing", ["tjm"] = "Timucua", ["tjn"] = "Tonjon", ["tjs"] = "Tujia Selatan", ["tju"] = "Tjurruru", ["tjw"] = "Chaap Wuurong", ["tk"] = "Turkmen", ["tka"] = "Truká", ["tkb"] = "Buksa", ["tkd"] = "Tukudede", ["tke"] = "Takwane", ["tkf"] = "Tukumanféd", ["tkl"] = "Tokelauan", ["tkm"] = "Takelma", ["tkn"] = "Toku-No-Shima", ["tkp"] = "Tikopia", ["tkq"] = "Tee", ["tkr"] = "Tsakhur", ["tks"] = "Ramandi", ["tkt"] = "Tharu Kathoriya", ["tku"] = "Totonac Necaxa Hulu", ["tkv"] = "Mur Pano", ["tkw"] = "Teanu", ["tkx"] = "Tangko", ["tkz"] = "Takua", ["tl"] = "Tagalog", ["tla"] = "Tepehuan Barat Daya", ["tlb"] = "Tobelo", ["tlc"] = "Totonac Misantla", ["tld"] = "Talaud", ["tlf"] = "Telefol", ["tlg"] = "Tofanma", ["tlh"] = "Klingon", ["tli"] = "Tlingit", ["tlj"] = "Talinga-Bwisi", ["tlk"] = "Taloki", ["tll"] = "Tetela", ["tlm"] = "Tolomako", ["tln"] = "Talondo'", ["tlo"] = "Talodi", ["tlp"] = "Totonac Filomena Mata-Coahuitlán", ["tlq"] = "Tai Loi", ["tlr"] = "Talise", ["tls"] = "Tambotalo", ["tlt"] = "Teluti", ["tlu"] = "Tulehu", ["tlv"] = "Taliabu", ["tlx"] = "Khehek", ["tly"] = "Talysh", ["tma"] = "Tama (Chad)", ["tmb"] = "Avava", ["tmc"] = "Tumak", ["tmd"] = "Haruai", ["tme"] = "Tremembé", ["tmf"] = "Toba-Maskoy", ["tmg"] = "Ternateño", ["tmh"] = "Tuareg", ["tmi"] = "Tutuba", ["tmj"] = "Samarokena", ["tmk"] = "Tamang Barat Laut", ["tml"] = "Tamnim Citak", ["tmm"] = "Tai Thanh", ["tmn"] = "Taman", ["tmo"] = "Temoq", ["tmq"] = "Tumleo", ["tms"] = "Tima", ["tmt"] = "Tasmate", ["tmu"] = "Iau", ["tmv"] = "Motembo", ["tmy"] = "Tami", ["tmz"] = "Tamanaku", ["tn"] = "Tswana", ["tna"] = "Tacana", ["tnb"] = "Tunebo Barat", ["tnc"] = "Tanimuca-Retuarã", ["tnd"] = "Tunebo Angosturas", ["tne"] = "Kallahan Tinoc", ["tng"] = "Tobanga", ["tnh"] = "Maiani", ["tni"] = "Tandia", ["tnk"] = "Kwamera", ["tnl"] = "Lenakel", ["tnm"] = "Tabla", ["tnn"] = "Tanna Utara", ["tno"] = "Toromono", ["tnp"] = "Whitesands", ["tnq"] = "Taíno", ["tnr"] = "Bedik", ["tns"] = "Tenis", ["tnt"] = "Tontemboan", ["tnu"] = "Tay Khang", ["tnv"] = "Tangchangya", ["tnw"] = "Tonsawang", ["tnx"] = "Tanema", ["tny"] = "Tongwe", ["tnz"] = "Ten'edn", ["to"] = "Tonga", ["tob"] = "Toba", ["toc"] = "Totonac Coyutla", ["tod"] = "Toma", ["tof"] = "Gizrra", ["tog"] = "Tonga (Malawi)", ["toh"] = "Tonga (Mozambique)", ["toi"] = "Tonga (Zambia)", ["toj"] = "Tojolabal", ["tok"] = "Toki Pona", ["tol"] = "Tolowa", ["tom"] = "Tombulu", ["too"] = "Totonac Xicotepec de Juárez", ["top"] = "Totonac Papantla", ["toq"] = "Toposa", ["tor"] = "Togbo-Vara Banda", ["tos"] = "Totonac Pegunungan", ["tou"] = "Tho", ["tov"] = "Taromi Hulu", ["tow"] = "Jemez", ["tox"] = "Tobian", ["toy"] = "Topoiyo", ["toz"] = "To", ["tpa"] = "Taupota", ["tpc"] = "Me'phaa Azoyú", ["tpe"] = "Tippera", ["tpf"] = "Tarpia", ["tpg"] = "Kula", ["tpi"] = "Tok Pisin", ["tpj"] = "Tapieté", ["tpk"] = "Tupinikin", ["tpl"] = "Me'phaa Tlacoapa", ["tpm"] = "Tampulma", ["tpn"] = "Tupinambá", ["tpo"] = "Tai Pao", ["tpp"] = "Tepehua Pisaflores", ["tpq"] = "Tukpa", ["tpr"] = "Tuparí", ["tpt"] = "Tepehua Tlachichilco", ["tpu"] = "Tampuan", ["tpv"] = "Tanapag", ["tpw"] = "Tupi Kuno", ["tpx"] = "Me'phaa Acatepec", ["tpy"] = "Trumai", ["tpz"] = "Tinputz", ["tqb"] = "Tembé", ["tql"] = "Lehali", ["tqm"] = "Turumsa", ["tqn"] = "Tenino", ["tqo"] = "Toaripi", ["tqp"] = "Tomoip", ["tqq"] = "Tunni", ["tqr"] = "Torona", ["tqt"] = "Totonac Barat", ["tqu"] = "Touo", ["tqw"] = "Tonkawa", ["tr"] = "Turki", ["tra"] = "Tirahi", ["trb"] = "Terebu", ["trc"] = "Triqui Copala", ["trd"] = "Turi", ["tre"] = "Tarangan Timur", ["trf"] = "Kreol Inggris Trinidad", ["trg"] = "Lishán Didán", ["trh"] = "Turaka", ["tri"] = "Trió", ["trj"] = "Toram", ["trk-dkh"] = "Dukhan", ["trk-oat"] = "Turki Anatolia Kuno", ["trk-pro"] = "Proto-Turkik", ["trl"] = "Skotlandia Traveller", ["trm"] = "Tregami", ["trn"] = "Trinitario", ["tro"] = "Tarao", ["trp"] = "Kokborok", ["trq"] = "Triqui San Martín Itunyoso", ["trr"] = "Taushiro", ["trs"] = "Triqui Chicahuaxtla", ["trt"] = "Tunggare", ["tru"] = "Turoyo", ["trv"] = "Taroko", ["trw"] = "Torwali", ["trx"] = "Tringgus", ["try"] = "Turung", ["trz"] = "Torá", ["ts"] = "Tsonga", ["tsa"] = "Tsaangi", ["tsb"] = "Tsamai", ["tsc"] = "Tswa", ["tsd"] = "Tsakonia", ["tse"] = "Isyarat Tunisia", ["tsf"] = "Tamang Barat Daya", ["tsg"] = "Tausug", ["tsh"] = "Tsuvan", ["tsi"] = "Tsimshian", ["tsj"] = "Tshangla", ["tsl"] = "Ts'ün-Lao", ["tsm"] = "Isyarat Turki", ["tsp"] = "Toussian Utara", ["tsq"] = "Isyarat Thai", ["tsr"] = "Akei", ["tss"] = "Isyarat Taiwan", ["tsu"] = "Tsou", ["tsv"] = "Tsogo", ["tsw"] = "Tsishingini", ["tsx"] = "Mubami", ["tsy"] = "Isyarat Tebul", ["tt"] = "Tatar", ["tta"] = "Tutelo", ["ttb"] = "Gaa", ["ttc"] = "Tektiteko", ["ttd"] = "Tauade", ["tte"] = "Bwanabwana", ["ttf"] = "Tuotomb", ["ttg"] = "Tutong", ["tth"] = "Ta'oih Hulu", ["tti"] = "Tobati", ["ttj"] = "Tooro", ["ttk"] = "Totoro", ["ttl"] = "Totela", ["ttm"] = "Tutchone Utara", ["ttn"] = "Towei", ["tto"] = "Ta'oih Hilir", ["ttp"] = "Tombelala", ["ttr"] = "Tera", ["tts"] = "Isan", ["ttt"] = "Tat", ["ttu"] = "Torau", ["ttv"] = "Titan", ["ttw"] = "Long Wat", ["tty"] = "Sikaritai", ["ttz"] = "Tsum", ["tua"] = "Wiarumus", ["tub"] = "Tübatulabal", ["tuc"] = "Mutu", ["tud"] = "Tuxá", ["tue"] = "Tuyuca", ["tuf"] = "Tunebo Tengah", ["tug"] = "Tunia", ["tuh"] = "Taulil", ["tui"] = "Tupuri", ["tuj"] = "O'Hongana Manyawa", ["tul"] = "Tula", ["tum"] = "Tumbuka", ["tun"] = "Tunica", ["tuo"] = "Tucano", ["tup-gua-pro"] = "Proto-Tupi-Guarani", ["tup-kab"] = "Kabishiana", ["tup-pro"] = "Proto-Tupian", ["tuq"] = "Tedaga", ["tus"] = "Tuscarora", ["tuu"] = "Tututni", ["tuv"] = "Turkana", ["tuw-kkl"] = "Kyakala", ["tuw-pro"] = "Proto-Tungusic", ["tuw-sol"] = "Solon", ["tux"] = "Tuxináwa", ["tuy"] = "Tugen", ["tuz"] = "Turka", ["tva"] = "Vaghua", ["tvd"] = "Tsuvadi", ["tve"] = "Te'un", ["tvg"] = "Tugu", ["tvk"] = "Ambrym Tenggara", ["tvl"] = "Tuvaluan", ["tvm"] = "Tela-Masbuar", ["tvn"] = "Tavoyan", ["tvo"] = "Tidore", ["tvs"] = "Taveta", ["tvt"] = "Naga Tutsa", ["tvu"] = "Tunen", ["tvw"] = "Sedoa", ["tvx"] = "Taivoan", ["tvy"] = "Pijin Timor", ["twa"] = "Twana", ["twb"] = "Tawbuid Barat", ["twc"] = "Teshenawa", ["twe"] = "Teiwa", ["twf"] = "Taos", ["twg"] = "Tereweng", ["twh"] = "Tai Dón", ["twm"] = "Monpa Tawang", ["twn"] = "Twendi", ["two"] = "Tswapong", ["twp"] = "Ere", ["twq"] = "Tasawaq", ["twr"] = "Tarahumara Barat Daya", ["twt"] = "Turiwára", ["twu"] = "Termanu", ["tww"] = "Tuwari", ["twy"] = "Tawoyan", ["txa"] = "Tombonuo", ["txb"] = "Tocharian B", ["txc"] = "Tsetsaut", ["txe"] = "Totoli", ["txg"] = "Tangut", ["txh"] = "Thracian", ["txi"] = "Ikpeng", ["txj"] = "Tarjumo", ["txm"] = "Tomini", ["txn"] = "Tarangan Barat", ["txo"] = "Toto", ["txq"] = "Tii", ["txr"] = "Tartessian", ["txs"] = "Tonsea", ["txt"] = "Citak", ["txu"] = "Kayapó", ["txx"] = "Tatana", ["ty"] = "Tahiti", ["tya"] = "Tauya", ["tye"] = "Kyenga", ["tyh"] = "O'du", ["tyi"] = "Teke-Tsaayi", ["tyj"] = "Tai Do", ["tyl"] = "Thu Lao", ["tyn"] = "Kombai", ["typ"] = "Kuku-Thaypan", ["tyr"] = "Tai Daeng", ["tys"] = "Sapa", ["tyt"] = "Tày Tac", ["tyu"] = "Kua", ["tyv"] = "Tuvan", ["tyx"] = "Teke-Tyee", ["tyz"] = "Tày", ["tza"] = "Isyarat Tanzania", ["tzh"] = "Tzeltal", ["tzj"] = "Tz'utujil", ["tzl"] = "Talossan", ["tzm"] = "Atlas Tamazight Tengah", ["tzn"] = "Tugun", ["tzo"] = "Tzotzil", ["tzx"] = "Tabriak", ["uam"] = "Uamué", ["uan"] = "Kuan", ["uar"] = "Tairuma", ["uba"] = "Ubang", ["ubi"] = "Ubi", ["ubl"] = "Bikol Buhi'non", ["ubr"] = "Ubir", ["ubu"] = "Umbu-Ungu", ["uby"] = "Ubykh", ["uda"] = "Uda", ["ude"] = "Udihe", ["udg"] = "Muduga", ["udi"] = "Udi", ["udj"] = "Ujir", ["udl"] = "Uldeme", ["udm"] = "Udmurt", ["udu"] = "Uduk", ["ues"] = "Kioko", ["ufi"] = "Ufim", ["ug"] = "Uighur", ["uga"] = "Ugaritic", ["ugb"] = "Kuku-Ugbanh", ["uge"] = "Ughele", ["ugn"] = "Isyarat Uganda", ["ugo"] = "Gong", ["ugy"] = "Isyarat Uruguay", ["uha"] = "Uhami", ["uhn"] = "Damal", ["uis"] = "Uisai", ["uiv"] = "Iyive", ["uji"] = "Tanjijili", ["uk"] = "Ukraina", ["uka"] = "Kaburi", ["ukg"] = "Ukuriguma", ["ukh"] = "Ukhwejo", ["ukk"] = "Muak Sa-aak", ["ukl"] = "Isyarat Ukraina", ["ukp"] = "Ukpe-Bayobiri", ["ukq"] = "Ukwa", ["uks"] = "Isyarat Kaapor", ["uku"] = "Ukue", ["ukw"] = "Ukwuani-Aboh-Ndoni", ["uky"] = "Kuuk Yak", ["ula"] = "Fungwa", ["ulb"] = "Olukumi", ["ulc"] = "Ulch", ["ule"] = "Lule", ["ulf"] = "Afra", ["uli"] = "Ulithian", ["ulk"] = "Meriam", ["ull"] = "Ullatan", ["ulm"] = "Ulumanda'", ["uln"] = "Unserdeutsch", ["ulu"] = "Uma' Lung", ["ulw"] = "Ulwa", ["uma"] = "Umatilla", ["umb"] = "Umbundu", ["umc"] = "Marrucinian", ["umd"] = "Umbindhamu", ["umg"] = "Umbuygamu", ["umi"] = "Ukit", ["umm"] = "Umon", ["umn"] = "Naga Makyan", ["umo"] = "Umotína", ["ump"] = "Umpila", ["umr"] = "Umbugarla", ["ums"] = "Pendau", ["umu"] = "Munsee", ["una"] = "Watut Utara", ["und"] = "Tidak diketahui", ["und-isa"] = "Isaurian", ["und-kas"] = "Kassite", ["und-mil"] = "Milang", ["und-mmd"] = "Mimi Decorse", ["und-mmn"] = "Mimi Nachtigal", ["und-phi"] = "Filistin", ["und-wji"] = "Jicaque Barat", ["une"] = "Uneme", ["ung"] = "Ngarinyin", ["unk"] = "Enawené-Nawé", ["unm"] = "Unami", ["unn"] = "Kurnai", ["unr"] = "Mundari", ["unu"] = "Unubahe", ["unx"] = "Munda", ["unz"] = "Kaili Unde", ["uok"] = "Uokha", ["uon"] = "Kulon", ["upi"] = "Umeda", ["upv"] = "Uripiv-Wala-Rano-Atchin", ["ur"] = "Urdu", ["ura"] = "Urarina", ["urb"] = "Urubú-Kaapor", ["urc"] = "Urningangg", ["ure"] = "Uru", ["urf"] = "Uradhi", ["urg"] = "Urigina", ["urh"] = "Urhobo", ["uri"] = "Urim", ["urj-fin-pro"] = "Proto-Finnic", ["urj-koo"] = "Komi Kuno", ["urj-kuk"] = "Kukkuzi", ["urj-kya"] = "Komi-Yazva", ["urj-mdv-pro"] = "Proto-Mordvinic", ["urj-prm-pro"] = "Proto-Permic", ["urj-pro"] = "Proto-Uralic", ["urj-ugr-pro"] = "Proto-Ugric", ["urk"] = "Urak Lawoi'", ["url"] = "Urali", ["urm"] = "Urapmin", ["urn"] = "Uruangnirin", ["uro"] = "Ura (Papua)", ["urp"] = "Uru-Pa-In", ["urr"] = "Lehalurup", ["urt"] = "Urat", ["uru"] = "Urumi", ["urv"] = "Uruava", ["urw"] = "Sop", ["urx"] = "Urimo", ["ury"] = "Orya", ["urz"] = "Uru-Eu-Wau-Wau", ["usa"] = "Usarufa", ["ush"] = "Ushojo", ["usi"] = "Usui", ["usk"] = "Usaghade", ["usp"] = "Uspanteco", ["uss"] = "Saare", ["usu"] = "Uya", ["uta"] = "Otank", ["ute"] = "Ute", ["uth"] = "Hun", ["utp"] = "Aba", ["utr"] = "Etulo", ["utu"] = "Utu", ["uum"] = "Urum", ["uun"] = "Kulon-Pazeh", ["uur"] = "Ura (Vanuatu)", ["uuu"] = "U", ["uve"] = "Uvean Barat", ["uvh"] = "Uri", ["uvl"] = "Lote", ["uwa"] = "Kuku-Uwanh", ["uya"] = "Doko-Uyanga", ["uz"] = "Uzbek", ["vaa"] = "Vaagri Booli", ["vae"] = "Vale", ["vag"] = "Vagla", ["vah"] = "Varhadi", ["vai"] = "Vai", ["vaj"] = "Sekele", ["val"] = "Vehes", ["vam"] = "Vanimo", ["van"] = "Valman", ["vao"] = "Vao", ["vap"] = "Vaiphei", ["var"] = "Huarijio", ["vas"] = "Vasavi", ["vau"] = "Vanuma", ["vav"] = "Varli", ["vay"] = "Vayu", ["vbb"] = "Babar Tenggara", ["vbk"] = "Bontoc Barat Daya", ["ve"] = "Venda", ["vec"] = "Venesia", ["ved"] = "Veddah", ["vem"] = "Vemgo-Mabas", ["veo"] = "Ventureño", ["vep"] = "Veps", ["ver"] = "Mom Jango", ["vgr"] = "Vaghri", ["vgt"] = "Isyarat Flemish", ["vi"] = "Vietnam", ["vic"] = "Kreol Virgin Islands", ["vid"] = "Vidunda", ["vif"] = "Vili", ["vig"] = "Viemo", ["vil"] = "Vilela", ["vis"] = "Vishavan", ["vit"] = "Viti", ["viv"] = "Iduna", ["vka"] = "Kariyarra", ["vki"] = "Ija-Zuba", ["vkj"] = "Kujarge", ["vkk"] = "Kaur", ["vkl"] = "Kulisusu", ["vkm"] = "Kamakan", ["vko"] = "Kodeoha", ["vkp"] = "Kreol Portugis Korlai", ["vkt"] = "Kutai Hilir", ["vku"] = "Kurrama", ["vlp"] = "Valpei", ["vls"] = "Flemish Barat", ["vma"] = "Martuthunira", ["vmb"] = "Mbabaram", ["vmc"] = "Mixtec Juxtlahuaca", ["vmd"] = "Koraga Mudu", ["vme"] = "Masela Timur", ["vmf"] = "Franconia Timur", ["vmg"] = "Minigir", ["vmh"] = "Maraghei", ["vmi"] = "Miwa", ["vmj"] = "Mixtec Ixtayutla", ["vmk"] = "Makhuwa-Shirima", ["vml"] = "Malgana", ["vmm"] = "Mixtec Mitlatongo", ["vmp"] = "Mazatec Soyaltepec", ["vmq"] = "Mixtec Soyaltepec", ["vmr"] = "Marenje", ["vmu"] = "Muluridyi", ["vmv"] = "Valley Maidu", ["vmw"] = "Makhuwa", ["vmx"] = "Mixtec Tamazola", ["vmy"] = "Mazatec Ayautla", ["vmz"] = "Mazatec Mazatlán", ["vnk"] = "Lovono", ["vnm"] = "Neve'ei", ["vnp"] = "Vunapu", ["vo"] = "Volapük", ["vor"] = "Voro", ["vot"] = "Votic", ["vra"] = "Vera'a", ["vro"] = "Võro", ["vrs"] = "Varisi", ["vrt"] = "Banam Bay", ["vsi"] = "Isyarat Moldova", ["vsl"] = "Isyarat Venezuela", ["vsv"] = "Isyarat Valencia", ["vto"] = "Vitou", ["vum"] = "Vumbu", ["vun"] = "Vunjo", ["vut"] = "Vute", ["vwa"] = "Awa (Tiongkok)", ["wa"] = "Walloon", ["waa"] = "Walla Walla", ["wab"] = "Wab", ["wac"] = "Wasco-Wishram", ["wad"] = "Wandamen", ["waf"] = "Wakoná", ["wag"] = "Wa'ema", ["wah"] = "Watubela", ["waj"] = "Waffa", ["wal"] = "Wolaytta", ["wam"] = "Massachusett", ["wan"] = "Wan", ["wao"] = "Wappo", ["wap"] = "Wapishana", ["waq"] = "Wageman", ["war"] = "Waray-Waray", ["was"] = "Washo", ["wat"] = "Kaninuwa", ["wau"] = "Wauja", ["wav"] = "Waka", ["waw"] = "Waiwai", ["wax"] = "Watam", ["way"] = "Wayana", ["waz"] = "Wampur", ["wba"] = "Warao", ["wbb"] = "Wabo", ["wbe"] = "Waritai", ["wbf"] = "Wara", ["wbh"] = "Wanda", ["wbi"] = "Wanji", ["wbj"] = "Alagwa", ["wbk"] = "Waigali", ["wbl"] = "Wakhi", ["wbm"] = "Wa", ["wbp"] = "Warlpiri", ["wbq"] = "Waddar", ["wbr"] = "Wagdi", ["wbt"] = "Wanman", ["wbv"] = "Wajarri", ["wbw"] = "Woi", ["wca"] = "Yanomámi", ["wci"] = "Gbe Waci", ["wdd"] = "Wandji", ["wdg"] = "Wadaginam", ["wdj"] = "Wadjiginy", ["wdt"] = "Wendat", ["wdu"] = "Wadjigu", ["wdy"] = "Wadjabangayi", ["wea"] = "Wewaw", ["wec"] = "Wè Barat", ["wed"] = "Wedau", ["weh"] = "Weh", ["wei"] = "Kiunum", ["wem"] = "Gbe Weme", ["weo"] = "Wemale", ["wer"] = "Weri", ["wes"] = "Pijin Kamerun", ["wet"] = "Perai", ["weu"] = "Welaung", ["wew"] = "Weyewa", ["wfg"] = "Yafi", ["wga"] = "Wagaya", ["wgb"] = "Wagawaga", ["wgg"] = "Wangganguru", ["wgi"] = "Wahgi", ["wgo"] = "Waigeo", ["wgu"] = "Wirangu", ["wgy"] = "Warrgamay", ["wha"] = "Manusela", ["whg"] = "Wahgi Utara", ["whk"] = "Kenyah Wahau", ["whu"] = "Kayan Wahau", ["wib"] = "Toussian Selatan", ["wic"] = "Wichita", ["wie"] = "Wik-Epa", ["wif"] = "Wik-Keyangan", ["wig"] = "Wik-Ngathana", ["wih"] = "Wik-Me'anha", ["wii"] = "Minidien", ["wij"] = "Wik-Iiyanh", ["wik"] = "Wikalkan", ["wil"] = "Wilawila", ["wim"] = "Wik-Mungkan", ["win"] = "Winnebago", ["wir"] = "Wiraféd", ["wiu"] = "Wiru", ["wiv"] = "Muduapa", ["wiy"] = "Wiyot", ["wja"] = "Waja", ["wji"] = "Warji", ["wka"] = "Kw'adza", ["wkb"] = "Kumbaran", ["wkd"] = "Mo", ["wkl"] = "Kalanadi", ["wku"] = "Kunduvadi", ["wkw"] = "Wakawaka", ["wky"] = "Wangkayutyuru", ["wla"] = "Walio", ["wlc"] = "Comorian Mwali", ["wle"] = "Wolane", ["wlg"] = "Kunbarlang", ["wli"] = "Waioli", ["wlk"] = "Wailaki", ["wll"] = "Wali (Sudan)", ["wlm"] = "Welsh Pertengahan", ["wlo"] = "Wolio", ["wlr"] = "Wailapa", ["wls"] = "Wallisian", ["wlu"] = "Wuliwuli", ["wlv"] = "Wichí Lhamtés Vejoz", ["wlw"] = "Walak", ["wlx"] = "Wali (Ghana)", ["wly"] = "Waling", ["wmb"] = "Wambaya", ["wmc"] = "Wamas", ["wmd"] = "Mamaindé", ["wme"] = "Wambule", ["wmh"] = "Waima'a", ["wmi"] = "Wamin", ["wmm"] = "Maiwa", ["wmn"] = "Waamwang", ["wmo"] = "Wam", ["wms"] = "Wambon", ["wmt"] = "Walmajarri", ["wmw"] = "Mwani", ["wmx"] = "Womo", ["wnb"] = "Wanambre", ["wnc"] = "Wantoat", ["wnd"] = "Wandarang", ["wne"] = "Waneci", ["wng"] = "Wanggom", ["wni"] = "Comorian Ndzwani", ["wnk"] = "Wanukaka", ["wnm"] = "Wanggamala", ["wno"] = "Wano", ["wnp"] = "Wanap", ["wnu"] = "Usan", ["wnw"] = "Wintu", ["wny"] = "Wanyi", ["wo"] = "Wolof", ["woa"] = "Tyaraity", ["wob"] = "Wè Utara", ["woc"] = "Wogeo", ["wod"] = "Wolani", ["woe"] = "Woleaian", ["wog"] = "Wogamusin", ["woi"] = "Kamang", ["wok"] = "Longto", ["wom"] = "Perema", ["won"] = "Wongo", ["woo"] = "Manombai", ["wor"] = "Woria", ["wos"] = "Hanga Hundi", ["wow"] = "Wawonii", ["wpc"] = "Wirö", ["wra"] = "Warapu", ["wrb"] = "Warluwara", ["wrg"] = "Warungu", ["wrh"] = "Wiradhuri", ["wri"] = "Wariyangga", ["wrk"] = "Garawa", ["wrl"] = "Warlmanpa", ["wrm"] = "Warumungu", ["wrn"] = "Warnang", ["wro"] = "Worora", ["wrp"] = "Waropen", ["wrr"] = "Wardaman", ["wrs"] = "Waris", ["wru"] = "Waru", ["wrv"] = "Waruna", ["wrw"] = "Gugu Warra", ["wrx"] = "Wae Rana", ["wrz"] = "Warray", ["wsa"] = "Warembori", ["wsi"] = "Wusi", ["wsk"] = "Waskia", ["wsr"] = "Owenia", ["wss"] = "Wasa", ["wsu"] = "Wasu", ["wsv"] = "Wotapuri-Katarqalai", ["wtf"] = "Watiwa", ["wth"] = "Wathaurong", ["wti"] = "Berta", ["wtk"] = "Watakataui", ["wtm"] = "Mewati", ["wtw"] = "Wotu", ["wua"] = "Wikngenchera", ["wub"] = "Wunambal", ["wud"] = "Wudu", ["wuh"] = "Wutunhua", ["wul"] = "Silimo", ["wum"] = "Wumbvu", ["wun"] = "Bungu", ["wur"] = "Wurrugu", ["wut"] = "Wutung", ["wuu"] = "Wu", ["wuv"] = "Wuvulu-Aua", ["wux"] = "Wulna", ["wuy"] = "Wauyai", ["wwa"] = "Waama", ["wwo"] = "Dorig", ["wwr"] = "Warrwa", ["www"] = "Wawa", ["wxa"] = "Waxianghua", ["wxw"] = "Wardandi", ["wya"] = "Wyandot", ["wyb"] = "Ngiyambaa", ["wyi"] = "Woiwurrung", ["wym"] = "Vilamovian", ["wyr"] = "Wayoró", ["wyy"] = "Fiji Barat", ["xaa"] = "Arab Andalusia", ["xab"] = "Sambe", ["xac"] = "Kachari", ["xad"] = "Adai", ["xae"] = "Aequian", ["xag"] = "Aghwan", ["xai"] = "Kaimbé", ["xaj"] = "Ararandewára", ["xak"] = "Maku", ["xal"] = "Kalmyk", ["xam"] = "ǀXam", ["xan"] = "Xamtanga", ["xao"] = "Khao", ["xap"] = "Apalachee", ["xaq"] = "Aquitania", ["xar"] = "Karami", ["xas"] = "Kamassian", ["xat"] = "Katawixi", ["xau"] = "Kauwera", ["xav"] = "Xavante", ["xaw"] = "Kawaiisu", ["xay"] = "Kayan Mahakam", ["xbb"] = "Burdekin Hilir", ["xbc"] = "Baktria", ["xbd"] = "Bindal", ["xbe"] = "Bigambal", ["xbg"] = "Bunganditj", ["xbi"] = "Kombio", ["xbj"] = "Birrpayi", ["xbm"] = "Breton Pertengahan", ["xbn"] = "Kenaboi", ["xbo"] = "Bulgar", ["xbp"] = "Bibbulman", ["xbr"] = "Kambera", ["xbw"] = "Kambiwá", ["xby"] = "Butchulla", ["xcb"] = "Cumbric", ["xcc"] = "Camunic", ["xce"] = "Keltiberia", ["xch"] = "Chemakum", ["xcl"] = "Armenia Kuno", ["xcm"] = "Comecrudo", ["xcn"] = "Cotoname", ["xco"] = "Khwarezmian", ["xcr"] = "Carian", ["xct"] = "Tibet Klasik", ["xcu"] = "Curonian", ["xcv"] = "Chuvan", ["xcw"] = "Coahuilteco", ["xcy"] = "Cayuse", ["xda"] = "Darkinjung", ["xdc"] = "Dacian", ["xdk"] = "Dharug", ["xdm"] = "Edomite", ["xdy"] = "Dayak Melayu", ["xeb"] = "Eblaite", ["xed"] = "Hdi", ["xeg"] = "ǁXegwi", ["xel"] = "Kelo", ["xem"] = "Kembayan", ["xep"] = "Epi-Olmec", ["xer"] = "Xerénte", ["xes"] = "Kesawai", ["xet"] = "Xetá", ["xeu"] = "Keoru-Ahia", ["xfa"] = "Faliscan", ["xga"] = "Galatia", ["xgb"] = "Gbin", ["xgd"] = "Gudang", ["xgf"] = "Gabrielino-Fernandeño", ["xgg"] = "Goreng", ["xgi"] = "Garingbal", ["xgl"] = "Galindan", ["xgm"] = "Darumbal", ["xgn-mgl"] = "Mongghul", ["xgn-mgr"] = "Mangghuer", ["xgn-pro"] = "Proto-Mongolia", ["xgn-rou"] = "Rouran", ["xgr"] = "Garza", ["xgu"] = "Unggumi", ["xgw"] = "Guwa", ["xh"] = "Xhosa", ["xha"] = "Harami", ["xhc"] = "Hunnic", ["xhd"] = "Hadrami", ["xhe"] = "Khetrani", ["xhm"] = "Khmer Pertengahan", ["xhr"] = "Hernican", ["xht"] = "Hattic", ["xhu"] = "Hurria", ["xhv"] = "Khua", ["xib"] = "Iberia", ["xii"] = "Xiri", ["xil"] = "Illyria", ["xin"] = "Xinca", ["xir"] = "Xiriâna", ["xis"] = "Kisan", ["xiv"] = "Lembah Indus", ["xiy"] = "Xipaya", ["xjb"] = "Minjungbal", ["xka"] = "Kalkoti", ["xkb"] = "Manigri-Kambolé Ede Nago", ["xkc"] = "Khoini", ["xkd"] = "Kayan Mendalam", ["xke"] = "Kereho", ["xkf"] = "Khengkha", ["xkg"] = "Kagoro", ["xki"] = "Isyarat Kenya", ["xkj"] = "Kajali", ["xkk"] = "Kaco'", ["xkl"] = "Bakung", ["xkn"] = "Kayan Sungai Kayan", ["xko"] = "Kiorr", ["xkp"] = "Kabatei", ["xkq"] = "Koroni", ["xkr"] = "Xakriabá", ["xks"] = "Kumbewaha", ["xkt"] = "Kantosi", ["xku"] = "Kaamba", ["xkv"] = "Kgalagadi", ["xkw"] = "Kembra", ["xkx"] = "Karore", ["xky"] = "Uma' Lasan", ["xkz"] = "Kurtöp", ["xla"] = "Kamula", ["xlb"] = "Loup B", ["xlc"] = "Lycia", ["xld"] = "Lydia", ["xle"] = "Lemnia", ["xlg"] = "Liguria Kuno", ["xli"] = "Liburnian", ["xlo"] = "Loup A", ["xlp"] = "Lepontic", ["xls"] = "Lusitania", ["xlu"] = "Luwia", ["xly"] = "Elymian", ["xmb"] = "Mbonga", ["xmc"] = "Makhuwa-Marrevone", ["xmd"] = "Mbudum", ["xme-ker"] = "Kermanic", ["xme-kls"] = "Kalasuri", ["xme-klt"] = "Kilit", ["xme-mid"] = "Media Pertengahan", ["xme-old"] = "Media Kuno", ["xme-ott"] = "Tati Kuno", ["xme-taf"] = "Tafreshi", ["xme-ttc-pro"] = "Proto-Tatic", ["xmf"] = "Mingrelian", ["xmg"] = "Mengaka", ["xmh"] = "Kugu-Muminh", ["xmj"] = "Majera", ["xmk"] = "Makedonia Kuno", ["xml"] = "Isyarat Malaysia", ["xmm"] = "Melayu Manado", ["xmo"] = "Morerebi", ["xmp"] = "Kuku-Mu'inh", ["xmq"] = "Kuku-Mangk", ["xmr"] = "Meroitic", ["xms"] = "Isyarat Maroko", ["xmt"] = "Matbat", ["xmu"] = "Kamu", ["xmx"] = "Maden", ["xmy"] = "Mayaguduna", ["xmz"] = "Mori Bawah", ["xna"] = "Arab Utara Kuno", ["xnb"] = "Kanakanabu", ["xnd-pro"] = "Proto-Na-Dene", ["xng"] = "Mongol Pertengahan", ["xnh"] = "Kuanhua", ["xni"] = "Ngarigu", ["xnk"] = "Nganakarti", ["xnn"] = "Kankanay Utara", ["xnr"] = "Kangri", ["xns"] = "Kanashi", ["xnt"] = "Narragansett", ["xnu"] = "Nukunul", ["xny"] = "Nyiyaparli", ["xoc"] = "O'chi'chi'", ["xod"] = "Kokoda", ["xog"] = "Soga", ["xoi"] = "Kominimung", ["xok"] = "Xokleng", ["xom"] = "Komo", ["xon"] = "Konkomba", ["xoo"] = "Xukurú", ["xop"] = "Kopar", ["xor"] = "Korubo", ["xow"] = "Kowaki", ["xpa"] = "Pirriya", ["xpb"] = "Pyemmairre", ["xpc"] = "Pecheneg", ["xpd"] = "Paredarerme", ["xpe"] = "Kpelle Liberia", ["xpf"] = "Tasmania Tenggara", ["xpg"] = "Phrygia", ["xph"] = "Tyerrernotepanner", ["xpi"] = "Pictish", ["xpj"] = "Mpalitjanh", ["xpk"] = "Kulina", ["xpl"] = "Port Sorell", ["xpm"] = "Pumpokol", ["xpn"] = "Kapinawá", ["xpo"] = "Pochutec", ["xpp"] = "Puyo-Paekche", ["xpq"] = "Mohegan-Pequot", ["xpr"] = "Parthia", ["xps"] = "Pisidian", ["xpu"] = "Punic", ["xpv"] = "Tommeginne", ["xpw"] = "Peerapper", ["xpx"] = "Toogee", ["xpy"] = "Buyeo", ["xpz"] = "Bruny Island", ["xqa"] = "Karakhanid", ["xqt"] = "Qatabanian", ["xra"] = "Krahô", ["xrb"] = "Karaboro Timur", ["xrd"] = "Gundungurra", ["xre"] = "Kreye", ["xrg"] = "Minang", ["xri"] = "Krikati-Timbira", ["xrm"] = "Armazic", ["xrn"] = "Arin", ["xrq"] = "Karranga", ["xrr"] = "Raetic", ["xrt"] = "Aranama-Tamique", ["xru"] = "Marriammu", ["xrw"] = "Karawa", ["xsa"] = "Sabaean", ["xsb"] = "Sambali", ["xsc-pro"] = "Proto-Scythia", ["xsc-sak-pro"] = "Proto-Saka", ["xsc-skw-pro"] = "Proto-Saka-Wakhi", ["xsd"] = "Sidetic", ["xse"] = "Sempan", ["xsh"] = "Shamang", ["xsi"] = "Sio", ["xsj"] = "Subi", ["xsl"] = "Slavey Selatan", ["xsm"] = "Kasem", ["xsn"] = "Sanga (Nigeria)", ["xso"] = "Solano", ["xsp"] = "Silopi", ["xsq"] = "Makhuwa-Saka", ["xsr"] = "Sherpa", ["xss"] = "Assan", ["xsu"] = "Sanumá", ["xsv"] = "Sudovian", ["xsy"] = "Saisiyat", ["xta"] = "Mixtec Alcozauca", ["xtb"] = "Mixtec Chazumba", ["xtc"] = "Kadugli", ["xtd"] = "Mixtec Diuxi-Tilantongo", ["xte"] = "Ketengban", ["xth"] = "Yitha Yitha", ["xti"] = "Mixtec Sinicahua", ["xtj"] = "Mixtec San Juan Teita", ["xtl"] = "Mixtec Tijaltepec", ["xtm"] = "Mixtec Magdalena Peñasco", ["xtn"] = "Mixtec Tlaxiaco Utara", ["xto"] = "Tocharian A", ["xtp"] = "Mixtec San Miguel Piedras", ["xtq"] = "Tumshuqese", ["xtr"] = "Tripuri Awal", ["xts"] = "Mixtec Sindihui", ["xtt"] = "Mixtec Tacahua", ["xtu"] = "Mixtec Cuyamecalco", ["xtv"] = "Thawa", ["xtw"] = "Tawandê", ["xty"] = "Mixtec Yoloxochitl", ["xtz"] = "Tasmania", ["xua"] = "Kurumba Alu", ["xub"] = "Kurumba Betta", ["xud"] = "Umiida", ["xug"] = "Kunigami", ["xuj"] = "Kurumba Jennu", ["xul"] = "Ngunawal", ["xum"] = "Umbrian", ["xun"] = "Unggaranggu", ["xuo"] = "Kuo", ["xup"] = "Umpqua Hulu", ["xur"] = "Urartian", ["xut"] = "Kuthant", ["xuu"] = "Khwe", ["xve"] = "Venetic", ["xvn"] = "Vandalic", ["xvo"] = "Volscian", ["xvs"] = "Vestinian", ["xwa"] = "Kwaza", ["xwc"] = "Woccon", ["xwd"] = "Wadi Wadi", ["xwe"] = "Gbe Xwela", ["xwg"] = "Kwegu", ["xwj"] = "Wajuk", ["xwk"] = "Wangkumara", ["xwl"] = "Gbe Xwla Barat", ["xwo"] = "Written Oirat", ["xwr"] = "Kwerba Mamberamo", ["xww"] = "Wemba-Wemba", ["xxb"] = "Boro", ["xxk"] = "Ke'o", ["xxm"] = "Minkin", ["xxr"] = "Koropó", ["xxt"] = "Tambora", ["xya"] = "Yaygir", ["xyb"] = "Yandjibara", ["xyl"] = "Yalakalore", ["xyt"] = "Mayi-Thakurti", ["xyy"] = "Yorta Yorta", ["xzh"] = "Zhang-Zhung", ["xzm"] = "Zemgalian", ["xzp"] = "Zapotec Kuno", ["yaa"] = "Yaminahua", ["yab"] = "Yuhup", ["yac"] = "Yali Lembah Pass", ["yad"] = "Yagua", ["yae"] = "Pumé", ["yaf"] = "Yaka", ["yag"] = "Yámana", ["yah"] = "Yazghulami", ["yai"] = "Yagnobi", ["yaj"] = "Banda-Yangere", ["yak"] = "Yakima", ["yal"] = "Yalunka", ["yam"] = "Yamba", ["yan"] = "Mayangna", ["yao"] = "Yao", ["yap"] = "Yapese", ["yaq"] = "Yaqui", ["yar"] = "Yabarana", ["yas"] = "Gunu", ["yat"] = "Yambeta", ["yau"] = "Yuwana", ["yav"] = "Yangben", ["yaw"] = "Yawalapití", ["yay"] = "Agwagwune", ["yaz"] = "Lokaa", ["yba"] = "Yala", ["ybb"] = "Yemba", ["ybe"] = "Yugur Barat", ["ybh"] = "Yakkha", ["ybi"] = "Yamphu", ["ybj"] = "Hasha", ["ybk"] = "Bokha", ["ybl"] = "Yukuben", ["ybm"] = "Yaben", ["ybn"] = "Yabaâna", ["ybo"] = "Yabong", ["ybx"] = "Yawiyo", ["yby"] = "Yaweyuha", ["ych"] = "Chesu", ["ycl"] = "Lolopo", ["ycn"] = "Yucuna", ["ycp"] = "Chepya", ["ycr"] = "Kreol Yilan", ["yda"] = "Yanda", ["yde"] = "Yangum Dey", ["ydg"] = "Yidgha", ["ydk"] = "Yoidik", ["yea"] = "Ravula", ["yec"] = "Yeniche", ["yee"] = "Yimas", ["yei"] = "Yeni", ["yej"] = "Yevanic", ["yen"] = "Yendang", ["yer"] = "Tarok", ["yes"] = "Yeskwa", ["yet"] = "Yetfa", ["yeu"] = "Yerukula", ["yev"] = "Yapunda", ["yey"] = "Yeyi", ["ygi"] = "Yiningayi", ["ygl"] = "Yangum Gel", ["ygm"] = "Yagomi", ["ygp"] = "Gepo", ["ygr"] = "Yagaria", ["ygs"] = "Isyarat Yolngu", ["ygu"] = "Yugul", ["ygw"] = "Yagwoia", ["yha"] = "Baha", ["yhl"] = "Phowa Hlepho", ["yi"] = "Yiddish", ["yia"] = "Yinggarda", ["yif"] = "Ache", ["yig"] = "Nasu Wusa", ["yii"] = "Yidiny", ["yij"] = "Yindjibarndi", ["yik"] = "Lalo Dongshanba", ["yil"] = "Yindjilandji", ["yim"] = "Naga Yimchungru", ["yin"] = "Yinchia", ["yip"] = "Pholo", ["yiq"] = "Miqie", ["yir"] = "Awyu Utara", ["yis"] = "Yis", ["yit"] = "Lalu Timur", ["yiu"] = "Awu", ["yiv"] = "Nisu Utara", ["yix"] = "Yi Axi", ["yiy"] = "Yir-Yoront", ["yiz"] = "Azhe", ["yka"] = "Yakan", ["ykg"] = "Yukaghir Utara", ["ykh"] = "Mongol Khamnigan", ["yki"] = "Yoke", ["ykk"] = "Yakaikeke", ["ykl"] = "Khlula", ["ykm"] = "Kap", ["ykn"] = "Kua-nsi", ["yko"] = "Yasa", ["ykr"] = "Yekora", ["ykt"] = "Kathu", ["yku"] = "Kuamasi", ["yky"] = "Yakoma", ["yla"] = "Yaul", ["ylb"] = "Yaleba", ["yle"] = "Yele", ["ylg"] = "Yelogu", ["yli"] = "Yali Angguruk", ["yll"] = "Yil", ["ylm"] = "Limi", ["yln"] = "Langnian Buyang", ["ylo"] = "Yi Naluo", ["ylr"] = "Yalarnnga", ["ylu"] = "Aribwaung", ["yly"] = "Nyâlayu", ["ymb"] = "Yambes", ["ymc"] = "Muji Selatan", ["ymd"] = "Muda", ["yme"] = "Yameo", ["ymg"] = "Yamongeri", ["ymh"] = "Mili", ["ymi"] = "Moji", ["ymk"] = "Makwe", ["yml"] = "Iamalele", ["ymm"] = "Maay", ["ymn"] = "Sunum", ["ymo"] = "Mon Yangum", ["ymp"] = "Yamap", ["ymq"] = "Muji Qila", ["ymr"] = "Malasar", ["yms"] = "Mysian", ["ymx"] = "Muji Utara", ["ymz"] = "Muzi", ["yna"] = "Aluo", ["ynd"] = "Yandruwandha", ["yne"] = "Lang'e", ["yng"] = "Yango", ["ynk"] = "Naukanski", ["ynl"] = "Yangulam", ["ynn"] = "Yana", ["yno"] = "Yong", ["yns"] = "Yansi", ["ynu"] = "Yahuna", ["yo"] = "Yoruba", ["yob"] = "Yoba", ["yog"] = "Yogad", ["yoi"] = "Yonaguni", ["yol"] = "Yola", ["yom"] = "Yombe", ["yon"] = "Yongkom", ["yox"] = "Yoron", ["yoy"] = "Yoy", ["ypa"] = "Phala", ["ypb"] = "Phowa Labo", ["ypg"] = "Phola", ["yph"] = "Phupha", ["ypk-pro"] = "Proto-Yupik", ["ypm"] = "Phuma", ["ypn"] = "Phowa Ani", ["ypo"] = "Alo Phola", ["ypp"] = "Phupa", ["ypz"] = "Phuza", ["yra"] = "Yerakai", ["yrb"] = "Yareba", ["yre"] = "Yaouré", ["yri"] = "Yarí", ["yrk"] = "Nenets Tundra", ["yrl"] = "Nheengatu", ["yrn"] = "Yerong", ["yro"] = "Yaroamë", ["yrw"] = "Yarawata", ["yry"] = "Yarluyandi", ["ysc"] = "Jassic", ["ysd"] = "Samatao", ["ysg"] = "Sonaga", ["ysl"] = "Isyarat Yugoslavia", ["ysn"] = "Sani", ["yso"] = "Nisi", ["ysp"] = "Lolopo Selatan", ["ysr"] = "Sirenik", ["yss"] = "Yessan-Mayo", ["ysy"] = "Sanie", ["yta"] = "Talu", ["ytl"] = "Tanglang", ["ytp"] = "Thopho", ["ytw"] = "Yout Wam", ["yty"] = "Yatay", ["yua"] = "Maya Yucatec", ["yub"] = "Yugambal", ["yuc"] = "Yuchi", ["yue"] = "Kanton", ["yuf"] = "Havasupai-Walapai-Yavapai", ["yug"] = "Yug", ["yui"] = "Yurutí", ["yuj"] = "Karkar-Yuri", ["yuk"] = "Yuki", ["yul"] = "Yulu", ["yum"] = "Yuma", ["yun"] = "Bena", ["yup"] = "Yukpa", ["yuq"] = "Yuqui", ["yur"] = "Yurok", ["yut"] = "Yopno", ["yuw"] = "Yau Finisterre", ["yux"] = "Yukaghir Selatan", ["yuy"] = "Yugur Timur", ["yuz"] = "Yuracare", ["yva"] = "Yawa", ["yvt"] = "Yavitero", ["ywa"] = "Kalou", ["ywg"] = "Yinhawangka", ["ywl"] = "Lalu Barat", ["ywn"] = "Yawanawa", ["ywq"] = "Nasu", ["ywr"] = "Yawuru", ["ywt"] = "Lalo Xishanba", ["ywu"] = "Nasu Wumeng", ["yww"] = "Yawarawarga", ["yxa"] = "Mayawali", ["yxg"] = "Yagara", ["yxl"] = "Yarli", ["yxm"] = "Yinwum", ["yxu"] = "Yuyu", ["yxy"] = "Yabula Yabula", ["yyu"] = "Yau Torricelli", ["yyz"] = "Ayizi", ["yzg"] = "E'ma Buyang", ["yzk"] = "Zokhuo", ["za"] = "Zhuang", ["zaa"] = "Zapotec Sierra de Juárez", ["zab"] = "Zapotec San Juan Guelavía", ["zac"] = "Zapotec Ocotlán", ["zad"] = "Zapotec Cajonos", ["zae"] = "Zapotec Yareni", ["zaf"] = "Zapotec Ayoquesco", ["zag"] = "Zaghawa", ["zah"] = "Zangwal", ["zai"] = "Zapotec Isthmus", ["zaj"] = "Zaramo", ["zak"] = "Zanaki", ["zal"] = "Zauzou", ["zam"] = "Zapotec Mahuatlán Tengah", ["zao"] = "Zapotec Ozolotepec", ["zap"] = "Zapotec", ["zaq"] = "Zapotec Aloápam", ["zar"] = "Zapotec Rincón", ["zas"] = "Zapotec Santo Domingo Albarradas", ["zat"] = "Zapotec Tabaa", ["zau"] = "Zangskari", ["zav"] = "Zapotec Yatzachi", ["zaw"] = "Zapotec Mitla", ["zax"] = "Zapotec Xadani", ["zay"] = "Zayse-Zergulla", ["zaz"] = "Zari", ["zbt"] = "Batui", ["zca"] = "Zapotec Coatecas Altas", ["zdj"] = "Comorian Ngazidja", ["zea"] = "Zealandic", ["zeg"] = "Zenag", ["zen"] = "Zenaga", ["zga"] = "Kinga", ["zgh"] = "Maroko Amazigh", ["zgr"] = "Magori", ["zh"] = "Tionghoa", ["zhb"] = "Zhaba", ["zhi"] = "Zhire", ["zhn"] = "Zhuang Nong", ["zhw"] = "Zhoa", ["zhx-min-pro"] = "Proto-Min", ["zhx-sht"] = "Tuhua Shaozhou", ["zhx-tai"] = "Taishan", ["zhx-teo"] = "Teochew", ["zia"] = "Zia", ["zib"] = "Isyarat Zimbabwe", ["zik"] = "Zimakani", ["zil"] = "Zialo", ["zim"] = "Mesme", ["zin"] = "Zinza", ["zir"] = "Ziriya", ["ziw"] = "Zigula", ["ziz"] = "Zizilivakan", ["zka"] = "Kaimbulawa", ["zkb"] = "Koibal", ["zkg"] = "Goguryeo", ["zkh"] = "Turkik Khorezmian", ["zkk"] = "Karankawa", ["zko"] = "Kott", ["zkp"] = "São Paulo Kaingáng", ["zkr"] = "Zakhring", ["zkt"] = "Khitan", ["zku"] = "Kaurna", ["zkv"] = "Krevinian", ["zkz"] = "Khazar", ["zle-ono"] = "Novgorod Kuno", ["zle-ort"] = "Ruthenia Kuno", ["zlw-ocs"] = "Ceko Kuno", ["zlw-opl"] = "Polandia Kuno", ["zlw-pom-pro"] = "Proto-Pomerania", ["zlw-slv"] = "Slovincian", ["zma"] = "Manda (Australia)", ["zmb"] = "Zimba", ["zmc"] = "Margany", ["zmd"] = "Maridan", ["zme"] = "Mangerr", ["zmf"] = "Mfinu", ["zmg"] = "Ke Marti", ["zmh"] = "Makolkol", ["zmi"] = "Melayu Negeri Sembilan", ["zmj"] = "Maridjabin", ["zmk"] = "Mandandanyi", ["zml"] = "Madngele", ["zmm"] = "Marimanindji", ["zmn"] = "Mbangwe", ["zmo"] = "Molo", ["zmp"] = "Mbuun", ["zmq"] = "Mituku", ["zmr"] = "Maranungku", ["zms"] = "Mbesa", ["zmt"] = "Maringarr", ["zmu"] = "Muruwari", ["zmv"] = "Mbariman-Gudhinma", ["zmw"] = "Mbo (Kongo)", ["zmx"] = "Bomitaba", ["zmy"] = "Mariyedi", ["zmz"] = "Mbandja", ["zna"] = "Gula Zan", ["zne"] = "Zande", ["zng"] = "Mang", ["znk"] = "Manangkari", ["zns"] = "Mangas", ["zoc"] = "Zoque Copainalá", ["zoh"] = "Zoque Chimalapa", ["zom"] = "Zou", ["zoo"] = "Zapotec Asunción Mixtepec", ["zoq"] = "Zoque Tabasco", ["zor"] = "Zoque Rayón", ["zos"] = "Zoque Francisco León", ["zpa"] = "Zapotec Lachiguiri", ["zpb"] = "Zapotec Yautepec", ["zpc"] = "Zapotec Choapan", ["zpd"] = "Zapotec Ixtlán Tenggara", ["zpe"] = "Zapotec Petapa", ["zpf"] = "Zapotec San Pedro Quiatoni", ["zpg"] = "Zapotec Guevea de Humboldt", ["zph"] = "Zapotec Totomachapan", ["zpi"] = "Zapotec Santa María Quiegolani", ["zpj"] = "Zapotec Quiavicuzas", ["zpk"] = "Zapotec Tlacolulita", ["zpl"] = "Zapotec Lachixío", ["zpm"] = "Zapotec Mixtepec", ["zpn"] = "Zapotec Santa Inés Yatzechi", ["zpo"] = "Zapotec Amatlán", ["zpp"] = "Zapotec El Alto", ["zpq"] = "Zapotec Zoogocho", ["zpr"] = "Zapotec Santiago Xanica", ["zps"] = "Zapotec Coatlán", ["zpt"] = "Zapotec San Vicente Coatlán", ["zpu"] = "Zapotec Yalálag", ["zpv"] = "Zapotec Chichicapan", ["zpw"] = "Zapotec Zaniza", ["zpx"] = "Zapotec San Baltazar Loxicha", ["zpy"] = "Zapotec Mazaltepec", ["zpz"] = "Zapotec Texmelucan", ["zra"] = "Kaya", ["zrg"] = "Mirgan", ["zrn"] = "Zirenkel", ["zro"] = "Záparo", ["zrs"] = "Mairasi", ["zsa"] = "Sarasira", ["zsk"] = "Kaskean", ["zsl"] = "Isyarat Zambia", ["zsr"] = "Zapotec Rincon Selatan", ["zsu"] = "Sukurum", ["zte"] = "Zapotec Elotepec", ["ztg"] = "Zapotec Xanaguía", ["ztl"] = "Zapotec Lapaguía-Guivini", ["ztm"] = "Zapotec San Agustín Mixtepec", ["ztn"] = "Zapotec Santa Catarina Albarradas", ["ztp"] = "Zapotec Loxicha", ["ztq"] = "Zapotec Quioquitani-Quierí", ["zts"] = "Zapotec Tilquiapan", ["ztt"] = "Zapotec Tejalapan", ["ztu"] = "Zapotec San Pablo Güilá", ["ztx"] = "Zapotec Zaachila", ["zty"] = "Zapotec Yatee", ["zu"] = "Zulu", ["zua"] = "Zeem", ["zuh"] = "Tokano", ["zum"] = "Kumzari", ["zun"] = "Zuni", ["zuy"] = "Zumaya", ["zwa"] = "Zay", ["zyp"] = "Zyphe", ["zza"] = "Zazaki", ["zzj"] = "Zhuang Zuojiang", } local protoLangs = { ["ine-pro"] = true, ["map-pro"] = true, ["PAN"] = true, ["phi-pro"] = true, ["PMP"] = true, ["poz-pro"] = true, ["poz-mly-pro"] = true } -- Interwiki table local interwikis = { aa = true, ab = true, af = true, ak = true, am = true, an = true, ang = true, ar = true, as = true, ast = true, av = true, ay = true, az = true, bcl = true, be = true, bew = true, bg = true, bh = true, bi = true, bjn = true, blk = true, bm = true, bn = true, bo = true, br = true, bs = true, btm = true, ca = true, ch = true, chr = true, ckb = true, co = true, cr = true, cs = true, csb = true, cy = true, da = true, de = true, diq = true, dv = true, dz = true, el = true, en = true, eo = true, es = true, et = true, eu = true, fa = true, fi = true, fj = true, fo = true, fr = true, fy = true, ga = true, gd = true, gl = true, gn = true, gom = true, gor = true, gu = true, guw = true, gv = true, ha = true, he = true, hi = true, hif = true, hr = true, hsb = true, hu = true, hy = true, ia = true, ie = true, ig = true, ik = true, ["io"] = true, ["is"] = true, it = true, iu = true, ja = true, jbo = true, jv = true, ka = true, kaa = true, kbd = true, kcg = true, kk = true, kl = true, km = true, kn = true, ko = true, ks = true, ku = true, kw = true, ky = true, la = true, lb = true, li = true, lmo = true, ln = true, lo = true, lt = true, lv = true, mad = true, mg = true, mh = true, mi = true, ["min"] = true, mk = true, ml = true, mn = true, mni = true, mnw = true, mr = true, ms = true, mt = true, my = true, na = true, nah = true, nds = true, ne = true, nia = true, nl = true, nn = true, no = true, oc = true, om = true, ["or"] = true, pa = true, pi = true, pl = true, pnb = true, ps = true, pt = true, qu = true, rm = true, rn = true, ro = true, ru = true, rw = true, sa = true, sat = true, sc = true, scn = true, sd = true, sg = true, sh = true, shn = true, shy = true, si = true, sk = true, skr = true, sl = true, sm = true, sn = true, so = true, sq = true, sr = true, ss = true, st = true, su = true, sv = true, sw = true, ta = true, tcy = true, te = true, tg = true, th = true, ti = true, tk = true, tl = true, tn = true, to = true, tpi = true, tr = true, ts = true, tt = true, tw = true, ug = true, uk = true, ur = true, uz = true, vec = true, vi = true, vo = true, wa = true, wo = true, xh = true, yi = true, yo = true, za = true, zh = true, ["zh-min-nan"] = true, zu = true, -- Mapped codes mly = "ms", msa = "ms", msi = "ms", zlm = "ms", zsm = "ms", ["nan-hbl"] = "zh-min-nan" } -- Return interwiki link function p.getInterwikiLink(lang, title) local targetLang = interwikis[lang] if targetLang == nil then return lang elseif targetLang == true then return string.format("[[:%s:%s|%s]]", lang, title, lang) else return string.format("[[:%s:%s|%s]]", targetLang, title, lang) end end -- Get full language name (returns nil if invalid) function p.getLangName(frame) local args = frame.args local code = mw.text.trim(args[1] or "") local nocap = args.nocap or "" local name = langNames[code] if not name then return nil end local prefix = "" -- Check if code is a language family local familyObj = Families.getByCode(code) if familyObj then prefix = "Rumpun bahasa " elseif code ~= "mul" then prefix = "Bahasa " end local fullName = prefix .. name if nocap == "1" and mw.ustring.len(fullName) > 0 then local first = mw.ustring.sub(fullName, 1, 1) local rest = mw.ustring.sub(fullName, 2) fullName = mw.ustring.lower(first) .. rest end return fullName end function p.getLangNameByCode(code, nocap) code = mw.text.trim(code or "") nocap = nocap or "" local name = langNames[code] if not name then return nil end local prefix = "" local familyObj = Families.getByCode(code) if familyObj then prefix = "Rumpun bahasa " elseif code ~= "mul" then prefix = "Bahasa " end local fullName = prefix .. name if nocap == "1" and mw.ustring.len(fullName) > 0 then local first = mw.ustring.sub(fullName, 1, 1) local rest = mw.ustring.sub(fullName, 2) fullName = mw.ustring.lower(first) .. rest end return fullName end -- Get language code (returns nil if invalid) function p.getLangCode(frame) local code = mw.text.trim((frame.args and frame.args[1]) or "") if langNames[code] then return code else return nil end end function p.getLangCodeByCode(code) code = mw.text.trim(code or "") if langNames[code] then return code end return nil end -- Expose tables p.protoLangs = protoLangs p.langNames = langNames p.interwikis = interwikis return p mznr3dgogkptoq5ov67usvctqcggb9e 7247310 7247298 2026-07-11T02:56:21Z Swarabakti 2526161 7247310 Scribunto text/plain local Families = require("Module:Wt/kge/families") local p = {} local langNames = { ["mul"] = "Lintas bahasa", -- Kode bahasa ["aa"] = "Afar", ["aaa"] = "Ghotuo", ["aab"] = "Alumu-Tesu", ["aac"] = "Ari", ["aad"] = "Amal", ["aaf"] = "Aranadan", ["aag"] = "Ambrak", ["aah"] = "Arapesh Abu'", ["aai"] = "Arifama-Miniafia", ["aak"] = "Ankave", ["aal"] = "Afade", ["aan"] = "Anambé", ["aap"] = "Arára Pará", ["aaq"] = "Penobscot", ["aas"] = "Aasax", ["aau"] = "Abau", ["aav-khs-pro"] = "Proto-Khasi", ["aav-nic-pro"] = "Proto-Nikobar", ["aav-pkl-pro"] = "Proto-Pnar-Khasi-Lyngngam", ["aav-pro"] = "Proto-Austroasiatik", ["aaw"] = "Solong", ["aax"] = "Mandobo Atas", ["aaz"] = "Amarasi", ["ab"] = "Abkhaz", ["aba"] = "Abé", ["abb"] = "Bankon", ["abc"] = "Ayta Ambala", ["abd"] = "Agta Camarines Norte", ["abe"] = "Abenaki", ["abf"] = "Abai Sungai", ["abg"] = "Abaga", ["abh"] = "Arab Tajik", ["abi"] = "Abidji", ["abj"] = "Aka-Bea", ["abl"] = "Lampung Nyo", ["abm"] = "Abanyom", ["abn"] = "Abua", ["abo"] = "Abon", ["abp"] = "Ayta Abenlen", ["abq"] = "Abaza", ["abr"] = "Abron", ["abs"] = "Melayu Ambon", ["abt"] = "Ambulas", ["abu"] = "Abure", ["abv"] = "Arab Baharna", ["abw"] = "Pal", ["abx"] = "Inabaknon", ["aby"] = "Aneme Wake", ["abz"] = "Abui", ["aca"] = "Achagua", ["acb"] = "Áncá", ["acd"] = "Gikyode", ["ace"] = "Aceh", ["ach"] = "Acholi", ["aci"] = "Aka-Cari", ["ack"] = "Aka-Kora", ["acl"] = "Akar-Bale", ["acm"] = "Arab Irak", ["acn"] = "Achang", ["acp"] = "Acipa Timur", ["acr"] = "Achi", ["acs"] = "Acroá", ["acu"] = "Achuar", ["acv"] = "Achumawi", ["acw"] = "Arab Hijaz", ["acx"] = "Arab Oman", ["acy"] = "Arab Siprus", ["acz"] = "Acheron", ["ada"] = "Adangme", ["adb"] = "Adabe", ["add"] = "Dzodinka", ["ade"] = "Adele", ["adf"] = "Arab Dhofar", ["adg"] = "Andegerebinha", ["adh"] = "Adhola", ["adi"] = "Adi", ["adj"] = "Adioukrou", ["adl"] = "Galo", ["adn"] = "Adang", ["ado"] = "Abu", ["adp"] = "Adap", ["adq"] = "Adangbe", ["adr"] = "Adonara", ["ads"] = "Isyarat Adamorobe", ["adt"] = "Adnyamathanha", ["adu"] = "Aduge", ["adw"] = "Amondawa", ["ady"] = "Adyghe", ["adz"] = "Adzera", ["ae"] = "Avestan", ["aea"] = "Areba", ["aeb"] = "Arab Tunisia", ["aed"] = "Isyarat Argentina", ["aee"] = "Pashayi Timur Laut", ["aek"] = "Haeke", ["ael"] = "Ambele", ["aem"] = "Arem", ["aen"] = "Isyarat Armenia", ["aeq"] = "Aer", ["aer"] = "Arrernte Timur", ["aes"] = "Alsea", ["aeu"] = "Akeu", ["aew"] = "Ambakich", ["aey"] = "Amele", ["aez"] = "Aeka", ["af"] = "Afrikaans", ["afa-pro"] = "Proto-Afroasiatik", ["afb"] = "Arab Teluk", ["afd"] = "Andai", ["afe"] = "Putukwam", ["afg"] = "Isyarat Afghan", ["afh"] = "Afrihili", ["afi"] = "Akrukay", ["afk"] = "Nanubae", ["afn"] = "Defaka", ["afo"] = "Eloyi", ["afp"] = "Tapei", ["afs"] = "Kreol Afro-Seminole", ["aft"] = "Afitti", ["afu"] = "Awutu", ["afz"] = "Obokuitai", ["aga"] = "Aguano", ["agb"] = "Legbo", ["agc"] = "Agatu", ["agd"] = "Agarabi", ["age"] = "Angal", ["agf"] = "Arguni", ["agg"] = "Angor", ["agh"] = "Ngelima", ["agi"] = "Agariya", ["agj"] = "Argobba", ["agk"] = "Agta Isarog", ["agl"] = "Fembe", ["agm"] = "Angaataha", ["agn"] = "Agutaynen", ["ago"] = "Tainae", ["agq"] = "Aghem", ["agr"] = "Aguaruna", ["ags"] = "Esimbi", ["agt"] = "Agta Cagayan Tengah", ["agu"] = "Aguacateca", ["agv"] = "Agta Remontado", ["agw"] = "Kahua", ["agx"] = "Aghul", ["agy"] = "Alta Selatan", ["agz"] = "Agta Mount Iriga", ["aha"] = "Ahanta", ["ahb"] = "Axamb", ["ahg"] = "Qimant", ["ahh"] = "Aghu", ["ahi"] = "Aizi Tiagbamrin", ["ahk"] = "Akha", ["ahl"] = "Igo", ["ahm"] = "Aizi Mobumrin", ["ahn"] = "Àhàn", ["aho"] = "Ahom", ["ahp"] = "Aizi Aproumu", ["ahr"] = "Ahirani", ["ahs"] = "Ashe", ["aht"] = "Ahtna", ["aia"] = "Arosi", ["aib"] = "Aynu", ["aic"] = "Ainbai", ["aid"] = "Alngith", ["aie"] = "Amara", ["aif"] = "Agi", ["aig"] = "Kreol Inggris Antigua dan Barbuda", ["aih"] = "Ai-Cham", ["aii"] = "Neo-Aramaik Asyur", ["aij"] = "Lishanid Noshan", ["aik"] = "Ake", ["ail"] = "Aimele", ["aim"] = "Aimol", ["ain"] = "Ainu", ["aio"] = "Aiton", ["aip"] = "Burumakok", ["air"] = "Airoran", ["ait"] = "Arikem", ["aiw"] = "Aari", ["aix"] = "Aighon", ["aiy"] = "Ali", ["aja"] = "Aja", ["ajg"] = "Adja", ["aji"] = "Ajië", ["ajn"] = "Andajin", ["ajp"] = "Arab Syam Selatan", ["ajw"] = "Ajawa", ["ajz"] = "Karbi Amri", ["ak"] = "Akan", ["akb"] = "Angkola", ["akc"] = "Mpur", ["akd"] = "Ukpet-Ehom", ["ake"] = "Akawaio", ["akf"] = "Akpa", ["akg"] = "Anakalangu", ["akh"] = "Angal Heneng", ["aki"] = "Aiome", ["akj"] = "Jeru", ["akk"] = "Akkad", ["akl"] = "Aklanon", ["akm"] = "Aka-Bo", ["ako"] = "Akurio", ["akp"] = "Siwu", ["akq"] = "Ak", ["akr"] = "Araki", ["aks"] = "Akaselem", ["akt"] = "Akolet", ["aku"] = "Akum", ["akv"] = "Akhvakh", ["akw"] = "Akwa", ["akx"] = "Aka-Kede", ["aky"] = "Aka-Kol", ["akz"] = "Alabama", ["ala"] = "Alago", ["alc"] = "Kawésqar", ["ald"] = "Allad", ["ale"] = "Aleut", ["alf"] = "Alege", ["alg-aga"] = "Agawam", ["alg-pro"] = "Proto-Algonquia", ["alh"] = "Alawa", ["ali"] = "Amaimon", ["alj"] = "Alangan", ["alk"] = "Alak", ["all"] = "Allar", ["alm"] = "Amblong", ["alo"] = "Larike-Wakasihu", ["alp"] = "Alune", ["alq"] = "Algonquin", ["alr"] = "Alutor", ["alt"] = "Altai Selatan", ["alu"] = "'Are'are", ["alv-ama"] = "Amasi", ["alv-bgu"] = "Baïnounk Gubëeher", ["alv-bua-pro"] = "Proto-Bua", ["alv-cng-pro"] = "Proto-Cangin", ["alv-edk-pro"] = "Proto-Edekiri", ["alv-edo-pro"] = "Proto-Edoid", ["alv-fli-pro"] = "Proto-Fali", ["alv-gbe-pro"] = "Proto-Gbe", ["alv-gng-pro"] = "Proto-Guang", ["alv-gtm-pro"] = "Proto-Togo Tengah", ["alv-gwa"] = "Gwara", ["alv-hei-pro"] = "Proto-Heiban", ["alv-ido-pro"] = "Proto-Idomoid", ["alv-igb-pro"] = "Proto-Igboid", ["alv-kwa-pro"] = "Proto-Kwa", ["alv-mum-pro"] = "Proto-Mumuye", ["alv-nup-pro"] = "Proto-Nupoid", ["alv-pro"] = "Proto-Atlantik-Kongo", ["alv-von-pro"] = "Proto-Volta-Niger", ["alv-yor-pro"] = "Proto-Yoruba", ["alv-yrd-pro"] = "Proto-Yoruboid", ["alw"] = "Alaba", ["alx"] = "Amol", ["aly"] = "Alyawarr", ["alz"] = "Alur", ["am"] = "Amharik", ["ama"] = "Amanayé", ["amb"] = "Ambo", ["amc"] = "Amahuaca", ["ame"] = "Yanesha'", ["amf"] = "Hamer-Banna", ["amg"] = "Amurdag", ["ami"] = "Amis", ["amj"] = "Amdang", ["amk"] = "Ambai", ["aml"] = "War-Jaintia", ["amm"] = "Ama", ["amn"] = "Amanab", ["amo"] = "Amo", ["amp"] = "Alamblak", ["amq"] = "Amahai", ["amr"] = "Amarakaeri", ["ams"] = "Amami-Oshima Selatan", ["amt"] = "Amto", ["amu"] = "Amuzgo Guerrero", ["amv"] = "Ambelau", ["amw"] = "Neo-Aramaik Barat", ["amx"] = "Anmatyerre", ["amy"] = "Ami", ["amz"] = "Atampaya", ["an"] = "Aragon", ["ana"] = "Andaqui", ["anb"] = "Andoa", ["anc"] = "Ngas", ["and"] = "Ansus", ["ane"] = "Xârâcùù", ["anf"] = "Animere", ["ang"] = "Inggris Kuno", ["anh"] = "Nend", ["ani"] = "Andi", ["anj"] = "Anor", ["ank"] = "Goemai", ["anl"] = "Anu", ["anm"] = "Anal", ["ann"] = "Obolo", ["ano"] = "Andoque", ["anp"] = "Angika", ["anq"] = "Jarawa", ["anr"] = "Andh", ["ans"] = "Anserma", ["ant"] = "Antakarinya", ["anu"] = "Anuak", ["anv"] = "Denya", ["anw"] = "Anaang", ["anx"] = "Andra-Hus", ["any"] = "Anyi", ["anz"] = "Anem", ["aoa"] = "Angolar", ["aob"] = "Abom", ["aoc"] = "Pemon", ["aod"] = "Andarum", ["aoe"] = "Angal Enen", ["aof"] = "Bragat", ["aog"] = "Angoram", ["aoi"] = "Anindilyakwa", ["aoj"] = "Mufian", ["aok"] = "Arhö", ["aol"] = "Alor", ["aom"] = "Ömie", ["aon"] = "Arapesh Bumbita", ["aor"] = "Aore", ["aos"] = "Taikat", ["aot"] = "Atong (India)", ["aou"] = "A'ou", ["aox"] = "Atorada", ["aoz"] = "Uab Meto", ["apa-pro"] = "Proto-Apache", ["apb"] = "Sa'a", ["apc"] = "Arab Syam Utara", ["apd"] = "Arab Sudan", ["ape"] = "Bukiyip", ["apf"] = "Agta Pahanan", ["apg"] = "Ampanang", ["aph"] = "Athpare", ["api"] = "Apiaká", ["apj"] = "Jicarilla", ["apk"] = "Apache Plains", ["apl"] = "Lipan", ["apm"] = "Chiricahua", ["apn"] = "Apinayé", ["apo"] = "Ambul", ["app"] = "Apma", ["apq"] = "A-Pucikwar", ["apr"] = "Arop-Lokep", ["aps"] = "Arop-Sissano", ["apt"] = "Apatani", ["apu"] = "Apurinã", ["apv"] = "Alapmunte", ["apw"] = "Apache Barat", ["apx"] = "Aputai", ["apy"] = "Apalaí", ["apz"] = "Safeyoka", ["aqc"] = "Archi", ["aqd"] = "Dogon Ampari", ["aqg"] = "Arigidi", ["aql-pro"] = "Proto-Algic", ["aqm"] = "Atohwaim", ["aqn"] = "Alta Utara", ["aqp"] = "Atakapa", ["aqr"] = "Arhâ", ["aqt"] = "Angaité", ["aqz"] = "Akuntsu", ["ar"] = "Arab", ["arc"] = "Aramaik", ["ard"] = "Arabana", ["are"] = "Arrernte Barat", ["arh"] = "Arhuaco", ["ari"] = "Arikara", ["arj"] = "Arapaso", ["ark"] = "Arikapú", ["arl"] = "Arabela", ["arn"] = "Mapudungun", ["aro"] = "Araona", ["arp"] = "Arapaho", ["arq"] = "Arab Aljazair", ["arr"] = "Arara-Karo", ["ars"] = "Arab Najdi", ["art-blk"] = "Bolak", ["art-bsp"] = "Black Speech", ["art-com"] = "Communicationssprache", ["art-dtk"] = "Dothraki", ["art-elo"] = "Eloi", ["art-gld"] = "Goa'uld", ["art-lap"] = "Lapine", ["art-man"] = "Mandalorian", ["art-mun"] = "Mundolinco", ["art-nav"] = "Na'vi", ["art-nox"] = "Noxilo", ["art-una"] = "Unas", ["art-vlh"] = "High Valyrian", ["aru"] = "Arua", ["arv"] = "Arbore", ["arw"] = "Arawak", ["arx"] = "Aruá", ["ary"] = "Arab Moroko", ["arz"] = "Arab Mesir", ["as"] = "Assam", ["asa"] = "Pare", ["asb"] = "Assiniboine", ["asc"] = "Asmat Pesisir Casuarina", ["ase"] = "Isyarat Amerika Serikat", ["asf"] = "Auslan", ["asg"] = "Cishingini", ["ash"] = "Abishira", ["asi"] = "Buruwai", ["asj"] = "Nsari", ["ask"] = "Ashkun", ["asl"] = "Asilulu", ["asn"] = "Xingú Asuriní", ["aso"] = "Dano", ["asp"] = "Isyarat Aljazair", ["asq"] = "Isyarat Austria", ["asr"] = "Asuri", ["ass"] = "Ipulo", ["ast"] = "Asturia", ["asu"] = "Tocantins Asurini", ["asv"] = "Asoa", ["asw"] = "Isyarat Aborigin Australia", ["asx"] = "Muratayak", ["asy"] = "Asmat Yaosakor", ["asz"] = "As", ["ata"] = "Pele-Ata", ["atb"] = "Zaiwa", ["atc"] = "Atsahuaca", ["atd"] = "Manobo Ata", ["ate"] = "Atemble", ["atg"] = "Okpela", ["ath-nic"] = "Nicola", ["ath-pro"] = "Proto-Athabaskan", ["ati"] = "Attié", ["atj"] = "Atikamekw", ["atk"] = "Ati", ["atl"] = "Agta Mount Iraya", ["atm"] = "Ata", ["ato"] = "Atong (Kamerun)", ["atp"] = "Atta Pudtol", ["atq"] = "Aralle-Tabulahan", ["atr"] = "Waimiri-Atroari", ["ats"] = "Gros Ventre", ["att"] = "Atta Pamplona", ["atu"] = "Reel", ["atv"] = "Altai Utara", ["atw"] = "Atsugewi", ["atx"] = "Arutani", ["aty"] = "Aneityum", ["atz"] = "Arta", ["aua"] = "Asumboa", ["aub"] = "Alugu", ["auc"] = "Huaorani", ["aud"] = "Anuta", ["auf-pro"] = "Proto-Arawa", ["aug"] = "Aguna", ["auh"] = "Aushi", ["aui"] = "Anuki", ["auj"] = "Awjila", ["auk"] = "Heyo", ["aul"] = "Aulua", ["aum"] = "Asu", ["aun"] = "One Molmo", ["auo"] = "Auyokawa", ["aup"] = "Makayam", ["auq"] = "Anus", ["aur"] = "Aruek", ["aus-alu"] = "Alungul", ["aus-and"] = "Andjingith", ["aus-ang"] = "Angkula", ["aus-arn-pro"] = "Proto-Arnhem", ["aus-bra"] = "Barranbinya", ["aus-brm"] = "Barunggam", ["aus-cww-pro"] = "Proto-New South Wales Tengah", ["aus-dal-pro"] = "Proto-Daly", ["aus-guw"] = "Guwar", ["aus-lsw"] = "Little Swanport", ["aus-mbi"] = "Mbiywom", ["aus-ngk"] = "Ngkoth", ["aus-nyu-pro"] = "Proto-Nyulnyulan", ["aus-pam-pro"] = "Proto-Pama-Nyungan", ["aus-tul"] = "Tulua", ["aus-uwi"] = "Uwinymil", ["aus-wdj-pro"] = "Proto-Iwaidjan", ["aus-won"] = "Wong-gie", ["aus-wul"] = "Wulguru", ["aus-ynk"] = "Yangkaal", ["aut"] = "Austral", ["auu"] = "Auye", ["auw"] = "Awyi", ["aux"] = "Aurá", ["auy"] = "Auyana", ["auz"] = "Arab Uzbek", ["av"] = "Avar", ["avb"] = "Avau", ["avd"] = "Alviri-Vidari", ["avi"] = "Avikam", ["avk"] = "Kotava", ["avm"] = "Angkamuthi", ["avn"] = "Avatime", ["avo"] = "Agavotaguerra", ["avs"] = "Aushiri", ["avt"] = "Au", ["avu"] = "Avokaya", ["avv"] = "Avá-Canoeiro", ["awa"] = "Awadhi", ["awb"] = "Awa (Papua)", ["awc"] = "Cicipu", ["awd-ama"] = "Amarizana", ["awd-amc-pro"] = "Proto-Amuesha-Chamicuro", ["awd-ana"] = "Anauyá", ["awd-apo"] = "Apolista", ["awd-cav"] = "Cavere", ["awd-gnu"] = "Guinau", ["awd-kar"] = "Cariay", ["awd-kaw"] = "Kawishana", ["awd-kmp-pro"] = "Proto-Kampa", ["awd-kus"] = "Kustenau", ["awd-man"] = "Manao", ["awd-mar"] = "Marawan", ["awd-mpr"] = "Maypure", ["awd-mrt"] = "Mariaté", ["awd-nwk-pro"] = "Proto-Nawiki", ["awd-pai"] = "Paikoneka", ["awd-pas"] = "Passé", ["awd-pro"] = "Proto-Arawak", ["awd-prw-pro"] = "Proto-Paresi-Waura", ["awd-she"] = "Shebayo", ["awd-taa-pro"] = "Proto-Ta-Arawak", ["awd-wai"] = "Wainumá", ["awd-yum"] = "Yumana", ["awe"] = "Awetí", ["awg"] = "Anguthimri", ["awh"] = "Awbono", ["awi"] = "Aekyom", ["awk"] = "Awabakal", ["awm"] = "Arawum", ["awn"] = "Awngi", ["awo"] = "Awak", ["awr"] = "Awera", ["aws"] = "Awyu Selatan", ["awt"] = "Araweté", ["awu"] = "Awyu Tengah", ["awv"] = "Awyu Jair", ["aww"] = "Awun", ["awx"] = "Awara", ["awy"] = "Awyu Edera", ["axb"] = "Abipon", ["axe"] = "Ayerrerenge", ["axg"] = "Arára Mato Grosso", ["axk"] = "Aka (Afrika Tengah)", ["axl"] = "Aranda Selatan Bawah", ["axm"] = "Armenia Pertengahan", ["axx"] = "Xaragure", ["ay"] = "Aymara", ["aya"] = "Awar", ["ayb"] = "Ayizo", ["ayd"] = "Ayabadhu", ["aye"] = "Ayere", ["ayg"] = "Nyanga (Togo)", ["ayi"] = "Leyigha", ["ayk"] = "Akuku", ["ayl"] = "Arab Libya", ["ayn"] = "Arab Yemen", ["ayo"] = "Ayoreo", ["ayp"] = "Arab Mesopotamia Utara", ["ayq"] = "Ayi", ["ays"] = "Sorsogon Ayta", ["ayt"] = "Ayta Bataan", ["ayu"] = "Ayu", ["ayy"] = "Ayta Tayabas", ["ayz"] = "Maybrat", ["az"] = "Azerbaijan", ["aza"] = "Azha", ["azc-caz"] = "Cazcan", ["azc-cup-pro"] = "Proto-Cupan", ["azc-ktn"] = "Kitanemuk", ["azc-nah-pro"] = "Proto-Nahuan", ["azc-num-pro"] = "Proto-Numic", ["azc-pro"] = "Proto-Uto-Aztecan", ["azc-tak-pro"] = "Proto-Takic", ["azc-tat"] = "Tataviam", ["azd"] = "Nahuatl Durango Timur", ["azg"] = "Amuzgo San Pedro Amuzgos", ["azm"] = "Amuzgo Ipalapa", ["azn"] = "Nahuatl Durango Barat", ["azo"] = "Awing", ["azt"] = "Atta Faire", ["azz"] = "Nahuatl Pegunungan Puebla", ["ba"] = "Bashkir", ["baa"] = "Babatana", ["bab"] = "Bainouk-Gunyuño", ["bac"] = "Baduy", ["bae"] = "Baré", ["baf"] = "Nubaca", ["bag"] = "Tuki", ["bah"] = "Kreol Bahama", ["baj"] = "Barakai", ["bal"] = "Baluchi", ["ban"] = "Bali", ["bao"] = "Waimaha", ["bap"] = "Bantawa", ["bar"] = "Bavaria", ["bas"] = "Basaa", ["bau"] = "Badanchi", ["bav"] = "Babungo", ["baw"] = "Bambili-Bambui", ["bax"] = "Bamum", ["bay"] = "Batuley", ["bba"] = "Baatonum", ["bbb"] = "Barai", ["bbc"] = "Batak Toba", ["bbd"] = "Bau", ["bbe"] = "Bangba", ["bbf"] = "Baibai", ["bbg"] = "Barama", ["bbh"] = "Bugan", ["bbi"] = "Barombi", ["bbj"] = "Ghomala'", ["bbk"] = "Babanki", ["bbl"] = "Bats", ["bbm"] = "Babango", ["bbn"] = "Uneapa", ["bbo"] = "Konabéré", ["bbp"] = "Banda Tengah Barat", ["bbq"] = "Bamali", ["bbr"] = "Girawa", ["bbs"] = "Bakpinka", ["bbt"] = "Mburku", ["bbu"] = "Bakulung", ["bbv"] = "Karnai", ["bbw"] = "Baba", ["bbx"] = "Bubia", ["bby"] = "Befang", ["bca"] = "Bai Tengah", ["bcb"] = "Bainouk-Samik", ["bcd"] = "Babar Utara", ["bce"] = "Bamenyam", ["bcf"] = "Bamu", ["bcg"] = "Baga Pokur", ["bch"] = "Bariai", ["bci"] = "Baoule", ["bcj"] = "Bardi", ["bck"] = "Bunaba", ["bcl"] = "Bikol Tengah", ["bcm"] = "Banoni", ["bcn"] = "Bibaali", ["bco"] = "Kaluli", ["bcp"] = "Bali (Kongo)", ["bcq"] = "Bench", ["bcr"] = "Babine-Witsuwit'en", ["bcs"] = "Kohumono", ["bct"] = "Bendi", ["bcu"] = "Biliau", ["bcv"] = "Shoo-Minda-Nye", ["bcw"] = "Bana", ["bcy"] = "Bacama", ["bcz"] = "Bainouk-Gunyaamolo", ["bda"] = "Bayot", ["bdb"] = "Basap", ["bdc"] = "Emberá-Baudó", ["bdd"] = "Bunama", ["bde"] = "Bade", ["bdf"] = "Biage", ["bdg"] = "Bonggi", ["bdh"] = "Tara Baka", ["bdi"] = "Burun", ["bdj"] = "Bai", ["bdk"] = "Budukh", ["bdl"] = "Bajau Indunisiya", ["bdm"] = "Buduma", ["bdn"] = "Baldemu", ["bdo"] = "Morom", ["bdp"] = "Bende", ["bdq"] = "Bahnar", ["bdr"] = "Bajau Pesisir Barat", ["bds"] = "Burunge", ["bdt"] = "Bokoto", ["bdu"] = "Oroko", ["bdv"] = "Bodo Parja", ["bdw"] = "Baham", ["bdx"] = "Budong-Budong", ["bdy"] = "Bandjalang", ["bdz"] = "Badeshi", ["be"] = "Belarus", ["bea"] = "Beaver", ["beb"] = "Bebele", ["bec"] = "Iceve-Maci", ["bed"] = "Bedoanas", ["bee"] = "Byangsi", ["bef"] = "Benabena", ["beg"] = "Belait", ["beh"] = "Biali", ["bei"] = "Bekati'", ["bej"] = "Beja", ["bek"] = "Bebeli", ["bem"] = "Bemba", ["beo"] = "Beami", ["bep"] = "Besoa", ["beq"] = "Beembe", ["ber-fog"] = "Fogaha", ["ber-pro"] = "Proto-Berber", ["ber-zuw"] = "Zuwara", ["bes"] = "Besme", ["bet"] = "Bété Guiberoua", ["beu"] = "Blagar", ["bev"] = "Bété Daloa", ["bew"] = "Betawi", ["bex"] = "Jur Modo", ["bey"] = "Akuwagel", ["bez"] = "Kibena", ["bfa"] = "Bari", ["bfb"] = "Bareli Pauri", ["bfc"] = "Bai Utara", ["bfd"] = "Bafut", ["bfe"] = "Betaf", ["bff"] = "Bofi", ["bfg"] = "Kayan Busang", ["bfh"] = "Blafe", ["bfi"] = "Isyarat Britania", ["bfj"] = "Bafanji", ["bfk"] = "Isyarat Ban Khor", ["bfl"] = "Banda-Ndélé", ["bfm"] = "Mmen", ["bfn"] = "Bunak", ["bfo"] = "Birifor Malba", ["bfp"] = "Beba", ["bfq"] = "Badaga", ["bfr"] = "Bazigar", ["bfs"] = "Bai Selatan", ["bft"] = "Balti", ["bfu"] = "Gahri", ["bfw"] = "Bondo", ["bfx"] = "Bantayanon", ["bfy"] = "Bagheli", ["bfz"] = "Pahari Mahasu", ["bg"] = "Bulgaria", ["bga"] = "Gwamhi-Wuri", ["bgb"] = "Bobongko", ["bgc"] = "Haryanvi", ["bgd"] = "Bareli Rathwi", ["bge"] = "Bauria", ["bgf"] = "Bangandu", ["bgg"] = "Bugun", ["bgi"] = "Giangan", ["bgj"] = "Bangolan", ["bgk"] = "Bit", ["bgl"] = "Bo", ["bgo"] = "Baga Koga", ["bgq"] = "Bagri", ["bgr"] = "Chin Bawm", ["bgs"] = "Tagabawa", ["bgt"] = "Bughotu", ["bgu"] = "Mbongno", ["bgv"] = "Warkay-Bipim", ["bgw"] = "Bhatri", ["bgx"] = "Turki Balkan Gagauz", ["bgy"] = "Benggoi", ["bgz"] = "Banggai", ["bh"] = "Bihar", ["bha"] = "Bharia", ["bhb"] = "Bhili", ["bhc"] = "Biga", ["bhd"] = "Bhadrawahi", ["bhe"] = "Bhaya", ["bhf"] = "Odiai", ["bhg"] = "Binandere", ["bhh"] = "Bukhari", ["bhi"] = "Bhilali", ["bhj"] = "Bahing", ["bhl"] = "Bimin", ["bhm"] = "Bathari", ["bhn"] = "Neo-Aramaik Bohtan", ["bho"] = "Bhojpuri", ["bhp"] = "Bima", ["bhq"] = "Tukang Besi Selatan", ["bhs"] = "Buwal", ["bht"] = "Bhattiyali", ["bhu"] = "Bhunjia", ["bhv"] = "Bahau", ["bhw"] = "Biak", ["bhx"] = "Bhalay", ["bhy"] = "Bhele", ["bhz"] = "Bada", ["bi"] = "Bislama", ["bia"] = "Badimaya", ["bib"] = "Bissa", ["bic"] = "Bikaru", ["bid"] = "Bidiyo", ["bie"] = "Bepour", ["bif"] = "Biafada", ["big"] = "Biangai", ["bij"] = "Kwanka", ["bil"] = "Bile", ["bim"] = "Bimoba", ["bin"] = "Edo", ["bio"] = "Nai", ["bip"] = "Bila", ["biq"] = "Bipi", ["bir"] = "Bisorio", ["bit"] = "Berinomo", ["biu"] = "Biete", ["biv"] = "Birifor Selatan", ["biw"] = "Kol (Kamerun)", ["bix"] = "Bijori", ["biy"] = "Birhor", ["biz"] = "Baloi", ["bja"] = "Budza", ["bjb"] = "Barngarla", ["bjc"] = "Bariji", ["bje"] = "Mien Biao-Jiao", ["bjf"] = "Neo-Aramaik Barzani Jewish", ["bjg"] = "Bidyogo", ["bjh"] = "Bahinemo", ["bji"] = "Burji", ["bjj"] = "Kannauji", ["bjk"] = "Barok", ["bjl"] = "Bulu (Papua)", ["bjm"] = "Bajelani", ["bjn"] = "Banjar", ["bjo"] = "Banda Selatan-Tengah", ["bjp"] = "Fanamaket", ["bjr"] = "Binumarien", ["bjs"] = "Bajan", ["bjt"] = "Balanta-Ganja", ["bju"] = "Busuu", ["bjv"] = "Bedjond", ["bjw"] = "Bakwé", ["bjx"] = "Itneg Banao", ["bjy"] = "Bayali", ["bjz"] = "Baruga", ["bka"] = "Kyak", ["bkc"] = "Baka", ["bkd"] = "Binukid", ["bkf"] = "Beeke", ["bkg"] = "Buraka", ["bkh"] = "Bakoko", ["bki"] = "Baki", ["bkj"] = "Pande", ["bkk"] = "Brokskat", ["bkl"] = "Berik", ["bkm"] = "Kom (Kamerun)", ["bkn"] = "Bukitan", ["bko"] = "Kwa'", ["bkp"] = "Iboko", ["bkq"] = "Bakairí", ["bkr"] = "Bakumpai", ["bks"] = "Sorsogon Masbate", ["bkt"] = "Boloki", ["bku"] = "Buhid", ["bkv"] = "Bekwarra", ["bkw"] = "Bekwel", ["bkx"] = "Baikeno", ["bky"] = "Bokyi", ["bkz"] = "Bungku", ["bla"] = "Blackfoot", ["blb"] = "Bilua", ["blc"] = "Bella Coola", ["bld"] = "Bolango", ["ble"] = "Balanta-Kentohe", ["blf"] = "Buol", ["blg"] = "Balau", ["blh"] = "Kuwaa", ["bli"] = "Bolia", ["blj"] = "Bolongan", ["blk"] = "Karen Pa'o", ["bll"] = "Biloxi", ["blm"] = "Beli", ["bln"] = "Bicolano Catanduanes Selatan", ["blo"] = "Anii", ["blp"] = "Blablanga", ["blq"] = "Baluan-Pam", ["blr"] = "Blang", ["bls"] = "Balaesang", ["blt"] = "Tai Dam", ["blv"] = "Kibala", ["blw"] = "Balangao", ["blx"] = "Ayta Mag-Indi", ["bly"] = "Notre", ["blz"] = "Balantak", ["bm"] = "Bambara", ["bma"] = "Lame", ["bmb"] = "Bembe", ["bmc"] = "Biem", ["bmd"] = "Baga Manduri", ["bme"] = "Limassa", ["bmf"] = "Bom", ["bmg"] = "Bamwe", ["bmh"] = "Kein", ["bmi"] = "Bagirmi", ["bmj"] = "Bote-Majhi", ["bmk"] = "Ghayavi", ["bml"] = "Bomboli", ["bmn"] = "Bina", ["bmo"] = "Bambalang", ["bmp"] = "Bulgebi", ["bmq"] = "Bomu", ["bmr"] = "Muinane", ["bmt"] = "Mon Biao", ["bmu"] = "Somba-Siawari", ["bmv"] = "Bum", ["bmw"] = "Bomwali", ["bmx"] = "Baimak", ["bmz"] = "Baramu", ["bn"] = "Bengali", ["bna"] = "Bonerate", ["bnb"] = "Bookan", ["bnd"] = "Banda", ["bne"] = "Bintauna", ["bnf"] = "Masiwang", ["bng"] = "Benga", ["bni"] = "Bangi", ["bnj"] = "Tawbuid Timur", ["bnk"] = "Bierebo", ["bnl"] = "Boon", ["bnm"] = "Batanga", ["bnn"] = "Bunun", ["bno"] = "Asi", ["bnp"] = "Bola", ["bnq"] = "Bantik", ["bnr"] = "Butmas-Tur", ["bns"] = "Bundeli", ["bnt-bal"] = "Balong", ["bnt-bon"] = "Boma Nkuu", ["bnt-boy"] = "Boma Yumu", ["bnt-bwa"] = "Bwala", ["bnt-cmw"] = "Chimwiini", ["bnt-ind"] = "Indanga", ["bnt-lal"] = "Lala (Afrika Selatan)", ["bnt-lwl"] = "Lwel", ["bnt-mpi"] = "Mpiin", ["bnt-mpu"] = "Mpuono", ["bnt-ngu-pro"] = "Proto-Nguni", ["bnt-phu"] = "Phuthi", ["bnt-pro"] = "Proto-Bantu", ["bnt-sbo"] = "Boma Selatan", ["bnt-sts-pro"] = "Proto-Sotho-Tswana", ["bnu"] = "Bentong", ["bnv"] = "Beneraf", ["bnw"] = "Bisis", ["bnx"] = "Bangubangu", ["bny"] = "Bintulu", ["bnz"] = "Beezen", ["bo"] = "Tibet", ["boa"] = "Bora", ["bob"] = "Aweer", ["boe"] = "Mundabli", ["bof"] = "Bolon", ["bog"] = "Isyarat Bamako", ["boh"] = "Boma Utara", ["boi"] = "Barbareño", ["boj"] = "Anjam", ["bok"] = "Bonjo", ["bol"] = "Bole", ["bom"] = "Berom", ["bon"] = "Bine", ["boo"] = "Bozo Tiemacèwè", ["bop"] = "Bonkiman", ["boq"] = "Bogaya", ["bor"] = "Borôro", ["bot"] = "Bongo", ["bou"] = "Bondei", ["bov"] = "Tuwuli", ["bow"] = "Rema", ["box"] = "Buamu", ["boy"] = "Bodo (Afrika Tengah)", ["boz"] = "Bozo Tiéyaxo", ["bpa"] = "Dakaka", ["bpd"] = "Banda-Banda", ["bpg"] = "Bonggo", ["bph"] = "Botlikh", ["bpi"] = "Bagupi", ["bpj"] = "Binji", ["bpk"] = "Orowe", ["bpl"] = "Pijin Broome Pearling Lugger", ["bpm"] = "Biyom", ["bpn"] = "Dzao Min", ["bpo"] = "Anasi", ["bpp"] = "Kaure", ["bpq"] = "Melayu Banda", ["bpr"] = "Blaan Koronadal", ["bps"] = "Blaan Sarangani", ["bpt"] = "Barrow Point", ["bpu"] = "Bongu", ["bpv"] = "Marind Bian", ["bpx"] = "Bareli Palya", ["bpy"] = "Manipuri Bishnupriya", ["bpz"] = "Bilba", ["bqa"] = "Tchumbuli", ["bqb"] = "Bagusa", ["bqc"] = "Boko", ["bqd"] = "Bung", ["bqf"] = "Baga Kaloum", ["bqg"] = "Bago-Kusuntu", ["bqh"] = "Baima", ["bqi"] = "Bakhtiari", ["bqj"] = "Bandial", ["bqk"] = "Banda-Mbrès", ["bql"] = "Bilakura", ["bqm"] = "Wumboko", ["bqn"] = "Isyarat Bulgaria", ["bqo"] = "Balo", ["bqp"] = "Busa", ["bqq"] = "Biritai", ["bqr"] = "Burusu", ["bqs"] = "Bosngun", ["bqt"] = "Bamukumbit", ["bqu"] = "Boguru", ["bqv"] = "Begbere-Ejar", ["bqw"] = "Buru (Nigeria)", ["bqx"] = "Baangi", ["bqy"] = "Isyarat Bengkala", ["bqz"] = "Bakaka", ["br"] = "Breton", ["bra"] = "Braj", ["brb"] = "Lave", ["brc"] = "Kreol Belanda Berbice", ["brd"] = "Baraamu", ["brf"] = "Bera", ["brg"] = "Baure", ["brh"] = "Brahui", ["bri"] = "Mokpwe", ["brj"] = "Bieria", ["brk"] = "Birgid", ["brl"] = "Birwa", ["brm"] = "Barambu", ["brn"] = "Boruca", ["bro"] = "Brokkat", ["brp"] = "Barapasi", ["brq"] = "Breri", ["brr"] = "Birao", ["brs"] = "Baras", ["brt"] = "Bitare", ["bru"] = "Bru Timur", ["brv"] = "Bru Barat", ["brw"] = "Bellari", ["brx"] = "Bodo (India)", ["bry"] = "Burui", ["brz"] = "Bilbil", ["bsa"] = "Abinomn", ["bsb"] = "Bisaya Brunei", ["bsc"] = "Bassari", ["bse"] = "Wushi", ["bsf"] = "Bauchi", ["bsg"] = "Bashkardi", ["bsh"] = "Kamkata-viri", ["bsi"] = "Bassossi", ["bsj"] = "Bangwinji", ["bsk"] = "Burushaski", ["bsl"] = "Basa-Gumna", ["bsm"] = "Busami", ["bsn"] = "Barasana", ["bso"] = "Buso", ["bsp"] = "Baga Sitemu", ["bsq"] = "Bassa", ["bsr"] = "Bassa-Kontagora", ["bss"] = "Akoose", ["bst"] = "Basketo", ["bsu"] = "Bahonsuai", ["bsv"] = "Baga Sobané", ["bsw"] = "Baiso", ["bsx"] = "Yangkam", ["bsy"] = "Bisaya Sabah", ["bta"] = "Bata", ["btc"] = "Bati (Kamerun)", ["btd"] = "Pakpak", ["bte"] = "Gamo-Ningi", ["btf"] = "Birgit", ["btg"] = "Bété Gagnoa", ["bth"] = "Bidayuh Biatah", ["bti"] = "Burate", ["btj"] = "Melayu Bacan", ["btk-pro"] = "Proto-Batak", ["btm"] = "Mandailing", ["btn"] = "Ratagnon", ["bto"] = "Bicolano Iriga", ["btp"] = "Budibud", ["btq"] = "Batek", ["btr"] = "Baetora", ["bts"] = "Simalungun", ["btt"] = "Bete-Bendi", ["btu"] = "Batu", ["btv"] = "Bateri", ["btw"] = "Butuanon", ["btx"] = "Karo", ["bty"] = "Bobot", ["btz"] = "Alas-Kluet", ["bua"] = "Buryat", ["bub"] = "Bua", ["bud"] = "Ntcham", ["bue"] = "Beothuk", ["buf"] = "Bushoong", ["bug"] = "Bugis", ["buh"] = "Bunu Younuo", ["bui"] = "Bongili", ["buj"] = "Basa-Gurmana", ["buk"] = "Bukawa", ["bum"] = "Bulu (Kamerun)", ["bun"] = "Sherbro", ["buo"] = "Terei", ["bup"] = "Busoa", ["buq"] = "Brem", ["bus"] = "Bokobaru", ["but"] = "Bungain", ["buu"] = "Budu", ["buv"] = "Bun", ["buw"] = "Bubi", ["bux"] = "Boghom", ["buy"] = "Mmani", ["bva"] = "Barein", ["bvb"] = "Bube", ["bvc"] = "Baelelea", ["bvd"] = "Baeggu", ["bve"] = "Melayu Berau", ["bvf"] = "Boor", ["bvg"] = "Bonkeng", ["bvh"] = "Bure", ["bvi"] = "Belanda Viri", ["bvj"] = "Baan", ["bvk"] = "Bukat", ["bvl"] = "Isyarat Bolivia", ["bvm"] = "Bamunka", ["bvn"] = "Buna", ["bvo"] = "Bolgo", ["bvp"] = "Bumang", ["bvq"] = "Birri", ["bvr"] = "Burarra", ["bvt"] = "Bati", ["bvu"] = "Meratus", ["bvv"] = "Baniva", ["bvw"] = "Boga", ["bvx"] = "Babole", ["bvy"] = "Baybayanon", ["bvz"] = "Bauzi", ["bwa"] = "Bwatoo", ["bwb"] = "Namosi-Naitasiri-Serua", ["bwc"] = "Bwile", ["bwd"] = "Bwaidoka", ["bwe"] = "Karen Bwe", ["bwf"] = "Boselewa", ["bwg"] = "Barwe", ["bwh"] = "Bishuo", ["bwi"] = "Baniwa", ["bwj"] = "Bwamu Láá Láá", ["bwk"] = "Bauwaki", ["bwl"] = "Bwela", ["bwm"] = "Biwat", ["bwn"] = "Bunu Wunai", ["bwo"] = "Shinasha", ["bwp"] = "Mandobo Bawah", ["bwq"] = "Bobo Selatan", ["bwr"] = "Bura", ["bws"] = "Bomboma", ["bwt"] = "Bafaw", ["bwu"] = "Buli (Ghana)", ["bww"] = "Bwa", ["bwx"] = "Bunu Bu-Nao", ["bwy"] = "Bwamu Cwi", ["bwz"] = "Bwisi", ["bxa"] = "Bauro", ["bxb"] = "Belanda Bor", ["bxc"] = "Molengue", ["bxd"] = "Pela", ["bxe"] = "Ongota", ["bxf"] = "Bilur", ["bxg"] = "Bangala", ["bxh"] = "Buhutu", ["bxi"] = "Pirlatapa", ["bxj"] = "Bayungu", ["bxk"] = "Bukusu", ["bxl"] = "Jalkunan", ["bxn"] = "Burduna", ["bxo"] = "Barikanchi", ["bxp"] = "Bebil", ["bxq"] = "Beele", ["bxs"] = "Busam", ["bxv"] = "Berakou", ["bxw"] = "Banka", ["bxz"] = "Binahari", ["bya"] = "Batak Palawan", ["byb"] = "Bikya", ["byc"] = "Ubaghara", ["byd"] = "Benyadu'", ["bye"] = "Pouye", ["byf"] = "Bete", ["byg"] = "Baygo", ["byh"] = "Bujhyal", ["byi"] = "Buyu", ["byj"] = "Binawa", ["byk"] = "Biao", ["byl"] = "Bayono", ["bym"] = "Bidyara", ["byn"] = "Blin", ["byo"] = "Biyo", ["byp"] = "Bumaji", ["byq"] = "Basay", ["byr"] = "Baruya", ["bys"] = "Burak", ["byt"] = "Berti", ["byv"] = "Medumba", ["byw"] = "Belhariya", ["byx"] = "Qaqet", ["byz"] = "Banaro", ["bza"] = "Bandi", ["bzb"] = "Andio", ["bzd"] = "Bribri", ["bze"] = "Bozo Jenaama", ["bzf"] = "Boikin", ["bzg"] = "Babuza", ["bzh"] = "Buang Mapos", ["bzi"] = "Bisu", ["bzj"] = "Kreol Belize", ["bzk"] = "Kreol Nikaragua", ["bzl"] = "Boano (Sulawesi)", ["bzm"] = "Bolondo", ["bzn"] = "Boano (Maluku)", ["bzo"] = "Bozaba", ["bzp"] = "Kemberano", ["bzq"] = "Buli", ["bzr"] = "Biri", ["bzs"] = "Isyarat Brasil", ["bzu"] = "Burmeso", ["bzv"] = "Bebe", ["bzw"] = "Basa", ["bzx"] = "Bozo Hainyaxo", ["bzy"] = "Obanliku", ["bzz"] = "Evant", ["ca"] = "Katala", ["caa"] = "Ch'orti'", ["cab"] = "Garifuna", ["cac"] = "Chuj", ["cad"] = "Caddo", ["cae"] = "Laalaa", ["caf"] = "Carrier Selatan", ["cag"] = "Nivaclé", ["cah"] = "Cahuarano", ["caj"] = "Chané", ["cak"] = "Kaqchikel", ["cal"] = "Carolinia", ["cam"] = "Cemuhî", ["can"] = "Chambri", ["cao"] = "Chácobo", ["cap"] = "Chipaya", ["caq"] = "Nikobar Car", ["car"] = "Carib Galibi", ["cas"] = "Tsimané", ["cau-abz-pro"] = "Proto-Abkhaz-Abaza", ["cau-ava-pro"] = "Proto-Avaro-Andia", ["cau-cir-pro"] = "Proto-Circassia", ["cau-drg-pro"] = "Proto-Dargwa", ["cau-lzg-pro"] = "Proto-Lezghia", ["cau-nec-pro"] = "Proto-Kaukasia Timur Laut", ["cau-nkh-pro"] = "Proto-Nakh", ["cau-nwc-pro"] = "Proto-Kaukasia Barat Laut", ["cau-tsz-pro"] = "Proto-Tsezia", ["cav"] = "Cavineña", ["caw"] = "Callawalla", ["cax"] = "Chiquitano", ["cay"] = "Cayuga", ["caz"] = "Canichana", ["cba-ata"] = "Atanques", ["cba-cat"] = "Chibcha Catío", ["cba-dor"] = "Dorasque", ["cba-dui"] = "Duit", ["cba-hue"] = "Huetar", ["cba-nut"] = "Nutabe", ["cba-pro"] = "Proto-Chibcha", ["cbb"] = "Cabiyarí", ["cbc"] = "Carapana", ["cbd"] = "Carijona", ["cbg"] = "Chimila", ["cbi"] = "Chachi", ["cbj"] = "Ede Cabe", ["cbk"] = "Chavacano", ["cbl"] = "Chin Bualkhaw", ["cbn"] = "Kur Nyah", ["cbo"] = "Izora", ["cbq"] = "Shuba", ["cbr"] = "Cashibo-Cacataibo", ["cbs"] = "Cashinahua", ["cbt"] = "Chayahuita", ["cbu"] = "Candoshi-Shapra", ["cbv"] = "Cacua", ["cbw"] = "Kinabalian", ["cby"] = "Carabayo", ["cca"] = "Cauca", ["ccc"] = "Chamicuro", ["ccd"] = "Cafundó", ["cce"] = "Chopi", ["ccg"] = "Chamba Daka", ["cch"] = "Atsam", ["ccj"] = "Kasanga", ["ccl"] = "Cutchi-Swahili", ["ccm"] = "Kreol Melayu Malaka", ["ccn-pro"] = "Proto-Kaukasia Utara", ["cco"] = "Chinantec Comaltepec", ["ccp"] = "Chakma", ["ccr"] = "Cacaopera", ["ccs-gzn-pro"] = "Proto-Georgia-Zan", ["ccs-pro"] = "Proto-Kartvelia", ["cda"] = "Choni", ["cdc-cbm-pro"] = "Proto-Chad Tengah", ["cdc-mas-pro"] = "Proto-Masa", ["cdc-pro"] = "Proto-Chadic", ["cdd-pro"] = "Proto-Caddo", ["cde"] = "Chenchu", ["cdf"] = "Chiru", ["cdh"] = "Chambeali", ["cdi"] = "Chodri", ["cdj"] = "Churahi", ["cdm"] = "Chepang", ["cdn"] = "Chaudangsi", ["cdo"] = "Min Dong", ["cdr"] = "Cinda-Regi-Tiyal", ["cds"] = "Isyarat Chad", ["cdy"] = "Chadong", ["cdz"] = "Koda", ["ce"] = "Chechen", ["cea"] = "Chehalis Hilir", ["ceb"] = "Cebuano", ["ceg"] = "Chamacoco", ["cel-bry-pro"] = "Proto-Brythonic", ["cel-gal"] = "Gallaecia", ["cel-gau"] = "Gaulish", ["cel-pro"] = "Proto-Keltik", ["cen"] = "Cen", ["cet"] = "Centúúm", ["cfa"] = "Dijim-Bwilim", ["cfd"] = "Cara", ["cfg"] = "Como Karim", ["cfm"] = "Chin Falam", ["cga"] = "Changriwa", ["cgc"] = "Kagayanen", ["cgg"] = "Rukiga", ["cgk"] = "Chocangaca", ["ch"] = "Chamorro", ["chb"] = "Chibcha", ["chc"] = "Catawba", ["chd"] = "Chontal Oaxaca Pegunungan", ["chf"] = "Chontal Tabasco", ["chg"] = "Chagatai", ["chh"] = "Chinook", ["chi-pro"] = "Proto-Chimakuan", ["chj"] = "Chinantec Ojitlán", ["chk"] = "Chuuk", ["chl"] = "Cahuilla", ["chm-pro"] = "Proto-Mari", ["chn"] = "Chinook Jargon", ["cho"] = "Choctaw", ["chp"] = "Chipewyan", ["chq"] = "Chinantec Quiotepec", ["chr"] = "Cherokee", ["cht"] = "Cholón", ["chw"] = "Chuabo", ["chx"] = "Chantyal", ["chy"] = "Cheyenne", ["chz"] = "Chinantec Ozumacín", ["cia"] = "Cia-Cia", ["cib"] = "Gbe Ci", ["cic"] = "Chickasaw", ["cid"] = "Chimariko", ["cie"] = "Cineni", ["cih"] = "Chinali", ["cik"] = "Kinnauri Chitkuli", ["cim"] = "Cimbria", ["cin"] = "Cinta Larga", ["cip"] = "Chiapanec", ["cir"] = "Tiri", ["ciy"] = "Chaima", ["cja"] = "Cham Barat", ["cje"] = "Chru", ["cjh"] = "Chehalis Hulu", ["cji"] = "Chamalal", ["cjk"] = "Chokwe", ["cjm"] = "Cham Timur", ["cjn"] = "Chenapia", ["cjo"] = "Ashéninka Pajonal", ["cjp"] = "Cabécar", ["cjs"] = "Shor", ["cjv"] = "Chuave", ["cjy"] = "Jin", ["ckb"] = "Kurdi Tengah", ["ckh"] = "Chak", ["ckl"] = "Cibak", ["ckn"] = "Chin Kaang", ["cko"] = "Anufo", ["ckq"] = "Kajakse", ["ckr"] = "Kairak", ["cks"] = "Tayo", ["ckt"] = "Chukchi", ["cku"] = "Koasati", ["ckv"] = "Kavalan", ["ckx"] = "Caka", ["cky"] = "Cakfem-Mushere", ["ckz"] = "campuran Cakchiquel-Quiché", ["cla"] = "Ron", ["clc"] = "Chilcotin", ["cld"] = "Neo-Aramaik Khaldea", ["cle"] = "Chinantec Lealao", ["clh"] = "Chilisso", ["cli"] = "Chakali", ["clj"] = "Chin Laitu", ["clk"] = "Idu", ["cll"] = "Chala", ["clm"] = "Klallam", ["clo"] = "Chontal Oaxaca Dataran", ["clt"] = "Chin Lautu", ["clu"] = "Caluyanun", ["clw"] = "Chulym", ["cly"] = "Chatino Pegunungan Timur", ["cma"] = "Maa", ["cmc-pro"] = "Proto-Chamic", ["cme"] = "Cerma", ["cmg"] = "Mongolia Klasik", ["cmi"] = "Emberá-Chamí", ["cml"] = "Campalagian", ["cmm"] = "Michigamea", ["cmn"] = "Tionghoa Mandarin", ["cmo"] = "Mnong Tengah", ["cmr"] = "Chin Mro", ["cms"] = "Messapic", ["cmt"] = "Camtho", ["cna"] = "Changthang", ["cnb"] = "Chin Chinbon", ["cnc"] = "Côông", ["cng"] = "Qiang Utara", ["cnh"] = "Lai", ["cni"] = "Asháninka", ["cnk"] = "Chin Khumi", ["cnl"] = "Chinantec Lalana", ["cno"] = "Con", ["cns"] = "Asmat Tengah", ["cnt"] = "Chinantec Tepetotutla", ["cnu"] = "Chenoua", ["cnw"] = "Chin Ngawn", ["cnx"] = "Kernowek Pertengahan", ["co"] = "Korsika", ["coa"] = "Melayu Kepulauan Cocos", ["cob"] = "Chicomuceltec", ["coc"] = "Cocopa", ["cod"] = "Cocama", ["coe"] = "Koreguaje", ["cof"] = "Tsafiki", ["cog"] = "Chong", ["coh"] = "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma", ["coj"] = "Cochimi", ["cok"] = "Santa Teresa Cora", ["col"] = "Columbia-Wenatchi", ["com"] = "Comanche", ["con"] = "Cofán", ["coo"] = "Comox", ["cop"] = "Coptic", ["coq"] = "Coquille", ["cot"] = "Caquinte", ["cou"] = "Wamey", ["cov"] = "Miao Cao", ["cow"] = "Cowlitz", ["cox"] = "Nanti", ["coy"] = "Coyaima", ["coz"] = "Chochotec", ["cpa"] = "Chinantec Palantla", ["cpb"] = "Ucayali-Yurúa Ashéninka", ["cpc"] = "Ajyíninka Apurucayali", ["cpe-mar"] = "Spirit Maroon", ["cpe-spp"] = "Pijin Perkebunan Samoa", ["cpg"] = "Yunani Kapadokia", ["cpi"] = "Pijin Inggris Tiongkok", ["cpn"] = "Cherepon", ["cpo"] = "Kpee", ["cps"] = "Capiznon", ["cpu"] = "Pichis Ashéninka", ["cpx"] = "Puxian", ["cpy"] = "Ucayali Ashéninka Selatan", ["cqd"] = "Miao Kluster Chuanqiandian", ["cr"] = "Cree", ["cra"] = "Chara", ["crb"] = "Carib Island", ["crc"] = "Lonwolwol", ["crd"] = "Coeur d'Alene", ["crf"] = "Caramanta", ["crg"] = "Michif", ["crh"] = "Tatar Krimea", ["cri"] = "Sãotomense", ["crj"] = "Cree Tenggara", ["crk"] = "Cree Plains", ["crl"] = "Cree Timur Laut", ["crm"] = "Cree Moose", ["crn"] = "Cora", ["cro"] = "Crow", ["crp-gep"] = "Pijin Grinlandia Barat", ["crp-mpp"] = "Pijin Portugis Makau", ["crp-rsn"] = "Russenorsk", ["crp-tnw"] = "Tangwang", ["crp-tpr"] = "Pijin Rusia Taimyr", ["crq"] = "Chorote Iyo'wujwa", ["crr"] = "Algonquian Carolina", ["crs"] = "Kreol Seychelle", ["crt"] = "Chorote Iyojwa'ja", ["crv"] = "Chaura", ["crw"] = "Chrau", ["crx"] = "Carrier", ["cry"] = "Cori", ["crz"] = "Cruzeño", ["cs"] = "Ceko", ["csa"] = "Chinantec Chiltepec", ["csb"] = "Kashubia", ["csc"] = "Isyarat Katala", ["csd"] = "Isyarat Chiangmai", ["cse"] = "Isyarat Ceko", ["csf"] = "Isyarat Kuba", ["csg"] = "Isyarat Cile", ["csh"] = "Chin Asho", ["csi"] = "Miwok Coast", ["csj"] = "Chin Songlai", ["csk"] = "Jola-Kasa", ["csl"] = "Isyarat Tionghoa", ["csm"] = "Miwok Sierra Tengah", ["csn"] = "Isyarat Kolombia", ["cso"] = "Chinantec Sochiapam", ["csq"] = "Isyarat Kroasia", ["csr"] = "Isyarat Kosta Rika", ["css"] = "Ohlone Selatan", ["cst"] = "Ohlone Utara", ["csu-bba-pro"] = "Proto-Bongo-Bagirmi", ["csu-maa-pro"] = "Proto-Mangbetu", ["csu-pro"] = "Proto-Sudan Tengah", ["csu-sar-pro"] = "Proto-Sara", ["csv"] = "Chin Sumtu", ["csw"] = "Cree Swampy", ["csy"] = "Chin Siyin", ["csz"] = "Coos", ["cta"] = "Chatino Tataltepec", ["ctc"] = "Chetco-Tolowa", ["ctd"] = "Chin Tedim", ["cte"] = "Chinantec Tepinapa", ["ctg"] = "Chittagong", ["cth"] = "Chin Thaiphum", ["ctl"] = "Chinantec Tlacoatzintepec", ["ctm"] = "Chitimacha", ["ctn"] = "Chhintange", ["cto"] = "Emberá-Catío", ["ctp"] = "Chatino Pegunungan Barat", ["ctp-san"] = "Chatino San Juan Quiahije", ["cts"] = "Bicolano Catanduanes Utara", ["ctt"] = "Wayanad Chetti", ["ctu"] = "Chol", ["ctz"] = "Chatino Zacatepec", ["cu"] = "Slavonia Gerejawi Kuno", ["cua"] = "Cua", ["cub"] = "Cubeo", ["cuc"] = "Chinantec Usila", ["cug"] = "Cung", ["cuh"] = "Chuka", ["cui"] = "Cuiba", ["cuj"] = "Piro Mashco", ["cuk"] = "Kuna", ["cul"] = "Culina", ["cuo"] = "Cumanagoto", ["cup"] = "Cupeño", ["cuq"] = "Cun", ["cur"] = "Chhulung", ["cus-ash"] = "Ashraaf", ["cus-hec-pro"] = "Proto-Cushitic Pegunungan Timur", ["cus-pro"] = "Proto-Cushitic", ["cus-som-pro"] = "Proto-Somaloid", ["cus-sou-pro"] = "Proto-Cushitic Selatan", ["cut"] = "Cuicatec Teutila", ["cuu"] = "Tai Ya", ["cuv"] = "Cuvok", ["cuw"] = "Chukwa", ["cux"] = "Cuicatec Tepeuxila", ["cuy"] = "Cuitlatec", ["cv"] = "Chuvash", ["cvg"] = "Chug", ["cvn"] = "Chinantec Valle Nacional", ["cwa"] = "Kabwa", ["cwb"] = "Maindo", ["cwd"] = "Cree Woods", ["cwe"] = "Kwere", ["cwg"] = "Chewong", ["cwt"] = "Kuwaataay", ["cy"] = "Welsh", ["cya"] = "Chatino Nopala", ["cyb"] = "Cayubaba", ["cyo"] = "Cuyunon", ["czh"] = "Huizhou", ["czk"] = "Knaanic", ["czn"] = "Chatino Zenzontepec", ["czo"] = "Min Zhong", ["czt"] = "Chin Zotung", ["da"] = "Denmark", ["daa"] = "Dangaléat", ["dac"] = "Dambi", ["dad"] = "Marik", ["dae"] = "Duupa", ["dag"] = "Dagbani", ["dah"] = "Gwahatike", ["dai"] = "Day", ["daj"] = "Daju Dar Fur", ["dak"] = "Dakota", ["dal"] = "Dahalo", ["dam"] = "Damakawa", ["dao"] = "Chin Daai", ["daq"] = "Maria Dandami", ["dar"] = "Dargwa", ["das"] = "Daho-Doo", ["dau"] = "Daju Dar Sila", ["dav"] = "Taita", ["daw"] = "Davawenyo", ["dax"] = "Dayi", ["daz"] = "Dao", ["dba"] = "Bangime", ["dbb"] = "Deno", ["dbd"] = "Dadiya", ["dbe"] = "Dabe", ["dbf"] = "Edopi", ["dbg"] = "Dom Dogul", ["dbi"] = "Doka", ["dbj"] = "Ida'an", ["dbl"] = "Dyirbal", ["dbm"] = "Duguri", ["dbn"] = "Duriankere", ["dbo"] = "Dulbu", ["dbp"] = "Duwai", ["dbq"] = "Daba", ["dbr"] = "Dabarre", ["dbt"] = "Ben Tey", ["dbu"] = "Dogon Bondum Dom", ["dbv"] = "Dungu", ["dbw"] = "Dogon Bankan Tey", ["dby"] = "Dibiyaso", ["dcc"] = "Deccani", ["dcr"] = "Negerhollands", ["dda"] = "Dadi Dadi", ["ddd"] = "Dongotono", ["dde"] = "Doondo", ["ddg"] = "Fataluku", ["ddi"] = "Diodio", ["ddj"] = "Jaru", ["ddn"] = "Dendi", ["ddo"] = "Tsez", ["ddr"] = "Dhudhuroa", ["dds"] = "Dogon Donno So", ["ddw"] = "Dawera-Daweloor", ["de"] = "Jerman", ["dec"] = "Dagik", ["ded"] = "Dedua", ["dee"] = "Dewoin", ["def"] = "Dezfuli", ["deg"] = "Degema", ["deh"] = "Dehwari", ["dei"] = "Demisa", ["dek"] = "Dek", ["dem"] = "Dem", ["den"] = "Slavey", ["dep"] = "Pijin Delaware", ["der"] = "Deori", ["des"] = "Desano", ["dev"] = "Domung", ["dez"] = "Dengese", ["dga"] = "Dagaare Selatan", ["dgb"] = "Bunoge", ["dgc"] = "Agta Casiguran Dumagat", ["dgd"] = "Dagaari Dioula", ["dge"] = "Degenan", ["dgg"] = "Doga", ["dgh"] = "Dghwede", ["dgi"] = "Dagara Utara", ["dgk"] = "Dagba", ["dgn"] = "Dagoman", ["dgo"] = "Dogri Hindi", ["dgr"] = "Dogrib", ["dgs"] = "Dogoso", ["dgt"] = "Ntra'ngith", ["dgw"] = "Daungwurrung", ["dgx"] = "Doghoro", ["dgz"] = "Daga", ["dhg"] = "Dhangu", ["dhi"] = "Dhimal", ["dhl"] = "Dhalandji", ["dhm"] = "Zemba", ["dhn"] = "Dhanki", ["dho"] = "Dhodia", ["dhr"] = "Tharrgari", ["dhs"] = "Dhaiso", ["dhu"] = "Dhurga", ["dhv"] = "Drehu", ["dhw"] = "Danuwar", ["dhx"] = "Dhungaloo", ["dia"] = "Dia", ["dib"] = "Dinka Tengah Selatan", ["dic"] = "Lakota Dida", ["did"] = "Didinga", ["dif"] = "Dieri", ["dig"] = "Digo", ["dii"] = "Dimbong", ["dij"] = "Dai", ["dik"] = "Dinka Barat Daya", ["dil"] = "Dilling", ["dim"] = "Dime", ["din"] = "Dinka", ["dio"] = "Dibo", ["dip"] = "Dinka Timur Laut", ["diq"] = "Zaza Selatan", ["dir"] = "Dirim", ["dis"] = "Dimasa", ["diu"] = "Gciriku", ["diw"] = "Dinka Barat Laut", ["dix"] = "Dixon Reef", ["diy"] = "Diuwe", ["diz"] = "Ding", ["dja"] = "Djadjawurrung", ["djb"] = "Djinba", ["djc"] = "Daju Dar Daju", ["djd"] = "Jaminjung", ["dje"] = "Zarma", ["djf"] = "Djangun", ["dji"] = "Djinang", ["djj"] = "Ndjébbana", ["djk"] = "Aukan", ["djl"] = "Djiwarli", ["djm"] = "Jamsay", ["djn"] = "Djauan", ["djo"] = "Jangkang", ["djr"] = "Djambarrpuyngu", ["dju"] = "Kapriman", ["djw"] = "Djawi", ["dka"] = "Dakpa", ["dkk"] = "Dakka", ["dkr"] = "Kuijau", ["dks"] = "Dinka Tenggara", ["dkx"] = "Mazagway", ["dlg"] = "Dolgan", ["dlk"] = "Dahalik", ["dlm"] = "Dalmatia", ["dln"] = "Darlong", ["dma"] = "Duma", ["dmb"] = "Dogon Mombo", ["dmc"] = "Gavak", ["dmd"] = "Madhi Madhi", ["dme"] = "Dugwor", ["dmf"] = "Medefaidrin", ["dmg"] = "Kinabatangan Hulu", ["dmk"] = "Domaaki", ["dml"] = "Dameli", ["dmm"] = "Dama (Nigeria)", ["dmn-dam"] = "Dama (Sierra Leone)", ["dmn-mdw-pro"] = "Proto-Mande Barat", ["dmn-pro"] = "Proto-Mande", ["dmo"] = "Kemezung", ["dmr"] = "Damar Timur", ["dms"] = "Dampelas", ["dmu"] = "Dubu", ["dmv"] = "Dumpas", ["dmw"] = "Mudburra", ["dmx"] = "Dema", ["dmy"] = "Demta", ["dna"] = "Dani Upper Grand Valley", ["dnd"] = "Daonda", ["dne"] = "Ndendeule", ["dng"] = "Dungan", ["dni"] = "Dani Lower Grand Valley", ["dnj"] = "Dan", ["dnk"] = "Dengka", ["dnn"] = "Dzuun", ["dno"] = "Ndrulo", ["dnr"] = "Danaru", ["dnt"] = "Dani Mid Grand Valley", ["dnu"] = "Danau", ["dnv"] = "Danu", ["dnw"] = "Dani Barat", ["dny"] = "Dení", ["doa"] = "Dom", ["dob"] = "Dobu", ["doc"] = "Kam Utara", ["doe"] = "Doe", ["dof"] = "Domu", ["doh"] = "Dong", ["doi"] = "Dogri", ["dok"] = "Dondo", ["dol"] = "Doso", ["don"] = "Doura", ["doo"] = "Dongo", ["dop"] = "Lukpa", ["doq"] = "Isyarat Dominika", ["dor"] = "Dori'o", ["dos"] = "Dogosé", ["dot"] = "Dass", ["dov"] = "Toka-Leya", ["dow"] = "Doyayo", ["dox"] = "Bussa", ["doy"] = "Dompo", ["doz"] = "Dorze", ["dpp"] = "Papar", ["dra-mkn"] = "Kannada Pertengahan", ["dra-okn"] = "Kannada Kuno", ["dra-ote"] = "Telugu Kuno", ["dra-pro"] = "Proto-Dravidia", ["drb"] = "Dair", ["drc"] = "Minderico", ["drd"] = "Darmiya", ["drg"] = "Rungus", ["dri"] = "Lela", ["drl"] = "Baagandji", ["drn"] = "Damar Barat", ["dro"] = "Melanau Daro-Matu", ["drq"] = "Dura", ["drs"] = "Gedeo", ["dru"] = "Rukai", ["dru-pro"] = "Proto-Rukai", ["dry"] = "Darai", ["dsb"] = "Sorbian Hilir", ["dse"] = "Isyarat Belanda", ["dsh"] = "Daasanach", ["dsi"] = "Disa", ["dsl"] = "Isyarat Denmark", ["dsn"] = "Dusner", ["dso"] = "Desiya", ["dsq"] = "Tadaksahak", ["dta"] = "Daur", ["dtb"] = "Kadazan Labuk-Kinabatangan", ["dtd"] = "Ditidaht", ["dth"] = "Adithinngithigh", ["dti"] = "Dogon Ana Tinga", ["dtk"] = "Dogon Tene Kan", ["dtm"] = "Dogon Tomo Kan", ["dto"] = "Tommo So", ["dtp"] = "Dusun Tengah", ["dtr"] = "Lotud", ["dts"] = "Dogon Toro So", ["dtt"] = "Dogon Toro Tegu", ["dtu"] = "Dogon Tebul Ure", ["dty"] = "Doteli", ["dua"] = "Duala", ["dub"] = "Dubli", ["duc"] = "Duna", ["due"] = "Agta Umiray Dumaget", ["duf"] = "Dumbea", ["dug"] = "Chiduruma", ["duh"] = "Dungra Bhil", ["dui"] = "Dumun", ["duk"] = "Uyajitaya", ["dul"] = "Agta Alabat Island", ["dum"] = "Belanda Pertengahan", ["dun"] = "Dusun Deyah", ["duo"] = "Agta Dupaningan", ["dup"] = "Duano", ["duq"] = "Dusun Malang", ["dur"] = "Dii", ["dus"] = "Dumi", ["duu"] = "Drung", ["duv"] = "Duvle", ["duw"] = "Dusun Witu", ["dux"] = "Duun", ["duy"] = "Agta Dicamay", ["duz"] = "Duli", ["dv"] = "Dhivehi", ["dva"] = "Duau", ["dwa"] = "Diri", ["dwr"] = "Dawro", ["dwu"] = "Dhuwal", ["dww"] = "Dawawa", ["dwy"] = "Dhuwaya", ["dwz"] = "Dewas Rai", ["dya"] = "Dyan", ["dyb"] = "Dyaberdyaber", ["dyd"] = "Dyugun", ["dyg"] = "Agta Villa Viciosa", ["dyi"] = "Djimini", ["dym"] = "Dogon Yanda", ["dyn"] = "Dyangadi", ["dyo"] = "Jola-Fonyi", ["dyu"] = "Dyula", ["dyy"] = "Dyaabugay", ["dz"] = "Dzongkha", ["dza"] = "Tunzu", ["dzg"] = "Dazaga", ["dzl"] = "Dzala", ["dzn"] = "Dzando", ["ebg"] = "Ebughu", ["ebk"] = "Bontoc Timur", ["ebr"] = "Ebrié", ["ebu"] = "Embu", ["ecr"] = "Eteocretan", ["ecs"] = "Isyarat Ekuador", ["ecy"] = "Eteocypriot", ["ee"] = "Ewe", ["eee"] = "E", ["efa"] = "Efai", ["efe"] = "Efe", ["efi"] = "Efik", ["ega"] = "Ega", ["egl"] = "Emilia", ["ego"] = "Eggon", ["egx-dem"] = "Demotic", ["egy"] = "Mesir", ["ehu"] = "Ehueun", ["eip"] = "Eipomek", ["eit"] = "Eitiep", ["eiv"] = "Askopan", ["eja"] = "Ejamat", ["eka"] = "Ekajuk", ["eke"] = "Ekit", ["ekg"] = "Ekari", ["eki"] = "Eki", ["ekl"] = "Kolhe", ["ekm"] = "Elip", ["eko"] = "Koti", ["ekp"] = "Ekpeye", ["ekr"] = "Yace", ["eky"] = "Kayah Timur", ["el"] = "Yunani", ["ele"] = "Elepi", ["elh"] = "El Hugeirat", ["eli"] = "Nding", ["elk"] = "Elkei", ["elm"] = "Eleme", ["elo"] = "El Molo", ["elu"] = "Elu", ["elu-prk"] = "Helu", ["elx"] = "Elamite", ["ema"] = "Emai", ["emb"] = "Embaloh", ["eme"] = "Emerillon", ["emg"] = "Meohang Timur", ["emi"] = "Mussau-Emira", ["emk"] = "Maninkakan Timur", ["emm"] = "Mamulique", ["emn"] = "Eman", ["emp"] = "Emberá Utara", ["ems"] = "Alutiiq", ["emu"] = "Muria Timur", ["emw"] = "Emplawas", ["emx"] = "Erromintxela", ["emy"] = "Maya Epigrafik", ["en"] = "Inggris", ["ena"] = "Apali", ["enb"] = "Markweeta", ["enc"] = "En", ["end"] = "Ende", ["enf"] = "Enets Hutan", ["enh"] = "Enets Tundra", ["enl"] = "Enlhet", ["enm"] = "Inggris Pertengahan", ["enn"] = "Engenni", ["eno"] = "Enggano", ["enq"] = "Enga", ["enr"] = "Emem", ["enu"] = "Enu", ["env"] = "Enwan", ["enw"] = "Enwang", ["enx"] = "Enxet", ["eo"] = "Esperanto", ["eot"] = "Eotile", ["epi"] = "Epie", ["era"] = "Eravallan", ["erg"] = "Sie", ["erh"] = "Eruwa", ["eri"] = "Ogea", ["erk"] = "Efate Selatan", ["ero"] = "Horpa", ["err"] = "Erre", ["ers"] = "Ersu", ["ert"] = "Eritai", ["erw"] = "Erokwanas", ["es"] = "Spanyol", ["ese"] = "Ese Ejja", ["esh"] = "Eshtehardi", ["esi"] = "Inupiaq Alaska Utara", ["esk"] = "Inupiaq Alaska Barat Laut", ["esl"] = "Isyarat Mesir", ["esm"] = "Esuma", ["esn"] = "Isyarat El Salvador", ["eso"] = "Isyarat Estonia", ["esq"] = "Esselen", ["ess"] = "Siberia Yupik Tengah", ["esu"] = "Yup'ik", ["esx-esk-pro"] = "Proto-Eskimo", ["esx-ink"] = "Inuktun", ["esx-inq"] = "Inuinnaqtun", ["esx-inu-pro"] = "Proto-Inuit", ["esx-pro"] = "Proto-Eskimo-Aleut", ["esx-tut"] = "Tunumiisut", ["esy"] = "Eskayan", ["et"] = "Estonia", ["etb"] = "Etebi", ["etc"] = "Etchemin", ["eth"] = "Isyarat Etiopia", ["etn"] = "Eton (Vanuatu)", ["eto"] = "Eton (Kamerun)", ["etr"] = "Edolo", ["ets"] = "Yekhee", ["ett"] = "Etruscan", ["etu"] = "Ejagham", ["etx"] = "Eten", ["etz"] = "Semimi", ["eu"] = "Basque", ["euq-pro"] = "Proto-Basque", ["eve"] = "Even", ["evh"] = "Uvbie", ["evn"] = "Evenki", ["ewo"] = "Ewondo", ["ext"] = "Extremadura", ["eya"] = "Eyak", ["eyo"] = "Keiyo", ["eza"] = "Ezaa", ["eze"] = "Uzekwe", ["fa"] = "Persia", ["faa"] = "Fasu", ["fab"] = "Annobonese", ["fad"] = "Wagi", ["faf"] = "Fagani", ["fag"] = "Finongan", ["fah"] = "Fali Baissa", ["fai"] = "Faiwol", ["faj"] = "Faita", ["fak"] = "Fang (Beboid)", ["fal"] = "Fali Selatan", ["fam"] = "Fam", ["fan"] = "Fang (Bantu)", ["fap"] = "Palor", ["far"] = "Fataleka", ["fau"] = "Fayu", ["fax"] = "Fala", ["fay"] = "Fars Barat Daya", ["faz"] = "Fars Barat Laut", ["fbl"] = "Bikol Albay Barat", ["fcs"] = "Isyarat Quebec", ["fer"] = "Feroge", ["ff"] = "Fula", ["ffi"] = "Foia Foia", ["fgr"] = "Fongoro", ["fi"] = "Finlandia", ["fia"] = "Nobiin", ["fie"] = "Fyer", ["fip"] = "Fipa", ["fir"] = "Firan", ["fit"] = "Meänkieli", ["fiw"] = "Fiwaga", ["fj"] = "Fiji", ["fkk"] = "Kirya-Konzel", ["fkv"] = "Kven", ["fla"] = "Salish Montana", ["flh"] = "Foau", ["fli"] = "Fali", ["fll"] = "Fali Utara", ["fln"] = "Flinders Island", ["flr"] = "Fuliiru", ["fly"] = "Tsotsitaal", ["fmp"] = "Fe'fe'", ["fmu"] = "Muria Barat Jauh", ["fng"] = "Fanagalo", ["fni"] = "Fania", ["fo"] = "Faroe", ["fod"] = "Foodo", ["foi"] = "Foi", ["fom"] = "Foma", ["fon"] = "Fon", ["for"] = "Fore", ["fos"] = "Siraya", ["fpe"] = "Pichinglis", ["fqs"] = "Fas", ["fr"] = "Prancis", ["frd"] = "Fordata", ["frm"] = "Prancis Pertengahan", ["fro"] = "Prancis Kuno", ["frp"] = "Franco-Provençal", ["frq"] = "Forak", ["frr"] = "Frisia Utara", ["frt"] = "Fortsenal", ["fse"] = "Isyarat Finlandia", ["fsl"] = "Isyarat Prancis", ["fss"] = "Isyarat Finlandia-Swedia", ["fud"] = "Futuna Timur", ["fuj"] = "Ko", ["fum"] = "Fum", ["fun"] = "Fulniô", ["fur"] = "Friuli", ["fut"] = "Futuna-Aniwa", ["fuu"] = "Furu", ["fuy"] = "Fuyug", ["fvr"] = "Fur", ["fwa"] = "Fwâi", ["fwe"] = "Fwe", ["fy"] = "Frisia Barat", ["ga"] = "Irlandia", ["gaa"] = "Ga", ["gab"] = "Gabri", ["gac"] = "campuran Great Andaman", ["gad"] = "Gaddang", ["gae"] = "Warekena", ["gaf"] = "Gende", ["gag"] = "Gagauz", ["gah"] = "Alekano", ["gai"] = "Borei", ["gaj"] = "Gadsup", ["gak"] = "Gamkonora", ["gal"] = "Galoli", ["gam"] = "Kandawo", ["gan"] = "Gan", ["gao"] = "Gants", ["gap"] = "Gal", ["gaq"] = "Gata'", ["gar"] = "Galeya", ["gas"] = "Adiwasi Garasia", ["gat"] = "Kenati", ["gau"] = "Kondekor", ["gaw"] = "Nobonob", ["gay"] = "Gayo", ["gba"] = "Gbaya", ["gbb"] = "Kaytetye", ["gbd"] = "Karadjeri", ["gbe"] = "Niksek", ["gbf"] = "Gaikundi", ["gbg"] = "Gbanziri", ["gbh"] = "Gbe Defi", ["gbi"] = "Galela", ["gbj"] = "Bodo Gadaba", ["gbk"] = "Gaddi", ["gbl"] = "Gamit", ["gbm"] = "Garhwali", ["gbn"] = "Mo'da", ["gbo"] = "Grebo Utara", ["gbp"] = "Gbaya-Bossangoa", ["gbq"] = "Gbaya-Bozoum", ["gbr"] = "Gbagyi", ["gbs"] = "Gbe Gbesi", ["gbu"] = "Gagadu", ["gbv"] = "Gbanu", ["gbw"] = "Gabi", ["gbx"] = "Gbe Xwla Timur", ["gby"] = "Gbari", ["gcc"] = "Mali", ["gcd"] = "Ganggalida", ["gce"] = "Galice", ["gcf"] = "Kreol Antilla", ["gcl"] = "Kreol Inggris Grenada", ["gcn"] = "Gaina", ["gcr"] = "Kreol Guiana", ["gct"] = "Jerman Colonia Tovar", ["gd"] = "Gaelik Skotlandia", ["gdb"] = "Ollari", ["gdc"] = "Gugu Badhun", ["gdd"] = "Gedaged", ["gde"] = "Gude", ["gdf"] = "Guduf-Gava", ["gdg"] = "Ga'dang", ["gdh"] = "Gadjerawang", ["gdi"] = "Gundi", ["gdj"] = "Kurtjar", ["gdk"] = "Gadang", ["gdl"] = "Dirasha", ["gdm"] = "Laal", ["gdn"] = "Umanakaina", ["gdo"] = "Godoberi", ["gdq"] = "Mehri", ["gdr"] = "Wipi", ["gds"] = "Isyarat Ghandruk", ["gdt"] = "Kungardutyi", ["gdu"] = "Gudu", ["gdx"] = "Godwari", ["gea"] = "Geruma", ["geb"] = "Kire", ["gec"] = "Grebo Gboloo", ["ged"] = "Gade", ["geg"] = "Gengle", ["geh"] = "Hutterisch", ["gei"] = "Gebe", ["gej"] = "Gen", ["gek"] = "Gerka", ["gel"] = "Fakkanci", ["gem-bur"] = "Burgundi", ["gem-pro"] = "Proto-Jermanik", ["geq"] = "Geme", ["ges"] = "Geser-Gorom", ["gev"] = "Viya", ["gew"] = "Gera", ["gex"] = "Garre", ["gey"] = "Enya", ["gez"] = "Ge'ez", ["gfk"] = "Patpatar", ["gft"] = "Gafat", ["gga"] = "Gao", ["ggb"] = "Gbii", ["ggd"] = "Gugadj", ["gge"] = "Guragone", ["ggg"] = "Gurgula", ["ggk"] = "Kungarakany", ["ggl"] = "Ganglau", ["ggn"] = "Gurung Timur", ["ggt"] = "Gitua", ["ggu"] = "Gban", ["ggw"] = "Gogodala", ["gha"] = "Ghadames", ["ghe"] = "Ghale Selatan", ["ghh"] = "Ghale Utara", ["ghk"] = "Karen Geko", ["ghl"] = "Ghulfan", ["ghn"] = "Ghanongga", ["gho"] = "Ghomara", ["ghr"] = "Ghera", ["ghs"] = "Guhu-Samane", ["ght"] = "Ghale Kutang", ["gia"] = "Kitja", ["gib"] = "Gibanawa", ["gid"] = "Gidar", ["gie"] = "Guébie", ["gig"] = "Goaria", ["gih"] = "Githabul", ["gii"] = "Girirra", ["gil"] = "Gilbert", ["gim"] = "Gimi (Goroka)", ["gin"] = "Hinukh", ["gio"] = "Gelao", ["gip"] = "Gimi (Austronesia)", ["giq"] = "Gelao Hijau", ["gir"] = "Gelao Merah", ["gis"] = "Giziga Utara", ["git"] = "Gitxsan", ["giu"] = "Mulao", ["giw"] = "Gelao Putih", ["gix"] = "Gilima", ["giy"] = "Giyug", ["giz"] = "Giziga Selatan", ["gji"] = "Geji", ["gjk"] = "Koli Kachi", ["gjm"] = "Gunditjmara", ["gjn"] = "Gonja", ["gju"] = "Gojri", ["gka"] = "Guya", ["gkd"] = "Magɨ", ["gke"] = "Ndai", ["gkn"] = "Gokana", ["gko"] = "Kok-Nar", ["gkp"] = "Kpelle Guinea", ["gl"] = "Galisia", ["glc"] = "Gula Bon", ["gld"] = "Nanai", ["glh"] = "Pashayi Barat Laut", ["glj"] = "Kulaal", ["glk"] = "Gilaki", ["glo"] = "Galambu", ["glr"] = "Glaro-Twabo", ["glu"] = "Gula", ["glw"] = "Glavda", ["gly"] = "Gule", ["gma"] = "Gambera", ["gmb"] = "Gula'alaa", ["gmd"] = "Mághdì", ["gme-cgo"] = "Gothik Krimea", ["gmg"] = "Magiyi", ["gmh"] = "Jerman Tinggi Pertengahan", ["gml"] = "Jerman Rendah Pertengahan", ["gmm"] = "Gbaya-Mbodomo", ["gmn"] = "Gimnime", ["gmq-gut"] = "Gutnish", ["gmq-jmk"] = "Jamtish", ["gmq-mno"] = "Norwegia Pertengahan", ["gmq-oda"] = "Denmark Kuno", ["gmq-osw"] = "Swedia Kuno", ["gmq-pro"] = "Proto-Norse", ["gmq-scy"] = "Skania", ["gmu"] = "Gumalu", ["gmv"] = "Gamo", ["gmw-bgh"] = "Bergish", ["gmw-cfr"] = "Franconia Tengah", ["gmw-ecg"] = "Jerman Tengah Timur", ["gmw-gts"] = "Gottscheerish", ["gmw-jdt"] = "Belanda Jersey", ["gmw-pro"] = "Proto-Jermanik Barat", ["gmw-rfr"] = "Franconia Rhine", ["gmw-stm"] = "Swabia Sathmar", ["gmw-tsx"] = "Sakson Transylvania", ["gmw-vog"] = "Volga", ["gmw-zps"] = "Jerman Zipser", ["gmx"] = "Magoma", ["gmy"] = "Yunani Mycenaean", ["gmz"] = "Mgbo", ["gn"] = "Guaraní", ["gn-cls"] = "Guaraní Klasik", ["gna"] = "Kaansa", ["gnb"] = "Gangte", ["gnc"] = "Guanche", ["gnd"] = "Zulgo-Gemzek", ["gne"] = "Ganang", ["gng"] = "Ngangam", ["gnh"] = "Lere", ["gni"] = "Gooniyandi", ["gnj"] = "Ngen", ["gnk"] = "ǁGana", ["gnl"] = "Gangulu", ["gnm"] = "Ginuman", ["gnn"] = "Gumatj", ["gnq"] = "Gana", ["gnr"] = "Gureng Gureng", ["gnt"] = "Guntai", ["gnu"] = "Gnau", ["gnw"] = "Guaraní Bolivia Barat", ["gnz"] = "Ganzi", ["goa"] = "Guro", ["gob"] = "Playero", ["goc"] = "Gorakor", ["god"] = "Godié", ["goe"] = "Gongduk", ["gof"] = "Gofa", ["gog"] = "Gogo", ["goh"] = "Jerman Tinggi Kuno", ["goi"] = "Gobasi", ["goj"] = "Gowlan", ["gol"] = "Gola", ["gon"] = "Gondi", ["goo"] = "Gone Dau", ["gop"] = "Yeretuar", ["goq"] = "Gorap", ["gor"] = "Gorontalo", ["got"] = "Gothik", ["gou"] = "Gavar", ["gov"] = "Goo", ["gow"] = "Gorowa", ["gox"] = "Gobu", ["goy"] = "Goundo", ["goz"] = "Gozarkhani", ["gpa"] = "Gupa-Abawa", ["gpn"] = "Taiap", ["gqa"] = "Ga'anda", ["gqi"] = "Guiqiong", ["gqn"] = "Kinikinao", ["gqr"] = "Gor", ["gqu"] = "Qau", ["gra"] = "Rajput Garasia", ["grb"] = "Grebo", ["grc"] = "Yunani Kuno", ["grd"] = "Guruntum", ["grg"] = "Madi", ["grh"] = "Gbiri-Niragu", ["gri"] = "Ghari", ["grj"] = "Grebo Selatan", ["grk-cal"] = "Yunani Calabria", ["grk-ita"] = "Yunani Italiot", ["grk-mar"] = "Yunani Mariupol", ["grk-pro"] = "Proto-Hellenik", ["grm"] = "Kota Marudu Talantang", ["gro"] = "Groma", ["grq"] = "Gorovu", ["grs"] = "Gresi", ["grt"] = "Garo", ["gru"] = "Kistane", ["grv"] = "Grebo Tengah", ["grw"] = "Gweda", ["grx"] = "Guriaso", ["gry"] = "Grebo Barclayville", ["grz"] = "Guramalum", ["gse"] = "Isyarat Ghana", ["gsg"] = "Isyarat Jerman", ["gsl"] = "Gusilay", ["gsm"] = "Isyarat Guatemala", ["gsn"] = "Gusan", ["gso"] = "Gbaya Barat Daya", ["gsp"] = "Wasembo", ["gss"] = "Isyarat Yunani", ["gsw"] = "Jerman Alemannik", ["gta"] = "Guató", ["gtu"] = "Aghu Tharrnggala", ["gu"] = "Gujarat", ["gua"] = "Shiki", ["gub"] = "Guajajára", ["guc"] = "Wayuu", ["gud"] = "Yocoboué Dida", ["gue"] = "Gurindji", ["guf"] = "Gupapuyngu", ["gug"] = "Guaraní Paraguay", ["guh"] = "Guahibo", ["gui"] = "Guaraní Bolivia Timur", ["guk"] = "Gumuz", ["gul"] = "Gullah", ["gum"] = "Guambiano", ["gun"] = "Guaraní Mbyá", ["guo"] = "Guayabero", ["gup"] = "Gunwinggu", ["guq"] = "Aché", ["gur"] = "Farefare", ["gus"] = "Isyarat Guinea", ["gut"] = "Maléku Jaíka", ["guu"] = "Yanomamö", ["guv"] = "Gey", ["guw"] = "Gun", ["gux"] = "Gourmanchéma", ["guz"] = "Gusii", ["gv"] = "Manx", ["gva"] = "Kaskihá", ["gvc"] = "Guanano", ["gve"] = "Duwet", ["gvf"] = "Golin", ["gvj"] = "Guajá", ["gvl"] = "Gulay", ["gvm"] = "Gurmana", ["gvn"] = "Kuku-Yalanji", ["gvo"] = "Gavião do Jiparaná", ["gvp"] = "Gavião Pará", ["gvr"] = "Gurung Barat", ["gvs"] = "Gumawana", ["gvy"] = "Guyani", ["gwa"] = "Mbato", ["gwb"] = "Gwa", ["gwc"] = "Kalami", ["gwd"] = "Gawwada", ["gwe"] = "Gweno", ["gwf"] = "Gowro", ["gwg"] = "Moo", ["gwi"] = "Gwich'in", ["gwj"] = "Gcwi", ["gwm"] = "Awngthim", ["gwn"] = "Gwandara", ["gwr"] = "Gwere", ["gwt"] = "Gawar-Bati", ["gwu"] = "Guwamu", ["gww"] = "Kwini", ["gwx"] = "Gua", ["gxx"] = "Wè Selatan", ["gya"] = "Gbaya Barat Laut", ["gyb"] = "Garus", ["gyd"] = "Kayardild", ["gye"] = "Gyem", ["gyf"] = "Gungabula", ["gyg"] = "Gbayi", ["gyi"] = "Gyele", ["gyl"] = "Gayil", ["gym"] = "Ngäbere", ["gyn"] = "Kreol Inggris Guyana", ["gyo"] = "Gyalsumdo", ["gyr"] = "Guarayu", ["gyy"] = "Gunya", ["gza"] = "Ganza", ["gzn"] = "Gane", ["ha"] = "Hausa", ["haa"] = "Hän", ["hab"] = "Isyarat Hanoi", ["hac"] = "Gurani", ["had"] = "Hatam", ["haf"] = "Isyarat Haiphong", ["hag"] = "Hanga", ["hah"] = "Hahon", ["hai"] = "Haida", ["haj"] = "Hajong", ["hak"] = "Hakka", ["hal"] = "Halang", ["ham"] = "Hewa", ["hao"] = "Hakö", ["hap"] = "Hupla", ["har"] = "Harari", ["has"] = "Haisla", ["hav"] = "Havu", ["haw"] = "Hawaii", ["hax"] = "Haida Selatan", ["hay"] = "Haya", ["haz"] = "Hazaragi", ["hba"] = "Hamba", ["hbb"] = "Huba", ["hbn"] = "Heiban", ["hbu"] = "Habu", ["hca"] = "Kreol Hindi Andaman", ["hch"] = "Huichol", ["hdn"] = "Haida Utara", ["hds"] = "Isyarat Honduras", ["hdy"] = "Hadiyya", ["he"] = "Ibrani", ["hea"] = "Miao Qiandong Utara", ["hed"] = "Herdé", ["heg"] = "Helong", ["heh"] = "Hehe", ["hei"] = "Heiltsuk", ["hem"] = "Hemba", ["hgm"] = "Haiǁom", ["hgw"] = "Haigwai", ["hhi"] = "Hoia Hoia", ["hhr"] = "Kerak", ["hhy"] = "Hoyahoya", ["hi"] = "Hindi", ["hia"] = "Lamang", ["hib"] = "Hibito", ["hid"] = "Hidatsa", ["hif"] = "Hindi Fiji", ["hig"] = "Kamwe", ["hih"] = "Pamosu", ["hii"] = "Hinduri", ["hij"] = "Hijuk", ["hik"] = "Seit-Kaitetu", ["hil"] = "Hiligaynon", ["hio"] = "Tshwa", ["hir"] = "Himarimã", ["hit"] = "Hitit", ["hiw"] = "Hiw", ["hix"] = "Hixkaryana", ["hji"] = "Haji", ["hka"] = "Kahe", ["hke"] = "Hunde", ["hkk"] = "Ke Hunjara-Kaina", ["hkn"] = "Mel-Khaonh", ["hks"] = "Isyarat Hong Kong", ["hla"] = "Halia", ["hlb"] = "Halbi", ["hld"] = "Halang Doan", ["hle"] = "Hlersu", ["hlt"] = "Nga La", ["hma"] = "Hmong Mashan Selatan", ["hmb"] = "Senni Humburi", ["hmc"] = "Hmong Huishui Tengah", ["hmd"] = "A-Hmao", ["hme"] = "Hmong Huishui Timur", ["hmf"] = "Hmong Don", ["hmg"] = "Hmong Guiyang Barat Daya", ["hmh"] = "Hmong Huishui Barat Daya", ["hmi"] = "Hmong Huishui Utara", ["hmj"] = "Ge", ["hmk"] = "Maek", ["hml"] = "Hmong Luopohe", ["hmm"] = "Hmong Mashan Tengah", ["hmn-pro"] = "Proto-Hmong", ["hmp"] = "Hmong Mashan Utara", ["hmq"] = "Miao Qiandong Timur", ["hmr"] = "Hmar", ["hms"] = "Miao Qiandong Selatan", ["hmt"] = "Hamtai", ["hmu"] = "Hamap", ["hmv"] = "Hmong Dô", ["hmw"] = "Hmong Mashan Barat", ["hmx-mie-pro"] = "Proto-Mien", ["hmx-pro"] = "Proto-Hmong-Mien", ["hmy"] = "Hmong Guiyang Selatan", ["hmz"] = "Hmong Shua", ["hna"] = "Mina", ["hnd"] = "Hindko Selatan", ["hne"] = "Chhattisgarhi", ["hnh"] = "ǁAni", ["hni"] = "Hani", ["hnj"] = "Hmong Green", ["hnn"] = "Hanunoo", ["hno"] = "Hindko Utara", ["hns"] = "Hindustani Karibia", ["hnu"] = "Hung", ["ho"] = "Motu Hiri", ["hoa"] = "Hoava", ["hob"] = "Mari Austronesia", ["hoc"] = "Ho", ["hod"] = "Holma", ["hoe"] = "Horom", ["hoh"] = "Hobyót", ["hoi"] = "Holikachuk", ["hoj"] = "Hadothi", ["hol"] = "Holu", ["hom"] = "Homa", ["hoo"] = "Holoholo", ["hop"] = "Hopi", ["hor"] = "Horo", ["hos"] = "Isyarat Kota Ho Chi Minh", ["hot"] = "Hote", ["hov"] = "Hovongan", ["how"] = "Honi", ["hoy"] = "Holiya", ["hoz"] = "Hozo", ["hpo"] = "Hpon", ["hps"] = "Isyarat Pijin Hawai'i", ["hra"] = "Hrangkhol", ["hrc"] = "Niwer Mil", ["hre"] = "Hre", ["hrk"] = "Haruku", ["hrm"] = "Miao Horned", ["hro"] = "Haroi", ["hrp"] = "Nhirrpi", ["hrt"] = "Hértevin", ["hru"] = "Hruso", ["hrw"] = "Warwar Feni", ["hrx"] = "Hunsrik", ["hrz"] = "Harzani", ["hsb"] = "Sorbian Hulu", ["hsh"] = "Isyarat Hungaria", ["hsl"] = "Isyarat Hausa", ["hsn"] = "Xiang", ["hss"] = "Harsusi", ["ht"] = "Kreol Haiti", ["hti"] = "Hoti", ["hto"] = "Huitoto Minica", ["hts"] = "Hadza", ["htu"] = "Hitu", ["hu"] = "Hungaria", ["hub"] = "Huambisa", ["huc"] = "ǂHoan", ["hud"] = "Huaulu", ["huf"] = "Humene", ["hug"] = "Huachipaeri", ["huh"] = "Huilliche", ["hui"] = "Huli", ["huj"] = "Hmong Guiyang Utara", ["huk"] = "Hulung", ["hul"] = "Hula", ["hum"] = "Hungana", ["huo"] = "Hu", ["hup"] = "Hupa", ["huq"] = "Tsat", ["hur"] = "Halkomelem", ["hus"] = "Wastek", ["huu"] = "Huitoto Murui", ["huv"] = "Huave", ["huw"] = "Hukumina", ["hux"] = "Huitoto Nüpode", ["huy"] = "Hulaulá", ["huz"] = "Hunzib", ["hvc"] = "budaya Vodoun Haiti", ["hvk"] = "Haveke", ["hvn"] = "Hawu", ["hwa"] = "Wané", ["hwc"] = "Kreol Hawaii", ["hwo"] = "Hwana", ["hy"] = "Armenia", ["hya"] = "Hya", ["hyx-pro"] = "Proto-Armenia", ["hz"] = "Herero", ["ia"] = "Interlingua", ["iai"] = "Iaai", ["ian"] = "Iatmul", ["iar"] = "Purari", ["iba"] = "Iban", ["ibb"] = "Ibibio", ["ibd"] = "Iwaidja", ["ibe"] = "Akpes", ["ibg"] = "Ibanag", ["ibh"] = "Bih", ["ibl"] = "Ibaloi", ["ibm"] = "Agoi", ["ibn"] = "Ibino", ["ibr"] = "Ibuoro", ["ibu"] = "Ibu", ["iby"] = "Ibani", ["ica"] = "Ede Ica", ["ich"] = "Etkywan", ["icl"] = "Isyarat Islandia", ["icr"] = "Kreol Inggris Islander", ["id"] = "Indunisiya", ["ida"] = "Idakho-Isukha-Tiriki", ["idb"] = "Indo-Portugis", ["idc"] = "Idon", ["idd"] = "Ede Idaca", ["ide"] = "Idere", ["idi"] = "Idi", ["idr"] = "Indri", ["ids"] = "Idesa", ["idt"] = "Idaté", ["idu"] = "Idoma", ["ie"] = "Interlingue", ["ifa"] = "Ifugao Amganad", ["ifb"] = "Ifugao Batad", ["ife"] = "Ifè", ["iff"] = "Ifo", ["ifk"] = "Ifugao Tuwali", ["ifm"] = "Teke-Fuumu", ["ifu"] = "Ifugao Mayoyao", ["ify"] = "Kallahan Keley-I", ["ig"] = "Igbo", ["igb"] = "Ebira", ["ige"] = "Igede", ["igg"] = "Igana", ["igl"] = "Igala", ["igm"] = "Kanggape", ["ign"] = "Ignaciano", ["igo"] = "Isebe", ["igs"] = "Glosa", ["igw"] = "Igwe", ["ihb"] = "Pijin Iha", ["ihi"] = "Ihievbe", ["ihp"] = "Iha", ["ii"] = "Yi Sichuan", ["iir-nur-pro"] = "Proto-Nuristani", ["iir-pro"] = "Proto-Indo-Iran", ["ijc"] = "Izon", ["ije"] = "Biseni", ["ijj"] = "Ede Ije", ["ijn"] = "Kalabari", ["ijo-pro"] = "Proto-Ijoid", ["ijs"] = "Ijo Tenggara", ["ik"] = "Inupiaq", ["ike"] = "Inuktitut Kanada Timur", ["iki"] = "Iko", ["ikk"] = "Ika", ["ikl"] = "Ikulu", ["iko"] = "Olulumo-Ikom", ["ikp"] = "Ikpeshi", ["ikr"] = "Ikaranggal", ["iks"] = "Isyarat Inuit", ["ikt"] = "Inuvialuktun", ["ikv"] = "Iku-Gora-Ankwa", ["ikw"] = "Ikwere", ["ikx"] = "Ik", ["ikz"] = "Ikizu", ["ila"] = "Ile Ape", ["ilb"] = "Ila", ["ilg"] = "Ilgar", ["ili"] = "Turki Ili", ["ilk"] = "Ilongot", ["ill"] = "Iranun", ["ilo"] = "Ilokano", ["ils"] = "Isyarat Internasional", ["ilu"] = "Ili'uun", ["ilv"] = "Ilue", ["ima"] = "Mala Malasar", ["imi"] = "Anamgura", ["iml"] = "Miluk", ["imn"] = "Imonda", ["imo"] = "Imbongu", ["imr"] = "Imroing", ["ims"] = "Marsian", ["imy"] = "Milyan", ["inb"] = "Inga", ["inc-ash"] = "Prakrit Ashokan", ["inc-cen-pro"] = "Proto-Indo-Aryan Tengah", ["inc-gup"] = "Apabhramsa Gurjar", ["inc-kam"] = "Prakrit Kamarupi", ["inc-kha"] = "Prakrit Khasa", ["inc-kho"] = "Kholosi", ["inc-mas"] = "Assam Pertengahan", ["inc-mbn"] = "Bengal Pertengahan", ["inc-mgd"] = "Prakrit Magadhi", ["inc-mgu"] = "Gujarat Pertengahan", ["inc-mor"] = "Oriya Pertengahan", ["inc-oas"] = "Assam Awal", ["inc-obn"] = "Bengal Kuno", ["inc-ogu"] = "Gujarat Kuno", ["inc-ohi"] = "Hindi Kuno", ["inc-oor"] = "Oriya Kuno", ["inc-opa"] = "Punjab Kuno", ["inc-ork"] = "Kamta Kuno", ["inc-pra"] = "Prakrit", ["inc-pro"] = "Proto-Indo-Aryan", ["inc-psc"] = "Prakrit Paisaci", ["inc-sap"] = "Apabhramsa Sauraseni", ["inc-tak"] = "Apabhramsa Takka", ["inc-vra"] = "Apabhramsa Vracada", ["ine-ana-pro"] = "Proto-Anatolia", ["ine-bsl-pro"] = "Proto-Balto-Slavik", ["ine-pae"] = "Paeonia", ["ine-pro"] = "Proto-Indo-Eropa", ["ine-toc-pro"] = "Proto-Tocharia", ["ing"] = "Deg Xinag", ["inh"] = "Ingush", ["inj"] = "Inga Hutan", ["inl"] = "Isyarat Indunisiya", ["inm"] = "Minaean", ["inn"] = "Isinai", ["ino"] = "Inoke-Yate", ["inp"] = "Iñapari", ["ins"] = "Isyarat India", ["int"] = "Intha", ["inz"] = "Ineseño", ["io"] = "Ido", ["ior"] = "Inor", ["iou"] = "Tuma-Irumu", ["iow"] = "Chiwere", ["ipi"] = "Ipili", ["ipo"] = "Ipiko", ["iqu"] = "Iquito", ["iqw"] = "Ikwo", ["ira-kms-pro"] = "Proto-Komisenia", ["ira-mny-pro"] = "Proto-Munji-Yidgha", ["ira-mpr-pro"] = "Proto-Medo-Parthia", ["ira-pat-pro"] = "Proto-Pathan", ["ira-pro"] = "Proto-Iran", ["ira-sgc-pro"] = "Proto-Sogdic", ["ira-sgi-pro"] = "Proto-Sanglechi-Ishkashimi", ["ira-shr-pro"] = "Proto-Shughni-Roshani", ["ira-shy-pro"] = "Proto-Shughni-Yazghulami", ["ira-sym-pro"] = "Proto-Shughni-Yazghulami-Munji", ["ira-wnj"] = "Vanji", ["ira-zgr-pro"] = "Proto-Zaza-Gorani", ["ire"] = "Iresim", ["irh"] = "Irarutu", ["iri"] = "Rigwe", ["irk"] = "Iraqw", ["irn"] = "Irantxe", ["iro-ere"] = "Erie", ["iro-min"] = "Mingo", ["iro-nor-pro"] = "Proto-Iroquois Utara", ["iro-pro"] = "Proto-Iroquois", ["irr"] = "Ir", ["iru"] = "Irula", ["irx"] = "Kamberau", ["iry"] = "Iraya", ["is"] = "Islandia", ["isa"] = "Isabi", ["isc"] = "Isconahua", ["isd"] = "Isnag", ["ise"] = "Isyarat Italia", ["isg"] = "Isyarat Irlandia", ["ish"] = "Esan", ["isi"] = "Nkem-Nkum", ["isk"] = "Ishkashimi", ["ism"] = "Masimasi", ["isn"] = "Isanzu", ["iso"] = "Isoko", ["isr"] = "Isyarat Israel", ["ist"] = "Istriot", ["isu"] = "Isu", ["it"] = "Italia", ["itb"] = "Itneg Binongan", ["itc-pro"] = "Proto-Italik", ["itd"] = "Tidung Nunukan", ["ite"] = "Itene", ["iti"] = "Itneg Inlaod", ["itk"] = "Judeo-Italia", ["itl"] = "Itelmen", ["itm"] = "Itu Mbon Uzo", ["ito"] = "Itonama", ["itr"] = "Iteri", ["its"] = "Itsekiri", ["itt"] = "Itneg Maeng", ["itv"] = "Itawit", ["itw"] = "Ito", ["itx"] = "Itik", ["ity"] = "Itneg Moyadan", ["itz"] = "Itzá", ["iu"] = "Inuktitut", ["ium"] = "Mien Iu", ["ivb"] = "Ibatan", ["ivv"] = "Ivatan", ["iwk"] = "I-Wak", ["iwm"] = "Iwam", ["iwo"] = "Iwur", ["iws"] = "Iwam Sepik", ["ixc"] = "Ixcatec", ["ixl"] = "Ixil", ["iya"] = "Iyayu", ["iyo"] = "Mesaka", ["iyx"] = "Yaa", ["izh"] = "Ingria", ["izi"] = "Izi-Ezaa-Ikwo-Mgbo", ["izr"] = "Izere", ["izz"] = "Izi", ["ja"] = "Jepang", ["jaa"] = "Jamamadí", ["jab"] = "Hyam", ["jac"] = "Jakaltek", ["jad"] = "Jahanka", ["jae"] = "Jabem", ["jaf"] = "Jara", ["jah"] = "Jah Hut", ["jaj"] = "Zazao", ["jal"] = "Yalahatan", ["jam"] = "Kreol Jamaika", ["jan"] = "Janday", ["jao"] = "Yanyuwa", ["jaq"] = "Yaqay", ["jas"] = "Jawa Kaledonia Baru", ["jat"] = "Jakati", ["jau"] = "Yaur", ["jax"] = "Melayu Jambi", ["jay"] = "Yan-nhangu", ["jaz"] = "Jawe", ["jbj"] = "Arandai", ["jbk"] = "Barikewa", ["jbn"] = "Nefusa", ["jbo"] = "Lojban", ["jbr"] = "Jofotek-Bromnya", ["jbt"] = "Jabutí", ["jbu"] = "Jukun Takum", ["jbw"] = "Yawijibaya", ["jcs"] = "Isyarat Jamaika (negara)", ["jct"] = "Krymchak", ["jda"] = "Jad", ["jdg"] = "Jadgali", ["jdt"] = "Judeo-Tat", ["jeb"] = "Jebero", ["jee"] = "Jerung", ["jeg"] = "Jeng", ["jeh"] = "Jeh", ["jei"] = "Yei", ["jek"] = "Kuo Jeri", ["jel"] = "Yelmek", ["jen"] = "Dza", ["jer"] = "Jere", ["jet"] = "Manem", ["jeu"] = "Jonkor Bourmataguil", ["jgb"] = "Ngbee", ["jgk"] = "Gwak", ["jgo"] = "Ngomba", ["jhi"] = "Jehai", ["jhs"] = "Isyarat Jhankot", ["jia"] = "Jina", ["jib"] = "Jibu", ["jic"] = "Tol", ["jid"] = "Bu", ["jie"] = "Jilbe", ["jig"] = "Jingulu", ["jih"] = "Shangzhai", ["jii"] = "Jiiddu", ["jil"] = "Jilim", ["jim"] = "Jimjimen", ["jio"] = "Jiamao", ["jiq"] = "Khroskyabs", ["jit"] = "Jita", ["jiu"] = "Jinuo Youle", ["jiv"] = "Shuar", ["jiy"] = "Jinuo Buyuan", ["jje"] = "Jeju", ["jjr"] = "Zhár", ["jka"] = "Kaera", ["jko"] = "Kubo", ["jkr"] = "Koro (India)", ["jku"] = "Labir", ["jle"] = "Ngile", ["jls"] = "Isyarat Jamaika", ["jma"] = "Dima", ["jmb"] = "Zumbun", ["jmc"] = "Machame", ["jmd"] = "Yamdena", ["jmi"] = "Jimi", ["jml"] = "Jumli", ["jmn"] = "Naga Makuri", ["jmr"] = "Kamara", ["jmw"] = "Mouwase", ["jmx"] = "Mixtec Juxtlahuaca Barat", ["jna"] = "Jangshung", ["jnd"] = "Jandavra", ["jng"] = "Yangman", ["jni"] = "Janji", ["jnj"] = "Yemsa", ["jnl"] = "Rawat", ["jns"] = "Jaunsari", ["job"] = "Joba", ["jod"] = "Wojenaka", ["jor"] = "Jorá", ["jos"] = "Isyarat Yordania", ["jow"] = "Jowulu", ["jpr"] = "Judeo-Persia", ["jpx-pro"] = "Proto-Jepang", ["jpx-ryu-pro"] = "Proto-Ryukyu", ["jqr"] = "Jaqaru", ["jra"] = "Jarai", ["jrr"] = "Jiru", ["jru"] = "Japrería", ["jsl"] = "Isyarat Jepang", ["jua"] = "Júma", ["jub"] = "Wannu", ["juc"] = "Jurchen", ["jud"] = "Worodougou", ["juh"] = "Hone", ["jui"] = "Ngadjuri", ["juk"] = "Wapan", ["jul"] = "Jirel", ["jum"] = "Jumjum", ["jun"] = "Juang", ["juo"] = "Jiba", ["jup"] = "Hupdë", ["jur"] = "Jurúna", ["jus"] = "Isyarat Jumla", ["jut"] = "Jutish", ["juu"] = "Ju", ["juw"] = "Wãpha", ["juy"] = "Juray", ["jv"] = "Jawo", ["jvd"] = "Javindo", ["jvn"] = "Jawa Karibia", ["jwi"] = "Jwira-Pepesa", ["jyy"] = "Jaya", ["ka"] = "Georgia", ["kaa"] = "Karakalpak", ["kab"] = "Kabyle", ["kac"] = "Jingpho", ["kad"] = "Kadara", ["kae"] = "Ketangalan", ["kaf"] = "Katso", ["kag"] = "Kajaman", ["kah"] = "Fer", ["kai"] = "Karekare", ["kaj"] = "Jju", ["kak"] = "Kallahan Kayapa", ["kam"] = "Kamba", ["kao"] = "Kassonke", ["kap"] = "Bezhta", ["kaq"] = "Capanahua", ["kar-pro"] = "Proto-Karen", ["kaw"] = "Jawa Kuno", ["kax"] = "Kao", ["kay"] = "Kamayurá", ["kba"] = "Kalarko", ["kbb"] = "Kaxuyana", ["kbc"] = "Kadiwéu", ["kbd"] = "Kabardia", ["kbe"] = "Kanju", ["kbh"] = "Camsá", ["kbi"] = "Kaptiau", ["kbj"] = "Kari", ["kbk"] = "Koiari Rumput", ["kbm"] = "Iwal", ["kbn"] = "Kare (Africa)", ["kbo"] = "Keliko", ["kbp"] = "Kabiyé", ["kbq"] = "Kamano", ["kbr"] = "Kafa", ["kbs"] = "Kande", ["kbt"] = "Gabadi", ["kbu"] = "Kabutra", ["kbv"] = "Kamberataro", ["kbw"] = "Kaiep", ["kbx"] = "Ap Ma", ["kbz"] = "Duhwa", ["kca"] = "Khanty", ["kcb"] = "Kawacha", ["kcc"] = "Lubila", ["kcd"] = "Kanum Ngkâlmpw", ["kce"] = "Kaivi", ["kcf"] = "Ukaan", ["kcg"] = "Tyap", ["kch"] = "Vono", ["kci"] = "Kamantan", ["kcj"] = "Kobiana", ["kck"] = "Kalanga", ["kcl"] = "Kala", ["kcm"] = "Gula Tar", ["kcn"] = "Nubi", ["kco"] = "Kinalakna", ["kcp"] = "Kanga", ["kcq"] = "Kamo", ["kcr"] = "Katla", ["kcs"] = "Koenoem", ["kct"] = "Kaian", ["kcu"] = "Kikami", ["kcv"] = "Kete", ["kcw"] = "Kabwari", ["kcx"] = "Kachama-Ganjule", ["kcy"] = "Korandje", ["kcz"] = "Konongo", ["kda"] = "Worimi", ["kdc"] = "Kutu", ["kdd"] = "Yankunytjatjara", ["kde"] = "Makonde", ["kdf"] = "Mamusi", ["kdg"] = "Seba", ["kdh"] = "Tem", ["kdi"] = "Kumam", ["kdj"] = "Karamojong", ["kdk"] = "Numee", ["kdl"] = "Tsikimba", ["kdm"] = "Kagoma", ["kdn"] = "Kunda", ["kdp"] = "Kaningdon-Nindem", ["kdq"] = "Koch", ["kdr"] = "Karaim", ["kdt"] = "Kuy", ["kdu"] = "Kadaru", ["kdv"] = "Kado", ["kdw"] = "Koneraw", ["kdx"] = "Kam", ["kdy"] = "Keder", ["kdz"] = "Kwaja", ["kea"] = "Kabuverdianu", ["keb"] = "Kélé", ["kec"] = "Keiga", ["ked"] = "Kerewe", ["kee"] = "Keres Timur", ["kef"] = "Kpessi", ["keg"] = "Tese", ["keh"] = "Keak", ["kei"] = "Kei", ["kej"] = "Kadar", ["kek"] = "Q'eqchi", ["kel"] = "Kela-Yela", ["kem"] = "Kemak", ["ken"] = "Kenyang", ["keo"] = "Kakwa", ["kep"] = "Kaikadi", ["keq"] = "Kamar", ["ker"] = "Kera", ["kes"] = "Kugbo", ["ket"] = "Ket", ["keu"] = "Akebu", ["kev"] = "Kanikkaran", ["kew"] = "Kewa", ["kex"] = "Kukna", ["key"] = "Kupia", ["kez"] = "Kukele", ["kfa"] = "Kodava", ["kfb"] = "Kolami", ["kfc"] = "Konda-Dora", ["kfd"] = "Koraga Korra", ["kfe"] = "Kota (India)", ["kff"] = "Koya", ["kfg"] = "Kudiya", ["kfh"] = "Kurichiya", ["kfi"] = "Kurumba Kannada", ["kfj"] = "Kemiehua", ["kfk"] = "Kinnauri", ["kfl"] = "Kung", ["kfn"] = "Kuk", ["kfo"] = "Koro (Afrika Barat)", ["kfp"] = "Korwa", ["kfq"] = "Korku", ["kfr"] = "Kachchi", ["kfs"] = "Bilaspuri", ["kft"] = "Kanjari", ["kfu"] = "Katkari", ["kfv"] = "Kurmukar", ["kfw"] = "Naga Kharam", ["kfx"] = "Pahari Kullu", ["kfy"] = "Kumaoni", ["kfz"] = "Koromfé", ["kg"] = "Kongo", ["kga"] = "Koyaga", ["kgb"] = "Kawe", ["kgd"] = "Kataang", ["kge"] = "Kumoring", ["kgf"] = "Kube", ["kgg"] = "Kusunda", ["kgi"] = "Isyarat Selangor", ["kgj"] = "Kham Gamale", ["kgk"] = "Kaiwá", ["kgl"] = "Kunggari", ["kgm"] = "Karipúna", ["kgn"] = "Karingani", ["kgo"] = "Krongo", ["kgp"] = "Kaingang", ["kgq"] = "Kamoro", ["kgr"] = "Abun", ["kgs"] = "Kumbainggar", ["kgt"] = "Somyev", ["kgu"] = "Kobol", ["kgv"] = "Karas", ["kgw"] = "Karon Dori", ["kgx"] = "Kamaru", ["kgy"] = "Kyerung", ["kha"] = "Khasi", ["khb"] = "Lü", ["khc"] = "Tukang Besi Utara", ["khd"] = "Kanum Bädi", ["khe"] = "Korowai", ["khf"] = "Khuen", ["khh"] = "Kehu", ["khi-kho-pro"] = "Proto-Khoe", ["khi-kun"] = "ǃKung", ["khj"] = "Kuturmi", ["khl"] = "Lusi", ["khn"] = "Khandeshi", ["kho"] = "Khotan", ["khp"] = "Kapauri", ["khq"] = "Koyra Chiini", ["khr"] = "Kharia", ["khs"] = "Kasua", ["kht"] = "Khamti", ["khu"] = "Nkhumbi", ["khv"] = "Khvarshi", ["khw"] = "Khowar", ["khx"] = "Kanu", ["khy"] = "Ekele", ["khz"] = "Keapara", ["ki"] = "Kikuyu", ["kia"] = "Kim", ["kib"] = "Koalib", ["kic"] = "Kickapoo", ["kid"] = "Koshin", ["kie"] = "Kibet", ["kif"] = "Kham Parbate Timur", ["kig"] = "Kimaama", ["kih"] = "Kilmeri", ["kii"] = "Kitsai", ["kij"] = "Kilivila", ["kil"] = "Kariya", ["kim"] = "Tofa", ["kio"] = "Kiowa", ["kip"] = "Kham Sheshi", ["kiq"] = "Kosadle", ["kis"] = "Kis", ["kit"] = "Agob", ["kiv"] = "Kimbu", ["kiw"] = "Kiwai Timur Laut", ["kix"] = "Naga Khiamniungan", ["kiy"] = "Kirikiri", ["kiz"] = "Kisi", ["kj"] = "Kwanyama", ["kja"] = "Mlap", ["kjb"] = "Q'anjob'al", ["kjc"] = "Konjo Pesisir", ["kjd"] = "Kiwai Selatan", ["kje"] = "Kisar", ["kjg"] = "Khmu", ["kjh"] = "Khakas", ["kji"] = "Zabana", ["kjj"] = "Khinalug", ["kjk"] = "Konjo Pegunungan", ["kjl"] = "Kham", ["kjm"] = "Kháng", ["kjn"] = "Kunjen", ["kjo"] = "Kinnauri Harijan", ["kjp"] = "Pwo Timur", ["kjq"] = "Keres Barat", ["kjr"] = "Kurudu", ["kjs"] = "Kewa Timur", ["kjt"] = "Pwo Phrae", ["kju"] = "Kashaya", ["kjx"] = "Ramopa", ["kjy"] = "Erave", ["kjz"] = "Bumthangkha", ["kk"] = "Kazakh", ["kka"] = "Kakanda", ["kkb"] = "Kwerisa", ["kkc"] = "Odoodee", ["kkd"] = "Kinuku", ["kke"] = "Kakabe", ["kkf"] = "Monpa Kalaktang", ["kkg"] = "Kalinga Mabaka Valley", ["kkh"] = "Khün", ["kki"] = "Kagulu", ["kkj"] = "Kako", ["kkk"] = "Kokota", ["kkl"] = "Yale Kosarek", ["kkm"] = "Kiong", ["kkn"] = "Kon Keu", ["kko"] = "Karko", ["kkp"] = "Koko-Bera", ["kkq"] = "Kaiku", ["kkr"] = "Kir-Balar", ["kks"] = "Kirfi", ["kkt"] = "Koi", ["kku"] = "Tumi", ["kkv"] = "Kangean", ["kkw"] = "Teke-Kukuya", ["kkx"] = "Kohin", ["kky"] = "Guugu Yimidhirr", ["kkz"] = "Kaska", ["kl"] = "Grinlandia", ["kla"] = "Klamath-Modoc", ["klb"] = "Kiliwa", ["klc"] = "Kolbila", ["kld"] = "Gamilaraay", ["kle"] = "Kulung", ["klf"] = "Kendeje", ["klg"] = "Kalagan Tagakaulu", ["klh"] = "Weliki", ["kli"] = "Kalumpang", ["klj"] = "Khalaj", ["klk"] = "Kono (Nigeria)", ["kll"] = "Kalagan Kagan", ["klm"] = "Kolom", ["kln"] = "Kalenjin", ["klo"] = "Kapya", ["klp"] = "Kamasa", ["klq"] = "Rumu", ["klr"] = "Khaling", ["kls"] = "Kalasha", ["klt"] = "Nukna", ["klu"] = "Klao", ["klv"] = "Maskelynes", ["klw"] = "Lindu", ["klx"] = "Koluwawa", ["kly"] = "Kalao", ["klz"] = "Kabola", ["km"] = "Khmer", ["kma"] = "Konni", ["kmb"] = "Kimbundu", ["kmc"] = "Kam Selatan", ["kmd"] = "Kalinga Madukayang", ["kme"] = "Bakole", ["kmf"] = "Kare (Papua)", ["kmg"] = "Kâte", ["kmh"] = "Kalam", ["kmi"] = "Kami", ["kmj"] = "Paharia Kumarbhag", ["kmk"] = "Kalinga Limos", ["kml"] = "Kalinga Tanudan", ["kmm"] = "Kom (India)", ["kmn"] = "Awtuw", ["kmo"] = "Kwoma", ["kmp"] = "Gimme", ["kmq"] = "Kwama", ["kmr"] = "Kurdi Utara", ["kms"] = "Kamasau", ["kmt"] = "Kemtuik", ["kmu"] = "Kanite", ["kmv"] = "Kreol Prancis Karipúna", ["kmw"] = "Kumu", ["kmx"] = "Waboda", ["kmy"] = "Koma", ["kmz"] = "Turki Khorasani", ["kn"] = "Kannada", ["kna"] = "Kanakuru", ["knb"] = "Kalinga Lubuagan", ["knd"] = "Konda", ["kne"] = "Kankanaey", ["knf"] = "Mankanya", ["kni"] = "Kanufi", ["knj"] = "Akatek", ["knk"] = "Kuranko", ["knl"] = "Keninjal", ["knm"] = "Kanamari", ["kno"] = "Kono (Sierra Leone)", ["knp"] = "Kwanja", ["knq"] = "Kintaq", ["knr"] = "Kaningra", ["kns"] = "Kensiu", ["knt"] = "Katukina", ["knu"] = "Kono (Guinea)", ["knv"] = "Tabo", ["knx"] = "Kanayatn", ["kny"] = "Kanyok", ["knz"] = "Kalamsé", ["ko"] = "Korea", ["ko-ear"] = "Korea Modern Awal", ["koa"] = "Konomala", ["koc"] = "Kpati", ["kod"] = "Kodi", ["koe"] = "Kacipo-Balesi", ["kof"] = "Kubi", ["kog"] = "Cogui", ["koh"] = "Koyo", ["koi"] = "Komi-Permyak", ["kok"] = "Konkani", ["kol"] = "Kol (Papua)", ["koo"] = "Konzo", ["kop"] = "Waube", ["koq"] = "Kota (Gabon)", ["kos"] = "Kosraean", ["kot"] = "Lagwan", ["kou"] = "Koke", ["kov"] = "Kudu-Camo", ["kow"] = "Kugama", ["koy"] = "Koyukon", ["koz"] = "Korak", ["kpa"] = "Kutto", ["kpb"] = "Kurumba Mullu", ["kpc"] = "Curripaco", ["kpd"] = "Koba", ["kpe"] = "Kpelle", ["kpf"] = "Komba", ["kpg"] = "Kapingamarangi", ["kph"] = "Kplang", ["kpi"] = "Kofei", ["kpj"] = "Karajá", ["kpk"] = "Kpan", ["kpl"] = "Kpala", ["kpm"] = "Koho", ["kpn"] = "Kepkiriwát", ["kpo"] = "Ikposo", ["kpp"] = "Karen Paku", ["kpq"] = "Korupun-Sela", ["kpr"] = "Korafe-Yegha", ["kps"] = "Tehit", ["kpt"] = "Karata", ["kpu"] = "Kafoa", ["kpv"] = "Komi-Zyrian", ["kpw"] = "Kobon", ["kpx"] = "Koiari Gunung", ["kpy"] = "Koryak", ["kpz"] = "Kupsabiny", ["kqa"] = "Mum", ["kqb"] = "Kovai", ["kqc"] = "Doromu-Koki", ["kqd"] = "Koy Sanjaq Surat", ["kqe"] = "Kalagan", ["kqf"] = "Kakabai", ["kqg"] = "Khe", ["kqh"] = "Kisankasa", ["kqi"] = "Koitabu", ["kqj"] = "Koromira", ["kqk"] = "Gbe Kotafon", ["kql"] = "Kyenele", ["kqm"] = "Khisa", ["kqn"] = "Kaonde", ["kqo"] = "Krahn Timur", ["kqp"] = "Kimré", ["kqq"] = "Krenak", ["kqr"] = "Kimaragang", ["kqs"] = "Kissi Utara", ["kqt"] = "Kadazan Sungai Klias", ["kqu"] = "Seroa", ["kqv"] = "Okolod", ["kqw"] = "Kandas", ["kqx"] = "Mser", ["kqy"] = "Koorete", ["kqz"] = "Korana", ["kr"] = "Kanuri", ["kra"] = "Kumhali", ["krb"] = "Karkin", ["krc"] = "Karachay-Balkar", ["krd"] = "Kairui-Midiki", ["kre"] = "Panará", ["krf"] = "Koro (Vanuatu)", ["krh"] = "Kurama", ["kri"] = "Krio", ["krj"] = "Kinaray-a", ["krk"] = "Kerek", ["krl"] = "Karelia", ["krm"] = "Krim", ["krn"] = "Sapo", ["kro-pro"] = "Proto-Kru", ["krp"] = "Korop", ["krr"] = "Kru'ng", ["krs"] = "Kresh", ["kru"] = "Kurukh", ["krv"] = "Kavet", ["krw"] = "Krahn Barat", ["krx"] = "Karon", ["kry"] = "Kryts", ["krz"] = "Kanum Sota", ["ks"] = "Kashmir", ["ksa"] = "Shuwa-Zamani", ["ksb"] = "Shambala", ["ksc"] = "Kalinga Selatan", ["ksd"] = "Tolai", ["kse"] = "Kuni", ["ksf"] = "Bafia", ["ksg"] = "Kusaghe", ["ksi"] = "Krisa", ["ksj"] = "Uare", ["ksk"] = "Kansa", ["ksl"] = "Kumalu", ["ksm"] = "Kumba", ["ksn"] = "Kasiguranin", ["kso"] = "Kofa", ["ksp"] = "Kaba", ["ksq"] = "Kwaami", ["ksr"] = "Borong", ["kss"] = "Kissi Selatan", ["kst"] = "Winyé", ["ksu"] = "Khamyang", ["ksv"] = "Kusu", ["ksw"] = "Karen S'gaw", ["ksx"] = "Kedang", ["ksy"] = "Kharia Thar", ["ksz"] = "Kodaku", ["kta"] = "Katua", ["ktb"] = "Kambaata", ["ktc"] = "Kholok", ["ktd"] = "Kokata", ["ktf"] = "Kwami", ["ktg"] = "Kalkatungu", ["kth"] = "Karanga", ["kti"] = "Muyu Utara", ["ktj"] = "Plapo Krumen", ["ktk"] = "Kaniet", ["ktl"] = "Koroshi", ["ktm"] = "Kurti", ["ktn"] = "Karitiâna", ["kto"] = "Kuot", ["ktp"] = "Kaduo", ["ktq"] = "Katabaga", ["ktr"] = "Kota Marudu Tinagas", ["kts"] = "Muyu Selatan", ["ktt"] = "Ketum", ["ktu"] = "Kituba", ["ktv"] = "Katu Timur", ["ktw"] = "Kato", ["ktx"] = "Kaxararí", ["kty"] = "Kango", ["ktz"] = "Juǀ'hoan", ["ku-pro"] = "Proto-Kurdi", ["kub"] = "Kutep", ["kuc"] = "Kwinsu", ["kud"] = "Auhelawa", ["kue"] = "Kuman", ["kuf"] = "Katu Barat", ["kug"] = "Kupa", ["kuh"] = "Kushi", ["kui"] = "Kuikúro", ["kuj"] = "Kuria", ["kuk"] = "Kepo'", ["kul"] = "Kulere", ["kum"] = "Kumyk", ["kun"] = "Kunama", ["kuo"] = "Kumukio", ["kup"] = "Kunimaipa", ["kuq"] = "Karipuna", ["kus"] = "Kusaal", ["kut"] = "Kutenai", ["kuu"] = "Kuskokwim Hulu", ["kuv"] = "Kur", ["kuw"] = "Kpagua", ["kux"] = "Kukatja", ["kuy"] = "Kuuku-Ya'u", ["kuz"] = "Kunza", ["kva"] = "Bagvalal", ["kvb"] = "Orang Rimba", ["kvc"] = "Kove", ["kvd"] = "Kui", ["kve"] = "Kalabakan", ["kvf"] = "Kabalai", ["kvg"] = "Kuni-Boazi", ["kvh"] = "Komodo", ["kvi"] = "Kwang", ["kvj"] = "Psikye", ["kvk"] = "Isyarat Korea", ["kvl"] = "Karen Brek", ["kvm"] = "Kendem", ["kvn"] = "Border Kuna", ["kvo"] = "Dobel", ["kvp"] = "Kompane", ["kvq"] = "Karen Geba", ["kvr"] = "Kerinci", ["kvt"] = "Karen Lahta", ["kvu"] = "Karen Yinbaw", ["kvv"] = "Kola", ["kvw"] = "Wersing", ["kvx"] = "Koli Parkari", ["kvy"] = "Karen Yintale", ["kvz"] = "Tsakwambo", ["kw"] = "Kernowek", ["kwa"] = "Dâw", ["kwb"] = "Baa", ["kwc"] = "Likwala", ["kwd"] = "Kwaio", ["kwe"] = "Kwerba", ["kwf"] = "Kwara'ae", ["kwg"] = "Sara Kaba Deme", ["kwh"] = "Kowiai", ["kwi"] = "Awa-Cuaiquer", ["kwj"] = "Kwanga", ["kwk"] = "Kwak'wala", ["kwl"] = "Kofyar", ["kwm"] = "Kwambi", ["kwn"] = "Kwangali", ["kwo"] = "Kwomtari", ["kwp"] = "Kodia", ["kwq"] = "Kwak", ["kwr"] = "Kwer", ["kws"] = "Kwese", ["kwt"] = "Kwesten", ["kwu"] = "Kwakum", ["kwv"] = "Sara Kaba Náà", ["kww"] = "Kwinti", ["kwx"] = "Khirwar", ["kwz"] = "Kwadi", ["kxa"] = "Kairiru", ["kxb"] = "Krobu", ["kxc"] = "Khonso", ["kxd"] = "Melayu Brunei", ["kxe"] = "Kakihum", ["kxf"] = "Karen Manumanaw", ["kxh"] = "Karo", ["kxi"] = "Murut Keningau", ["kxj"] = "Kulfa", ["kxk"] = "Karen Zayein", ["kxl"] = "Nepai Kurux", ["kxm"] = "Khmer Utara", ["kxn"] = "Kanowit", ["kxo"] = "Kanoé", ["kxp"] = "Koli Wadiyara", ["kxq"] = "Kanum Smärky", ["kxr"] = "Koro (Papua)", ["kxs"] = "Kangjia", ["kxt"] = "Koiwat", ["kxu"] = "Kui (India)", ["kxv"] = "Kuvi", ["kxw"] = "Konai", ["kxx"] = "Likuba", ["kxy"] = "Kayong", ["kxz"] = "Kerewo", ["ky"] = "Kirgiz", ["kya"] = "Kwaya", ["kyb"] = "Kalinga Butbut", ["kyc"] = "Kyaka", ["kyd"] = "Karey", ["kye"] = "Krache", ["kyf"] = "Kouya", ["kyg"] = "Keyagana", ["kyh"] = "Karok", ["kyi"] = "Kiput", ["kyj"] = "Karao", ["kyk"] = "Kamayo", ["kyl"] = "Kalapuya", ["kym"] = "Kpatili", ["kyn"] = "Karolanos", ["kyo"] = "Kelon", ["kyp"] = "Kang", ["kyq"] = "Kenga", ["kyr"] = "Kuruáya", ["kys"] = "Kayan Baram", ["kyt"] = "Kayagar", ["kyu"] = "Kayah Barat", ["kyv"] = "Kayort", ["kyw"] = "Kudmali", ["kyx"] = "Rapoisi", ["kyy"] = "Kambaira", ["kyz"] = "Kayabí", ["kza"] = "Karaboro Barat", ["kzb"] = "Kaibobo", ["kzc"] = "Kulango Bondoukou", ["kzd"] = "Kadai", ["kze"] = "Kosena", ["kzf"] = "Kaili Da'a", ["kzg"] = "Kikai", ["kzh"] = "Dongolawi", ["kzi"] = "Kelabit", ["kzj"] = "Kadazan Pesisir", ["kzk"] = "Kazukuru", ["kzl"] = "Kayeli", ["kzm"] = "Kais", ["kzn"] = "Kokola", ["kzo"] = "Kaningi", ["kzp"] = "Kaidipang", ["kzq"] = "Kaike", ["kzr"] = "Karang", ["kzs"] = "Dusun Sugut", ["kzt"] = "Dusun Tambunan", ["kzu"] = "Kayupulau", ["kzv"] = "Komyandaret", ["kzw"] = "Kariri", ["kzx"] = "Kamarian", ["kzy"] = "Kango-Sua", ["kzz"] = "Kalabra", ["la"] = "Latin", ["laa"] = "Lapuyan Subanun", ["lab"] = "Linear A", ["lac"] = "Lacandon", ["lad"] = "Ladino", ["lae"] = "Pattani", ["laf"] = "Lafofa", ["lag"] = "Langi", ["lah"] = "Lahnda", ["lai"] = "Lambya", ["laj"] = "Lango (Uganda)", ["lak"] = "Laka", ["lam"] = "Lamba", ["lan"] = "Laru", ["lap"] = "Kabba-Laka", ["laq"] = "Qabiao", ["lar"] = "Larteh", ["las"] = "Gur Lama", ["lau"] = "Laba", ["law"] = "Lauje", ["lax"] = "Tiwa", ["lay"] = "Bai Lama", ["laz"] = "Aribwatsa", ["lb"] = "Luksemburg", ["lbb"] = "Label", ["lbc"] = "Lakkia", ["lbe"] = "Lak", ["lbf"] = "Tinani", ["lbg"] = "Laopang", ["lbi"] = "La'bi", ["lbj"] = "Ladakhi", ["lbk"] = "Bontoc Tengah", ["lbl"] = "Bikol Libon", ["lbm"] = "Lodhi", ["lbn"] = "Lamet", ["lbo"] = "Laven", ["lbq"] = "Wampar", ["lbr"] = "Lorung Utara", ["lbs"] = "Isyarat Libya", ["lbt"] = "Lachi", ["lbu"] = "Labu", ["lbv"] = "Lavatbura-Lamusong", ["lbw"] = "Tolaki", ["lbx"] = "Lawangan-Pasir", ["lby"] = "Lamu-Lamu", ["lbz"] = "Lardil", ["lcc"] = "Legenyem", ["lcd"] = "Lola", ["lce"] = "Loncong", ["lcf"] = "Lubu", ["lch"] = "Luchazi", ["lcl"] = "Lisela", ["lcm"] = "Tungag", ["lcp"] = "Lawa Barat", ["lcq"] = "Luhu", ["lcs"] = "Lisabata-Nuniali", ["lda"] = "Kla", ["ldb"] = "Idun", ["ldd"] = "Luri (Nigeria)", ["ldg"] = "Lenyima", ["ldh"] = "Lamja-Dengsa-Tola", ["ldj"] = "Lemoro", ["ldk"] = "Leelau", ["ldl"] = "Kaan", ["ldm"] = "Landoma", ["ldn"] = "Láadan", ["ldo"] = "Loo", ["ldp"] = "Tso", ["ldq"] = "Lufu", ["lea"] = "Lega-Shabunda", ["leb"] = "Lala-Bisa", ["lec"] = "Leco", ["led"] = "Lendu", ["lee"] = "Lyélé", ["lef"] = "Lelemi", ["leh"] = "Lenje", ["lei"] = "Lemio", ["lej"] = "Lengola", ["lek"] = "Leipon", ["lel"] = "Lele (Kongo)", ["lem"] = "Nomaande", ["len"] = "Lenca Honduras", ["leo"] = "Leti (Kamerun)", ["lep"] = "Lepcha", ["leq"] = "Lembena", ["ler"] = "Lenkau", ["les"] = "Lese", ["let"] = "Lesing-Gelimi", ["leu"] = "Kara (Papua)", ["lev"] = "Lamma", ["lew"] = "Kaili", ["lex"] = "Luang", ["ley"] = "Lemolang", ["lez"] = "Lezgi", ["lfa"] = "Lefa", ["lfn"] = "Lingua Franca Nova", ["lg"] = "Luganda", ["lga"] = "Lungga", ["lgb"] = "Laghu", ["lgg"] = "Lugbara", ["lgh"] = "Laghuu", ["lgi"] = "Lengilu", ["lgk"] = "Neverver", ["lgl"] = "Wala", ["lgm"] = "Lega-Mwenga", ["lgn"] = "Opuuo", ["lgq"] = "Logba", ["lgr"] = "Lengo", ["lgs"] = "Isyarat Guinea-Bissau", ["lgt"] = "Pahi", ["lgu"] = "Longgu", ["lgz"] = "Ligenza", ["lha"] = "Laha (Vietnam)", ["lhh"] = "Laha", ["lhi"] = "Lahu Shi", ["lhl"] = "Lahul Lohar", ["lhn"] = "Lahanan", ["lhp"] = "Lhokpu", ["lhs"] = "Mlahsö", ["lht"] = "Lo-Toga", ["lhu"] = "Lahu", ["li"] = "Limburg", ["lia"] = "Limba Tengah Barat", ["lib"] = "Likum", ["lic"] = "Hlai", ["lid"] = "Nyindrou", ["lie"] = "Likila", ["lif"] = "Limbu", ["lig"] = "Ligbi", ["lih"] = "Lihir", ["lii"] = "Lingkhim", ["lij"] = "Liguria", ["lik"] = "Lika", ["lil"] = "Lillooet", ["lio"] = "Liki", ["lip"] = "Sekpele", ["liq"] = "Libido", ["lir"] = "Inggris Liberia", ["lis"] = "Lisu", ["liu"] = "Logorik", ["liv"] = "Livonia", ["liw"] = "Col", ["lix"] = "Liabuku", ["liy"] = "Banda-Bambari", ["liz"] = "Libinza", ["lja"] = "Golpa", ["lje"] = "Rampi", ["lji"] = "Laiyolo", ["ljl"] = "Lio", ["ljp"] = "Lampung Api", ["ljw"] = "Yirandali", ["ljx"] = "Yuru", ["lka"] = "Lakalei", ["lkb"] = "Kabras", ["lkc"] = "Kucong", ["lkd"] = "Lakondê", ["lke"] = "Kenyi", ["lkh"] = "Lakha", ["lki"] = "Laki", ["lkj"] = "Remun", ["lkl"] = "Laeko-Libuat", ["lkm"] = "Kalaamaya", ["lkn"] = "Lakon", ["lko"] = "Khayo", ["lkr"] = "Päri", ["lks"] = "Kisa", ["lkt"] = "Lakota", ["lku"] = "Kungkari", ["lky"] = "Lokoya", ["lla"] = "Lala-Roba", ["llb"] = "Lolo", ["llc"] = "Lele (Guinea)", ["lld"] = "Ladin", ["lle"] = "Lele (Papua)", ["llf"] = "Hermit", ["llg"] = "Lole", ["llh"] = "Lamu", ["lli"] = "Teke-Laali", ["llj"] = "Ladji-Ladji", ["llk"] = "Lelak", ["lll"] = "Lilau", ["llm"] = "Lasalimu", ["lln"] = "Lele (Chad)", ["llo"] = "Khlor", ["llp"] = "Efate Utara", ["llq"] = "Lolak", ["lls"] = "Isyarat Lituania", ["llu"] = "Lau", ["llx"] = "Lauan", ["lma"] = "Limba Timur", ["lmb"] = "Merei", ["lmc"] = "Limilngan", ["lmd"] = "Lumun", ["lme"] = "Pévé", ["lmf"] = "Lembata Selatan", ["lmg"] = "Lamogai", ["lmh"] = "Lambichhong", ["lmi"] = "Lombi", ["lmj"] = "Lembata Barat", ["lmk"] = "Lamkang", ["lml"] = "Raga", ["lmn"] = "Lambadi", ["lmo"] = "Lombard", ["lmp"] = "Limbum", ["lmq"] = "Lamatuka", ["lmr"] = "Lamalera", ["lmu"] = "Lamenu", ["lmv"] = "Lomaiviti", ["lmw"] = "Miwok Lake", ["lmx"] = "Laimbue", ["lmy"] = "Laboya", ["lmz"] = "Lumbee", ["ln"] = "Lingala", ["lna"] = "Langbashe", ["lnb"] = "Mbalanhu", ["lnd"] = "Lun Bawang", ["lnh"] = "Lanoh", ["lni"] = "Daantanai'", ["lnj"] = "Linngithigh", ["lnl"] = "Banda Tengah Selatan", ["lnm"] = "Langam", ["lnn"] = "Lorediakarkar", ["lno"] = "Lango (Sudan)", ["lns"] = "Lamnso'", ["lnu"] = "Longuda", ["lnw"] = "Lanima", ["lo"] = "Lao", ["loa"] = "Loloda", ["lob"] = "Lobi", ["loc"] = "Inonhan", ["lod"] = "Berawan", ["loe"] = "Saluan", ["lof"] = "Logol", ["log"] = "Logo", ["loh"] = "Narim", ["loi"] = "Lomakka", ["loj"] = "Lou", ["lok"] = "Loko", ["lol"] = "Mongo", ["lom"] = "Looma", ["lon"] = "Malawi Lomwe", ["loo"] = "Lombo", ["lop"] = "Lopa", ["loq"] = "Lobala", ["lor"] = "Téén", ["los"] = "Loniu", ["lot"] = "Lotuko", ["lou"] = "Kreol Louisiana", ["lov"] = "Lopi", ["low"] = "Lobu Tampias", ["lox"] = "Loun", ["loz"] = "Lozi", ["lpa"] = "Lelepa", ["lpe"] = "Lepki", ["lpn"] = "Naga Long Phuri", ["lpo"] = "Lipo", ["lpx"] = "Lopit", ["lra"] = "Rara Bakati'", ["lrc"] = "Luri Utara", ["lre"] = "Laurentian", ["lrg"] = "Laragia", ["lri"] = "Marachi", ["lrk"] = "Loarki", ["lrl"] = "Larestani", ["lrm"] = "Marama", ["lrn"] = "Lorang", ["lro"] = "Laro", ["lrr"] = "Lorung Selatan", ["lrt"] = "Melayu Larantuka", ["lrv"] = "Larevat", ["lrz"] = "Lemerig", ["lsa"] = "Lasgerdi", ["lsd"] = "Lishana Deni", ["lse"] = "Lusengo", ["lsh"] = "Lish", ["lsi"] = "Lashi", ["lsl"] = "Isyarat Latvia", ["lsm"] = "Saamia", ["lso"] = "Isyarat Laos", ["lsp"] = "Isyarat Panama", ["lsr"] = "Aruop", ["lss"] = "Lasi", ["lst"] = "Isyarat Trinidad dan Tobago", ["lsy"] = "Isyarat Mauritius", ["lt"] = "Lithuania", ["ltc"] = "Tionghoa Pertengahan", ["ltg"] = "Latgalian", ["lti"] = "Leti", ["ltn"] = "Latundê", ["lto"] = "Olutsotso", ["lts"] = "Lutachoni", ["ltu"] = "Latu", ["lu"] = "Luba-Katanga", ["lua"] = "Luba-Kasai", ["luc"] = "Aringa", ["lud"] = "Ludian", ["lue"] = "Luvale", ["luf"] = "Laua", ["lui"] = "Luiseño", ["luj"] = "Luna", ["luk"] = "Lunanakha", ["lul"] = "Olu'bo", ["lum"] = "Luimbi", ["lun"] = "Lunda", ["luo"] = "Luo", ["lup"] = "Lumbu", ["luq"] = "Lucumí", ["lur"] = "Laura", ["lus"] = "Mizo", ["lut"] = "Lushootseed", ["luu"] = "Lumba-Yakkha", ["luv"] = "Luwati", ["luy"] = "Luhya", ["luz"] = "Luri Selatan", ["lv"] = "Latvia", ["lva"] = "Maku'a", ["lvi"] = "Lawi", ["lvk"] = "Lavukaleve", ["lvu"] = "Levuka", ["lwa"] = "Lwalu", ["lwe"] = "Lewo Eleng", ["lwg"] = "Wanga", ["lwh"] = "Lachi Putih", ["lwl"] = "Lawa Timur", ["lwm"] = "Laomian", ["lwo"] = "Luwo", ["lws"] = "Isyarat Malawi", ["lwt"] = "Lewotobi", ["lwu"] = "Lawu", ["lww"] = "Lewo", ["lya"] = "Layakha", ["lyg"] = "Lyngngam", ["lyn"] = "Luyana", ["lzh"] = "Tionghoa Literatur", ["lzl"] = "Litzlitz", ["lzn"] = "Naga Leinong", ["lzz"] = "Laz", ["maa"] = "Mazatec San Jerónimo Tecóatl", ["mab"] = "Mixtec Yutanduchi", ["mad"] = "Madura", ["mae"] = "Bo-Rukul", ["maf"] = "Mafa", ["mag"] = "Magahi", ["mai"] = "Maithili", ["maj"] = "Mazatec Jalapa de Díaz", ["mak"] = "Makassar", ["mam"] = "Mam", ["man"] = "Mandingo", ["map-ata-pro"] = "Proto-Atayalic", ["map-bms"] = "Jawa Banyumasan", ["map-pro"] = "Proto-Austronesia", ["maq"] = "Mazatec Chiquihuitlán", ["mas"] = "Maasai", ["mat"] = "Matlatzinca", ["mau"] = "Mazatec Huautla", ["mav"] = "Sateré-Mawé", ["maw"] = "Mampruli", ["max"] = "Melayu Maluku Utara", ["maz"] = "Mazahua Tengah", ["mba"] = "Higaonon", ["mbb"] = "Manobo Bukidnon Barat", ["mbc"] = "Macushi", ["mbd"] = "Manobo Dibabawon", ["mbe"] = "Molale", ["mbf"] = "Melayu Baba", ["mbh"] = "Mangseng", ["mbi"] = "Manobo Ilianen", ["mbj"] = "Nadëb", ["mbk"] = "Malol", ["mbl"] = "Maxakalí", ["mbm"] = "Ombamba", ["mbn"] = "Macaguán", ["mbo"] = "Mbo (Kamerun)", ["mbp"] = "Wiwa", ["mbq"] = "Maisin", ["mbr"] = "Nukak Makú", ["mbs"] = "Manobo Sarangani", ["mbt"] = "Manobo Matigsalug", ["mbu"] = "Mbula-Bwazza", ["mbv"] = "Mbulungish", ["mbw"] = "Maring", ["mbx"] = "Mari Sepik", ["mby"] = "Memoni", ["mbz"] = "Mixtec Amoltepec", ["mca"] = "Maca", ["mcb"] = "Machiguenga", ["mcc"] = "Bitur", ["mcd"] = "Sharanahua", ["mce"] = "Mixtec Itundujia", ["mcf"] = "Matsés", ["mcg"] = "Mapoyo", ["mch"] = "Maquiritari", ["mci"] = "Mese", ["mcj"] = "Mvanip", ["mck"] = "Mbunda", ["mcl"] = "Macaguaje", ["mcm"] = "Kristang", ["mcn"] = "Masana", ["mco"] = "Mixe Coatlán", ["mcp"] = "Makaa", ["mcq"] = "Ese", ["mcr"] = "Menya", ["mcs"] = "Mambai", ["mcu"] = "Mambila Kamerun", ["mcv"] = "Minanibai", ["mcw"] = "Mawa", ["mcx"] = "Mpiemo", ["mcy"] = "Watut Selatan", ["mcz"] = "Mawan", ["mda"] = "Mada (Nigeria)", ["mdb"] = "Morigi", ["mdc"] = "Male", ["mdd"] = "Mbum", ["mde"] = "Bura Mabang", ["mdf"] = "Moksha", ["mdg"] = "Massalat", ["mdh"] = "Maguindanao", ["mdi"] = "Mamvu", ["mdj"] = "Mangbetu", ["mdk"] = "Mangbutu", ["mdl"] = "Isyarat Malta", ["mdm"] = "Mayogo", ["mdn"] = "Mbati", ["mdp"] = "Mbala", ["mdq"] = "Mbole", ["mdr"] = "Mandar", ["mds"] = "Maria", ["mdt"] = "Mbere", ["mdu"] = "Mboko", ["mdv"] = "Mixtec Santa Lucía Monteverde", ["mdw"] = "Mbosi", ["mdx"] = "Dizin", ["mdy"] = "Maale", ["mdz"] = "Suruí Do Pará", ["mea"] = "Menka", ["meb"] = "Ikobi-Mena", ["mec"] = "Mara", ["med"] = "Melpa", ["mee"] = "Mengen", ["mef"] = "Megam", ["meg"] = "Mea", ["meh"] = "Mixtec Tlaxiaco Barat Daya", ["mei"] = "Midob", ["mej"] = "Meyah", ["mek"] = "Mekeo", ["mel"] = "Melanau Tengah", ["mem"] = "Mangala", ["men"] = "Mende", ["meo"] = "Melayu Kedah", ["mep"] = "Miriwung", ["meq"] = "Merey", ["mer"] = "Meru", ["mes"] = "Masmaje", ["met"] = "Mato", ["meu"] = "Motu", ["mev"] = "Mano", ["mew"] = "Maaka", ["mey"] = "Hassaniya", ["mez"] = "Menominee", ["mfa"] = "Melayu Kelantan-Patani", ["mfb"] = "Bangka", ["mfc"] = "Mba", ["mfd"] = "Mendankwe-Nkwen", ["mfe"] = "Kreol Mauritia", ["mff"] = "Naki", ["mfg"] = "Mixifore", ["mfh"] = "Matal", ["mfi"] = "Wandala", ["mfj"] = "Mefele", ["mfk"] = "Mofu Utara", ["mfl"] = "Putai", ["mfm"] = "Marghi Selatan", ["mfn"] = "Mbembe Sungai Cross", ["mfo"] = "Mbe", ["mfp"] = "Melayu Makassar", ["mfq"] = "Moba", ["mfr"] = "Marrithiyel", ["mfs"] = "Isyarat Meksiko", ["mft"] = "Mokerang", ["mfu"] = "Mbwela", ["mfv"] = "Mandjak", ["mfw"] = "Mulaha", ["mfx"] = "Melo", ["mfy"] = "Mayo", ["mfz"] = "Mabaan", ["mg"] = "Malagasi", ["mga"] = "Irlandia Pertengahan", ["mgb"] = "Mararit", ["mgc"] = "Morokodo", ["mgd"] = "Moru", ["mge"] = "Mango", ["mgf"] = "Maklew", ["mgg"] = "Mpongmpong", ["mgh"] = "Makhuwa-Meetto", ["mgi"] = "Jili", ["mgj"] = "Abureni", ["mgk"] = "Mawes", ["mgl"] = "Maleu-Kilenge", ["mgm"] = "Mambae", ["mgn"] = "Mbangi", ["mgo"] = "Meta'", ["mgp"] = "Magar Timur", ["mgq"] = "Malila", ["mgr"] = "Mambwe-Lungu", ["mgs"] = "Manda (Tanzania)", ["mgt"] = "Mongol", ["mgu"] = "Mailu", ["mgv"] = "Matengo", ["mgw"] = "Matumbi", ["mgy"] = "Mbunga", ["mgz"] = "Mbugwe", ["mh"] = "Marshall", ["mha"] = "Manda (India)", ["mhb"] = "Mahongwe", ["mhc"] = "Mocho", ["mhd"] = "Mbugu", ["mhe"] = "Besisi", ["mhf"] = "Mamaa", ["mhg"] = "Margu", ["mhi"] = "Ma'di", ["mhj"] = "Mogholi", ["mhk"] = "Mungaka", ["mhl"] = "Mauwake", ["mhm"] = "Makhuwa-Moniga", ["mhn"] = "Mòcheno", ["mho"] = "Mashi", ["mhp"] = "Melayu Bali", ["mhq"] = "Mandan", ["mhr"] = "Mari Timur", ["mhs"] = "Buru", ["mht"] = "Mandahuaca", ["mhu"] = "Taraon", ["mhw"] = "Mbukushu", ["mhx"] = "Lhao Vo", ["mhy"] = "Ma'anyan", ["mhz"] = "Mor (Austronesia)", ["mi"] = "Maori", ["mia"] = "Miami", ["mib"] = "Mixtec Atatláhuca", ["mic"] = "Mi'kmaq", ["mid"] = "Mandaic", ["mie"] = "Mixtec Ocotepec", ["mif"] = "Mofu-Gudur", ["mig"] = "Mixtec San Miguel el Grande", ["mih"] = "Mixtec Chayuco", ["mii"] = "Mixtec Chigmecatitlán", ["mij"] = "Mungbam", ["mik"] = "Mikasuki", ["mil"] = "Mixtec Peñoles", ["mim"] = "Mixtec Alacatlatzala", ["min"] = "Minangkabau", ["min-ski"] = "Sakai", ["mio"] = "Mixtec Pinotepa Nacional", ["mip"] = "Mixtec Apasco-Apoala", ["miq"] = "Miskito", ["mir"] = "Mixe Isthmus", ["mit"] = "Mixtec Puebla Selatan", ["miu"] = "Mixtec Cacaloxtepec", ["miw"] = "Akoye", ["mix"] = "Mixtec Mixtepec", ["miy"] = "Mixtec Ayutla", ["miz"] = "Mixtec Coatzospan", ["mjb"] = "Makalero", ["mjc"] = "Mixtec San Juan Colorado", ["mjd"] = "Maidu Barat Laut", ["mje"] = "Muskum", ["mji"] = "Kim Mun", ["mjj"] = "Mawak", ["mjk"] = "Matukar", ["mjl"] = "Mandeali", ["mjm"] = "Medebur", ["mjn"] = "Mebu", ["mjo"] = "Malankuravan", ["mjp"] = "Malapandaram", ["mjq"] = "Malaryan", ["mjr"] = "Malavedan", ["mjs"] = "Miship", ["mjt"] = "Paharia Sawriya", ["mju"] = "Manna-Dora", ["mjv"] = "Mannan", ["mjw"] = "Karbi", ["mjx"] = "Mahali", ["mjy"] = "Mahican", ["mjz"] = "Majhi", ["mk"] = "Makedonia", ["mka"] = "Mbre", ["mkb"] = "Paharia Mal", ["mkc"] = "Siliput", ["mke"] = "Mawchi", ["mkf"] = "Miya", ["mkg"] = "Mak (Tiongkok)", ["mkh-asl-pro"] = "Proto-Aslian", ["mkh-ban-pro"] = "Proto-Bahnaric", ["mkh-kat-pro"] = "Proto-Katuic", ["mkh-khm-pro"] = "Proto-Khmuic", ["mkh-kmr-pro"] = "Proto-Khmeric", ["mkh-mmn"] = "Mon Pertengahan", ["mkh-mnc-pro"] = "Proto-Monic", ["mkh-mvi"] = "Vietnam Pertengahan", ["mkh-pal-pro"] = "Proto-Palaungic", ["mkh-pea-pro"] = "Proto-Pearic", ["mkh-pkn-pro"] = "Proto-Pakanic", ["mkh-pro"] = "Proto-Mon-Khmer", ["mkh-vie-pro"] = "Proto-Vietic", ["mki"] = "Dhatki", ["mkj"] = "Mokilese", ["mkk"] = "Byep", ["mkl"] = "Mokole", ["mkm"] = "Moklen", ["mkn"] = "Melayu Kupang", ["mko"] = "Mingang Doso", ["mkp"] = "Moikodi", ["mkq"] = "Miwok Bay", ["mkr"] = "Malas", ["mks"] = "Mixtec Silacayoapan", ["mkt"] = "Vamale", ["mku"] = "Maninka Konyanka", ["mkv"] = "Mafea", ["mkx"] = "Manobo Cinamiguin", ["mky"] = "Makian Timur", ["mkz"] = "Makasae", ["ml"] = "Malayalam", ["mla"] = "Tamambo", ["mlb"] = "Mbule", ["mlc"] = "Caolan", ["mle"] = "Manambu", ["mlf"] = "Mal", ["mlh"] = "Mape", ["mli"] = "Malimpung", ["mlj"] = "Miltu", ["mlk"] = "Ilwana", ["mll"] = "Malua Bay", ["mlm"] = "Mulam", ["mln"] = "Malango", ["mlo"] = "Mlomp", ["mlp"] = "Bargam", ["mlq"] = "Maninkakan Barat", ["mlr"] = "Vame", ["mls"] = "Masalit", ["mlu"] = "To'abaita", ["mlv"] = "Mwotlap", ["mlw"] = "Moloko", ["mlx"] = "Malfaxal", ["mlz"] = "Malaynon", ["mma"] = "Mama", ["mmb"] = "Momina", ["mmc"] = "Mazahua Michoacán", ["mmd"] = "Maonan", ["mme"] = "Mae", ["mmf"] = "Mundat", ["mmg"] = "Ambrym Utara", ["mmh"] = "Mehináku", ["mmi"] = "Musar", ["mmj"] = "Majhwar", ["mmk"] = "Mukha-Dora", ["mml"] = "Man Met", ["mmm"] = "Maii", ["mmn"] = "Mamanwa", ["mmo"] = "Buang Mangga", ["mmp"] = "Musan", ["mmq"] = "Aisi", ["mmr"] = "Miao Xiangxi Barat", ["mmt"] = "Malalamai", ["mmu"] = "Mmaala", ["mmv"] = "Miriti", ["mmw"] = "Emae", ["mmx"] = "Madak", ["mmy"] = "Migaama", ["mmz"] = "Mabaale", ["mn"] = "Mongolia", ["mna"] = "Mbula", ["mnb"] = "Muna", ["mnc"] = "Manchu", ["mnd"] = "Mondé", ["mne"] = "Naba", ["mnf"] = "Mundani", ["mng"] = "Mnong Timur", ["mnh"] = "Mono (Kongo)", ["mni"] = "Manipuri", ["mnj"] = "Munji", ["mnk"] = "Mandinka", ["mnl"] = "Tiale", ["mnm"] = "Mapena", ["mnn"] = "Mnong Selatan", ["mnp"] = "Min Bei", ["mnq"] = "Minriq", ["mnr"] = "Mono (California)", ["mns"] = "Mansi", ["mnt"] = "Maykulan", ["mnu"] = "Mer", ["mnv"] = "Rennellese", ["mnw"] = "Mon", ["mnw-tha"] = "Mon Thai", ["mnx"] = "Manikion", ["mny"] = "Manyawa", ["mnz"] = "Migani", ["moa"] = "Mwan", ["moc"] = "Mocoví", ["mod"] = "Mobilian", ["moe"] = "Montagnais", ["mog"] = "Mongondow", ["moh"] = "Mohawk", ["moi"] = "Mboi", ["moj"] = "Monzombo", ["mok"] = "Morori", ["mom"] = "Monimbo", ["moo"] = "Monom", ["mop"] = "Maya Mopan", ["moq"] = "Mor (Papua)", ["mor"] = "Moro", ["mos"] = "Moore", ["mot"] = "Barí", ["mou"] = "Mogum", ["mov"] = "Mojave", ["mow"] = "Moi (Kongo)", ["mox"] = "Molima", ["moy"] = "Shekkacho", ["moz"] = "Mukulu", ["mpa"] = "Mpoto", ["mpb"] = "Mullukmulluk", ["mpc"] = "Mangarayi", ["mpd"] = "Machinere", ["mpe"] = "Majang", ["mpg"] = "Marba", ["mph"] = "Maung", ["mpi"] = "Mpade", ["mpj"] = "Martu Wangka", ["mpk"] = "Mbara (Chad)", ["mpl"] = "Watut Pertengahan", ["mpm"] = "Mixtec Yosondúa", ["mpn"] = "Mindiri", ["mpo"] = "Miu", ["mpp"] = "Migabac", ["mpq"] = "Matís", ["mpr"] = "Vangunu", ["mps"] = "Dadibi", ["mpt"] = "Mian", ["mpu"] = "Makuráp", ["mpv"] = "Mungkip", ["mpw"] = "Mapidian", ["mpx"] = "Misima-Paneati", ["mpy"] = "Mapia", ["mpz"] = "Mpi", ["mqa"] = "Maba", ["mqb"] = "Mbuko", ["mqc"] = "Mangole", ["mqe"] = "Matepi", ["mqf"] = "Momuna", ["mqg"] = "Kutai Hulu", ["mqh"] = "Mixtec Tlazoyaltepec", ["mqi"] = "Mariri", ["mqj"] = "Mamasa", ["mqk"] = "Manobo Rajah Kabunsuwan", ["mql"] = "Mbelime", ["mqm"] = "Marquesan Selatan", ["mqn"] = "Moronene", ["mqo"] = "Modole", ["mqp"] = "Manipa", ["mqq"] = "Minokok", ["mqr"] = "Mander", ["mqs"] = "Makian Barat", ["mqt"] = "Mok", ["mqu"] = "Mandari", ["mqv"] = "Mosimo", ["mqw"] = "Murupi", ["mqx"] = "Mamuju", ["mqy"] = "Manggarai", ["mqz"] = "Malasanga", ["mr"] = "Marathi", ["mra"] = "Mlabri", ["mrb"] = "Marino", ["mrc"] = "Maricopa", ["mrd"] = "Magar Barat", ["mre"] = "Isyarat Martha's Vineyard", ["mrf"] = "Elseng", ["mrg"] = "Mising", ["mrh"] = "Chin Mara", ["mrj"] = "Mari Barat", ["mrk"] = "Hmwaveke", ["mrl"] = "Mortlockese", ["mrm"] = "Merlav", ["mrn"] = "Cheke Holo", ["mro"] = "Mru", ["mrp"] = "Morouas", ["mrq"] = "Marquesan Utara", ["mrr"] = "Maria Hill", ["mrs"] = "Maragus", ["mrt"] = "Margi", ["mru"] = "Mono (Kamerun)", ["mrv"] = "Mangarevan", ["mrw"] = "Maranao", ["mrx"] = "Dineor", ["mry"] = "Karaga Mandaya", ["mrz"] = "Marind", ["ms"] = "Melayu", ["ms-tma"] = "Talang Mamak", ["msb"] = "Masbatenyo", ["msc"] = "Maninka Sankaran", ["msd"] = "Isyarat Maya Yucatec", ["mse"] = "Musey", ["msf"] = "Mekwei", ["msg"] = "Moraid", ["msi"] = "Melayu Sabah", ["msj"] = "Ma", ["msk"] = "Mansaka", ["msl"] = "Molof", ["msm"] = "Manobo Agusan", ["msn"] = "Vurës", ["mso"] = "Mombum", ["msp"] = "Maritsauá", ["msq"] = "Caac", ["msr"] = "Isyarat Mongolia", ["mss"] = "Masela Barat", ["msu"] = "Musom", ["msv"] = "Maslam", ["msw"] = "Mansoanka", ["msx"] = "Moresada", ["msy"] = "Aruamu", ["msz"] = "Momare", ["mt"] = "Malta", ["mta"] = "Manobo Cotabato", ["mtb"] = "Anyin Morofo", ["mtc"] = "Munit", ["mtd"] = "Mualang", ["mte"] = "Alu", ["mtf"] = "Murik (Papua)", ["mtg"] = "Una", ["mth"] = "Munggui", ["mti"] = "Maiwa (Papua)", ["mtj"] = "Moskona", ["mtk"] = "Mbe'", ["mtl"] = "Montol", ["mtm"] = "Mator", ["mtn"] = "Matagalpa", ["mto"] = "Mixe Totontepec", ["mtp"] = "Wichí Lhamtés Nocten", ["mtq"] = "Muong", ["mtr"] = "Mewari", ["mts"] = "Yora", ["mtt"] = "Mota", ["mtu"] = "Mixtec Tututepec", ["mtv"] = "Asaro'o", ["mtw"] = "Magahat", ["mtx"] = "Mixtec Tidaá", ["mty"] = "Nabi", ["mua"] = "Mundang", ["mub"] = "Mubi", ["muc"] = "Mbu'", ["mud"] = "Aleut Mednyj", ["mue"] = "Media Lengua", ["mug"] = "Musgu", ["muh"] = "Mündü", ["mui"] = "Musi", ["mui-plm"] = "Palimbang", -- hanya dipakai di Wikikamus ["muj"] = "Mabire", ["mum"] = "Maiwala", ["mun-pro"] = "Proto-Munda", ["muo"] = "Nyong", ["mup"] = "Malvi", ["muq"] = "Miao Xiangxi Timur", ["mur"] = "Murle", ["mus"] = "Creek", ["mut"] = "Muria Barat", ["muu"] = "Yaaku", ["muv"] = "Muthuvan", ["mux"] = "Bo-Ung", ["muy"] = "Muyang", ["muz"] = "Mursi", ["mva"] = "Manam", ["mvb"] = "Mattole", ["mvd"] = "Mamboru", ["mvg"] = "Mixtec Yucuañe", ["mvh"] = "Mire", ["mvi"] = "Miyako", ["mvk"] = "Mekmek", ["mvl"] = "Mbara (Australia)", ["mvm"] = "Muya", ["mvn"] = "Minaveha", ["mvo"] = "Marovo", ["mvp"] = "Duri", ["mvq"] = "Moere", ["mvr"] = "Marau", ["mvs"] = "Massep", ["mvt"] = "Mpotovoro", ["mvu"] = "Marfa", ["mvv"] = "Murut Tagal", ["mvw"] = "Machinga", ["mvx"] = "Meoswar", ["mvy"] = "Indus Kohistani", ["mvz"] = "Mesqan", ["mwa"] = "Mwatebu", ["mwb"] = "Juwal", ["mwc"] = "Are", ["mwe"] = "Mwera", ["mwf"] = "Murrinh-Patha", ["mwg"] = "Aiklep", ["mwh"] = "Mouk-Aria", ["mwi"] = "Labo", ["mwk"] = "Maninkakan Kita", ["mwl"] = "Mirandese", ["mwm"] = "Sar", ["mwn"] = "Nyamwanga", ["mwo"] = "Maewo Tengah", ["mwp"] = "Kala Lagaw Ya", ["mwq"] = "Chin Mün", ["mwr"] = "Marwari", ["mws"] = "Mwimbi-Muthambi", ["mwt"] = "Moken", ["mwu"] = "Mittu", ["mwv"] = "Mentawai", ["mww"] = "Hmong Putih", ["mwz"] = "Moingi", ["mxa"] = "Mixtec Oaxaca Barat Laut", ["mxb"] = "Mixtec Tezoatlán", ["mxd"] = "Modang", ["mxe"] = "Mele-Fila", ["mxf"] = "Malgbe", ["mxg"] = "Mbangala", ["mxh"] = "Mvuba", ["mxi"] = "Mozarabic", ["mxj"] = "Miju", ["mxk"] = "Monumbo", ["mxl"] = "Gbe Maxi", ["mxm"] = "Meramera", ["mxn"] = "Moi", ["mxo"] = "Mbowe", ["mxp"] = "Mixe Tlahuitoltepec", ["mxq"] = "Mixe Juquila", ["mxr"] = "Murik (Malaysia)", ["mxs"] = "Mixtec Huitepec", ["mxt"] = "Mixtec Jamiltepec", ["mxu"] = "Mada (Kamerun)", ["mxv"] = "Mixtec Metlatónoc", ["mxw"] = "Namo", ["mxx"] = "Mahou", ["mxy"] = "Mixtec Nochixtlán Tenggara", ["mxz"] = "Masela Tengah", ["my"] = "Burma", ["myb"] = "Mbay", ["myc"] = "Mayeka", ["mye"] = "Myene", ["myf"] = "Bambassi", ["myg"] = "Manta", ["myh"] = "Makah", ["myj"] = "Mangayat", ["myk"] = "Senoufo Mamara", ["myl"] = "Moma", ["mym"] = "Me'en", ["myn-chl"] = "Ch'olti'", ["myn-pro"] = "Proto-Maya", ["myo"] = "Anfillo", ["myp"] = "Pirahã", ["myr"] = "Muniche", ["mys"] = "Mesmes", ["myu"] = "Mundurukú", ["myv"] = "Erzya", ["myw"] = "Muyuw", ["myx"] = "Masaba", ["myy"] = "Macuna", ["myz"] = "Mandaic Klasik", ["mza"] = "Mixtec Santa María Zacatepec", ["mzb"] = "Berber Sahara Utara", ["mzc"] = "Isyarat Madagaskar", ["mzd"] = "Malimba", ["mze"] = "Morawa", ["mzg"] = "Isyarat Monastic", ["mzh"] = "Wichí Lhamtés Güisnay", ["mzi"] = "Mazatec Ixcatlán", ["mzj"] = "Manya", ["mzk"] = "Mambila Nigeria", ["mzl"] = "Mixe Mazatlán", ["mzm"] = "Mumuye", ["mzn"] = "Mazanderani", ["mzo"] = "Matipuhy", ["mzp"] = "Movima", ["mzq"] = "Mori Atas", ["mzr"] = "Marúbo", ["mzs"] = "Makau", ["mzt"] = "Mintil", ["mzu"] = "Inapang", ["mzv"] = "Manza", ["mzw"] = "Deg", ["mzx"] = "Mawayana", ["mzy"] = "Isyarat Mozambik", ["mzz"] = "Maiadomu", ["na"] = "Nauru", ["naa"] = "Namla", ["nab"] = "Nambikwara", ["nac"] = "Narak", ["nae"] = "Naka'ela", ["naf"] = "Nabak", ["nag"] = "Naga Pijin", ["nah"] = "Nahuatl", ["nai-ala"] = "Alazapa", ["nai-bay"] = "Bayogoula", ["nai-bvy"] = "Yokuts Buena Vista", ["nai-cal"] = "Calusa", ["nai-chi"] = "Chiquimulilla", ["nai-chu-pro"] = "Proto-Chumash", ["nai-cig"] = "Ciguayo", ["nai-ckn-pro"] = "Proto-Chinookan", ["nai-dly"] = "Yokuts Delta", ["nai-gsy"] = "Gashowu", ["nai-guz"] = "Guazacapán", ["nai-hit"] = "Hitchiti", ["nai-ipa"] = "Ipai", ["nai-jtp"] = "Jutiapa", ["nai-jum"] = "Jumaytepeque", ["nai-kat"] = "Kathlamet", ["nai-klp-pro"] = "Proto-Kalapuyan", ["nai-knm"] = "Konomihu", ["nai-kry"] = "Yokuts Sungai Kings", ["nai-kum"] = "Kumeyaay", ["nai-mac"] = "Macoris", ["nai-mdu-pro"] = "Proto-Maidun", ["nai-miz-pro"] = "Proto-Mixe-Zoque", ["nai-mus-pro"] = "Proto-Muskogean", ["nai-nao"] = "Naolan", ["nai-nrs"] = "Shasta New River", ["nai-nvy"] = "Yokuts Lembah Utara", ["nai-okw"] = "Okwanuchu", ["nai-per"] = "Pericú", ["nai-pic"] = "Picuris", ["nai-plp-pro"] = "Proto-Plateau Penutian", ["nai-ply"] = "Palewyami", ["nai-pom-pro"] = "Proto-Pomo", ["nai-qng"] = "Quinigua", ["nai-sca-pro"] = "Proto-Siouan-Catawban", ["nai-sin"] = "Sinacantán", ["nai-sln"] = "Lenca El Salvador", ["nai-spt"] = "Sahaptin", ["nai-svy"] = "Yokuts Lembah Selatan", ["nai-tap"] = "Tapachultec", ["nai-taw"] = "Tawasa", ["nai-teq"] = "Tequistlatec", ["nai-tip"] = "Tipai", ["nai-tky"] = "Yokuts Tule-Kaweah", ["nai-tot-pro"] = "Proto-Totozoquean", ["nai-tsi-pro"] = "Proto-Tsimshianic", ["nai-utn-pro"] = "Proto-Utian", ["nai-wai"] = "Waikuri", ["nai-yup"] = "Yupiltepeque", ["naj"] = "Nalu", ["nak"] = "Nakanai", ["nal"] = "Nalik", ["nam"] = "Ngan'gityemerri", ["nan"] = "Min Nan", ["nan-hbl"] = "Hokkien", -- hanya dipakai di Wikikamus ["nan-tws"] = "Tiociu", -- hanya dipakai di Wikikamus ["nao"] = "Naaba", ["nap"] = "Neapolitan", ["naq"] = "Khoekhoe", ["nar"] = "Iguta", ["nas"] = "Nasioi", ["nat"] = "Hungworo", ["naw"] = "Nawuri", ["nax"] = "Nakwi", ["nay"] = "Ngarrindjeri", ["naz"] = "Nahuatl Coatepec", ["nb"] = "Norwegia Bokmål", ["nba"] = "Nyemba", ["nbb"] = "Ndoe", ["nbc"] = "Chang", ["nbd"] = "Ngbinda", ["nbe"] = "Naga Konyak", ["nbg"] = "Nagarchal", ["nbh"] = "Ngamo", ["nbi"] = "Naga Mao", ["nbj"] = "Ngarinman", ["nbk"] = "Nake", ["nbm"] = "Ngbaka Ma'bo", ["nbn"] = "Kuri", ["nbo"] = "Nkukoli", ["nbp"] = "Nnam", ["nbq"] = "Nggem", ["nbr"] = "Numana", ["nbs"] = "Isyarat Namibia", ["nbt"] = "Na", ["nbu"] = "Naga Rongmei", ["nbv"] = "Ngamambo", ["nbw"] = "Ngbandi Selatan", ["nby"] = "Ningera", ["nca"] = "Iyo", ["ncb"] = "Nikobar Tengah", ["ncc"] = "Ponam", ["ncd"] = "Nachering", ["nce"] = "Yale", ["ncf"] = "Notsi", ["ncg"] = "Nisga'a", ["nch"] = "Nahuatl Huasteca Tengah", ["nci"] = "Nahuatl Klasik", ["ncj"] = "Nahuatl Puebla Utara", ["nck"] = "Nakara", ["ncl"] = "Nahuatl Michoacán", ["ncm"] = "Nambo", ["ncn"] = "Nauna", ["nco"] = "Sibe", ["ncr"] = "Ncane", ["ncs"] = "Isyarat Nikaragua", ["nct"] = "Naga Chothe", ["ncu"] = "Chumburung", ["ncx"] = "Nahuatl Puebla Tengah", ["ncz"] = "Natchez", ["nd"] = "Ndebele Utara", ["nda"] = "Ndasa", ["ndb"] = "Kenswei Nsei", ["ndc"] = "Ndau", ["ndd"] = "Nde-Nsele-Nta", ["ndf"] = "Nadruvian", ["ndg"] = "Ndengereko", ["ndh"] = "Ndali", ["ndi"] = "Chamba Leko", ["ndj"] = "Ndamba", ["ndk"] = "Ndaka", ["ndl"] = "Ndolo", ["ndm"] = "Ndam", ["ndn"] = "Ngundi", ["ndp"] = "Ndo", ["ndq"] = "Ndombe", ["ndr"] = "Ndoola", ["nds"] = "Jerman Hilir", ["ndt"] = "Ndunga", ["ndu"] = "Dugun", ["ndv"] = "Ndut", ["ndw"] = "Ndobo", ["ndx"] = "Nduga", ["ndy"] = "Lutos", ["ndz"] = "Ndogo", ["ne"] = "Nepal", ["nea"] = "Ngad'a Timur", ["neb"] = "Toura", ["nec"] = "Nedebang", ["ned"] = "Nde-Gbite", ["nee"] = "Kumak", ["nef"] = "Nefamese", ["neg"] = "Negidal", ["neh"] = "Nyenkha", ["nej"] = "Neko", ["nek"] = "Neku", ["nem"] = "Nemi", ["nen"] = "Nengone", ["neo"] = "Ná-Meo", ["neq"] = "Mixe Tengah Utara", ["ner"] = "Yahadian", ["nes"] = "Kinnauri Bhoti", ["net"] = "Nete", ["neu"] = "Neo", ["nev"] = "Nyaheun", ["new"] = "Newar", ["nex"] = "Neme", ["ney"] = "Neyo", ["nez"] = "Nez Perce", ["nfa"] = "Dhao", ["nfd"] = "Ahwai", ["nfl"] = "Aiwoo", ["nfr"] = "Nafaanra", ["nfu"] = "Mfumte", ["ng"] = "Ndonga", ["nga"] = "Ngbaka", ["ngb"] = "Ngbandi Utara", ["ngc"] = "Ngombe (Kongo)", ["ngd"] = "Ngando (Republik Afrika Tengah)", ["nge"] = "Ngemba", ["ngf-pro"] = "Proto-Trans-Papua", ["ngg"] = "Ngbaka Manza", ["ngh"] = "Nǀuu", ["ngi"] = "Ngizim", ["ngj"] = "Ngie", ["ngk"] = "Ngalkbun", ["ngl"] = "Lomwe", ["ngm"] = "Kreol Ngatik Men's", ["ngn"] = "Ngwo", ["ngo"] = "Ngoni", ["ngp"] = "Ngulu", ["ngq"] = "Ngoreme", ["ngr"] = "Nagu", ["ngs"] = "Gvoko", ["ngt"] = "Ngeq", ["ngu"] = "Nahuatl Guerrero", ["ngv"] = "Nagumi", ["ngw"] = "Ngwaba", ["ngx"] = "Nggwahyi", ["ngy"] = "Tibea", ["ngz"] = "Ngungwel", ["nha"] = "Nhanda", ["nhb"] = "Beng", ["nhc"] = "Nahuatl Tabasco", ["nhd"] = "Chiripá", ["nhe"] = "Nahuatl Huasteca Timur", ["nhf"] = "Nhuwala", ["nhg"] = "Nahuatl Tetelcingo", ["nhh"] = "Nahari", ["nhi"] = "Nahuatl Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla", ["nhk"] = "Nahuatl Cosoleacaque", ["nhm"] = "Nahuatl Morelos", ["nhn"] = "Nahuatl Tengah", ["nho"] = "Takuu", ["nhp"] = "Nahuatl Pajapan", ["nhq"] = "Nahuatl Huaxcaleca", ["nhr"] = "Naro", ["nht"] = "Nahuatl Ometepec", ["nhu"] = "Noone", ["nhv"] = "Nahuatl Temascaltepec", ["nhw"] = "Nahuatl Huasteca Barat", ["nhx"] = "Nahuatl Mecayapan", ["nhy"] = "Nahuatl Oaxaca Utara", ["nhz"] = "Nahuatl Santa María La Alta", ["nia"] = "Nias", ["nib"] = "Nakame", ["nic-bco-pro"] = "Proto-Benue-Kongo", ["nic-bod-pro"] = "Proto-Bantoid", ["nic-eov-pro"] = "Proto-Oti-Volta Timur", ["nic-gns-pro"] = "Proto-Gurunsi", ["nic-grf-pro"] = "Proto-Grassfields", ["nic-gur-pro"] = "Proto-Gur", ["nic-jkn-pro"] = "Proto-Jukunoid", ["nic-lcr-pro"] = "Proto-Hilir Sungai Cross", ["nic-ogo-pro"] = "Proto-Ogoni", ["nic-ovo-pro"] = "Proto-Oti-Volta", ["nic-plt-pro"] = "Proto-Plateau", ["nic-pro"] = "Proto-Niger-Kongo", ["nic-ubg-pro"] = "Proto-Ubangian", ["nic-ucr-pro"] = "Proto-Hulu Sungai Cross", ["nic-vco-pro"] = "Proto-Volta-Kongo", ["nid"] = "Ngandi", ["nie"] = "Niellim", ["nif"] = "Nek", ["nig"] = "Ngalakan", ["nih"] = "Nyiha", ["nii"] = "Nii", ["nij"] = "Ngaju", ["nik"] = "Nikobar Selatan", ["nil"] = "Nila", ["nim"] = "Nilamba", ["nin"] = "Ninzo", ["nio"] = "Nganasan", ["niq"] = "Nandi", ["nir"] = "Nimboran", ["nis"] = "Nimi", ["nit"] = "Kolami Tenggara", ["niu"] = "Niuean", ["niv"] = "Nivkh", ["niw"] = "Nimo", ["nix"] = "Hema", ["niy"] = "Ngiti", ["niz"] = "Ningil", ["nja"] = "Nzanyi", ["njb"] = "Naga Nocte", ["njh"] = "Naga Lotha", ["nji"] = "Gudanji", ["njj"] = "Njen", ["njl"] = "Njalgulgule", ["njm"] = "Angami", ["njn"] = "Naga Liangmai", ["njo"] = "Ao", ["njr"] = "Njerep", ["njs"] = "Nisa", ["njt"] = "Pijin Ndyuka-Trio", ["nju"] = "Ngadjunmaya", ["njx"] = "Kunyi", ["njy"] = "Njyem", ["njz"] = "Nyishi", ["nka"] = "Nkoya", ["nkb"] = "Naga Khoibu", ["nkc"] = "Nkongho", ["nkd"] = "Koireng", ["nke"] = "Duke", ["nkf"] = "Naga Inpui", ["nkg"] = "Nekgini", ["nkh"] = "Naga Khezha", ["nki"] = "Naga Thangal", ["nkj"] = "Nakai", ["nkk"] = "Nokuku", ["nkm"] = "Namat", ["nkn"] = "Nkangala", ["nko"] = "Nkonya", ["nkp"] = "Niuatoputapu", ["nkq"] = "Nkami", ["nkr"] = "Nukuoro", ["nks"] = "Asmat Utara", ["nkt"] = "Nyika", ["nku"] = "Kulango Bouna", ["nkw"] = "Nkutu", ["nkx"] = "Nkoroo", ["nkz"] = "Nkari", ["nl"] = "Belanda", ["nla"] = "Ngombale", ["nlc"] = "Nalca", ["nle"] = "Nyala Timur", ["nlg"] = "Gela", ["nli"] = "Grangali", ["nlj"] = "Nyali", ["nlk"] = "Yali Ninia", ["nll"] = "Nihali", ["nlm"] = "Mankiyali", ["nlo"] = "Ngul", ["nlq"] = "Naga Lao", ["nlu"] = "Nchumbulu", ["nlv"] = "Nahuatl Orizaba", ["nlw"] = "Walangama", ["nlx"] = "Nahali", ["nly"] = "Nyamal", ["nlz"] = "Nalögo", ["nma"] = "Naga Maram", ["nmb"] = "Big Nambas", ["nmc"] = "Ngam", ["nmd"] = "Ndumu", ["nme"] = "Naga Mzieme", ["nmf"] = "Naga Tangkhul", ["nmg"] = "Kwasio", ["nmh"] = "Naga Monsang", ["nmi"] = "Nyam", ["nmj"] = "Ngombe (Republik Afrika Tengah)", ["nmk"] = "Namakura", ["nml"] = "Ndemli", ["nmm"] = "Manangba", ["nmn"] = "ǃXóõ", ["nmo"] = "Naga Moyon", ["nmp"] = "Nimanbur", ["nmq"] = "Nambya", ["nmr"] = "Nimbari", ["nms"] = "Letemboi", ["nmt"] = "Namonuito", ["nmu"] = "Maidu Timur Laut", ["nmv"] = "Ngamini", ["nmw"] = "Nimoa", ["nmy"] = "Namuyi", ["nmz"] = "Nawdm", ["nn"] = "Norwegia Nynorsk", ["nna"] = "Nyangumarta", ["nnb"] = "Nande", ["nnc"] = "Nancere", ["nnd"] = "Ambae Barat", ["nne"] = "Ngandyera", ["nnf"] = "Ngaing", ["nng"] = "Naga Maring", ["nnh"] = "Ngiemboon", ["nni"] = "Nuaulu Utara", ["nnj"] = "Nyangatom", ["nnk"] = "Nankina", ["nnl"] = "Naga Rengma Utara", ["nnm"] = "Namia", ["nnn"] = "Ngete", ["nnp"] = "Wancho", ["nnq"] = "Ngindo", ["nnr"] = "Narungga", ["nnt"] = "Nanticoke", ["nnu"] = "Dwang", ["nnv"] = "Nukunu", ["nnw"] = "Nuni Selatan", ["nnx"] = "Ngong", ["nny"] = "Nyangga", ["nnz"] = "Nda'nda'", ["no"] = "Norwegia", ["noa"] = "Woun Meu", ["noc"] = "Nuk", ["nod"] = "Thai Utara", ["noe"] = "Nimadi", ["nof"] = "Nomane", ["nog"] = "Nogai", ["noh"] = "Nomu", ["noi"] = "Noiri", ["noj"] = "Nonuya", ["nok"] = "Nooksack", ["nol"] = "Nomlaki", ["nom"] = "Nocamán", ["non"] = "Norse Kuno", ["nop"] = "Numanggang", ["noq"] = "Ngongo", ["nos"] = "Nisu Timur", ["not"] = "Nomatsiguenga", ["nou"] = "Ewage-Notu", ["nov"] = "Novial", ["now"] = "Nyambo", ["noy"] = "Noy", ["noz"] = "Nayi", ["npa"] = "Phu Nar", ["npb"] = "Nupbikha", ["npg"] = "Ponyo", ["nph"] = "Phom", ["npl"] = "Nahuatl Puebla Tenggara", ["npn"] = "Mondropolon", ["npo"] = "Naga Pochuri", ["nps"] = "Nipsan", ["npu"] = "Naga Puimei", ["npy"] = "Napu", ["nqg"] = "Ede Nago", ["nqk"] = "Kura Ede Nago", ["nql"] = "Ngendelengo", ["nqm"] = "Ndom", ["nqn"] = "Nen", ["nqo"] = "N'Ko", ["nqq"] = "Naga Kyan-Karyaw", ["nqy"] = "Akyaung Ari", ["nr"] = "Ndebele Selatan", ["nra"] = "Ngom", ["nrb"] = "Nara", ["nrc"] = "Noric", ["nre"] = "Naga Rengma Selatan", ["nrf"] = "Norman", ["nrg"] = "Narango", ["nri"] = "Naga Chokri", ["nrk"] = "Ngarla", ["nrl"] = "Ngarluma", ["nrm"] = "Narom", ["nrn"] = "Norn", ["nrp"] = "Picene Utara", ["nrr"] = "Norra", ["nrt"] = "Kalapuya Utara", ["nru"] = "Narua", ["nrx"] = "Ngurmbur", ["nrz"] = "Lala (Papua)", ["nsa"] = "Naga Sangtam", ["nsb"] = "Nossob Hilir", ["nsc"] = "Nshi", ["nsd"] = "Nisu Selatan", ["nse"] = "Nsenga", ["nsg"] = "Ngasa", ["nsh"] = "Ngoshie", ["nsi"] = "Isyarat Nigeria", ["nsk"] = "Naskapi", ["nsl"] = "Isyarat Norwegia", ["nsm"] = "Sema", ["nsn"] = "Nehan", ["nso"] = "Sotho Utara", ["nsp"] = "Isyarat Nepal", ["nsq"] = "Miwok Sierra Utara", ["nsr"] = "Isyarat Maritim", ["nss"] = "Nali", ["nst"] = "Tangsa", ["nsu"] = "Nahuatl Sierra Negra", ["nsv"] = "Nisu Barat Daya", ["nsw"] = "Navut", ["nsx"] = "Nsongo", ["nsy"] = "Nasal", ["nsz"] = "Nisenan", ["ntd"] = "Tidung Sesayap", ["nte"] = "Nathembo", ["ntg"] = "Ngantangarra", ["nti"] = "Natioro", ["ntj"] = "Ngaanyatjarra", ["ntk"] = "Ikoma", ["ntm"] = "Nateni", ["nto"] = "Ntomba", ["ntp"] = "Tepehuan Utara", ["ntr"] = "Delo", ["nts"] = "Natagaimas", ["ntu"] = "Natügu", ["ntw"] = "Nottoway", ["ntx"] = "Somra", ["nty"] = "Mantsi", ["nua"] = "Yuaga", ["nub-har"] = "Haraza", ["nub-pro"] = "Proto-Nubia", ["nuc"] = "Nukuini", ["nud"] = "Ngala", ["nue"] = "Ngundu", ["nuf"] = "Nusu", ["nug"] = "Nungali", ["nuh"] = "Ndunda", ["nui"] = "Ngumbi", ["nuj"] = "Nyole (Uganda)", ["nuk"] = "Nootka", ["nul"] = "Nusa Laut", ["num"] = "Niuafo'ou", ["nun"] = "Anong", ["nuo"] = "Nguôn", ["nup"] = "Nupe", ["nuq"] = "Nukumanu", ["nur"] = "Nuguria", ["nus"] = "Nuer", ["nut"] = "Nung", ["nuu"] = "Ngbundu", ["nuv"] = "Nuni Utara", ["nuw"] = "Nguluwan", ["nux"] = "Mehek", ["nuy"] = "Nunggubuyu", ["nuz"] = "Nahuatl Tlamacazapa", ["nv"] = "Navajo", ["nvh"] = "Nasarian", ["nvm"] = "Namiae", ["nvo"] = "Nyokon", ["nwa"] = "Nawathinehena", ["nwb"] = "Nyabwa", ["nwc"] = "Newar Klasik", ["nwe"] = "Ngwe", ["nwi"] = "Tanna Barat Daya", ["nwm"] = "Nyamusa-Molo", ["nwo"] = "Nauo", ["nwr"] = "Nawaru", ["nwx"] = "Newar Pertengahan", ["nwy"] = "Nottoway-Meherrin", ["nxa"] = "Nauete", ["nxd"] = "Ngando (Kongo)", ["nxe"] = "Nage", ["nxg"] = "Ngadha", ["nxi"] = "Nindi", ["nxl"] = "Nuaulu Selatan", ["nxm"] = "Numidia", ["nxn"] = "Ngawun", ["nxo"] = "Ndambomo", ["nxq"] = "Naxi", ["nxr"] = "Ninggerum", ["nxu"] = "Narau", ["nxx"] = "Nafri", ["ny"] = "Chichewa", ["nyb"] = "Nyangbo", ["nyc"] = "Nyanga-li", ["nyd"] = "Nyole (Kenya)", ["nye"] = "Nyengo", ["nyf"] = "Giryama", ["nyg"] = "Nyindu", ["nyh"] = "Nyigina", ["nyi"] = "Nyimang", ["nyj"] = "Nyanga (Kongo)", ["nyk"] = "Nyaneka", ["nyl"] = "Nyeu", ["nym"] = "Nyamwezi", ["nyn"] = "Nyankole", ["nyo"] = "Nyoro", ["nyp"] = "Nyang'i", ["nys"] = "Nyunga", ["nyt"] = "Nyawaygi", ["nyu"] = "Nyungwe", ["nyv"] = "Nyulnyul", ["nyw"] = "Nyaw", ["nyx"] = "Nganyaywana", ["nyy"] = "Nyakyusa", ["nza"] = "Mbembe Tigon", ["nzb"] = "Njebi", ["nzd"] = "Nzadi", ["nzi"] = "Nzima", ["nzk"] = "Nzakara", ["nzm"] = "Naga Zeme", ["nzs"] = "Isyarat Selandia Baru", ["nzu"] = "Teke Tengah", ["nzy"] = "Nzakambay", ["nzz"] = "Dogon Nanga Dama", ["oaa"] = "Orok", ["oac"] = "Oroch", ["oav"] = "Avar Kuno", ["obi"] = "Obispeño", ["obk"] = "Bontoc Selatan", ["obl"] = "Oblo", ["obm"] = "Moabite", ["obo"] = "Manobo Obo", ["obr"] = "Burma Kuno", ["obt"] = "Breton Kuno", ["obu"] = "Obulom", ["oc"] = "Occitan", ["oca"] = "Ocaina", ["och"] = "Tionghoa Kuno", ["oco"] = "Kernowek Kuno", ["ocu"] = "Tlahuica", ["oda"] = "Odut", ["odk"] = "Od", ["odt"] = "Belanda Kuno", ["odu"] = "Odual", ["ofo"] = "Ofo", ["ofs"] = "Frisia Kuno", ["ofu"] = "Efutop", ["ogb"] = "Ogbia", ["ogc"] = "Ogbah", ["oge"] = "Georgia Kuno", ["ogg"] = "Ogbogolo", ["ogo"] = "Khana", ["ogu"] = "Ogbronuagum", ["ohu"] = "Hungaria Kuno", ["oia"] = "Oirata", ["oin"] = "One Inebu", ["oj"] = "Ojibwe", ["ojb"] = "Ojibwa Barat Laut", ["ojc"] = "Ojibwa Tengah", ["ojg"] = "Ojibwa Timur", ["ojp"] = "Jepang Kuno", ["ojs"] = "Ojibwa Severn", ["ojv"] = "Jawa Ontong", ["ojw"] = "Ojibwa Barat", ["oka"] = "Okanagan", ["okb"] = "Okobo", ["okd"] = "Okodia", ["oke"] = "Okpe (Edo Barat Daya)", ["okg"] = "Kok-Paponk", ["okh"] = "Koresh-e Rostam", ["oki"] = "Okiek", ["okj"] = "Oko-Juwoi", ["okk"] = "One Kwamtim", ["okl"] = "Isyarat Kent Kuno", ["okm"] = "Korea Pertengahan", ["okn"] = "Oki-No-Erabu", ["oko"] = "Korea Kuno", ["okr"] = "Kirike", ["oks"] = "Oko-Eni-Osayen", ["oku"] = "Oku", ["okv"] = "Orokaiva", ["okx"] = "Okpe (Edo Barat Laut)", ["okz"] = "Khmer Kuno", ["old"] = "Mochi", ["ole"] = "Olekha", ["olm"] = "Oloma", ["olo"] = "Livvi", ["olr"] = "Olrat", ["olt"] = "Lithuania Kuno", ["olu"] = "Kuvale", ["om"] = "Oromo", ["oma"] = "Omaha-Ponca", ["omb"] = "Omba", ["omc"] = "Mochica", ["omg"] = "Omagua", ["omi"] = "Omi", ["omk"] = "Omok", ["oml"] = "Ombo", ["omn"] = "Minoan", ["omo"] = "Utarmbung", ["omp"] = "Manipuri Kuno", ["omq-cha-pro"] = "Proto-Chatino", ["omq-maz-pro"] = "Proto-Mazatec", ["omq-mix-pro"] = "Proto-Mixtecan", ["omq-mxt-pro"] = "Proto-Mixtec", ["omq-otp-pro"] = "Proto-Oto-Pamean", ["omq-pro"] = "Proto-Oto-Manguean", ["omq-tel"] = "Mixtec Teposcolula", ["omq-teo"] = "Chatino Teojomulco", ["omq-tri-pro"] = "Proto-Trique", ["omq-zap-pro"] = "Proto-Zapotecan", ["omq-zpc-pro"] = "Proto-Zapotec", ["omr"] = "Marathi Kuno", ["omt"] = "Omotik", ["omu"] = "Omurano", ["omv-aro-pro"] = "Proto-Aroid", ["omv-diz-pro"] = "Proto-Dizoid", ["omv-pro"] = "Proto-Omotic", ["omw"] = "Tairora Selatan", ["omx"] = "Mon Kuno", ["ona"] = "Selk'nam", ["onb"] = "Lingao", ["one"] = "Oneida", ["ong"] = "Olo", ["oni"] = "Onin", ["onj"] = "Onjob", ["onk"] = "One Kabore", ["onn"] = "Onobasulu", ["ono"] = "Onondaga", ["onp"] = "Sartang", ["onr"] = "One Utara", ["ons"] = "Ono", ["ont"] = "Ontenu", ["onu"] = "Unua", ["onw"] = "Nubia Kuno", ["onx"] = "Pijin Onin", ["ood"] = "O'odham", ["oog"] = "Ong", ["oon"] = "Önge", ["oor"] = "Oorlams", ["oos"] = "Ossetik Kuno", ["opa"] = "Okpamheri", ["opk"] = "Kopkaka", ["opm"] = "Oksapmin", ["opo"] = "Opao", ["opt"] = "Opata", ["opy"] = "Ofayé", ["or"] = "Oriya", ["ora"] = "Oroha", ["ore"] = "Orejón", ["org"] = "Oring", ["orh"] = "Oroqen", ["oro"] = "Orokolo", ["orr"] = "Oruma", ["ort"] = "Adiwasi Oriya", ["oru"] = "Ormuri", ["orv"] = "Slavik Timur Kuno", ["orw"] = "Oro Win", ["orx"] = "Oro", ["orz"] = "Ormu", ["os"] = "Ossetia", ["os-pro"] = "Proto-Ossetic", ["osa"] = "Osage", ["osc"] = "Oscan", ["osi"] = "Using", ["osn"] = "Sunda Kuno", ["oso"] = "Ososo", ["osp"] = "Spanyol Kuno", ["ost"] = "Osatu", ["osu"] = "One Selatan", ["osx"] = "Saxon Kuno", ["ota"] = "Turki Ottoman", ["otb"] = "Tibet Kuno", ["otd"] = "Ot Danum", ["ote"] = "Otomi Mezquital", ["oti"] = "Oti", ["otk"] = "Turkik Kuno", ["otl"] = "Otomi Tilapa", ["otm"] = "Otomi Pegunungan Timur", ["otn"] = "Otomi Tenango", ["oto-otm-pro"] = "Proto-Otomi", ["oto-pro"] = "Proto-Otomian", ["otq"] = "Otomi Querétaro", ["otr"] = "Otoro", ["ots"] = "Otomi Estado de México", ["ott"] = "Otomi Temoaya", ["otu"] = "Otuke", ["otw"] = "Ottawa", ["otx"] = "Otomi Texcatepec", ["oty"] = "Tamil Kuno", ["otz"] = "Otomi Ixtenco", ["oub"] = "Glio-Oubi", ["oue"] = "Oune", ["oui"] = "Uighur Kuno", ["oum"] = "Ouma", ["ovd"] = "Elfdalia", ["owi"] = "Owiniga", ["owl"] = "Welsh Kuno", ["oyb"] = "Oy", ["oyd"] = "Oyda", ["oym"] = "Wayampi", ["oyy"] = "Oya'oya", ["ozm"] = "Koonzime", ["pa"] = "Punjab", ["paa-kom"] = "Kómnzo", ["paa-kwn"] = "Kuwani", ["paa-nha-pro"] = "Proto-Halmahera Utara", ["paa-nun"] = "Nungon", ["pab"] = "Pareci", ["pac"] = "Pacoh", ["pad"] = "Paumarí", ["pae"] = "Pagibete", ["paf"] = "Paranawát", ["pag"] = "Pangasinan", ["pah"] = "Tenharim", ["pai"] = "Pe", ["pak"] = "Parakanã", ["pal"] = "Persia Pertengahan", ["pam"] = "Kapampangan", ["PAN"] = "Proto-Austronesia", ["pao"] = "Paiute Utara", ["pap"] = "Papiamentu", ["paq"] = "Parya", ["par"] = "Panamint", ["pas"] = "Papasena", ["pat"] = "Papitalai", ["pau"] = "Palauan", ["pav"] = "Wari'", ["paw"] = "Pawnee", ["pax"] = "Pankararé", ["pay"] = "Pech", ["paz"] = "Pankararú", ["pbb"] = "Páez", ["pbc"] = "Patamona", ["pbe"] = "Popoloca Mezontla", ["pbf"] = "Popoloca Coyotepec", ["pbg"] = "Paraujano", ["pbh"] = "Panare", ["pbi"] = "Podoko", ["pbl"] = "Mak (Nigeria)", ["pbm"] = "Mazatec Puebla", ["pbn"] = "Kpasam", ["pbo"] = "Papel", ["pbp"] = "Badyara", ["pbr"] = "Pangwa", ["pbs"] = "Pame Tengah", ["pbv"] = "Pnar", ["pby"] = "Pyu", ["pca"] = "Popoloca Santa Inés Ahuatempan", ["pcb"] = "Pear", ["pcc"] = "Bouyei", ["pcd"] = "Picard", ["pce"] = "Palaung Ruching", ["pcf"] = "Paliyan", ["pcg"] = "Paniya", ["pch"] = "Pardhan", ["pci"] = "Duruwa", ["pcj"] = "Parenga", ["pck"] = "Paite", ["pcl"] = "Pardhi", ["pcm"] = "Pijin Nigeria", ["pcn"] = "Piti", ["pcp"] = "Pacahuara", ["pcw"] = "Pyapun", ["pda"] = "Anam", ["pdc"] = "Jerman Pennsylvania", ["pdi"] = "Pa Di", ["pdn"] = "Fedan", ["pdo"] = "Padoe", ["pdt"] = "Plautdietsch", ["pdu"] = "Kayan", ["pea"] = "Indunisiya Peranakan", ["peb"] = "Pomo Timur", ["ped"] = "Mala (Papua)", ["pee"] = "Taje", ["pef"] = "Pomo Timur Laut", ["peg"] = "Pengo", ["peh"] = "Bonan", ["pei"] = "Chichimeca-Jonaz", ["pej"] = "Pomo Utara", ["pek"] = "Penchal", ["pel"] = "Pekal", ["pem"] = "Phende", ["peo"] = "Persia Kuno", ["pep"] = "Kunja", ["peq"] = "Pomo Selatan", ["pev"] = "Pémono", ["pex"] = "Petats", ["pey"] = "Peco", ["pez"] = "Penan Timur", ["pfa"] = "Pááfang", ["pfe"] = "Peere", ["pga"] = "Arab Juba", ["pgd"] = "Gandhari", ["pgg"] = "Pangwali", ["pgi"] = "Pagi", ["pgk"] = "Rerep", ["pgl"] = "Irlandia Primitif", ["pgn"] = "Paelignian", ["pgs"] = "Pangseng", ["pgu"] = "Isam", ["pgz"] = "Isyarat Papua Nugini", ["pha"] = "Pa-Hng", ["phd"] = "Phudagi", ["phg"] = "Phuong", ["phh"] = "Phukha", ["phi-din"] = "Agta Dinapigue", ["phi-kal-pro"] = "Proto-Kalamian", ["phi-nag"] = "Agta Nagtipunan", ["phi-pro"] = "Proto-Filipina", ["phk"] = "Phake", ["phl"] = "Phalura", ["phm"] = "Phimbi", ["phn"] = "Fenisia", ["pho"] = "Phunoi", ["phq"] = "Phana'", ["phr"] = "Pahari-Potwari", ["pht"] = "Phu Thai", ["phu"] = "Phuan", ["phv"] = "Pahlavani", ["phw"] = "Phangduwali", ["pi"] = "Pali", ["pia"] = "Pima Bajo", ["pib"] = "Yine", ["pic"] = "Pinji", ["pid"] = "Piaroa", ["pie"] = "Piro", ["pif"] = "Pingelapese", ["pig"] = "Pisabo", ["pih"] = "Pitcairn-Norfolk", ["pii"] = "Pini", ["pij"] = "Pijao", ["pil"] = "Yom", ["pim"] = "Powhatan", ["pin"] = "Piame", ["pio"] = "Piapoco", ["pip"] = "Pero", ["pir"] = "Piratapuyo", ["pis"] = "Pijin", ["pit"] = "Pitta-Pitta", ["piu"] = "Pintupi-Luritja", ["piv"] = "Pileni", ["piw"] = "Pimbwe", ["pix"] = "Piu", ["piy"] = "Piya-Kwonci", ["piz"] = "Pije", ["pjt"] = "Pitjantjatjara", ["pka"] = "Prakrit Ardhamagadhi", ["pkb"] = "Kipfokomo", ["pkc"] = "Baekje", ["pkg"] = "Pak-Tong", ["pkh"] = "Pankhu", ["pkn"] = "Pakanha", ["pko"] = "Pökoot", ["pkp"] = "Pukapukan", ["pkr"] = "Kurumba Attapady", ["pks"] = "Isyarat Pakistan", ["pkt"] = "Maleng", ["pku"] = "Paku", ["pl"] = "Polandia", ["pla"] = "Miani", ["plb"] = "Polonombauk", ["plc"] = "Palawano Tengah", ["ple"] = "Palu'e", ["plg"] = "Pilagá", ["plh"] = "Paulohi", ["plj"] = "Polci", ["plk"] = "Shina Kohistani", ["pll"] = "Palaung Shwe", ["pln"] = "Palenquero", ["plo"] = "Popoluca Oluta", ["plq"] = "Palaic", ["plr"] = "Senoufo Palaka", ["pls"] = "Popoloca San Marcos Tlalcoyalco", ["plu"] = "Palikur", ["plv"] = "Palawano Barat Daya", ["plw"] = "Palawano Brooke's Point", ["ply"] = "Bolyu", ["plz"] = "Paluan", ["pma"] = "Paama", ["pmb"] = "Pambia", ["pmd"] = "Pallanganmiddang", ["pme"] = "Pwaamei", ["pmf"] = "Pamona", ["pmh"] = "Prakrit Maharastri", ["pmi"] = "Pumi Utara", ["pmj"] = "Pumi Selatan", ["pmk"] = "Pamlico", ["pml"] = "Sabir", ["pmm"] = "Pol", ["pmn"] = "Pam", ["pmo"] = "Pom", ["PMP"] = "Proto-Melayu-Polinesia", ["pmq"] = "Pame Utara", ["pmr"] = "Paynamar", ["pms"] = "Piedmont", ["pmt"] = "Tuamotuan", ["pmu"] = "Panjabi Mirpur", ["pmw"] = "Miwok Plains", ["pmx"] = "Naga Poumei", ["pmy"] = "Melayu Papua", ["pmz"] = "Pame Selatan", ["pna"] = "Punan Bah-Biau", ["pnb"] = "Panjabi Barat", ["pnc"] = "Pannei", ["pnd"] = "Mpinda", ["pne"] = "Penan Barat", ["png"] = "Pongu", ["pnh"] = "Penrhyn", ["pni"] = "Aoheng", ["pnj"] = "Pinjarup", ["pnk"] = "Paunaca", ["pnl"] = "Paleni", ["pnm"] = "Punan Batu", ["pnn"] = "Pinai-Hagahai", ["pno"] = "Panobo", ["pnp"] = "Pancana", ["pnq"] = "Pana (Afrika Barat)", ["pnr"] = "Panim", ["pns"] = "Ponosakan", ["pnt"] = "Yunani Pontic", ["pnu"] = "Bunu Jiongnai", ["pnv"] = "Pinigura", ["pnw"] = "Panyjima", ["pnx"] = "Phong-Kniang", ["pny"] = "Pinyin", ["pnz"] = "Pana (Afrika Tengah)", ["poc"] = "Poqomam", ["poe"] = "Popoloca San Juan Atzingo", ["pof"] = "Poke", ["pog"] = "Potiguára", ["poh"] = "Poqomchi'", ["poi"] = "Popoluca Pegunungan", ["pok"] = "Pokangá", ["pom"] = "Pomo Tenggara", ["pon"] = "Pohnpei", ["poo"] = "Pomo Tengah", ["pop"] = "Pwapwa", ["poq"] = "Popoluca Texistepec", ["pos"] = "Popoluca Sayula", ["pot"] = "Potawatomi", ["pov"] = "Kreol Guinea-Bissau", ["pow"] = "Popoloca San Felipe Otlaltepec", ["pox"] = "Polabia", ["poy"] = "Pogolo", ["poz-abi"] = "Abai", ["poz-bal"] = "Baliledo", ["poz-btk-pro"] = "Proto-Bungku-Tolaki", ["poz-cet-pro"] = "Proto-Melayu-Polinesia Tengah Timur", ["poz-hce-pro"] = "Proto-Halmahera-Cenderawasih", ["poz-lgx-pro"] = "Proto-Lampung", ["poz-mcm-pro"] = "Proto-Melayu-Chamik", ["poz-mly-pro"] = "Proto-Melayik", ["poz-msa-pro"] = "Proto-Melayu-Sumbawa", ["poz-oce-pro"] = "Proto-Oseanik", ["poz-pep-pro"] = "Proto-Polinesia Timur", ["poz-pnp-pro"] = "Proto-Polinesia Inti", ["poz-pol-pro"] = "Proto-Polinesia", ["poz-pro"] = "Proto-Melayu-Polinesia", ["poz-sml"] = "Melayu Sarawak", ["poz-ssw-pro"] = "Proto-Sulawesi Selatan", ["poz-sus-pro"] = "Proto-Sunda-Sulawesi", ["poz-swa-pro"] = "Proto-Sarawak Utara", ["poz-ter"] = "Melayu Terengganu", ["ppa"] = "Pao", ["ppe"] = "Papi", ["ppi"] = "Paipai", ["ppk"] = "Uma", ["ppl"] = "Pipil", ["ppm"] = "Papuma", ["ppn"] = "Papapana", ["ppo"] = "Folopa", ["ppq"] = "Pei", ["pps"] = "Popoloca San Luís Temalacayuca", ["ppt"] = "Pa", ["ppu"] = "Papora", ["pqa"] = "Pa'a", ["pqe-pro"] = "Proto-Melayu-Polinesia Timur", ["pqm"] = "Malecite-Passamaquoddy", ["pra-niy"] = "Prakrit Niya", ["prc"] = "Parachi", ["pre"] = "Principense", ["prf"] = "Paranan", ["prg"] = "Prusia Kuno", ["prh"] = "Porohanon", ["pri"] = "Paicî", ["prk"] = "Parauk", ["prl"] = "Isyarat Peru", ["prm"] = "Kibiri", ["prn"] = "Prasuni", ["pro"] = "Occitan Kuno", ["prq"] = "Ashéninka Perené", ["prr"] = "Puri", ["prt"] = "Phai", ["pru"] = "Puragi", ["prw"] = "Parawen", ["prx"] = "Purik", ["prz"] = "Isyarat Providencia", ["ps"] = "Pashto", ["psa"] = "Awyu Asue", ["psc"] = "Isyarat Persia", ["psd"] = "Isyarat Plains Indian", ["pse"] = "Melayu Barisan Selatan", ["psg"] = "Isyarat Penang", ["psh"] = "Pashayi Barat Daya", ["psi"] = "Pashayi Tenggara", ["psl"] = "Isyarat Puerto Riko", ["psm"] = "Pauserna", ["psn"] = "Panasuan", ["pso"] = "Isyarat Polandia", ["psp"] = "Isyarat Filipina", ["psq"] = "Pasi", ["psr"] = "Isyarat Portugis", ["pss"] = "Kaulong", ["psu"] = "Prakrit Sauraseni", ["psw"] = "Port Sandwich", ["psy"] = "Piscataway", ["pt"] = "Portugis", ["pta"] = "Pai Tavytera", ["pth"] = "Pataxó Hã-Ha-Hãe", ["pti"] = "Pintiini", ["ptn"] = "Patani", ["pto"] = "Zo'é", ["ptp"] = "Patep", ["ptq"] = "Pattapu", ["ptr"] = "Piamatsina", ["ptt"] = "Enrekang", ["ptu"] = "Bambam", ["ptv"] = "Port Vato", ["ptw"] = "Pentlatch", ["pty"] = "Pathiya", ["pua"] = "Purepecha", ["pub"] = "Purum", ["puc"] = "Punan Merap", ["pud"] = "Punan Aput", ["pue"] = "Puelche", ["puf"] = "Punan Merah", ["pug"] = "Phuie", ["pui"] = "Puinave", ["puj"] = "Punan Tubu", ["pum"] = "Puma", ["puo"] = "Puoc", ["pup"] = "Pulabu", ["puq"] = "Puquina", ["pur"] = "Puruborá", ["put"] = "Putoh", ["puu"] = "Punu", ["puw"] = "Puluwat", ["pux"] = "Puare", ["puy"] = "Purisimeño", ["pwa"] = "Pawaia", ["pwb"] = "Panawa", ["pwg"] = "Gapapaiwa", ["pwi"] = "Patwin", ["pwm"] = "Molbog", ["pwn"] = "Paiwan", ["pwo"] = "Pwo Barat", ["pwr"] = "Powari", ["pww"] = "Pwo Utara", ["pxm"] = "Mixe Quetzaltepec", ["pye"] = "Pye Krumen", ["pym"] = "Fyam", ["pyn"] = "Poyanáwa", ["pys"] = "Isyarat Paraguay", ["pyu"] = "Puyuma", ["pyx"] = "Tircul", ["pyy"] = "Pyen", ["pzh"] = "Pazeh", ["pzn"] = "Naga Para", ["qfa-adm-pro"] = "Proto-Great Andaman", ["qfa-bet-pro"] = "Proto-Be-Tai", ["qfa-cka-pro"] = "Proto-Chukotko-Kamchatka", ["qfa-hur-pro"] = "Proto-Hurro-Urartia", ["qfa-kad-pro"] = "Proto-Kadu", ["qfa-kms-pro"] = "Proto-Kam-Sui", ["qfa-kor-pro"] = "Proto-Korea", ["qfa-kra-pro"] = "Proto-Kra", ["qfa-lic-pro"] = "Proto-Hlai", ["qfa-onb-pro"] = "Proto-Be", ["qfa-ong-pro"] = "Proto-Ongan", ["qfa-tak-pro"] = "Proto-Kra-Dai", ["qfa-xgx-tuh"] = "Tuyuhun", ["qfa-xgx-tuo"] = "Tuoba", ["qfa-xgx-wuh"] = "Wuhuan", ["qfa-xgx-xbi"] = "Xianbei", ["qfa-yen-pro"] = "Proto-Yenisei", ["qfa-yuk-pro"] = "Proto-Yukaghir", ["qu"] = "Quechua", ["qua"] = "Quapaw", ["quc"] = "K'iche'", ["qui"] = "Quileute", ["qum"] = "Sipakapense", ["qun"] = "Quinault", ["quq"] = "Quinqui", ["quv"] = "Sacapulteco", ["qvy"] = "Queyu", ["qwc"] = "Quechua Klasik", ["qwe-kch"] = "Kichwa", ["qwm"] = "Kipchak", ["qwt"] = "Kwalhioqua-Tlatskanai", ["qxs"] = "Qiang Selatan", ["qya"] = "Quenya", ["qyp"] = "Quiripi", ["raa"] = "Dungmali", ["rab"] = "Chamling", ["rac"] = "Rasawa", ["rad"] = "Rade", ["raf"] = "Meohang Barat", ["rag"] = "Logooli", ["rah"] = "Rabha", ["rai"] = "Ramoaaina", ["raj"] = "Rajasthani", ["rak"] = "Tulu-Bohuai", ["ral"] = "Ralte", ["ram"] = "Canela", ["ran"] = "Riantana", ["rao"] = "Rao", ["rap"] = "Rapa Nui", ["raq"] = "Saam", ["rar"] = "Rarotongan", ["ras"] = "Tegali", ["rat"] = "Razajerdi", ["rau"] = "Raute", ["rav"] = "Sampang", ["raw"] = "Rawang", ["rax"] = "Rang", ["ray"] = "Rapa", ["raz"] = "Rahambuu", ["rbb"] = "Palaung Rumai", ["rbk"] = "Bontoc Utara", ["rbl"] = "Bikol Miraya", ["rcf"] = "Kreol Prancis Réunion", ["rdb"] = "Rudbari", ["rea"] = "Rerau", ["reb"] = "Rembong", ["ree"] = "Kayan Rejang", ["reg"] = "Kara (Tanzania)", ["rei"] = "Reli", ["rej"] = "Rejang", ["rel"] = "Rendille", ["rem"] = "Remo", ["ren"] = "Rengao", ["rer"] = "Rer Bare", ["res"] = "Reshe", ["ret"] = "Retta", ["rey"] = "Reyesano", ["rga"] = "Roria", ["rge"] = "Yunani Romani", ["rgk"] = "Rangkas", ["rgn"] = "Romagnol", ["rgr"] = "Resígaro", ["rgs"] = "Roglai Selatan", ["rgu"] = "Ringgou", ["rhg"] = "Rohingya", ["rhp"] = "Yahang", ["ria"] = "Reang", ["rif"] = "Tarifit", ["ril"] = "Riang", ["rim"] = "Nyaturu", ["rin"] = "Nungu", ["rir"] = "Ribun", ["rit"] = "Ritarungo", ["riu"] = "Riung", ["rjg"] = "Rajong", ["rji"] = "Raji", ["rjs"] = "Rajbanshi", ["rka"] = "Kraol", ["rkb"] = "Rikbaktsa", ["rkh"] = "Rakahanga-Manihiki", ["rki"] = "Rakhine", ["rkm"] = "Marka", ["rkt"] = "Kamta", ["rkw"] = "Arakwal", ["rm"] = "Romansch", ["rma"] = "Rama", ["rmb"] = "Rembarunga", ["rmc"] = "Romani Karpathia", ["rmd"] = "Denmark Traveller", ["rme"] = "Angloromani", ["rmf"] = "Romani Kalo Finlandia", ["rmg"] = "Norwegia Traveller", ["rmh"] = "Murkim", ["rmi"] = "Lomavren", ["rmk"] = "Romkun", ["rml"] = "Romani Baltik", ["rmm"] = "Roma", ["rmn"] = "Romani Balkan", ["rmo"] = "Romani Sinte", ["rmp"] = "Rempi", ["rmq"] = "Caló", ["rms"] = "Isyarat Romania", ["rmt"] = "Domari", ["rmu"] = "Romani Tavringer", ["rmv"] = "Romanova", ["rmw"] = "Romani Welsh", ["rmx"] = "Romam", ["rmy"] = "Romani Vlax", ["rmz"] = "Marma", ["rnd"] = "Ruwund", ["rng"] = "Ronga", ["rnl"] = "Ranglong", ["rnn"] = "Roon", ["rnp"] = "Rongpo", ["rnw"] = "Rungwa", ["ro"] = "Romania", ["roa-ang"] = "Angevin", ["roa-bbn"] = "Bourbonnais-Berrichon", ["roa-brg"] = "Bourguignon", ["roa-cha"] = "Champenois", ["roa-fcm"] = "Franc-Comtois", ["roa-gal"] = "Gallo", ["roa-leo"] = "Leon", ["roa-lor"] = "Lorrain", ["roa-oan"] = "Navarro-Aragon", ["roa-oca"] = "Katala Kuno", ["roa-ole"] = "Leon Kuno", ["roa-opt"] = "Galisia-Portugis Kuno", ["roa-orl"] = "Orléan", ["roa-poi"] = "Poitevin-Saintongeais", ["roa-tar"] = "Tarantino", ["roa-tou"] = "Tourangeau", ["rob"] = "Tae'", ["roc"] = "Roglai Cacgia", ["rod"] = "Rogo", ["roe"] = "Ronji", ["rof"] = "Rombo", ["rog"] = "Roglai Utara", ["rol"] = "Romblomanon", ["rom"] = "Romani", ["roo"] = "Rotokas", ["rop"] = "Kriol", ["ror"] = "Rongga", ["rou"] = "Runga", ["row"] = "Dela-Oenale", ["rpn"] = "Repanbitip", ["rpt"] = "Rapting", ["rri"] = "Ririo", ["rro"] = "Roro", ["rrt"] = "Arritinngithigh", ["rsb"] = "Romano-Serbia", ["rsl"] = "Isyarat Rusia", ["rsm"] = "Isyarat Miriwoong", ["rtc"] = "Rungtu", ["rth"] = "Ratahan", ["rtm"] = "Rotuman", ["rtw"] = "Rathawi", ["ru"] = "Rusia", ["rub"] = "Gungu", ["ruc"] = "Ruuli", ["rue"] = "Rusyn", ["ruf"] = "Luguru", ["rug"] = "Roviana", ["ruh"] = "Ruga", ["rui"] = "Rufiji", ["ruk"] = "Che", ["ruo"] = "Istro-Romania", ["rup"] = "Aromania", ["ruq"] = "Megleno-Romania", ["rut"] = "Rutul", ["ruu"] = "Lobu Lanas", ["ruy"] = "Mala (Nigeria)", ["ruz"] = "Ruma", ["rw"] = "Rwanda-Rundi", ["rwa"] = "Rawo", ["rwk"] = "Rwa", ["rwm"] = "Amba", ["rwo"] = "Rawa", ["rxd"] = "Ngardi", ["rxw"] = "Karuwali", ["ryn"] = "Amami-Oshima Utara", ["rys"] = "Yaeyama", ["ryu"] = "Okinawa", ["rzh"] = "Razihi", ["sa"] = "Sanskerta", ["saa"] = "Saba", ["sab"] = "Buglere", ["sac"] = "Fox", ["sad"] = "Sandawe", ["sae"] = "Sabanê", ["saf"] = "Safaliba", ["sah"] = "Yakut", ["sai-ajg"] = "Ajagua", ["sai-all"] = "Allentiac", ["sai-and"] = "Andoquero", ["sai-ayo"] = "Ayomán", ["sai-bae"] = "Baenan", ["sai-bag"] = "Bagua", ["sai-bet"] = "Betoi", ["sai-bor-pro"] = "Proto-Boran", ["sai-cac"] = "Cacán", ["sai-caq"] = "Caranqui", ["sai-car-pro"] = "Proto-Cariban", ["sai-cat"] = "Catacao", ["sai-cer-pro"] = "Proto-Cerrado", ["sai-chi"] = "Chirino", ["sai-chn"] = "Chaná", ["sai-chp"] = "Chapacura", ["sai-chr"] = "Charrua", ["sai-chu"] = "Churuya", ["sai-cje-pro"] = "Proto-Jê Tengah", ["sai-cmg"] = "Comechingon", ["sai-cno"] = "Chono", ["sai-cnr"] = "Cañari", ["sai-coe"] = "Coeruna", ["sai-col"] = "Colán", ["sai-cop"] = "Copallén", ["sai-crd"] = "Puri Coroado", ["sai-ctq"] = "Catuquinaru", ["sai-cul"] = "Culli", ["sai-cva"] = "Cueva", ["sai-esm"] = "Esmeralda", ["sai-ewa"] = "Ewarhuyana", ["sai-gam"] = "Gamela", ["sai-gay"] = "Gayón", ["sai-gmo"] = "Guamo", ["sai-gue"] = "Güenoa", ["sai-hau"] = "Haush", ["sai-hoc-pro"] = "Proto-Huitoto-Ocaina", ["sai-jee-pro"] = "Proto-Jê", ["sai-jko"] = "Jeikó", ["sai-jrj"] = "Jirajara", ["sai-kat"] = "Katembri", ["sai-mal"] = "Malalí", ["sai-mar"] = "Maratino", ["sai-mat"] = "Matanawi", ["sai-mcn"] = "Mocana", ["sai-men"] = "Menien", ["sai-mil"] = "Millcayac", ["sai-mlb"] = "Malibu", ["sai-msk"] = "Masakará", ["sai-muc"] = "Mucuchí", ["sai-mue"] = "Muellama", ["sai-muz"] = "Muzo", ["sai-mys"] = "Maynas", ["sai-nat"] = "Natú", ["sai-nje-pro"] = "Proto-Jê Utara", ["sai-opo"] = "Opón", ["sai-oto"] = "Otomaco", ["sai-pal"] = "Palta", ["sai-pam"] = "Pamigua", ["sai-par"] = "Paratió", ["sai-pnz"] = "Panzaleo", ["sai-prh"] = "Puruhá", ["sai-ptg"] = "Patagón", ["sai-pur"] = "Purukotó", ["sai-pyg"] = "Payaguá", ["sai-pyk"] = "Pykobjê", ["sai-qmb"] = "Quimbaya", ["sai-qtm"] = "Quitemo", ["sai-rab"] = "Rabona", ["sai-ram"] = "Ramanos", ["sai-sac"] = "Sácata", ["sai-san"] = "Sanaviron", ["sai-sap"] = "Sapará", ["sai-sec"] = "Sechura", ["sai-sin"] = "Sinúfana", ["sai-sje-pro"] = "Proto-Jê Selatan", ["sai-tab"] = "Tabancale", ["sai-tal"] = "Tallán", ["sai-tap"] = "Tapayuna", ["sai-tar-pro"] = "Proto-Taranoan", ["sai-teu"] = "Teushen", ["sai-tim"] = "Timote", ["sai-tpr"] = "Taparita", ["sai-trr"] = "Tarairiú", ["sai-wai"] = "Waitaká", ["sai-way"] = "Wayumará", ["sai-wit-pro"] = "Proto-Witotoan", ["sai-wnm"] = "Wanham", ["sai-xoc"] = "Xocó", ["sai-yao"] = "Yao (Amerika Selatan)", ["sai-yar"] = "Yarumá", ["sai-yri"] = "Yuri", ["sai-yup"] = "Yupua", ["sai-yur"] = "Yurumanguí", ["saj"] = "Sahu", ["sak"] = "Sake", ["sal-pro"] = "Proto-Salish", ["sam"] = "Aramaik Samaria", ["sao"] = "Sause", ["saq"] = "Samburu", ["sar"] = "Saraveca", ["sas"] = "Sasak", ["sat"] = "Santali", ["sau"] = "Saleman", ["sav"] = "Saafi-Saafi", ["saw"] = "Sawi", ["sax"] = "Sa", ["say"] = "Saya", ["saz"] = "Saurashtra", ["sba"] = "Ngambay", ["sbb"] = "Simbo", ["sbc"] = "Gele'", ["sbd"] = "Samo Selatan", ["sbe"] = "Saliba (Papua)", ["sbf"] = "Shabo", ["sbg"] = "Seget", ["sbh"] = "Sori-Harengan", ["sbi"] = "Seti", ["sbj"] = "Surbakhal", ["sbk"] = "Safwa", ["sbl"] = "Botolan Sambal", ["sbm"] = "Sagala", ["sbn"] = "Sindhi Bhil", ["sbo"] = "Sabüm", ["sbp"] = "Sangu (Tanzania)", ["sbq"] = "Sileibi", ["sbr"] = "Murut Sembakung", ["sbs"] = "Subiya", ["sbt"] = "Kimki", ["sbu"] = "Bhoti Stod", ["sbv"] = "Sabine", ["sbw"] = "Simba", ["sbx"] = "Seberuang", ["sby"] = "Soli", ["sbz"] = "Sara Kaba", ["sc"] = "Sardinia", ["scb"] = "Chut", ["sce"] = "Dongxiang", ["scf"] = "Kreol Prancis San Miguel", ["scg"] = "Sanggau", ["sch"] = "Sakachep", ["sci"] = "Kreol Melayu Sri Lanka", ["sck"] = "Sadri", ["scl"] = "Shina", ["scn"] = "Sisilia", ["sco"] = "Skots", ["scp"] = "Yolmo", ["scq"] = "Sa'och", ["scs"] = "Slavey Utara", ["scu"] = "Shumcho", ["scv"] = "Sheni", ["scw"] = "Sha", ["scx"] = "Sicel", ["sd"] = "Sindhi", ["sda"] = "Toraja-Sa'dan", ["sdb"] = "Shabak", ["sdc"] = "Sassarese", ["sde"] = "Surubu", ["sdf"] = "Sarli", ["sdg"] = "Savi", ["sdh"] = "Kurdi Selatan", ["sdj"] = "Suundi", ["sdk"] = "Sos Kundi", ["sdl"] = "Isyarat Arab Saudi", ["sdm"] = "Semandang", ["sdn"] = "Gallurese", ["sdo"] = "Bidayuh Bukar-Sadung", ["sdp"] = "Sherdukpen", ["sdr"] = "Sadri Oraon", ["sds"] = "Berber Tunisia", ["sdu"] = "Sarudu", ["sdv-daj-pro"] = "Proto-Daju", ["sdv-eje-pro"] = "Proto-Jebel Timur", ["sdv-nil-pro"] = "Proto-Nilotic", ["sdv-nyi-pro"] = "Proto-Nyima", ["sdv-tmn-pro"] = "Proto-Taman", ["sdx"] = "Melanau Sibu", ["se"] = "Sami Utara", ["sea"] = "Semai", ["sec"] = "Sechelt", ["sed"] = "Sedang", ["see"] = "Seneca", ["sef"] = "Senoufo Cebaara", ["seg"] = "Segeju", ["seh"] = "Sena", ["sei"] = "Seri", ["sej"] = "Sene", ["sek"] = "Sekani", ["sel-nor"] = "Selkup Utara", ["sel-pro"] = "Proto-Selkup", ["sel-sou"] = "Selkup Selatan", ["sem-amm"] = "Ammonite", ["sem-amo"] = "Amorite", ["sem-cha"] = "Chaha", ["sem-dad"] = "Dadanitic", ["sem-dum"] = "Dumaitic", ["sem-has"] = "Hasaitic", ["sem-him"] = "Himyaritic", ["sem-his"] = "Hismaic", ["sem-mhr"] = "Muher", ["sem-pro"] = "Proto-Semitik", ["sem-saf"] = "Safaitic", ["sem-srb"] = "Arab Selatan Kuno", ["sem-tay"] = "Taymanitic", ["sem-tha"] = "Thamudic", ["sem-wes-pro"] = "Proto-Semit Barat", ["sen"] = "Sénoufo Nanerigé", ["seo"] = "Suarmin", ["sep"] = "Sénoufo Sìcìté", ["seq"] = "Sénoufo Senara", ["ser"] = "Serrano", ["ses"] = "Senni Koyraboro", ["set"] = "Sentani", ["seu"] = "Serui-Laut", ["sev"] = "Senoufo Nyarafolo", ["sew"] = "Sewa Bay", ["sey"] = "Secoya", ["sez"] = "Chin Senthang", ["sfb"] = "Isyarat Belgia Prancis", ["sfm"] = "Miao Small Flowery", ["sfs"] = "Isyarat Afrika Selatan", ["sfw"] = "Sehwi", ["sg"] = "Sango", ["sga"] = "Irlandia Kuno", ["sgb"] = "Ayta Mag-Anchi", ["sgc"] = "Kipsigis", ["sgd"] = "Surigaonon", ["sge"] = "Segai", ["sgg"] = "Isyarat Swiss-Jerman", ["sgh"] = "Shughni", ["sgi"] = "Suga", ["sgk"] = "Sangkong", ["sgm"] = "Singa", ["sgp"] = "Singpho", ["sgr"] = "Sangisari", ["sgs"] = "Samogitia", ["sgt"] = "Brokpake", ["sgu"] = "Salas", ["sgw"] = "Sebat Bet Gurage", ["sgx"] = "Isyarat Sierra Leone", ["sgy"] = "Sanglechi", ["sgz"] = "Sursurunga", ["sh"] = "Serbo-Kroasia", ["sha"] = "Shall-Zwall", ["shb"] = "Ninam", ["shc"] = "Sonde", ["shd"] = "Kundal Shahi", ["she"] = "Sheko", ["shg"] = "Shua", ["shh"] = "Shoshone", ["shi"] = "Tashelhit", ["shj"] = "Shatt", ["shk"] = "Shilluk", ["shl"] = "Shendu", ["shm"] = "Shahrudi", ["shn"] = "Shan", ["sho"] = "Shanga", ["shp"] = "Shipibo-Conibo", ["shq"] = "Sala", ["shr"] = "Shi", ["shs"] = "Shuswap", ["sht"] = "Shasta", ["shu"] = "Arab Chad", ["shv"] = "Shehri", ["shw"] = "Shwai", ["shx"] = "She", ["shy"] = "Tachawit", ["shz"] = "Senoufo Syenara", ["si"] = "Sinhala", ["sia"] = "Sami Akkala", ["sib"] = "Sebop", ["sid"] = "Sidamo", ["sie"] = "Simaa", ["sif"] = "Siamou", ["sig"] = "Paasaal", ["sih"] = "Zire", ["sii"] = "Shom Peng", ["sij"] = "Numbami", ["sik"] = "Sikiana", ["sil"] = "Tumulung Sisaala", ["sim"] = "Seim", ["sio-pro"] = "Proto-Siouan", ["sip"] = "Sikkim", ["siq"] = "Sonia", ["sir"] = "Siri", ["sis"] = "Siuslaw", ["sit-bok"] = "Bokar", ["sit-cha"] = "Chairel", ["sit-gkh"] = "Gokhy", ["sit-hrs-pro"] = "Proto-Hrusish", ["sit-jap"] = "Japhug", ["sit-kha-pro"] = "Proto-Kham", ["sit-liz"] = "Lizu", ["sit-luu-pro"] = "Proto-Luish", ["sit-mor"] = "Moran", ["sit-prn"] = "Puiron", ["sit-pro"] = "Proto-Sino-Tibet", ["sit-sit"] = "Situ", ["sit-tan-pro"] = "Proto-Tani", ["sit-tgm"] = "Tangam", ["sit-tos"] = "Tosu", ["sit-tsh"] = "Tshobdun", ["sit-zbu"] = "Zbu", ["siu"] = "Sinagen", ["siv"] = "Sumariup", ["siw"] = "Siwai", ["six"] = "Sumau", ["siy"] = "Sivandi", ["siz"] = "Siwi", ["sja"] = "Epena", ["sjb"] = "Basap Sajau", ["sjd"] = "Sami Kildin", ["sje"] = "Sami Pite", ["sjg"] = "Assangori", ["sjk"] = "Sami Kemi", ["sjl"] = "Miji", ["sjm"] = "Mapun", ["sjn"] = "Sindarin", ["sjo"] = "Xibe", ["sjp"] = "Surjapuri", ["sjr"] = "Siar-Lak", ["sjs"] = "Senhaja De Srair", ["sjt"] = "Sami Ter", ["sju"] = "Sami Ume", ["sjw"] = "Shawnee", ["sk"] = "Slowakia", ["ska"] = "Skagit", ["skb"] = "Saek", ["skc"] = "Ma Manda", ["skd"] = "Miwok Sierra Selatan", ["ske"] = "Ske", ["skf"] = "Mekéns", ["skh"] = "Sikule", ["ski"] = "Sika", ["skj"] = "Seke", ["skk"] = "Sok", ["skm"] = "Sakam", ["skn"] = "Subanon Kolibugan", ["sko"] = "Seko Tengah", ["skp"] = "Sekapan", ["skq"] = "Sininkere", ["skr"] = "Saraiki", ["sks"] = "Maia", ["skt"] = "Sakata", ["sku"] = "Sakao", ["skv"] = "Skou", ["skw"] = "Kreol Belanda Skepi", ["skx"] = "Seko Padang", ["sky"] = "Sikaiana", ["skz"] = "Sekar", ["sl"] = "Slovenia", ["sla-pro"] = "Proto-Slavik", ["slc"] = "Saliba (Colombia)", ["sld"] = "Sissala", ["sle"] = "Sholaga", ["slf"] = "Isyarat Swiss-Italia", ["slg"] = "Murut Selungai", ["slh"] = "Salish Puget Sound Selatan", ["slj"] = "Salumá", ["sll"] = "Salt-Yui", ["slm"] = "Sama Pangutaran", ["sln"] = "Salinan", ["slp"] = "Lamaholot", ["slq"] = "Salchuq", ["slr"] = "Salar", ["sls"] = "Isyarat Singapura", ["slt"] = "Sila", ["slu"] = "Selaru", ["slw"] = "Sialum", ["slx"] = "Salampasu", ["sly"] = "Selayar", ["slz"] = "Ma'ya", ["sm"] = "Samoa", ["sma"] = "Sami Selatan", ["smb"] = "Simbari", ["smc"] = "Som", ["smd"] = "Sama", ["smf"] = "Auwe", ["smg"] = "Simbali", ["smh"] = "Samei", ["smi-pro"] = "Proto-Sami", ["smj"] = "Sami Lule", ["smk"] = "Bolinao", ["sml"] = "Sama Tengah", ["smm"] = "Musasa", ["smn"] = "Sami Inari", ["smp"] = "Ibrani Samaria", ["smq"] = "Samo", ["smr"] = "Simeulue", ["sms"] = "Sami Skolt", ["smt"] = "Simte", ["smu"] = "Somray", ["smv"] = "Samvedi", ["smw"] = "Sumbawa", ["smx"] = "Samba", ["smy"] = "Semnani", ["smz"] = "Simeku", ["sn"] = "Shona", ["snb"] = "Sebuyau", ["snc"] = "Sinaugoro", ["sne"] = "Bidayuh Bau", ["snf"] = "Noon", ["sng"] = "Sanga (Kongo)", ["sni"] = "Sensi", ["snj"] = "Sango Riverain", ["snk"] = "Soninke", ["snl"] = "Sangil", ["snm"] = "Ma'di Selatan", ["snn"] = "Siona", ["sno"] = "Snohomish", ["snp"] = "Siane", ["snq"] = "Sangu (Gabon)", ["snr"] = "Sihan", ["sns"] = "Nahavaq", ["snu"] = "Senggi", ["snv"] = "Sa'ban", ["snw"] = "Selee", ["snx"] = "Sam", ["sny"] = "Saniyo-Hiyewe", ["snz"] = "Kou", ["so"] = "Somali", ["soa"] = "Thai Song", ["sob"] = "Sobei", ["soc"] = "Soko", ["sod"] = "Songoora", ["soe"] = "Songomeno", ["sog"] = "Sogdian", ["soh"] = "Aka (Sudan)", ["soi"] = "Sonha", ["sok"] = "Sokoro", ["sol"] = "Solos", ["son-pro"] = "Proto-Songhay", ["soo"] = "Nsong", ["sop"] = "Songe", ["soq"] = "Kanasi", ["sor"] = "Somrai", ["sos"] = "Seenku", ["sou"] = "Thai Selatan", ["sov"] = "Sonsorolese", ["sow"] = "Sowanda", ["sox"] = "Swo", ["soy"] = "Miyobe", ["soz"] = "Temi", ["spb"] = "Sepa", ["spc"] = "Sapé", ["spd"] = "Saep", ["spe"] = "Sepa (Papua)", ["spg"] = "Sian", ["spi"] = "Saponi", ["spk"] = "Sengo", ["spl"] = "Selepet", ["spm"] = "Sepen", ["spn"] = "Sanapaná", ["spo"] = "Spokane", ["spp"] = "Supyire", ["spr"] = "Saparua", ["sps"] = "Saposa", ["spt"] = "Bhoti Spiti", ["spu"] = "Sapuan", ["spv"] = "Sambalpuri", ["spx"] = "Picene Selatan", ["spy"] = "Sabaot", ["sq"] = "Albania", ["sqa"] = "Shama-Sambuga", ["sqh"] = "Shau", ["sqj-pro"] = "Proto-Albania", ["sqk"] = "Isyarat Albania", ["sqm"] = "Suma", ["sqn"] = "Susquehannock", ["sqo"] = "Sorkhei", ["sqq"] = "Sou", ["sqr"] = "Siculo-Arab", ["sqs"] = "Isyarat Sri Lanka", ["sqt"] = "Soqotri", ["squ"] = "Squamish", ["sra"] = "Saruga", ["srb"] = "Sora", ["sre"] = "Sara", ["srf"] = "Nafi", ["srg"] = "Sulod", ["srh"] = "Sarikoli", ["sri"] = "Siriano", ["srk"] = "Murut Serudung", ["srl"] = "Isirawa", ["srm"] = "Saramaccan", ["srn"] = "Sranan Tongo", ["srq"] = "Sirionó", ["srr"] = "Serer", ["srs"] = "Tsuut'ina", ["srt"] = "Sauri", ["sru"] = "Suruí", ["srv"] = "Sorsogon Waray", ["srw"] = "Serua", ["srx"] = "Sirmauri", ["sry"] = "Sera", ["srz"] = "Shahmirzadi", ["ss"] = "Swazi", ["ssa-klk-pro"] = "Proto-Kuliak", ["ssa-kom-pro"] = "Proto-Koman", ["ssa-pro"] = "Proto-Nilo-Saharan", ["ssb"] = "Sama Selatan", ["ssc"] = "Suba-Simbiti", ["ssd"] = "Siroi", ["sse"] = "Balangingi", ["ssf"] = "Thao", ["ssg"] = "Seimat", ["ssh"] = "Arab Shihhi", ["ssi"] = "Sansi", ["ssj"] = "Sausi", ["ssk"] = "Sunam", ["ssl"] = "Sisaala Barat", ["ssm"] = "Semnam", ["sso"] = "Sissano", ["ssp"] = "Isyarat Spanyol", ["ssq"] = "So'a", ["ssr"] = "Isyarat Swiss-Prancis", ["sss"] = "Sô", ["sst"] = "Sinasina", ["ssu"] = "Susuami", ["ssv"] = "Shark Bay", ["ssx"] = "Samberigi", ["ssy"] = "Saho", ["ssz"] = "Sengseng", ["st"] = "Sotho", ["stb"] = "Subanen Utara", ["std"] = "Sentinel", ["ste"] = "Liana-Seti", ["stf"] = "Seta", ["stg"] = "Trieng", ["sth"] = "Shelta", ["sti"] = "Stieng Bulo", ["stj"] = "Samo Matya", ["stk"] = "Arammba", ["stm"] = "Setaman", ["stn"] = "Owa", ["sto"] = "Stoney", ["stp"] = "Tepehuan Tenggara", ["stq"] = "Frisia Saterland", ["str"] = "Saanich", ["sts"] = "Shumashti", ["stt"] = "Stieng Budeh", ["stu"] = "Samtao", ["stv"] = "Silt'e", ["stw"] = "Satawalese", ["sty"] = "Siberia Tatar", ["su"] = "Sunda", ["sua"] = "Sulka", ["sub"] = "Suku", ["suc"] = "Subanon Barat", ["sue"] = "Suena", ["sug"] = "Suganga", ["sui"] = "Suki", ["suk"] = "Sukuma", ["suq"] = "Suri", ["sur"] = "Mwaghavul", ["sus"] = "Susu", ["sut"] = "Subtiaba", ["suv"] = "Sulung", ["suw"] = "Sumbwa", ["sux"] = "Sumeria", ["suy"] = "Suyá", ["suz"] = "Sunwar", ["sv"] = "Swedia", ["sva"] = "Svan", ["svb"] = "Ulau-Suain", ["svc"] = "Kreol Inggris Vincent", ["sve"] = "Serili", ["svk"] = "Isyarat Slowakia", ["svm"] = "Slavomolisano", ["svs"] = "Savosavo", ["svx"] = "Skalvian", ["sw"] = "Swahili", ["swb"] = "Comorian Maore", ["swf"] = "Sere", ["swg"] = "Swabia", ["swi"] = "Sui", ["swj"] = "Sira", ["swl"] = "Isyarat Swedia", ["swm"] = "Samosa", ["swn"] = "Sokna", ["swo"] = "Shanenawa", ["swp"] = "Suau", ["swq"] = "Sharwa", ["swr"] = "Saweru", ["sws"] = "Seluwasan", ["swt"] = "Sawila", ["swu"] = "Suwawa", ["sww"] = "Sowa", ["swx"] = "Suruahá", ["swy"] = "Sarua", ["sxb"] = "Suba", ["sxc"] = "Sicanian", ["sxe"] = "Sighu", ["sxg"] = "Shixing", ["sxk"] = "Kalapuya Selatan", ["sxl"] = "Selonian", ["sxm"] = "Samre", ["sxn"] = "Sangir", ["sxo"] = "Sorothaptic", ["sxr"] = "Saaroa", ["sxs"] = "Sasaru", ["sxw"] = "Gbe Saxwe", ["sya"] = "Siang", ["syb"] = "Subanen Tengah", ["syc"] = "Suriah Klasik", ["syd-fne"] = "Nenets Hutan", ["syd-pro"] = "Proto-Samoyedic", ["syi"] = "Seki", ["syk"] = "Sukur", ["syl"] = "Sylheti", ["sym"] = "Samo Maya", ["syn"] = "Senaya", ["syo"] = "Suoy", ["sys"] = "Sinyar", ["syw"] = "Kagate", ["syx"] = "Osamayi", ["syy"] = "Isyarat Al-Sayyid Bedouin", ["sza"] = "Semelai", ["szb"] = "Ngalum", ["szc"] = "Semaq Beri", ["szd"] = "Seru", ["sze"] = "Seze", ["szg"] = "Sengele", ["szl"] = "Silesia", ["szn"] = "Sula", ["szp"] = "Suabo", ["szv"] = "Isubu", ["szw"] = "Sawai", ["szy"] = "Sakizaya", ["ta"] = "Tamil", ["taa"] = "Tanana Hilir", ["tab"] = "Tabasaran", ["tac"] = "Tarahumara Dataran", ["tad"] = "Tause", ["tae"] = "Tariana", ["taf"] = "Tapirapé", ["tag"] = "Tagoi", ["tai-pro"] = "Proto-Tai", ["tai-swe-pro"] = "Proto-Tai Barat Daya", ["taj"] = "Tamang Timur", ["tak"] = "Tala", ["tal"] = "Tal", ["tan"] = "Tangale", ["tao"] = "Yami", ["tap"] = "Taabwa", ["tar"] = "Tarahumara Tengah", ["tas"] = "Tây Bồi", ["tau"] = "Tanana Hulu", ["tav"] = "Tatuyo", ["taw"] = "Tai", ["tax"] = "Tamki", ["tay"] = "Atayal", ["taz"] = "Tocho", ["tba"] = "Aikanã", ["tbb"] = "Tapeba", ["tbc"] = "Takia", ["tbd"] = "Kaki Ae", ["tbe"] = "Tanimbili", ["tbf"] = "Mandara", ["tbg"] = "Tairora Utara", ["tbh"] = "Thurawal", ["tbi"] = "Gaam", ["tbj"] = "Tiang", ["tbk"] = "Tagbanwa Calamian", ["tbl"] = "Tboli", ["tbm"] = "Tagbu", ["tbn"] = "Tunebo Barro Negro", ["tbo"] = "Tawala", ["tbp"] = "Taworta", ["tbq-bdg-pro"] = "Proto-Bodo-Garo", ["tbq-kuk-pro"] = "Proto-Kuki-Chin", ["tbq-lal-pro"] = "Proto-Lalo", ["tbq-laz"] = "Laze", ["tbq-lob-pro"] = "Proto-Lolo-Burma", ["tbq-lol-pro"] = "Proto-Loloish", ["tbq-ngo"] = "Ngochang", ["tbq-plg"] = "Pai-lang", ["tbr"] = "Tumtum", ["tbs"] = "Tanguat", ["tbt"] = "Kitembo", ["tbu"] = "Tubar", ["tbv"] = "Tobo", ["tbw"] = "Tagbanwa", ["tbx"] = "Kapin", ["tby"] = "Tabaru", ["tbz"] = "Ditammari", ["tca"] = "Ticuna", ["tcb"] = "Tanacross", ["tcc"] = "Datooga", ["tcd"] = "Tafi", ["tce"] = "Tutchone Selatan", ["tcf"] = "Malinaltepec Tlapanec", ["tcg"] = "Tamagario", ["tch"] = "Kreol Inggris Turks dan Caicos", ["tci"] = "Wára", ["tck"] = "Tchitchege", ["tcl"] = "Taman (Myanmar)", ["tcm"] = "Tanahmerah", ["tco"] = "Taungyo", ["tcp"] = "Chin Tawr", ["tcq"] = "Kaiy", ["tcs"] = "Kreol Torres Strait", ["tct"] = "T'en", ["tcu"] = "Tarahumara Tenggara", ["tcw"] = "Totonac Tecpatlán", ["tcx"] = "Toda", ["tcy"] = "Tulu", ["tcz"] = "Chin Thado", ["tda"] = "Tagdal", ["tdb"] = "Panchpargania", ["tdc"] = "Emberá-Tadó", ["tdd"] = "Tai Nüa", ["tde"] = "Dogon Tiranige Diga", ["tdf"] = "Talieng", ["tdg"] = "Tamang Barat", ["tdh"] = "Thulung", ["tdi"] = "Tomadino", ["tdj"] = "Tajio", ["tdk"] = "Tambas", ["tdl"] = "Sur", ["tdm"] = "Taruma", ["tdn"] = "Tondano", ["tdo"] = "Teme", ["tdq"] = "Tita", ["tdr"] = "Todrah", ["tds"] = "Doutai", ["tdt"] = "Tetun Dili", ["tdu"] = "Dusun Tempasuk", ["tdv"] = "Toro", ["tdy"] = "Tadyawan", ["te"] = "Telugu", ["tea"] = "Temiar", ["teb"] = "Tetete", ["tec"] = "Terik", ["ted"] = "Tepo Krumen", ["tee"] = "Tepehua Huehuetla", ["tef"] = "Teressa", ["teg"] = "Teke-Tege", ["teh"] = "Tehuelche", ["tei"] = "Torricelli", ["tek"] = "Teke Ibali", ["tem"] = "Temne", ["ten"] = "Tama (Colombia)", ["teo"] = "Ateso", ["tep"] = "Tepecano", ["teq"] = "Temein", ["ter"] = "Tereno", ["tes"] = "Tengger", ["tet"] = "Tetum", ["teu"] = "Soo", ["tev"] = "Teor", ["tew"] = "Tewa", ["tex"] = "Tennet", ["tey"] = "Tulishi", ["tez"] = "Tetserret", ["tfi"] = "Gbe Tofin", ["tfn"] = "Dena'ina", ["tfo"] = "Tefaro", ["tfr"] = "Teribe", ["tft"] = "Ternate", ["tg"] = "Tajik", ["tga"] = "Sagalla", ["tgb"] = "Tobilung", ["tgc"] = "Tigak", ["tgd"] = "Ciwogai", ["tge"] = "Tamang Gorkha Timur", ["tgf"] = "Chali", ["tgh"] = "Kreol Inggris Tobago", ["tgi"] = "Lawunuia", ["tgn"] = "Tandaganon", ["tgo"] = "Sudest", ["tgp"] = "Tangoa", ["tgq"] = "Tring", ["tgr"] = "Tareng", ["tgs"] = "Nume", ["tgt"] = "Tagbanwa Tengah", ["tgu"] = "Tanggu", ["tgv"] = "Tingui-Boto", ["tgw"] = "Senoufo Tagwana", ["tgx"] = "Tagish", ["tgy"] = "Togoyo", ["th"] = "Thai", ["thc"] = "Tai Hang Tong", ["thd"] = "Kuuk Thaayorre", ["the"] = "Tharu Chitwania", ["thf"] = "Thangmi", ["thh"] = "Tarahumara Utara", ["thi"] = "Tai Long", ["thk"] = "Tharaka", ["thl"] = "Tharu Dangaura", ["thm"] = "Thavung", ["thn"] = "Thachanadan", ["thp"] = "Thompson", ["thq"] = "Tharu Kochila", ["thr"] = "Tharu Rana", ["ths"] = "Thakali", ["tht"] = "Tahltan", ["thu"] = "Thuri", ["thy"] = "Tha", ["ti"] = "Tigrinya", ["tic"] = "Tira", ["tif"] = "Tifal", ["tig"] = "Tigre", ["tih"] = "Murut Timugon", ["tii"] = "Tiene", ["tij"] = "Tilung", ["tik"] = "Tikar", ["til"] = "Tillamook", ["tim"] = "Timbe", ["tin"] = "Tindi", ["tio"] = "Teop", ["tip"] = "Trimuris", ["tiq"] = "Tiéfo", ["tis"] = "Itneg Masadiit", ["tit"] = "Tinigua", ["tiu"] = "Adasen", ["tiv"] = "Tiv", ["tiw"] = "Tiwi", ["tix"] = "Tiwa Selatan", ["tiy"] = "Tiruray", ["tiz"] = "Tai Hongjin", ["tja"] = "Tajuasohn", ["tjg"] = "Tunjung", ["tji"] = "Tujia Utara", ["tjl"] = "Tai Laing", ["tjm"] = "Timucua", ["tjn"] = "Tonjon", ["tjs"] = "Tujia Selatan", ["tju"] = "Tjurruru", ["tjw"] = "Chaap Wuurong", ["tk"] = "Turkmen", ["tka"] = "Truká", ["tkb"] = "Buksa", ["tkd"] = "Tukudede", ["tke"] = "Takwane", ["tkf"] = "Tukumanféd", ["tkl"] = "Tokelauan", ["tkm"] = "Takelma", ["tkn"] = "Toku-No-Shima", ["tkp"] = "Tikopia", ["tkq"] = "Tee", ["tkr"] = "Tsakhur", ["tks"] = "Ramandi", ["tkt"] = "Tharu Kathoriya", ["tku"] = "Totonac Necaxa Hulu", ["tkv"] = "Mur Pano", ["tkw"] = "Teanu", ["tkx"] = "Tangko", ["tkz"] = "Takua", ["tl"] = "Tagalog", ["tla"] = "Tepehuan Barat Daya", ["tlb"] = "Tobelo", ["tlc"] = "Totonac Misantla", ["tld"] = "Talaud", ["tlf"] = "Telefol", ["tlg"] = "Tofanma", ["tlh"] = "Klingon", ["tli"] = "Tlingit", ["tlj"] = "Talinga-Bwisi", ["tlk"] = "Taloki", ["tll"] = "Tetela", ["tlm"] = "Tolomako", ["tln"] = "Talondo'", ["tlo"] = "Talodi", ["tlp"] = "Totonac Filomena Mata-Coahuitlán", ["tlq"] = "Tai Loi", ["tlr"] = "Talise", ["tls"] = "Tambotalo", ["tlt"] = "Teluti", ["tlu"] = "Tulehu", ["tlv"] = "Taliabu", ["tlx"] = "Khehek", ["tly"] = "Talysh", ["tma"] = "Tama (Chad)", ["tmb"] = "Avava", ["tmc"] = "Tumak", ["tmd"] = "Haruai", ["tme"] = "Tremembé", ["tmf"] = "Toba-Maskoy", ["tmg"] = "Ternateño", ["tmh"] = "Tuareg", ["tmi"] = "Tutuba", ["tmj"] = "Samarokena", ["tmk"] = "Tamang Barat Laut", ["tml"] = "Tamnim Citak", ["tmm"] = "Tai Thanh", ["tmn"] = "Taman", ["tmo"] = "Temoq", ["tmq"] = "Tumleo", ["tms"] = "Tima", ["tmt"] = "Tasmate", ["tmu"] = "Iau", ["tmv"] = "Motembo", ["tmy"] = "Tami", ["tmz"] = "Tamanaku", ["tn"] = "Tswana", ["tna"] = "Tacana", ["tnb"] = "Tunebo Barat", ["tnc"] = "Tanimuca-Retuarã", ["tnd"] = "Tunebo Angosturas", ["tne"] = "Kallahan Tinoc", ["tng"] = "Tobanga", ["tnh"] = "Maiani", ["tni"] = "Tandia", ["tnk"] = "Kwamera", ["tnl"] = "Lenakel", ["tnm"] = "Tabla", ["tnn"] = "Tanna Utara", ["tno"] = "Toromono", ["tnp"] = "Whitesands", ["tnq"] = "Taíno", ["tnr"] = "Bedik", ["tns"] = "Tenis", ["tnt"] = "Tontemboan", ["tnu"] = "Tay Khang", ["tnv"] = "Tangchangya", ["tnw"] = "Tonsawang", ["tnx"] = "Tanema", ["tny"] = "Tongwe", ["tnz"] = "Ten'edn", ["to"] = "Tonga", ["tob"] = "Toba", ["toc"] = "Totonac Coyutla", ["tod"] = "Toma", ["tof"] = "Gizrra", ["tog"] = "Tonga (Malawi)", ["toh"] = "Tonga (Mozambique)", ["toi"] = "Tonga (Zambia)", ["toj"] = "Tojolabal", ["tok"] = "Toki Pona", ["tol"] = "Tolowa", ["tom"] = "Tombulu", ["too"] = "Totonac Xicotepec de Juárez", ["top"] = "Totonac Papantla", ["toq"] = "Toposa", ["tor"] = "Togbo-Vara Banda", ["tos"] = "Totonac Pegunungan", ["tou"] = "Tho", ["tov"] = "Taromi Hulu", ["tow"] = "Jemez", ["tox"] = "Tobian", ["toy"] = "Topoiyo", ["toz"] = "To", ["tpa"] = "Taupota", ["tpc"] = "Me'phaa Azoyú", ["tpe"] = "Tippera", ["tpf"] = "Tarpia", ["tpg"] = "Kula", ["tpi"] = "Tok Pisin", ["tpj"] = "Tapieté", ["tpk"] = "Tupinikin", ["tpl"] = "Me'phaa Tlacoapa", ["tpm"] = "Tampulma", ["tpn"] = "Tupinambá", ["tpo"] = "Tai Pao", ["tpp"] = "Tepehua Pisaflores", ["tpq"] = "Tukpa", ["tpr"] = "Tuparí", ["tpt"] = "Tepehua Tlachichilco", ["tpu"] = "Tampuan", ["tpv"] = "Tanapag", ["tpw"] = "Tupi Kuno", ["tpx"] = "Me'phaa Acatepec", ["tpy"] = "Trumai", ["tpz"] = "Tinputz", ["tqb"] = "Tembé", ["tql"] = "Lehali", ["tqm"] = "Turumsa", ["tqn"] = "Tenino", ["tqo"] = "Toaripi", ["tqp"] = "Tomoip", ["tqq"] = "Tunni", ["tqr"] = "Torona", ["tqt"] = "Totonac Barat", ["tqu"] = "Touo", ["tqw"] = "Tonkawa", ["tr"] = "Turki", ["tra"] = "Tirahi", ["trb"] = "Terebu", ["trc"] = "Triqui Copala", ["trd"] = "Turi", ["tre"] = "Tarangan Timur", ["trf"] = "Kreol Inggris Trinidad", ["trg"] = "Lishán Didán", ["trh"] = "Turaka", ["tri"] = "Trió", ["trj"] = "Toram", ["trk-dkh"] = "Dukhan", ["trk-oat"] = "Turki Anatolia Kuno", ["trk-pro"] = "Proto-Turkik", ["trl"] = "Skotlandia Traveller", ["trm"] = "Tregami", ["trn"] = "Trinitario", ["tro"] = "Tarao", ["trp"] = "Kokborok", ["trq"] = "Triqui San Martín Itunyoso", ["trr"] = "Taushiro", ["trs"] = "Triqui Chicahuaxtla", ["trt"] = "Tunggare", ["tru"] = "Turoyo", ["trv"] = "Taroko", ["trw"] = "Torwali", ["trx"] = "Tringgus", ["try"] = "Turung", ["trz"] = "Torá", ["ts"] = "Tsonga", ["tsa"] = "Tsaangi", ["tsb"] = "Tsamai", ["tsc"] = "Tswa", ["tsd"] = "Tsakonia", ["tse"] = "Isyarat Tunisia", ["tsf"] = "Tamang Barat Daya", ["tsg"] = "Tausug", ["tsh"] = "Tsuvan", ["tsi"] = "Tsimshian", ["tsj"] = "Tshangla", ["tsl"] = "Ts'ün-Lao", ["tsm"] = "Isyarat Turki", ["tsp"] = "Toussian Utara", ["tsq"] = "Isyarat Thai", ["tsr"] = "Akei", ["tss"] = "Isyarat Taiwan", ["tsu"] = "Tsou", ["tsv"] = "Tsogo", ["tsw"] = "Tsishingini", ["tsx"] = "Mubami", ["tsy"] = "Isyarat Tebul", ["tt"] = "Tatar", ["tta"] = "Tutelo", ["ttb"] = "Gaa", ["ttc"] = "Tektiteko", ["ttd"] = "Tauade", ["tte"] = "Bwanabwana", ["ttf"] = "Tuotomb", ["ttg"] = "Tutong", ["tth"] = "Ta'oih Hulu", ["tti"] = "Tobati", ["ttj"] = "Tooro", ["ttk"] = "Totoro", ["ttl"] = "Totela", ["ttm"] = "Tutchone Utara", ["ttn"] = "Towei", ["tto"] = "Ta'oih Hilir", ["ttp"] = "Tombelala", ["ttr"] = "Tera", ["tts"] = "Isan", ["ttt"] = "Tat", ["ttu"] = "Torau", ["ttv"] = "Titan", ["ttw"] = "Long Wat", ["tty"] = "Sikaritai", ["ttz"] = "Tsum", ["tua"] = "Wiarumus", ["tub"] = "Tübatulabal", ["tuc"] = "Mutu", ["tud"] = "Tuxá", ["tue"] = "Tuyuca", ["tuf"] = "Tunebo Tengah", ["tug"] = "Tunia", ["tuh"] = "Taulil", ["tui"] = "Tupuri", ["tuj"] = "O'Hongana Manyawa", ["tul"] = "Tula", ["tum"] = "Tumbuka", ["tun"] = "Tunica", ["tuo"] = "Tucano", ["tup-gua-pro"] = "Proto-Tupi-Guarani", ["tup-kab"] = "Kabishiana", ["tup-pro"] = "Proto-Tupian", ["tuq"] = "Tedaga", ["tus"] = "Tuscarora", ["tuu"] = "Tututni", ["tuv"] = "Turkana", ["tuw-kkl"] = "Kyakala", ["tuw-pro"] = "Proto-Tungusic", ["tuw-sol"] = "Solon", ["tux"] = "Tuxináwa", ["tuy"] = "Tugen", ["tuz"] = "Turka", ["tva"] = "Vaghua", ["tvd"] = "Tsuvadi", ["tve"] = "Te'un", ["tvg"] = "Tugu", ["tvk"] = "Ambrym Tenggara", ["tvl"] = "Tuvaluan", ["tvm"] = "Tela-Masbuar", ["tvn"] = "Tavoyan", ["tvo"] = "Tidore", ["tvs"] = "Taveta", ["tvt"] = "Naga Tutsa", ["tvu"] = "Tunen", ["tvw"] = "Sedoa", ["tvx"] = "Taivoan", ["tvy"] = "Pijin Timor", ["twa"] = "Twana", ["twb"] = "Tawbuid Barat", ["twc"] = "Teshenawa", ["twe"] = "Teiwa", ["twf"] = "Taos", ["twg"] = "Tereweng", ["twh"] = "Tai Dón", ["twm"] = "Monpa Tawang", ["twn"] = "Twendi", ["two"] = "Tswapong", ["twp"] = "Ere", ["twq"] = "Tasawaq", ["twr"] = "Tarahumara Barat Daya", ["twt"] = "Turiwára", ["twu"] = "Termanu", ["tww"] = "Tuwari", ["twy"] = "Tawoyan", ["txa"] = "Tombonuo", ["txb"] = "Tocharian B", ["txc"] = "Tsetsaut", ["txe"] = "Totoli", ["txg"] = "Tangut", ["txh"] = "Thracian", ["txi"] = "Ikpeng", ["txj"] = "Tarjumo", ["txm"] = "Tomini", ["txn"] = "Tarangan Barat", ["txo"] = "Toto", ["txq"] = "Tii", ["txr"] = "Tartessian", ["txs"] = "Tonsea", ["txt"] = "Citak", ["txu"] = "Kayapó", ["txx"] = "Tatana", ["ty"] = "Tahiti", ["tya"] = "Tauya", ["tye"] = "Kyenga", ["tyh"] = "O'du", ["tyi"] = "Teke-Tsaayi", ["tyj"] = "Tai Do", ["tyl"] = "Thu Lao", ["tyn"] = "Kombai", ["typ"] = "Kuku-Thaypan", ["tyr"] = "Tai Daeng", ["tys"] = "Sapa", ["tyt"] = "Tày Tac", ["tyu"] = "Kua", ["tyv"] = "Tuvan", ["tyx"] = "Teke-Tyee", ["tyz"] = "Tày", ["tza"] = "Isyarat Tanzania", ["tzh"] = "Tzeltal", ["tzj"] = "Tz'utujil", ["tzl"] = "Talossan", ["tzm"] = "Atlas Tamazight Tengah", ["tzn"] = "Tugun", ["tzo"] = "Tzotzil", ["tzx"] = "Tabriak", ["uam"] = "Uamué", ["uan"] = "Kuan", ["uar"] = "Tairuma", ["uba"] = "Ubang", ["ubi"] = "Ubi", ["ubl"] = "Bikol Buhi'non", ["ubr"] = "Ubir", ["ubu"] = "Umbu-Ungu", ["uby"] = "Ubykh", ["uda"] = "Uda", ["ude"] = "Udihe", ["udg"] = "Muduga", ["udi"] = "Udi", ["udj"] = "Ujir", ["udl"] = "Uldeme", ["udm"] = "Udmurt", ["udu"] = "Uduk", ["ues"] = "Kioko", ["ufi"] = "Ufim", ["ug"] = "Uighur", ["uga"] = "Ugaritic", ["ugb"] = "Kuku-Ugbanh", ["uge"] = "Ughele", ["ugn"] = "Isyarat Uganda", ["ugo"] = "Gong", ["ugy"] = "Isyarat Uruguay", ["uha"] = "Uhami", ["uhn"] = "Damal", ["uis"] = "Uisai", ["uiv"] = "Iyive", ["uji"] = "Tanjijili", ["uk"] = "Ukraina", ["uka"] = "Kaburi", ["ukg"] = "Ukuriguma", ["ukh"] = "Ukhwejo", ["ukk"] = "Muak Sa-aak", ["ukl"] = "Isyarat Ukraina", ["ukp"] = "Ukpe-Bayobiri", ["ukq"] = "Ukwa", ["uks"] = "Isyarat Kaapor", ["uku"] = "Ukue", ["ukw"] = "Ukwuani-Aboh-Ndoni", ["uky"] = "Kuuk Yak", ["ula"] = "Fungwa", ["ulb"] = "Olukumi", ["ulc"] = "Ulch", ["ule"] = "Lule", ["ulf"] = "Afra", ["uli"] = "Ulithian", ["ulk"] = "Meriam", ["ull"] = "Ullatan", ["ulm"] = "Ulumanda'", ["uln"] = "Unserdeutsch", ["ulu"] = "Uma' Lung", ["ulw"] = "Ulwa", ["uma"] = "Umatilla", ["umb"] = "Umbundu", ["umc"] = "Marrucinian", ["umd"] = "Umbindhamu", ["umg"] = "Umbuygamu", ["umi"] = "Ukit", ["umm"] = "Umon", ["umn"] = "Naga Makyan", ["umo"] = "Umotína", ["ump"] = "Umpila", ["umr"] = "Umbugarla", ["ums"] = "Pendau", ["umu"] = "Munsee", ["una"] = "Watut Utara", ["und"] = "Tidak diketahui", ["und-isa"] = "Isaurian", ["und-kas"] = "Kassite", ["und-mil"] = "Milang", ["und-mmd"] = "Mimi Decorse", ["und-mmn"] = "Mimi Nachtigal", ["und-phi"] = "Filistin", ["und-wji"] = "Jicaque Barat", ["une"] = "Uneme", ["ung"] = "Ngarinyin", ["unk"] = "Enawené-Nawé", ["unm"] = "Unami", ["unn"] = "Kurnai", ["unr"] = "Mundari", ["unu"] = "Unubahe", ["unx"] = "Munda", ["unz"] = "Kaili Unde", ["uok"] = "Uokha", ["uon"] = "Kulon", ["upi"] = "Umeda", ["upv"] = "Uripiv-Wala-Rano-Atchin", ["ur"] = "Urdu", ["ura"] = "Urarina", ["urb"] = "Urubú-Kaapor", ["urc"] = "Urningangg", ["ure"] = "Uru", ["urf"] = "Uradhi", ["urg"] = "Urigina", ["urh"] = "Urhobo", ["uri"] = "Urim", ["urj-fin-pro"] = "Proto-Finnic", ["urj-koo"] = "Komi Kuno", ["urj-kuk"] = "Kukkuzi", ["urj-kya"] = "Komi-Yazva", ["urj-mdv-pro"] = "Proto-Mordvinic", ["urj-prm-pro"] = "Proto-Permic", ["urj-pro"] = "Proto-Uralic", ["urj-ugr-pro"] = "Proto-Ugric", ["urk"] = "Urak Lawoi'", ["url"] = "Urali", ["urm"] = "Urapmin", ["urn"] = "Uruangnirin", ["uro"] = "Ura (Papua)", ["urp"] = "Uru-Pa-In", ["urr"] = "Lehalurup", ["urt"] = "Urat", ["uru"] = "Urumi", ["urv"] = "Uruava", ["urw"] = "Sop", ["urx"] = "Urimo", ["ury"] = "Orya", ["urz"] = "Uru-Eu-Wau-Wau", ["usa"] = "Usarufa", ["ush"] = "Ushojo", ["usi"] = "Usui", ["usk"] = "Usaghade", ["usp"] = "Uspanteco", ["uss"] = "Saare", ["usu"] = "Uya", ["uta"] = "Otank", ["ute"] = "Ute", ["uth"] = "Hun", ["utp"] = "Aba", ["utr"] = "Etulo", ["utu"] = "Utu", ["uum"] = "Urum", ["uun"] = "Kulon-Pazeh", ["uur"] = "Ura (Vanuatu)", ["uuu"] = "U", ["uve"] = "Uvean Barat", ["uvh"] = "Uri", ["uvl"] = "Lote", ["uwa"] = "Kuku-Uwanh", ["uya"] = "Doko-Uyanga", ["uz"] = "Uzbek", ["vaa"] = "Vaagri Booli", ["vae"] = "Vale", ["vag"] = "Vagla", ["vah"] = "Varhadi", ["vai"] = "Vai", ["vaj"] = "Sekele", ["val"] = "Vehes", ["vam"] = "Vanimo", ["van"] = "Valman", ["vao"] = "Vao", ["vap"] = "Vaiphei", ["var"] = "Huarijio", ["vas"] = "Vasavi", ["vau"] = "Vanuma", ["vav"] = "Varli", ["vay"] = "Vayu", ["vbb"] = "Babar Tenggara", ["vbk"] = "Bontoc Barat Daya", ["ve"] = "Venda", ["vec"] = "Venesia", ["ved"] = "Veddah", ["vem"] = "Vemgo-Mabas", ["veo"] = "Ventureño", ["vep"] = "Veps", ["ver"] = "Mom Jango", ["vgr"] = "Vaghri", ["vgt"] = "Isyarat Flemish", ["vi"] = "Vietnam", ["vic"] = "Kreol Virgin Islands", ["vid"] = "Vidunda", ["vif"] = "Vili", ["vig"] = "Viemo", ["vil"] = "Vilela", ["vis"] = "Vishavan", ["vit"] = "Viti", ["viv"] = "Iduna", ["vka"] = "Kariyarra", ["vki"] = "Ija-Zuba", ["vkj"] = "Kujarge", ["vkk"] = "Kaur", ["vkl"] = "Kulisusu", ["vkm"] = "Kamakan", ["vko"] = "Kodeoha", ["vkp"] = "Kreol Portugis Korlai", ["vkt"] = "Kutai Hilir", ["vku"] = "Kurrama", ["vlp"] = "Valpei", ["vls"] = "Flemish Barat", ["vma"] = "Martuthunira", ["vmb"] = "Mbabaram", ["vmc"] = "Mixtec Juxtlahuaca", ["vmd"] = "Koraga Mudu", ["vme"] = "Masela Timur", ["vmf"] = "Franconia Timur", ["vmg"] = "Minigir", ["vmh"] = "Maraghei", ["vmi"] = "Miwa", ["vmj"] = "Mixtec Ixtayutla", ["vmk"] = "Makhuwa-Shirima", ["vml"] = "Malgana", ["vmm"] = "Mixtec Mitlatongo", ["vmp"] = "Mazatec Soyaltepec", ["vmq"] = "Mixtec Soyaltepec", ["vmr"] = "Marenje", ["vmu"] = "Muluridyi", ["vmv"] = "Valley Maidu", ["vmw"] = "Makhuwa", ["vmx"] = "Mixtec Tamazola", ["vmy"] = "Mazatec Ayautla", ["vmz"] = "Mazatec Mazatlán", ["vnk"] = "Lovono", ["vnm"] = "Neve'ei", ["vnp"] = "Vunapu", ["vo"] = "Volapük", ["vor"] = "Voro", ["vot"] = "Votic", ["vra"] = "Vera'a", ["vro"] = "Võro", ["vrs"] = "Varisi", ["vrt"] = "Banam Bay", ["vsi"] = "Isyarat Moldova", ["vsl"] = "Isyarat Venezuela", ["vsv"] = "Isyarat Valencia", ["vto"] = "Vitou", ["vum"] = "Vumbu", ["vun"] = "Vunjo", ["vut"] = "Vute", ["vwa"] = "Awa (Tiongkok)", ["wa"] = "Walloon", ["waa"] = "Walla Walla", ["wab"] = "Wab", ["wac"] = "Wasco-Wishram", ["wad"] = "Wandamen", ["waf"] = "Wakoná", ["wag"] = "Wa'ema", ["wah"] = "Watubela", ["waj"] = "Waffa", ["wal"] = "Wolaytta", ["wam"] = "Massachusett", ["wan"] = "Wan", ["wao"] = "Wappo", ["wap"] = "Wapishana", ["waq"] = "Wageman", ["war"] = "Waray-Waray", ["was"] = "Washo", ["wat"] = "Kaninuwa", ["wau"] = "Wauja", ["wav"] = "Waka", ["waw"] = "Waiwai", ["wax"] = "Watam", ["way"] = "Wayana", ["waz"] = "Wampur", ["wba"] = "Warao", ["wbb"] = "Wabo", ["wbe"] = "Waritai", ["wbf"] = "Wara", ["wbh"] = "Wanda", ["wbi"] = "Wanji", ["wbj"] = "Alagwa", ["wbk"] = "Waigali", ["wbl"] = "Wakhi", ["wbm"] = "Wa", ["wbp"] = "Warlpiri", ["wbq"] = "Waddar", ["wbr"] = "Wagdi", ["wbt"] = "Wanman", ["wbv"] = "Wajarri", ["wbw"] = "Woi", ["wca"] = "Yanomámi", ["wci"] = "Gbe Waci", ["wdd"] = "Wandji", ["wdg"] = "Wadaginam", ["wdj"] = "Wadjiginy", ["wdt"] = "Wendat", ["wdu"] = "Wadjigu", ["wdy"] = "Wadjabangayi", ["wea"] = "Wewaw", ["wec"] = "Wè Barat", ["wed"] = "Wedau", ["weh"] = "Weh", ["wei"] = "Kiunum", ["wem"] = "Gbe Weme", ["weo"] = "Wemale", ["wer"] = "Weri", ["wes"] = "Pijin Kamerun", ["wet"] = "Perai", ["weu"] = "Welaung", ["wew"] = "Weyewa", ["wfg"] = "Yafi", ["wga"] = "Wagaya", ["wgb"] = "Wagawaga", ["wgg"] = "Wangganguru", ["wgi"] = "Wahgi", ["wgo"] = "Waigeo", ["wgu"] = "Wirangu", ["wgy"] = "Warrgamay", ["wha"] = "Manusela", ["whg"] = "Wahgi Utara", ["whk"] = "Kenyah Wahau", ["whu"] = "Kayan Wahau", ["wib"] = "Toussian Selatan", ["wic"] = "Wichita", ["wie"] = "Wik-Epa", ["wif"] = "Wik-Keyangan", ["wig"] = "Wik-Ngathana", ["wih"] = "Wik-Me'anha", ["wii"] = "Minidien", ["wij"] = "Wik-Iiyanh", ["wik"] = "Wikalkan", ["wil"] = "Wilawila", ["wim"] = "Wik-Mungkan", ["win"] = "Winnebago", ["wir"] = "Wiraféd", ["wiu"] = "Wiru", ["wiv"] = "Muduapa", ["wiy"] = "Wiyot", ["wja"] = "Waja", ["wji"] = "Warji", ["wka"] = "Kw'adza", ["wkb"] = "Kumbaran", ["wkd"] = "Mo", ["wkl"] = "Kalanadi", ["wku"] = "Kunduvadi", ["wkw"] = "Wakawaka", ["wky"] = "Wangkayutyuru", ["wla"] = "Walio", ["wlc"] = "Comorian Mwali", ["wle"] = "Wolane", ["wlg"] = "Kunbarlang", ["wli"] = "Waioli", ["wlk"] = "Wailaki", ["wll"] = "Wali (Sudan)", ["wlm"] = "Welsh Pertengahan", ["wlo"] = "Wolio", ["wlr"] = "Wailapa", ["wls"] = "Wallisian", ["wlu"] = "Wuliwuli", ["wlv"] = "Wichí Lhamtés Vejoz", ["wlw"] = "Walak", ["wlx"] = "Wali (Ghana)", ["wly"] = "Waling", ["wmb"] = "Wambaya", ["wmc"] = "Wamas", ["wmd"] = "Mamaindé", ["wme"] = "Wambule", ["wmh"] = "Waima'a", ["wmi"] = "Wamin", ["wmm"] = "Maiwa", ["wmn"] = "Waamwang", ["wmo"] = "Wam", ["wms"] = "Wambon", ["wmt"] = "Walmajarri", ["wmw"] = "Mwani", ["wmx"] = "Womo", ["wnb"] = "Wanambre", ["wnc"] = "Wantoat", ["wnd"] = "Wandarang", ["wne"] = "Waneci", ["wng"] = "Wanggom", ["wni"] = "Comorian Ndzwani", ["wnk"] = "Wanukaka", ["wnm"] = "Wanggamala", ["wno"] = "Wano", ["wnp"] = "Wanap", ["wnu"] = "Usan", ["wnw"] = "Wintu", ["wny"] = "Wanyi", ["wo"] = "Wolof", ["woa"] = "Tyaraity", ["wob"] = "Wè Utara", ["woc"] = "Wogeo", ["wod"] = "Wolani", ["woe"] = "Woleaian", ["wog"] = "Wogamusin", ["woi"] = "Kamang", ["wok"] = "Longto", ["wom"] = "Perema", ["won"] = "Wongo", ["woo"] = "Manombai", ["wor"] = "Woria", ["wos"] = "Hanga Hundi", ["wow"] = "Wawonii", ["wpc"] = "Wirö", ["wra"] = "Warapu", ["wrb"] = "Warluwara", ["wrg"] = "Warungu", ["wrh"] = "Wiradhuri", ["wri"] = "Wariyangga", ["wrk"] = "Garawa", ["wrl"] = "Warlmanpa", ["wrm"] = "Warumungu", ["wrn"] = "Warnang", ["wro"] = "Worora", ["wrp"] = "Waropen", ["wrr"] = "Wardaman", ["wrs"] = "Waris", ["wru"] = "Waru", ["wrv"] = "Waruna", ["wrw"] = "Gugu Warra", ["wrx"] = "Wae Rana", ["wrz"] = "Warray", ["wsa"] = "Warembori", ["wsi"] = "Wusi", ["wsk"] = "Waskia", ["wsr"] = "Owenia", ["wss"] = "Wasa", ["wsu"] = "Wasu", ["wsv"] = "Wotapuri-Katarqalai", ["wtf"] = "Watiwa", ["wth"] = "Wathaurong", ["wti"] = "Berta", ["wtk"] = "Watakataui", ["wtm"] = "Mewati", ["wtw"] = "Wotu", ["wua"] = "Wikngenchera", ["wub"] = "Wunambal", ["wud"] = "Wudu", ["wuh"] = "Wutunhua", ["wul"] = "Silimo", ["wum"] = "Wumbvu", ["wun"] = "Bungu", ["wur"] = "Wurrugu", ["wut"] = "Wutung", ["wuu"] = "Wu", ["wuv"] = "Wuvulu-Aua", ["wux"] = "Wulna", ["wuy"] = "Wauyai", ["wwa"] = "Waama", ["wwo"] = "Dorig", ["wwr"] = "Warrwa", ["www"] = "Wawa", ["wxa"] = "Waxianghua", ["wxw"] = "Wardandi", ["wya"] = "Wyandot", ["wyb"] = "Ngiyambaa", ["wyi"] = "Woiwurrung", ["wym"] = "Vilamovian", ["wyr"] = "Wayoró", ["wyy"] = "Fiji Barat", ["xaa"] = "Arab Andalusia", ["xab"] = "Sambe", ["xac"] = "Kachari", ["xad"] = "Adai", ["xae"] = "Aequian", ["xag"] = "Aghwan", ["xai"] = "Kaimbé", ["xaj"] = "Ararandewára", ["xak"] = "Maku", ["xal"] = "Kalmyk", ["xam"] = "ǀXam", ["xan"] = "Xamtanga", ["xao"] = "Khao", ["xap"] = "Apalachee", ["xaq"] = "Aquitania", ["xar"] = "Karami", ["xas"] = "Kamassian", ["xat"] = "Katawixi", ["xau"] = "Kauwera", ["xav"] = "Xavante", ["xaw"] = "Kawaiisu", ["xay"] = "Kayan Mahakam", ["xbb"] = "Burdekin Hilir", ["xbc"] = "Baktria", ["xbd"] = "Bindal", ["xbe"] = "Bigambal", ["xbg"] = "Bunganditj", ["xbi"] = "Kombio", ["xbj"] = "Birrpayi", ["xbm"] = "Breton Pertengahan", ["xbn"] = "Kenaboi", ["xbo"] = "Bulgar", ["xbp"] = "Bibbulman", ["xbr"] = "Kambera", ["xbw"] = "Kambiwá", ["xby"] = "Butchulla", ["xcb"] = "Cumbric", ["xcc"] = "Camunic", ["xce"] = "Keltiberia", ["xch"] = "Chemakum", ["xcl"] = "Armenia Kuno", ["xcm"] = "Comecrudo", ["xcn"] = "Cotoname", ["xco"] = "Khwarezmian", ["xcr"] = "Carian", ["xct"] = "Tibet Klasik", ["xcu"] = "Curonian", ["xcv"] = "Chuvan", ["xcw"] = "Coahuilteco", ["xcy"] = "Cayuse", ["xda"] = "Darkinjung", ["xdc"] = "Dacian", ["xdk"] = "Dharug", ["xdm"] = "Edomite", ["xdy"] = "Dayak Melayu", ["xeb"] = "Eblaite", ["xed"] = "Hdi", ["xeg"] = "ǁXegwi", ["xel"] = "Kelo", ["xem"] = "Kembayan", ["xep"] = "Epi-Olmec", ["xer"] = "Xerénte", ["xes"] = "Kesawai", ["xet"] = "Xetá", ["xeu"] = "Keoru-Ahia", ["xfa"] = "Faliscan", ["xga"] = "Galatia", ["xgb"] = "Gbin", ["xgd"] = "Gudang", ["xgf"] = "Gabrielino-Fernandeño", ["xgg"] = "Goreng", ["xgi"] = "Garingbal", ["xgl"] = "Galindan", ["xgm"] = "Darumbal", ["xgn-mgl"] = "Mongghul", ["xgn-mgr"] = "Mangghuer", ["xgn-pro"] = "Proto-Mongolia", ["xgn-rou"] = "Rouran", ["xgr"] = "Garza", ["xgu"] = "Unggumi", ["xgw"] = "Guwa", ["xh"] = "Xhosa", ["xha"] = "Harami", ["xhc"] = "Hunnic", ["xhd"] = "Hadrami", ["xhe"] = "Khetrani", ["xhm"] = "Khmer Pertengahan", ["xhr"] = "Hernican", ["xht"] = "Hattic", ["xhu"] = "Hurria", ["xhv"] = "Khua", ["xib"] = "Iberia", ["xii"] = "Xiri", ["xil"] = "Illyria", ["xin"] = "Xinca", ["xir"] = "Xiriâna", ["xis"] = "Kisan", ["xiv"] = "Lembah Indus", ["xiy"] = "Xipaya", ["xjb"] = "Minjungbal", ["xka"] = "Kalkoti", ["xkb"] = "Manigri-Kambolé Ede Nago", ["xkc"] = "Khoini", ["xkd"] = "Kayan Mendalam", ["xke"] = "Kereho", ["xkf"] = "Khengkha", ["xkg"] = "Kagoro", ["xki"] = "Isyarat Kenya", ["xkj"] = "Kajali", ["xkk"] = "Kaco'", ["xkl"] = "Bakung", ["xkn"] = "Kayan Sungai Kayan", ["xko"] = "Kiorr", ["xkp"] = "Kabatei", ["xkq"] = "Koroni", ["xkr"] = "Xakriabá", ["xks"] = "Kumbewaha", ["xkt"] = "Kantosi", ["xku"] = "Kaamba", ["xkv"] = "Kgalagadi", ["xkw"] = "Kembra", ["xkx"] = "Karore", ["xky"] = "Uma' Lasan", ["xkz"] = "Kurtöp", ["xla"] = "Kamula", ["xlb"] = "Loup B", ["xlc"] = "Lycia", ["xld"] = "Lydia", ["xle"] = "Lemnia", ["xlg"] = "Liguria Kuno", ["xli"] = "Liburnian", ["xlo"] = "Loup A", ["xlp"] = "Lepontic", ["xls"] = "Lusitania", ["xlu"] = "Luwia", ["xly"] = "Elymian", ["xmb"] = "Mbonga", ["xmc"] = "Makhuwa-Marrevone", ["xmd"] = "Mbudum", ["xme-ker"] = "Kermanic", ["xme-kls"] = "Kalasuri", ["xme-klt"] = "Kilit", ["xme-mid"] = "Media Pertengahan", ["xme-old"] = "Media Kuno", ["xme-ott"] = "Tati Kuno", ["xme-taf"] = "Tafreshi", ["xme-ttc-pro"] = "Proto-Tatic", ["xmf"] = "Mingrelian", ["xmg"] = "Mengaka", ["xmh"] = "Kugu-Muminh", ["xmj"] = "Majera", ["xmk"] = "Makedonia Kuno", ["xml"] = "Isyarat Malaysia", ["xmm"] = "Melayu Manado", ["xmo"] = "Morerebi", ["xmp"] = "Kuku-Mu'inh", ["xmq"] = "Kuku-Mangk", ["xmr"] = "Meroitic", ["xms"] = "Isyarat Maroko", ["xmt"] = "Matbat", ["xmu"] = "Kamu", ["xmx"] = "Maden", ["xmy"] = "Mayaguduna", ["xmz"] = "Mori Bawah", ["xna"] = "Arab Utara Kuno", ["xnb"] = "Kanakanabu", ["xnd-pro"] = "Proto-Na-Dene", ["xng"] = "Mongol Pertengahan", ["xnh"] = "Kuanhua", ["xni"] = "Ngarigu", ["xnk"] = "Nganakarti", ["xnn"] = "Kankanay Utara", ["xnr"] = "Kangri", ["xns"] = "Kanashi", ["xnt"] = "Narragansett", ["xnu"] = "Nukunul", ["xny"] = "Nyiyaparli", ["xoc"] = "O'chi'chi'", ["xod"] = "Kokoda", ["xog"] = "Soga", ["xoi"] = "Kominimung", ["xok"] = "Xokleng", ["xom"] = "Komo", ["xon"] = "Konkomba", ["xoo"] = "Xukurú", ["xop"] = "Kopar", ["xor"] = "Korubo", ["xow"] = "Kowaki", ["xpa"] = "Pirriya", ["xpb"] = "Pyemmairre", ["xpc"] = "Pecheneg", ["xpd"] = "Paredarerme", ["xpe"] = "Kpelle Liberia", ["xpf"] = "Tasmania Tenggara", ["xpg"] = "Phrygia", ["xph"] = "Tyerrernotepanner", ["xpi"] = "Pictish", ["xpj"] = "Mpalitjanh", ["xpk"] = "Kulina", ["xpl"] = "Port Sorell", ["xpm"] = "Pumpokol", ["xpn"] = "Kapinawá", ["xpo"] = "Pochutec", ["xpp"] = "Puyo-Paekche", ["xpq"] = "Mohegan-Pequot", ["xpr"] = "Parthia", ["xps"] = "Pisidian", ["xpu"] = "Punic", ["xpv"] = "Tommeginne", ["xpw"] = "Peerapper", ["xpx"] = "Toogee", ["xpy"] = "Buyeo", ["xpz"] = "Bruny Island", ["xqa"] = "Karakhanid", ["xqt"] = "Qatabanian", ["xra"] = "Krahô", ["xrb"] = "Karaboro Timur", ["xrd"] = "Gundungurra", ["xre"] = "Kreye", ["xrg"] = "Minang", ["xri"] = "Krikati-Timbira", ["xrm"] = "Armazic", ["xrn"] = "Arin", ["xrq"] = "Karranga", ["xrr"] = "Raetic", ["xrt"] = "Aranama-Tamique", ["xru"] = "Marriammu", ["xrw"] = "Karawa", ["xsa"] = "Sabaean", ["xsb"] = "Sambali", ["xsc-pro"] = "Proto-Scythia", ["xsc-sak-pro"] = "Proto-Saka", ["xsc-skw-pro"] = "Proto-Saka-Wakhi", ["xsd"] = "Sidetic", ["xse"] = "Sempan", ["xsh"] = "Shamang", ["xsi"] = "Sio", ["xsj"] = "Subi", ["xsl"] = "Slavey Selatan", ["xsm"] = "Kasem", ["xsn"] = "Sanga (Nigeria)", ["xso"] = "Solano", ["xsp"] = "Silopi", ["xsq"] = "Makhuwa-Saka", ["xsr"] = "Sherpa", ["xss"] = "Assan", ["xsu"] = "Sanumá", ["xsv"] = "Sudovian", ["xsy"] = "Saisiyat", ["xta"] = "Mixtec Alcozauca", ["xtb"] = "Mixtec Chazumba", ["xtc"] = "Kadugli", ["xtd"] = "Mixtec Diuxi-Tilantongo", ["xte"] = "Ketengban", ["xth"] = "Yitha Yitha", ["xti"] = "Mixtec Sinicahua", ["xtj"] = "Mixtec San Juan Teita", ["xtl"] = "Mixtec Tijaltepec", ["xtm"] = "Mixtec Magdalena Peñasco", ["xtn"] = "Mixtec Tlaxiaco Utara", ["xto"] = "Tocharian A", ["xtp"] = "Mixtec San Miguel Piedras", ["xtq"] = "Tumshuqese", ["xtr"] = "Tripuri Awal", ["xts"] = "Mixtec Sindihui", ["xtt"] = "Mixtec Tacahua", ["xtu"] = "Mixtec Cuyamecalco", ["xtv"] = "Thawa", ["xtw"] = "Tawandê", ["xty"] = "Mixtec Yoloxochitl", ["xtz"] = "Tasmania", ["xua"] = "Kurumba Alu", ["xub"] = "Kurumba Betta", ["xud"] = "Umiida", ["xug"] = "Kunigami", ["xuj"] = "Kurumba Jennu", ["xul"] = "Ngunawal", ["xum"] = "Umbrian", ["xun"] = "Unggaranggu", ["xuo"] = "Kuo", ["xup"] = "Umpqua Hulu", ["xur"] = "Urartian", ["xut"] = "Kuthant", ["xuu"] = "Khwe", ["xve"] = "Venetic", ["xvn"] = "Vandalic", ["xvo"] = "Volscian", ["xvs"] = "Vestinian", ["xwa"] = "Kwaza", ["xwc"] = "Woccon", ["xwd"] = "Wadi Wadi", ["xwe"] = "Gbe Xwela", ["xwg"] = "Kwegu", ["xwj"] = "Wajuk", ["xwk"] = "Wangkumara", ["xwl"] = "Gbe Xwla Barat", ["xwo"] = "Written Oirat", ["xwr"] = "Kwerba Mamberamo", ["xww"] = "Wemba-Wemba", ["xxb"] = "Boro", ["xxk"] = "Ke'o", ["xxm"] = "Minkin", ["xxr"] = "Koropó", ["xxt"] = "Tambora", ["xya"] = "Yaygir", ["xyb"] = "Yandjibara", ["xyl"] = "Yalakalore", ["xyt"] = "Mayi-Thakurti", ["xyy"] = "Yorta Yorta", ["xzh"] = "Zhang-Zhung", ["xzm"] = "Zemgalian", ["xzp"] = "Zapotec Kuno", ["yaa"] = "Yaminahua", ["yab"] = "Yuhup", ["yac"] = "Yali Lembah Pass", ["yad"] = "Yagua", ["yae"] = "Pumé", ["yaf"] = "Yaka", ["yag"] = "Yámana", ["yah"] = "Yazghulami", ["yai"] = "Yagnobi", ["yaj"] = "Banda-Yangere", ["yak"] = "Yakima", ["yal"] = "Yalunka", ["yam"] = "Yamba", ["yan"] = "Mayangna", ["yao"] = "Yao", ["yap"] = "Yapese", ["yaq"] = "Yaqui", ["yar"] = "Yabarana", ["yas"] = "Gunu", ["yat"] = "Yambeta", ["yau"] = "Yuwana", ["yav"] = "Yangben", ["yaw"] = "Yawalapití", ["yay"] = "Agwagwune", ["yaz"] = "Lokaa", ["yba"] = "Yala", ["ybb"] = "Yemba", ["ybe"] = "Yugur Barat", ["ybh"] = "Yakkha", ["ybi"] = "Yamphu", ["ybj"] = "Hasha", ["ybk"] = "Bokha", ["ybl"] = "Yukuben", ["ybm"] = "Yaben", ["ybn"] = "Yabaâna", ["ybo"] = "Yabong", ["ybx"] = "Yawiyo", ["yby"] = "Yaweyuha", ["ych"] = "Chesu", ["ycl"] = "Lolopo", ["ycn"] = "Yucuna", ["ycp"] = "Chepya", ["ycr"] = "Kreol Yilan", ["yda"] = "Yanda", ["yde"] = "Yangum Dey", ["ydg"] = "Yidgha", ["ydk"] = "Yoidik", ["yea"] = "Ravula", ["yec"] = "Yeniche", ["yee"] = "Yimas", ["yei"] = "Yeni", ["yej"] = "Yevanic", ["yen"] = "Yendang", ["yer"] = "Tarok", ["yes"] = "Yeskwa", ["yet"] = "Yetfa", ["yeu"] = "Yerukula", ["yev"] = "Yapunda", ["yey"] = "Yeyi", ["ygi"] = "Yiningayi", ["ygl"] = "Yangum Gel", ["ygm"] = "Yagomi", ["ygp"] = "Gepo", ["ygr"] = "Yagaria", ["ygs"] = "Isyarat Yolngu", ["ygu"] = "Yugul", ["ygw"] = "Yagwoia", ["yha"] = "Baha", ["yhl"] = "Phowa Hlepho", ["yi"] = "Yiddish", ["yia"] = "Yinggarda", ["yif"] = "Ache", ["yig"] = "Nasu Wusa", ["yii"] = "Yidiny", ["yij"] = "Yindjibarndi", ["yik"] = "Lalo Dongshanba", ["yil"] = "Yindjilandji", ["yim"] = "Naga Yimchungru", ["yin"] = "Yinchia", ["yip"] = "Pholo", ["yiq"] = "Miqie", ["yir"] = "Awyu Utara", ["yis"] = "Yis", ["yit"] = "Lalu Timur", ["yiu"] = "Awu", ["yiv"] = "Nisu Utara", ["yix"] = "Yi Axi", ["yiy"] = "Yir-Yoront", ["yiz"] = "Azhe", ["yka"] = "Yakan", ["ykg"] = "Yukaghir Utara", ["ykh"] = "Mongol Khamnigan", ["yki"] = "Yoke", ["ykk"] = "Yakaikeke", ["ykl"] = "Khlula", ["ykm"] = "Kap", ["ykn"] = "Kua-nsi", ["yko"] = "Yasa", ["ykr"] = "Yekora", ["ykt"] = "Kathu", ["yku"] = "Kuamasi", ["yky"] = "Yakoma", ["yla"] = "Yaul", ["ylb"] = "Yaleba", ["yle"] = "Yele", ["ylg"] = "Yelogu", ["yli"] = "Yali Angguruk", ["yll"] = "Yil", ["ylm"] = "Limi", ["yln"] = "Langnian Buyang", ["ylo"] = "Yi Naluo", ["ylr"] = "Yalarnnga", ["ylu"] = "Aribwaung", ["yly"] = "Nyâlayu", ["ymb"] = "Yambes", ["ymc"] = "Muji Selatan", ["ymd"] = "Muda", ["yme"] = "Yameo", ["ymg"] = "Yamongeri", ["ymh"] = "Mili", ["ymi"] = "Moji", ["ymk"] = "Makwe", ["yml"] = "Iamalele", ["ymm"] = "Maay", ["ymn"] = "Sunum", ["ymo"] = "Mon Yangum", ["ymp"] = "Yamap", ["ymq"] = "Muji Qila", ["ymr"] = "Malasar", ["yms"] = "Mysian", ["ymx"] = "Muji Utara", ["ymz"] = "Muzi", ["yna"] = "Aluo", ["ynd"] = "Yandruwandha", ["yne"] = "Lang'e", ["yng"] = "Yango", ["ynk"] = "Naukanski", ["ynl"] = "Yangulam", ["ynn"] = "Yana", ["yno"] = "Yong", ["yns"] = "Yansi", ["ynu"] = "Yahuna", ["yo"] = "Yoruba", ["yob"] = "Yoba", ["yog"] = "Yogad", ["yoi"] = "Yonaguni", ["yol"] = "Yola", ["yom"] = "Yombe", ["yon"] = "Yongkom", ["yox"] = "Yoron", ["yoy"] = "Yoy", ["ypa"] = "Phala", ["ypb"] = "Phowa Labo", ["ypg"] = "Phola", ["yph"] = "Phupha", ["ypk-pro"] = "Proto-Yupik", ["ypm"] = "Phuma", ["ypn"] = "Phowa Ani", ["ypo"] = "Alo Phola", ["ypp"] = "Phupa", ["ypz"] = "Phuza", ["yra"] = "Yerakai", ["yrb"] = "Yareba", ["yre"] = "Yaouré", ["yri"] = "Yarí", ["yrk"] = "Nenets Tundra", ["yrl"] = "Nheengatu", ["yrn"] = "Yerong", ["yro"] = "Yaroamë", ["yrw"] = "Yarawata", ["yry"] = "Yarluyandi", ["ysc"] = "Jassic", ["ysd"] = "Samatao", ["ysg"] = "Sonaga", ["ysl"] = "Isyarat Yugoslavia", ["ysn"] = "Sani", ["yso"] = "Nisi", ["ysp"] = "Lolopo Selatan", ["ysr"] = "Sirenik", ["yss"] = "Yessan-Mayo", ["ysy"] = "Sanie", ["yta"] = "Talu", ["ytl"] = "Tanglang", ["ytp"] = "Thopho", ["ytw"] = "Yout Wam", ["yty"] = "Yatay", ["yua"] = "Maya Yucatec", ["yub"] = "Yugambal", ["yuc"] = "Yuchi", ["yue"] = "Kanton", ["yuf"] = "Havasupai-Walapai-Yavapai", ["yug"] = "Yug", ["yui"] = "Yurutí", ["yuj"] = "Karkar-Yuri", ["yuk"] = "Yuki", ["yul"] = "Yulu", ["yum"] = "Yuma", ["yun"] = "Bena", ["yup"] = "Yukpa", ["yuq"] = "Yuqui", ["yur"] = "Yurok", ["yut"] = "Yopno", ["yuw"] = "Yau Finisterre", ["yux"] = "Yukaghir Selatan", ["yuy"] = "Yugur Timur", ["yuz"] = "Yuracare", ["yva"] = "Yawa", ["yvt"] = "Yavitero", ["ywa"] = "Kalou", ["ywg"] = "Yinhawangka", ["ywl"] = "Lalu Barat", ["ywn"] = "Yawanawa", ["ywq"] = "Nasu", ["ywr"] = "Yawuru", ["ywt"] = "Lalo Xishanba", ["ywu"] = "Nasu Wumeng", ["yww"] = "Yawarawarga", ["yxa"] = "Mayawali", ["yxg"] = "Yagara", ["yxl"] = "Yarli", ["yxm"] = "Yinwum", ["yxu"] = "Yuyu", ["yxy"] = "Yabula Yabula", ["yyu"] = "Yau Torricelli", ["yyz"] = "Ayizi", ["yzg"] = "E'ma Buyang", ["yzk"] = "Zokhuo", ["za"] = "Zhuang", ["zaa"] = "Zapotec Sierra de Juárez", ["zab"] = "Zapotec San Juan Guelavía", ["zac"] = "Zapotec Ocotlán", ["zad"] = "Zapotec Cajonos", ["zae"] = "Zapotec Yareni", ["zaf"] = "Zapotec Ayoquesco", ["zag"] = "Zaghawa", ["zah"] = "Zangwal", ["zai"] = "Zapotec Isthmus", ["zaj"] = "Zaramo", ["zak"] = "Zanaki", ["zal"] = "Zauzou", ["zam"] = "Zapotec Mahuatlán Tengah", ["zao"] = "Zapotec Ozolotepec", ["zap"] = "Zapotec", ["zaq"] = "Zapotec Aloápam", ["zar"] = "Zapotec Rincón", ["zas"] = "Zapotec Santo Domingo Albarradas", ["zat"] = "Zapotec Tabaa", ["zau"] = "Zangskari", ["zav"] = "Zapotec Yatzachi", ["zaw"] = "Zapotec Mitla", ["zax"] = "Zapotec Xadani", ["zay"] = "Zayse-Zergulla", ["zaz"] = "Zari", ["zbt"] = "Batui", ["zca"] = "Zapotec Coatecas Altas", ["zdj"] = "Comorian Ngazidja", ["zea"] = "Zealandic", ["zeg"] = "Zenag", ["zen"] = "Zenaga", ["zga"] = "Kinga", ["zgh"] = "Maroko Amazigh", ["zgr"] = "Magori", ["zh"] = "Tionghoa", ["zhb"] = "Zhaba", ["zhi"] = "Zhire", ["zhn"] = "Zhuang Nong", ["zhw"] = "Zhoa", ["zhx-min-pro"] = "Proto-Min", ["zhx-sht"] = "Tuhua Shaozhou", ["zhx-tai"] = "Taishan", ["zhx-teo"] = "Teochew", ["zia"] = "Zia", ["zib"] = "Isyarat Zimbabwe", ["zik"] = "Zimakani", ["zil"] = "Zialo", ["zim"] = "Mesme", ["zin"] = "Zinza", ["zir"] = "Ziriya", ["ziw"] = "Zigula", ["ziz"] = "Zizilivakan", ["zka"] = "Kaimbulawa", ["zkb"] = "Koibal", ["zkg"] = "Goguryeo", ["zkh"] = "Turkik Khorezmian", ["zkk"] = "Karankawa", ["zko"] = "Kott", ["zkp"] = "São Paulo Kaingáng", ["zkr"] = "Zakhring", ["zkt"] = "Khitan", ["zku"] = "Kaurna", ["zkv"] = "Krevinian", ["zkz"] = "Khazar", ["zle-ono"] = "Novgorod Kuno", ["zle-ort"] = "Ruthenia Kuno", ["zlw-ocs"] = "Ceko Kuno", ["zlw-opl"] = "Polandia Kuno", ["zlw-pom-pro"] = "Proto-Pomerania", ["zlw-slv"] = "Slovincian", ["zma"] = "Manda (Australia)", ["zmb"] = "Zimba", ["zmc"] = "Margany", ["zmd"] = "Maridan", ["zme"] = "Mangerr", ["zmf"] = "Mfinu", ["zmg"] = "Ke Marti", ["zmh"] = "Makolkol", ["zmi"] = "Melayu Negeri Sembilan", ["zmj"] = "Maridjabin", ["zmk"] = "Mandandanyi", ["zml"] = "Madngele", ["zmm"] = "Marimanindji", ["zmn"] = "Mbangwe", ["zmo"] = "Molo", ["zmp"] = "Mbuun", ["zmq"] = "Mituku", ["zmr"] = "Maranungku", ["zms"] = "Mbesa", ["zmt"] = "Maringarr", ["zmu"] = "Muruwari", ["zmv"] = "Mbariman-Gudhinma", ["zmw"] = "Mbo (Kongo)", ["zmx"] = "Bomitaba", ["zmy"] = "Mariyedi", ["zmz"] = "Mbandja", ["zna"] = "Gula Zan", ["zne"] = "Zande", ["zng"] = "Mang", ["znk"] = "Manangkari", ["zns"] = "Mangas", ["zoc"] = "Zoque Copainalá", ["zoh"] = "Zoque Chimalapa", ["zom"] = "Zou", ["zoo"] = "Zapotec Asunción Mixtepec", ["zoq"] = "Zoque Tabasco", ["zor"] = "Zoque Rayón", ["zos"] = "Zoque Francisco León", ["zpa"] = "Zapotec Lachiguiri", ["zpb"] = "Zapotec Yautepec", ["zpc"] = "Zapotec Choapan", ["zpd"] = "Zapotec Ixtlán Tenggara", ["zpe"] = "Zapotec Petapa", ["zpf"] = "Zapotec San Pedro Quiatoni", ["zpg"] = "Zapotec Guevea de Humboldt", ["zph"] = "Zapotec Totomachapan", ["zpi"] = "Zapotec Santa María Quiegolani", ["zpj"] = "Zapotec Quiavicuzas", ["zpk"] = "Zapotec Tlacolulita", ["zpl"] = "Zapotec Lachixío", ["zpm"] = "Zapotec Mixtepec", ["zpn"] = "Zapotec Santa Inés Yatzechi", ["zpo"] = "Zapotec Amatlán", ["zpp"] = "Zapotec El Alto", ["zpq"] = "Zapotec Zoogocho", ["zpr"] = "Zapotec Santiago Xanica", ["zps"] = "Zapotec Coatlán", ["zpt"] = "Zapotec San Vicente Coatlán", ["zpu"] = "Zapotec Yalálag", ["zpv"] = "Zapotec Chichicapan", ["zpw"] = "Zapotec Zaniza", ["zpx"] = "Zapotec San Baltazar Loxicha", ["zpy"] = "Zapotec Mazaltepec", ["zpz"] = "Zapotec Texmelucan", ["zra"] = "Kaya", ["zrg"] = "Mirgan", ["zrn"] = "Zirenkel", ["zro"] = "Záparo", ["zrs"] = "Mairasi", ["zsa"] = "Sarasira", ["zsk"] = "Kaskean", ["zsl"] = "Isyarat Zambia", ["zsr"] = "Zapotec Rincon Selatan", ["zsu"] = "Sukurum", ["zte"] = "Zapotec Elotepec", ["ztg"] = "Zapotec Xanaguía", ["ztl"] = "Zapotec Lapaguía-Guivini", ["ztm"] = "Zapotec San Agustín Mixtepec", ["ztn"] = "Zapotec Santa Catarina Albarradas", ["ztp"] = "Zapotec Loxicha", ["ztq"] = "Zapotec Quioquitani-Quierí", ["zts"] = "Zapotec Tilquiapan", ["ztt"] = "Zapotec Tejalapan", ["ztu"] = "Zapotec San Pablo Güilá", ["ztx"] = "Zapotec Zaachila", ["zty"] = "Zapotec Yatee", ["zu"] = "Zulu", ["zua"] = "Zeem", ["zuh"] = "Tokano", ["zum"] = "Kumzari", ["zun"] = "Zuni", ["zuy"] = "Zumaya", ["zwa"] = "Zay", ["zyp"] = "Zyphe", ["zza"] = "Zazaki", ["zzj"] = "Zhuang Zuojiang", } local protoLangs = { ["ine-pro"] = true, ["map-pro"] = true, ["PAN"] = true, ["phi-pro"] = true, ["PMP"] = true, ["poz-pro"] = true, ["poz-mly-pro"] = true } -- Interwiki table local interwikis = { aa = true, ab = true, af = true, ak = true, am = true, an = true, ang = true, ar = true, as = true, ast = true, av = true, ay = true, az = true, bcl = true, be = true, bew = true, bg = true, bh = true, bi = true, bjn = true, blk = true, bm = true, bn = true, bo = true, br = true, bs = true, btm = true, ca = true, ch = true, chr = true, ckb = true, co = true, cr = true, cs = true, csb = true, cy = true, da = true, de = true, diq = true, dv = true, dz = true, el = true, en = true, eo = true, es = true, et = true, eu = true, fa = true, fi = true, fj = true, fo = true, fr = true, fy = true, ga = true, gd = true, gl = true, gn = true, gom = true, gor = true, gu = true, guw = true, gv = true, ha = true, he = true, hi = true, hif = true, hr = true, hsb = true, hu = true, hy = true, ia = true, ie = true, ig = true, ik = true, ["io"] = true, ["is"] = true, it = true, iu = true, ja = true, jbo = true, jv = true, ka = true, kaa = true, kbd = true, kcg = true, kk = true, kl = true, km = true, kn = true, ko = true, ks = true, ku = true, kw = true, ky = true, la = true, lb = true, li = true, lmo = true, ln = true, lo = true, lt = true, lv = true, mad = true, mg = true, mh = true, mi = true, ["min"] = true, mk = true, ml = true, mn = true, mni = true, mnw = true, mr = true, ms = true, mt = true, my = true, na = true, nah = true, nds = true, ne = true, nia = true, nl = true, nn = true, no = true, oc = true, om = true, ["or"] = true, pa = true, pi = true, pl = true, pnb = true, ps = true, pt = true, qu = true, rm = true, rn = true, ro = true, ru = true, rw = true, sa = true, sat = true, sc = true, scn = true, sd = true, sg = true, sh = true, shn = true, shy = true, si = true, sk = true, skr = true, sl = true, sm = true, sn = true, so = true, sq = true, sr = true, ss = true, st = true, su = true, sv = true, sw = true, ta = true, tcy = true, te = true, tg = true, th = true, ti = true, tk = true, tl = true, tn = true, to = true, tpi = true, tr = true, ts = true, tt = true, tw = true, ug = true, uk = true, ur = true, uz = true, vec = true, vi = true, vo = true, wa = true, wo = true, xh = true, yi = true, yo = true, za = true, zh = true, ["zh-min-nan"] = true, zu = true, -- Mapped codes mly = "ms", msa = "ms", msi = "ms", zlm = "ms", zsm = "ms", ["nan-hbl"] = "zh-min-nan" } -- Return interwiki link function p.getInterwikiLink(lang, title) local targetLang = interwikis[lang] if targetLang == nil then return lang elseif targetLang == true then return string.format("[[:%s:%s|%s]]", lang, title, lang) else return string.format("[[:%s:%s|%s]]", targetLang, title, lang) end end -- Get full language name (returns nil if invalid) function p.getLangName(frame) local args = frame.args local code = mw.text.trim(args[1] or "") local nocap = args.nocap or "" local name = langNames[code] if not name then return nil end local prefix = "" -- Check if code is a language family local familyObj = Families.getByCode(code) if familyObj then prefix = "Rumpun basa " elseif code ~= "mul" then prefix = "Basa " end local fullName = prefix .. name if nocap == "1" and mw.ustring.len(fullName) > 0 then local first = mw.ustring.sub(fullName, 1, 1) local rest = mw.ustring.sub(fullName, 2) fullName = mw.ustring.lower(first) .. rest end return fullName end function p.getLangNameByCode(code, nocap) code = mw.text.trim(code or "") nocap = nocap or "" local name = langNames[code] if not name then return nil end local prefix = "" local familyObj = Families.getByCode(code) if familyObj then prefix = "Rumpun basa " elseif code ~= "mul" then prefix = "Basa " end local fullName = prefix .. name if nocap == "1" and mw.ustring.len(fullName) > 0 then local first = mw.ustring.sub(fullName, 1, 1) local rest = mw.ustring.sub(fullName, 2) fullName = mw.ustring.lower(first) .. rest end return fullName end -- Get language code (returns nil if invalid) function p.getLangCode(frame) local code = mw.text.trim((frame.args and frame.args[1]) or "") if langNames[code] then return code else return nil end end function p.getLangCodeByCode(code) code = mw.text.trim(code or "") if langNames[code] then return code end return nil end -- Expose tables p.protoLangs = protoLangs p.langNames = langNames p.interwikis = interwikis return p 9dh85se0jg3hxz4g8g9v45hwqvtcmif 828 3789210 7247296 2026-07-11T02:44:16Z Swarabakti 2526161 Created page with "local export = {} local families_by_name_module = "Module:families/canonical names" local families_data_module = "Module:families/data" local json_module = "Module:JSON" local language_like_module = "Module:language-like" local languages_module = "Module:languages" local load_module = "Module:load" local table_module = "Module:table" local get_by_code -- Defined below. local gmatch = string.gmatch local insert = table.insert local ipairs = ipairs local make_object -- D..." 7247296 Scribunto text/plain local export = {} local families_by_name_module = "Module:families/canonical names" local families_data_module = "Module:families/data" local json_module = "Module:JSON" local language_like_module = "Module:language-like" local languages_module = "Module:languages" local load_module = "Module:load" local table_module = "Module:table" local get_by_code -- Defined below. local gmatch = string.gmatch local insert = table.insert local ipairs = ipairs local make_object -- Defined below. local pairs = pairs local require = require local setmetatable = setmetatable local type = type --[==[ Loaders for functions in other modules, which overwrite themselves with the target function when called. This ensures modules are only loaded when needed, retains the speed/convenience of locally-declared pre-loaded functions, and has no overhead after the first call, since the target functions are called directly in any subsequent calls.]==] local function category_name_has_suffix(...) category_name_has_suffix = require(language_like_module).categoryNameHasSuffix return category_name_has_suffix(...) end local function category_name_to_code(...) category_name_to_code = require(language_like_module).categoryNameToCode return category_name_to_code(...) end local function deep_copy(...) deep_copy = require(table_module).deepCopy return deep_copy(...) end local function get_lang(...) get_lang = require(languages_module).getByCode return get_lang(...) end local function keys_to_list(...) keys_to_list = require(table_module).keysToList return keys_to_list(...) end local function load_data(...) load_data = require(load_module).load_data return load_data(...) end local function make_lang_object(...) make_lang_object = require(languages_module).makeObject return make_lang_object(...) end local function to_json(...) to_json = require(json_module).toJSON return to_json(...) end --[==[ Loaders for objects, which load data (or some other object) into some variable, which can then be accessed as "foo or get_foo()", where the function get_foo sets the object to "foo" and then returns it. This ensures they are only loaded when needed, and avoids the need to check for the existence of the object each time, since once "foo" has been set, "get_foo" will not be called again.]==] local families_by_name local function get_families_by_name() families_by_name, get_families_by_name = load_data(families_by_name_module), nil return families_by_name end local families_data local function get_families_data() families_data, get_families_data = load_data(families_data_module), nil return families_data end local families_suffixes local function get_families_suffixes() families_suffixes, get_families_suffixes = { "languages", "lects" }, nil return families_suffixes end local Family = {} Family.__index = Family --[==[ Return the family code of the family, e.g. {"ine"} for the Indo-European languages. ]==] function Family:getCode() return self._code end --[==[ Return the canonical name of the family. This is the name used to represent that language family on Wiktionary, and is guaranteed to be unique to that family alone. Example: {"Indo-European"} for the Indo-European languages. ]==] function Family:getCanonicalName() local name = self._name if name == nil then name = self._data[1] self._name = name end return name end --[==[ Return the display form of the family. For families, this is the same as the value returned by {getCategoryName("nocap")}, i.e. it reads <code>"<var>name</var> languages"</code> (e.g. {"Indo-Iranian languages"}). For full and etymology-only languages, this is the same as the canonical name, and for scripts, it reads <code>"<var>name</var> script"</code> (e.g. {"Arabic script"}). The displayed text used in {makeCategoryLink()} is always the same as the display form. ]==] function Family:getDisplayForm() return self:getCategoryName("nocap") end function Family:getAliases() Family.getAliases = require(language_like_module).getAliases return self:getAliases() end function Family:getVarieties(flatten) Family.getVarieties = require(language_like_module).getVarieties return self:getVarieties(flatten) end function Family:getOtherNames() Family.getOtherNames = require(language_like_module).getOtherNames return self:getOtherNames() end function Family:getAllNames() Family.getAllNames = require(language_like_module).getAllNames return self:getAllNames() end --[==[Returns a table of types as a lookup table (with the types as keys). The possible types are * {family}: This object is a family. * {full}: This object is a "full" family. This includes all families but a couple of etymology-only families for Old and Middle Iranian languages. * {etymology-only}: This object is an etymology-only family, similar to etymology-only languages. There are currently only two such families, for Old Iranian languages and Middle Iranian languages (which do not represent proper clades and have no proto-languages, hence cannot be full families). ]==] function Family:getTypes() local types = self._types if types == nil then types = {family = true} if self:getFullCode() == self:getCode() then types.full = true else types["etymology-only"] = true end local rawtypes = self._data.type if rawtypes then for t in gmatch(rawtypes, "[^,]+") do types[t] = true end end self._types = types end return types end --[==[Given a list of types as strings, returns true if the family has all of them.]==] function Family:hasType(...) Family.hasType = require(language_like_module).hasType return self:hasType(...) end --[==[Returns a {Family} object for the superfamily that the family belongs to.]==] function Family:getFamily() if self._familyObject == nil then local familyCode = self:getFamilyCode() if familyCode then self._familyObject = get_by_code(familyCode) else self._familyObject = false end end return self._familyObject or nil end --[==[Returns the code of the family's superfamily.]==] function Family:getFamilyCode() if not self._familyCode then self._familyCode = self._data[3] end return self._familyCode end --[==[Returns the canonical name of the family's superfamily.]==] function Family:getFamilyName() if self._familyName == nil then local family = self:getFamily() if family then self._familyName = family:getCanonicalName() else self._familyName = false end end return self._familyName or nil end --[==[Check whether the family belongs to {superfamily} (which can be a family code or object), and returns a boolean. If more than one is given, returns {true} if the family belongs to any of them. A family is '''not''' considered to belong to itself.]==] function Family:inFamily(...) for _, superfamily in ipairs{...} do if type(superfamily) == "table" then superfamily = superfamily:getCode() end local family, code = self:getFamily() while family do code = family:getCode() if code == superfamily then return true end family = family:getFamily() -- If family is parent to itself, return false. if family and family:getCode() == code then return false end end return false end end function Family:getParent() if self._parentObject == nil then local parentCode = self:getParentCode() if parentCode then self._parentObject = get_lang(parentCode, nil, true, true) else self._parentObject = false end end return self._parentObject or nil end function Family:getParentCode() if not self._parentCode then self._parentCode = self._data.parent end return self._parentCode end function Family:getParentName() if self._parentName == nil then local parent = self:getParent() if parent then self._parentName = parent:getCanonicalName() else self._parentName = false end end return self._parentName or nil end function Family:getParentChain() if not self._parentChain then self._parentChain = {} local parent = self:getParent() while parent do insert(self._parentChain, parent) parent = parent:getParent() end end return self._parentChain end function Family:hasParent(...) --checkObject("family", nil, ...) for _, other_family in ipairs{...} do for _, parent in ipairs(self:getParentChain()) do if type(other_family) == "string" then if other_family == parent:getCode() then return true end else if other_family:getCode() == parent:getCode() then return true end end end end return false end --[==[ If the family is etymology-only, this iterates through its parents until a full family is found, and the corresponding object is returned. If the family is a full family, then it simply returns itself. ]==] function Family:getFull() if not self._fullObject then local fullCode = self:getFullCode() if fullCode ~= self:getCode() then self._fullObject = get_lang(fullCode, nil, nil, true) else self._fullObject = self end end return self._fullObject end --[==[ If the family is etymology-only, this iterates through its parents until a full family is found, and the corresponding code is returned. If the family is a full family, then it simply returns the family code. ]==] function Family:getFullCode() return self._fullCode or self:getCode() end --[==[ If the family is etymology-only, this iterates through its parents until a full family is found, and the corresponding canonical name is returned. If the family is a full family, then it simply returns the canonical name of the family. ]==] function Family:getFullName() if self._fullName == nil then local full = self:getFull() if full then self._fullName = full:getCanonicalName() else self._fullName = false end end return self._fullName or nil end --[==[ Return a {Language} object (see [[Module:languages]]) for the proto-language of this family, if one exists. Otherwise, return {nil}. ]==] function Family:getProtoLanguage() if self._protoLanguageObject == nil then self._protoLanguageObject = get_lang(self._data.protoLanguage or self:getCode() .. "-pro", nil, true) or false end return self._protoLanguageObject or nil end function Family:getProtoLanguageCode() if self._protoLanguageCode == nil then local protoLanguage = self:getProtoLanguage() self._protoLanguageCode = protoLanguage and protoLanguage:getCode() or false end return self._protoLanguageCode or nil end function Family:getProtoLanguageName() if not self._protoLanguageName then self._protoLanguageName = self:getProtoLanguage():getCanonicalName() end return self._protoLanguageName end function Family:hasAncestor(...) -- Go up the family tree until a protolanguage is found. local family = self local protolang = family:getProtoLanguage() while not protolang do family = family:getFamily() protolang = family:getProtoLanguage() -- Return false if the family is its own family, to avoid an infinite loop. if family:getFamilyCode() == family:getCode() then return false end end -- If the protolanguage is not in the family, it must therefore be ancestral to it. Check if it is a match. for _, otherlang in ipairs{...} do if ( type(otherlang) == "string" and protolang:getCode() == otherlang or type(otherlang) == "table" and protolang:getCode() == otherlang:getCode() ) and not protolang:inFamily(self) then return true end end -- If not, check the protolanguage's ancestry. return protolang:hasAncestor(...) end local function fetch_descendants(self, format) local languages = require("Module:languages/code to canonical name") local etymology_languages = require("Module:etymology languages/code to canonical name") local families = require("Module:families/code to canonical name") local descendants = {} -- Iterate over all three datasets. for _, data in ipairs{languages, etymology_languages, families} do for code in pairs(data) do local lang = get_lang(code, nil, true, true) if lang:inFamily(self) then if format == "object" then insert(descendants, lang) elseif format == "code" then insert(descendants, code) elseif format == "name" then insert(descendants, lang:getCanonicalName()) end end end end return descendants end function Family:getDescendants() if not self._descendantObjects then self._descendantObjects = fetch_descendants(self, "object") end return self._descendantObjects end function Family:getDescendantCodes() if not self._descendantCodes then self._descendantCodes = fetch_descendants(self, "code") end return self._descendantCodes end function Family:getDescendantNames() if not self._descendantNames then self._descendantNames = fetch_descendants(self, "name") end return self._descendantNames end function Family:hasDescendant(...) for _, lang in ipairs{...} do if type(lang) == "string" then lang = get_lang(lang, nil, true) end if lang:inFamily(self) then return true end end return false end --[==[ Return the name of the main category of that family. Example: {"Germanic languages"} for the Germanic languages, whose category is at [[:Category:Germanic languages]]. Unless optional argument `nocap` is given, the family name at the beginning of the returned value will be capitalized. This capitalization is correct for category names, but not if the family name is lowercase and the returned value of this function is used in the middle of a sentence. (For example, the pseudo-family with the code {qfa-mix} has the name {"mixed"}, which should remain lowercase when used as part of the category name [[:Category:Terms derived from mixed languages]] but should be capitalized in [[:Category:Mixed languages]].) If you are considering using {getCategoryName("nocap")}, use {getDisplayForm()} instead. ]==] function Family:getCategoryName(nocap) local name = self._data[1] if category_name_has_suffix(name, families_suffixes or get_families_suffixes()) then name = name .. " languages" end if not nocap then name = mw.getContentLanguage():ucfirst(name) end return name end function Family:makeCategoryLink() return "[[:Category:" .. self:getCategoryName() .. "|" .. self:getDisplayForm() .. "]]" end --[==[Returns the Wikidata item id for the family or <code>nil</code>. This corresponds to the the second field in the data modules.]==] function Family:getWikidataItem() Family.getWikidataItem = require(language_like_module).getWikidataItem return self:getWikidataItem() end --[==[ Returns the name of the Wikipedia article for the family. `project` specifies the language and project to retrieve the article from, defaulting to {"enwiki"} for the English Wikipedia. Normally if specified it should be the project code for a specific-language Wikipedia e.g. "zhwiki" for the Chinese Wikipedia, but it can be any project, including non-Wikipedia ones. If the project is the English Wikipedia and the property {wikipedia_article} is present in the data module it will be used first. In all other cases, a sitelink will be generated from {:getWikidataItem} (if set). The resulting value (or lack of value) is cached so that subsequent calls are fast. If no value could be determined, and `noCategoryFallback` is {false}, {:getCategoryName} is used as fallback; otherwise, {nil} is returned. Note that if `noCategoryFallback` is {nil} or omitted, it defaults to {false} if the project is the English Wikipedia, otherwise to {true}. In other words, under normal circumstances, if the English Wikipedia article couldn't be retrieved, the return value will fall back to a link to the family's category, but this won't normally happen for any other project. ]==] function Family:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) Family.getWikipediaArticle = require(language_like_module).getWikipediaArticle return self:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) end function Family:makeWikipediaLink() return "[[w:" .. self:getWikipediaArticle() .. "|" .. self:getCanonicalName() .. "]]" end --[==[Returns the name of the Wikimedia Commons category page for the family.]==] function Family:getCommonsCategory() Family.getCommonsCategory = require(language_like_module).getCommonsCategory return self:getCommonsCategory() end function Family:toJSON(opts) local ret = { canonicalName = self:getCanonicalName(), categoryName = self:getCategoryName("nocap"), code = self:getCode(), parent = self:getParentCode(), full = self:getFullCode(), family = self:getFamilyCode(), protoLanguage = self:getProtoLanguageCode(), aliases = self:getAliases(), varieties = self:getVarieties(), otherNames = self:getOtherNames(), type = keys_to_list(self:getTypes()), wikidataItem = self:getWikidataItem(), wikipediaArticle = self:getWikipediaArticle(true), } -- Use `deep_copy` when returning a table, so that there are no editing restrictions imposed by `mw.loadData`. return opts and opts.lua_table and deep_copy(ret) or to_json(ret, opts) end function Family:getData() return self._data end function export.makeObject(code, data) local data_type = type(data) if data_type ~= "table" then error(("bad argument #2 to 'makeObject' (table expected, got %s)"):format(data_type)) end return setmetatable({_data = data, _code = code, _fullCode = code}, Family) end make_object = export.makeObject --[==[ Finds the family whose code matches the one provided. If it exists, it returns a {Family} object representing the family. Otherwise, it returns {nil}.]==] function export.getByCode(code) local data = (families_data or get_families_data())[code] if data == nil then return nil elseif data.parent == nil then return make_object(code, data) end return make_lang_object(code, data) end get_by_code = export.getByCode --[==[ Look for the family whose canonical name (the name used to represent that family on Wiktionary) matches the one provided. If it exists, it returns a {Family} object representing the family. Otherwise, it returns {nil}. The canonical name of families should always be unique (it is an error for two families on Wiktionary to share the same canonical name), so this is guaranteed to give at most one result.]==] function export.getByCanonicalName(name) if name == nil then return nil end local code = (families_by_name or get_families_by_name())[name] if code == nil then return nil end return get_by_code(code) end --[==[ Look for the family whose category name (the name used in categories for that family) matches the one provided. If it exists, it returns a {Family} object representing the family. Otherwise, it returns {nil}. In almost all cases, the category name for a family is its canonical name plus the word "languages", e.g. "Indo-European" has the category name "Indo-European languages". Where a canonical name ends with "languages" or "lects", the category name is identical to the canonical name.]==] function export.getByCategoryName(name) if name == nil then return nil end local code = category_name_to_code( name, " languages", families_by_name or get_families_by_name(), families_suffixes or get_families_suffixes() ) if code == nil then return nil end return get_by_code(code) end return export fghmplf4bs9ps1pal2p2xqhxeaofioy 7247299 7247296 2026-07-11T02:45:55Z Swarabakti 2526161 7247299 Scribunto text/plain local export = {} local families_by_name_module = "Module:Wt/kgefamilies/canonical names" local families_data_module = "Module:Wt/kgefamilies/data" local json_module = "Module:Wt/kgeJSON" local language_like_module = "Module:Wt/kgelanguage-like" local languages_module = "Module:Wt/kgelanguages" local load_module = "Module:Wt/kgeload" local table_module = "Module:Wt/kgetable" local get_by_code -- Defined below. local gmatch = string.gmatch local insert = table.insert local ipairs = ipairs local make_object -- Defined below. local pairs = pairs local require = require local setmetatable = setmetatable local type = type --[==[ Loaders for functions in other modules, which overwrite themselves with the target function when called. This ensures modules are only loaded when needed, retains the speed/convenience of locally-declared pre-loaded functions, and has no overhead after the first call, since the target functions are called directly in any subsequent calls.]==] local function category_name_has_suffix(...) category_name_has_suffix = require(language_like_module).categoryNameHasSuffix return category_name_has_suffix(...) end local function category_name_to_code(...) category_name_to_code = require(language_like_module).categoryNameToCode return category_name_to_code(...) end local function deep_copy(...) deep_copy = require(table_module).deepCopy return deep_copy(...) end local function get_lang(...) get_lang = require(languages_module).getByCode return get_lang(...) end local function keys_to_list(...) keys_to_list = require(table_module).keysToList return keys_to_list(...) end local function load_data(...) load_data = require(load_module).load_data return load_data(...) end local function make_lang_object(...) make_lang_object = require(languages_module).makeObject return make_lang_object(...) end local function to_json(...) to_json = require(json_module).toJSON return to_json(...) end --[==[ Loaders for objects, which load data (or some other object) into some variable, which can then be accessed as "foo or get_foo()", where the function get_foo sets the object to "foo" and then returns it. This ensures they are only loaded when needed, and avoids the need to check for the existence of the object each time, since once "foo" has been set, "get_foo" will not be called again.]==] local families_by_name local function get_families_by_name() families_by_name, get_families_by_name = load_data(families_by_name_module), nil return families_by_name end local families_data local function get_families_data() families_data, get_families_data = load_data(families_data_module), nil return families_data end local families_suffixes local function get_families_suffixes() families_suffixes, get_families_suffixes = { "languages", "lects" }, nil return families_suffixes end local Family = {} Family.__index = Family --[==[ Return the family code of the family, e.g. {"ine"} for the Indo-European languages. ]==] function Family:getCode() return self._code end --[==[ Return the canonical name of the family. This is the name used to represent that language family on Wiktionary, and is guaranteed to be unique to that family alone. Example: {"Indo-European"} for the Indo-European languages. ]==] function Family:getCanonicalName() local name = self._name if name == nil then name = self._data[1] self._name = name end return name end --[==[ Return the display form of the family. For families, this is the same as the value returned by {getCategoryName("nocap")}, i.e. it reads <code>"<var>name</var> languages"</code> (e.g. {"Indo-Iranian languages"}). For full and etymology-only languages, this is the same as the canonical name, and for scripts, it reads <code>"<var>name</var> script"</code> (e.g. {"Arabic script"}). The displayed text used in {makeCategoryLink()} is always the same as the display form. ]==] function Family:getDisplayForm() return self:getCategoryName("nocap") end function Family:getAliases() Family.getAliases = require(language_like_module).getAliases return self:getAliases() end function Family:getVarieties(flatten) Family.getVarieties = require(language_like_module).getVarieties return self:getVarieties(flatten) end function Family:getOtherNames() Family.getOtherNames = require(language_like_module).getOtherNames return self:getOtherNames() end function Family:getAllNames() Family.getAllNames = require(language_like_module).getAllNames return self:getAllNames() end --[==[Returns a table of types as a lookup table (with the types as keys). The possible types are * {family}: This object is a family. * {full}: This object is a "full" family. This includes all families but a couple of etymology-only families for Old and Middle Iranian languages. * {etymology-only}: This object is an etymology-only family, similar to etymology-only languages. There are currently only two such families, for Old Iranian languages and Middle Iranian languages (which do not represent proper clades and have no proto-languages, hence cannot be full families). ]==] function Family:getTypes() local types = self._types if types == nil then types = {family = true} if self:getFullCode() == self:getCode() then types.full = true else types["etymology-only"] = true end local rawtypes = self._data.type if rawtypes then for t in gmatch(rawtypes, "[^,]+") do types[t] = true end end self._types = types end return types end --[==[Given a list of types as strings, returns true if the family has all of them.]==] function Family:hasType(...) Family.hasType = require(language_like_module).hasType return self:hasType(...) end --[==[Returns a {Family} object for the superfamily that the family belongs to.]==] function Family:getFamily() if self._familyObject == nil then local familyCode = self:getFamilyCode() if familyCode then self._familyObject = get_by_code(familyCode) else self._familyObject = false end end return self._familyObject or nil end --[==[Returns the code of the family's superfamily.]==] function Family:getFamilyCode() if not self._familyCode then self._familyCode = self._data[3] end return self._familyCode end --[==[Returns the canonical name of the family's superfamily.]==] function Family:getFamilyName() if self._familyName == nil then local family = self:getFamily() if family then self._familyName = family:getCanonicalName() else self._familyName = false end end return self._familyName or nil end --[==[Check whether the family belongs to {superfamily} (which can be a family code or object), and returns a boolean. If more than one is given, returns {true} if the family belongs to any of them. A family is '''not''' considered to belong to itself.]==] function Family:inFamily(...) for _, superfamily in ipairs{...} do if type(superfamily) == "table" then superfamily = superfamily:getCode() end local family, code = self:getFamily() while family do code = family:getCode() if code == superfamily then return true end family = family:getFamily() -- If family is parent to itself, return false. if family and family:getCode() == code then return false end end return false end end function Family:getParent() if self._parentObject == nil then local parentCode = self:getParentCode() if parentCode then self._parentObject = get_lang(parentCode, nil, true, true) else self._parentObject = false end end return self._parentObject or nil end function Family:getParentCode() if not self._parentCode then self._parentCode = self._data.parent end return self._parentCode end function Family:getParentName() if self._parentName == nil then local parent = self:getParent() if parent then self._parentName = parent:getCanonicalName() else self._parentName = false end end return self._parentName or nil end function Family:getParentChain() if not self._parentChain then self._parentChain = {} local parent = self:getParent() while parent do insert(self._parentChain, parent) parent = parent:getParent() end end return self._parentChain end function Family:hasParent(...) --checkObject("family", nil, ...) for _, other_family in ipairs{...} do for _, parent in ipairs(self:getParentChain()) do if type(other_family) == "string" then if other_family == parent:getCode() then return true end else if other_family:getCode() == parent:getCode() then return true end end end end return false end --[==[ If the family is etymology-only, this iterates through its parents until a full family is found, and the corresponding object is returned. If the family is a full family, then it simply returns itself. ]==] function Family:getFull() if not self._fullObject then local fullCode = self:getFullCode() if fullCode ~= self:getCode() then self._fullObject = get_lang(fullCode, nil, nil, true) else self._fullObject = self end end return self._fullObject end --[==[ If the family is etymology-only, this iterates through its parents until a full family is found, and the corresponding code is returned. If the family is a full family, then it simply returns the family code. ]==] function Family:getFullCode() return self._fullCode or self:getCode() end --[==[ If the family is etymology-only, this iterates through its parents until a full family is found, and the corresponding canonical name is returned. If the family is a full family, then it simply returns the canonical name of the family. ]==] function Family:getFullName() if self._fullName == nil then local full = self:getFull() if full then self._fullName = full:getCanonicalName() else self._fullName = false end end return self._fullName or nil end --[==[ Return a {Language} object (see [[Module:Wt/kgelanguages]]) for the proto-language of this family, if one exists. Otherwise, return {nil}. ]==] function Family:getProtoLanguage() if self._protoLanguageObject == nil then self._protoLanguageObject = get_lang(self._data.protoLanguage or self:getCode() .. "-pro", nil, true) or false end return self._protoLanguageObject or nil end function Family:getProtoLanguageCode() if self._protoLanguageCode == nil then local protoLanguage = self:getProtoLanguage() self._protoLanguageCode = protoLanguage and protoLanguage:getCode() or false end return self._protoLanguageCode or nil end function Family:getProtoLanguageName() if not self._protoLanguageName then self._protoLanguageName = self:getProtoLanguage():getCanonicalName() end return self._protoLanguageName end function Family:hasAncestor(...) -- Go up the family tree until a protolanguage is found. local family = self local protolang = family:getProtoLanguage() while not protolang do family = family:getFamily() protolang = family:getProtoLanguage() -- Return false if the family is its own family, to avoid an infinite loop. if family:getFamilyCode() == family:getCode() then return false end end -- If the protolanguage is not in the family, it must therefore be ancestral to it. Check if it is a match. for _, otherlang in ipairs{...} do if ( type(otherlang) == "string" and protolang:getCode() == otherlang or type(otherlang) == "table" and protolang:getCode() == otherlang:getCode() ) and not protolang:inFamily(self) then return true end end -- If not, check the protolanguage's ancestry. return protolang:hasAncestor(...) end local function fetch_descendants(self, format) local languages = require("Module:Wt/kgelanguages/code to canonical name") local etymology_languages = require("Module:Wt/kgeetymology languages/code to canonical name") local families = require("Module:Wt/kgefamilies/code to canonical name") local descendants = {} -- Iterate over all three datasets. for _, data in ipairs{languages, etymology_languages, families} do for code in pairs(data) do local lang = get_lang(code, nil, true, true) if lang:inFamily(self) then if format == "object" then insert(descendants, lang) elseif format == "code" then insert(descendants, code) elseif format == "name" then insert(descendants, lang:getCanonicalName()) end end end end return descendants end function Family:getDescendants() if not self._descendantObjects then self._descendantObjects = fetch_descendants(self, "object") end return self._descendantObjects end function Family:getDescendantCodes() if not self._descendantCodes then self._descendantCodes = fetch_descendants(self, "code") end return self._descendantCodes end function Family:getDescendantNames() if not self._descendantNames then self._descendantNames = fetch_descendants(self, "name") end return self._descendantNames end function Family:hasDescendant(...) for _, lang in ipairs{...} do if type(lang) == "string" then lang = get_lang(lang, nil, true) end if lang:inFamily(self) then return true end end return false end --[==[ Return the name of the main category of that family. Example: {"Germanic languages"} for the Germanic languages, whose category is at [[:Category:Germanic languages]]. Unless optional argument `nocap` is given, the family name at the beginning of the returned value will be capitalized. This capitalization is correct for category names, but not if the family name is lowercase and the returned value of this function is used in the middle of a sentence. (For example, the pseudo-family with the code {qfa-mix} has the name {"mixed"}, which should remain lowercase when used as part of the category name [[:Category:Terms derived from mixed languages]] but should be capitalized in [[:Category:Mixed languages]].) If you are considering using {getCategoryName("nocap")}, use {getDisplayForm()} instead. ]==] function Family:getCategoryName(nocap) local name = self._data[1] if category_name_has_suffix(name, families_suffixes or get_families_suffixes()) then name = name .. " languages" end if not nocap then name = mw.getContentLanguage():ucfirst(name) end return name end function Family:makeCategoryLink() return "[[:Category:" .. self:getCategoryName() .. "|" .. self:getDisplayForm() .. "]]" end --[==[Returns the Wikidata item id for the family or <code>nil</code>. This corresponds to the the second field in the data modules.]==] function Family:getWikidataItem() Family.getWikidataItem = require(language_like_module).getWikidataItem return self:getWikidataItem() end --[==[ Returns the name of the Wikipedia article for the family. `project` specifies the language and project to retrieve the article from, defaulting to {"enwiki"} for the English Wikipedia. Normally if specified it should be the project code for a specific-language Wikipedia e.g. "zhwiki" for the Chinese Wikipedia, but it can be any project, including non-Wikipedia ones. If the project is the English Wikipedia and the property {wikipedia_article} is present in the data module it will be used first. In all other cases, a sitelink will be generated from {:getWikidataItem} (if set). The resulting value (or lack of value) is cached so that subsequent calls are fast. If no value could be determined, and `noCategoryFallback` is {false}, {:getCategoryName} is used as fallback; otherwise, {nil} is returned. Note that if `noCategoryFallback` is {nil} or omitted, it defaults to {false} if the project is the English Wikipedia, otherwise to {true}. In other words, under normal circumstances, if the English Wikipedia article couldn't be retrieved, the return value will fall back to a link to the family's category, but this won't normally happen for any other project. ]==] function Family:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) Family.getWikipediaArticle = require(language_like_module).getWikipediaArticle return self:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) end function Family:makeWikipediaLink() return "[[w:" .. self:getWikipediaArticle() .. "|" .. self:getCanonicalName() .. "]]" end --[==[Returns the name of the Wikimedia Commons category page for the family.]==] function Family:getCommonsCategory() Family.getCommonsCategory = require(language_like_module).getCommonsCategory return self:getCommonsCategory() end function Family:toJSON(opts) local ret = { canonicalName = self:getCanonicalName(), categoryName = self:getCategoryName("nocap"), code = self:getCode(), parent = self:getParentCode(), full = self:getFullCode(), family = self:getFamilyCode(), protoLanguage = self:getProtoLanguageCode(), aliases = self:getAliases(), varieties = self:getVarieties(), otherNames = self:getOtherNames(), type = keys_to_list(self:getTypes()), wikidataItem = self:getWikidataItem(), wikipediaArticle = self:getWikipediaArticle(true), } -- Use `deep_copy` when returning a table, so that there are no editing restrictions imposed by `mw.loadData`. return opts and opts.lua_table and deep_copy(ret) or to_json(ret, opts) end function Family:getData() return self._data end function export.makeObject(code, data) local data_type = type(data) if data_type ~= "table" then error(("bad argument #2 to 'makeObject' (table expected, got %s)"):format(data_type)) end return setmetatable({_data = data, _code = code, _fullCode = code}, Family) end make_object = export.makeObject --[==[ Finds the family whose code matches the one provided. If it exists, it returns a {Family} object representing the family. Otherwise, it returns {nil}.]==] function export.getByCode(code) local data = (families_data or get_families_data())[code] if data == nil then return nil elseif data.parent == nil then return make_object(code, data) end return make_lang_object(code, data) end get_by_code = export.getByCode --[==[ Look for the family whose canonical name (the name used to represent that family on Wiktionary) matches the one provided. If it exists, it returns a {Family} object representing the family. Otherwise, it returns {nil}. The canonical name of families should always be unique (it is an error for two families on Wiktionary to share the same canonical name), so this is guaranteed to give at most one result.]==] function export.getByCanonicalName(name) if name == nil then return nil end local code = (families_by_name or get_families_by_name())[name] if code == nil then return nil end return get_by_code(code) end --[==[ Look for the family whose category name (the name used in categories for that family) matches the one provided. If it exists, it returns a {Family} object representing the family. Otherwise, it returns {nil}. In almost all cases, the category name for a family is its canonical name plus the word "languages", e.g. "Indo-European" has the category name "Indo-European languages". Where a canonical name ends with "languages" or "lects", the category name is identical to the canonical name.]==] function export.getByCategoryName(name) if name == nil then return nil end local code = category_name_to_code( name, " languages", families_by_name or get_families_by_name(), families_suffixes or get_families_suffixes() ) if code == nil then return nil end return get_by_code(code) end return export 4q3ba61h7f4cd36gtha3yzfuc3kxwl8 7247300 7247299 2026-07-11T02:46:17Z Swarabakti 2526161 7247300 Scribunto text/plain local export = {} local families_by_name_module = "Module:Wt/kge/families/canonical names" local families_data_module = "Module:Wt/kge/families/data" local json_module = "Module:Wt/kge/JSON" local language_like_module = "Module:Wt/kge/language-like" local languages_module = "Module:Wt/kge/languages" local load_module = "Module:Wt/kge/load" local table_module = "Module:Wt/kge/table" local get_by_code -- Defined below. local gmatch = string.gmatch local insert = table.insert local ipairs = ipairs local make_object -- Defined below. local pairs = pairs local require = require local setmetatable = setmetatable local type = type --[==[ Loaders for functions in other modules, which overwrite themselves with the target function when called. This ensures modules are only loaded when needed, retains the speed/convenience of locally-declared pre-loaded functions, and has no overhead after the first call, since the target functions are called directly in any subsequent calls.]==] local function category_name_has_suffix(...) category_name_has_suffix = require(language_like_module).categoryNameHasSuffix return category_name_has_suffix(...) end local function category_name_to_code(...) category_name_to_code = require(language_like_module).categoryNameToCode return category_name_to_code(...) end local function deep_copy(...) deep_copy = require(table_module).deepCopy return deep_copy(...) end local function get_lang(...) get_lang = require(languages_module).getByCode return get_lang(...) end local function keys_to_list(...) keys_to_list = require(table_module).keysToList return keys_to_list(...) end local function load_data(...) load_data = require(load_module).load_data return load_data(...) end local function make_lang_object(...) make_lang_object = require(languages_module).makeObject return make_lang_object(...) end local function to_json(...) to_json = require(json_module).toJSON return to_json(...) end --[==[ Loaders for objects, which load data (or some other object) into some variable, which can then be accessed as "foo or get_foo()", where the function get_foo sets the object to "foo" and then returns it. This ensures they are only loaded when needed, and avoids the need to check for the existence of the object each time, since once "foo" has been set, "get_foo" will not be called again.]==] local families_by_name local function get_families_by_name() families_by_name, get_families_by_name = load_data(families_by_name_module), nil return families_by_name end local families_data local function get_families_data() families_data, get_families_data = load_data(families_data_module), nil return families_data end local families_suffixes local function get_families_suffixes() families_suffixes, get_families_suffixes = { "languages", "lects" }, nil return families_suffixes end local Family = {} Family.__index = Family --[==[ Return the family code of the family, e.g. {"ine"} for the Indo-European languages. ]==] function Family:getCode() return self._code end --[==[ Return the canonical name of the family. This is the name used to represent that language family on Wiktionary, and is guaranteed to be unique to that family alone. Example: {"Indo-European"} for the Indo-European languages. ]==] function Family:getCanonicalName() local name = self._name if name == nil then name = self._data[1] self._name = name end return name end --[==[ Return the display form of the family. For families, this is the same as the value returned by {getCategoryName("nocap")}, i.e. it reads <code>"<var>name</var> languages"</code> (e.g. {"Indo-Iranian languages"}). For full and etymology-only languages, this is the same as the canonical name, and for scripts, it reads <code>"<var>name</var> script"</code> (e.g. {"Arabic script"}). The displayed text used in {makeCategoryLink()} is always the same as the display form. ]==] function Family:getDisplayForm() return self:getCategoryName("nocap") end function Family:getAliases() Family.getAliases = require(language_like_module).getAliases return self:getAliases() end function Family:getVarieties(flatten) Family.getVarieties = require(language_like_module).getVarieties return self:getVarieties(flatten) end function Family:getOtherNames() Family.getOtherNames = require(language_like_module).getOtherNames return self:getOtherNames() end function Family:getAllNames() Family.getAllNames = require(language_like_module).getAllNames return self:getAllNames() end --[==[Returns a table of types as a lookup table (with the types as keys). The possible types are * {family}: This object is a family. * {full}: This object is a "full" family. This includes all families but a couple of etymology-only families for Old and Middle Iranian languages. * {etymology-only}: This object is an etymology-only family, similar to etymology-only languages. There are currently only two such families, for Old Iranian languages and Middle Iranian languages (which do not represent proper clades and have no proto-languages, hence cannot be full families). ]==] function Family:getTypes() local types = self._types if types == nil then types = {family = true} if self:getFullCode() == self:getCode() then types.full = true else types["etymology-only"] = true end local rawtypes = self._data.type if rawtypes then for t in gmatch(rawtypes, "[^,]+") do types[t] = true end end self._types = types end return types end --[==[Given a list of types as strings, returns true if the family has all of them.]==] function Family:hasType(...) Family.hasType = require(language_like_module).hasType return self:hasType(...) end --[==[Returns a {Family} object for the superfamily that the family belongs to.]==] function Family:getFamily() if self._familyObject == nil then local familyCode = self:getFamilyCode() if familyCode then self._familyObject = get_by_code(familyCode) else self._familyObject = false end end return self._familyObject or nil end --[==[Returns the code of the family's superfamily.]==] function Family:getFamilyCode() if not self._familyCode then self._familyCode = self._data[3] end return self._familyCode end --[==[Returns the canonical name of the family's superfamily.]==] function Family:getFamilyName() if self._familyName == nil then local family = self:getFamily() if family then self._familyName = family:getCanonicalName() else self._familyName = false end end return self._familyName or nil end --[==[Check whether the family belongs to {superfamily} (which can be a family code or object), and returns a boolean. If more than one is given, returns {true} if the family belongs to any of them. A family is '''not''' considered to belong to itself.]==] function Family:inFamily(...) for _, superfamily in ipairs{...} do if type(superfamily) == "table" then superfamily = superfamily:getCode() end local family, code = self:getFamily() while family do code = family:getCode() if code == superfamily then return true end family = family:getFamily() -- If family is parent to itself, return false. if family and family:getCode() == code then return false end end return false end end function Family:getParent() if self._parentObject == nil then local parentCode = self:getParentCode() if parentCode then self._parentObject = get_lang(parentCode, nil, true, true) else self._parentObject = false end end return self._parentObject or nil end function Family:getParentCode() if not self._parentCode then self._parentCode = self._data.parent end return self._parentCode end function Family:getParentName() if self._parentName == nil then local parent = self:getParent() if parent then self._parentName = parent:getCanonicalName() else self._parentName = false end end return self._parentName or nil end function Family:getParentChain() if not self._parentChain then self._parentChain = {} local parent = self:getParent() while parent do insert(self._parentChain, parent) parent = parent:getParent() end end return self._parentChain end function Family:hasParent(...) --checkObject("family", nil, ...) for _, other_family in ipairs{...} do for _, parent in ipairs(self:getParentChain()) do if type(other_family) == "string" then if other_family == parent:getCode() then return true end else if other_family:getCode() == parent:getCode() then return true end end end end return false end --[==[ If the family is etymology-only, this iterates through its parents until a full family is found, and the corresponding object is returned. If the family is a full family, then it simply returns itself. ]==] function Family:getFull() if not self._fullObject then local fullCode = self:getFullCode() if fullCode ~= self:getCode() then self._fullObject = get_lang(fullCode, nil, nil, true) else self._fullObject = self end end return self._fullObject end --[==[ If the family is etymology-only, this iterates through its parents until a full family is found, and the corresponding code is returned. If the family is a full family, then it simply returns the family code. ]==] function Family:getFullCode() return self._fullCode or self:getCode() end --[==[ If the family is etymology-only, this iterates through its parents until a full family is found, and the corresponding canonical name is returned. If the family is a full family, then it simply returns the canonical name of the family. ]==] function Family:getFullName() if self._fullName == nil then local full = self:getFull() if full then self._fullName = full:getCanonicalName() else self._fullName = false end end return self._fullName or nil end --[==[ Return a {Language} object (see [[Module:Wt/kge/languages]]) for the proto-language of this family, if one exists. Otherwise, return {nil}. ]==] function Family:getProtoLanguage() if self._protoLanguageObject == nil then self._protoLanguageObject = get_lang(self._data.protoLanguage or self:getCode() .. "-pro", nil, true) or false end return self._protoLanguageObject or nil end function Family:getProtoLanguageCode() if self._protoLanguageCode == nil then local protoLanguage = self:getProtoLanguage() self._protoLanguageCode = protoLanguage and protoLanguage:getCode() or false end return self._protoLanguageCode or nil end function Family:getProtoLanguageName() if not self._protoLanguageName then self._protoLanguageName = self:getProtoLanguage():getCanonicalName() end return self._protoLanguageName end function Family:hasAncestor(...) -- Go up the family tree until a protolanguage is found. local family = self local protolang = family:getProtoLanguage() while not protolang do family = family:getFamily() protolang = family:getProtoLanguage() -- Return false if the family is its own family, to avoid an infinite loop. if family:getFamilyCode() == family:getCode() then return false end end -- If the protolanguage is not in the family, it must therefore be ancestral to it. Check if it is a match. for _, otherlang in ipairs{...} do if ( type(otherlang) == "string" and protolang:getCode() == otherlang or type(otherlang) == "table" and protolang:getCode() == otherlang:getCode() ) and not protolang:inFamily(self) then return true end end -- If not, check the protolanguage's ancestry. return protolang:hasAncestor(...) end local function fetch_descendants(self, format) local languages = require("Module:Wt/kge/languages/code to canonical name") local etymology_languages = require("Module:Wt/kge/etymology languages/code to canonical name") local families = require("Module:Wt/kge/families/code to canonical name") local descendants = {} -- Iterate over all three datasets. for _, data in ipairs{languages, etymology_languages, families} do for code in pairs(data) do local lang = get_lang(code, nil, true, true) if lang:inFamily(self) then if format == "object" then insert(descendants, lang) elseif format == "code" then insert(descendants, code) elseif format == "name" then insert(descendants, lang:getCanonicalName()) end end end end return descendants end function Family:getDescendants() if not self._descendantObjects then self._descendantObjects = fetch_descendants(self, "object") end return self._descendantObjects end function Family:getDescendantCodes() if not self._descendantCodes then self._descendantCodes = fetch_descendants(self, "code") end return self._descendantCodes end function Family:getDescendantNames() if not self._descendantNames then self._descendantNames = fetch_descendants(self, "name") end return self._descendantNames end function Family:hasDescendant(...) for _, lang in ipairs{...} do if type(lang) == "string" then lang = get_lang(lang, nil, true) end if lang:inFamily(self) then return true end end return false end --[==[ Return the name of the main category of that family. Example: {"Germanic languages"} for the Germanic languages, whose category is at [[:Category:Germanic languages]]. Unless optional argument `nocap` is given, the family name at the beginning of the returned value will be capitalized. This capitalization is correct for category names, but not if the family name is lowercase and the returned value of this function is used in the middle of a sentence. (For example, the pseudo-family with the code {qfa-mix} has the name {"mixed"}, which should remain lowercase when used as part of the category name [[:Category:Terms derived from mixed languages]] but should be capitalized in [[:Category:Mixed languages]].) If you are considering using {getCategoryName("nocap")}, use {getDisplayForm()} instead. ]==] function Family:getCategoryName(nocap) local name = self._data[1] if category_name_has_suffix(name, families_suffixes or get_families_suffixes()) then name = name .. " languages" end if not nocap then name = mw.getContentLanguage():ucfirst(name) end return name end function Family:makeCategoryLink() return "[[:Category:" .. self:getCategoryName() .. "|" .. self:getDisplayForm() .. "]]" end --[==[Returns the Wikidata item id for the family or <code>nil</code>. This corresponds to the the second field in the data modules.]==] function Family:getWikidataItem() Family.getWikidataItem = require(language_like_module).getWikidataItem return self:getWikidataItem() end --[==[ Returns the name of the Wikipedia article for the family. `project` specifies the language and project to retrieve the article from, defaulting to {"enwiki"} for the English Wikipedia. Normally if specified it should be the project code for a specific-language Wikipedia e.g. "zhwiki" for the Chinese Wikipedia, but it can be any project, including non-Wikipedia ones. If the project is the English Wikipedia and the property {wikipedia_article} is present in the data module it will be used first. In all other cases, a sitelink will be generated from {:getWikidataItem} (if set). The resulting value (or lack of value) is cached so that subsequent calls are fast. If no value could be determined, and `noCategoryFallback` is {false}, {:getCategoryName} is used as fallback; otherwise, {nil} is returned. Note that if `noCategoryFallback` is {nil} or omitted, it defaults to {false} if the project is the English Wikipedia, otherwise to {true}. In other words, under normal circumstances, if the English Wikipedia article couldn't be retrieved, the return value will fall back to a link to the family's category, but this won't normally happen for any other project. ]==] function Family:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) Family.getWikipediaArticle = require(language_like_module).getWikipediaArticle return self:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) end function Family:makeWikipediaLink() return "[[w:" .. self:getWikipediaArticle() .. "|" .. self:getCanonicalName() .. "]]" end --[==[Returns the name of the Wikimedia Commons category page for the family.]==] function Family:getCommonsCategory() Family.getCommonsCategory = require(language_like_module).getCommonsCategory return self:getCommonsCategory() end function Family:toJSON(opts) local ret = { canonicalName = self:getCanonicalName(), categoryName = self:getCategoryName("nocap"), code = self:getCode(), parent = self:getParentCode(), full = self:getFullCode(), family = self:getFamilyCode(), protoLanguage = self:getProtoLanguageCode(), aliases = self:getAliases(), varieties = self:getVarieties(), otherNames = self:getOtherNames(), type = keys_to_list(self:getTypes()), wikidataItem = self:getWikidataItem(), wikipediaArticle = self:getWikipediaArticle(true), } -- Use `deep_copy` when returning a table, so that there are no editing restrictions imposed by `mw.loadData`. return opts and opts.lua_table and deep_copy(ret) or to_json(ret, opts) end function Family:getData() return self._data end function export.makeObject(code, data) local data_type = type(data) if data_type ~= "table" then error(("bad argument #2 to 'makeObject' (table expected, got %s)"):format(data_type)) end return setmetatable({_data = data, _code = code, _fullCode = code}, Family) end make_object = export.makeObject --[==[ Finds the family whose code matches the one provided. If it exists, it returns a {Family} object representing the family. Otherwise, it returns {nil}.]==] function export.getByCode(code) local data = (families_data or get_families_data())[code] if data == nil then return nil elseif data.parent == nil then return make_object(code, data) end return make_lang_object(code, data) end get_by_code = export.getByCode --[==[ Look for the family whose canonical name (the name used to represent that family on Wiktionary) matches the one provided. If it exists, it returns a {Family} object representing the family. Otherwise, it returns {nil}. The canonical name of families should always be unique (it is an error for two families on Wiktionary to share the same canonical name), so this is guaranteed to give at most one result.]==] function export.getByCanonicalName(name) if name == nil then return nil end local code = (families_by_name or get_families_by_name())[name] if code == nil then return nil end return get_by_code(code) end --[==[ Look for the family whose category name (the name used in categories for that family) matches the one provided. If it exists, it returns a {Family} object representing the family. Otherwise, it returns {nil}. In almost all cases, the category name for a family is its canonical name plus the word "languages", e.g. "Indo-European" has the category name "Indo-European languages". Where a canonical name ends with "languages" or "lects", the category name is identical to the canonical name.]==] function export.getByCategoryName(name) if name == nil then return nil end local code = category_name_to_code( name, " languages", families_by_name or get_families_by_name(), families_suffixes or get_families_suffixes() ) if code == nil then return nil end return get_by_code(code) end return export i47nwvz4x2j4m5f23gw4gn4zdmby0p8 10 3789211 7247297 2026-07-11T02:44:30Z Swarabakti 2526161 Created page with "<includeonly><span class="lang" data-code="{{{1}}}" data-name="{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}}}">{{#if:{{{1|}}}| {{#if:{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap={{{nocap|}}}}}| {{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap={{{nocap|}}}}} |{{#invoke:Wt/kge/utilitas|errorcat|bahasa}} }} |{{#invoke:Wt/kge/utilitas|errorcat|templat}} }}</span></includeonly><noinclsude> * {{Wt/kge/bahasa|id}} * {{Wt/kge/bahasa|eo}} * {{Wt/kge..." 7247297 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="lang" data-code="{{{1}}}" data-name="{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}}}">{{#if:{{{1|}}}| {{#if:{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap={{{nocap|}}}}}| {{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap={{{nocap|}}}}} |{{#invoke:Wt/kge/utilitas|errorcat|bahasa}} }} |{{#invoke:Wt/kge/utilitas|errorcat|templat}} }}</span></includeonly><noinclsude> * {{Wt/kge/bahasa|id}} * {{Wt/kge/bahasa|eo}} * {{Wt/kge/bahasa|map-pro}} </noinclude> s4vnux924g09de5iqxr3m0156jniowe 7247309 7247297 2026-07-11T02:53:45Z Swarabakti 2526161 7247309 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="lang" data-code="{{{1}}}" data-name="{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}}}">{{#if:{{{1|}}}| {{#if:{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap={{{nocap|}}}}}| {{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap={{{nocap|}}}}} |{{#invoke:Wt/kge/utilitas|errorcat|bahasa}} }} |{{#invoke:Wt/kge/utilitas|errorcat|templat}} }}</span></includeonly><noinclude> * {{Wt/kge/bahasa|id}} * {{Wt/kge/bahasa|eo}} * {{Wt/kge/bahasa|map-pro}} </noinclude> rkugyv5usg9v6ya4pvlyvsvggko6xu3 7247311 7247309 2026-07-11T02:57:47Z Swarabakti 2526161 Swarabakti moved page [[Template:Wt/kge/bahasa]] to [[Template:Wt/kge/basa]] 7247309 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="lang" data-code="{{{1}}}" data-name="{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}}}">{{#if:{{{1|}}}| {{#if:{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap={{{nocap|}}}}}| {{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap={{{nocap|}}}}} |{{#invoke:Wt/kge/utilitas|errorcat|bahasa}} }} |{{#invoke:Wt/kge/utilitas|errorcat|templat}} }}</span></includeonly><noinclude> * {{Wt/kge/bahasa|id}} * {{Wt/kge/bahasa|eo}} * {{Wt/kge/bahasa|map-pro}} </noinclude> rkugyv5usg9v6ya4pvlyvsvggko6xu3 828 3789212 7247302 2026-07-11T02:47:41Z Swarabakti 2526161 Created page with "local export = {} local load_data = mw.loadData local loaded = package.loaded local main_loader = package.loaders[2] local require = require local setmetatable = setmetatable local loaders, loaded_data, mt local function get_mt() mt, get_mt = {__mode = "kv"}, nil return mt end -- main_loader returns a loader function if the module exists, or nil if it doesn't. local function get_loader(modname) if loaders == nil then local loader = main_loader(modname) loaders..." 7247302 Scribunto text/plain local export = {} local load_data = mw.loadData local loaded = package.loaded local main_loader = package.loaders[2] local require = require local setmetatable = setmetatable local loaders, loaded_data, mt local function get_mt() mt, get_mt = {__mode = "kv"}, nil return mt end -- main_loader returns a loader function if the module exists, or nil if it doesn't. local function get_loader(modname) if loaders == nil then local loader = main_loader(modname) loaders = setmetatable({[modname] = loader or false}, mt or get_mt()) return loader end local loader = loaders[modname] if loader == nil then loader = main_loader(modname) loaders[modname] = loader or false end return loader or nil end local function get_data(modname, loader) if loaded_data == nil then local data = load_data(modname) loaded_data = setmetatable({[loader] = data}, mt or get_mt()) return data end local data = loaded_data[loader] if data == nil then data = load_data(modname) loaded_data[loader] = data end return data end --[==[ Like `require`, but returns `nil` if a module does not exist, instead of throwing an error. Outputs are cached, which is faster for all modules, but much faster for nonexistent modules, since `require` will attempt to use the full loader each time because loading failures don't get cached.]==] function export.safe_require(modname) local mod = loaded[modname] if mod == nil and get_loader(modname) then -- Call with require instead of the loader directly, as it protects against infinite loading loops. return require(modname) end return mod end --[==[ Like `mw.loadData`, but it does not generate a new table each time the same module is loaded via this function. Instead, it caches the returned data so that the same table can be returned each time, which is more efficient.]==] function export.load_data(modname) return get_data(modname, get_loader(modname)) end --[==[ Like `export.load_data` (itself a variant of `mw.loadData`), but returns `nil` if a module does not exist, instead of throwing an error. Outputs are cached, which is faster for all modules, but much faster for nonexistent modules, since `mw.loadData` will attempt to use the full loader each time because loading failures don't get cached.]==] function export.safe_load_data(modname) local loader = get_loader(modname) if loader == nil then return nil end return get_data(modname, loader) end return export ane0ji5isx9pytu6xaiacn5a70oo2t2 828 3789213 7247303 2026-07-11T02:48:25Z Swarabakti 2526161 Created page with "--[=[ This module contains definitions for all language family codes on Wiktionary. ]=]-- local m = {} m["aav"] = { "Austroasiatic", 33199, aliases = {"Austro-Asiatic"}, } m["aav-khs"] = { "Khasian", 3073734, "aav", aliases = {"Khasic"}, } m["aav-nic"] = { "Nicobarese", 217380, "aav", } m["aav-pkl"] = { "Pnar-Khasi-Lyngngam", nil, "aav-khs", } m["afa"] = { "Afroasiatic", 25268, aliases = {"Afro-Asiatic"}, } m["alg"] = { "Algonquian", 33392, "aq..." 7247303 Scribunto text/plain --[=[ This module contains definitions for all language family codes on Wiktionary. ]=]-- local m = {} m["aav"] = { "Austroasiatic", 33199, aliases = {"Austro-Asiatic"}, } m["aav-khs"] = { "Khasian", 3073734, "aav", aliases = {"Khasic"}, } m["aav-nic"] = { "Nicobarese", 217380, "aav", } m["aav-pkl"] = { "Pnar-Khasi-Lyngngam", nil, "aav-khs", } m["afa"] = { "Afroasiatic", 25268, aliases = {"Afro-Asiatic"}, } m["alg"] = { "Algonquian", 33392, "aql", } m["alg-abp"] = { "Abenaki-Penobscot", 197936, "alg-eas", } m["alg-ara"] = { "Arapahoan", 2153686, "alg", } m["alg-eas"] = { "Eastern Algonquian", 2257525, "alg", } m["alg-sfk"] = { "Sac-Fox-Kickapoo", 1440172, "alg", } m["alv"] = { "Atlantic-Congo", 771124, "nic", } m["alv-aah"] = { "Ayere-Ahan", 750953, "alv-von", } m["alv-ada"] = { "Adamawa", 32906, "alv-sav", } m["alv-bag"] = { "Baga", 2746083, "alv-mel", } m["alv-bak"] = { "Bak", 1708174, "alv-sng", } m["alv-bam"] = { "Bambukic", 4853456, "alv-ada", aliases = {"Yungur-Jen"}, } m["alv-bny"] = { "Banyum", 2892477, "alv-nyn", } m["alv-bua"] = { "Bua", 4982094, "alv-mbd", } m["alv-bwj"] = { "Bikwin-Jen", 84542501, "alv-bam", } m["alv-cng"] = { "Cangin", 1033184, "alv-fwo", } m["alv-ctn"] = { "Central Tano", 1658486, "alv-ptn", aliases = {"Akan"}, } m["alv-dlt"] = { "Delta Edoid", nil, "alv-edo", } m["alv-dur"] = { "Duru", 5316788, "alv-lni", } m["alv-ede"] = { "Ede", 35368, "alv-yor", } m["alv-edk"] = { "Edekiri", 5336735, "alv-yrd", } m["alv-edo"] = { "Edoid", 1287469, "alv-von", } m["alv-eeo"] = { "Edo-Esan-Ora", 12630439, "alv-nce", } m["alv-fli"] = { "Fali", 3450166, "alv", } m["alv-fwo"] = { "Fula-Wolof", 12631267, "alv-sng", } m["alv-gbe"] = { "Gbe", 668284, "alv-von", } m["alv-gda"] = { "Ga-Dangme", 3443338, "alv-kwa", } m["alv-gng"] = { "Guang", 684009, "alv-ptn", } m["alv-gtm"] = { "Ghana-Togo Mountain", 493020, "alv-kwa", aliases = {"Togo Remnant", "Central Togo"}, } m["alv-hei"] = { "Heiban", 108752116, "alv-the", } m["alv-ido"] = { "Idomoid", 974196, "alv-von", } m["alv-igb"] = { "Igboid", 1429100, "alv-von", } m["alv-jfe"] = { "Jola-Felupe", 1708174, "alv-jol", aliases = {"Ejamat"}, } m["alv-jol"] = { "Jola", 35176, "alv-bak", aliases = {"Diola"}, } m["alv-kim"] = { "Kim", 6409701, "alv-mbd", } m["alv-kis"] = { "Kissi", 35696, "alv-mel", } m["alv-krb"] = { "Karaboro", 4213541, "alv-snf", } m["alv-ktg"] = { "Ka-Togo", 5972796, "alv-gtm", } m["alv-kul"] = { "Kulango", 16977424, "alv-sav", aliases = {"Kulango-Lorhon", "Kulango-Lorom"}, } m["alv-kwa"] = { "Kwa", 33430, "nic-vco", } m["alv-lag"] = { "Lagoon", 111210042, "alv-kwa", } m["alv-lek"] = { "Leko", 6520642, otherNames = {"Sambaic"}, -- appears to be an alias in Glottolog "alv-lni", } m["alv-lim"] = { "Limba", 35825, "alv", } m["alv-lni"] = { "Leko-Nimbari", 1708170, "alv-ada", otherNames = {"Central Adamawa"}, aliases = {"Chamba-Mumuye"}, } m["alv-mbd"] = { "Mbum-Day", 6799816, "alv-ada", } m["alv-mbm"] = { "Mbum", 6799814, "alv-mbd", } m["alv-mel"] = { "Mel", 12122355, "alv", } m["alv-mum"] = { "Mumuye", 84607009, "alv-mye", } m["alv-mye"] = { "Mumuye-Yendang", 6935539, "alv-lni", } m["alv-nal"] = { "Nalu", nil, "alv-sng", } m["alv-nce"] = { "North-Central Edoid", 16110869, "alv-edo", } m["alv-ngb"] = { "Nupe-Gbagyi", 12638649, "alv-nup", aliases = {"Nupe-Gbari"}, } m["alv-ntg"] = { "Na-Togo", nil, "alv-gtm", } m["alv-nup"] = { "Nupoid", 1429143, "alv-von", } m["alv-nwd"] = { "Northwestern Edoid", 16111012, "alv-edo", } m["alv-nyn"] = { "Nyun", nil, "alv-fwo", } m["alv-pap"] = { "Papel", 7132562, "alv-bak", } m["alv-pph"] = { "Phla-Pherá", 3849625, "alv-gbe", } m["alv-ptn"] = { "Potou-Tano", 1475003, "alv-kwa", } m["alv-sav"] = { "Savanna", 4403672, "nic-vco", aliases = {"Savannas"}, } m["alv-sma"] = { "Suppire-Mamara", 4446348, "alv-snf", } m["alv-snf"] = { "Senufo", 33795, "alv", aliases = {"Senufic", "Senoufo"}, } m["alv-sng"] = { "Senegambian", 1708753, "alv", } m["alv-snr"] = { "Senari", 4416084, "alv-snf", } m["alv-swd"] = { "Southwestern Edoid", 12633903, "alv-edo", } m["alv-tal"] = { "Talodi", 12643302, "alv-the", } m["alv-tdj"] = { "Tagwana-Djimini", 7675362, "alv-snf", } m["alv-ten"] = { "Tenda", 3217535, "alv-fwo", } m["alv-the"] = { "Talodi-Heiban", 1521145, "alv", } m["alv-von"] = { "Volta-Niger", 34177, "nic-vco", } m["alv-wan"] = { "Wara-Natyoro", 7968830, "alv-sav", } m["alv-wjk"] = { "Waja-Kam", nil, "alv-ada", } m["alv-yek"] = { "Yekhee", nil, "alv-nce", } m["alv-yor"] = { "Yoruba", nil, "alv-edk", } m["alv-yrd"] = { "Yoruboid", 1789745, "alv-von", } m["alv-yun"] = { "Yungur", 84601642, "alv-bam", aliases = {"Bena-Mboi"}, } m["apa"] = { "Apachean", 27758, "ath", aliases = {"Southern Athabaskan"}, } m["aqa"] = { "Alacalufan", 1288430, } m["aql"] = { "Algic", 721612, aliases = {"Algonquian-Ritwan", "Algonquian-Wiyot-Yurok"}, } m["art"] = { "constructed", 33215, "qfa-not", aliases = {"artificial", "planned"}, } m["ath"] = { "Athabaskan", 27475, "xnd", } m["ath-nor"] = { "North Athabaskan", 20738, "ath", aliases = {"Northern Athabaskan"}, } m["ath-pco"] = { "Pacific Coast Athabaskan", 20654, "ath", } m["auf"] = { "Arauan", 626772, aliases = {"Arahuan", "Arauán", "Arawa", "Arawan", "Arawán"}, } --[=[ Exceptional language and family codes for Australian Aboriginal languages can use the prefix "aus-", though "aus" is no longer itself a family code. ]=]-- m["aus-arn"] = { "Arnhem", 2581700, aliases = {"Gunwinyguan", "Macro-Gunwinyguan"}, } m["aus-bub"] = { "Bunuban", 2495148, aliases = {"Bunaban"}, } m["aus-cww"] = { "Central New South Wales", 5061507, "aus-pam", } m["aus-dal"] = { "Daly", 2478079, } m["aus-dyb"] = { "Dyirbalic", 1850666, "aus-pam", } m["aus-gar"] = { "Garawan", 5521951, } m["aus-gun"] = { "Gunwinyguan", 2581700, "aus-arn", aliases = {"Gunwingguan"}, } m["aus-jar"] = { "Jarrakan", 2039423, } m["aus-kar"] = { "Karnic", 4215578, "aus-pam", } m["aus-mir"] = { "Mirndi", 4294095, } m["aus-nga"] = { "Ngayarda", 16153490, "aus-psw", } m["aus-nyu"] = { "Nyulnyulan", 2039408, } m["aus-pam"] = { "Pama-Nyungan", 33942, } m["aus-pmn"] = { "Paman", 2640654, "aus-pam", } m["aus-psw"] = { "Southwest Pama-Nyungan", 2258160, "aus-pam", } m["aus-rnd"] = { "Arandic", 4784071, "aus-pam", } m["aus-tnk"] = { "Tangkic", 1823065, } m["aus-wdj"] = { "Iwaidjan", 4196968, aliases = {"Yiwaidjan"}, } m["aus-wor"] = { "Worrorran", 2038619, } m["aus-yid"] = { "Yidinyic", 4205849, "aus-pam", } m["aus-yng"] = { "Yangmanic", 42727644, } m["aus-yol"] = { "Yolngu", 2511254, "aus-pam", aliases = {"Yolŋu", "Yolngu Matha"}, } m["aus-yuk"] = { "Yuin-Kuric", 3833021, "aus-pam", } m["awd"] = { "Arawak", 626753, aliases = {"Arawakan", "Maipurean", "Maipuran"}, } m["awd-nwk"] = { "Nawiki", nil, "awd", aliases = {"Newiki"}, } m["awd-taa"] = { "Ta-Arawak", 7672731, "awd", aliases = {"Ta-Arawakan", "Ta-Maipurean"}, } m["azc"] = { "Uto-Aztecan", 34073, aliases = {"Uto-Aztekan"}, } m["azc-cup"] = { "Cupan", 19866871, "azc-tak", } m["azc-dur"] = { "Durango Nahuatl", 2386361, "azc-nah", aliases = {"Mexicanero"} } m["azc-hua"] = { "Huasteca Nahuatl", 3832950, "azc-nah", } m["azc-nah"] = { "Nahuan", 11965602, "azc", aliases = {"Aztecan"}, } m["azc-num"] = { "Numic", 2657541, "azc", } m["azc-pim"] = { "Piman", 7194600, "azc", aliases = {"Tepiman"}, } m["azc-tak"] = { "Takic", 1280305, "azc", } m["azc-trc"] = { "Taracahitic", 4245032, "azc", aliases = {"Taracahitan"}, } m["bad"] = { "Banda", 806234, "nic-ubg", } m["bad-cnt"] = { "Central Banda", 3438391, "bad", } m["bai"] = { "Bamileke", 806005, "nic-gre", } m["bat"] = { "Baltic", 33136, "ine-bsl", } m["bat-eas"] = { "East Baltic", 149944, "bat", } m["bat-wes"] = { "West Baltic", 149946, "bat", } m["ber"] = { "Berber", 25448, "afa", aliases = {"Tamazight"}, } m["bnt"] = { "Bantu", 33146, "nic-bds", } m["bnt-baf"] = { "Bafia", 799784, "bnt", } m["bnt-bbo"] = { "Bafo-Bonkeng", nil, "bnt-saw", } m["bnt-bdz"] = { "Boma-Dzing", 1729203, "bnt", } m["bnt-bek"] = { "Bekwilic", nil, "bnt-ndb", } m["bnt-bki"] = { "Bena-Kinga", 16113307, "bnt-bne", } m["bnt-bmo"] = { "Bangi-Moi", nil, "bnt-bnm", } m["bnt-bne"] = { "Northeast Bantu", 7057832, "bnt", } m["bnt-bnm"] = { "Bangi-Ntomba", 806477, "bnt-bte", } m["bnt-boa"] = { "Boan", 4931250, "bnt", aliases = {"Buan", "Ababuan"}, } m["bnt-bot"] = { "Botatwe", 4948532, "bnt", } m["bnt-bsa"] = { "Basaa", 809739, "bnt", } m["bnt-bsh"] = { "Bushoong", 5001551, "bnt-bte", } m["bnt-bso"] = { "Southern Bantu", 980498, "bnt", } m["bnt-bta"] = { "Bati-Angba", 4869303, "bnt-boa", otherNames = {"Late Bomokandian"}, aliases = {"Bwa"}, } m["bnt-btb"] = { "Beti", 35118, "bnt", } m["bnt-bte"] = { "Bangi-Tetela", 4855181, "bnt", } m["bnt-bun"] = { "Buja-Ngombe", 4986733, "bnt-mbb", } m["bnt-chg"] = { "Chaga", 33016, "bnt-cht", } m["bnt-cht"] = { "Chaga-Taita", nil, "bnt-bne", } m["bnt-clu"] = { "Chokwe-Luchazi", 3339273, "bnt", } m["bnt-com"] = { "Comorian", 33077, "bnt-sab", } m["bnt-glb"] = { "Great Lakes Bantu", 5599420, "bnt-bne", } m["bnt-haj"] = { "Haya-Jita", 25502360, "bnt-glb", } m["bnt-kak"] = { "Kako", nil, "bnt-pob", } m["bnt-kav"] = { "Kavango", 116544179, "bnt-ksb", } m["bnt-kbi"] = { "Komo-Bira", 6428591, "bnt-boa", } m["bnt-kel"] = { "Kele", 1738162, "bnt-kts", aliases = {"Sheke"}, } m["bnt-kil"] = { "Kilombero", 6408121, "bnt", } m["bnt-kka"] = { "Kikuyu-Kamba", 16114410, "bnt-bne", aliases = {"Thagiicu"}, } m["bnt-kmb"] = { "Kimbundu", 16947687, "bnt", } m["bnt-kng"] = { "Kongo", 6429214, "bnt", } m["bnt-kpw"] = { "Kpwe", 36428, "bnt-saw", } m["bnt-ksb"] = { "Kavango-Southwest Bantu", 6379098, "bnt", } m["bnt-kts"] = { "Kele-Tsogo", 6385577, "bnt", } m["bnt-lbn"] = { "Luban", 4536504, "bnt", } m["bnt-leb"] = { "Lebonya", 6511395, "bnt", } m["bnt-lgb"] = { "Lega-Binja", 6517694, "bnt", } m["bnt-lok"] = { "Logooli-Kuria", nil, "bnt-glb", } m["bnt-lub"] = { "Luba", nil, "bnt-lbn", } m["bnt-lun"] = { "Lunda", 6704091, "bnt", } m["bnt-mak"] = { "Makua", 6740431, "bnt-bso", aliases = {"Makhuwa"}, } m["bnt-mbb"] = { "Mboshi-Buja", 6799764, "bnt", } m["bnt-mbe"] = { "Mbole-Enya", 6799728, "bnt", } m["bnt-mbi"] = { "Mbinga", nil, "bnt-rur", } m["bnt-mbo"] = { "Mboshi", 6799763, "bnt-mbb", } m["bnt-mbt"] = { "Mbete", 1346910, "bnt-tmb", aliases = {"Mbere"}, } m["bnt-mby"] = { "Mbeya", nil, "bnt-ruk", } m["bnt-mij"] = { "Mijikenda", 6845474, "bnt-sab", } m["bnt-mka"] = { "Makaa", nil, "bnt-ndb", } m["bnt-mne"] = { "Manenguba", 31147471, "bnt", aliases = {"Mbo", "Ngoe"}, } m["bnt-mnj"] = { "Makaa-Njem", 1603899, "bnt-pob", } m["bnt-mon"] = { "Mongo", nil, "bnt-bnm", } m["bnt-mra"] = { "Mbugwe-Rangi", 6799795, "bnt", } m["bnt-msl"] = { "Masaba-Luhya", 12636428, "bnt-glb", } m["bnt-mwi"] = { "Mwika", nil, "bnt-ruk", } m["bnt-ncb"] = { "Northeast Coast Bantu", 7057848, "bnt-bne", } m["bnt-ndb"] = { "Ndzem-Bomwali", nil, "bnt-mnj", } m["bnt-ngn"] = { "Ngondi-Ngiri", 7022532, "bnt-mbb", } m["bnt-ngu"] = { "Nguni", 961559, "bnt-bso", aliases = {"Ngoni"}, } m["bnt-nya"] = { "Nyali", 7070832, "bnt-leb", } m["bnt-nyb"] = { "Nyanga-Buyi", 7070882, "bnt", } m["bnt-nyg"] = { "Nyoro-Ganda", 12638666, "bnt-glb", } m["bnt-nys"] = { "Nyasa", 7070921, "bnt", } m["bnt-nze"] = { "Nzebi", 1755498, "bnt-tmb", aliases = {"Njebi"}, } m["bnt-ova"] = { "Ovambo", 36489, "bnt-swb", aliases = {"Oshivambo", "Oshiwambo", "Owambo"}, } m["bnt-par"] = { "Pare", nil, "bnt-ncb", } m["bnt-pen"] = { "Pende", 7162373, "bnt", } m["bnt-pob"] = { "Pomo-Bomwali", nil, "bnt", } m["bnt-ruk"] = { "Rukwa", 7378902, "bnt", } m["bnt-run"] = { "Rungwe", nil, "bnt-ruk", } m["bnt-rur"] = { "Rufiji-Ruvuma", 7377947, "bnt", } m["bnt-ruv"] = { "Ruvu", nil, "bnt-ncb", } m["bnt-rvm"] = { "Ruvuma", nil, "bnt-rur", } m["bnt-sab"] = { "Sabaki", 2209395, "bnt-ncb", } m["bnt-saw"] = { "Sawabantu", 532003, "bnt", } m["bnt-sbi"] = { "Sabi", 7396071, "bnt", } m["bnt-seu"] = { "Seuta", nil, "bnt-ncb", } m["bnt-shh"] = { "Shi-Havu", nil, "bnt-glb", } m["bnt-sho"] = { "Shona", 2904660, "bnt", } m["bnt-sir"] = { "Sira", 1436372, "bnt", aliases = {"Shira-Punu"}, } m["bnt-ske"] = { "Soko-Kele", nil, "bnt-bte", } m["bnt-sna"] = { "Sena", nil, "bnt-nys", } m["bnt-sts"] = { "Sotho-Tswana", 2038386, "bnt-bso", } m["bnt-swb"] = { "Southwest Bantu", 116543539, "bnt-ksb", } m["bnt-swh"] = { "Swahili", nil, "bnt-sab", } m["bnt-tek"] = { "Teke", 36528, "bnt-tmb", } m["bnt-tet"] = { "Tetela", 7706059, "bnt-bte", } m["bnt-tkc"] = { "Central Teke", 36473, "bnt-tek", } m["bnt-tkm"] = { "Takama", nil, "bnt-bne", } m["bnt-tmb"] = { "Teke-Mbede", 7695332, "bnt", aliases = {"Teke-Mbere"}, } m["bnt-tso"] = { "Tsogo", 2458420, otherNames = {"Okani"}, --appears to be an alias in Glottolog "bnt-kts", } m["bnt-tsr"] = { "Tswa-Ronga", 12643962, "bnt-bso", } m["bnt-yak"] = { "Yaka", 8047027, "bnt", } m["bnt-yko"] = { "Yasa-Kombe", nil, "bnt-saw", } m["bnt-zbi"] = { "Zamba-Binza", nil, "bnt-bnm", } m["btk"] = { "Batak", 1998595, "poz-nws", } --[=[ Exceptional language and family codes for Central American Indian languages may use the prefix "cai-", though "cai" is no longer itself a family code. ]=]-- --[=[ Exceptional language and family codes for Caucasian languages can use the prefix "cau-", though "cau" is no longer itself a family code. ]=]-- m["cau-abz"] = { "Abkhaz-Abaza", 4663617, "cau-nwc", otherNames = {"Abkhaz-Tapanta"}, aliases = {"Abazgi"}, } m["cau-and"] = { "Andian", 492152, "cau-ava", aliases = {"Andic"}, } m["cau-ava"] = { "Avaro-Andian", 4055404, "cau-nec", aliases = {"Avar-Andian", "Avar-Andi", "Avar-Andic"}, } m["cau-cir"] = { "Circassian", 858543, "cau-nwc", aliases = {"Cherkess"}, } m["cau-drg"] = { "Dargwa", 5222637, "cau-nec", otherNames = {"Dargin"}, } m["cau-esm"] = { "Eastern Samur", nil, "cau-sam", } m["cau-ets"] = { "East Tsezian", 121437666, "cau-tsz", aliases = {"East Tsezic", "East Didoic"}, } m["cau-lzg"] = { "Lezghian", 2144370, "cau-nec", aliases = {"Lezgi", "Lezgian", "Lezgic"}, } m["cau-nkh"] = { "Nakh", 24441, "cau-nec", aliases = {"North-Central Caucasian"}, } m["cau-nec"] = { "Northeast Caucasian", 27387, aliases = {"Dagestanian", "Nakho-Dagestanian", "Caspian"}, } m["cau-nwc"] = { "Northwest Caucasian", 33852, aliases = {"Abkhazo-Adyghean", "Abkhaz-Adyghe", "Pontic"}, } m["cau-sam"] = { "Samur", 15229151, "cau-lzg", } m["cau-ssm"] = { "Southern Samur", nil, "cau-sam", } m["cau-tsz"] = { "Tsezian", 1651530, "cau-nec", aliases = {"Tsezic", "Didoic"}, } m["cau-vay"] = { "Vainakh", 4102486, "cau-nkh", aliases = {"Veinakh", "Vaynakh"}, } m["cau-wsm"] = { "Western Samur", nil, "cau-sam", } m["cau-wts"] = { "West Tsezian", 121437697, "cau-tsz", aliases = {"West Tsezic", "West Didoic"}, } m["cba"] = { "Chibchan", 520478, "qfa-mch", -- or none if Macro-Chibchan is considered undemonstrated } m["ccs"] = { "Kartvelian", 34030, aliases = {"South Caucasian"}, } m["ccs-gzn"] = { "Georgian-Zan", 34030, "ccs", aliases = {"Karto-Zan"}, } m["ccs-zan"] = { "Zan", 2606912, "ccs-gzn", aliases = {"Zanuri", "Colchian"}, } m["cdc"] = { "Chadic", 33184, "afa", } m["cdc-cbm"] = { "Central Chadic", 2251547, "cdc", aliases = {"Biu-Mandara"}, } m["cdc-est"] = { "East Chadic", 2276221, "cdc", } m["cdc-mas"] = { "Masa", 2136092, "cdc", } m["cdc-wst"] = { "West Chadic", 2447774, "cdc", } m["cdd"] = { "Caddoan", 1025090, } m["cel"] = { "Celtic", 25293, "ine", } m["cel-bry"] = { "Brythonic", 156877, "cel-ins", aliases = {"Brittonic"}, } m["cel-brs"] = { "Southwestern Brythonic", 2612853, "cel-bry", aliases = {"Southwestern Brittonic"}, } m["cel-brw"] = { "Western Brythonic", 593069, "cel-bry", aliases = {"Western Brittonic"}, } m["cel-gae"] = { "Goidelic", 56433, "cel-ins", aliases = {"Gaelic"}, protoLanguage = "pgl", } m["cel-his"] = { "Hispano-Celtic", 4204136, "cel", } m["cel-ins"] = { "Insular Celtic", 214506, "cel", } m["chi"] = { "Chimakuan", 1073088, } m["chm"] = { "Mari", 973685, "urj", } m["cmc"] = { "Chamic", 2997506, "poz-mcm", } m["crp"] = { "creole or pidgin", 19682167, "qfa-cnt", } m["csu"] = { "Central Sudanic", 190822, "ssa", } m["csu-bba"] = { "Bongo-Bagirmi", 3505042, "csu", } m["csu-bbk"] = { "Bongo-Baka", 4941917, "csu-bba", } m["csu-bgr"] = { "Bagirmi", 4841948, "csu-bba", aliases = {"Bagirmic"}, } m["csu-bkr"] = { "Birri-Kresh", nil, "csu", } m["csu-ecs"] = { "Eastern Central Sudanic", 16911698, "csu", aliases = {"East Central Sudanic", "Central Sudanic East", "Lendu-Mangbetu"}, } m["csu-kab"] = { "Kaba", 6343715, "csu-bba", } m["csu-lnd"] = { "Lendu", 6522357, "csu-ecs", aliases = {"Lenduic"}, } m["csu-maa"] = { "Mangbetu", 6748874, "csu-ecs", aliases = {"Mangbetu-Asoa", "Mangbetu-Asua"}, } m["csu-mle"] = { "Mangbutu-Lese", 17009406, "csu-ecs", aliases = {"Mangbutu-Efe", "Mangbutu", "Membi-Mangbutu-Efe"}, } m["csu-mma"] = { "Moru-Madi", 6915156, "csu-ecs", } m["csu-sar"] = { "Sara", 2036691, "csu-bba", } m["csu-val"] = { "Vale", 7909520, "csu-bba", } m["cus"] = { "Cushitic", 33248, "afa", } m["cus-cen"] = { "Central Cushitic", 56569, "cus", } m["cus-eas"] = { "East Cushitic", 56568, "cus", } m["cus-hec"] = { "Highland East Cushitic", 56524, "cus-eas", } m["cus-som"] = { "Somaloid", 56774, "cus-eas", aliases = {"Sam", "Macro-Somali"}, } m["cus-sou"] = { "South Cushitic", 56525, "cus", } m["day"] = { "Land Dayak", 2760613, "poz", } m["del"] = { "Lenape", 2665761, "alg-eas", aliases = {"Delaware"}, } m["den"] = { "Slavey", 13272, "ath-nor", aliases = {"Slave", "Slavé"}, } m["dmn"] = { "Mande", 33681, "nic", } m["dmn-bbu"] = { "Bisa-Busa", 12627956, "dmn-mde", } m["dmn-emn"] = { "East Manding", nil, "dmn-man", } m["dmn-jje"] = { "Jogo-Jeri", nil, "dmn-mjo", } m["dmn-man"] = { "Manding", 35772, "dmn-mmo", } m["dmn-mda"] = { "Mano-Dan", nil, "dmn-mse", } m["dmn-mdc"] = { "Central Mande", 5972907, "dmn-mdw", } m["dmn-mde"] = { "Eastern Mande", 12633080, "dmn", } m["dmn-mdw"] = { "Western Mande", 16113831, "dmn", } m["dmn-mjo"] = { "Manding-Jogo", 12636153, "dmn-mdc", } m["dmn-mmo"] = { "Manding-Mokole", nil, "dmn-mva", } m["dmn-mnk"] = { "Maninka", 36186, "dmn-emn", } m["dmn-mnw"] = { "Northwestern Mande", 5972910, "dmn-mdw", } m["dmn-mok"] = { "Mokole", 16935447, "dmn-mmo", } m["dmn-mse"] = { "Southeastern Mande", 5972912, "dmn-mde", } m["dmn-msw"] = { "Southwestern Mande", 12633904, "dmn-mdw", } m["dmn-mva"] = { "Manding-Vai", nil, "dmn-mjo", } m["dmn-nbe"] = { "Nwa-Beng", nil, "dmn-mse", } m["dmn-sam"] = { "Samo", 36327, "dmn-bbu", aliases = {"Samuic"}, } m["dmn-smg"] = { "Samogo", 7410000, "dmn-mnw", aliases = {"Duun-Seenku"}, } m["dmn-snb"] = { "Soninke-Bobo", 16111680, "dmn-mnw", } m["dmn-sya"] = { "Susu-Yalunka", nil, "dmn-mdc", } m["dmn-vak"] = { "Vai-Kono", nil, "dmn-mva", } m["dmn-wmn"] = { "West Manding", nil, "dmn-man", } m["dra"] = { "Dravidian", 33311, } m["dra-cen"] = { "Central Dravidian", 12628823, "dra", } m["dra-gki"] = { "Gondi-Kui", 12631610, "dra-sdt", } m["dra-gon"] = { "Gondi", 55639812, "dra-gki", } m["dra-imd"] = { "Irula-Muduga", nil, "dra-tkn", } m["dra-kan"] = { "Kannadoid", 6363888, "dra-tkn", protoLanguage = "dra-okn", } m["dra-kki"] = { "Konda-Kui", nil, "dra-gki", } m["dra-kml"] = { "Kurukh-Malto", 68002822, "dra-nor", } m["dra-knk"] = { "Kolami-Naiki", 10547037, "dra-cen", } m["dra-kod"] = { "Kodagu", 67983106, "dra-tkd", } m["dra-kor"] = { "Koraga", 33394, "dra-tlk", } m["dra-mal"] = { "Malayalamoid", 6741581, "dra-tml", } m["dra-mdy"] = { "Madiya", 27602, "dra-gon", } m["dra-mlo"] = { "Malto", nil, "dra-kml", } m["dra-mur"] = { "Muria", 6938499, "dra-gon", } m["dra-nor"] = { "North Dravidian", 16110967, "dra", } m["dra-pgd"] = { "Parji-Gadaba", 10620428, "dra-cen", } m["dra-sdo"] = { "South Dravidian I", 16112843, -- Wikipedia's "South Dravidian" is South Dravidian I in this scheme. "dra-sou", aliases = {"South Dravidian"}, -- This is why I and II are used. } m["dra-sdt"] = { "South Dravidian II", 12633975, "dra-sou", aliases = {"South-Central Dravidian"}, } m["dra-sou"] = { "South Dravidian", 128886618, "dra", aliases = {"Southern Dravidian"}, } m["dra-tam"] = { "Tamiloid", 7681417, "dra-tml", protoLanguage = "oty", } m["dra-tel"] = { "Teluguic", nil, "dra-sdt", protoLanguage = "dra-ote", } m["dra-tkd"] = { "Tamil-Kodagu", 25494510, "dra-tkn", } m["dra-tkn"] = { "Tamil-Kannada", 6478506, "dra-sdo", } m["dra-tkt"] = { "Toda-Kota", 67983857, "dra-tkd", } m["dra-tlk"] = { "Tulu-Koraga", nil, "dra-sdo", } m["dra-tml"] = { "Tamil-Malayalam", 10690507, "dra-tkd", } m["egx"] = { "Egyptian", 50868, "afa", protoLanguage = "egy", } m["ero"] = { "Horpa", 56854, "sit-wgy", } m["esx"] = { "Eskimo-Aleut", 25946, } m["esx-esk"] = { "Eskimo", 25946, "esx", } m["esx-inu"] = { "Inuit", 27796, "esx-esk", } m["euq"] = { "Vasconic", 4669240, } m["gba"] = { "Gbaya", 3099986, "alv-sav", } m["gba-eas"] = { "Eastern Gbaya", nil, "gba", } m["gba-sou"] = { "Southern Gbaya", nil, "gba", } m["gba-wes"] = { "Western Gbaya", nil, "gba", } m["gem"] = { "Germanic", 21200, "ine", } m["gio"] = { "Gelao", 56401, "qfa-kra", } m["gme"] = { "East Germanic", 108662, "gem", } m["gmq"] = { "North Germanic", 106085, "gem", } m["gmq-eas"] = { "East Scandinavian", 3090263, "gmq", protoLanguage = "non-oen", } m["gmq-ins"] = { "Insular Scandinavian", nil, "gmq-wes", } m["gmq-wes"] = { "West Scandinavian", 1792570, "gmq", protoLanguage = "non-own", } m["gmw"] = { "West Germanic", 26721, "gem", } m["gmw-afr"] = { "Anglo-Frisian", 5329170, "gmw-nsg", } m["gmw-ang"] = { "Anglic", 1346342, "gmw-afr", protoLanguage = "ang", } m["gmw-fri"] = { "Frisian", 25325, "gmw-afr", protoLanguage = "ofs", } m["gmw-frk"] = { "Low Franconian", 153050, "gmw", protoLanguage = "frk", } m["gmw-hgm"] = { "High German", 52040, "gmw", protoLanguage = "goh", } m["gmw-ian"] = { "Irish Anglo-Norman", 120719384, "gmw-ang", protoLanguage = "enm", } m["gmw-lgm"] = { "Low German", 25433, "gmw-nsg", protoLanguage = "osx", } m["gmw-nsg"] = { "North Sea Germanic", 30134, "gmw", aliases = {"Ingvaeonic"}, } m["grk"] = { "Hellenic", 2042538, "ine", aliases = {"Greek"}, } m["him"] = { "Western Pahari", 10939493, "inc-pah", aliases = {"Himachali"}, } m["hmn"] = { "Hmong", 3307894, "hmx", } m["hmx"] = { "Hmong-Mien", 33322, aliases = {"Miao-Yao"}, } m["hmx-mie"] = { "Mien", 7992695, "hmx", } m["hok"] = { "Hokan", 33406, } m["hyx"] = { "Armenian", 8785, "ine", } m["iir"] = { "Indo-Iranian", 33514, "ine", } m["iir-nur"] = { "Nuristani", 161804, "iir", } m["nur-nor"] = { "Northern Nuristani", nil, "iir-nur", } m["nur-sou"] = { "Southern Nuristani", nil, "iir-nur", } m["ijo"] = { "Ijoid", 1325759, "nic", otherNames = {"Ijaw"}, -- Ijaw may be a subfamily } m["inc"] = { "Indo-Aryan", 33577, "iir", aliases = {"Indic"}, } m["inc-bas"] = { "Bengali-Assamese", 4179137, "inc-eas", aliases = {"Assamese-Bengali", "Gauda-Kamarupa"}, } m["inc-bhi"] = { "Bhil", 4901727, "inc-cen", } m["inc-bih"] = { "Bihari", 135305, "inc-eas", } m["inc-cen"] = { "Central Indo-Aryan", 10979187, "inc", protoLanguage = "inc-asa", } m["inc-chi"] = { "Chitrali", 11732797, "inc-dar", } m["inc-dar"] = { "Dardic", 161101, "inc", protoLanguage = "inc-ash", } m["inc-dre"] = { "Eastern Dardic", nil, "inc-dar", } m["inc-eas"] = { "Eastern Indo-Aryan", 12593391, "inc", protoLanguage = "inc-aav", } m["inc-hal"] = { "Halbic", 16910593, "inc-eas", aliases = {"Halbi"}, } m["inc-hie"] = { "Eastern Hindi", 4126648, "inc-cen", aliases = {"Purabiyā"}, protoLanguage = "inc-apa", } m["inc-hiw"] = { "Western Hindi", 12600937, "inc-cen", protoLanguage = "inc-ohi", } m["inc-hnd"] = { "Hindustani", 11051, "inc-hiw", aliases = {"Hindi-Urdu"}, protoLanguage = "hi-mid", } m["inc-ins"] = { "Insular Indo-Aryan", 12179302, "inc", protoLanguage = "inc-apa", } m["inc-kas"] = { "Kashmiric", nil, "inc-dre", aliases = {"Kashmiri"}, } m["inc-koh"] = { "Kohistani", 13018610, "inc-dre", } m["inc-krd"] = { "KRDS lects", 6356154, "inc-eas", aliases = {"Kamta, Rajbanshi, Deshi and Surjapuri", "KRNB lects", "Kamta, Rajbanshi and Northern Deshi Bangla"}, } m["inc-kun"] = { "Kunar", nil, "inc-dar", } m["inc-mid"] = { "Middle Indo-Aryan", 3236316, "inc", aliases = {"Middle Indic"}, } m["inc-nwe"] = { "Northwestern Indo-Aryan", 16111018, "inc", protoLanguage = "pra-pai", } m["inc-nor"] = { "Northern Indo-Aryan", 946077, "inc", protoLanguage = "inc-aka", } m["inc-old"] = { "Old Indo-Aryan", 118976896, "inc", aliases = {"Old Indic"}, } m["inc-pah"] = { "Pahari", 946077, "inc-nor", aliases = {"Pahadi"}, protoLanguage = "inc-aka", } m["inc-pan"] = { "Punjabic", 2656685, "inc-nwe", aliases = {"Greater Punjabic"}, protoLanguage = "inc-ata", } m["inc-pas"] = { "Pashayi", 36670, "inc-dar", aliases = {"Pashai"}, } m["inc-rom"] = { "Romani", 13201, "inc-wes", aliases = {"Romany", "Gypsy", "Gipsy"}, } m["inc-shn"] = { "Shinaic", 12646125, "inc-dre", } m["inc-snd"] = { "Sindhic", 7522212, "inc-nwe", protoLanguage = "inc-avr", } m["inc-sou"] = { "Southern Indo-Aryan", 10856062, "inc", protoLanguage = "inc-ama", } m["inc-tha"] = { "Tharu", 34035, "inc-eas", } m["inc-wes"] = { "Western Indo-Aryan", nil, "inc", protoLanguage = "inc-agu", } m["ine"] = { "Indo-European", 19860, aliases = {"Indo-Germanic"}, } m["ine-ana"] = { "Anatolian", 147085, "ine", } m["ine-bsl"] = { "Balto-Slavic", 147356, "ine", } m["ine-toc"] = { "Tocharian", 37029, "ine", aliases = {"Tokharian"}, } m["ira"] = { "Iranian", 33527, "iir", } m["ira-csp"] = { "Caspian", 5049123, "ira-mpr", } m["ira-cen"] = { "Central Iranian", nil, "ira", } m["ira-kms"] = { "Komisenian", nil, "ira-mpr", aliases = {"Semnani"}, } m["ine-luw"] = { "Luwic", 115748615, "ine-ana", aliases = {"Luvic"}, } m["ira-mid"] = { "Middle Iranian", 6841465, "ira", } m["ira-mny"] = { "Munji-Yidgha", nil, "ira-sym", aliases = {"Yidgha-Munji"}, } m["ira-msh"] = { "Mazanderani-Shahmirzadi", nil, "ira-csp", } m["ira-nei"] = { "Northeastern Iranian", 10775567, "ira", } m["ira-nwi"] = { "Northwestern Iranian", 390576, "ira-wes", } m["ira-old"] = { "Old Iranian", 23301845, "ira", } m["ira-orp"] = { "Ormuri-Parachi", nil, "ira-sei", } m["ira-pat"] = { "Pathan", nil, "ira-sei", } m["ira-sbc"] = { "Sogdo-Bactrian", nil, "ira-nei", } m["ira-mpr"] = { "Medo-Parthian", nil, "ira-nwi", aliases = {"Partho-Median"}, } m["ira-sgi"] = { "Sanglechi-Ishkashimi", 18711232, "ira-sei", } m["ira-shr"] = { "Shughni-Roshani", 11732824, "ira-shy", } m["ira-shy"] = { "Shughni-Yazghulami", nil, "ira-sym", } m["ira-sgc"] = { "Sogdic", nil, "ira-sbc", aliases = {"Sogdian"}, } m["ira-sei"] = { "Southeastern Iranian", 3833002, "ira", } m["ira-swi"] = { "Southwestern Iranian", 390424, "ira-wes", } m["ira-sym"] = { "Shughni-Yazghulami-Munji", nil, "ira-sei", } m["ira-wes"] = { "Western Iranian", 129850, "ira", } m["ira-zgr"] = { "Zaza-Gorani", 167854, "ira-mpr", aliases = {"Zaza-Gurani", "Gorani-Zaza"}, } m["iro"] = { "Iroquoian", 33623, } m["iro-nor"] = { "North Iroquoian", nil, "iro", } m["itc"] = { "Italic", 131848, "ine", } m["itc-laf"] = { "Latino-Faliscan", 33478, "itc", aliases = {"Latinian"}, } m["itc-sbl"] = { "Osco-Umbrian", 515194, "itc", aliases = {"Sabellic", "Sabellian"}, } m["jpx"] = { "Japonic", 33612, aliases = {"Japanese", "Japanese-Ryukyuan"}, } m["jpx-nry"] = { "Northern Ryukyuan", 20862796, "jpx-ryu", } m["jpx-ryu"] = { "Ryukyuan", 56393, "jpx", } m["jpx-sry"] = { "Southern Ryukyuan", 18392243, "jpx-ryu", } m["kar"] = { "Karen", 1364815, "sit", } m["kca"] = { "Khanty", 33563, "urj-ugr", aliases = {"Khantyic", "Khantic"}, } --[=[ Exceptional language and family codes for Khoisan and Kordofanian languages can use the prefix "khi-" and "kdo-" respectively, though they are no longer family codes themselves. ]=]-- m["khi-kal"] = { "Kalahari Khoe", nil, "khi-kho", } m["khi-khk"] = { "Khoekhoe", nil, "khi-kho", } m["khi-kkw"] = { "Khoe-Kwadi", 60785084, aliases = {"Kwadi-Khoe"}, } m["khi-kho"] = { "Khoe", 2736449, "khi-kkw", aliases = {"Central Khoisan"}, } m["khi-kxa"] = { "Kx'a", 6450587, aliases = {"Kxa", "Ju-ǂHoan"}, } m["khi-tuu"] = { "Tuu", 631046, aliases = {"Kwi", "Taa-Kwi", "Southern Khoisan", "Taa-ǃKwi", "Taa-ǃUi", "ǃUi-Taa"}, } m["kro"] = { "Kru", 33535, "nic-vco", } m["kro-aiz"] = { "Aizi", 4699431, "kro", } m["kro-bet"] = { "Bété", 32956, "kro-ekr", } m["kro-did"] = { "Dida", 32685, "kro-ekr", } m["kro-ekr"] = { "Eastern Kru", 5972899, "kro", } m["kro-grb"] = { "Grebo", 5601537, "kro-wkr", } m["kro-wee"] = { "Wee", nil, "kro-wkr", } m["kro-wkr"] = { "Western Kru", 5972897, "kro", } m["ku"] = { "Kurdish", 36368, "ira-nwi", } m["map"] = { "Austronesian", 49228, } m["map-ata"] = { "Atayalic", 716610, "map", } m["mjg"] = { "Monguor", 34214, "xgn-shr", } m["mkh"] = { "Mon-Khmer", 33199, "aav", } m["mkh-asl"] = { "Aslian", 3111082, "mkh", } m["mkh-ban"] = { "Bahnaric", 56309, "mkh", } m["mkh-kat"] = { "Katuic", 56697, "mkh", } m["mkh-khm"] = { "Khmuic", 1323245, "mkh", } m["mkh-kmr"] = { "Khmeric", nil, "mkh", } m["mkh-mnc"] = { "Monic", 3217497, "mkh", } m["mkh-mng"] = { "Mangic", 3509556, "mkh", } m["mkh-nbn"] = { "North Bahnaric", 56309, "mkh-ban", } m["mkh-pal"] = { "Palaungic", 2391173, "mkh", } m["mkh-pea"] = { "Pearic", 3073022, "mkh", } m["mkh-pkn"] = { "Pakanic", nil, "mkh-mng", } m["mkh-vie"] = { "Vietic", 2355546, "mkh", } m["mno"] = { "Manobo", 3217483, "phi", } m["mns"] = { "Mansi", 33759, "urj-ugr", aliases = {"Mansic"}, } m["mun"] = { "Munda", 33892, "aav", } m["myn"] = { "Mayan", 33738, } --[=[ Exceptional language and family codes for North American Indian languages can use the prefix "nai-", though "nai" is no longer itself a family code. ]=]-- m["nai-cat"] = { "Catawban", 3446638, "nai-sca", } m["nai-chu"] = { "Chumashan", 1288420, } m["nai-ckn"] = { "Chinookan", 610586, } m["nai-coo"] = { "Coosan", 940278, } m["nai-jcq"] = { "Jicaquean", 12179308, "hok" } m["nai-ker"] = { "Keresan", 35878, } m["nai-klp"] = { "Kalapuyan", 1569040, } m["nai-kta"] = { "Kiowa-Tanoan", 386288, } m["nai-len"] = { "Lencan", 36189, aliases = {"Lenca"}, } m["nai-mdu"] = { "Maiduan", 33502, } m["nai-miz"] = { "Mixe-Zoquean", 954016, aliases = {"Mixe-Zoque"}, } m["nai-min"] = { "Misumalpan", 281693, "qfa-mch", aliases = {"Misuluan", "Misumalpa"}, } m["nai-mus"] = { "Muskogean", 902978, aliases = {"Muskhogean"}, } m["nai-pak"] = { "Pakawan", 65085487, "hok", } m["nai-pal"] = { "Palaihnihan", 1288332, } m["nai-plp"] = { "Plateau Penutian", 2307476, } m["nai-pom"] = { "Pomoan", 2618420, "hok", aliases = {"Pomo", "Kulanapan"}, } m["nai-sca"] = { "Siouan-Catawban", 34181, } m["nai-shp"] = { "Sahaptian", 114782, "nai-plp", } m["nai-shs"] = { "Shastan", 2991735, "hok", } m["nai-tot"] = { "Totozoquean", 7828419, } m["nai-ttn"] = { "Totonacan", 34039, aliases = {"Totonac-Tepehua", "Totonacan-Tepehuan"}, varieties = {"Totonac"}, } m["nai-tqn"] = { "Tequistlatecan", 1568317, "hok", aliases = {"Tequistlatec", "Chontal", "Chontalan", "Oaxacan Chontal", "Chontal of Oaxaca"}, } m["nai-tsi"] = { "Tsimshianic", 34134, } m["nai-utn"] = { "Utian", 13371763, "nai-you", aliases = {"Miwok-Costanoan", "Mutsun"}, } m["nai-wtq"] = { "Wintuan", 1294259, aliases = {"Wintun"}, } m["nai-xin"] = { "Xincan", 1546494, aliases = {"Xinca"}, } m["nai-ykn"] = { "Yukian", 2406722, aliases = {"Yuki-Wappo"}, } m["nai-you"] = { "Yok-Utian", 2886186, } m["nai-yuc"] = { "Yuman-Cochimí", 579137, } m["ngf"] = { "Trans-New Guinea", 34018, } m["ngf-fin"] = { "Finisterre", 5450373, "ngf", } m["ngf-mad"] = { "Madang", 11217556, "ngf", } m["ngf-okk"] = { "Ok", 7081687, "ngf", } m["ngf-sbh"] = { "South Bird's Head", 7566330, "ngf", } m["nic"] = { "Niger-Congo", 33838, aliases = {"Niger-Kordofanian"}, } m["nic-alu"] = { "Alumic", 4737355, "nic-plt", } m["nic-bas"] = { "Basa", 4866154, "nic-knj", } m["nic-bbe"] = { "Eastern Beboid", nil, "nic-beb", } m["nic-bco"] = { "Benue-Congo", 33253, "nic-vco", } m["nic-bcr"] = { "Bantoid-Cross", 806983, "nic-bco", } m["nic-bdn"] = { "Northern Bantoid", nil, "nic-bod", aliases = {"North Bantoid"}, } m["nic-bds"] = { "Southern Bantoid", 3183152, "nic-bod", aliases = {"Wide Bantu", "Bin"}, } m["nic-beb"] = { "Beboid", 813549, "nic-bds", } m["nic-ben"] = { "Bendi", 4887065, "nic-bcr", } m["nic-beo"] = { "Beromic", 4894642, "nic-plt", } m["nic-bod"] = { "Bantoid", 806992, "nic-bcr", } m["nic-buk"] = { "Buli-Koma", nil, "nic-ovo", } m["nic-bwa"] = { "Bwa", 12628562, "nic-gur", otherNames = {"Bwamu", "Bomu"}, } m["nic-cde"] = { "Central Delta", 3813191, "nic-cri", } m["nic-cri"] = { "Cross River", 1141096, "nic-bcr", } m["nic-dag"] = { "Dagbani", nil, "nic-wov", } m["nic-dak"] = { "Dakoid", 1157745, "nic-bdn", } m["nic-dge"] = { "Escarpment Dogon", 5397128, "qfa-dgn", } m["nic-dgw"] = { "West Dogon", nil, "qfa-dgn", } m["nic-eko"] = { "Ekoid", 1323395, "nic-bds", } m["nic-eov"] = { "Eastern Oti-Volta", nil, "nic-ovo", aliases = {"Samba"}, } m["nic-fru"] = { "Furu", 5509783, "nic-bds", } m["nic-gne"] = { "Eastern Gurunsi", 12633072, "nic-gns", aliases = {"Eastern Grũsi"}, } m["nic-gnn"] = { "Northern Gurunsi", nil, "nic-gns", aliases = {"Northern Grũsi"}, } m["nic-gnw"] = { "Western Gurunsi", nil, "nic-gns", aliases = {"Western Grũsi"}, } m["nic-gns"] = { "Gurunsi", 721007, "nic-gur", aliases = {"Grũsi"}, } m["nic-gre"] = { "Eastern Grassfields", 5330160, "nic-grf", } m["nic-grf"] = { "Grassfields", 750932, "nic-bds", aliases = {"Grassfields Bantu", "Wide Grassfields"}, } m["nic-grm"] = { "Gurma", 30587833, "nic-ovo", } m["nic-grs"] = { "Southwest Grassfields", 7571285, "nic-grf", } m["nic-gur"] = { "Gur", 33536, "alv-sav", aliases = {"Voltaic"}, } m["nic-ief"] = { "Ibibio-Efik", 2743643, "nic-lcr", } m["nic-jer"] = { "Jera", nil, "nic-kne", } m["nic-jkn"] = { "Jukunoid", 1711622, "nic-pla", } m["nic-jrn"] = { "Jarawan", 1683430, "nic-mba", } m["nic-jrw"] = { "Jarawa", 35423, "nic-jrn", } m["nic-kam"] = { "Kambari", 6356294, "nic-knj", } m["nic-ktl"] = { "Katloid", nil, "nic", } m["nic-kau"] = { "Kauru", nil, "nic-kne", } m["nic-kmk"] = { "Kamuku", 6359821, "nic-knj", } m["nic-kne"] = { "East Kainji", 5328687, "nic-knj", } m["nic-knj"] = { "Kainji", 681495, "nic-pla", } m["nic-knn"] = { "Northwest Kainji", 7060098, "nic-knj", } m["nic-ktl"] = { "Katloid", 6377681, "nic", aliases = {"Katla", "Katla-Tima"}, } m["nic-lcr"] = { "Lower Cross River", 3813193, "nic-cri", } m["nic-mam"] = { "Mamfe", 2005898, "nic-bds", aliases = {"Nyang"}, } m["nic-mba"] = { "Mbam", 687826, "nic-bds", } m["nic-mbc"] = { "Mba", 6799561, "nic-ubg", } m["nic-mbw"] = { "West Mbam", nil, "nic-mba", } m["nic-mmb"] = { "Mambiloid", 1888151, otherNames = {"North Bantoid"}, -- per Wikipedia, North Bantoid is the parent family "nic-bdn", } m["nic-mom"] = { "Momo", 6897393, "nic-grf", } m["nic-mre"] = { "Moré", nil, "nic-wov", } m["nic-ngd"] = { "Ngbandi", 36439, "nic-ubg", } m["nic-nge"] = { "Ngemba", 7022271, "nic-gre", } m["nic-ngk"] = { "Ngbaka", 3217499, "nic-ubg", } m["nic-nin"] = { "Ninzic", 7039282, "nic-plt", } m["nic-nka"] = { "Nkambe", 7042520, "nic-gre", } m["nic-nkb"] = { "Baka", nil, "nic-nkw", } m["nic-nke"] = { "Eastern Ngbaka", nil, "nic-ngk", } m["nic-nkg"] = { "Gbanziri", nil, "nic-nkw", } m["nic-nkk"] = { "Kpala", nil, "nic-nkw", } m["nic-nkm"] = { "Mbaka", nil, "nic-nkw", } m["nic-nkw"] = { "Western Ngbaka", nil, "nic-ngk", } m["nic-npd"] = { "North Plateau Dogon", nil, "qfa-dgn", } m["nic-nun"] = { "Nun", 13654297, "nic-gre", } m["nic-nwa"] = { "Nanga-Walo", nil, "qfa-dgn", } m["nic-ogo"] = { "Ogoni", 2350726, "nic-cri", aliases = {"Ogonoid"}, } m["nic-ovo"] = { "Oti-Volta", 1157178, "nic-gur", } m["nic-pla"] = { "Platoid", 453244, "nic-bco", aliases = {"Central Nigerian"}, } m["nic-plc"] = { "Central Plateau", 5061668, "nic-plt", } m["nic-pld"] = { "Plains Dogon", nil, "qfa-dgn", } m["nic-ple"] = { "East Plateau", 5329154, "nic-plt", } m["nic-pls"] = { "South Plateau", 7568236, "nic-plt", aliases = {"Jilic-Eggonic"}, } m["nic-plt"] = { "Plateau", 1267471, "nic-pla", } m["nic-ras"] = { "Rashad", 3401986, "nic", } m["nic-rnc"] = { "Central Ring", nil, "nic-rng", } m["nic-rng"] = { "Ring", 2269051, "nic-grf", aliases = {"Ring Road"}, } m["nic-rnn"] = { "Northern Ring", nil, "nic-rng", } m["nic-rnw"] = { "Western Ring", nil, "nic-rng", } m["nic-ser"] = { "Sere", 7453058, "nic-ubg", } m["nic-shi"] = { "Shiroro", 7498953, "nic-knj", aliases = {"Pongu"}, } m["nic-sis"] = { "Sisaala", 36532, "nic-gnw", } m["nic-tar"] = { "Tarokoid", 2394472, "nic-plt", } m["nic-tiv"] = { "Tivoid", 752377, "nic-bds", } m["nic-tvc"] = { "Central Tivoid", nil, "nic-tiv", } m["nic-tvn"] = { "Northern Tivoid", nil, "nic-tiv", } m["nic-ubg"] = { "Ubangian", 33932, "nic-vco", -- or none } m["nic-uce"] = { "East-West Upper Cross River", nil, "nic-ucr", } m["nic-ucn"] = { "North-South Upper Cross River", nil, "nic-ucr", } m["nic-ucr"] = { "Upper Cross River", 4108624, "nic-cri", aliases = {"Upper Cross"}, } m["nic-vco"] = { "Volta-Congo", 37228, "alv", } m["nic-wov"] = { "Western Oti-Volta", nil, "nic-ovo", aliases = {"Moré-Dagbani"} } m["nic-ykb"] = { "Yukubenic", 16909196, "nic-plt", aliases = {"Oohum"}, } m["nic-ymb"] = { "Yambasa", nil, "nic-mba", } m["nic-yon"] = { "Yom-Nawdm", nil, "nic-ovo", aliases = {"Moré-Dagbani"} } m["nub"] = { "Nubian", 1517194, "sdv-nes", } m["nub-hil"] = { "Hill Nubian", 5762211, "nub", aliases = {"Kordofan Nubian"}, } m["omq"] = { "Oto-Manguean", 33669, } m["omq-cha"] = { "Chatino", 35111, "omq-zap", } m["omq-chi"] = { "Chinantecan", 35828, "omq", } m["omq-cui"] = { "Cuicatec", 616024, "omq-mix", } m["omq-maz"] = { "Mazatecan", 36230, "omq", aliases = {"Mazatec"}, } m["omq-mix"] = { "Mixtecan", 21083066, "omq", } m["omq-mxt"] = { "Mixtec", 36363, "omq-mix", } m["omq-otp"] = { "Oto-Pamean", nil, "omq", } m["omq-pop"] = { "Popolocan", 5132273, "omq", } m["omq-tri"] = { "Trique", 780200, "omq-mix", aliases = {"Triqui"}, } m["omq-zap"] = { "Zapotecan", 8066463, "omq", } m["omq-zpc"] = { "Zapotec", 13214, "omq-zap", } m["omv"] = { "Omotic", 33860, "afa", } m["omv-aro"] = { "Aroid", 3699526, "omv", aliases = {"Ari-Banna", "South Omotic", "Somotic"}, } m["omv-diz"] = { "Dizoid", 430251, "omv", aliases = {"Maji", "Majoid"}, } m["omv-eom"] = { "East Ometo", 20527288, "omv-ome", } m["omv-gon"] = { "Gonga", 4143043, "omv", aliases = {"Kefoid"}, } m["omv-mao"] = { "Mao", 1351495, "omv", } m["omv-nom"] = { "North Ometo", nil, "omv-ome", } m["omv-ome"] = { "Ometo", 36310, "omv", } m["oto"] = { "Otomian", 1270220, "omq-otp", } m["oto-otm"] = { "Otomi", nil, "oto", } m["paa"] = { "Papuan", 236425, "qfa-not", } m["paa-arf"] = { "Arafundi", 4783702, } m["paa-asa"] = { "Arai-Samaia", 48803569, } m["paa-bng"] = { "Baining", 748487, aliases = {"East New Britain"}, } m["paa-brd"] = { "Border", 1752158, aliases = {"Upper Tami"}, } m["paa-egb"] = { "East Geelvink Bay", 1497678, aliases = {"East Cenderawasih"}, } m["paa-eng"] = { "Engan", 3217449, } m["paa-iwm"] = { "Iwam", 15147853, } m["paa-kag"] = { -- recode as ngf-kag? "Kainantu-Goroka", 3217463, "ngf", } m["paa-kiw"] = { "Kiwaian", 338449, } m["paa-kut"] = { "Kutubuan", 48767893, "paa-pag", } m["paa-kwm"] = { "Kwomtari", 2075415, } m["paa-lkp"] = { "Lakes Plain", 6478969, } m["paa-lsp"] = { "Lower Sepik", 7061700, aliases = {"Nor-Pondo"}, } m["paa-mai"] = { "Mairasi", 6736896, } m["paa-msk"] = { "Sko", 953509, aliases = {"Skou"}, } m["paa-nbo"] = { "North Bougainville", 749496, } m["paa-nim"] = { "Nimboran", 12638426, } m["paa-nha"] = { "North Halmahera", nil, "paa-wpa", } m["paa-pag"] = { "Papuan Gulf", 48803685, } m["paa-pau"] = { "Pauwasi", 7155496, } m["paa-ram"] = { "Ramu", 3442808, } m["paa-sbo"] = { "South Bougainville", 3217380, } m["paa-sen"] = { "Sentani", 17044584, "paa-wpa", } m["paa-spk"] = { "Sepik", 3508772, } m["paa-tkw"] = { "Tor-Kwerba", 7827523, } m["paa-wpa"] = { "West Papuan", 1363026, } m["paa-yam"] = { "Yam", 15062272, aliases = {"Morehead and Upper Maro River"}, } m["paa-yua"] = { "Yuat", 8060096, } m["phi"] = { "Philippine", 947858, "poz", } m["phi-kal"] = { "Kalamian", 3217466, "phi", aliases = {"Calamian"}, } m["poz"] = { "Malayo-Polynesian", 143158, "map", } m["poz-aay"] = { "Admiralty Islands", 2701306, "poz-oce", } m["poz-bnn"] = { "North Bornean", 1427907, "poz", } m["poz-bre"] = { "East Barito", 2701314, "poz", } m["poz-brw"] = { "West Barito", 2761679, "poz", } m["poz-bss"] = { "Bali-Sasak-Sumbawa", 3396043, "poz-msa", } m["poz-btk"] = { "Bungku-Tolaki", 3217381, "poz-clb", } m["poz-cet"] = { "Central-Eastern Malayo-Polynesian", 2269883, "poz", } m["poz-clb"] = { "Celebic", 1078041, "poz", } m["poz-cln"] = { "New Caledonian", 3091221, "poz-ocs", } m["poz-cma"] = { "Central Maluku", 3217479, "poz-cet", } m["poz-hce"] = { "Halmahera-Cenderawasih", 2526616, "pqe", } m["poz-kal"] = { "Kaili-Pamona", 3217465, "poz-clb", } m["poz-lgx"] = { "Lampungic", 49215, "poz", } m["poz-mcm"] = { "Malayo-Chamic", nil, "poz-msa", } m["poz-mic"] = { "Micronesian", 420591, "poz-occ", } m["poz-mly"] = { "Malayic", 662628, "poz-mcm", } m["poz-msa"] = { "Malayo-Sumbawan", 1363818, "poz", } m["poz-mun"] = { "Muna-Buton", 3037924, "poz-clb", } m["poz-nws"] = { "Northwest Sumatran", 2071308, "poz", } m["poz-occ"] = { "Central-Eastern Oceanic", 2068435, "poz-oce", } m["poz-oce"] = { "Oceanic", 324457, "pqe", } m["poz-ocs"] = { "Southern Oceanic", 3039118, "poz-occ", } m["poz-ocw"] = { "Western Oceanic", 2701282, "poz-oce", } m["poz-pcc"] = { "Central Pacific", 3130237, "poz-occ", } m["poz-pep"] = { "Eastern Polynesian", 390979, "poz-pnp", } m["poz-pnp"] = { "Nuclear Polynesian", 743851, "poz-pol", } m["poz-pol"] = { "Polynesian", 390979, "poz-pcc", } m["poz-san"] = { "Sabahan", 3217517, "poz-bnn", } m["poz-sbj"] = { "Sama-Bajaw", 2160409, "poz", } m["poz-slb"] = { "Saluan-Banggai", 3217519, "poz-clb", } m["poz-sls"] = { "Southeast Solomonic", 3119671, "poz-occ", } m["poz-ssw"] = { "South Sulawesi", 2778190, "poz", } m["poz-stm"] = { "St. Matthias", 6484143, "poz-oce", aliases = {"St Matthias"}, } m["poz-swa"] = { "North Sarawakan", 538569, "poz-bnn", } m["poz-tem"] = { "Temotu", 3075769, "poz-oce", } m["poz-tim"] = { "Timoric", 7806987, "poz-cet", } m["poz-ton"] = { "Tongic", 3397263, "poz-pol", } m["poz-tot"] = { "Tomini-Tolitoli", 3217541, "poz-clb", } m["poz-vnc"] = { "Central Vanuatu", 5061988, "poz-ocs", } m["poz-vnn"] = { "North Vanuatu", 85789650, "poz-ocs", } m["poz-vns"] = { "South Vanuatu", 3070173, "poz-ocs", } m["poz-wot"] = { "Wotu-Wolio", 1041317, "poz-clb", } m["pqe"] = { "Eastern Malayo-Polynesian", 2269883, "poz-cet", } m["qfa-adc"] = { "Central Great Andamanese", nil, "qfa-adm", } m["qfa-adm"] = { "Great Andamanese", 3515103, } m["qfa-adn"] = { "Northern Great Andamanese", nil, "qfa-adm", } m["qfa-ads"] = { "Southern Great Andamanese", nil, "qfa-adm", } m["qfa-ain"] = { "Ainuic", 50111972, aliases = {"Ainu"}, } m["qfa-bej"] = { "Be-Jizhao", nil, "qfa-bet", } m["qfa-bet"] = { "Be-Tai", 12627719, "qfa-tak", aliases = {"Tai-Be", "Daic-Beic", "Beic-Daic"}, } m["qfa-buy"] = { "Buyang", 1109927, "qfa-kra", } m["qfa-cka"] = { "Chukotko-Kamchatkan", 33255, } m["qfa-cre"] = { "creole", 33289, "crp", } m["qfa-ckn"] = { "Chukotkan", 2606732, "qfa-cka", } m["qfa-cnt"] = { "contact", 133253514, "qfa-not", } m["qfa-dgn"] = { "Dogon", 1234776, "nic", } m["qfa-dny"] = { "Dene-Yeniseian", 21103, aliases = {"Dené-Yeniseian"}, } m["qfa-hur"] = { "Hurro-Urartian", 1144159, } m["qfa-iso"] = { "isolate", 33648, "qfa-not", } m["qfa-kad"] = { "Kadu", -- considered either Nilo-Saharan or independent/none 1720989, } m["qfa-kms"] = { "Kam-Sui", 1023641, "qfa-tak", } m["qfa-kor"] = { "Koreanic", 11263525, } m["qfa-kra"] = { "Kra", 1022087, "qfa-tak", } m["qfa-lic"] = { "Hlai", 1023648, "qfa-tak", aliases = {"Hlaic"}, } m["qfa-mal"] = { "Left May", 614468, "paa-asa", } m["qfa-mch"] = { -- used in both N and S America "Macro-Chibchan", 3438062, } m["qfa-mix"] = { "mixed", 33694, "qfa-cnt", } m["qfa-not"] = { "not a family", nil, "qfa-not", } m["qfa-onb"] = { "Be", nil, "qfa-bej", aliases = {"Ong-Be", "Beic"}, } m["qfa-ong"] = { "Ongan", 2090575, aliases = {"Angan", "South Andamanese", "Jarawa-Onge"}, } m["qfa-pid"] = { "pidgin", 33831, "crp", } m["qfa-sub"] = { "substrate", 20730913, "qfa-not", } m["qfa-tak"] = { "Kra-Dai", 34171, aliases = {"Tai-Kadai", "Kadai"}, } m["qfa-tap"] = { "Timor-Alor-Pantar", 16590002, } m["qfa-tor"] = { "Torricelli", 1333831, } m["qfa-tyn"] = { "Tyrsenian", 1344038, } m["qfa-xgs"] = { "Serbi-Mongolic", 108887939, } m["qfa-xgx"] = { "Para-Mongolic", 107619002, "qfa-xgs", } m["qfa-yen"] = { "Yeniseian", 27639, "qfa-dny", aliases = {"Yeniseic", "Yenisei-Ostyak"}, } m["qfa-yke"] = { "Ketic", nil, "qfa-yen", } m["qfa-yko"] = { "Kottic", nil, "qfa-yen", } m["qfa-yrn"] = { "Arinic", nil, "qfa-yen", } m["qfa-ypm"] = { "Pumpokolic", nil, "qfa-yen", } m["qfa-yuk"] = { "Yukaghir", 34164, aliases = {"Yukagir", "Jukagir"}, } m["qwe"] = { "Quechuan", 5218, } m["raj"] = { "Rajasthani", 13196, "inc-wes", protoLanguage = "inc-ogu", } m["roa"] = { "Romance", 19814, "itc", aliases = {"Romanic", "Latin", "Neolatin", "Neo-Latin"}, protoLanguage = "la", } m["roa-asl"] = { "Asturleonese", 35390, "roa-ibe", protoLanguage = "roa-ole", } m["roa-cas"] = { "Castilian", 71924, "roa-ibe", aliases = {"Castillian", "Castilic", "Castillic"}, protoLanguage = "osp", } m["roa-dal"] = { "Dalmatian Romance", 97646077, "roa-itd", } m["roa-eas"] = { "Eastern Romance", 147576, "roa", } m["roa-emr"] = { "Emilian-Romagnol", 242648, "roa-git", } m["roa-gap"] = { "Galician-Portuguese", 9080204, "roa-ibe", aliases = {"Galician Romance", "Galaic-Portuguese"}, protoLanguage = "roa-opt", } m["roa-gar"] = { "Gallo-Romance", 500394, "roa-wes", } m["roa-itd"] = { "Italo-Dalmatian", 3313381, "roa-iwr", aliases = {"Central Romance"} } m["roa-itr"] = { "Italo-Romance", 3356483, "roa-itd", } m["roa-iwr"] = { "Italo-Western Romance", 112608, "roa", aliases = {"Italo-Western"}, } m["roa-git"] = { "Gallo-Italic", 516074, "roa-gar", aliases = {"Gallo-Italian", "Gallo-Cisalpine", "Cisalpine"}, } m["roa-grh"] = { "Gallo-Rhaetian", 97646466, "roa-gar", } m["roa-ibe"] = { "Ibero-Romance", 749533, "roa-wes", aliases = {"Iberian Romance", "West Ibero-Romance", "Western Ibero-Romance", "West Iberian Romance", "Western Iberian Romance"} } m["roa-nar"] = { "Navarro-Aragonese", 133252927, "roa-ibe", protoLanguage = "roa-ona", } m["roa-oil"] = { "Oïl", 37351, "roa-grh", aliases = {"langues d'oïl", "langue d'oïl", "Cisalpine"}, protoLanguage = "fro", } m["roa-ocr"] = { "Occitano-Romance", 599958, "roa-gar", aliases = {"Gallo-Narbonnese", "East Iberian", "Eastern Iberian"}, } m["roa-rhe"] = { "Rhaeto-Romance", 515593, "roa-grh", aliases = {"langues d'oïl", "langue d'oïl", "Cisalpine"}, } m["roa-sou"] = { "Southern Romance", 145345, "roa", } m["roa-wes"] = { "Western Romance", 2714388, "roa-iwr", } --[=[ Exceptional language and family codes for South American Indian languages can use the prefix "sai-", though "sai" is no longer itself a family code. ]=]-- m["sai-ara"] = { "Araucanian", 626630, } m["sai-aym"] = { "Aymaran", 33010, } m["sai-bar"] = { "Barbacoan", 807304, aliases = {"Barbakoan"}, } m["sai-bor"] = { "Boran", 5371776, } m["sai-cah"] = { "Cahuapanan", 1025793, } m["sai-car"] = { "Cariban", 33090, aliases = {"Carib"}, } m["sai-cer"] = { "Cerrado", 98078151, "sai-jee", aliases = {"Amazonian Jê"}, } m["sai-chc"] = { "Chocoan", 1075616, aliases = {"Choco", "Chocó"}, } m["sai-cho"] = { "Chonan", 33019, aliases = {"Chon"}, } m["sai-cje"] = { "Central Jê", 18010843, "sai-cer", aliases = {"Akuwẽ"}, } m["sai-cpc"] = { "Chapacuran", 1062626, } m["sai-crn"] = { "Charruan", 3112423, aliases = {"Charrúan"}, } m["sai-ctc"] = { "Catacaoan", 5051139, } m["sai-guc"] = { "Guaicuruan", 1974973, "sai-mgc", aliases = {"Guaicurú", "Guaycuruana", "Guaikurú", "Guaycuruano", "Guaykuruan", "Waikurúan"}, } m["sai-guh"] = { "Guahiban", 944056, aliases = {"Guahiboan", "Guajiboan", "Wahivoan"}, } m["sai-gui"] = { "Guianan", nil, "sai-car", aliases = {"Guianan Carib", "Guiana Carib"}, } m["sai-har"] = { "Harákmbut", 1584402, "sai-hkt", aliases = {"Harákmbet"}, } m["sai-hkt"] = { "Harákmbut-Katukinan", 17107635, } m["sai-hrp"] = { "Huarpean", 1578336, aliases = {"Warpean", "Huarpe", "Warpe"}, } m["sai-jee"] = { "Jê", 1483594, "sai-mje", aliases = {"Gê", "Jean", "Gean", "Jê-Kaingang", "Ye"}, } m["sai-jir"] = { "Jirajaran", 3028651, aliases = {"Hiraháran"}, } m["sai-jiv"] = { "Jivaroan", 1393074, aliases = {"Hívaro", "Jibaro", "Jibaroan", "Jibaroana", "Jívaro"}, } m["sai-ktk"] = { "Katukinan", 2636000, "sai-hkt", aliases = {"Catuquinan"}, } m["sai-kui"] = { "Kuikuroan", nil, "sai-car", aliases = {"Kuikuro", "Nahukwa"}, } m["sai-map"] = { "Mapoyan", 61096301, "sai-ven", aliases = {"Mapoyo", "Mapoyo-Yabarana", "Mapoyo-Yavarana", "Mapoyo-Yawarana"}, } m["sai-mas"] = { "Mascoian", 1906952, aliases = {"Mascoyan", "Maskoian", "Enlhet-Enenlhet"}, } m["sai-mgc"] = { "Mataco-Guaicuru", 255512, } m["sai-mje"] = { "Macro-Jê", 887133, aliases = {"Macro-Gê"}, } m["sai-mtc"] = { "Matacoan", 2447424, "sai-mgc", } m["sai-mur"] = { "Muran", 33826, aliases = {"Mura"}, } m["sai-nad"] = { "Nadahup", 1856439, aliases = {"Makú", "Macú", "Vaupés-Japurá"}, } m["sai-nje"] = { "Northern Jê", 98078225, "sai-cer", aliases = {"Core Jê"}, } m["sai-nmk"] = { "Nambikwaran", 15548027, aliases = {"Nambicuaran", "Nambiquaran", "Nambikuaran"}, } m["sai-otm"] = { "Otomacoan", 3217503, aliases = {"Otomákoan", "Otomakoan"}, } m["sai-pan"] = { "Panoan", 1544537, "sai-pat", aliases = {"Pano"}, } m["sai-pat"] = { "Pano-Tacanan", 2475746, aliases = {"Pano-Tacana", "Pano-Takana", "Páno-Takána", "Pano-Takánan"}, } m["sai-pek"] = { "Pekodian", 107451736, "sai-car", aliases = {"South Amazonian Carib", "Southern Cariban", "Pekodi"}, } m["sai-pem"] = { "Pemongan", nil, "sai-ven", aliases = {"Pemong", "Pemóng", "Purukoto"}, } m["sai-prk"] = { "Parukotoan", 107451482, "sai-car", aliases = {"Parukoto"}, } m["sai-sje"] = { "Southern Jê", 98078245, "sai-jee", } m["sai-tac"] = { "Tacanan", 3113762, "sai-pat", } m["sai-tar"] = { "Taranoan", 105097814, "sai-gui", aliases = {"Trio", "Tarano"}, } m["sai-tuc"] = { "Tucanoan", 788144, } m["sai-tyu"] = { "Ticuna-Yuri", 4467010, } m["sai-ucp"] = { "Uru-Chipaya", 2475488, aliases = {"Uru-Chipayan"}, } m["sai-ven"] = { "Venezuelan Cariban", nil, "sai-car", aliases = {"Venezuelan Carib", "Venezuelan", "Venezuelano"}, } m["sai-wic"] = { "Wichí", 3027047, } m["sai-wit"] = { "Witotoan", 43079317, aliases = {"Huitotoan", "Uitotoan"}, } m["sai-ynm"] = { "Yanomami", nil, aliases = {"Yanomam", "Shamatari", "Yamomami", "Yanomaman"}, } m["sai-yuk"] = { "Yukpan", nil, "sai-car", aliases = {"Yukpa", "Yukpano", "Yukpa-Japreria"}, } m["sai-zam"] = { "Zamucoan", 3048461, aliases = {"Samúkoan"}, } m["sai-zap"] = { "Zaparoan", 33911, aliases = {"Záparoan", "Saparoan", "Sáparoan", "Záparo", "Zaparoano", "Zaparoana"}, } m["sal"] = { "Salishan", 33985, } m["sdv"] = { "Eastern Sudanic", 2036148, "ssa", } m["sdv-bri"] = { "Bari", nil, "sdv-nie", } m["sdv-daj"] = { "Daju", 956724, "sdv", } m["sdv-dnu"] = { "Dinka-Nuer", nil, "sdv-niw", } m["sdv-eje"] = { "Eastern Jebel", 3408878, "sdv", } m["sdv-kln"] = { "Kalenjin", 637228, "sdv-nis", } m["sdv-lma"] = { "Lotuko-Maa", nil, "sdv-nie", } m["sdv-lon"] = { "Northern Luo", nil, "sdv-luo", } m["sdv-los"] = { "Southern Luo", 7570103, "sdv-luo", } m["sdv-luo"] = { "Luo", nil, "sdv-niw", } m["sdv-nes"] = { "Northern Eastern Sudanic", 4810496, "sdv", aliases = {"Astaboran", "Ek Sudanic"}, } m["sdv-nie"] = { "Eastern Nilotic", 153795, "sdv-nil", } m["sdv-nil"] = { "Nilotic", 513408, "sdv", } m["sdv-nis"] = { "Southern Nilotic", 1552410, "sdv-nil", } m["sdv-niw"] = { "Western Nilotic", 3114989, "sdv-nil", } m["sdv-nma"] = { "Nandi-Markweta", nil, "sdv-kln", } m["sdv-nyi"] = { "Nyima", 11688746, "sdv-nes", aliases = {"Nyimang"}, } m["sdv-tmn"] = { "Taman", 3408873, "sdv-nes", aliases = {"Tamaic"}, } m["sdv-ttu"] = { "Teso-Turkana", 7705551, "sdv-nie", aliases = {"Ateker"}, } m["sel"] = { "Selkup", 34008, "syd", } m["sem"] = { "Semitic", 34049, "afa", } m["sem-ara"] = { "Aramaic", 28602, "sem-nwe", protoLanguage = "arc", } m["sem-arb"] = { "Arabic", 164667, "sem-cen", protoLanguage = "ar", } m["sem-are"] = { "Eastern Aramaic", 3410322, "sem-ara", } m["sem-arw"] = { "Western Aramaic", 3394214, "sem-ara", } m["sem-ase"] = { "Southeastern Aramaic", 3410322, "sem-are", } m["sem-can"] = { "Canaanite", 747547, "sem-nwe", } m["sem-cen"] = { "Central Semitic", 3433228, "sem-wes", } m["sem-cna"] = { "Central Neo-Aramaic", 3410322, "sem-are", } m["sem-eas"] = { "East Semitic", 164273, "sem", } m["sem-eth"] = { "Ethiopian Semitic", 163629, "sem-wes", aliases = {"Afro-Semitic", "Ethiopian", "Ethiopic", "Ethiosemitic"}, } m["sem-nna"] = { "Northeastern Neo-Aramaic", 2560578, "sem-are", } m["sem-nwe"] = { "Northwest Semitic", 162996, "sem-cen", } m["sem-osa"] = { "Old South Arabian", 35025, "sem-cen", aliases = {"Epigraphic South Arabian", "Sayhadic"}, } m["sem-sar"] = { "Modern South Arabian", 1981908, "sem-wes", } m["sem-wes"] = { "West Semitic", 124901, "sem", } m["sgn"] = { "sign", 34228, "qfa-not", } m["sgn-fsl"] = { "French Sign Languages", 5501921, "sgn", } m["sgn-gsl"] = { "German Sign Languages", 5551235, "sgn", } m["sgn-jsl"] = { "Japanese Sign Languages", 11722508, "sgn", } m["sio"] = { "Siouan", 34181, "nai-sca", } m["sio-dhe"] = { "Dhegihan", 3217420, "sio-msv", } m["sio-dkt"] = { "Dakotan", 4154122, "sio-msv", } m["sio-mor"] = { "Missouri River Siouan", 26807266, "sio", } m["sio-msv"] = { "Mississippi Valley Siouan", 12637104, "sio", } m["sio-ohv"] = { "Ohio Valley Siouan", 21070931, "sio", } m["sit"] = { "Sino-Tibetan", 45961, aliases = {"Trans-Himalayan"}, } m["sit-aao"] = { "Central Naga", 615474, "sit", } m["sit-alm"] = { "Almora", nil, "sit-whm", } m["sit-bai"] = { "Bai", 35103, "sit-mba", } m["sit-bdi"] = { "Bodish", 1814078, "sit", } m["sit-cln"] = { "Cai-Long", 107182612, "sit-mba", aliases = {"Ta-Li"}, } m["sit-dhi"] = { "Dhimalish", 1207648, "sit", } m["sit-ebo"] = { "East Bodish", 56402, "sit-bdi", } m["sit-egy"] = { "East rGyalrongic", 832026, "sit-rgy", } m["sit-ers"] = { "Ersuic", 56335, "sit", } m["sit-gma"] = { "Greater Magaric", 55612963, "sit", } m["sit-gsi"] = { "Greater Siangic", 52698851, "sit", } m["sit-hrs"] = { "Hrusish", 1632501, "sit", aliases = {"Southeast Kamengic"}, } m["sit-jnp"] = { "Jingphoic", nil, "sit-jpl", aliases = {"Jingpho"}, } m["sit-jpl"] = { "Kachin-Luic", 1515454, "tbq-bkj", aliases = {"Jingpho-Luish", "Jingpho-Asakian", "Kachinic"}, } m["sit-kch"] = { "Konyak-Chang", nil, "sit-kon", } m["sit-kha"] = { "Kham", 33305, "sit-gma", } m["sit-khb"] = { "Kho-Bwa", 6401917, "sit", aliases = {"Bugunish", "Kamengic"}, } m["sit-khw"] = { "Western Kho-Bwa", nil, "sit-khb", } m["sit-khc"] = { "Chug-Lish", nil, "sit-khw", aliases = {"Duhumbi-Khispi"}, } m["sit-khm"] = { "Mey-Sartang", nil, "sit-khw", aliases = {"Sartang-Sherdukpen"}, } m["sit-kic"] = { "Central Kiranti", nil, "sit-kir", } m["sit-kie"] = { "Eastern Kiranti", nil, "sit-kir", } m["sit-kin"] = { "Kinnauric", nil, "sit-whm", aliases = {"Kinnauri"}, } m["sit-kir"] = { "Kiranti", 922148, "sit", } m["sit-kiw"] = { "Western Kiranti", 922148, "sit-kir", } m["sit-kon"] = { "Konyak", 774590, "tbq-bkj", aliases = {"Konyakian", "Northern Naga"}, } m["sit-kyk"] = { "Kyirong-Kagate", 6450957, "sit-tib", } m["sit-lab"] = { "Ladakhi-Balti", 6450957, "sit-tib", } m["sit-las"] = { "Lahuli-Spiti", 6473510, "sit-tib", } m["sit-luu"] = { "Luish", 55621439, "sit-jpl", aliases = {"Asakian", "Sak"}, } m["sit-mar"] = { "Maringic", nil, "sit-tma", } m["sit-mba"] = { "Macro-Bai", 16963847, "sit-sba", aliases = {"Greater Bai"}, } m["sit-mdz"] = { "Midzu", 6843504, "sit", aliases = {"Geman", "Midzuish", "Miju-Meyor", "Southern Mishmi"}, } m["sit-mnz"] = { "Mondzish", 6898839, "tbq-lob", aliases = {"Mangish"}, } m["sit-mru"] = { "Mruic", 16908870, "sit", aliases = {"Mru-Hkongso"}, } m["sit-nas"] = { "Naish", 25047956, "sit-nax", } m["sit-nax"] = { "Naic", 6982999, "tbq-buq", aliases = {"Naxish"}, } m["sit-nba"] = { "Northern Bai", 122463830, "sit-bai", } m["sit-new"] = { "Newaric", 55625069, "sit", } m["sit-nng"] = { "Nungish", 1515482, "sit", aliases = {"Nung"}, } m["sit-qia"] = { "Qiangic", 1636765, "tbq-buq", } m["sit-rgy"] = { "Rgyalrongic", 56936, "sit-qia", aliases = {"Jiarongic"}, } m["sit-sba"] = { "Sino-Bai", nil, "sit", aliases = {"Greater Bai"}, } m["sit-tam"] = { "Tamangic", 3309439, "sit", aliases = {"West Bodish"}, } m["sit-tan"] = { "Tani", 3217538, "sit", } m["sit-tib"] = { "Tibetic", 1641150, "sit-bdi", protoLanguage = "otb", } m["sit-tja"] = { "Tujia", nil, "sit", } m["sit-tma"] = { "Tangkhul-Maring", nil, "sit", } m["sit-tng"] = { "Tangkhulic", 1516657, "sit-tma", aliases = {"Tangkhul"}, } m["sit-tno"] = { "Tangsa-Nocte", nil, "sit-kon", } m["sit-tsk"] = { "Tshangla", nil, "sit", } m["sit-wgy"] = { "West rGyalrongic", nil, "sit-rgy" } m["sit-whm"] = { "West Himalayish", 2301695, "sit", } m["sit-zem"] = { "Zeme", 189291, "sit", aliases = {"Zeliangrong", "Zemeic"}, } m["sla"] = { "Slavic", 23526, "ine-bsl", aliases = {"Slavonic"}, } m["smi"] = { "Sami", 56463, "urj", aliases = {"Saami", "Samic", "Saamic"}, } m["son"] = { "Songhay", 505198, "ssa", aliases = {"Songhai"}, } m["sqj"] = { "Albanian", 8748, "ine", } m["ssa"] = { "Nilo-Saharan", -- possibly not a genetic grouping 33705, } m["ssa-fur"] = { "Fur", 2989512, "ssa", } m["ssa-klk"] = { "Kuliak", 1791476, "ssa", aliases = {"Rub"}, } m["ssa-kom"] = { "Koman", 1781084, "ssa", } m["ssa-sah"] = { "Saharan", 1757661, "ssa", } m["syd"] = { "Samoyedic", 34005, "urj", aliases = {"Samoyed", "Samodeic"}, } m["tai"] = { "Tai", 749720, "qfa-bet", aliases = {"Daic"}, } m["tai-wen"] = { "Wenma-Southwestern Tai", nil, "tai", } m["tai-tay"] = { "Tày", nil, "tai-wen", } m["tai-sap"] = { "Sapa-Southwestern Tai", nil, "tai-wen", aliases = {"Sapa-Thai"}, } m["tai-swe"] = { "Southwestern Tai", 10889250, "tai-sap", } m["tai-cho"] = { "Chongzuo Tai", 13216, "tai", } m["tai-cen"] = { "Central Tai", 5061891, "tai", } m["tai-nor"] = { "Northern Tai", 7059014, "tai", } m["tbq"] = { "Tibeto-Burman", 34064, "sit", } m["tbq-anp"] = { "Angami-Pochuri", 530460, "sit", } m["tbq-axi"] = { "Axioid", nil, "tbq-sel", } m["tbq-bdg"] = { "Bodo-Garo", 4090000, "tbq-bkj", } m["tbq-bis"] = { "Bisoid", 48844742, "tbq-slo", } m["tbq-bka"] = { "Bi-Ka", 12627890, "tbq-slo", } m["tbq-bkj"] = { "Sal", 889900, "sit", -- Brahmaputran appears to be Glottolog's term aliases = {"Bodo-Konyak-Jinghpaw", "Brahmaputran", "Jingpho-Konyak-Bodo"}, } m["tbq-brm"] = { "Burmish", 865713, "tbq-lob", } m["tbq-buq"] = { "Burmo-Qiangic", 16056278, "sit", aliases = {"Eastern Tibeto-Burman"}, } m["tbq-drp"] = { "Downriver Phula", 7188378, "tbq-rph", } m["tbq-han"] = { "Hanoid", 17004185, "tbq-slo", } m["tbq-hph"] = { "Highland Phula", nil, "tbq-sel", } m["tbq-jin"] = { "Jino", 6202716, "tbq-slo", } m["tbq-kzh"] = { "Kazhuoish", 48834669, "tbq-lol", } m["tbq-kuk"] = { "Kuki-Chin", 832413, "sit", aliases = {"Kukish", "South-Central Tibeto-Burman"}, } m["tbq-lal"] = { "Lalo", 56548, "tbq-lso", } m["tbq-lho"] = { "Lahoish", nil, "tbq-lol", } m["tbq-llo"] = { "Lipo-Lolopo", nil, "tbq-lso", } m["tbq-lob"] = { "Lolo-Burmese", 1635712, "tbq-buq", } m["tbq-lol"] = { "Loloish", 37035, "tbq-lob", aliases = {"Yi", "Ngwi", "Nisoic"}, } m["tbq-lso"] = { "Lisoish", 6559055, "tbq-lol", } m["tbq-lwo"] = { "Lawoish", 48847673, "tbq-lol", } m["tbq-muj"] = { "Muji", 11221327, "tbq-hph", } m["tbq-nas"] = { "Nasoid", nil, "tbq-nlo", } m["tbq-nis"] = { "Nisu", 56404, "tbq-nlo", } m["tbq-nlo"] = { "Northern Loloish", 7058676, "tbq-nso", } m["tbq-nso"] = { "Nisoish", 56990, "tbq-lol", } m["tbq-nus"] = { "Nusoish", 114245231, "tbq-lol", } m["tbq-phw"] = { "Phowa", 7187959, "tbq-hph", } m["tbq-rph"] = { "Riverine Phula", nil, "tbq-sel", } m["tbq-sel"] = { "Southeastern Loloish", 16111894, "tbq-nso", } m["tbq-sil"] = { "Siloid", 60787071, "tbq-slo", } m["tbq-slo"] = { "Southern Loloish", 5649340, "tbq-lol", } m["tbq-tal"] = { "Taloid", 48804018, "tbq-lso", } m["tbq-urp"] = { "Upriver Phula", 7187058, "tbq-rph", } m["trk"] = { "Turkic", 34090, } m["trk-cmn"] = { "Common Turkic", 1126028, "trk", aliases = {"Shaz Turkic", "Shaz-Turkic"}, } m["trk-kar"] = { "Karluk", 703173, "trk-cmn", aliases = {"Qarluq", "Uyghur-Uzbek", "Southeastern Turkic"}, } m["trk-kbu"] = { "Kipchak-Bulgar", 3512539, "trk-kip", aliases = {"Uralian", "Uralo-Caspian"}, } m["trk-kcu"] = { "Kipchak-Cuman", 4370412, "trk-kip", aliases = {"Ponto-Caspian"}, } m["trk-kip"] = { "Kipchak", 1339898, "trk-cmn", -- Russian Wikipedia article [[w:ru:Западнотюркские_языки]] says "Western Turkic" is used by N.A. Baskakov and includes Oghuz, Kipchak and Karluk. -- Azerbaijani Wikipedia article [[w:az:Qərbi_türk_dilləri]] clarifies that "Western Turkic" is not a clade. otherNames = {"Western Turkic"}, aliases = {"Kypchak", "Qypchaq", "Northwestern Turkic"}, protoLanguage = "qwm", } m["trk-kkp"] = { "Kyrgyz-Kipchak", 4221189, "trk-kip", } m["trk-kno"] = { "Kipchak-Nogai", 4326954, "trk-kip", aliases = {"Aralo-Caspian"}, } m["trk-nsb"] = { "North Siberian Turkic", 4537269, "trk-sib", aliases = {"Northern Siberian Turkic"}, } m["trk-ogr"] = { "Oghur", 1422731, "trk", aliases = {"Lir-Turkic", "r-Turkic"}, } m["trk-ogz"] = { "Oghuz", 494600, "trk-cmn", aliases = {"Southwestern Turkic"}, } m["trk-sib"] = { "Siberian Turkic", 354353, "trk-cmn", otherNames = {"Northern Turkic"}, -- per [[w:ru:Восточнотюркские_языки]], "Eastern Turkic" is an alias for Siberian Turkic in the work of O.A. Mudrak, -- but has a different non-clade meaning in the older work of N.A. Baskakov. aliases = {"Eastern Turkic", "Northeastern Turkic"}, } m["trk-ssb"] = { "South Siberian Turkic", nil, "trk-sib", aliases = {"Southern Siberian Turkic"}, } m["tup"] = { "Tupian", 34070, aliases = {"Tupi"}, } m["tup-gua"] = { "Tupi-Guarani", 148610, "tup", aliases = {"Tupí-Guaraní"}, } m["tuw"] = { "Tungusic", 34230, aliases = {"Manchu-Tungus", "Tungus"}, } m["tuw-ewe"] = { "Ewenic", 105889448, "tuw", aliases = {"Northern Tungusic"}, } m["tuw-jrc"] = { "Jurchenic", 105889432, "tuw", aliases = {"Manchuric"}, } m["tuw-nan"] = { "Nanaic", 105889264, "tuw", } m["tuw-udg"] = { "Udegheic", 105889266, "tuw", } m["urj"] = { "Uralic", 34113, varieties = {"Finno-Ugric"}, } m["urj-fin"] = { "Finnic", 33328, "urj", aliases = {"Baltic-Finnic", "Balto-Finnic", "Fennic"}, } m["urj-mdv"] = { "Mordvinic", 627313, "urj", } m["urj-prm"] = { "Permic", 161493, "urj", } m["urj-ugr"] = { "Ugric", 156631, "urj", } m["wak"] = { "Wakashan", 60069, } m["wen"] = { "Sorbian", 25442, "zlw", aliases = {"Lusatian", "Wendish"}, } m["xgn"] = { "Mongolic", 33750, "qfa-xgs", aliases = {"Mongolian"}, } m["xgn-cen"] = { "Central Mongolic", 28719447, "xgn", protoLanguage = "xng-lat", } m["xgn-sou"] = { "Southern Mongolic", nil, "xgn", protoLanguage = "xng-ear", } m["xgn-shr"] = { "Shirongolic", 107539435, "xgn-sou", } m["xme"] = { "Median", nil, "ira-mpr", protoLanguage = "xme-old", } m["xme-ttc"] = { "Tatic", nil, "xme", } m["xnd"] = { "Na-Dene", 26986, "qfa-dny", aliases = {"Na-Dené"}, } m["xsc"] = { "Scythian", nil, "ira-nei", } m["xsc-sak"] = { "Sakan", nil, "xsc-skw", aliases = {"Saka"}, } m["xsc-sar"] = { "Sarmatian", nil, "xsc", } m["xsc-skw"] = { "Saka-Wakhi", nil, "xsc", } m["yok"] = { "Yokuts", 34249, "nai-you", aliases = {"Yokutsan", "Mariposan", "Mariposa"}, } m["ypk"] = { "Yupik", 27970, "esx-esk", aliases = {"Yup'ik", "Yuit"}, } m["zhx"] = { "Sinitic", 33857, "sit-sba", aliases = {"Chinese"}, protoLanguage = "och", } m["zhx-com"] = { "Coastal Min", 20667215, "zhx-min", } m["zhx-inm"] = { "Inland Min", 20667237, "zhx-min", } m["zhx-man"] = { "Mandarinic", nil, "zhx", protoLanguage = "cmn-ear", } m["zhx-min"] = { "Min", 56504, "zhx", } m["zhx-nan"] = { "Southern Min", 36495, "zhx-com", } m["zhx-pin"] = { "Pinghua", 2735715, "zhx", protoLanguage = "ltc", } m["zhx-yue"] = { "Yue", 7033959, "zhx", protoLanguage = "ltc", } m["zle"] = { "East Slavic", 144713, "sla", } m["zls"] = { "South Slavic", 146665, "sla", } m["zlw"] = { "West Slavic", 145852, "sla", } m["zlw-lch"] = { "Lechitic", 742782, "zlw", aliases = {"Lekhitic"}, } m["zlw-pom"] = { "Pomeranian", nil, "zlw-lch", } m["znd"] = { "Zande", 8066072, "nic-ubg", } return require("Module:languages").finalizeData(m, "family") sbmt7qv4sep2gmtuytgzwkday1nftl0 7247304 7247303 2026-07-11T02:48:58Z Swarabakti 2526161 7247304 Scribunto text/plain --[=[ This module contains definitions for all language family codes on Wiktionary. ]=]-- local m = {} m["aav"] = { "Austroasiatic", 33199, aliases = {"Austro-Asiatic"}, } m["aav-khs"] = { "Khasian", 3073734, "aav", aliases = {"Khasic"}, } m["aav-nic"] = { "Nicobarese", 217380, "aav", } m["aav-pkl"] = { "Pnar-Khasi-Lyngngam", nil, "aav-khs", } m["afa"] = { "Afroasiatic", 25268, aliases = {"Afro-Asiatic"}, } m["alg"] = { "Algonquian", 33392, "aql", } m["alg-abp"] = { "Abenaki-Penobscot", 197936, "alg-eas", } m["alg-ara"] = { "Arapahoan", 2153686, "alg", } m["alg-eas"] = { "Eastern Algonquian", 2257525, "alg", } m["alg-sfk"] = { "Sac-Fox-Kickapoo", 1440172, "alg", } m["alv"] = { "Atlantic-Congo", 771124, "nic", } m["alv-aah"] = { "Ayere-Ahan", 750953, "alv-von", } m["alv-ada"] = { "Adamawa", 32906, "alv-sav", } m["alv-bag"] = { "Baga", 2746083, "alv-mel", } m["alv-bak"] = { "Bak", 1708174, "alv-sng", } m["alv-bam"] = { "Bambukic", 4853456, "alv-ada", aliases = {"Yungur-Jen"}, } m["alv-bny"] = { "Banyum", 2892477, "alv-nyn", } m["alv-bua"] = { "Bua", 4982094, "alv-mbd", } m["alv-bwj"] = { "Bikwin-Jen", 84542501, "alv-bam", } m["alv-cng"] = { "Cangin", 1033184, "alv-fwo", } m["alv-ctn"] = { "Central Tano", 1658486, "alv-ptn", aliases = {"Akan"}, } m["alv-dlt"] = { "Delta Edoid", nil, "alv-edo", } m["alv-dur"] = { "Duru", 5316788, "alv-lni", } m["alv-ede"] = { "Ede", 35368, "alv-yor", } m["alv-edk"] = { "Edekiri", 5336735, "alv-yrd", } m["alv-edo"] = { "Edoid", 1287469, "alv-von", } m["alv-eeo"] = { "Edo-Esan-Ora", 12630439, "alv-nce", } m["alv-fli"] = { "Fali", 3450166, "alv", } m["alv-fwo"] = { "Fula-Wolof", 12631267, "alv-sng", } m["alv-gbe"] = { "Gbe", 668284, "alv-von", } m["alv-gda"] = { "Ga-Dangme", 3443338, "alv-kwa", } m["alv-gng"] = { "Guang", 684009, "alv-ptn", } m["alv-gtm"] = { "Ghana-Togo Mountain", 493020, "alv-kwa", aliases = {"Togo Remnant", "Central Togo"}, } m["alv-hei"] = { "Heiban", 108752116, "alv-the", } m["alv-ido"] = { "Idomoid", 974196, "alv-von", } m["alv-igb"] = { "Igboid", 1429100, "alv-von", } m["alv-jfe"] = { "Jola-Felupe", 1708174, "alv-jol", aliases = {"Ejamat"}, } m["alv-jol"] = { "Jola", 35176, "alv-bak", aliases = {"Diola"}, } m["alv-kim"] = { "Kim", 6409701, "alv-mbd", } m["alv-kis"] = { "Kissi", 35696, "alv-mel", } m["alv-krb"] = { "Karaboro", 4213541, "alv-snf", } m["alv-ktg"] = { "Ka-Togo", 5972796, "alv-gtm", } m["alv-kul"] = { "Kulango", 16977424, "alv-sav", aliases = {"Kulango-Lorhon", "Kulango-Lorom"}, } m["alv-kwa"] = { "Kwa", 33430, "nic-vco", } m["alv-lag"] = { "Lagoon", 111210042, "alv-kwa", } m["alv-lek"] = { "Leko", 6520642, otherNames = {"Sambaic"}, -- appears to be an alias in Glottolog "alv-lni", } m["alv-lim"] = { "Limba", 35825, "alv", } m["alv-lni"] = { "Leko-Nimbari", 1708170, "alv-ada", otherNames = {"Central Adamawa"}, aliases = {"Chamba-Mumuye"}, } m["alv-mbd"] = { "Mbum-Day", 6799816, "alv-ada", } m["alv-mbm"] = { "Mbum", 6799814, "alv-mbd", } m["alv-mel"] = { "Mel", 12122355, "alv", } m["alv-mum"] = { "Mumuye", 84607009, "alv-mye", } m["alv-mye"] = { "Mumuye-Yendang", 6935539, "alv-lni", } m["alv-nal"] = { "Nalu", nil, "alv-sng", } m["alv-nce"] = { "North-Central Edoid", 16110869, "alv-edo", } m["alv-ngb"] = { "Nupe-Gbagyi", 12638649, "alv-nup", aliases = {"Nupe-Gbari"}, } m["alv-ntg"] = { "Na-Togo", nil, "alv-gtm", } m["alv-nup"] = { "Nupoid", 1429143, "alv-von", } m["alv-nwd"] = { "Northwestern Edoid", 16111012, "alv-edo", } m["alv-nyn"] = { "Nyun", nil, "alv-fwo", } m["alv-pap"] = { "Papel", 7132562, "alv-bak", } m["alv-pph"] = { "Phla-Pherá", 3849625, "alv-gbe", } m["alv-ptn"] = { "Potou-Tano", 1475003, "alv-kwa", } m["alv-sav"] = { "Savanna", 4403672, "nic-vco", aliases = {"Savannas"}, } m["alv-sma"] = { "Suppire-Mamara", 4446348, "alv-snf", } m["alv-snf"] = { "Senufo", 33795, "alv", aliases = {"Senufic", "Senoufo"}, } m["alv-sng"] = { "Senegambian", 1708753, "alv", } m["alv-snr"] = { "Senari", 4416084, "alv-snf", } m["alv-swd"] = { "Southwestern Edoid", 12633903, "alv-edo", } m["alv-tal"] = { "Talodi", 12643302, "alv-the", } m["alv-tdj"] = { "Tagwana-Djimini", 7675362, "alv-snf", } m["alv-ten"] = { "Tenda", 3217535, "alv-fwo", } m["alv-the"] = { "Talodi-Heiban", 1521145, "alv", } m["alv-von"] = { "Volta-Niger", 34177, "nic-vco", } m["alv-wan"] = { "Wara-Natyoro", 7968830, "alv-sav", } m["alv-wjk"] = { "Waja-Kam", nil, "alv-ada", } m["alv-yek"] = { "Yekhee", nil, "alv-nce", } m["alv-yor"] = { "Yoruba", nil, "alv-edk", } m["alv-yrd"] = { "Yoruboid", 1789745, "alv-von", } m["alv-yun"] = { "Yungur", 84601642, "alv-bam", aliases = {"Bena-Mboi"}, } m["apa"] = { "Apachean", 27758, "ath", aliases = {"Southern Athabaskan"}, } m["aqa"] = { "Alacalufan", 1288430, } m["aql"] = { "Algic", 721612, aliases = {"Algonquian-Ritwan", "Algonquian-Wiyot-Yurok"}, } m["art"] = { "constructed", 33215, "qfa-not", aliases = {"artificial", "planned"}, } m["ath"] = { "Athabaskan", 27475, "xnd", } m["ath-nor"] = { "North Athabaskan", 20738, "ath", aliases = {"Northern Athabaskan"}, } m["ath-pco"] = { "Pacific Coast Athabaskan", 20654, "ath", } m["auf"] = { "Arauan", 626772, aliases = {"Arahuan", "Arauán", "Arawa", "Arawan", "Arawán"}, } --[=[ Exceptional language and family codes for Australian Aboriginal languages can use the prefix "aus-", though "aus" is no longer itself a family code. ]=]-- m["aus-arn"] = { "Arnhem", 2581700, aliases = {"Gunwinyguan", "Macro-Gunwinyguan"}, } m["aus-bub"] = { "Bunuban", 2495148, aliases = {"Bunaban"}, } m["aus-cww"] = { "Central New South Wales", 5061507, "aus-pam", } m["aus-dal"] = { "Daly", 2478079, } m["aus-dyb"] = { "Dyirbalic", 1850666, "aus-pam", } m["aus-gar"] = { "Garawan", 5521951, } m["aus-gun"] = { "Gunwinyguan", 2581700, "aus-arn", aliases = {"Gunwingguan"}, } m["aus-jar"] = { "Jarrakan", 2039423, } m["aus-kar"] = { "Karnic", 4215578, "aus-pam", } m["aus-mir"] = { "Mirndi", 4294095, } m["aus-nga"] = { "Ngayarda", 16153490, "aus-psw", } m["aus-nyu"] = { "Nyulnyulan", 2039408, } m["aus-pam"] = { "Pama-Nyungan", 33942, } m["aus-pmn"] = { "Paman", 2640654, "aus-pam", } m["aus-psw"] = { "Southwest Pama-Nyungan", 2258160, "aus-pam", } m["aus-rnd"] = { "Arandic", 4784071, "aus-pam", } m["aus-tnk"] = { "Tangkic", 1823065, } m["aus-wdj"] = { "Iwaidjan", 4196968, aliases = {"Yiwaidjan"}, } m["aus-wor"] = { "Worrorran", 2038619, } m["aus-yid"] = { "Yidinyic", 4205849, "aus-pam", } m["aus-yng"] = { "Yangmanic", 42727644, } m["aus-yol"] = { "Yolngu", 2511254, "aus-pam", aliases = {"Yolŋu", "Yolngu Matha"}, } m["aus-yuk"] = { "Yuin-Kuric", 3833021, "aus-pam", } m["awd"] = { "Arawak", 626753, aliases = {"Arawakan", "Maipurean", "Maipuran"}, } m["awd-nwk"] = { "Nawiki", nil, "awd", aliases = {"Newiki"}, } m["awd-taa"] = { "Ta-Arawak", 7672731, "awd", aliases = {"Ta-Arawakan", "Ta-Maipurean"}, } m["azc"] = { "Uto-Aztecan", 34073, aliases = {"Uto-Aztekan"}, } m["azc-cup"] = { "Cupan", 19866871, "azc-tak", } m["azc-dur"] = { "Durango Nahuatl", 2386361, "azc-nah", aliases = {"Mexicanero"} } m["azc-hua"] = { "Huasteca Nahuatl", 3832950, "azc-nah", } m["azc-nah"] = { "Nahuan", 11965602, "azc", aliases = {"Aztecan"}, } m["azc-num"] = { "Numic", 2657541, "azc", } m["azc-pim"] = { "Piman", 7194600, "azc", aliases = {"Tepiman"}, } m["azc-tak"] = { "Takic", 1280305, "azc", } m["azc-trc"] = { "Taracahitic", 4245032, "azc", aliases = {"Taracahitan"}, } m["bad"] = { "Banda", 806234, "nic-ubg", } m["bad-cnt"] = { "Central Banda", 3438391, "bad", } m["bai"] = { "Bamileke", 806005, "nic-gre", } m["bat"] = { "Baltic", 33136, "ine-bsl", } m["bat-eas"] = { "East Baltic", 149944, "bat", } m["bat-wes"] = { "West Baltic", 149946, "bat", } m["ber"] = { "Berber", 25448, "afa", aliases = {"Tamazight"}, } m["bnt"] = { "Bantu", 33146, "nic-bds", } m["bnt-baf"] = { "Bafia", 799784, "bnt", } m["bnt-bbo"] = { "Bafo-Bonkeng", nil, "bnt-saw", } m["bnt-bdz"] = { "Boma-Dzing", 1729203, "bnt", } m["bnt-bek"] = { "Bekwilic", nil, "bnt-ndb", } m["bnt-bki"] = { "Bena-Kinga", 16113307, "bnt-bne", } m["bnt-bmo"] = { "Bangi-Moi", nil, "bnt-bnm", } m["bnt-bne"] = { "Northeast Bantu", 7057832, "bnt", } m["bnt-bnm"] = { "Bangi-Ntomba", 806477, "bnt-bte", } m["bnt-boa"] = { "Boan", 4931250, "bnt", aliases = {"Buan", "Ababuan"}, } m["bnt-bot"] = { "Botatwe", 4948532, "bnt", } m["bnt-bsa"] = { "Basaa", 809739, "bnt", } m["bnt-bsh"] = { "Bushoong", 5001551, "bnt-bte", } m["bnt-bso"] = { "Southern Bantu", 980498, "bnt", } m["bnt-bta"] = { "Bati-Angba", 4869303, "bnt-boa", otherNames = {"Late Bomokandian"}, aliases = {"Bwa"}, } m["bnt-btb"] = { "Beti", 35118, "bnt", } m["bnt-bte"] = { "Bangi-Tetela", 4855181, "bnt", } m["bnt-bun"] = { "Buja-Ngombe", 4986733, "bnt-mbb", } m["bnt-chg"] = { "Chaga", 33016, "bnt-cht", } m["bnt-cht"] = { "Chaga-Taita", nil, "bnt-bne", } m["bnt-clu"] = { "Chokwe-Luchazi", 3339273, "bnt", } m["bnt-com"] = { "Comorian", 33077, "bnt-sab", } m["bnt-glb"] = { "Great Lakes Bantu", 5599420, "bnt-bne", } m["bnt-haj"] = { "Haya-Jita", 25502360, "bnt-glb", } m["bnt-kak"] = { "Kako", nil, "bnt-pob", } m["bnt-kav"] = { "Kavango", 116544179, "bnt-ksb", } m["bnt-kbi"] = { "Komo-Bira", 6428591, "bnt-boa", } m["bnt-kel"] = { "Kele", 1738162, "bnt-kts", aliases = {"Sheke"}, } m["bnt-kil"] = { "Kilombero", 6408121, "bnt", } m["bnt-kka"] = { "Kikuyu-Kamba", 16114410, "bnt-bne", aliases = {"Thagiicu"}, } m["bnt-kmb"] = { "Kimbundu", 16947687, "bnt", } m["bnt-kng"] = { "Kongo", 6429214, "bnt", } m["bnt-kpw"] = { "Kpwe", 36428, "bnt-saw", } m["bnt-ksb"] = { "Kavango-Southwest Bantu", 6379098, "bnt", } m["bnt-kts"] = { "Kele-Tsogo", 6385577, "bnt", } m["bnt-lbn"] = { "Luban", 4536504, "bnt", } m["bnt-leb"] = { "Lebonya", 6511395, "bnt", } m["bnt-lgb"] = { "Lega-Binja", 6517694, "bnt", } m["bnt-lok"] = { "Logooli-Kuria", nil, "bnt-glb", } m["bnt-lub"] = { "Luba", nil, "bnt-lbn", } m["bnt-lun"] = { "Lunda", 6704091, "bnt", } m["bnt-mak"] = { "Makua", 6740431, "bnt-bso", aliases = {"Makhuwa"}, } m["bnt-mbb"] = { "Mboshi-Buja", 6799764, "bnt", } m["bnt-mbe"] = { "Mbole-Enya", 6799728, "bnt", } m["bnt-mbi"] = { "Mbinga", nil, "bnt-rur", } m["bnt-mbo"] = { "Mboshi", 6799763, "bnt-mbb", } m["bnt-mbt"] = { "Mbete", 1346910, "bnt-tmb", aliases = {"Mbere"}, } m["bnt-mby"] = { "Mbeya", nil, "bnt-ruk", } m["bnt-mij"] = { "Mijikenda", 6845474, "bnt-sab", } m["bnt-mka"] = { "Makaa", nil, "bnt-ndb", } m["bnt-mne"] = { "Manenguba", 31147471, "bnt", aliases = {"Mbo", "Ngoe"}, } m["bnt-mnj"] = { "Makaa-Njem", 1603899, "bnt-pob", } m["bnt-mon"] = { "Mongo", nil, "bnt-bnm", } m["bnt-mra"] = { "Mbugwe-Rangi", 6799795, "bnt", } m["bnt-msl"] = { "Masaba-Luhya", 12636428, "bnt-glb", } m["bnt-mwi"] = { "Mwika", nil, "bnt-ruk", } m["bnt-ncb"] = { "Northeast Coast Bantu", 7057848, "bnt-bne", } m["bnt-ndb"] = { "Ndzem-Bomwali", nil, "bnt-mnj", } m["bnt-ngn"] = { "Ngondi-Ngiri", 7022532, "bnt-mbb", } m["bnt-ngu"] = { "Nguni", 961559, "bnt-bso", aliases = {"Ngoni"}, } m["bnt-nya"] = { "Nyali", 7070832, "bnt-leb", } m["bnt-nyb"] = { "Nyanga-Buyi", 7070882, "bnt", } m["bnt-nyg"] = { "Nyoro-Ganda", 12638666, "bnt-glb", } m["bnt-nys"] = { "Nyasa", 7070921, "bnt", } m["bnt-nze"] = { "Nzebi", 1755498, "bnt-tmb", aliases = {"Njebi"}, } m["bnt-ova"] = { "Ovambo", 36489, "bnt-swb", aliases = {"Oshivambo", "Oshiwambo", "Owambo"}, } m["bnt-par"] = { "Pare", nil, "bnt-ncb", } m["bnt-pen"] = { "Pende", 7162373, "bnt", } m["bnt-pob"] = { "Pomo-Bomwali", nil, "bnt", } m["bnt-ruk"] = { "Rukwa", 7378902, "bnt", } m["bnt-run"] = { "Rungwe", nil, "bnt-ruk", } m["bnt-rur"] = { "Rufiji-Ruvuma", 7377947, "bnt", } m["bnt-ruv"] = { "Ruvu", nil, "bnt-ncb", } m["bnt-rvm"] = { "Ruvuma", nil, "bnt-rur", } m["bnt-sab"] = { "Sabaki", 2209395, "bnt-ncb", } m["bnt-saw"] = { "Sawabantu", 532003, "bnt", } m["bnt-sbi"] = { "Sabi", 7396071, "bnt", } m["bnt-seu"] = { "Seuta", nil, "bnt-ncb", } m["bnt-shh"] = { "Shi-Havu", nil, "bnt-glb", } m["bnt-sho"] = { "Shona", 2904660, "bnt", } m["bnt-sir"] = { "Sira", 1436372, "bnt", aliases = {"Shira-Punu"}, } m["bnt-ske"] = { "Soko-Kele", nil, "bnt-bte", } m["bnt-sna"] = { "Sena", nil, "bnt-nys", } m["bnt-sts"] = { "Sotho-Tswana", 2038386, "bnt-bso", } m["bnt-swb"] = { "Southwest Bantu", 116543539, "bnt-ksb", } m["bnt-swh"] = { "Swahili", nil, "bnt-sab", } m["bnt-tek"] = { "Teke", 36528, "bnt-tmb", } m["bnt-tet"] = { "Tetela", 7706059, "bnt-bte", } m["bnt-tkc"] = { "Central Teke", 36473, "bnt-tek", } m["bnt-tkm"] = { "Takama", nil, "bnt-bne", } m["bnt-tmb"] = { "Teke-Mbede", 7695332, "bnt", aliases = {"Teke-Mbere"}, } m["bnt-tso"] = { "Tsogo", 2458420, otherNames = {"Okani"}, --appears to be an alias in Glottolog "bnt-kts", } m["bnt-tsr"] = { "Tswa-Ronga", 12643962, "bnt-bso", } m["bnt-yak"] = { "Yaka", 8047027, "bnt", } m["bnt-yko"] = { "Yasa-Kombe", nil, "bnt-saw", } m["bnt-zbi"] = { "Zamba-Binza", nil, "bnt-bnm", } m["btk"] = { "Batak", 1998595, "poz-nws", } --[=[ Exceptional language and family codes for Central American Indian languages may use the prefix "cai-", though "cai" is no longer itself a family code. ]=]-- --[=[ Exceptional language and family codes for Caucasian languages can use the prefix "cau-", though "cau" is no longer itself a family code. ]=]-- m["cau-abz"] = { "Abkhaz-Abaza", 4663617, "cau-nwc", otherNames = {"Abkhaz-Tapanta"}, aliases = {"Abazgi"}, } m["cau-and"] = { "Andian", 492152, "cau-ava", aliases = {"Andic"}, } m["cau-ava"] = { "Avaro-Andian", 4055404, "cau-nec", aliases = {"Avar-Andian", "Avar-Andi", "Avar-Andic"}, } m["cau-cir"] = { "Circassian", 858543, "cau-nwc", aliases = {"Cherkess"}, } m["cau-drg"] = { "Dargwa", 5222637, "cau-nec", otherNames = {"Dargin"}, } m["cau-esm"] = { "Eastern Samur", nil, "cau-sam", } m["cau-ets"] = { "East Tsezian", 121437666, "cau-tsz", aliases = {"East Tsezic", "East Didoic"}, } m["cau-lzg"] = { "Lezghian", 2144370, "cau-nec", aliases = {"Lezgi", "Lezgian", "Lezgic"}, } m["cau-nkh"] = { "Nakh", 24441, "cau-nec", aliases = {"North-Central Caucasian"}, } m["cau-nec"] = { "Northeast Caucasian", 27387, aliases = {"Dagestanian", "Nakho-Dagestanian", "Caspian"}, } m["cau-nwc"] = { "Northwest Caucasian", 33852, aliases = {"Abkhazo-Adyghean", "Abkhaz-Adyghe", "Pontic"}, } m["cau-sam"] = { "Samur", 15229151, "cau-lzg", } m["cau-ssm"] = { "Southern Samur", nil, "cau-sam", } m["cau-tsz"] = { "Tsezian", 1651530, "cau-nec", aliases = {"Tsezic", "Didoic"}, } m["cau-vay"] = { "Vainakh", 4102486, "cau-nkh", aliases = {"Veinakh", "Vaynakh"}, } m["cau-wsm"] = { "Western Samur", nil, "cau-sam", } m["cau-wts"] = { "West Tsezian", 121437697, "cau-tsz", aliases = {"West Tsezic", "West Didoic"}, } m["cba"] = { "Chibchan", 520478, "qfa-mch", -- or none if Macro-Chibchan is considered undemonstrated } m["ccs"] = { "Kartvelian", 34030, aliases = {"South Caucasian"}, } m["ccs-gzn"] = { "Georgian-Zan", 34030, "ccs", aliases = {"Karto-Zan"}, } m["ccs-zan"] = { "Zan", 2606912, "ccs-gzn", aliases = {"Zanuri", "Colchian"}, } m["cdc"] = { "Chadic", 33184, "afa", } m["cdc-cbm"] = { "Central Chadic", 2251547, "cdc", aliases = {"Biu-Mandara"}, } m["cdc-est"] = { "East Chadic", 2276221, "cdc", } m["cdc-mas"] = { "Masa", 2136092, "cdc", } m["cdc-wst"] = { "West Chadic", 2447774, "cdc", } m["cdd"] = { "Caddoan", 1025090, } m["cel"] = { "Celtic", 25293, "ine", } m["cel-bry"] = { "Brythonic", 156877, "cel-ins", aliases = {"Brittonic"}, } m["cel-brs"] = { "Southwestern Brythonic", 2612853, "cel-bry", aliases = {"Southwestern Brittonic"}, } m["cel-brw"] = { "Western Brythonic", 593069, "cel-bry", aliases = {"Western Brittonic"}, } m["cel-gae"] = { "Goidelic", 56433, "cel-ins", aliases = {"Gaelic"}, protoLanguage = "pgl", } m["cel-his"] = { "Hispano-Celtic", 4204136, "cel", } m["cel-ins"] = { "Insular Celtic", 214506, "cel", } m["chi"] = { "Chimakuan", 1073088, } m["chm"] = { "Mari", 973685, "urj", } m["cmc"] = { "Chamic", 2997506, "poz-mcm", } m["crp"] = { "creole or pidgin", 19682167, "qfa-cnt", } m["csu"] = { "Central Sudanic", 190822, "ssa", } m["csu-bba"] = { "Bongo-Bagirmi", 3505042, "csu", } m["csu-bbk"] = { "Bongo-Baka", 4941917, "csu-bba", } m["csu-bgr"] = { "Bagirmi", 4841948, "csu-bba", aliases = {"Bagirmic"}, } m["csu-bkr"] = { "Birri-Kresh", nil, "csu", } m["csu-ecs"] = { "Eastern Central Sudanic", 16911698, "csu", aliases = {"East Central Sudanic", "Central Sudanic East", "Lendu-Mangbetu"}, } m["csu-kab"] = { "Kaba", 6343715, "csu-bba", } m["csu-lnd"] = { "Lendu", 6522357, "csu-ecs", aliases = {"Lenduic"}, } m["csu-maa"] = { "Mangbetu", 6748874, "csu-ecs", aliases = {"Mangbetu-Asoa", "Mangbetu-Asua"}, } m["csu-mle"] = { "Mangbutu-Lese", 17009406, "csu-ecs", aliases = {"Mangbutu-Efe", "Mangbutu", "Membi-Mangbutu-Efe"}, } m["csu-mma"] = { "Moru-Madi", 6915156, "csu-ecs", } m["csu-sar"] = { "Sara", 2036691, "csu-bba", } m["csu-val"] = { "Vale", 7909520, "csu-bba", } m["cus"] = { "Cushitic", 33248, "afa", } m["cus-cen"] = { "Central Cushitic", 56569, "cus", } m["cus-eas"] = { "East Cushitic", 56568, "cus", } m["cus-hec"] = { "Highland East Cushitic", 56524, "cus-eas", } m["cus-som"] = { "Somaloid", 56774, "cus-eas", aliases = {"Sam", "Macro-Somali"}, } m["cus-sou"] = { "South Cushitic", 56525, "cus", } m["day"] = { "Land Dayak", 2760613, "poz", } m["del"] = { "Lenape", 2665761, "alg-eas", aliases = {"Delaware"}, } m["den"] = { "Slavey", 13272, "ath-nor", aliases = {"Slave", "Slavé"}, } m["dmn"] = { "Mande", 33681, "nic", } m["dmn-bbu"] = { "Bisa-Busa", 12627956, "dmn-mde", } m["dmn-emn"] = { "East Manding", nil, "dmn-man", } m["dmn-jje"] = { "Jogo-Jeri", nil, "dmn-mjo", } m["dmn-man"] = { "Manding", 35772, "dmn-mmo", } m["dmn-mda"] = { "Mano-Dan", nil, "dmn-mse", } m["dmn-mdc"] = { "Central Mande", 5972907, "dmn-mdw", } m["dmn-mde"] = { "Eastern Mande", 12633080, "dmn", } m["dmn-mdw"] = { "Western Mande", 16113831, "dmn", } m["dmn-mjo"] = { "Manding-Jogo", 12636153, "dmn-mdc", } m["dmn-mmo"] = { "Manding-Mokole", nil, "dmn-mva", } m["dmn-mnk"] = { "Maninka", 36186, "dmn-emn", } m["dmn-mnw"] = { "Northwestern Mande", 5972910, "dmn-mdw", } m["dmn-mok"] = { "Mokole", 16935447, "dmn-mmo", } m["dmn-mse"] = { "Southeastern Mande", 5972912, "dmn-mde", } m["dmn-msw"] = { "Southwestern Mande", 12633904, "dmn-mdw", } m["dmn-mva"] = { "Manding-Vai", nil, "dmn-mjo", } m["dmn-nbe"] = { "Nwa-Beng", nil, "dmn-mse", } m["dmn-sam"] = { "Samo", 36327, "dmn-bbu", aliases = {"Samuic"}, } m["dmn-smg"] = { "Samogo", 7410000, "dmn-mnw", aliases = {"Duun-Seenku"}, } m["dmn-snb"] = { "Soninke-Bobo", 16111680, "dmn-mnw", } m["dmn-sya"] = { "Susu-Yalunka", nil, "dmn-mdc", } m["dmn-vak"] = { "Vai-Kono", nil, "dmn-mva", } m["dmn-wmn"] = { "West Manding", nil, "dmn-man", } m["dra"] = { "Dravidian", 33311, } m["dra-cen"] = { "Central Dravidian", 12628823, "dra", } m["dra-gki"] = { "Gondi-Kui", 12631610, "dra-sdt", } m["dra-gon"] = { "Gondi", 55639812, "dra-gki", } m["dra-imd"] = { "Irula-Muduga", nil, "dra-tkn", } m["dra-kan"] = { "Kannadoid", 6363888, "dra-tkn", protoLanguage = "dra-okn", } m["dra-kki"] = { "Konda-Kui", nil, "dra-gki", } m["dra-kml"] = { "Kurukh-Malto", 68002822, "dra-nor", } m["dra-knk"] = { "Kolami-Naiki", 10547037, "dra-cen", } m["dra-kod"] = { "Kodagu", 67983106, "dra-tkd", } m["dra-kor"] = { "Koraga", 33394, "dra-tlk", } m["dra-mal"] = { "Malayalamoid", 6741581, "dra-tml", } m["dra-mdy"] = { "Madiya", 27602, "dra-gon", } m["dra-mlo"] = { "Malto", nil, "dra-kml", } m["dra-mur"] = { "Muria", 6938499, "dra-gon", } m["dra-nor"] = { "North Dravidian", 16110967, "dra", } m["dra-pgd"] = { "Parji-Gadaba", 10620428, "dra-cen", } m["dra-sdo"] = { "South Dravidian I", 16112843, -- Wikipedia's "South Dravidian" is South Dravidian I in this scheme. "dra-sou", aliases = {"South Dravidian"}, -- This is why I and II are used. } m["dra-sdt"] = { "South Dravidian II", 12633975, "dra-sou", aliases = {"South-Central Dravidian"}, } m["dra-sou"] = { "South Dravidian", 128886618, "dra", aliases = {"Southern Dravidian"}, } m["dra-tam"] = { "Tamiloid", 7681417, "dra-tml", protoLanguage = "oty", } m["dra-tel"] = { "Teluguic", nil, "dra-sdt", protoLanguage = "dra-ote", } m["dra-tkd"] = { "Tamil-Kodagu", 25494510, "dra-tkn", } m["dra-tkn"] = { "Tamil-Kannada", 6478506, "dra-sdo", } m["dra-tkt"] = { "Toda-Kota", 67983857, "dra-tkd", } m["dra-tlk"] = { "Tulu-Koraga", nil, "dra-sdo", } m["dra-tml"] = { "Tamil-Malayalam", 10690507, "dra-tkd", } m["egx"] = { "Egyptian", 50868, "afa", protoLanguage = "egy", } m["ero"] = { "Horpa", 56854, "sit-wgy", } m["esx"] = { "Eskimo-Aleut", 25946, } m["esx-esk"] = { "Eskimo", 25946, "esx", } m["esx-inu"] = { "Inuit", 27796, "esx-esk", } m["euq"] = { "Vasconic", 4669240, } m["gba"] = { "Gbaya", 3099986, "alv-sav", } m["gba-eas"] = { "Eastern Gbaya", nil, "gba", } m["gba-sou"] = { "Southern Gbaya", nil, "gba", } m["gba-wes"] = { "Western Gbaya", nil, "gba", } m["gem"] = { "Germanic", 21200, "ine", } m["gio"] = { "Gelao", 56401, "qfa-kra", } m["gme"] = { "East Germanic", 108662, "gem", } m["gmq"] = { "North Germanic", 106085, "gem", } m["gmq-eas"] = { "East Scandinavian", 3090263, "gmq", protoLanguage = "non-oen", } m["gmq-ins"] = { "Insular Scandinavian", nil, "gmq-wes", } m["gmq-wes"] = { "West Scandinavian", 1792570, "gmq", protoLanguage = "non-own", } m["gmw"] = { "West Germanic", 26721, "gem", } m["gmw-afr"] = { "Anglo-Frisian", 5329170, "gmw-nsg", } m["gmw-ang"] = { "Anglic", 1346342, "gmw-afr", protoLanguage = "ang", } m["gmw-fri"] = { "Frisian", 25325, "gmw-afr", protoLanguage = "ofs", } m["gmw-frk"] = { "Low Franconian", 153050, "gmw", protoLanguage = "frk", } m["gmw-hgm"] = { "High German", 52040, "gmw", protoLanguage = "goh", } m["gmw-ian"] = { "Irish Anglo-Norman", 120719384, "gmw-ang", protoLanguage = "enm", } m["gmw-lgm"] = { "Low German", 25433, "gmw-nsg", protoLanguage = "osx", } m["gmw-nsg"] = { "North Sea Germanic", 30134, "gmw", aliases = {"Ingvaeonic"}, } m["grk"] = { "Hellenic", 2042538, "ine", aliases = {"Greek"}, } m["him"] = { "Western Pahari", 10939493, "inc-pah", aliases = {"Himachali"}, } m["hmn"] = { "Hmong", 3307894, "hmx", } m["hmx"] = { "Hmong-Mien", 33322, aliases = {"Miao-Yao"}, } m["hmx-mie"] = { "Mien", 7992695, "hmx", } m["hok"] = { "Hokan", 33406, } m["hyx"] = { "Armenian", 8785, "ine", } m["iir"] = { "Indo-Iranian", 33514, "ine", } m["iir-nur"] = { "Nuristani", 161804, "iir", } m["nur-nor"] = { "Northern Nuristani", nil, "iir-nur", } m["nur-sou"] = { "Southern Nuristani", nil, "iir-nur", } m["ijo"] = { "Ijoid", 1325759, "nic", otherNames = {"Ijaw"}, -- Ijaw may be a subfamily } m["inc"] = { "Indo-Aryan", 33577, "iir", aliases = {"Indic"}, } m["inc-bas"] = { "Bengali-Assamese", 4179137, "inc-eas", aliases = {"Assamese-Bengali", "Gauda-Kamarupa"}, } m["inc-bhi"] = { "Bhil", 4901727, "inc-cen", } m["inc-bih"] = { "Bihari", 135305, "inc-eas", } m["inc-cen"] = { "Central Indo-Aryan", 10979187, "inc", protoLanguage = "inc-asa", } m["inc-chi"] = { "Chitrali", 11732797, "inc-dar", } m["inc-dar"] = { "Dardic", 161101, "inc", protoLanguage = "inc-ash", } m["inc-dre"] = { "Eastern Dardic", nil, "inc-dar", } m["inc-eas"] = { "Eastern Indo-Aryan", 12593391, "inc", protoLanguage = "inc-aav", } m["inc-hal"] = { "Halbic", 16910593, "inc-eas", aliases = {"Halbi"}, } m["inc-hie"] = { "Eastern Hindi", 4126648, "inc-cen", aliases = {"Purabiyā"}, protoLanguage = "inc-apa", } m["inc-hiw"] = { "Western Hindi", 12600937, "inc-cen", protoLanguage = "inc-ohi", } m["inc-hnd"] = { "Hindustani", 11051, "inc-hiw", aliases = {"Hindi-Urdu"}, protoLanguage = "hi-mid", } m["inc-ins"] = { "Insular Indo-Aryan", 12179302, "inc", protoLanguage = "inc-apa", } m["inc-kas"] = { "Kashmiric", nil, "inc-dre", aliases = {"Kashmiri"}, } m["inc-koh"] = { "Kohistani", 13018610, "inc-dre", } m["inc-krd"] = { "KRDS lects", 6356154, "inc-eas", aliases = {"Kamta, Rajbanshi, Deshi and Surjapuri", "KRNB lects", "Kamta, Rajbanshi and Northern Deshi Bangla"}, } m["inc-kun"] = { "Kunar", nil, "inc-dar", } m["inc-mid"] = { "Middle Indo-Aryan", 3236316, "inc", aliases = {"Middle Indic"}, } m["inc-nwe"] = { "Northwestern Indo-Aryan", 16111018, "inc", protoLanguage = "pra-pai", } m["inc-nor"] = { "Northern Indo-Aryan", 946077, "inc", protoLanguage = "inc-aka", } m["inc-old"] = { "Old Indo-Aryan", 118976896, "inc", aliases = {"Old Indic"}, } m["inc-pah"] = { "Pahari", 946077, "inc-nor", aliases = {"Pahadi"}, protoLanguage = "inc-aka", } m["inc-pan"] = { "Punjabic", 2656685, "inc-nwe", aliases = {"Greater Punjabic"}, protoLanguage = "inc-ata", } m["inc-pas"] = { "Pashayi", 36670, "inc-dar", aliases = {"Pashai"}, } m["inc-rom"] = { "Romani", 13201, "inc-wes", aliases = {"Romany", "Gypsy", "Gipsy"}, } m["inc-shn"] = { "Shinaic", 12646125, "inc-dre", } m["inc-snd"] = { "Sindhic", 7522212, "inc-nwe", protoLanguage = "inc-avr", } m["inc-sou"] = { "Southern Indo-Aryan", 10856062, "inc", protoLanguage = "inc-ama", } m["inc-tha"] = { "Tharu", 34035, "inc-eas", } m["inc-wes"] = { "Western Indo-Aryan", nil, "inc", protoLanguage = "inc-agu", } m["ine"] = { "Indo-European", 19860, aliases = {"Indo-Germanic"}, } m["ine-ana"] = { "Anatolian", 147085, "ine", } m["ine-bsl"] = { "Balto-Slavic", 147356, "ine", } m["ine-toc"] = { "Tocharian", 37029, "ine", aliases = {"Tokharian"}, } m["ira"] = { "Iranian", 33527, "iir", } m["ira-csp"] = { "Caspian", 5049123, "ira-mpr", } m["ira-cen"] = { "Central Iranian", nil, "ira", } m["ira-kms"] = { "Komisenian", nil, "ira-mpr", aliases = {"Semnani"}, } m["ine-luw"] = { "Luwic", 115748615, "ine-ana", aliases = {"Luvic"}, } m["ira-mid"] = { "Middle Iranian", 6841465, "ira", } m["ira-mny"] = { "Munji-Yidgha", nil, "ira-sym", aliases = {"Yidgha-Munji"}, } m["ira-msh"] = { "Mazanderani-Shahmirzadi", nil, "ira-csp", } m["ira-nei"] = { "Northeastern Iranian", 10775567, "ira", } m["ira-nwi"] = { "Northwestern Iranian", 390576, "ira-wes", } m["ira-old"] = { "Old Iranian", 23301845, "ira", } m["ira-orp"] = { "Ormuri-Parachi", nil, "ira-sei", } m["ira-pat"] = { "Pathan", nil, "ira-sei", } m["ira-sbc"] = { "Sogdo-Bactrian", nil, "ira-nei", } m["ira-mpr"] = { "Medo-Parthian", nil, "ira-nwi", aliases = {"Partho-Median"}, } m["ira-sgi"] = { "Sanglechi-Ishkashimi", 18711232, "ira-sei", } m["ira-shr"] = { "Shughni-Roshani", 11732824, "ira-shy", } m["ira-shy"] = { "Shughni-Yazghulami", nil, "ira-sym", } m["ira-sgc"] = { "Sogdic", nil, "ira-sbc", aliases = {"Sogdian"}, } m["ira-sei"] = { "Southeastern Iranian", 3833002, "ira", } m["ira-swi"] = { "Southwestern Iranian", 390424, "ira-wes", } m["ira-sym"] = { "Shughni-Yazghulami-Munji", nil, "ira-sei", } m["ira-wes"] = { "Western Iranian", 129850, "ira", } m["ira-zgr"] = { "Zaza-Gorani", 167854, "ira-mpr", aliases = {"Zaza-Gurani", "Gorani-Zaza"}, } m["iro"] = { "Iroquoian", 33623, } m["iro-nor"] = { "North Iroquoian", nil, "iro", } m["itc"] = { "Italic", 131848, "ine", } m["itc-laf"] = { "Latino-Faliscan", 33478, "itc", aliases = {"Latinian"}, } m["itc-sbl"] = { "Osco-Umbrian", 515194, "itc", aliases = {"Sabellic", "Sabellian"}, } m["jpx"] = { "Japonic", 33612, aliases = {"Japanese", "Japanese-Ryukyuan"}, } m["jpx-nry"] = { "Northern Ryukyuan", 20862796, "jpx-ryu", } m["jpx-ryu"] = { "Ryukyuan", 56393, "jpx", } m["jpx-sry"] = { "Southern Ryukyuan", 18392243, "jpx-ryu", } m["kar"] = { "Karen", 1364815, "sit", } m["kca"] = { "Khanty", 33563, "urj-ugr", aliases = {"Khantyic", "Khantic"}, } --[=[ Exceptional language and family codes for Khoisan and Kordofanian languages can use the prefix "khi-" and "kdo-" respectively, though they are no longer family codes themselves. ]=]-- m["khi-kal"] = { "Kalahari Khoe", nil, "khi-kho", } m["khi-khk"] = { "Khoekhoe", nil, "khi-kho", } m["khi-kkw"] = { "Khoe-Kwadi", 60785084, aliases = {"Kwadi-Khoe"}, } m["khi-kho"] = { "Khoe", 2736449, "khi-kkw", aliases = {"Central Khoisan"}, } m["khi-kxa"] = { "Kx'a", 6450587, aliases = {"Kxa", "Ju-ǂHoan"}, } m["khi-tuu"] = { "Tuu", 631046, aliases = {"Kwi", "Taa-Kwi", "Southern Khoisan", "Taa-ǃKwi", "Taa-ǃUi", "ǃUi-Taa"}, } m["kro"] = { "Kru", 33535, "nic-vco", } m["kro-aiz"] = { "Aizi", 4699431, "kro", } m["kro-bet"] = { "Bété", 32956, "kro-ekr", } m["kro-did"] = { "Dida", 32685, "kro-ekr", } m["kro-ekr"] = { "Eastern Kru", 5972899, "kro", } m["kro-grb"] = { "Grebo", 5601537, "kro-wkr", } m["kro-wee"] = { "Wee", nil, "kro-wkr", } m["kro-wkr"] = { "Western Kru", 5972897, "kro", } m["ku"] = { "Kurdish", 36368, "ira-nwi", } m["map"] = { "Austronesian", 49228, } m["map-ata"] = { "Atayalic", 716610, "map", } m["mjg"] = { "Monguor", 34214, "xgn-shr", } m["mkh"] = { "Mon-Khmer", 33199, "aav", } m["mkh-asl"] = { "Aslian", 3111082, "mkh", } m["mkh-ban"] = { "Bahnaric", 56309, "mkh", } m["mkh-kat"] = { "Katuic", 56697, "mkh", } m["mkh-khm"] = { "Khmuic", 1323245, "mkh", } m["mkh-kmr"] = { "Khmeric", nil, "mkh", } m["mkh-mnc"] = { "Monic", 3217497, "mkh", } m["mkh-mng"] = { "Mangic", 3509556, "mkh", } m["mkh-nbn"] = { "North Bahnaric", 56309, "mkh-ban", } m["mkh-pal"] = { "Palaungic", 2391173, "mkh", } m["mkh-pea"] = { "Pearic", 3073022, "mkh", } m["mkh-pkn"] = { "Pakanic", nil, "mkh-mng", } m["mkh-vie"] = { "Vietic", 2355546, "mkh", } m["mno"] = { "Manobo", 3217483, "phi", } m["mns"] = { "Mansi", 33759, "urj-ugr", aliases = {"Mansic"}, } m["mun"] = { "Munda", 33892, "aav", } m["myn"] = { "Mayan", 33738, } --[=[ Exceptional language and family codes for North American Indian languages can use the prefix "nai-", though "nai" is no longer itself a family code. ]=]-- m["nai-cat"] = { "Catawban", 3446638, "nai-sca", } m["nai-chu"] = { "Chumashan", 1288420, } m["nai-ckn"] = { "Chinookan", 610586, } m["nai-coo"] = { "Coosan", 940278, } m["nai-jcq"] = { "Jicaquean", 12179308, "hok" } m["nai-ker"] = { "Keresan", 35878, } m["nai-klp"] = { "Kalapuyan", 1569040, } m["nai-kta"] = { "Kiowa-Tanoan", 386288, } m["nai-len"] = { "Lencan", 36189, aliases = {"Lenca"}, } m["nai-mdu"] = { "Maiduan", 33502, } m["nai-miz"] = { "Mixe-Zoquean", 954016, aliases = {"Mixe-Zoque"}, } m["nai-min"] = { "Misumalpan", 281693, "qfa-mch", aliases = {"Misuluan", "Misumalpa"}, } m["nai-mus"] = { "Muskogean", 902978, aliases = {"Muskhogean"}, } m["nai-pak"] = { "Pakawan", 65085487, "hok", } m["nai-pal"] = { "Palaihnihan", 1288332, } m["nai-plp"] = { "Plateau Penutian", 2307476, } m["nai-pom"] = { "Pomoan", 2618420, "hok", aliases = {"Pomo", "Kulanapan"}, } m["nai-sca"] = { "Siouan-Catawban", 34181, } m["nai-shp"] = { "Sahaptian", 114782, "nai-plp", } m["nai-shs"] = { "Shastan", 2991735, "hok", } m["nai-tot"] = { "Totozoquean", 7828419, } m["nai-ttn"] = { "Totonacan", 34039, aliases = {"Totonac-Tepehua", "Totonacan-Tepehuan"}, varieties = {"Totonac"}, } m["nai-tqn"] = { "Tequistlatecan", 1568317, "hok", aliases = {"Tequistlatec", "Chontal", "Chontalan", "Oaxacan Chontal", "Chontal of Oaxaca"}, } m["nai-tsi"] = { "Tsimshianic", 34134, } m["nai-utn"] = { "Utian", 13371763, "nai-you", aliases = {"Miwok-Costanoan", "Mutsun"}, } m["nai-wtq"] = { "Wintuan", 1294259, aliases = {"Wintun"}, } m["nai-xin"] = { "Xincan", 1546494, aliases = {"Xinca"}, } m["nai-ykn"] = { "Yukian", 2406722, aliases = {"Yuki-Wappo"}, } m["nai-you"] = { "Yok-Utian", 2886186, } m["nai-yuc"] = { "Yuman-Cochimí", 579137, } m["ngf"] = { "Trans-New Guinea", 34018, } m["ngf-fin"] = { "Finisterre", 5450373, "ngf", } m["ngf-mad"] = { "Madang", 11217556, "ngf", } m["ngf-okk"] = { "Ok", 7081687, "ngf", } m["ngf-sbh"] = { "South Bird's Head", 7566330, "ngf", } m["nic"] = { "Niger-Congo", 33838, aliases = {"Niger-Kordofanian"}, } m["nic-alu"] = { "Alumic", 4737355, "nic-plt", } m["nic-bas"] = { "Basa", 4866154, "nic-knj", } m["nic-bbe"] = { "Eastern Beboid", nil, "nic-beb", } m["nic-bco"] = { "Benue-Congo", 33253, "nic-vco", } m["nic-bcr"] = { "Bantoid-Cross", 806983, "nic-bco", } m["nic-bdn"] = { "Northern Bantoid", nil, "nic-bod", aliases = {"North Bantoid"}, } m["nic-bds"] = { "Southern Bantoid", 3183152, "nic-bod", aliases = {"Wide Bantu", "Bin"}, } m["nic-beb"] = { "Beboid", 813549, "nic-bds", } m["nic-ben"] = { "Bendi", 4887065, "nic-bcr", } m["nic-beo"] = { "Beromic", 4894642, "nic-plt", } m["nic-bod"] = { "Bantoid", 806992, "nic-bcr", } m["nic-buk"] = { "Buli-Koma", nil, "nic-ovo", } m["nic-bwa"] = { "Bwa", 12628562, "nic-gur", otherNames = {"Bwamu", "Bomu"}, } m["nic-cde"] = { "Central Delta", 3813191, "nic-cri", } m["nic-cri"] = { "Cross River", 1141096, "nic-bcr", } m["nic-dag"] = { "Dagbani", nil, "nic-wov", } m["nic-dak"] = { "Dakoid", 1157745, "nic-bdn", } m["nic-dge"] = { "Escarpment Dogon", 5397128, "qfa-dgn", } m["nic-dgw"] = { "West Dogon", nil, "qfa-dgn", } m["nic-eko"] = { "Ekoid", 1323395, "nic-bds", } m["nic-eov"] = { "Eastern Oti-Volta", nil, "nic-ovo", aliases = {"Samba"}, } m["nic-fru"] = { "Furu", 5509783, "nic-bds", } m["nic-gne"] = { "Eastern Gurunsi", 12633072, "nic-gns", aliases = {"Eastern Grũsi"}, } m["nic-gnn"] = { "Northern Gurunsi", nil, "nic-gns", aliases = {"Northern Grũsi"}, } m["nic-gnw"] = { "Western Gurunsi", nil, "nic-gns", aliases = {"Western Grũsi"}, } m["nic-gns"] = { "Gurunsi", 721007, "nic-gur", aliases = {"Grũsi"}, } m["nic-gre"] = { "Eastern Grassfields", 5330160, "nic-grf", } m["nic-grf"] = { "Grassfields", 750932, "nic-bds", aliases = {"Grassfields Bantu", "Wide Grassfields"}, } m["nic-grm"] = { "Gurma", 30587833, "nic-ovo", } m["nic-grs"] = { "Southwest Grassfields", 7571285, "nic-grf", } m["nic-gur"] = { "Gur", 33536, "alv-sav", aliases = {"Voltaic"}, } m["nic-ief"] = { "Ibibio-Efik", 2743643, "nic-lcr", } m["nic-jer"] = { "Jera", nil, "nic-kne", } m["nic-jkn"] = { "Jukunoid", 1711622, "nic-pla", } m["nic-jrn"] = { "Jarawan", 1683430, "nic-mba", } m["nic-jrw"] = { "Jarawa", 35423, "nic-jrn", } m["nic-kam"] = { "Kambari", 6356294, "nic-knj", } m["nic-ktl"] = { "Katloid", nil, "nic", } m["nic-kau"] = { "Kauru", nil, "nic-kne", } m["nic-kmk"] = { "Kamuku", 6359821, "nic-knj", } m["nic-kne"] = { "East Kainji", 5328687, "nic-knj", } m["nic-knj"] = { "Kainji", 681495, "nic-pla", } m["nic-knn"] = { "Northwest Kainji", 7060098, "nic-knj", } m["nic-ktl"] = { "Katloid", 6377681, "nic", aliases = {"Katla", "Katla-Tima"}, } m["nic-lcr"] = { "Lower Cross River", 3813193, "nic-cri", } m["nic-mam"] = { "Mamfe", 2005898, "nic-bds", aliases = {"Nyang"}, } m["nic-mba"] = { "Mbam", 687826, "nic-bds", } m["nic-mbc"] = { "Mba", 6799561, "nic-ubg", } m["nic-mbw"] = { "West Mbam", nil, "nic-mba", } m["nic-mmb"] = { "Mambiloid", 1888151, otherNames = {"North Bantoid"}, -- per Wikipedia, North Bantoid is the parent family "nic-bdn", } m["nic-mom"] = { "Momo", 6897393, "nic-grf", } m["nic-mre"] = { "Moré", nil, "nic-wov", } m["nic-ngd"] = { "Ngbandi", 36439, "nic-ubg", } m["nic-nge"] = { "Ngemba", 7022271, "nic-gre", } m["nic-ngk"] = { "Ngbaka", 3217499, "nic-ubg", } m["nic-nin"] = { "Ninzic", 7039282, "nic-plt", } m["nic-nka"] = { "Nkambe", 7042520, "nic-gre", } m["nic-nkb"] = { "Baka", nil, "nic-nkw", } m["nic-nke"] = { "Eastern Ngbaka", nil, "nic-ngk", } m["nic-nkg"] = { "Gbanziri", nil, "nic-nkw", } m["nic-nkk"] = { "Kpala", nil, "nic-nkw", } m["nic-nkm"] = { "Mbaka", nil, "nic-nkw", } m["nic-nkw"] = { "Western Ngbaka", nil, "nic-ngk", } m["nic-npd"] = { "North Plateau Dogon", nil, "qfa-dgn", } m["nic-nun"] = { "Nun", 13654297, "nic-gre", } m["nic-nwa"] = { "Nanga-Walo", nil, "qfa-dgn", } m["nic-ogo"] = { "Ogoni", 2350726, "nic-cri", aliases = {"Ogonoid"}, } m["nic-ovo"] = { "Oti-Volta", 1157178, "nic-gur", } m["nic-pla"] = { "Platoid", 453244, "nic-bco", aliases = {"Central Nigerian"}, } m["nic-plc"] = { "Central Plateau", 5061668, "nic-plt", } m["nic-pld"] = { "Plains Dogon", nil, "qfa-dgn", } m["nic-ple"] = { "East Plateau", 5329154, "nic-plt", } m["nic-pls"] = { "South Plateau", 7568236, "nic-plt", aliases = {"Jilic-Eggonic"}, } m["nic-plt"] = { "Plateau", 1267471, "nic-pla", } m["nic-ras"] = { "Rashad", 3401986, "nic", } m["nic-rnc"] = { "Central Ring", nil, "nic-rng", } m["nic-rng"] = { "Ring", 2269051, "nic-grf", aliases = {"Ring Road"}, } m["nic-rnn"] = { "Northern Ring", nil, "nic-rng", } m["nic-rnw"] = { "Western Ring", nil, "nic-rng", } m["nic-ser"] = { "Sere", 7453058, "nic-ubg", } m["nic-shi"] = { "Shiroro", 7498953, "nic-knj", aliases = {"Pongu"}, } m["nic-sis"] = { "Sisaala", 36532, "nic-gnw", } m["nic-tar"] = { "Tarokoid", 2394472, "nic-plt", } m["nic-tiv"] = { "Tivoid", 752377, "nic-bds", } m["nic-tvc"] = { "Central Tivoid", nil, "nic-tiv", } m["nic-tvn"] = { "Northern Tivoid", nil, "nic-tiv", } m["nic-ubg"] = { "Ubangian", 33932, "nic-vco", -- or none } m["nic-uce"] = { "East-West Upper Cross River", nil, "nic-ucr", } m["nic-ucn"] = { "North-South Upper Cross River", nil, "nic-ucr", } m["nic-ucr"] = { "Upper Cross River", 4108624, "nic-cri", aliases = {"Upper Cross"}, } m["nic-vco"] = { "Volta-Congo", 37228, "alv", } m["nic-wov"] = { "Western Oti-Volta", nil, "nic-ovo", aliases = {"Moré-Dagbani"} } m["nic-ykb"] = { "Yukubenic", 16909196, "nic-plt", aliases = {"Oohum"}, } m["nic-ymb"] = { "Yambasa", nil, "nic-mba", } m["nic-yon"] = { "Yom-Nawdm", nil, "nic-ovo", aliases = {"Moré-Dagbani"} } m["nub"] = { "Nubian", 1517194, "sdv-nes", } m["nub-hil"] = { "Hill Nubian", 5762211, "nub", aliases = {"Kordofan Nubian"}, } m["omq"] = { "Oto-Manguean", 33669, } m["omq-cha"] = { "Chatino", 35111, "omq-zap", } m["omq-chi"] = { "Chinantecan", 35828, "omq", } m["omq-cui"] = { "Cuicatec", 616024, "omq-mix", } m["omq-maz"] = { "Mazatecan", 36230, "omq", aliases = {"Mazatec"}, } m["omq-mix"] = { "Mixtecan", 21083066, "omq", } m["omq-mxt"] = { "Mixtec", 36363, "omq-mix", } m["omq-otp"] = { "Oto-Pamean", nil, "omq", } m["omq-pop"] = { "Popolocan", 5132273, "omq", } m["omq-tri"] = { "Trique", 780200, "omq-mix", aliases = {"Triqui"}, } m["omq-zap"] = { "Zapotecan", 8066463, "omq", } m["omq-zpc"] = { "Zapotec", 13214, "omq-zap", } m["omv"] = { "Omotic", 33860, "afa", } m["omv-aro"] = { "Aroid", 3699526, "omv", aliases = {"Ari-Banna", "South Omotic", "Somotic"}, } m["omv-diz"] = { "Dizoid", 430251, "omv", aliases = {"Maji", "Majoid"}, } m["omv-eom"] = { "East Ometo", 20527288, "omv-ome", } m["omv-gon"] = { "Gonga", 4143043, "omv", aliases = {"Kefoid"}, } m["omv-mao"] = { "Mao", 1351495, "omv", } m["omv-nom"] = { "North Ometo", nil, "omv-ome", } m["omv-ome"] = { "Ometo", 36310, "omv", } m["oto"] = { "Otomian", 1270220, "omq-otp", } m["oto-otm"] = { "Otomi", nil, "oto", } m["paa"] = { "Papuan", 236425, "qfa-not", } m["paa-arf"] = { "Arafundi", 4783702, } m["paa-asa"] = { "Arai-Samaia", 48803569, } m["paa-bng"] = { "Baining", 748487, aliases = {"East New Britain"}, } m["paa-brd"] = { "Border", 1752158, aliases = {"Upper Tami"}, } m["paa-egb"] = { "East Geelvink Bay", 1497678, aliases = {"East Cenderawasih"}, } m["paa-eng"] = { "Engan", 3217449, } m["paa-iwm"] = { "Iwam", 15147853, } m["paa-kag"] = { -- recode as ngf-kag? "Kainantu-Goroka", 3217463, "ngf", } m["paa-kiw"] = { "Kiwaian", 338449, } m["paa-kut"] = { "Kutubuan", 48767893, "paa-pag", } m["paa-kwm"] = { "Kwomtari", 2075415, } m["paa-lkp"] = { "Lakes Plain", 6478969, } m["paa-lsp"] = { "Lower Sepik", 7061700, aliases = {"Nor-Pondo"}, } m["paa-mai"] = { "Mairasi", 6736896, } m["paa-msk"] = { "Sko", 953509, aliases = {"Skou"}, } m["paa-nbo"] = { "North Bougainville", 749496, } m["paa-nim"] = { "Nimboran", 12638426, } m["paa-nha"] = { "North Halmahera", nil, "paa-wpa", } m["paa-pag"] = { "Papuan Gulf", 48803685, } m["paa-pau"] = { "Pauwasi", 7155496, } m["paa-ram"] = { "Ramu", 3442808, } m["paa-sbo"] = { "South Bougainville", 3217380, } m["paa-sen"] = { "Sentani", 17044584, "paa-wpa", } m["paa-spk"] = { "Sepik", 3508772, } m["paa-tkw"] = { "Tor-Kwerba", 7827523, } m["paa-wpa"] = { "West Papuan", 1363026, } m["paa-yam"] = { "Yam", 15062272, aliases = {"Morehead and Upper Maro River"}, } m["paa-yua"] = { "Yuat", 8060096, } m["phi"] = { "Philippine", 947858, "poz", } m["phi-kal"] = { "Kalamian", 3217466, "phi", aliases = {"Calamian"}, } m["poz"] = { "Malayo-Polynesian", 143158, "map", } m["poz-aay"] = { "Admiralty Islands", 2701306, "poz-oce", } m["poz-bnn"] = { "North Bornean", 1427907, "poz", } m["poz-bre"] = { "East Barito", 2701314, "poz", } m["poz-brw"] = { "West Barito", 2761679, "poz", } m["poz-bss"] = { "Bali-Sasak-Sumbawa", 3396043, "poz-msa", } m["poz-btk"] = { "Bungku-Tolaki", 3217381, "poz-clb", } m["poz-cet"] = { "Central-Eastern Malayo-Polynesian", 2269883, "poz", } m["poz-clb"] = { "Celebic", 1078041, "poz", } m["poz-cln"] = { "New Caledonian", 3091221, "poz-ocs", } m["poz-cma"] = { "Central Maluku", 3217479, "poz-cet", } m["poz-hce"] = { "Halmahera-Cenderawasih", 2526616, "pqe", } m["poz-kal"] = { "Kaili-Pamona", 3217465, "poz-clb", } m["poz-lgx"] = { "Lampungic", 49215, "poz", } m["poz-mcm"] = { "Malayo-Chamic", nil, "poz-msa", } m["poz-mic"] = { "Micronesian", 420591, "poz-occ", } m["poz-mly"] = { "Malayic", 662628, "poz-mcm", } m["poz-msa"] = { "Malayo-Sumbawan", 1363818, "poz", } m["poz-mun"] = { "Muna-Buton", 3037924, "poz-clb", } m["poz-nws"] = { "Northwest Sumatran", 2071308, "poz", } m["poz-occ"] = { "Central-Eastern Oceanic", 2068435, "poz-oce", } m["poz-oce"] = { "Oceanic", 324457, "pqe", } m["poz-ocs"] = { "Southern Oceanic", 3039118, "poz-occ", } m["poz-ocw"] = { "Western Oceanic", 2701282, "poz-oce", } m["poz-pcc"] = { "Central Pacific", 3130237, "poz-occ", } m["poz-pep"] = { "Eastern Polynesian", 390979, "poz-pnp", } m["poz-pnp"] = { "Nuclear Polynesian", 743851, "poz-pol", } m["poz-pol"] = { "Polynesian", 390979, "poz-pcc", } m["poz-san"] = { "Sabahan", 3217517, "poz-bnn", } m["poz-sbj"] = { "Sama-Bajaw", 2160409, "poz", } m["poz-slb"] = { "Saluan-Banggai", 3217519, "poz-clb", } m["poz-sls"] = { "Southeast Solomonic", 3119671, "poz-occ", } m["poz-ssw"] = { "South Sulawesi", 2778190, "poz", } m["poz-stm"] = { "St. Matthias", 6484143, "poz-oce", aliases = {"St Matthias"}, } m["poz-swa"] = { "North Sarawakan", 538569, "poz-bnn", } m["poz-tem"] = { "Temotu", 3075769, "poz-oce", } m["poz-tim"] = { "Timoric", 7806987, "poz-cet", } m["poz-ton"] = { "Tongic", 3397263, "poz-pol", } m["poz-tot"] = { "Tomini-Tolitoli", 3217541, "poz-clb", } m["poz-vnc"] = { "Central Vanuatu", 5061988, "poz-ocs", } m["poz-vnn"] = { "North Vanuatu", 85789650, "poz-ocs", } m["poz-vns"] = { "South Vanuatu", 3070173, "poz-ocs", } m["poz-wot"] = { "Wotu-Wolio", 1041317, "poz-clb", } m["pqe"] = { "Eastern Malayo-Polynesian", 2269883, "poz-cet", } m["qfa-adc"] = { "Central Great Andamanese", nil, "qfa-adm", } m["qfa-adm"] = { "Great Andamanese", 3515103, } m["qfa-adn"] = { "Northern Great Andamanese", nil, "qfa-adm", } m["qfa-ads"] = { "Southern Great Andamanese", nil, "qfa-adm", } m["qfa-ain"] = { "Ainuic", 50111972, aliases = {"Ainu"}, } m["qfa-bej"] = { "Be-Jizhao", nil, "qfa-bet", } m["qfa-bet"] = { "Be-Tai", 12627719, "qfa-tak", aliases = {"Tai-Be", "Daic-Beic", "Beic-Daic"}, } m["qfa-buy"] = { "Buyang", 1109927, "qfa-kra", } m["qfa-cka"] = { "Chukotko-Kamchatkan", 33255, } m["qfa-cre"] = { "creole", 33289, "crp", } m["qfa-ckn"] = { "Chukotkan", 2606732, "qfa-cka", } m["qfa-cnt"] = { "contact", 133253514, "qfa-not", } m["qfa-dgn"] = { "Dogon", 1234776, "nic", } m["qfa-dny"] = { "Dene-Yeniseian", 21103, aliases = {"Dené-Yeniseian"}, } m["qfa-hur"] = { "Hurro-Urartian", 1144159, } m["qfa-iso"] = { "isolate", 33648, "qfa-not", } m["qfa-kad"] = { "Kadu", -- considered either Nilo-Saharan or independent/none 1720989, } m["qfa-kms"] = { "Kam-Sui", 1023641, "qfa-tak", } m["qfa-kor"] = { "Koreanic", 11263525, } m["qfa-kra"] = { "Kra", 1022087, "qfa-tak", } m["qfa-lic"] = { "Hlai", 1023648, "qfa-tak", aliases = {"Hlaic"}, } m["qfa-mal"] = { "Left May", 614468, "paa-asa", } m["qfa-mch"] = { -- used in both N and S America "Macro-Chibchan", 3438062, } m["qfa-mix"] = { "mixed", 33694, "qfa-cnt", } m["qfa-not"] = { "not a family", nil, "qfa-not", } m["qfa-onb"] = { "Be", nil, "qfa-bej", aliases = {"Ong-Be", "Beic"}, } m["qfa-ong"] = { "Ongan", 2090575, aliases = {"Angan", "South Andamanese", "Jarawa-Onge"}, } m["qfa-pid"] = { "pidgin", 33831, "crp", } m["qfa-sub"] = { "substrate", 20730913, "qfa-not", } m["qfa-tak"] = { "Kra-Dai", 34171, aliases = {"Tai-Kadai", "Kadai"}, } m["qfa-tap"] = { "Timor-Alor-Pantar", 16590002, } m["qfa-tor"] = { "Torricelli", 1333831, } m["qfa-tyn"] = { "Tyrsenian", 1344038, } m["qfa-xgs"] = { "Serbi-Mongolic", 108887939, } m["qfa-xgx"] = { "Para-Mongolic", 107619002, "qfa-xgs", } m["qfa-yen"] = { "Yeniseian", 27639, "qfa-dny", aliases = {"Yeniseic", "Yenisei-Ostyak"}, } m["qfa-yke"] = { "Ketic", nil, "qfa-yen", } m["qfa-yko"] = { "Kottic", nil, "qfa-yen", } m["qfa-yrn"] = { "Arinic", nil, "qfa-yen", } m["qfa-ypm"] = { "Pumpokolic", nil, "qfa-yen", } m["qfa-yuk"] = { "Yukaghir", 34164, aliases = {"Yukagir", "Jukagir"}, } m["qwe"] = { "Quechuan", 5218, } m["raj"] = { "Rajasthani", 13196, "inc-wes", protoLanguage = "inc-ogu", } m["roa"] = { "Romance", 19814, "itc", aliases = {"Romanic", "Latin", "Neolatin", "Neo-Latin"}, protoLanguage = "la", } m["roa-asl"] = { "Asturleonese", 35390, "roa-ibe", protoLanguage = "roa-ole", } m["roa-cas"] = { "Castilian", 71924, "roa-ibe", aliases = {"Castillian", "Castilic", "Castillic"}, protoLanguage = "osp", } m["roa-dal"] = { "Dalmatian Romance", 97646077, "roa-itd", } m["roa-eas"] = { "Eastern Romance", 147576, "roa", } m["roa-emr"] = { "Emilian-Romagnol", 242648, "roa-git", } m["roa-gap"] = { "Galician-Portuguese", 9080204, "roa-ibe", aliases = {"Galician Romance", "Galaic-Portuguese"}, protoLanguage = "roa-opt", } m["roa-gar"] = { "Gallo-Romance", 500394, "roa-wes", } m["roa-itd"] = { "Italo-Dalmatian", 3313381, "roa-iwr", aliases = {"Central Romance"} } m["roa-itr"] = { "Italo-Romance", 3356483, "roa-itd", } m["roa-iwr"] = { "Italo-Western Romance", 112608, "roa", aliases = {"Italo-Western"}, } m["roa-git"] = { "Gallo-Italic", 516074, "roa-gar", aliases = {"Gallo-Italian", "Gallo-Cisalpine", "Cisalpine"}, } m["roa-grh"] = { "Gallo-Rhaetian", 97646466, "roa-gar", } m["roa-ibe"] = { "Ibero-Romance", 749533, "roa-wes", aliases = {"Iberian Romance", "West Ibero-Romance", "Western Ibero-Romance", "West Iberian Romance", "Western Iberian Romance"} } m["roa-nar"] = { "Navarro-Aragonese", 133252927, "roa-ibe", protoLanguage = "roa-ona", } m["roa-oil"] = { "Oïl", 37351, "roa-grh", aliases = {"langues d'oïl", "langue d'oïl", "Cisalpine"}, protoLanguage = "fro", } m["roa-ocr"] = { "Occitano-Romance", 599958, "roa-gar", aliases = {"Gallo-Narbonnese", "East Iberian", "Eastern Iberian"}, } m["roa-rhe"] = { "Rhaeto-Romance", 515593, "roa-grh", aliases = {"langues d'oïl", "langue d'oïl", "Cisalpine"}, } m["roa-sou"] = { "Southern Romance", 145345, "roa", } m["roa-wes"] = { "Western Romance", 2714388, "roa-iwr", } --[=[ Exceptional language and family codes for South American Indian languages can use the prefix "sai-", though "sai" is no longer itself a family code. ]=]-- m["sai-ara"] = { "Araucanian", 626630, } m["sai-aym"] = { "Aymaran", 33010, } m["sai-bar"] = { "Barbacoan", 807304, aliases = {"Barbakoan"}, } m["sai-bor"] = { "Boran", 5371776, } m["sai-cah"] = { "Cahuapanan", 1025793, } m["sai-car"] = { "Cariban", 33090, aliases = {"Carib"}, } m["sai-cer"] = { "Cerrado", 98078151, "sai-jee", aliases = {"Amazonian Jê"}, } m["sai-chc"] = { "Chocoan", 1075616, aliases = {"Choco", "Chocó"}, } m["sai-cho"] = { "Chonan", 33019, aliases = {"Chon"}, } m["sai-cje"] = { "Central Jê", 18010843, "sai-cer", aliases = {"Akuwẽ"}, } m["sai-cpc"] = { "Chapacuran", 1062626, } m["sai-crn"] = { "Charruan", 3112423, aliases = {"Charrúan"}, } m["sai-ctc"] = { "Catacaoan", 5051139, } m["sai-guc"] = { "Guaicuruan", 1974973, "sai-mgc", aliases = {"Guaicurú", "Guaycuruana", "Guaikurú", "Guaycuruano", "Guaykuruan", "Waikurúan"}, } m["sai-guh"] = { "Guahiban", 944056, aliases = {"Guahiboan", "Guajiboan", "Wahivoan"}, } m["sai-gui"] = { "Guianan", nil, "sai-car", aliases = {"Guianan Carib", "Guiana Carib"}, } m["sai-har"] = { "Harákmbut", 1584402, "sai-hkt", aliases = {"Harákmbet"}, } m["sai-hkt"] = { "Harákmbut-Katukinan", 17107635, } m["sai-hrp"] = { "Huarpean", 1578336, aliases = {"Warpean", "Huarpe", "Warpe"}, } m["sai-jee"] = { "Jê", 1483594, "sai-mje", aliases = {"Gê", "Jean", "Gean", "Jê-Kaingang", "Ye"}, } m["sai-jir"] = { "Jirajaran", 3028651, aliases = {"Hiraháran"}, } m["sai-jiv"] = { "Jivaroan", 1393074, aliases = {"Hívaro", "Jibaro", "Jibaroan", "Jibaroana", "Jívaro"}, } m["sai-ktk"] = { "Katukinan", 2636000, "sai-hkt", aliases = {"Catuquinan"}, } m["sai-kui"] = { "Kuikuroan", nil, "sai-car", aliases = {"Kuikuro", "Nahukwa"}, } m["sai-map"] = { "Mapoyan", 61096301, "sai-ven", aliases = {"Mapoyo", "Mapoyo-Yabarana", "Mapoyo-Yavarana", "Mapoyo-Yawarana"}, } m["sai-mas"] = { "Mascoian", 1906952, aliases = {"Mascoyan", "Maskoian", "Enlhet-Enenlhet"}, } m["sai-mgc"] = { "Mataco-Guaicuru", 255512, } m["sai-mje"] = { "Macro-Jê", 887133, aliases = {"Macro-Gê"}, } m["sai-mtc"] = { "Matacoan", 2447424, "sai-mgc", } m["sai-mur"] = { "Muran", 33826, aliases = {"Mura"}, } m["sai-nad"] = { "Nadahup", 1856439, aliases = {"Makú", "Macú", "Vaupés-Japurá"}, } m["sai-nje"] = { "Northern Jê", 98078225, "sai-cer", aliases = {"Core Jê"}, } m["sai-nmk"] = { "Nambikwaran", 15548027, aliases = {"Nambicuaran", "Nambiquaran", "Nambikuaran"}, } m["sai-otm"] = { "Otomacoan", 3217503, aliases = {"Otomákoan", "Otomakoan"}, } m["sai-pan"] = { "Panoan", 1544537, "sai-pat", aliases = {"Pano"}, } m["sai-pat"] = { "Pano-Tacanan", 2475746, aliases = {"Pano-Tacana", "Pano-Takana", "Páno-Takána", "Pano-Takánan"}, } m["sai-pek"] = { "Pekodian", 107451736, "sai-car", aliases = {"South Amazonian Carib", "Southern Cariban", "Pekodi"}, } m["sai-pem"] = { "Pemongan", nil, "sai-ven", aliases = {"Pemong", "Pemóng", "Purukoto"}, } m["sai-prk"] = { "Parukotoan", 107451482, "sai-car", aliases = {"Parukoto"}, } m["sai-sje"] = { "Southern Jê", 98078245, "sai-jee", } m["sai-tac"] = { "Tacanan", 3113762, "sai-pat", } m["sai-tar"] = { "Taranoan", 105097814, "sai-gui", aliases = {"Trio", "Tarano"}, } m["sai-tuc"] = { "Tucanoan", 788144, } m["sai-tyu"] = { "Ticuna-Yuri", 4467010, } m["sai-ucp"] = { "Uru-Chipaya", 2475488, aliases = {"Uru-Chipayan"}, } m["sai-ven"] = { "Venezuelan Cariban", nil, "sai-car", aliases = {"Venezuelan Carib", "Venezuelan", "Venezuelano"}, } m["sai-wic"] = { "Wichí", 3027047, } m["sai-wit"] = { "Witotoan", 43079317, aliases = {"Huitotoan", "Uitotoan"}, } m["sai-ynm"] = { "Yanomami", nil, aliases = {"Yanomam", "Shamatari", "Yamomami", "Yanomaman"}, } m["sai-yuk"] = { "Yukpan", nil, "sai-car", aliases = {"Yukpa", "Yukpano", "Yukpa-Japreria"}, } m["sai-zam"] = { "Zamucoan", 3048461, aliases = {"Samúkoan"}, } m["sai-zap"] = { "Zaparoan", 33911, aliases = {"Záparoan", "Saparoan", "Sáparoan", "Záparo", "Zaparoano", "Zaparoana"}, } m["sal"] = { "Salishan", 33985, } m["sdv"] = { "Eastern Sudanic", 2036148, "ssa", } m["sdv-bri"] = { "Bari", nil, "sdv-nie", } m["sdv-daj"] = { "Daju", 956724, "sdv", } m["sdv-dnu"] = { "Dinka-Nuer", nil, "sdv-niw", } m["sdv-eje"] = { "Eastern Jebel", 3408878, "sdv", } m["sdv-kln"] = { "Kalenjin", 637228, "sdv-nis", } m["sdv-lma"] = { "Lotuko-Maa", nil, "sdv-nie", } m["sdv-lon"] = { "Northern Luo", nil, "sdv-luo", } m["sdv-los"] = { "Southern Luo", 7570103, "sdv-luo", } m["sdv-luo"] = { "Luo", nil, "sdv-niw", } m["sdv-nes"] = { "Northern Eastern Sudanic", 4810496, "sdv", aliases = {"Astaboran", "Ek Sudanic"}, } m["sdv-nie"] = { "Eastern Nilotic", 153795, "sdv-nil", } m["sdv-nil"] = { "Nilotic", 513408, "sdv", } m["sdv-nis"] = { "Southern Nilotic", 1552410, "sdv-nil", } m["sdv-niw"] = { "Western Nilotic", 3114989, "sdv-nil", } m["sdv-nma"] = { "Nandi-Markweta", nil, "sdv-kln", } m["sdv-nyi"] = { "Nyima", 11688746, "sdv-nes", aliases = {"Nyimang"}, } m["sdv-tmn"] = { "Taman", 3408873, "sdv-nes", aliases = {"Tamaic"}, } m["sdv-ttu"] = { "Teso-Turkana", 7705551, "sdv-nie", aliases = {"Ateker"}, } m["sel"] = { "Selkup", 34008, "syd", } m["sem"] = { "Semitic", 34049, "afa", } m["sem-ara"] = { "Aramaic", 28602, "sem-nwe", protoLanguage = "arc", } m["sem-arb"] = { "Arabic", 164667, "sem-cen", protoLanguage = "ar", } m["sem-are"] = { "Eastern Aramaic", 3410322, "sem-ara", } m["sem-arw"] = { "Western Aramaic", 3394214, "sem-ara", } m["sem-ase"] = { "Southeastern Aramaic", 3410322, "sem-are", } m["sem-can"] = { "Canaanite", 747547, "sem-nwe", } m["sem-cen"] = { "Central Semitic", 3433228, "sem-wes", } m["sem-cna"] = { "Central Neo-Aramaic", 3410322, "sem-are", } m["sem-eas"] = { "East Semitic", 164273, "sem", } m["sem-eth"] = { "Ethiopian Semitic", 163629, "sem-wes", aliases = {"Afro-Semitic", "Ethiopian", "Ethiopic", "Ethiosemitic"}, } m["sem-nna"] = { "Northeastern Neo-Aramaic", 2560578, "sem-are", } m["sem-nwe"] = { "Northwest Semitic", 162996, "sem-cen", } m["sem-osa"] = { "Old South Arabian", 35025, "sem-cen", aliases = {"Epigraphic South Arabian", "Sayhadic"}, } m["sem-sar"] = { "Modern South Arabian", 1981908, "sem-wes", } m["sem-wes"] = { "West Semitic", 124901, "sem", } m["sgn"] = { "sign", 34228, "qfa-not", } m["sgn-fsl"] = { "French Sign Languages", 5501921, "sgn", } m["sgn-gsl"] = { "German Sign Languages", 5551235, "sgn", } m["sgn-jsl"] = { "Japanese Sign Languages", 11722508, "sgn", } m["sio"] = { "Siouan", 34181, "nai-sca", } m["sio-dhe"] = { "Dhegihan", 3217420, "sio-msv", } m["sio-dkt"] = { "Dakotan", 4154122, "sio-msv", } m["sio-mor"] = { "Missouri River Siouan", 26807266, "sio", } m["sio-msv"] = { "Mississippi Valley Siouan", 12637104, "sio", } m["sio-ohv"] = { "Ohio Valley Siouan", 21070931, "sio", } m["sit"] = { "Sino-Tibetan", 45961, aliases = {"Trans-Himalayan"}, } m["sit-aao"] = { "Central Naga", 615474, "sit", } m["sit-alm"] = { "Almora", nil, "sit-whm", } m["sit-bai"] = { "Bai", 35103, "sit-mba", } m["sit-bdi"] = { "Bodish", 1814078, "sit", } m["sit-cln"] = { "Cai-Long", 107182612, "sit-mba", aliases = {"Ta-Li"}, } m["sit-dhi"] = { "Dhimalish", 1207648, "sit", } m["sit-ebo"] = { "East Bodish", 56402, "sit-bdi", } m["sit-egy"] = { "East rGyalrongic", 832026, "sit-rgy", } m["sit-ers"] = { "Ersuic", 56335, "sit", } m["sit-gma"] = { "Greater Magaric", 55612963, "sit", } m["sit-gsi"] = { "Greater Siangic", 52698851, "sit", } m["sit-hrs"] = { "Hrusish", 1632501, "sit", aliases = {"Southeast Kamengic"}, } m["sit-jnp"] = { "Jingphoic", nil, "sit-jpl", aliases = {"Jingpho"}, } m["sit-jpl"] = { "Kachin-Luic", 1515454, "tbq-bkj", aliases = {"Jingpho-Luish", "Jingpho-Asakian", "Kachinic"}, } m["sit-kch"] = { "Konyak-Chang", nil, "sit-kon", } m["sit-kha"] = { "Kham", 33305, "sit-gma", } m["sit-khb"] = { "Kho-Bwa", 6401917, "sit", aliases = {"Bugunish", "Kamengic"}, } m["sit-khw"] = { "Western Kho-Bwa", nil, "sit-khb", } m["sit-khc"] = { "Chug-Lish", nil, "sit-khw", aliases = {"Duhumbi-Khispi"}, } m["sit-khm"] = { "Mey-Sartang", nil, "sit-khw", aliases = {"Sartang-Sherdukpen"}, } m["sit-kic"] = { "Central Kiranti", nil, "sit-kir", } m["sit-kie"] = { "Eastern Kiranti", nil, "sit-kir", } m["sit-kin"] = { "Kinnauric", nil, "sit-whm", aliases = {"Kinnauri"}, } m["sit-kir"] = { "Kiranti", 922148, "sit", } m["sit-kiw"] = { "Western Kiranti", 922148, "sit-kir", } m["sit-kon"] = { "Konyak", 774590, "tbq-bkj", aliases = {"Konyakian", "Northern Naga"}, } m["sit-kyk"] = { "Kyirong-Kagate", 6450957, "sit-tib", } m["sit-lab"] = { "Ladakhi-Balti", 6450957, "sit-tib", } m["sit-las"] = { "Lahuli-Spiti", 6473510, "sit-tib", } m["sit-luu"] = { "Luish", 55621439, "sit-jpl", aliases = {"Asakian", "Sak"}, } m["sit-mar"] = { "Maringic", nil, "sit-tma", } m["sit-mba"] = { "Macro-Bai", 16963847, "sit-sba", aliases = {"Greater Bai"}, } m["sit-mdz"] = { "Midzu", 6843504, "sit", aliases = {"Geman", "Midzuish", "Miju-Meyor", "Southern Mishmi"}, } m["sit-mnz"] = { "Mondzish", 6898839, "tbq-lob", aliases = {"Mangish"}, } m["sit-mru"] = { "Mruic", 16908870, "sit", aliases = {"Mru-Hkongso"}, } m["sit-nas"] = { "Naish", 25047956, "sit-nax", } m["sit-nax"] = { "Naic", 6982999, "tbq-buq", aliases = {"Naxish"}, } m["sit-nba"] = { "Northern Bai", 122463830, "sit-bai", } m["sit-new"] = { "Newaric", 55625069, "sit", } m["sit-nng"] = { "Nungish", 1515482, "sit", aliases = {"Nung"}, } m["sit-qia"] = { "Qiangic", 1636765, "tbq-buq", } m["sit-rgy"] = { "Rgyalrongic", 56936, "sit-qia", aliases = {"Jiarongic"}, } m["sit-sba"] = { "Sino-Bai", nil, "sit", aliases = {"Greater Bai"}, } m["sit-tam"] = { "Tamangic", 3309439, "sit", aliases = {"West Bodish"}, } m["sit-tan"] = { "Tani", 3217538, "sit", } m["sit-tib"] = { "Tibetic", 1641150, "sit-bdi", protoLanguage = "otb", } m["sit-tja"] = { "Tujia", nil, "sit", } m["sit-tma"] = { "Tangkhul-Maring", nil, "sit", } m["sit-tng"] = { "Tangkhulic", 1516657, "sit-tma", aliases = {"Tangkhul"}, } m["sit-tno"] = { "Tangsa-Nocte", nil, "sit-kon", } m["sit-tsk"] = { "Tshangla", nil, "sit", } m["sit-wgy"] = { "West rGyalrongic", nil, "sit-rgy" } m["sit-whm"] = { "West Himalayish", 2301695, "sit", } m["sit-zem"] = { "Zeme", 189291, "sit", aliases = {"Zeliangrong", "Zemeic"}, } m["sla"] = { "Slavic", 23526, "ine-bsl", aliases = {"Slavonic"}, } m["smi"] = { "Sami", 56463, "urj", aliases = {"Saami", "Samic", "Saamic"}, } m["son"] = { "Songhay", 505198, "ssa", aliases = {"Songhai"}, } m["sqj"] = { "Albanian", 8748, "ine", } m["ssa"] = { "Nilo-Saharan", -- possibly not a genetic grouping 33705, } m["ssa-fur"] = { "Fur", 2989512, "ssa", } m["ssa-klk"] = { "Kuliak", 1791476, "ssa", aliases = {"Rub"}, } m["ssa-kom"] = { "Koman", 1781084, "ssa", } m["ssa-sah"] = { "Saharan", 1757661, "ssa", } m["syd"] = { "Samoyedic", 34005, "urj", aliases = {"Samoyed", "Samodeic"}, } m["tai"] = { "Tai", 749720, "qfa-bet", aliases = {"Daic"}, } m["tai-wen"] = { "Wenma-Southwestern Tai", nil, "tai", } m["tai-tay"] = { "Tày", nil, "tai-wen", } m["tai-sap"] = { "Sapa-Southwestern Tai", nil, "tai-wen", aliases = {"Sapa-Thai"}, } m["tai-swe"] = { "Southwestern Tai", 10889250, "tai-sap", } m["tai-cho"] = { "Chongzuo Tai", 13216, "tai", } m["tai-cen"] = { "Central Tai", 5061891, "tai", } m["tai-nor"] = { "Northern Tai", 7059014, "tai", } m["tbq"] = { "Tibeto-Burman", 34064, "sit", } m["tbq-anp"] = { "Angami-Pochuri", 530460, "sit", } m["tbq-axi"] = { "Axioid", nil, "tbq-sel", } m["tbq-bdg"] = { "Bodo-Garo", 4090000, "tbq-bkj", } m["tbq-bis"] = { "Bisoid", 48844742, "tbq-slo", } m["tbq-bka"] = { "Bi-Ka", 12627890, "tbq-slo", } m["tbq-bkj"] = { "Sal", 889900, "sit", -- Brahmaputran appears to be Glottolog's term aliases = {"Bodo-Konyak-Jinghpaw", "Brahmaputran", "Jingpho-Konyak-Bodo"}, } m["tbq-brm"] = { "Burmish", 865713, "tbq-lob", } m["tbq-buq"] = { "Burmo-Qiangic", 16056278, "sit", aliases = {"Eastern Tibeto-Burman"}, } m["tbq-drp"] = { "Downriver Phula", 7188378, "tbq-rph", } m["tbq-han"] = { "Hanoid", 17004185, "tbq-slo", } m["tbq-hph"] = { "Highland Phula", nil, "tbq-sel", } m["tbq-jin"] = { "Jino", 6202716, "tbq-slo", } m["tbq-kzh"] = { "Kazhuoish", 48834669, "tbq-lol", } m["tbq-kuk"] = { "Kuki-Chin", 832413, "sit", aliases = {"Kukish", "South-Central Tibeto-Burman"}, } m["tbq-lal"] = { "Lalo", 56548, "tbq-lso", } m["tbq-lho"] = { "Lahoish", nil, "tbq-lol", } m["tbq-llo"] = { "Lipo-Lolopo", nil, "tbq-lso", } m["tbq-lob"] = { "Lolo-Burmese", 1635712, "tbq-buq", } m["tbq-lol"] = { "Loloish", 37035, "tbq-lob", aliases = {"Yi", "Ngwi", "Nisoic"}, } m["tbq-lso"] = { "Lisoish", 6559055, "tbq-lol", } m["tbq-lwo"] = { "Lawoish", 48847673, "tbq-lol", } m["tbq-muj"] = { "Muji", 11221327, "tbq-hph", } m["tbq-nas"] = { "Nasoid", nil, "tbq-nlo", } m["tbq-nis"] = { "Nisu", 56404, "tbq-nlo", } m["tbq-nlo"] = { "Northern Loloish", 7058676, "tbq-nso", } m["tbq-nso"] = { "Nisoish", 56990, "tbq-lol", } m["tbq-nus"] = { "Nusoish", 114245231, "tbq-lol", } m["tbq-phw"] = { "Phowa", 7187959, "tbq-hph", } m["tbq-rph"] = { "Riverine Phula", nil, "tbq-sel", } m["tbq-sel"] = { "Southeastern Loloish", 16111894, "tbq-nso", } m["tbq-sil"] = { "Siloid", 60787071, "tbq-slo", } m["tbq-slo"] = { "Southern Loloish", 5649340, "tbq-lol", } m["tbq-tal"] = { "Taloid", 48804018, "tbq-lso", } m["tbq-urp"] = { "Upriver Phula", 7187058, "tbq-rph", } m["trk"] = { "Turkic", 34090, } m["trk-cmn"] = { "Common Turkic", 1126028, "trk", aliases = {"Shaz Turkic", "Shaz-Turkic"}, } m["trk-kar"] = { "Karluk", 703173, "trk-cmn", aliases = {"Qarluq", "Uyghur-Uzbek", "Southeastern Turkic"}, } m["trk-kbu"] = { "Kipchak-Bulgar", 3512539, "trk-kip", aliases = {"Uralian", "Uralo-Caspian"}, } m["trk-kcu"] = { "Kipchak-Cuman", 4370412, "trk-kip", aliases = {"Ponto-Caspian"}, } m["trk-kip"] = { "Kipchak", 1339898, "trk-cmn", -- Russian Wikipedia article [[w:ru:Западнотюркские_языки]] says "Western Turkic" is used by N.A. Baskakov and includes Oghuz, Kipchak and Karluk. -- Azerbaijani Wikipedia article [[w:az:Qərbi_türk_dilləri]] clarifies that "Western Turkic" is not a clade. otherNames = {"Western Turkic"}, aliases = {"Kypchak", "Qypchaq", "Northwestern Turkic"}, protoLanguage = "qwm", } m["trk-kkp"] = { "Kyrgyz-Kipchak", 4221189, "trk-kip", } m["trk-kno"] = { "Kipchak-Nogai", 4326954, "trk-kip", aliases = {"Aralo-Caspian"}, } m["trk-nsb"] = { "North Siberian Turkic", 4537269, "trk-sib", aliases = {"Northern Siberian Turkic"}, } m["trk-ogr"] = { "Oghur", 1422731, "trk", aliases = {"Lir-Turkic", "r-Turkic"}, } m["trk-ogz"] = { "Oghuz", 494600, "trk-cmn", aliases = {"Southwestern Turkic"}, } m["trk-sib"] = { "Siberian Turkic", 354353, "trk-cmn", otherNames = {"Northern Turkic"}, -- per [[w:ru:Восточнотюркские_языки]], "Eastern Turkic" is an alias for Siberian Turkic in the work of O.A. Mudrak, -- but has a different non-clade meaning in the older work of N.A. Baskakov. aliases = {"Eastern Turkic", "Northeastern Turkic"}, } m["trk-ssb"] = { "South Siberian Turkic", nil, "trk-sib", aliases = {"Southern Siberian Turkic"}, } m["tup"] = { "Tupian", 34070, aliases = {"Tupi"}, } m["tup-gua"] = { "Tupi-Guarani", 148610, "tup", aliases = {"Tupí-Guaraní"}, } m["tuw"] = { "Tungusic", 34230, aliases = {"Manchu-Tungus", "Tungus"}, } m["tuw-ewe"] = { "Ewenic", 105889448, "tuw", aliases = {"Northern Tungusic"}, } m["tuw-jrc"] = { "Jurchenic", 105889432, "tuw", aliases = {"Manchuric"}, } m["tuw-nan"] = { "Nanaic", 105889264, "tuw", } m["tuw-udg"] = { "Udegheic", 105889266, "tuw", } m["urj"] = { "Uralic", 34113, varieties = {"Finno-Ugric"}, } m["urj-fin"] = { "Finnic", 33328, "urj", aliases = {"Baltic-Finnic", "Balto-Finnic", "Fennic"}, } m["urj-mdv"] = { "Mordvinic", 627313, "urj", } m["urj-prm"] = { "Permic", 161493, "urj", } m["urj-ugr"] = { "Ugric", 156631, "urj", } m["wak"] = { "Wakashan", 60069, } m["wen"] = { "Sorbian", 25442, "zlw", aliases = {"Lusatian", "Wendish"}, } m["xgn"] = { "Mongolic", 33750, "qfa-xgs", aliases = {"Mongolian"}, } m["xgn-cen"] = { "Central Mongolic", 28719447, "xgn", protoLanguage = "xng-lat", } m["xgn-sou"] = { "Southern Mongolic", nil, "xgn", protoLanguage = "xng-ear", } m["xgn-shr"] = { "Shirongolic", 107539435, "xgn-sou", } m["xme"] = { "Median", nil, "ira-mpr", protoLanguage = "xme-old", } m["xme-ttc"] = { "Tatic", nil, "xme", } m["xnd"] = { "Na-Dene", 26986, "qfa-dny", aliases = {"Na-Dené"}, } m["xsc"] = { "Scythian", nil, "ira-nei", } m["xsc-sak"] = { "Sakan", nil, "xsc-skw", aliases = {"Saka"}, } m["xsc-sar"] = { "Sarmatian", nil, "xsc", } m["xsc-skw"] = { "Saka-Wakhi", nil, "xsc", } m["yok"] = { "Yokuts", 34249, "nai-you", aliases = {"Yokutsan", "Mariposan", "Mariposa"}, } m["ypk"] = { "Yupik", 27970, "esx-esk", aliases = {"Yup'ik", "Yuit"}, } m["zhx"] = { "Sinitic", 33857, "sit-sba", aliases = {"Chinese"}, protoLanguage = "och", } m["zhx-com"] = { "Coastal Min", 20667215, "zhx-min", } m["zhx-inm"] = { "Inland Min", 20667237, "zhx-min", } m["zhx-man"] = { "Mandarinic", nil, "zhx", protoLanguage = "cmn-ear", } m["zhx-min"] = { "Min", 56504, "zhx", } m["zhx-nan"] = { "Southern Min", 36495, "zhx-com", } m["zhx-pin"] = { "Pinghua", 2735715, "zhx", protoLanguage = "ltc", } m["zhx-yue"] = { "Yue", 7033959, "zhx", protoLanguage = "ltc", } m["zle"] = { "East Slavic", 144713, "sla", } m["zls"] = { "South Slavic", 146665, "sla", } m["zlw"] = { "West Slavic", 145852, "sla", } m["zlw-lch"] = { "Lechitic", 742782, "zlw", aliases = {"Lekhitic"}, } m["zlw-pom"] = { "Pomeranian", nil, "zlw-lch", } m["znd"] = { "Zande", 8066072, "nic-ubg", } return require("Module:Wt/kge/languages").finalizeData(m, "family") 4u2yldq1s37lrgh330htcmp7hgbaatg 0 3789214 7247305 2026-07-11T02:49:03Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHILWIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchilwia.wav|embed|200px]] |} [[File:Spicy Peppers (Unsplash).jpg|thumb|250px|]] [[File:USMC-111102-M-AF823-028.jpg|thumb|250px|Muchilwia]] === Español === E..." 7247305 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHILWIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchilwia.wav|embed|200px]] |} [[File:Spicy Peppers (Unsplash).jpg|thumb|250px|]] [[File:USMC-111102-M-AF823-028.jpg|thumb|250px|Muchilwia]] === Español === Enchilarse Naja nimuchilwij: Yo me enchilé. === English === To get a burning sensation from chili/spicy food Naja nimuchilwij: I have a burning sensation because the food is too spicy. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] ghg7d96qnbuoilvju70p8jjjqjhcu81 828 3789215 7247306 2026-07-11T02:52:42Z Swarabakti 2526161 Created page with "--[==[ intro: This module implements fetching of language-specific information and processing text in a given language. ===Types of languages=== There are two types of languages: full languages and etymology-only languages. The essential difference is that only full languages appear in L2 headings in vocabulary entries, and hence categories like [[:Category:French nouns]] exist only for full languages. Etymology-only languages have either a full language or another ety..." 7247306 Scribunto text/plain --[==[ intro: This module implements fetching of language-specific information and processing text in a given language. ===Types of languages=== There are two types of languages: full languages and etymology-only languages. The essential difference is that only full languages appear in L2 headings in vocabulary entries, and hence categories like [[:Category:French nouns]] exist only for full languages. Etymology-only languages have either a full language or another etymology-only language as their parent (in the parent-child inheritance sense), and for etymology-only languages with another etymology-only language as their parent, a full language can always be derived by following the parent links upwards. For example, "Canadian French", code `fr-CA`, is an etymology-only language whose parent is the full language "French", code `fr`. An example of an etymology-only language with another etymology-only parent is "Northumbrian Old English", code `ang-nor`, which has "Anglian Old English", code `ang-ang` as its parent; this is an etymology-only language whose parent is "Old English", code `ang`, which is a full language. (This is because Northumbrian Old English is considered a variety of Anglian Old English.) Sometimes the parent is the "Undetermined" language, code `und`; this is the case, for example, for "substrate" languages such as "Pre-Greek", code `qsb-grc`, and "the BMAC substrate", code `qsb-bma`. It is important to distinguish language ''parents'' from language ''ancestors''. The parent-child relationship is one of containment, i.e. if X is a child of Y, X is considered a variety of Y. On the other hand, the ancestor-descendant relationship is one of descent in time. For example, "Classical Latin", code `la-cla`, and "Late Latin", code `la-lat`, are both etymology-only languages with "Latin", code `la`, as their parents, because both of the former are varieties of Latin. However, Late Latin does *NOT* have Classical Latin as its parent because Late Latin is *not* a variety of Classical Latin; rather, it is a descendant. There is in fact a separate `ancestors` field that is used to express the ancestor-descendant relationship, and Late Latin's ancestor is given as Classical Latin. It is also important to note that sometimes an etymology-only language is actually the conceptual ancestor of its parent language. This happens, for example, with "Old Italian" (code `roa-oit`), which is an etymology-only variant of full language "Italian" (code `it`), and with "Old Latin" (code `itc-ola`), which is an etymology-only variant of Latin. In both cases, the full language has the etymology-only variant listed as an ancestor. This allows a Latin term to inherit from Old Latin using the {{tl|inh}} template (where in this template, "inheritance" refers to ancestral inheritance, i.e. inheritance in time, rather than in the parent-child sense); likewise for Italian and Old Italian. Full languages come in three subtypes: * {regular}: This indicates a full language that is attested according to [[WT:CFI]] and therefore permitted in the main namespace. There may also be reconstructed terms for the language, which are placed in the {Reconstruction} namespace and must be prefixed with * to indicate a reconstruction. Most full languages are natural (not constructed) languages, but a few constructed languages (e.g. Esperanto and Volapük, among others) are also allowed in the mainspace and considered regular languages. * {reconstructed}: This language is not attested according to [[WT:CFI]], and therefore is allowed only in the {Reconstruction} namespace. All terms in this language are reconstructed, and must be prefixed with *. Languages such as Proto-Indo-European and Proto-Germanic are in this category. * {appendix-constructed}: This language is attested but does not meet the additional requirements set out for constructed languages ([[WT:CFI#Constructed languages]]). Its entries must therefore be in the Appendix namespace, but they are not reconstructed and therefore should not have * prefixed in links. Most constructed languages are of this subtype. Both full languages and etymology-only languages have a {Language} object associated with them, which is fetched using the {getByCode} function in [[Module:languages]] to convert a language code to a {Language} object. Depending on the options supplied to this function, etymology-only languages may or may not be accepted, and family codes may be accepted (returning a {Family} object as described in [[Module:families]]). There are also separate {getByCanonicalName} functions in [[Module:languages]] and [[Module:etymology languages]] to convert a language's canonical name to a {Language} object (depending on whether the canonical name refers to a full or etymology-only language). ===Textual representations=== Textual strings belonging to a given language come in several different ''text variants'': # The ''input text'' is what the user supplies in wikitext, in the parameters to {{tl|m}}, {{tl|l}}, {{tl|ux}}, {{tl|t}}, {{tl|lang}} and the like. # The ''corrected input text'' is the input text with some corrections and/or normalizations applied, such as bad-character replacements for certain languages, like replacing `l` or `1` to [[palochka]] in some languages written in Cyrillic. (FIXME: This currently goes under the name ''display text'' but that will be repurposed below. Also, [[User:Surjection]] suggests renaming this to ''normalized input text'', but "normalized" is used in a different sense in [[Module:usex]].) # The ''display text'' is the text in the form as it will be displayed to the user. This is what appears in headwords, in usexes, in displayed internal links, etc. This can include accent marks that are removed to form the stripped display text (see below), as well as embedded bracketed links that are variously processed further. The display text is generated from the corrected input text by applying language-specific transformations; for most languages, there will be no such transformations. The general reason for having a difference between input and display text is to allow for extra information in the input text that is not displayed to the user but is sent to the transliteration module. Note that having different display and input text is only supported currently through special-casing but will be generalized. Examples of transformations are: (1) Removing the {{cd|^}} that is used in certain East Asian (and possibly other unicameral) languages to indicate capitalization of the transliteration (which is currently special-cased); (2) for Korean, removing or otherwise processing hyphens (which is currently special-cased); (3) for Arabic, removing a ''sukūn'' diacritic placed over a ''tāʔ marbūṭa'' (like this: ةْ) to indicate that the ''tāʔ marbūṭa'' is pronounced and transliterated as /t/ instead of being silent [NOTE, NOT IMPLEMENTED YET]; (4) for Thai and Khmer, converting space-separated words to bracketed words and resolving respelling substitutions such as `[กรีน/กฺรีน]`, which indicate how to transliterate given words [NOTE, NOT IMPLEMENTED YET except in language-specific templates like {{tl|th-usex}}]. ## The ''right-resolved display text'' is the result of removing brackets around one-part embedded links and resolving two-part embedded links into their right-hand components (i.e. converting two-part links into the displayed form). The process of right-resolution is what happens when you call {{cd|remove_links()}} in [[Module:links]] on some text. When applied to the display text, it produces exactly what the user sees, without any link markup. # The ''stripped display text'' is the result of applying diacritic-stripping to the display text. ## The ''left-resolved stripped display text'' [NEED BETTER NAME] is the result of applying left-resolution to the stripped display text, i.e. similar to right-resolution but resolving two-part embedded links into their left-hand components (i.e. the linked-to page). If the display text refers to a single page, the resulting of applying diacritic stripping and left-resolution produces the ''logical pagename''. # The ''physical pagename text'' is the result of converting the stripped display text into physical page links. If the stripped display text contains embedded links, the left side of those links is converted into physical page links; otherwise, the entire text is considered a pagename and converted in the same fashion. The conversion does three things: (1) converts characters not allowed in pagenames into their "unsupported title" representation, e.g. {{cd|Unsupported titles/`gt`}} in place of the logical name {{cd|>}}; (2) handles certain special-cased unsupported-title logical pagenames, such as {{cd|Unsupported titles/Space}} in place of {{cd|[space]}} and {{cd|Unsupported titles/Ancient Greek dish}} in place of a very long Greek name for a gourmet dish as found in Aristophanes; (3) converts "mammoth" pagenames such as [[a]] into their appropriate split component, e.g. [[a/languages A to L]]. # The ''source translit text'' is the text as supplied to the language-specific {{cd|transliterate()}} method. The form of the source translit text may need to be language-specific, e.g Thai and Khmer will need the corrected input text, whereas other languages may need to work off the display text. [FIXME: It's still unclear to me how embedded bracketed links are handled in the existing code.] In general, embedded links need to be right-resolved (see above), but when this happens is unclear to me [FIXME]. Some languages have a chop-up-and-paste-together scheme that sends parts of the text through the transliterate mechanism, and for others (those listed with "cont" in {{cd|substitution}} in [[Module:languages/data]]) they receive the full input text, but preprocessed in certain ways. (The wisdom of this is still unclear to me.) # The ''transliterated text'' (or ''transliteration'') is the result of transliterating the source translit text. Unlike for all the other text variants except the transcribed text, it is always in the Latin script. # The ''transcribed text'' (or ''transcription'') is the result of transcribing the source translit text, where "transcription" here means a close approximation to the phonetic form of the language in languages (e.g. Akkadian, Sumerian, Ancient Egyptian, maybe Tibetan) that have a wide difference between the written letters and spoken form. Unlike for all the other text variants other than the transliterated text, it is always in the Latin script. Currently, the transcribed text is always supplied manually be the user; there is no such thing as a {{cd|transcribe()}} method on language objects. # The ''sort key'' is the text used in sort keys for determining the placing of pages in categories they belong to. The sort key is generated from the pagename or a specified ''sort base'' by lowercasing, doing language-specific transformations and then uppercasing the result. If the sort base is supplied and is generated from input text, it needs to be converted to display text, have embedded links removed through right-resolution and have diacritic-stripping applied. # There are other text variants that occur in usexes (specifically, there are normalized variants of several of the above text variants), but we can skip them for now. The following methods exist on {Language} objects to convert between different text variants: # {correctInputText} (currently called {makeDisplayText}): This converts input text to corrected input text. # {stripDiacritics}: This converts to stripped display text. [FIXME: This needs some rethinking. In particular, {stripDiacritics} is sometimes called on input text, corrected input text or display text (in various paths inside of [[Module:links]], and, in the case of input text, usually from other modules). We need to make sure we don't try to convert input text to display text twice, but at the same time we need to support calling it directly on input text since so many modules do this. This means we need to add a parameter indicating whether the passed-in text is input, corrected input, or display text; if the former two, we call {correctInputText} ourselves.] # {logicalToPhysical}: This converts logical pagenames to physical pagenames. # {transliterate}: This appears to convert input text with embedded brackets removed into a transliteration. [FIXME: This needs some rethinking. In particular, it calls {processDisplayText} on its input, which won't work for Thai and Khmer, so we may need language-specific flags indicating whether to pass the input text directly to the language transliterate method. In addition, I'm not sure how embedded links are handled in the existing translit code; a lot of callers remove the links themselves before calling {transliterate()}, which I assume is wrong.] # {makeSortKey}: This converts display text (?) to a sort key. [FIXME: Clarify this.] ]==] local export = {} local debug_track_module = "Module:debug/track" local etymology_languages_data_module = "Module:etymology languages/data" local families_module = "Module:families" local headword_page_module = "Module:headword/page" local json_module = "Module:JSON" local language_like_module = "Module:language-like" local languages_data_module = "Module:languages/data" local languages_data_patterns_module = "Module:languages/data/patterns" local links_data_module = "Module:links/data" local load_module = "Module:load" local scripts_module = "Module:scripts" local scripts_data_module = "Module:scripts/data" local string_encode_entities_module = "Module:string/encode entities" local string_pattern_escape_module = "Module:string/patternEscape" local string_replacement_escape_module = "Module:string/replacementEscape" local string_utilities_module = "Module:string utilities" local table_module = "Module:table" local utilities_module = "Module:utilities" local wikimedia_languages_module = "Module:wikimedia languages" local mw = mw local string = string local table = table local char = string.char local concat = table.concat local find = string.find local floor = math.floor local get_by_code -- Defined below. local get_data_module_name -- Defined below. local get_extra_data_module_name -- Defined below. local getmetatable = getmetatable local gmatch = string.gmatch local gsub = string.gsub local insert = table.insert local ipairs = ipairs local is_known_language_tag = mw.language.isKnownLanguageTag local make_object -- Defined below. local match = string.match local next = next local pairs = pairs local remove = table.remove local require = require local select = select local setmetatable = setmetatable local sub = string.sub local type = type local unstrip = mw.text.unstrip -- Loaded as needed by findBestScript. local Hans_chars local Hant_chars local function check_object(...) check_object = require(utilities_module).check_object return check_object(...) end local function debug_track(...) debug_track = require(debug_track_module) return debug_track(...) end local function decode_entities(...) decode_entities = require(string_utilities_module).decode_entities return decode_entities(...) end local function decode_uri(...) decode_uri = require(string_utilities_module).decode_uri return decode_uri(...) end local function deep_copy(...) deep_copy = require(table_module).deepCopy return deep_copy(...) end local function encode_entities(...) encode_entities = require(string_encode_entities_module) return encode_entities(...) end local function get_L2_sort_key(...) get_L2_sort_key = require(headword_page_module).get_L2_sort_key return get_L2_sort_key(...) end local function get_script(...) get_script = require(scripts_module).getByCode return get_script(...) end local function find_best_script_without_lang(...) find_best_script_without_lang = require(scripts_module).findBestScriptWithoutLang return find_best_script_without_lang(...) end local function get_family(...) get_family = require(families_module).getByCode return get_family(...) end local function get_plaintext(...) get_plaintext = require(utilities_module).get_plaintext return get_plaintext(...) end local function get_wikimedia_lang(...) get_wikimedia_lang = require(wikimedia_languages_module).getByCode return get_wikimedia_lang(...) end local function keys_to_list(...) keys_to_list = require(table_module).keysToList return keys_to_list(...) end local function list_to_set(...) list_to_set = require(table_module).listToSet return list_to_set(...) end local function load_data(...) load_data = require(load_module).load_data return load_data(...) end local function make_family_object(...) make_family_object = require(families_module).makeObject return make_family_object(...) end local function pattern_escape(...) pattern_escape = require(string_pattern_escape_module) return pattern_escape(...) end local function replacement_escape(...) replacement_escape = require(string_replacement_escape_module) return replacement_escape(...) end local function safe_require(...) safe_require = require(load_module).safe_require return safe_require(...) end local function shallow_copy(...) shallow_copy = require(table_module).shallowCopy return shallow_copy(...) end local function split(...) split = require(string_utilities_module).split return split(...) end local function to_json(...) to_json = require(json_module).toJSON return to_json(...) end local function u(...) u = require(string_utilities_module).char return u(...) end local function ugsub(...) ugsub = require(string_utilities_module).gsub return ugsub(...) end local function ulen(...) ulen = require(string_utilities_module).len return ulen(...) end local function ulower(...) ulower = require(string_utilities_module).lower return ulower(...) end local function umatch(...) umatch = require(string_utilities_module).match return umatch(...) end local function uupper(...) uupper = require(string_utilities_module).upper return uupper(...) end local function track(page) debug_track("languages/" .. page) return true end local function normalize_code(code) return load_data(languages_data_module).aliases[code] or code end local function check_inputs(self, check, default, ...) local n = select("#", ...) if n == 0 then return false end local ret = check(self, (...)) if ret ~= nil then return ret elseif n > 1 then local inputs = {...} for i = 2, n do ret = check(self, inputs[i]) if ret ~= nil then return ret end end end return default end local function make_link(self, target, display) local prefix, main if self:getFamilyCode() == "qfa-sub" then prefix, main = display:match("^(the )(.*)") if not prefix then prefix, main = display:match("^(a )(.*)") end end return (prefix or "") .. "[[" .. target .. "|" .. (main or display) .. "]]" end -- Convert risky characters to HTML entities, which minimizes interference once returned (e.g. for "sms:a", "<!-- -->" etc.). local function escape_risky_characters(text) -- Spacing characters in isolation generally need to be escaped in order to be properly processed by the MediaWiki software. if umatch(text, "^%s*$") then return encode_entities(text, text) end return encode_entities(text, "!#%&*+/:;<=>?@[\\]_{|}") end -- Temporarily convert various formatting characters to PUA to prevent them from being disrupted by the substitution process. local function doTempSubstitutions(text, subbedChars, keepCarets, noTrim) -- Clone so that we don't insert any extra patterns into the table in package.loaded. For some reason, using require seems to keep memory use down; probably because the table is always cloned. local patterns = shallow_copy(require(languages_data_patterns_module)) if keepCarets then insert(patterns, "((\\+)%^)") insert(patterns, "((%^))") end -- Ensure any whitespace at the beginning and end is temp substituted, to prevent it from being accidentally trimmed. We only want to trim any final spaces added during the substitution process (e.g. by a module), which means we only do this during the first round of temp substitutions. if not noTrim then insert(patterns, "^([\128-\191\244]*(%s+))") insert(patterns, "((%s+)[\128-\191\244]*)$") end -- Pre-substitution, of "[[" and "]]", which makes pattern matching more accurate. text = gsub(text, "%f[%[]%[%[", "\1"):gsub("%f[%]]%]%]", "\2") local i = #subbedChars for _, pattern in ipairs(patterns) do -- Patterns ending in \0 stand are for things like "[[" or "]]"), so the inserted PUA are treated as breaks between terms by modules that scrape info from pages. local term_divider pattern = gsub(pattern, "%z$", function(divider) term_divider = divider == "\0" return "" end) text = gsub(text, pattern, function(...) local m = {...} local m1New = m[1] for k = 2, #m do local n = i + k - 1 subbedChars[n] = m[k] local byte2 = floor(n / 4096) % 64 + (term_divider and 128 or 136) local byte3 = floor(n / 64) % 64 + 128 local byte4 = n % 64 + 128 m1New = gsub(m1New, pattern_escape(m[k]), "\244" .. char(byte2) .. char(byte3) .. char(byte4), 1) end i = i + #m - 1 return m1New end) end text = gsub(text, "\1", "%[%["):gsub("\2", "%]%]") return text, subbedChars end -- Reinsert any formatting that was temporarily substituted. local function undoTempSubstitutions(text, subbedChars) for i = 1, #subbedChars do local byte2 = floor(i / 4096) % 64 + 128 local byte3 = floor(i / 64) % 64 + 128 local byte4 = i % 64 + 128 text = gsub(text, "\244[" .. char(byte2) .. char(byte2+8) .. "]" .. char(byte3) .. char(byte4), replacement_escape(subbedChars[i])) end text = gsub(text, "\1", "%[%["):gsub("\2", "%]%]") return text end -- Check if the raw text is an unsupported title, and if so return that. Otherwise, remove HTML entities. We do the pre-conversion to avoid loading the unsupported title list unnecessarily. local function checkNoEntities(self, text) local textNoEnc = decode_entities(text) if textNoEnc ~= text and load_data(links_data_module).unsupported_titles[text] then return text else return textNoEnc end end -- If no script object is provided (or if it's invalid or None), get one. local function checkScript(text, self, sc) if not check_object("script", true, sc) or sc:getCode() == "None" then return self:findBestScript(text) end return sc end local function normalize(text, sc) text = sc:fixDiscouragedSequences(text) return sc:toFixedNFD(text) end -- Subfunction of iterateSectionSubstitutions(). Process an individual chunk of text according to the specifications in -- `substitution_data`. The input parameters are all as in the documentation of iterateSectionSubstitutions() except for -- `recursed`, which is set to true if we called ourselves recursively to process a script-specific setting or -- script-wide fallback. Returns two values: the processed text and the actual substitution data used to do the -- substitutions (same as the `actual_substitution_data` return value to iterateSectionSubstitutions()). local function doSubstitutions(self, text, sc, substitution_data, data_field, function_name, recursed) -- BE CAREFUL in this function because the value at any level can be `false`, which causes no processing to be done -- and blocks any further fallback processing. local actual_substitution_data = substitution_data -- If there are language-specific substitutes given in the data module, use those. if type(substitution_data) == "table" then -- If a script is specified, run this function with the script-specific data before continuing. local sc_code = sc:getCode() local has_substitution_data = false if substitution_data[sc_code] ~= nil then has_substitution_data = true if substitution_data[sc_code] then text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, substitution_data[sc_code], data_field, function_name, true) end -- Hant, Hans and Hani are usually treated the same, so add a special case to avoid having to specify each one -- separately. elseif sc_code:match("^Han") and substitution_data.Hani ~= nil then has_substitution_data = true if substitution_data.Hani then text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, substitution_data.Hani, data_field, function_name, true) end -- Substitution data with key 1 in the outer table may be given as a fallback. elseif substitution_data[1] ~= nil then has_substitution_data = true if substitution_data[1] then text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, substitution_data[1], data_field, function_name, true) end end -- Iterate over all strings in the "from" subtable, and gsub with the corresponding string in "to". We work with -- the NFD decomposed forms, as this simplifies many substitutions. if substitution_data.from then has_substitution_data = true for i, from in ipairs(substitution_data.from) do -- Normalize each loop, to ensure multi-stage substitutions work correctly. text = sc:toFixedNFD(text) text = ugsub(text, sc:toFixedNFD(from), substitution_data.to[i] or "") end end if substitution_data.remove_diacritics then has_substitution_data = true text = sc:toFixedNFD(text) -- Convert exceptions to PUA. local remove_exceptions, substitutes = substitution_data.remove_exceptions if remove_exceptions then substitutes = {} local i = 0 for _, exception in ipairs(remove_exceptions) do exception = sc:toFixedNFD(exception) text = ugsub(text, exception, function(m) i = i + 1 local subst = u(0x80000 + i) substitutes[subst] = m return subst end) end end -- Strip diacritics. text = ugsub(text, "[" .. substitution_data.remove_diacritics .. "]", "") -- Convert exceptions back. if remove_exceptions then text = text:gsub("\242[\128-\191]*", substitutes) end end if not has_substitution_data and sc._data[data_field] then -- If language-specific sort key (etc.) is nil, fall back to script-wide sort key (etc.). text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, sc._data[data_field], data_field, function_name, true) end elseif type(substitution_data) == "string" then -- If there is a dedicated function module, use that. local module = safe_require("Module:" .. substitution_data) if module then -- TODO: translit functions should take objects, not codes. -- TODO: translit functions should be called with form NFD. if function_name == "tr" then if not module[function_name] then error(("Internal error: Module [[%s]] has no function named 'tr'"):format(substitution_data)) end text = module[function_name](text, self._code, sc:getCode()) elseif function_name == "stripDiacritics" then -- FIXME, get rid of this arm after renaming makeEntryName -> stripDiacritics. if module[function_name] then text = module[function_name](sc:toFixedNFD(text), self, sc) elseif module.makeEntryName then text = module.makeEntryName(sc:toFixedNFD(text), self, sc) else error(("Internal error: Module [[%s]] has no function named 'stripDiacritics' or 'makeEntryName'" ):format(substitution_data)) end else if not module[function_name] then error(("Internal error: Module [[%s]] has no function named '%s'"):format( substitution_data, function_name)) end text = module[function_name](sc:toFixedNFD(text), self, sc) end else error("Substitution data '" .. substitution_data .. "' does not match an existing module.") end elseif substitution_data == nil and sc._data[data_field] then -- If language-specific sort key (etc.) is nil, fall back to script-wide sort key (etc.). text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, sc._data[data_field], data_field, function_name, true) end -- Don't normalize to NFC if this is the inner loop or if a module returned nil. if recursed or not text then return text, actual_substitution_data end -- Fix any discouraged sequences created during the substitution process, and normalize into the final form. return sc:toFixedNFC(sc:fixDiscouragedSequences(text)), actual_substitution_data end -- Split the text into sections, based on the presence of temporarily substituted formatting characters, then iterate -- over each section to apply substitutions (e.g. transliteration or diacritic stripping). This avoids putting PUA -- characters through language-specific modules, which may be unequipped for them. This function is passed the following -- values: -- * `self` (the Language object); -- * `text` (the text to process); -- * `sc` (the script of the text, which must be specified; callers should call checkScript() as needed to autodetect the -- script of the text if not given explicitly by the user); -- * `subbedChars` (an array of the same length as the text, indicating which characters have been substituted and by -- what, or {nil} if no substitutions are to happen); -- * `keepCarets` (DOCUMENT ME); -- * `substitution_data` (the data indicating which substitutions to apply, taken directly from `data_field` in the -- language's data structure in a submodule of [[Module:languages/data]]); -- * `data_field` (the data field from which `substitution_data` was fetched, such as "sort_key" or "strip_diacritics"); -- * `function_name` (the name of the function to call to do the substitution, in case `substitution_data` specifies a -- module to do the substitution); -- * `notrim` (don't trim whitespace at the edges of `text`; set when computing the sort key, because whitespace at the -- beginning of a sort key is significant and causes the resulting page to be sorted at the beginning of the category -- it's in). -- Returns three values: -- (1) the processed text; -- (2) the value of `subbedChars` that was passed in, possibly modified with additional character substitutions; will be -- {nil} if {nil} was passed in; -- (3) the actual substitution data that was used to apply substitutions to `text`; this may be different from the value -- of `substitution_data` passed in if that value recursively specified script-specific substitutions or if no -- substitution data could be found in the language-specific data (e.g. {nil} was passed in or a structure was passed -- in that had no setting for the script given in `sc`), but a script-wide fallback value was set; currently it is -- only used by makeSortKey(). local function iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, subbedChars, keepCarets, substitution_data, data_field, function_name, notrim) local sections -- See [[Module:languages/data]]. if not find(text, "\244") or load_data(languages_data_module).substitution[self._code] == "cont" then sections = {text} else sections = split(text, "\244[\128-\143][\128-\191]*", true) end local actual_substitution_data for _, section in ipairs(sections) do -- Don't bother processing empty strings or whitespace (which may also not be handled well by dedicated -- modules). if gsub(section, "%s+", "") ~= "" then local sub, this_actual_substitution_data = doSubstitutions(self, section, sc, substitution_data, data_field, function_name) actual_substitution_data = this_actual_substitution_data -- Second round of temporary substitutions, in case any formatting was added by the main substitution -- process. However, don't do this if the section contains formatting already (as it would have had to have -- been escaped to reach this stage, and therefore should be given as raw text). if sub and subbedChars then local noSub for _, pattern in ipairs(require(languages_data_patterns_module)) do if match(section, pattern .. "%z?") then noSub = true end end if not noSub then sub, subbedChars = doTempSubstitutions(sub, subbedChars, keepCarets, true) end end if not sub then text = sub break end text = sub and gsub(text, pattern_escape(section), replacement_escape(sub), 1) or text end end if not notrim then -- Trim, unless there are only spacing characters, while ignoring any final formatting characters. -- Do not trim sort keys because spaces at the beginning are significant. text = text and text:gsub("^([\128-\191\244]*)%s+(%S)", "%1%2"):gsub("(%S)%s+([\128-\191\244]*)$", "%1%2") or nil end return text, subbedChars, actual_substitution_data end -- Process carets (and any escapes). Default to simple removal, if no pattern/replacement is given. local function processCarets(text, pattern, repl) local rep repeat text, rep = gsub(text, "\\\\(\\*^)", "\3%1") until rep == 0 return (text:gsub("\\^", "\4") :gsub(pattern or "%^", repl or "") :gsub("\3", "\\") :gsub("\4", "^")) end -- Remove carets if they are used to capitalize parts of transliterations (unless they have been escaped). local function removeCarets(text, sc) if not sc:hasCapitalization() and sc:isTransliterated() and text:find("^", 1, true) then return processCarets(text) else return text end end local Language = {} local Bahasa = require("Module:bahasa") --[==[Returns the language code of the language. Example: {{code|lua|"fr"}} for French.]==] function Language:getCode() return Bahasa.getLangCodeByCode(self._code) or self._code end --[==[Returns the canonical name of the language. This is the name used to represent that language on Wiktionary, and is guaranteed to be unique to that language alone. Example: {{code|lua|"French"}} for French.]==] function Language:getCanonicalName() local canonical = Bahasa.getLangNameByCode(self._code) if canonical then self._name = canonical return canonical end local name = self._name if name == nil then name = self._data[1] self._name = name end return name end --lowercase version function Language:getCanonicalNameLower() local name = self:getCanonicalName() local first = mw.ustring.sub(name, 1, 1) local rest = mw.ustring.sub(name, 2) return mw.ustring.lower(first) .. rest end --[==[ Return the display form of the language. The display form of a language, family or script is the form it takes when appearing as the <code><var>source</var></code> in categories such as <code>English terms derived from <var>source</var></code> or <code>English given names from <var>source</var></code>, and is also the displayed text in {makeCategoryLink()} links. For full and etymology-only languages, this is the same as the canonical name, but for families, it reads <code>"<var>name</var> languages"</code> (e.g. {"Indo-Iranian languages"}), and for scripts, it reads <code>"<var>name</var> script"</code> (e.g. {"Arabic script"}). ]==] function Language:getDisplayForm() local form = self._displayForm if form == nil then form = self:getCanonicalNameLower() -- Add article and " substrate" to substrates that lack them. if self:getFamilyCode() == "qfa-sub" then if not (sub(form, 1, 4) == "the " or sub(form, 1, 2) == "a ") then form = "a " .. form end if not match(form, " [Ss]ubstrate") then form = form .. " substrate" end end self._displayForm = form end return form end --[==[Returns the value which should be used in the HTML lang= attribute for tagged text in the language.]==] function Language:getHTMLAttribute(sc, region) local code = self._code if not find(code, "-", 1, true) then return code .. "-" .. sc:getCode() .. (region and "-" .. region or "") end local parent = self:getParent() region = region or match(code, "%f[%u][%u-]+%f[%U]") if parent then return parent:getHTMLAttribute(sc, region) end -- TODO: ISO family codes can also be used. return "mis-" .. sc:getCode() .. (region and "-" .. region or "") end --[==[Returns a table of the aliases that the language is known by, excluding the canonical name. Aliases are synonyms for the language in question. The names are not guaranteed to be unique, in that sometimes more than one language is known by the same name. Example: {{code|lua|{"High German", "New High German", "Deutsch"} }} for [[:Category:German language|German]].]==] function Language:getAliases() self:loadInExtraData() return require(language_like_module).getAliases(self) end --[==[ Return a table of the known subvarieties of a given language, excluding subvarieties that have been given explicit etymology-only language codes. The names are not guaranteed to be unique, in that sometimes a given name refers to a subvariety of more than one language. Example: {{code|lua|{"Southern Aymara", "Central Aymara"} }} for [[:Category:Aymara language|Aymara]]. Note that the returned value can have nested tables in it, when a subvariety goes by more than one name. Example: {{code|lua|{"North Azerbaijani", "South Azerbaijani", {"Afshar", "Afshari", "Afshar Azerbaijani", "Afchar"}, {"Qashqa'i", "Qashqai", "Kashkay"}, "Sonqor"} }} for [[:Category:Azerbaijani language|Azerbaijani]]. Here, for example, Afshar, Afshari, Afshar Azerbaijani and Afchar all refer to the same subvariety, whose preferred name is Afshar (the one listed first). To avoid a return value with nested tables in it, specify a non-{{code|lua|nil}} value for the <code>flatten</code> parameter; in that case, the return value would be {{code|lua|{"North Azerbaijani", "South Azerbaijani", "Afshar", "Afshari", "Afshar Azerbaijani", "Afchar", "Qashqa'i", "Qashqai", "Kashkay", "Sonqor"} }}. ]==] function Language:getVarieties(flatten) self:loadInExtraData() return require(language_like_module).getVarieties(self, flatten) end --[==[Returns a table of the "other names" that the language is known by, which are listed in the <code>otherNames</code> field. It should be noted that the <code>otherNames</code> field itself is deprecated, and entries listed there should eventually be moved to either <code>aliases</code> or <code>varieties</code>.]==] function Language:getOtherNames() -- To be eventually removed, once there are no more uses of the `otherNames` field. self:loadInExtraData() return require(language_like_module).getOtherNames(self) end --[==[ Return a combined table of the canonical name, aliases, varieties and other names of a given language.]==] function Language:getAllNames() self:loadInExtraData() return require(language_like_module).getAllNames(self) end --[==[Returns a table of types as a lookup table (with the types as keys). The possible types are * {language}: This is a language, either full or etymology-only. * {full}: This is a "full" (not etymology-only) language, i.e. the union of {regular}, {reconstructed} and {appendix-constructed}. Note that the types {full} and {etymology-only} also exist for families, so if you want to check specifically for a full language and you have an object that might be a family, you should use {{lua|hasType("language", "full")}} and not simply {{lua|hasType("full")}}. * {etymology-only}: This is an etymology-only (not full) language, whose parent is another etymology-only language or a full language. Note that the types {full} and {etymology-only} also exist for families, so if you want to check specifically for an etymology-only language and you have an object that might be a family, you should use {{lua|hasType("language", "etymology-only")}} and not simply {{lua|hasType("etymology-only")}}. * {regular}: This indicates a full language that is attested according to [[WT:CFI]] and therefore permitted in the main namespace. There may also be reconstructed terms for the language, which are placed in the {Reconstruction} namespace and must be prefixed with * to indicate a reconstruction. Most full languages are natural (not constructed) languages, but a few constructed languages (e.g. Esperanto and Volapük, among others) are also allowed in the mainspace and considered regular languages. * {reconstructed}: This language is not attested according to [[WT:CFI]], and therefore is allowed only in the {Reconstruction} namespace. All terms in this language are reconstructed, and must be prefixed with *. Languages such as Proto-Indo-European and Proto-Germanic are in this category. * {appendix-constructed}: This language is attested but does not meet the additional requirements set out for constructed languages ([[WT:CFI#Constructed languages]]). Its entries must therefore be in the Appendix namespace, but they are not reconstructed and therefore should not have * prefixed in links. ]==] function Language:getTypes() local types = self._types if types == nil then types = {language = true} if self:getFullCode() == self._code then types.full = true else types["etymology-only"] = true end for t in gmatch(self._data.type, "[^,]+") do types[t] = true end self._types = types end return types end --[==[Given a list of types as strings, returns true if the language has all of them.]==] function Language:hasType(...) Language.hasType = require(language_like_module).hasType return self:hasType(...) end --[==[Returns a table containing <code>WikimediaLanguage</code> objects (see [[Module:wikimedia languages]]), which represent languages and their codes as they are used in Wikimedia projects for interwiki linking and such. More than one object may be returned, as a single Wiktionary language may correspond to multiple Wikimedia languages. For example, Wiktionary's single code <code>sh</code> (Serbo-Croatian) maps to four Wikimedia codes: <code>sh</code> (Serbo-Croatian), <code>bs</code> (Bosnian), <code>hr</code> (Croatian) and <code>sr</code> (Serbian). The code for the Wikimedia language is retrieved from the <code>wikimedia_codes</code> property in the data modules. If that property is not present, the code of the current language is used. If none of the available codes is actually a valid Wikimedia code, an empty table is returned.]==] function Language:getWikimediaLanguages() local wm_langs = self._wikimediaLanguageObjects if wm_langs == nil then local codes = self:getWikimediaLanguageCodes() wm_langs = {} for i = 1, #codes do wm_langs[i] = get_wikimedia_lang(codes[i]) end self._wikimediaLanguageObjects = wm_langs end return wm_langs end function Language:getWikimediaLanguageCodes() local wm_langs = self._wikimediaLanguageCodes if wm_langs == nil then wm_langs = self._data.wikimedia_codes if wm_langs then wm_langs = split(wm_langs, ",", true, true) else local code = self._code if is_known_language_tag(code) then wm_langs = {code} else -- Inherit, but only if no codes are specified in the data *and* -- the language code isn't a valid Wikimedia language code. local parent = self:getParent() wm_langs = parent and parent:getWikimediaLanguageCodes() or {} end end self._wikimediaLanguageCodes = wm_langs end return wm_langs end --[==[ Returns the name of the Wikipedia article for the language. `project` specifies the language and project to retrieve the article from, defaulting to {"enwiki"} for the English Wikipedia. Normally if specified it should be the project code for a specific-language Wikipedia e.g. "zhwiki" for the Chinese Wikipedia, but it can be any project, including non-Wikipedia ones. If the project is the English Wikipedia and the property {wikipedia_article} is present in the data module it will be used first. In all other cases, a sitelink will be generated from {:getWikidataItem} (if set). The resulting value (or lack of value) is cached so that subsequent calls are fast. If no value could be determined, and `noCategoryFallback` is {false}, {:getCategoryName} is used as fallback; otherwise, {nil} is returned. Note that if `noCategoryFallback` is {nil} or omitted, it defaults to {false} if the project is the English Wikipedia, otherwise to {true}. In other words, under normal circumstances, if the English Wikipedia article couldn't be retrieved, the return value will fall back to a link to the language's category, but this won't normally happen for any other project. ]==] function Language:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) Language.getWikipediaArticle = require(language_like_module).getWikipediaArticle return self:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) end function Language:makeWikipediaLink() return make_link(self, "w:id:" .. self:getWikipediaArticle(), self:getCanonicalNameLower()) end --[==[Returns the name of the Wikimedia Commons category page for the language.]==] function Language:getCommonsCategory() Language.getCommonsCategory = require(language_like_module).getCommonsCategory return self:getCommonsCategory() end --[==[Returns the Wikidata item id for the language or <code>nil</code>. This corresponds to the the second field in the data modules.]==] function Language:getWikidataItem() Language.getWikidataItem = require(language_like_module).getWikidataItem return self:getWikidataItem() end --[==[Returns a table of <code>Script</code> objects for all scripts that the language is written in. See [[Module:scripts]].]==] function Language:getScripts() local scripts = self._scriptObjects if scripts == nil then local codes = self:getScriptCodes() if codes[1] == "All" then scripts = load_data(scripts_data_module) else scripts = {} for i = 1, #codes do scripts[i] = get_script(codes[i]) end end self._scriptObjects = scripts end return scripts end --[==[Returns the table of script codes in the language's data file.]==] function Language:getScriptCodes() local scripts = self._scriptCodes if scripts == nil then scripts = self._data[4] if scripts then local codes, n = {}, 0 for code in gmatch(scripts, "[^,]+") do n = n + 1 -- Special handling of "Hants", which represents "Hani", "Hant" and "Hans" collectively. if code == "Hants" then codes[n] = "Hani" codes[n + 1] = "Hant" codes[n + 2] = "Hans" n = n + 2 else codes[n] = code end end scripts = codes else scripts = {"None"} end self._scriptCodes = scripts end return scripts end --[==[Given some text, this function iterates through the scripts of a given language and tries to find the script that best matches the text. It returns a {{code|lua|Script}} object representing the script. If no match is found at all, it returns the {{code|lua|None}} script object.]==] function Language:findBestScript(text, forceDetect) if not text or text == "" or text == "-" then return get_script("None") end -- Differs from table returned by getScriptCodes, as Hants is not normalized into its constituents. local codes = self._bestScriptCodes if codes == nil then codes = self._data[4] codes = codes and split(codes, ",", true, true) or {"None"} self._bestScriptCodes = codes end local first_sc = codes[1] if first_sc == "All" then return find_best_script_without_lang(text) end local codes_len = #codes if not (forceDetect or first_sc == "Hants" or codes_len > 1) then first_sc = get_script(first_sc) local charset = first_sc.characters return charset and umatch(text, "[" .. charset .. "]") and first_sc or get_script("None") end -- Remove all formatting characters. text = get_plaintext(text) -- Remove all spaces and any ASCII punctuation. Some non-ASCII punctuation is script-specific, so can't be removed. text = ugsub(text, "[%s!\"#%%&'()*,%-./:;?@[\\%]_{}]+", "") if #text == 0 then return get_script("None") end -- Try to match every script against the text, -- and return the one with the most matching characters. local bestcount, bestscript, length = 0 for i = 1, codes_len do local sc = codes[i] -- Special case for "Hants", which is a special code that represents whichever of "Hant" or "Hans" best matches, or "Hani" if they match equally. This avoids having to list all three. In addition, "Hants" will be treated as the best match if there is at least one matching character, under the assumption that a Han script is desirable in terms that contain a mix of Han and other scripts (not counting those which use Jpan or Kore). if sc == "Hants" then local Hani = get_script("Hani") if not Hant_chars then Hant_chars = load_data("Module:zh/data/ts") Hans_chars = load_data("Module:zh/data/st") end local t, s, found = 0, 0 -- This is faster than using mw.ustring.gmatch directly. for ch in gmatch((ugsub(text, "[" .. Hani.characters .. "]", "\255%0")), "\255(.[\128-\191]*)") do found = true if Hant_chars[ch] then t = t + 1 if Hans_chars[ch] then s = s + 1 end elseif Hans_chars[ch] then s = s + 1 else t, s = t + 1, s + 1 end end if found then if t == s then return Hani end return get_script(t > s and "Hant" or "Hans") end else sc = get_script(sc) if not length then length = ulen(text) end -- Count characters by removing everything in the script's charset and comparing to the original length. local charset = sc.characters local count = charset and length - ulen((ugsub(text, "[" .. charset .. "]+", ""))) or 0 if count >= length then return sc elseif count > bestcount then bestcount = count bestscript = sc end end end -- Return best matching script, or otherwise None. return bestscript or get_script("None") end --[==[Returns a <code>Family</code> object for the language family that the language belongs to. See [[Module:families]].]==] function Language:getFamily() local family = self._familyObject if family == nil then family = self:getFamilyCode() -- If the value is nil, it's cached as false. family = family and get_family(family) or false self._familyObject = family end return family or nil end --[==[Returns the family code in the language's data file.]==] function Language:getFamilyCode() local family = self._familyCode if family == nil then -- If the value is nil, it's cached as false. family = self._data[3] or false self._familyCode = family end return family or nil end function Language:getFamilyName() local family = self._familyName if family == nil then family = self:getFamily() -- If the value is nil, it's cached as false. family = family and family:getCanonicalName() or false self._familyName = family end return family or nil end do local function check_family(self, family) if type(family) == "table" then family = family:getCode() end if self:getFamilyCode() == family then return true end local self_family = self:getFamily() if self_family:inFamily(family) then return true -- If the family isn't a real family (e.g. creoles) check any ancestors. elseif self_family:inFamily("qfa-not") then local ancestors = self:getAncestors() for _, ancestor in ipairs(ancestors) do if ancestor:inFamily(family) then return true end end end end --[==[Check whether the language belongs to `family` (which can be a family code or object). A list of objects can be given in place of `family`; in that case, return true if the language belongs to any of the specified families. Note that some languages (in particular, certain creoles) can have multiple immediate ancestors potentially belonging to different families; in that case, return true if the language belongs to any of the specified families.]==] function Language:inFamily(...) if self:getFamilyCode() == nil then return false end return check_inputs(self, check_family, false, ...) end end function Language:getParent() local parent = self._parentObject if parent == nil then parent = self:getParentCode() -- If the value is nil, it's cached as false. parent = parent and get_by_code(parent, nil, true, true) or false self._parentObject = parent end return parent or nil end function Language:getParentCode() local parent = self._parentCode if parent == nil then -- If the value is nil, it's cached as false. parent = self._data.parent or false self._parentCode = parent end return parent or nil end function Language:getParentName() local parent = self._parentName if parent == nil then parent = self:getParent() -- If the value is nil, it's cached as false. parent = parent and parent:getCanonicalName() or false self._parentName = parent end return parent or nil end function Language:getParentChain() local chain = self._parentChain if chain == nil then chain = {} local parent, n = self:getParent(), 0 while parent do n = n + 1 chain[n] = parent parent = parent:getParent() end self._parentChain = chain end return chain end do local function check_lang(self, lang) for _, parent in ipairs(self:getParentChain()) do if (type(lang) == "string" and lang or lang:getCode()) == parent:getCode() then return true end end end function Language:hasParent(...) return check_inputs(self, check_lang, false, ...) end end --[==[ If the language is etymology-only, this iterates through parents until a full language or family is found, and the corresponding object is returned. If the language is a full language, then it simply returns itself. ]==] function Language:getFull() local full = self._fullObject if full == nil then full = self:getFullCode() full = full == self._code and self or get_by_code(full) self._fullObject = full end return full end --[==[ If the language is an etymology-only language, this iterates through parents until a full language or family is found, and the corresponding code is returned. If the language is a full language, then it simply returns the language code. ]==] function Language:getFullCode() return self._fullCode or self._code end --[==[ If the language is an etymology-only language, this iterates through parents until a full language or family is found, and the corresponding canonical name is returned. If the language is a full language, then it simply returns the canonical name of the language. ]==] function Language:getFullName() local full = self._fullName if full == nil then full = self:getFull():getCanonicalName() self._fullName = full end return full end --[==[Returns a table of <code class="nf">Language</code> objects for all languages that this language is directly descended from. Generally this is only a single language, but creoles, pidgins and mixed languages can have multiple ancestors.]==] function Language:getAncestors() local ancestors = self._ancestorObjects if ancestors == nil then ancestors = {} local ancestor_codes = self:getAncestorCodes() if #ancestor_codes > 0 then for _, ancestor in ipairs(ancestor_codes) do insert(ancestors, get_by_code(ancestor, nil, true)) end else local fam = self:getFamily() local protoLang = fam and fam:getProtoLanguage() or nil -- For the cases where the current language is the proto-language -- of its family, or an etymology-only language that is ancestral to that -- proto-language, we need to step up a level higher right from the -- start. if protoLang and ( protoLang:getCode() == self._code or (self:hasType("etymology-only") and protoLang:hasAncestor(self)) ) then fam = fam:getFamily() protoLang = fam and fam:getProtoLanguage() or nil end while not protoLang and not (not fam or fam:getCode() == "qfa-not") do fam = fam:getFamily() protoLang = fam and fam:getProtoLanguage() or nil end insert(ancestors, protoLang) end self._ancestorObjects = ancestors end return ancestors end do -- Avoid a language being its own ancestor via class inheritance. We only need to check for this if the language has inherited an ancestor table from its parent, because we never want to drop ancestors that have been explicitly set in the data. -- Recursively iterate over ancestors until we either find self or run out. If self is found, return true. local function check_ancestor(self, lang) local codes = lang:getAncestorCodes() if not codes then return nil end for i = 1, #codes do local code = codes[i] if code == self._code then return true end local anc = get_by_code(code, nil, true) if check_ancestor(self, anc) then return true end end end --[==[Returns a table of <code class="nf">Language</code> codes for all languages that this language is directly descended from. Generally this is only a single language, but creoles, pidgins and mixed languages can have multiple ancestors.]==] function Language:getAncestorCodes() if self._ancestorCodes then return self._ancestorCodes end local data = self._data local codes = data.ancestors if codes == nil then codes = {} self._ancestorCodes = codes return codes end codes = split(codes, ",", true, true) self._ancestorCodes = codes -- If there are no codes or the ancestors weren't inherited data, there's nothing left to check. if #codes == 0 or self:getData(false, "raw").ancestors ~= nil then return codes end local i, code = 1 while i <= #codes do code = codes[i] if check_ancestor(self, self) then remove(codes, i) else i = i + 1 end end return codes end end --[==[Given a list of language objects or codes, returns true if at least one of them is an ancestor. This includes any etymology-only children of that ancestor. If the language's ancestor(s) are etymology-only languages, it will also return true for those language parent(s) (e.g. if Vulgar Latin is the ancestor, it will also return true for its parent, Latin). However, a parent is excluded from this if the ancestor is also ancestral to that parent (e.g. if Classical Persian is the ancestor, Persian would return false, because Classical Persian is also ancestral to Persian).]==] function Language:hasAncestor(...) local function iterateOverAncestorTree(node, func, parent_check) local ancestors = node:getAncestors() local ancestorsParents = {} for _, ancestor in ipairs(ancestors) do -- When checking the parents of the other language, and the ancestor is also a parent, skip to the next ancestor, so that we exclude any etymology-only children of that parent that are not directly related (see below). local ret = (parent_check or not node:hasParent(ancestor)) and func(ancestor) or iterateOverAncestorTree(ancestor, func, parent_check) if ret then return ret end end -- Check the parents of any ancestors. We don't do this if checking the parents of the other language, so that we exclude any etymology-only children of those parents that are not directly related (e.g. if the ancestor is Vulgar Latin and we are checking New Latin, we want it to return false because they are on different ancestral branches. As such, if we're already checking the parent of New Latin (Latin) we don't want to compare it to the parent of the ancestor (Latin), as this would be a false positive; it should be one or the other). if not parent_check then return nil end for _, ancestor in ipairs(ancestors) do local ancestorParents = ancestor:getParentChain() for _, ancestorParent in ipairs(ancestorParents) do if ancestorParent:getCode() == self._code or ancestorParent:hasAncestor(ancestor) then break else insert(ancestorsParents, ancestorParent) end end end for _, ancestorParent in ipairs(ancestorsParents) do local ret = func(ancestorParent) if ret then return ret end end end local function do_iteration(otherlang, parent_check) -- otherlang can't be self if (type(otherlang) == "string" and otherlang or otherlang:getCode()) == self._code then return false end repeat if iterateOverAncestorTree( self, function(ancestor) return ancestor:getCode() == (type(otherlang) == "string" and otherlang or otherlang:getCode()) end, parent_check ) then return true elseif type(otherlang) == "string" then otherlang = get_by_code(otherlang, nil, true) end otherlang = otherlang:getParent() parent_check = false until not otherlang end local parent_check = true for _, otherlang in ipairs{...} do local ret = do_iteration(otherlang, parent_check) if ret then return true end end return false end do local function construct_node(lang, memo) local branch, ancestors = {lang = lang:getCode()} memo[lang:getCode()] = branch for _, ancestor in ipairs(lang:getAncestors()) do if ancestors == nil then ancestors = {} end insert(ancestors, memo[ancestor:getCode()] or construct_node(ancestor, memo)) end branch.ancestors = ancestors return branch end function Language:getAncestorChain() local chain = self._ancestorChain if chain == nil then chain = construct_node(self, {}) self._ancestorChain = chain end return chain end end function Language:getAncestorChainOld() local chain = self._ancestorChain if chain == nil then chain = {} local step = self while true do local ancestors = step:getAncestors() step = #ancestors == 1 and ancestors[1] or nil if not step then break end insert(chain, step) end self._ancestorChain = chain end return chain end local function fetch_descendants(self, fmt) local descendants, family = {}, self:getFamily() -- Iterate over all three datasets. for _, data in ipairs{ require("Module:languages/code to canonical name"), require("Module:etymology languages/code to canonical name"), require("Module:families/code to canonical name"), } do for code in pairs(data) do local lang = get_by_code(code, nil, true, true) -- Test for a descendant. Earlier tests weed out most candidates, while the more intensive tests are only used sparingly. if ( code ~= self._code and -- Not self. lang:inFamily(family) and -- In the same family. ( family:getProtoLanguageCode() == self._code or -- Self is the protolanguage. self:hasDescendant(lang) or -- Full hasDescendant check. (lang:getFullCode() == self._code and not self:hasAncestor(lang)) -- Etymology-only child which isn't an ancestor. ) ) then if fmt == "object" then insert(descendants, lang) elseif fmt == "code" then insert(descendants, code) elseif fmt == "name" then insert(descendants, lang:getCanonicalName()) end end end end return descendants end function Language:getDescendants() local descendants = self._descendantObjects if descendants == nil then descendants = fetch_descendants(self, "object") self._descendantObjects = descendants end return descendants end function Language:getDescendantCodes() local descendants = self._descendantCodes if descendants == nil then descendants = fetch_descendants(self, "code") self._descendantCodes = descendants end return descendants end function Language:getDescendantNames() local descendants = self._descendantNames if descendants == nil then descendants = fetch_descendants(self, "name") self._descendantNames = descendants end return descendants end do local function check_lang(self, lang) if type(lang) == "string" then lang = get_by_code(lang, nil, true) end if lang:hasAncestor(self) then return true end end function Language:hasDescendant(...) return check_inputs(self, check_lang, false, ...) end end local function fetch_children(self, fmt) local m_etym_data = require(etymology_languages_data_module) local self_code, children = self._code, {} for code, lang in pairs(m_etym_data) do local _lang = lang repeat local parent = _lang.parent if parent == self_code then if fmt == "object" then insert(children, get_by_code(code, nil, true)) elseif fmt == "code" then insert(children, code) elseif fmt == "name" then insert(children, lang[1]) end break end _lang = m_etym_data[parent] until not _lang end return children end function Language:getChildren() local children = self._childObjects if children == nil then children = fetch_children(self, "object") self._childObjects = children end return children end function Language:getChildrenCodes() local children = self._childCodes if children == nil then children = fetch_children(self, "code") self._childCodes = children end return children end function Language:getChildrenNames() local children = self._childNames if children == nil then children = fetch_children(self, "name") self._childNames = children end return children end function Language:hasChild(...) local lang = ... if not lang then return false elseif type(lang) == "string" then lang = get_by_code(lang, nil, true) end if lang:hasParent(self) then return true end return self:hasChild(select(2, ...)) end --[==[Returns the name of the main category of that language. Example: {{code|lua|"French language"}} for French, whose category is at [[:Category:French language]]. Unless optional argument <code>nocap</code> is given, the language name at the beginning of the returned value will be capitalized. This capitalization is correct for category names, but not if the language name is lowercase and the returned value of this function is used in the middle of a sentence.]==] function Language:getCategoryName(nocap) local name = self._categoryName if name == nil then name = self:getCanonicalNameLower() -- If a substrate, omit any leading article. if self:getFamilyCode() == "qfa-sub" then name = name:gsub("^the ", ""):gsub("^a ", "") end -- Only add " language" if a full language. if self:hasType("full") then -- Unless the canonical name already ends with "language", "lect" or their derivatives, add " language". if not (match(name, "[Ll]anguage$") or match(name, "[Ll]ect$")) then name = name .. " language" end end self._categoryName = name end if nocap then return name end return mw.getContentLanguage():ucfirst(name) end --[==[Creates a link to the category; the link text is the canonical name.]==] function Language:makeCategoryLink() return make_link(self, ":Category:" .. self:getCategoryName(), self:getDisplayForm()) end function Language:getStandardCharacters(sc) local standard_chars = self._data.standard_chars if type(standard_chars) ~= "table" then return standard_chars elseif sc and type(sc) ~= "string" then check_object("script", nil, sc) sc = sc:getCode() end if (not sc) or sc == "None" then local scripts = {} for _, script in pairs(standard_chars) do insert(scripts, script) end return concat(scripts) end if standard_chars[sc] then return standard_chars[sc] .. (standard_chars[1] or "") end end --[==[ Strip diacritics from display text `text` (in a language-specific fashion), which is in the script `sc`. If `sc` is omitted or {nil}, the script is autodetected. This also strips certain punctuation characters from the end and (in the case of Spanish upside-down question mark and exclamation points) from the beginning; strips any whitespace at the end of the text or between the text and final stripped punctuation characters; and applies some language-specific Unicode normalizations to replace discouraged characters with their prescribed alternatives. Return the stripped text. ]==] function Language:stripDiacritics(text, sc) if (not text) or text == "" then return text end sc = checkScript(text, self, sc) text = normalize(text, sc) -- FIXME, rename makeEntryName to stripDiacritics and get rid of second and third return values -- everywhere text, _, _ = iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, nil, nil, self._data.strip_diacritics or self._data.entry_name, "strip_diacritics", "stripDiacritics") text = umatch(text, "^[¿¡]?(.-[^%s%p].-)%s*[؟?!;՛՜ ՞ ՟？！︖︕।॥။၊་།]?$") or text return text end --[==[ Convert a ''logical'' pagename (the pagename as it appears to the user, after diacritics and punctuation have been stripped) to a ''physical'' pagename (the pagename as it appears in the MediaWiki database). Reasons for a difference between the two are (a) unsupported titles such as `[ ]` (with square brackets in them), `#` (pound/hash sign) and `¯\_(ツ)_/¯` (with underscores), as well as overly long titles of various sorts; (b) "mammoth" pages that are split into parts (e.g. `a`, which is split into physical pagenames `a/languages A to L` and `a/languages M to Z`). For almost all purposes, you should work with logical and not physical pagenames. But there are certain use cases that require physical pagenames, such as checking the existence of a page or retrieving a page's contents. `pagename` is the logical pagename to be converted. `is_reconstructed_or_appendix` indicates whether the page is in the `Reconstruction` or `Appendix` namespaces. If it is omitted or has the value {nil}, the pagename is checked for an initial asterisk, and if found, the page is assumed to be a `Reconstruction` page. Setting a value of `false` or `true` to `is_reconstructed_or_appendix` disables this check and allows for mainspace pagenames that begin with an asterisk. ]==] function Language:logicalToPhysical(pagename, is_reconstructed_or_appendix) -- FIXME: This probably shouldn't happen but it happens when makeEntryName() receives nil. if pagename == nil then track("nil-passed-to-logicalToPhysical") return nil end local initial_asterisk if is_reconstructed_or_appendix == nil then local pagename_minus_initial_asterisk initial_asterisk, pagename_minus_initial_asterisk = pagename:match("^(%*)(.*)$") if pagename_minus_initial_asterisk then is_reconstructed_or_appendix = true pagename = pagename_minus_initial_asterisk elseif self:hasType("appendix-constructed") then is_reconstructed_or_appendix = true end end if not is_reconstructed_or_appendix then -- Check if the pagename is a listed unsupported title. local unsupportedTitles = load_data(links_data_module).unsupported_titles if unsupportedTitles[pagename] then return "Unsupported titles/" .. unsupportedTitles[pagename] end end -- Set `unsupported` as true if certain conditions are met. local unsupported -- Check if there's an unsupported character. \239\191\189 is the replacement character U+FFFD, which can't be typed -- directly here due to an abuse filter. Unix-style dot-slash notation is also unsupported, as it is used for -- relative paths in links, as are 3 or more consecutive tildes. Note: match is faster with magic -- characters/charsets; find is faster with plaintext. if ( match(pagename, "[#<>%[%]_{|}]") or find(pagename, "\239\191\189") or match(pagename, "%f[^%z/]%.%.?%f[%z/]") or find(pagename, "~~~") ) then unsupported = true -- If it looks like an interwiki link. elseif find(pagename, ":") then local prefix = gsub(pagename, "^:*(.-):.*", ulower) if ( load_data("Module:data/namespaces")[prefix] or load_data("Module:data/interwikis")[prefix] ) then unsupported = true end end -- Escape unsupported characters so they can be used in titles. ` is used as a delimiter for this, so a raw use of -- it in an unsupported title is also escaped here to prevent interference; this is only done with unsupported -- titles, though, so inclusion won't in itself mean a title is treated as unsupported (which is why it's excluded -- from the earlier test). if unsupported then -- FIXME: This conversion needs to be different for reconstructed pages with unsupported characters. There -- aren't any currently, but if there ever are, we need to fix this e.g. to put them in something like -- Reconstruction:Proto-Indo-European/Unsupported titles/`lowbar``num`. local unsupported_characters = load_data(links_data_module).unsupported_characters pagename = pagename:gsub("[#<>%[%]_`{|}\239]\191?\189?", unsupported_characters) :gsub("%f[^%z/]%.%.?%f[%z/]", function(m) return (gsub(m, "%.", "`period`")) end) :gsub("~~~+", function(m) return (gsub(m, "~", "`tilde`")) end) pagename = "Unsupported titles/" .. pagename elseif not is_reconstructed_or_appendix then -- Check if this is a mammoth page. If so, which subpage should we link to? local m_links_data = load_data(links_data_module) local mammoth_page_type = m_links_data.mammoth_pages[pagename] if mammoth_page_type then local canonical_name = self:getFullName() if canonical_name ~= "Translingual" and canonical_name ~= "English" then local this_subpage local L2_sort_key = get_L2_sort_key(canonical_name) for _, subpage_spec in ipairs(m_links_data.mammoth_page_subpage_types[mammoth_page_type]) do -- unpack() fails utterly on data loaded using mw.loadData() even if offsets are given local subpage, pattern = subpage_spec[1], subpage_spec[2] if pattern == true or L2_sort_key:match(pattern) then this_subpage = subpage break end end if not this_subpage then error(("Internal error: Bad data in mammoth_page_subpage_pages in [[Module:links/data]] for mammoth page %s, type %s; last entry didn't have 'true' in it"):format( pagename, mammoth_page_type)) end pagename = pagename .. "/" .. this_subpage end end end return (initial_asterisk or "") .. pagename end --[==[ Strip the diacritics from a display pagename and convert the resulting logical pagename into a physical pagename. This allows you, for example, to retrieve the contents of the page or check its existence. WARNING: This is deprecated and will be going away. It is a simple composition of `self:stripDiacritics` and `self:logicalToPhysical`; most callers only want the former, and if you need both, call them both yourself. `text` and `sc` are as in `self:stripDiacritics`, and `is_reconstructed_or_appendix` is as in `self:logicalToPhysical`. ]==] function Language:makeEntryName(text, sc, is_reconstructed_or_appendix) return self:logicalToPhysical(self:stripDiacritics(text, sc), is_reconstructed_or_appendix) end --[==[Generates alternative forms using a specified method, and returns them as a table. If no method is specified, returns a table containing only the input term.]==] function Language:generateForms(text, sc) local generate_forms = self._data.generate_forms if generate_forms == nil then return {text} end sc = checkScript(text, self, sc) return require("Module:" .. self._data.generate_forms).generateForms(text, self, sc) end --[==[Creates a sort key for the given stripped text, following the rules appropriate for the language. This removes diacritical marks from the stripped text if they are not considered significant for sorting, and may perform some other changes. Any initial hyphen is also removed, and anything in parentheses is removed as well. The <code>sort_key</code> setting for each language in the data modules defines the replacements made by this function, or it gives the name of the module that takes the stripped text and returns a sortkey.]==] function Language:makeSortKey(text, sc) if (not text) or text == "" then return text end if match(text, "<[^<>]+>") then track("track HTML tag") end -- Remove directional characters, bold, italics, soft hyphens, strip markers and HTML tags. -- FIXME: Partly duplicated with remove_formatting() in [[Module:links]]. text = ugsub(text, "[\194\173\226\128\170-\226\128\174\226\129\166-\226\129\169]", "") text = text:gsub("('*)'''(.-'*)'''", "%1%2"):gsub("('*)''(.-'*)''", "%1%2") text = gsub(unstrip(text), "<[^<>]+>", "") text = decode_uri(text, "PATH") text = checkNoEntities(self, text) -- Remove initial hyphens and * unless the term only consists of spacing + punctuation characters. text = ugsub(text, "^([􀀀-􏿽]*)[-־ـ᠊*]+([􀀀-􏿽]*)(.*[^%s%p].*)", "%1%2%3") sc = checkScript(text, self, sc) text = normalize(text, sc) text = removeCarets(text, sc) -- For languages with dotted dotless i, ensure that "İ" is sorted as "i", and "I" is sorted as "ı". if self:hasDottedDotlessI() then text = gsub(text, "I\204\135", "i") -- decomposed "İ" :gsub("I", "ı") text = sc:toFixedNFD(text) end -- Convert to lowercase, make the sortkey, then convert to uppercase. Where the language has dotted dotless i, it is -- usually not necessary to convert "i" to "İ" and "ı" to "I" first, because "I" will always be interpreted as -- conventional "I" (not dotless "İ") by any sorting algorithms, which will have been taken into account by the -- sortkey substitutions themselves. However, if no sortkey substitutions have been specified, then conversion is -- necessary so as to prevent "i" and "ı" both being sorted as "I". -- -- An exception is made for scripts that (sometimes) sort by scraping page content, as that means they are sensitive -- to changes in capitalization (as it changes the target page). if not sc:sortByScraping() then text = ulower(text) end local actual_substitution_data -- Don't trim whitespace here because it's significant at the beginning of a sort key or sort base. text, _, actual_substitution_data = iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, nil, nil, self._data.sort_key, "sort_key", "makeSortKey", "notrim") if not sc:sortByScraping() then if self:hasDottedDotlessI() and not actual_substitution_data then text = text:gsub("ı", "I"):gsub("i", "İ") text = sc:toFixedNFC(text) end text = uupper(text) end -- Remove parentheses, as long as they are either preceded or followed by something. text = gsub(text, "(.)[()]+", "%1"):gsub("[()]+(.)", "%1") text = escape_risky_characters(text) return text end --[==[Create the form used as as a basis for display text and transliteration. FIXME: Rename to correctInputText().]==] local function processDisplayText(text, self, sc, keepCarets, keepPrefixes) local subbedChars = {} text, subbedChars = doTempSubstitutions(text, subbedChars, keepCarets) text = decode_uri(text, "PATH") text = checkNoEntities(self, text) sc = checkScript(text, self, sc) text = normalize(text, sc) text, subbedChars = iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, subbedChars, keepCarets, self._data.display_text, "display_text", "makeDisplayText") text = removeCarets(text, sc) -- Remove any interwiki link prefixes (unless they have been escaped or this has been disabled). if find(text, ":") and not keepPrefixes then local rep repeat text, rep = gsub(text, "\\\\(\\*:)", "\3%1") until rep == 0 text = gsub(text, "\\:", "\4") while true do local prefix = gsub(text, "^(.-):.+", function(m1) return (gsub(m1, "\244[\128-\191]*", "")) end) -- Check if the prefix is an interwiki, though ignore capitalised Wiktionary:, which is a namespace. if not prefix or prefix == text or prefix == "Wiktionary" or not (load_data("Module:data/interwikis")[ulower(prefix)] or prefix == "") then break end text = gsub(text, "^(.-):(.*)", function(m1, m2) local ret = {} for subbedChar in gmatch(m1, "\244[\128-\191]*") do insert(ret, subbedChar) end return concat(ret) .. m2 end) end text = gsub(text, "\3", "\\"):gsub("\4", ":") end return text, subbedChars end --[==[Make the display text (i.e. what is displayed on the page).]==] function Language:makeDisplayText(text, sc, keepPrefixes) if not text or text == "" then return text end local subbedChars text, subbedChars = processDisplayText(text, self, sc, nil, keepPrefixes) text = escape_risky_characters(text) return undoTempSubstitutions(text, subbedChars) end --[==[Transliterates the text from the given script into the Latin script (see [[Wiktionary:Transliteration and romanization]]). The language must have the <code>translit</code> property for this to work; if it is not present, {{code|lua|nil}} is returned. The <code>sc</code> parameter is handled by the transliteration module, and how it is handled is specific to that module. Some transliteration modules may tolerate {{code|lua|nil}} as the script, others require it to be one of the possible scripts that the module can transliterate, and will throw an error if it's not one of them. For this reason, the <code>sc</code> parameter should always be provided when writing non-language-specific code. The <code>module_override</code> parameter is used to override the default module that is used to provide the transliteration. This is useful in cases where you need to demonstrate a particular module in use, but there is no default module yet, or you want to demonstrate an alternative version of a transliteration module before making it official. It should not be used in real modules or templates, only for testing. All uses of this parameter are tracked by [[Wiktionary:Tracking/languages/module_override]]. '''Known bugs''': * This function assumes {tr(s1) .. tr(s2) == tr(s1 .. s2)}. When this assertion fails, wikitext markups like <nowiki>'''</nowiki> can cause wrong transliterations. * HTML entities like <code>&amp;apos;</code>, often used to escape wikitext markups, do not work. ]==] function Language:transliterate(text, sc, module_override) -- If there is no text, or the language doesn't have transliteration data and there's no override, return nil. if not text or text == "" or text == "-" then return text end -- If the script is not transliteratable (and no override is given), return nil. sc = checkScript(text, self, sc) if not (sc:isTransliterated() or module_override) then -- temporary tracking to see if/when this gets triggered track("non-transliterable") track("non-transliterable/" .. self._code) track("non-transliterable/" .. sc:getCode()) track("non-transliterable/" .. sc:getCode() .. "/" .. self._code) return nil end -- Remove any strip markers. text = unstrip(text) -- Do not process the formatting into PUA characters for certain languages. local processed = load_data(languages_data_module).substitution[self._code] ~= "none" -- Get the display text with the keepCarets flag set. local subbedChars if processed then text, subbedChars = processDisplayText(text, self, sc, true) end -- Transliterate (using the module override if applicable). text, subbedChars = iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, subbedChars, true, module_override or self._data.translit, "translit", "tr") if not text then return nil end -- Incomplete transliterations return nil. local charset = sc.characters if charset and umatch(text, "[" .. charset .. "]") then -- Remove any characters in Latin, which includes Latin characters also included in other scripts (as these are -- false positives), as well as any PUA substitutions. Anything remaining should only be script code "None" -- (e.g. numerals). local check_text = ugsub(text, "[" .. get_script("Latn").characters .. "􀀀-􏿽]+", "") -- Set none_is_last_resort_only flag, so that any non-None chars will cause a script other than "None" to be -- returned. if find_best_script_without_lang(check_text, true):getCode() ~= "None" then return nil end end if processed then text = escape_risky_characters(text) text = undoTempSubstitutions(text, subbedChars) end -- If the script does not use capitalization, then capitalize any letters of the transliteration which are -- immediately preceded by a caret (and remove the caret). if text and not sc:hasCapitalization() and text:find("^", 1, true) then text = processCarets(text, "%^([\128-\191\244]*%*?)([^\128-\191\244][\128-\191]*)", function(m1, m2) return m1 .. uupper(m2) end) end -- Track module overrides. if module_override ~= nil then track("module_override") end return text end do local function handle_language_spec(self, spec, sc) local ret = self["_" .. spec] if ret == nil then ret = self._data[spec] if type(ret) == "string" then ret = list_to_set(split(ret, ",", true, true)) end self["_" .. spec] = ret end if type(ret) == "table" then ret = ret[sc:getCode()] end return not not ret end function Language:overrideManualTranslit(sc) return handle_language_spec(self, "override_translit", sc) end function Language:link_tr(sc) return handle_language_spec(self, "link_tr", sc) end end --[==[Returns {{code|lua|true}} if the language has a transliteration module, or {{code|lua|false}} if it doesn't.]==] function Language:hasTranslit() return not not self._data.translit end --[==[Returns {{code|lua|true}} if the language uses the letters I/ı and İ/i, or {{code|lua|false}} if it doesn't.]==] function Language:hasDottedDotlessI() return not not self._data.dotted_dotless_i end function Language:toJSON(opts) local strip_diacritics, strip_diacritics_patterns, strip_diacritics_remove_diacritics = self._data.strip_diacritics if strip_diacritics then if strip_diacritics.from then strip_diacritics_patterns = {} for i, from in ipairs(strip_diacritics.from) do insert(strip_diacritics_patterns, {from = from, to = strip_diacritics.to[i] or ""}) end end strip_diacritics_remove_diacritics = strip_diacritics.remove_diacritics end -- mainCode should only end up non-nil if dontCanonicalizeAliases is passed to make_object(). -- props should either contain zero-argument functions to compute the value, or the value itself. local props = { ancestors = function() return self:getAncestorCodes() end, canonicalName = function() return self:getCanonicalName() end, categoryName = function() return self:getCategoryName("nocap") end, code = self._code, mainCode = self._mainCode, parent = function() return self:getParentCode() end, full = function() return self:getFullCode() end, stripDiacriticsPatterns = strip_diacritics_patterns, stripDiacriticsRemoveDiacritics = strip_diacritics_remove_diacritics, family = function() return self:getFamilyCode() end, aliases = function() return self:getAliases() end, varieties = function() return self:getVarieties() end, otherNames = function() return self:getOtherNames() end, scripts = function() return self:getScriptCodes() end, type = function() return keys_to_list(self:getTypes()) end, wikimediaLanguages = function() return self:getWikimediaLanguageCodes() end, wikidataItem = function() return self:getWikidataItem() end, wikipediaArticle = function() return self:getWikipediaArticle(true) end, } local ret = {} for prop, val in pairs(props) do if not opts.skip_fields or not opts.skip_fields[prop] then if type(val) == "function" then ret[prop] = val() else ret[prop] = val end end end -- Use `deep_copy` when returning a table, so that there are no editing restrictions imposed by `mw.loadData`. return opts and opts.lua_table and deep_copy(ret) or to_json(ret, opts) end function export.getDataModuleName(code) local letter = match(code, "^(%l)%l%l?$") return "Module:" .. ( letter == nil and "languages/data/exceptional" or #code == 2 and "languages/data/2" or "languages/data/3/" .. letter ) end get_data_module_name = export.getDataModuleName function export.getExtraDataModuleName(code) return get_data_module_name(code) .. "/extra" end get_extra_data_module_name = export.getExtraDataModuleName do local function make_stack(data) local key_types = { [2] = "unique", aliases = "unique", otherNames = "unique", type = "append", varieties = "unique", wikipedia_article = "unique", wikimedia_codes = "unique" } local function __index(self, k) local stack, key_type = getmetatable(self), key_types[k] -- Data that isn't inherited from the parent. if key_type == "unique" then local v = stack[stack[make_stack]][k] if v == nil then local layer = stack[0] if layer then -- Could be false if there's no extra data. v = layer[k] end end return v -- Data that is appended by each generation. elseif key_type == "append" then local parts, offset, n = {}, 0, stack[make_stack] for i = 1, n do local part = stack[i][k] if part == nil then offset = offset + 1 else parts[i - offset] = part end end return offset ~= n and concat(parts, ",") or nil end local n = stack[make_stack] while true do local layer = stack[n] if not layer then -- Could be false if there's no extra data. return nil end local v = layer[k] if v ~= nil then return v end n = n - 1 end end local function __newindex() error("table is read-only") end local function __pairs(self) -- Iterate down the stack, caching keys to avoid duplicate returns. local stack, seen = getmetatable(self), {} local n = stack[make_stack] local iter, state, k, v = pairs(stack[n]) return function() repeat repeat k = iter(state, k) if k == nil then n = n - 1 local layer = stack[n] if not layer then -- Could be false if there's no extra data. return nil end iter, state, k = pairs(layer) end until not (k == nil or seen[k]) -- Get the value via a lookup, as the one returned by the -- iterator will be the raw value from the current layer, -- which may not be the one __index will return for that -- key. Also memoize the key in `seen` (even if the lookup -- returns nil) so that it doesn't get looked up again. -- TODO: store values in `self`, avoiding the need to create -- the `seen` table. The iterator will need to iterate over -- `self` with `next` first to find these on future loops. v, seen[k] = self[k], true until v ~= nil return k, v end end local __ipairs = require(table_module).indexIpairs function make_stack(data) local stack = { data, [make_stack] = 1, -- stores the length and acts as a sentinel to confirm a given metatable is a stack. __index = __index, __newindex = __newindex, __pairs = __pairs, __ipairs = __ipairs, } stack.__metatable = stack return setmetatable({}, stack), stack end return make_stack(data) end local function get_stack(data) local stack = getmetatable(data) return stack and type(stack) == "table" and stack[make_stack] and stack or nil end --[==[ <span style="color: var(--wikt-palette-red,#BA0000)">This function is not for use in entries or other content pages.</span> Returns a blob of data about the language. The format of this blob is undocumented, and perhaps unstable; it's intended for things like the module's own unit-tests, which are "close friends" with the module and will be kept up-to-date as the format changes. If `extra` is set, any extra data in the relevant `/extra` module will be included. (Note that it will be included anyway if it has already been loaded into the language object.) If `raw` is set, then the returned data will not contain any data inherited from parent objects. -- Do NOT use these methods! -- All uses should be pre-approved on the talk page! ]==] function Language:getData(extra, raw) if extra then self:loadInExtraData() end local data = self._data -- If raw is not set, just return the data. if not raw then return data end local stack = get_stack(data) -- If there isn't a stack or its length is 1, return the data. Extra data (if any) will be included, as it's stored at key 0 and doesn't affect the reported length. if stack == nil then return data end local n = stack[make_stack] if n == 1 then return data end local extra = stack[0] -- If there isn't any extra data, return the top layer of the stack. if extra == nil then return stack[n] end -- If there is, return a new stack which has the top layer at key 1 and the extra data at key 0. data, stack = make_stack(stack[n]) stack[0] = extra return data end function Language:loadInExtraData() -- Only full languages have extra data. if not self:hasType("language", "full") then return end local data = self._data -- If there's no stack, create one. local stack = get_stack(self._data) if stack == nil then data, stack = make_stack(data) -- If already loaded, return. elseif stack[0] ~= nil then return end self._data = data -- Load extra data from the relevant module and add it to the stack at key 0, so that the __index and __pairs metamethods will pick it up, since they iterate down the stack until they run out of layers. local code = self._code local modulename = get_extra_data_module_name(code) -- No data cached as false. stack[0] = modulename and load_data(modulename)[code] or false end --[==[Returns the name of the module containing the language's data. Currently, this is always [[Module:scripts/data]].]==] function Language:getDataModuleName() local name = self._dataModuleName if name == nil then name = self:hasType("etymology-only") and etymology_languages_data_module or get_data_module_name(self._mainCode or self._code) self._dataModuleName = name end return name end --[==[Returns the name of the module containing the language's data. Currently, this is always [[Module:scripts/data]].]==] function Language:getExtraDataModuleName() local name = self._extraDataModuleName if name == nil then name = not self:hasType("etymology-only") and get_extra_data_module_name(self._mainCode or self._code) or false self._extraDataModuleName = name end return name or nil end function export.makeObject(code, data, dontCanonicalizeAliases) local data_type = type(data) if data_type ~= "table" then error(("bad argument #2 to 'makeObject' (table expected, got %s)"):format(data_type)) end -- Convert any aliases. local input_code = code code = normalize_code(code) input_code = dontCanonicalizeAliases and input_code or code local parent if data.parent then parent = get_by_code(data.parent, nil, true, true) else parent = Language end parent.__index = parent local lang = {_code = input_code} -- This can only happen if dontCanonicalizeAliases is passed to make_object(). if code ~= input_code then lang._mainCode = code end local parent_data = parent._data if parent_data == nil then -- Full code is the same as the code. lang._fullCode = parent._code or code else -- Copy full code. lang._fullCode = parent._fullCode local stack = get_stack(parent_data) if stack == nil then parent_data, stack = make_stack(parent_data) end -- Insert the input data as the new top layer of the stack. local n = stack[make_stack] + 1 data, stack[n], stack[make_stack] = parent_data, data, n end lang._data = data return setmetatable(lang, parent) end make_object = export.makeObject end --[==[Finds the language whose code matches the one provided. If it exists, it returns a <code class="nf">Language</code> object representing the language. Otherwise, it returns {{code|lua|nil}}, unless <code class="n">paramForError</code> is given, in which case an error is generated. If <code class="n">paramForError</code> is {{code|lua|true}}, a generic error message mentioning the bad code is generated; otherwise <code class="n">paramForError</code> should be a string or number specifying the parameter that the code came from, and this parameter will be mentioned in the error message along with the bad code. If <code class="n">allowEtymLang</code> is specified, etymology-only language codes are allowed and looked up along with normal language codes. If <code class="n">allowFamily</code> is specified, language family codes are allowed and looked up along with normal language codes.]==] function export.getByCode(code, paramForError, allowEtymLang, allowFamily) -- Track uses of paramForError, ultimately so it can be removed, as error-handling should be done by [[Module:parameters]], not here. if paramForError ~= nil then track("paramForError") end if type(code) ~= "string" then local typ if not code then typ = "nil" elseif check_object("language", true, code) then typ = "a language object" elseif check_object("family", true, code) then typ = "a family object" else typ = "a " .. type(code) end error("The function getByCode expects a string as its first argument, but received " .. typ .. ".") end local m_data = load_data(languages_data_module) if m_data.aliases[code] or m_data.track[code] then track(code) end local norm_code = normalize_code(code) -- Get the data, checking for etymology-only languages if allowEtymLang is set. local data = load_data(get_data_module_name(norm_code))[norm_code] or allowEtymLang and load_data(etymology_languages_data_module)[norm_code] -- If no data was found and allowFamily is set, check the family data. If the main family data was found, make the object with [[Module:families]] instead, as family objects have different methods. However, if it's an etymology-only family, use make_object in this module (which handles object inheritance), and the family-specific methods will be inherited from the parent object. if data == nil and allowFamily then data = load_data("Module:families/data")[norm_code] if data ~= nil then if data.parent == nil then return make_family_object(norm_code, data) elseif not allowEtymLang then data = nil end end end local retval = code and data and make_object(code, data) if not retval and paramForError then require("Module:languages/errorGetBy").code(code, paramForError, allowEtymLang, allowFamily) end return retval end get_by_code = export.getByCode --[==[Finds the language whose canonical name (the name used to represent that language on Wiktionary) or other name matches the one provided. If it exists, it returns a <code class="nf">Language</code> object representing the language. Otherwise, it returns {{code|lua|nil}}, unless <code class="n">paramForError</code> is given, in which case an error is generated. If <code class="n">allowEtymLang</code> is specified, etymology-only language codes are allowed and looked up along with normal language codes. If <code class="n">allowFamily</code> is specified, language family codes are allowed and looked up along with normal language codes. The canonical name of languages should always be unique (it is an error for two languages on Wiktionary to share the same canonical name), so this is guaranteed to give at most one result. This function is powered by [[Module:languages/canonical names]], which contains a pre-generated mapping of full-language canonical names to codes. It is generated by going through the [[:Category:Language data modules]] for full languages. When <code class="n">allowEtymLang</code> is specified for the above function, [[Module:etymology languages/canonical names]] may also be used, and when <code class="n">allowFamily</code> is specified for the above function, [[Module:families/canonical names]] may also be used.]==] function export.getByCanonicalName(name, errorIfInvalid, allowEtymLang, allowFamily) local byName = load_data("Module:languages/canonical names") local code = byName and byName[name] if not code and allowEtymLang then byName = load_data("Module:etymology languages/canonical names") code = byName and byName[name] or byName[gsub(name, " [Ss]ubstrate$", "")] or byName[gsub(name, "^a ", "")] or byName[gsub(name, "^a ", ""):gsub(" [Ss]ubstrate$", "")] or -- For etymology families like "ira-pro". -- FIXME: This is not ideal, as it allows " languages" to be appended to any etymology-only language, too. byName[match(name, "^(.*) languages$")] end if not code and allowFamily then byName = load_data("Module:families/canonical names") code = byName[name] or byName[match(name, "^(.*) languages$")] end local retval = code and get_by_code(code, errorIfInvalid, allowEtymLang, allowFamily) if not retval and errorIfInvalid then require("Module:languages/errorGetBy").canonicalName(name, allowEtymLang, allowFamily) end return retval end --[==[Used by [[Module:languages/data/2]] (et al.) and [[Module:etymology languages/data]], [[Module:families/data]], [[Module:scripts/data]] and [[Module:writing systems/data]] to finalize the data into the format that is actually returned.]==] function export.finalizeData(data, main_type, variety) local fields = {"type"} if main_type == "language" then insert(fields, 4) -- script codes insert(fields, "ancestors") insert(fields, "link_tr") insert(fields, "override_translit") insert(fields, "wikimedia_codes") elseif main_type == "script" then insert(fields, 3) -- writing system codes end -- Families and writing systems have no extra fields to process. local fields_len = #fields for _, entity in next, data do if variety then -- Move parent from 3 to "parent" and family from "family" to 3. These are different for the sake of convenience, since very few varieties have the family specified, whereas all of them have a parent. entity.parent, entity[3], entity.family = entity[3], entity.family -- Give the type "regular" iff not a variety and no other types are assigned. elseif not (entity.type or entity.parent) then entity.type = "regular" end for i = 1, fields_len do local key = fields[i] local field = entity[key] if field and type(field) == "string" then entity[key] = gsub(field, "%s*,%s*", ",") end end end return data end --[==[For backwards compatibility only; modules should require the error themselves.]==] function export.err(lang_code, param, code_desc, template_tag, not_real_lang) return require("Module:languages/error")(lang_code, param, code_desc, template_tag, not_real_lang) end return export 278qio2ki35dtgm22th3ft9t3fyumb7 7247307 7247306 2026-07-11T02:53:19Z Swarabakti 2526161 7247307 Scribunto text/plain --[==[ intro: This module implements fetching of language-specific information and processing text in a given language. ===Types of languages=== There are two types of languages: full languages and etymology-only languages. The essential difference is that only full languages appear in L2 headings in vocabulary entries, and hence categories like [[:Category:French nouns]] exist only for full languages. Etymology-only languages have either a full language or another etymology-only language as their parent (in the parent-child inheritance sense), and for etymology-only languages with another etymology-only language as their parent, a full language can always be derived by following the parent links upwards. For example, "Canadian French", code `fr-CA`, is an etymology-only language whose parent is the full language "French", code `fr`. An example of an etymology-only language with another etymology-only parent is "Northumbrian Old English", code `ang-nor`, which has "Anglian Old English", code `ang-ang` as its parent; this is an etymology-only language whose parent is "Old English", code `ang`, which is a full language. (This is because Northumbrian Old English is considered a variety of Anglian Old English.) Sometimes the parent is the "Undetermined" language, code `und`; this is the case, for example, for "substrate" languages such as "Pre-Greek", code `qsb-grc`, and "the BMAC substrate", code `qsb-bma`. It is important to distinguish language ''parents'' from language ''ancestors''. The parent-child relationship is one of containment, i.e. if X is a child of Y, X is considered a variety of Y. On the other hand, the ancestor-descendant relationship is one of descent in time. For example, "Classical Latin", code `la-cla`, and "Late Latin", code `la-lat`, are both etymology-only languages with "Latin", code `la`, as their parents, because both of the former are varieties of Latin. However, Late Latin does *NOT* have Classical Latin as its parent because Late Latin is *not* a variety of Classical Latin; rather, it is a descendant. There is in fact a separate `ancestors` field that is used to express the ancestor-descendant relationship, and Late Latin's ancestor is given as Classical Latin. It is also important to note that sometimes an etymology-only language is actually the conceptual ancestor of its parent language. This happens, for example, with "Old Italian" (code `roa-oit`), which is an etymology-only variant of full language "Italian" (code `it`), and with "Old Latin" (code `itc-ola`), which is an etymology-only variant of Latin. In both cases, the full language has the etymology-only variant listed as an ancestor. This allows a Latin term to inherit from Old Latin using the {{tl|inh}} template (where in this template, "inheritance" refers to ancestral inheritance, i.e. inheritance in time, rather than in the parent-child sense); likewise for Italian and Old Italian. Full languages come in three subtypes: * {regular}: This indicates a full language that is attested according to [[WT:CFI]] and therefore permitted in the main namespace. There may also be reconstructed terms for the language, which are placed in the {Reconstruction} namespace and must be prefixed with * to indicate a reconstruction. Most full languages are natural (not constructed) languages, but a few constructed languages (e.g. Esperanto and Volapük, among others) are also allowed in the mainspace and considered regular languages. * {reconstructed}: This language is not attested according to [[WT:CFI]], and therefore is allowed only in the {Reconstruction} namespace. All terms in this language are reconstructed, and must be prefixed with *. Languages such as Proto-Indo-European and Proto-Germanic are in this category. * {appendix-constructed}: This language is attested but does not meet the additional requirements set out for constructed languages ([[WT:CFI#Constructed languages]]). Its entries must therefore be in the Appendix namespace, but they are not reconstructed and therefore should not have * prefixed in links. Most constructed languages are of this subtype. Both full languages and etymology-only languages have a {Language} object associated with them, which is fetched using the {getByCode} function in [[Module:Wt/kge/languages]] to convert a language code to a {Language} object. Depending on the options supplied to this function, etymology-only languages may or may not be accepted, and family codes may be accepted (returning a {Family} object as described in [[Module:Wt/kge/families]]). There are also separate {getByCanonicalName} functions in [[Module:Wt/kge/languages]] and [[Module:Wt/kge/etymology languages]] to convert a language's canonical name to a {Language} object (depending on whether the canonical name refers to a full or etymology-only language). ===Textual representations=== Textual strings belonging to a given language come in several different ''text variants'': # The ''input text'' is what the user supplies in wikitext, in the parameters to {{tl|m}}, {{tl|l}}, {{tl|ux}}, {{tl|t}}, {{tl|lang}} and the like. # The ''corrected input text'' is the input text with some corrections and/or normalizations applied, such as bad-character replacements for certain languages, like replacing `l` or `1` to [[palochka]] in some languages written in Cyrillic. (FIXME: This currently goes under the name ''display text'' but that will be repurposed below. Also, [[User:Surjection]] suggests renaming this to ''normalized input text'', but "normalized" is used in a different sense in [[Module:Wt/kge/usex]].) # The ''display text'' is the text in the form as it will be displayed to the user. This is what appears in headwords, in usexes, in displayed internal links, etc. This can include accent marks that are removed to form the stripped display text (see below), as well as embedded bracketed links that are variously processed further. The display text is generated from the corrected input text by applying language-specific transformations; for most languages, there will be no such transformations. The general reason for having a difference between input and display text is to allow for extra information in the input text that is not displayed to the user but is sent to the transliteration module. Note that having different display and input text is only supported currently through special-casing but will be generalized. Examples of transformations are: (1) Removing the {{cd|^}} that is used in certain East Asian (and possibly other unicameral) languages to indicate capitalization of the transliteration (which is currently special-cased); (2) for Korean, removing or otherwise processing hyphens (which is currently special-cased); (3) for Arabic, removing a ''sukūn'' diacritic placed over a ''tāʔ marbūṭa'' (like this: ةْ) to indicate that the ''tāʔ marbūṭa'' is pronounced and transliterated as /t/ instead of being silent [NOTE, NOT IMPLEMENTED YET]; (4) for Thai and Khmer, converting space-separated words to bracketed words and resolving respelling substitutions such as `[กรีน/กฺรีน]`, which indicate how to transliterate given words [NOTE, NOT IMPLEMENTED YET except in language-specific templates like {{tl|th-usex}}]. ## The ''right-resolved display text'' is the result of removing brackets around one-part embedded links and resolving two-part embedded links into their right-hand components (i.e. converting two-part links into the displayed form). The process of right-resolution is what happens when you call {{cd|remove_links()}} in [[Module:Wt/kge/links]] on some text. When applied to the display text, it produces exactly what the user sees, without any link markup. # The ''stripped display text'' is the result of applying diacritic-stripping to the display text. ## The ''left-resolved stripped display text'' [NEED BETTER NAME] is the result of applying left-resolution to the stripped display text, i.e. similar to right-resolution but resolving two-part embedded links into their left-hand components (i.e. the linked-to page). If the display text refers to a single page, the resulting of applying diacritic stripping and left-resolution produces the ''logical pagename''. # The ''physical pagename text'' is the result of converting the stripped display text into physical page links. If the stripped display text contains embedded links, the left side of those links is converted into physical page links; otherwise, the entire text is considered a pagename and converted in the same fashion. The conversion does three things: (1) converts characters not allowed in pagenames into their "unsupported title" representation, e.g. {{cd|Unsupported titles/`gt`}} in place of the logical name {{cd|>}}; (2) handles certain special-cased unsupported-title logical pagenames, such as {{cd|Unsupported titles/Space}} in place of {{cd|[space]}} and {{cd|Unsupported titles/Ancient Greek dish}} in place of a very long Greek name for a gourmet dish as found in Aristophanes; (3) converts "mammoth" pagenames such as [[a]] into their appropriate split component, e.g. [[a/languages A to L]]. # The ''source translit text'' is the text as supplied to the language-specific {{cd|transliterate()}} method. The form of the source translit text may need to be language-specific, e.g Thai and Khmer will need the corrected input text, whereas other languages may need to work off the display text. [FIXME: It's still unclear to me how embedded bracketed links are handled in the existing code.] In general, embedded links need to be right-resolved (see above), but when this happens is unclear to me [FIXME]. Some languages have a chop-up-and-paste-together scheme that sends parts of the text through the transliterate mechanism, and for others (those listed with "cont" in {{cd|substitution}} in [[Module:Wt/kge/languages/data]]) they receive the full input text, but preprocessed in certain ways. (The wisdom of this is still unclear to me.) # The ''transliterated text'' (or ''transliteration'') is the result of transliterating the source translit text. Unlike for all the other text variants except the transcribed text, it is always in the Latin script. # The ''transcribed text'' (or ''transcription'') is the result of transcribing the source translit text, where "transcription" here means a close approximation to the phonetic form of the language in languages (e.g. Akkadian, Sumerian, Ancient Egyptian, maybe Tibetan) that have a wide difference between the written letters and spoken form. Unlike for all the other text variants other than the transliterated text, it is always in the Latin script. Currently, the transcribed text is always supplied manually be the user; there is no such thing as a {{cd|transcribe()}} method on language objects. # The ''sort key'' is the text used in sort keys for determining the placing of pages in categories they belong to. The sort key is generated from the pagename or a specified ''sort base'' by lowercasing, doing language-specific transformations and then uppercasing the result. If the sort base is supplied and is generated from input text, it needs to be converted to display text, have embedded links removed through right-resolution and have diacritic-stripping applied. # There are other text variants that occur in usexes (specifically, there are normalized variants of several of the above text variants), but we can skip them for now. The following methods exist on {Language} objects to convert between different text variants: # {correctInputText} (currently called {makeDisplayText}): This converts input text to corrected input text. # {stripDiacritics}: This converts to stripped display text. [FIXME: This needs some rethinking. In particular, {stripDiacritics} is sometimes called on input text, corrected input text or display text (in various paths inside of [[Module:Wt/kge/links]], and, in the case of input text, usually from other modules). We need to make sure we don't try to convert input text to display text twice, but at the same time we need to support calling it directly on input text since so many modules do this. This means we need to add a parameter indicating whether the passed-in text is input, corrected input, or display text; if the former two, we call {correctInputText} ourselves.] # {logicalToPhysical}: This converts logical pagenames to physical pagenames. # {transliterate}: This appears to convert input text with embedded brackets removed into a transliteration. [FIXME: This needs some rethinking. In particular, it calls {processDisplayText} on its input, which won't work for Thai and Khmer, so we may need language-specific flags indicating whether to pass the input text directly to the language transliterate method. In addition, I'm not sure how embedded links are handled in the existing translit code; a lot of callers remove the links themselves before calling {transliterate()}, which I assume is wrong.] # {makeSortKey}: This converts display text (?) to a sort key. [FIXME: Clarify this.] ]==] local export = {} local debug_track_module = "Module:Wt/kge/debug/track" local etymology_languages_data_module = "Module:Wt/kge/etymology languages/data" local families_module = "Module:Wt/kge/families" local headword_page_module = "Module:Wt/kge/headword/page" local json_module = "Module:Wt/kge/JSON" local language_like_module = "Module:Wt/kge/language-like" local languages_data_module = "Module:Wt/kge/languages/data" local languages_data_patterns_module = "Module:Wt/kge/languages/data/patterns" local links_data_module = "Module:Wt/kge/links/data" local load_module = "Module:Wt/kge/load" local scripts_module = "Module:Wt/kge/scripts" local scripts_data_module = "Module:Wt/kge/scripts/data" local string_encode_entities_module = "Module:Wt/kge/string/encode entities" local string_pattern_escape_module = "Module:Wt/kge/string/patternEscape" local string_replacement_escape_module = "Module:Wt/kge/string/replacementEscape" local string_utilities_module = "Module:Wt/kge/string utilities" local table_module = "Module:Wt/kge/table" local utilities_module = "Module:Wt/kge/utilities" local wikimedia_languages_module = "Module:Wt/kge/wikimedia languages" local mw = mw local string = string local table = table local char = string.char local concat = table.concat local find = string.find local floor = math.floor local get_by_code -- Defined below. local get_data_module_name -- Defined below. local get_extra_data_module_name -- Defined below. local getmetatable = getmetatable local gmatch = string.gmatch local gsub = string.gsub local insert = table.insert local ipairs = ipairs local is_known_language_tag = mw.language.isKnownLanguageTag local make_object -- Defined below. local match = string.match local next = next local pairs = pairs local remove = table.remove local require = require local select = select local setmetatable = setmetatable local sub = string.sub local type = type local unstrip = mw.text.unstrip -- Loaded as needed by findBestScript. local Hans_chars local Hant_chars local function check_object(...) check_object = require(utilities_module).check_object return check_object(...) end local function debug_track(...) debug_track = require(debug_track_module) return debug_track(...) end local function decode_entities(...) decode_entities = require(string_utilities_module).decode_entities return decode_entities(...) end local function decode_uri(...) decode_uri = require(string_utilities_module).decode_uri return decode_uri(...) end local function deep_copy(...) deep_copy = require(table_module).deepCopy return deep_copy(...) end local function encode_entities(...) encode_entities = require(string_encode_entities_module) return encode_entities(...) end local function get_L2_sort_key(...) get_L2_sort_key = require(headword_page_module).get_L2_sort_key return get_L2_sort_key(...) end local function get_script(...) get_script = require(scripts_module).getByCode return get_script(...) end local function find_best_script_without_lang(...) find_best_script_without_lang = require(scripts_module).findBestScriptWithoutLang return find_best_script_without_lang(...) end local function get_family(...) get_family = require(families_module).getByCode return get_family(...) end local function get_plaintext(...) get_plaintext = require(utilities_module).get_plaintext return get_plaintext(...) end local function get_wikimedia_lang(...) get_wikimedia_lang = require(wikimedia_languages_module).getByCode return get_wikimedia_lang(...) end local function keys_to_list(...) keys_to_list = require(table_module).keysToList return keys_to_list(...) end local function list_to_set(...) list_to_set = require(table_module).listToSet return list_to_set(...) end local function load_data(...) load_data = require(load_module).load_data return load_data(...) end local function make_family_object(...) make_family_object = require(families_module).makeObject return make_family_object(...) end local function pattern_escape(...) pattern_escape = require(string_pattern_escape_module) return pattern_escape(...) end local function replacement_escape(...) replacement_escape = require(string_replacement_escape_module) return replacement_escape(...) end local function safe_require(...) safe_require = require(load_module).safe_require return safe_require(...) end local function shallow_copy(...) shallow_copy = require(table_module).shallowCopy return shallow_copy(...) end local function split(...) split = require(string_utilities_module).split return split(...) end local function to_json(...) to_json = require(json_module).toJSON return to_json(...) end local function u(...) u = require(string_utilities_module).char return u(...) end local function ugsub(...) ugsub = require(string_utilities_module).gsub return ugsub(...) end local function ulen(...) ulen = require(string_utilities_module).len return ulen(...) end local function ulower(...) ulower = require(string_utilities_module).lower return ulower(...) end local function umatch(...) umatch = require(string_utilities_module).match return umatch(...) end local function uupper(...) uupper = require(string_utilities_module).upper return uupper(...) end local function track(page) debug_track("languages/" .. page) return true end local function normalize_code(code) return load_data(languages_data_module).aliases[code] or code end local function check_inputs(self, check, default, ...) local n = select("#", ...) if n == 0 then return false end local ret = check(self, (...)) if ret ~= nil then return ret elseif n > 1 then local inputs = {...} for i = 2, n do ret = check(self, inputs[i]) if ret ~= nil then return ret end end end return default end local function make_link(self, target, display) local prefix, main if self:getFamilyCode() == "qfa-sub" then prefix, main = display:match("^(the )(.*)") if not prefix then prefix, main = display:match("^(a )(.*)") end end return (prefix or "") .. "[[" .. target .. "|" .. (main or display) .. "]]" end -- Convert risky characters to HTML entities, which minimizes interference once returned (e.g. for "sms:a", "<!-- -->" etc.). local function escape_risky_characters(text) -- Spacing characters in isolation generally need to be escaped in order to be properly processed by the MediaWiki software. if umatch(text, "^%s*$") then return encode_entities(text, text) end return encode_entities(text, "!#%&*+/:;<=>?@[\\]_{|}") end -- Temporarily convert various formatting characters to PUA to prevent them from being disrupted by the substitution process. local function doTempSubstitutions(text, subbedChars, keepCarets, noTrim) -- Clone so that we don't insert any extra patterns into the table in package.loaded. For some reason, using require seems to keep memory use down; probably because the table is always cloned. local patterns = shallow_copy(require(languages_data_patterns_module)) if keepCarets then insert(patterns, "((\\+)%^)") insert(patterns, "((%^))") end -- Ensure any whitespace at the beginning and end is temp substituted, to prevent it from being accidentally trimmed. We only want to trim any final spaces added during the substitution process (e.g. by a module), which means we only do this during the first round of temp substitutions. if not noTrim then insert(patterns, "^([\128-\191\244]*(%s+))") insert(patterns, "((%s+)[\128-\191\244]*)$") end -- Pre-substitution, of "[[" and "]]", which makes pattern matching more accurate. text = gsub(text, "%f[%[]%[%[", "\1"):gsub("%f[%]]%]%]", "\2") local i = #subbedChars for _, pattern in ipairs(patterns) do -- Patterns ending in \0 stand are for things like "[[" or "]]"), so the inserted PUA are treated as breaks between terms by modules that scrape info from pages. local term_divider pattern = gsub(pattern, "%z$", function(divider) term_divider = divider == "\0" return "" end) text = gsub(text, pattern, function(...) local m = {...} local m1New = m[1] for k = 2, #m do local n = i + k - 1 subbedChars[n] = m[k] local byte2 = floor(n / 4096) % 64 + (term_divider and 128 or 136) local byte3 = floor(n / 64) % 64 + 128 local byte4 = n % 64 + 128 m1New = gsub(m1New, pattern_escape(m[k]), "\244" .. char(byte2) .. char(byte3) .. char(byte4), 1) end i = i + #m - 1 return m1New end) end text = gsub(text, "\1", "%[%["):gsub("\2", "%]%]") return text, subbedChars end -- Reinsert any formatting that was temporarily substituted. local function undoTempSubstitutions(text, subbedChars) for i = 1, #subbedChars do local byte2 = floor(i / 4096) % 64 + 128 local byte3 = floor(i / 64) % 64 + 128 local byte4 = i % 64 + 128 text = gsub(text, "\244[" .. char(byte2) .. char(byte2+8) .. "]" .. char(byte3) .. char(byte4), replacement_escape(subbedChars[i])) end text = gsub(text, "\1", "%[%["):gsub("\2", "%]%]") return text end -- Check if the raw text is an unsupported title, and if so return that. Otherwise, remove HTML entities. We do the pre-conversion to avoid loading the unsupported title list unnecessarily. local function checkNoEntities(self, text) local textNoEnc = decode_entities(text) if textNoEnc ~= text and load_data(links_data_module).unsupported_titles[text] then return text else return textNoEnc end end -- If no script object is provided (or if it's invalid or None), get one. local function checkScript(text, self, sc) if not check_object("script", true, sc) or sc:getCode() == "None" then return self:findBestScript(text) end return sc end local function normalize(text, sc) text = sc:fixDiscouragedSequences(text) return sc:toFixedNFD(text) end -- Subfunction of iterateSectionSubstitutions(). Process an individual chunk of text according to the specifications in -- `substitution_data`. The input parameters are all as in the documentation of iterateSectionSubstitutions() except for -- `recursed`, which is set to true if we called ourselves recursively to process a script-specific setting or -- script-wide fallback. Returns two values: the processed text and the actual substitution data used to do the -- substitutions (same as the `actual_substitution_data` return value to iterateSectionSubstitutions()). local function doSubstitutions(self, text, sc, substitution_data, data_field, function_name, recursed) -- BE CAREFUL in this function because the value at any level can be `false`, which causes no processing to be done -- and blocks any further fallback processing. local actual_substitution_data = substitution_data -- If there are language-specific substitutes given in the data module, use those. if type(substitution_data) == "table" then -- If a script is specified, run this function with the script-specific data before continuing. local sc_code = sc:getCode() local has_substitution_data = false if substitution_data[sc_code] ~= nil then has_substitution_data = true if substitution_data[sc_code] then text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, substitution_data[sc_code], data_field, function_name, true) end -- Hant, Hans and Hani are usually treated the same, so add a special case to avoid having to specify each one -- separately. elseif sc_code:match("^Han") and substitution_data.Hani ~= nil then has_substitution_data = true if substitution_data.Hani then text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, substitution_data.Hani, data_field, function_name, true) end -- Substitution data with key 1 in the outer table may be given as a fallback. elseif substitution_data[1] ~= nil then has_substitution_data = true if substitution_data[1] then text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, substitution_data[1], data_field, function_name, true) end end -- Iterate over all strings in the "from" subtable, and gsub with the corresponding string in "to". We work with -- the NFD decomposed forms, as this simplifies many substitutions. if substitution_data.from then has_substitution_data = true for i, from in ipairs(substitution_data.from) do -- Normalize each loop, to ensure multi-stage substitutions work correctly. text = sc:toFixedNFD(text) text = ugsub(text, sc:toFixedNFD(from), substitution_data.to[i] or "") end end if substitution_data.remove_diacritics then has_substitution_data = true text = sc:toFixedNFD(text) -- Convert exceptions to PUA. local remove_exceptions, substitutes = substitution_data.remove_exceptions if remove_exceptions then substitutes = {} local i = 0 for _, exception in ipairs(remove_exceptions) do exception = sc:toFixedNFD(exception) text = ugsub(text, exception, function(m) i = i + 1 local subst = u(0x80000 + i) substitutes[subst] = m return subst end) end end -- Strip diacritics. text = ugsub(text, "[" .. substitution_data.remove_diacritics .. "]", "") -- Convert exceptions back. if remove_exceptions then text = text:gsub("\242[\128-\191]*", substitutes) end end if not has_substitution_data and sc._data[data_field] then -- If language-specific sort key (etc.) is nil, fall back to script-wide sort key (etc.). text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, sc._data[data_field], data_field, function_name, true) end elseif type(substitution_data) == "string" then -- If there is a dedicated function module, use that. local module = safe_require("Module:Wt/kge/" .. substitution_data) if module then -- TODO: translit functions should take objects, not codes. -- TODO: translit functions should be called with form NFD. if function_name == "tr" then if not module[function_name] then error(("Internal error: Module [[%s]] has no function named 'tr'"):format(substitution_data)) end text = module[function_name](text, self._code, sc:getCode()) elseif function_name == "stripDiacritics" then -- FIXME, get rid of this arm after renaming makeEntryName -> stripDiacritics. if module[function_name] then text = module[function_name](sc:toFixedNFD(text), self, sc) elseif module.makeEntryName then text = module.makeEntryName(sc:toFixedNFD(text), self, sc) else error(("Internal error: Module [[%s]] has no function named 'stripDiacritics' or 'makeEntryName'" ):format(substitution_data)) end else if not module[function_name] then error(("Internal error: Module [[%s]] has no function named '%s'"):format( substitution_data, function_name)) end text = module[function_name](sc:toFixedNFD(text), self, sc) end else error("Substitution data '" .. substitution_data .. "' does not match an existing module.") end elseif substitution_data == nil and sc._data[data_field] then -- If language-specific sort key (etc.) is nil, fall back to script-wide sort key (etc.). text, actual_substitution_data = doSubstitutions(self, text, sc, sc._data[data_field], data_field, function_name, true) end -- Don't normalize to NFC if this is the inner loop or if a module returned nil. if recursed or not text then return text, actual_substitution_data end -- Fix any discouraged sequences created during the substitution process, and normalize into the final form. return sc:toFixedNFC(sc:fixDiscouragedSequences(text)), actual_substitution_data end -- Split the text into sections, based on the presence of temporarily substituted formatting characters, then iterate -- over each section to apply substitutions (e.g. transliteration or diacritic stripping). This avoids putting PUA -- characters through language-specific modules, which may be unequipped for them. This function is passed the following -- values: -- * `self` (the Language object); -- * `text` (the text to process); -- * `sc` (the script of the text, which must be specified; callers should call checkScript() as needed to autodetect the -- script of the text if not given explicitly by the user); -- * `subbedChars` (an array of the same length as the text, indicating which characters have been substituted and by -- what, or {nil} if no substitutions are to happen); -- * `keepCarets` (DOCUMENT ME); -- * `substitution_data` (the data indicating which substitutions to apply, taken directly from `data_field` in the -- language's data structure in a submodule of [[Module:Wt/kge/languages/data]]); -- * `data_field` (the data field from which `substitution_data` was fetched, such as "sort_key" or "strip_diacritics"); -- * `function_name` (the name of the function to call to do the substitution, in case `substitution_data` specifies a -- module to do the substitution); -- * `notrim` (don't trim whitespace at the edges of `text`; set when computing the sort key, because whitespace at the -- beginning of a sort key is significant and causes the resulting page to be sorted at the beginning of the category -- it's in). -- Returns three values: -- (1) the processed text; -- (2) the value of `subbedChars` that was passed in, possibly modified with additional character substitutions; will be -- {nil} if {nil} was passed in; -- (3) the actual substitution data that was used to apply substitutions to `text`; this may be different from the value -- of `substitution_data` passed in if that value recursively specified script-specific substitutions or if no -- substitution data could be found in the language-specific data (e.g. {nil} was passed in or a structure was passed -- in that had no setting for the script given in `sc`), but a script-wide fallback value was set; currently it is -- only used by makeSortKey(). local function iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, subbedChars, keepCarets, substitution_data, data_field, function_name, notrim) local sections -- See [[Module:Wt/kge/languages/data]]. if not find(text, "\244") or load_data(languages_data_module).substitution[self._code] == "cont" then sections = {text} else sections = split(text, "\244[\128-\143][\128-\191]*", true) end local actual_substitution_data for _, section in ipairs(sections) do -- Don't bother processing empty strings or whitespace (which may also not be handled well by dedicated -- modules). if gsub(section, "%s+", "") ~= "" then local sub, this_actual_substitution_data = doSubstitutions(self, section, sc, substitution_data, data_field, function_name) actual_substitution_data = this_actual_substitution_data -- Second round of temporary substitutions, in case any formatting was added by the main substitution -- process. However, don't do this if the section contains formatting already (as it would have had to have -- been escaped to reach this stage, and therefore should be given as raw text). if sub and subbedChars then local noSub for _, pattern in ipairs(require(languages_data_patterns_module)) do if match(section, pattern .. "%z?") then noSub = true end end if not noSub then sub, subbedChars = doTempSubstitutions(sub, subbedChars, keepCarets, true) end end if not sub then text = sub break end text = sub and gsub(text, pattern_escape(section), replacement_escape(sub), 1) or text end end if not notrim then -- Trim, unless there are only spacing characters, while ignoring any final formatting characters. -- Do not trim sort keys because spaces at the beginning are significant. text = text and text:gsub("^([\128-\191\244]*)%s+(%S)", "%1%2"):gsub("(%S)%s+([\128-\191\244]*)$", "%1%2") or nil end return text, subbedChars, actual_substitution_data end -- Process carets (and any escapes). Default to simple removal, if no pattern/replacement is given. local function processCarets(text, pattern, repl) local rep repeat text, rep = gsub(text, "\\\\(\\*^)", "\3%1") until rep == 0 return (text:gsub("\\^", "\4") :gsub(pattern or "%^", repl or "") :gsub("\3", "\\") :gsub("\4", "^")) end -- Remove carets if they are used to capitalize parts of transliterations (unless they have been escaped). local function removeCarets(text, sc) if not sc:hasCapitalization() and sc:isTransliterated() and text:find("^", 1, true) then return processCarets(text) else return text end end local Language = {} local Bahasa = require("Module:Wt/kge/bahasa") --[==[Returns the language code of the language. Example: {{code|lua|"fr"}} for French.]==] function Language:getCode() return Bahasa.getLangCodeByCode(self._code) or self._code end --[==[Returns the canonical name of the language. This is the name used to represent that language on Wiktionary, and is guaranteed to be unique to that language alone. Example: {{code|lua|"French"}} for French.]==] function Language:getCanonicalName() local canonical = Bahasa.getLangNameByCode(self._code) if canonical then self._name = canonical return canonical end local name = self._name if name == nil then name = self._data[1] self._name = name end return name end --lowercase version function Language:getCanonicalNameLower() local name = self:getCanonicalName() local first = mw.ustring.sub(name, 1, 1) local rest = mw.ustring.sub(name, 2) return mw.ustring.lower(first) .. rest end --[==[ Return the display form of the language. The display form of a language, family or script is the form it takes when appearing as the <code><var>source</var></code> in categories such as <code>English terms derived from <var>source</var></code> or <code>English given names from <var>source</var></code>, and is also the displayed text in {makeCategoryLink()} links. For full and etymology-only languages, this is the same as the canonical name, but for families, it reads <code>"<var>name</var> languages"</code> (e.g. {"Indo-Iranian languages"}), and for scripts, it reads <code>"<var>name</var> script"</code> (e.g. {"Arabic script"}). ]==] function Language:getDisplayForm() local form = self._displayForm if form == nil then form = self:getCanonicalNameLower() -- Add article and " substrate" to substrates that lack them. if self:getFamilyCode() == "qfa-sub" then if not (sub(form, 1, 4) == "the " or sub(form, 1, 2) == "a ") then form = "a " .. form end if not match(form, " [Ss]ubstrate") then form = form .. " substrate" end end self._displayForm = form end return form end --[==[Returns the value which should be used in the HTML lang= attribute for tagged text in the language.]==] function Language:getHTMLAttribute(sc, region) local code = self._code if not find(code, "-", 1, true) then return code .. "-" .. sc:getCode() .. (region and "-" .. region or "") end local parent = self:getParent() region = region or match(code, "%f[%u][%u-]+%f[%U]") if parent then return parent:getHTMLAttribute(sc, region) end -- TODO: ISO family codes can also be used. return "mis-" .. sc:getCode() .. (region and "-" .. region or "") end --[==[Returns a table of the aliases that the language is known by, excluding the canonical name. Aliases are synonyms for the language in question. The names are not guaranteed to be unique, in that sometimes more than one language is known by the same name. Example: {{code|lua|{"High German", "New High German", "Deutsch"} }} for [[:Category:German language|German]].]==] function Language:getAliases() self:loadInExtraData() return require(language_like_module).getAliases(self) end --[==[ Return a table of the known subvarieties of a given language, excluding subvarieties that have been given explicit etymology-only language codes. The names are not guaranteed to be unique, in that sometimes a given name refers to a subvariety of more than one language. Example: {{code|lua|{"Southern Aymara", "Central Aymara"} }} for [[:Category:Aymara language|Aymara]]. Note that the returned value can have nested tables in it, when a subvariety goes by more than one name. Example: {{code|lua|{"North Azerbaijani", "South Azerbaijani", {"Afshar", "Afshari", "Afshar Azerbaijani", "Afchar"}, {"Qashqa'i", "Qashqai", "Kashkay"}, "Sonqor"} }} for [[:Category:Azerbaijani language|Azerbaijani]]. Here, for example, Afshar, Afshari, Afshar Azerbaijani and Afchar all refer to the same subvariety, whose preferred name is Afshar (the one listed first). To avoid a return value with nested tables in it, specify a non-{{code|lua|nil}} value for the <code>flatten</code> parameter; in that case, the return value would be {{code|lua|{"North Azerbaijani", "South Azerbaijani", "Afshar", "Afshari", "Afshar Azerbaijani", "Afchar", "Qashqa'i", "Qashqai", "Kashkay", "Sonqor"} }}. ]==] function Language:getVarieties(flatten) self:loadInExtraData() return require(language_like_module).getVarieties(self, flatten) end --[==[Returns a table of the "other names" that the language is known by, which are listed in the <code>otherNames</code> field. It should be noted that the <code>otherNames</code> field itself is deprecated, and entries listed there should eventually be moved to either <code>aliases</code> or <code>varieties</code>.]==] function Language:getOtherNames() -- To be eventually removed, once there are no more uses of the `otherNames` field. self:loadInExtraData() return require(language_like_module).getOtherNames(self) end --[==[ Return a combined table of the canonical name, aliases, varieties and other names of a given language.]==] function Language:getAllNames() self:loadInExtraData() return require(language_like_module).getAllNames(self) end --[==[Returns a table of types as a lookup table (with the types as keys). The possible types are * {language}: This is a language, either full or etymology-only. * {full}: This is a "full" (not etymology-only) language, i.e. the union of {regular}, {reconstructed} and {appendix-constructed}. Note that the types {full} and {etymology-only} also exist for families, so if you want to check specifically for a full language and you have an object that might be a family, you should use {{lua|hasType("language", "full")}} and not simply {{lua|hasType("full")}}. * {etymology-only}: This is an etymology-only (not full) language, whose parent is another etymology-only language or a full language. Note that the types {full} and {etymology-only} also exist for families, so if you want to check specifically for an etymology-only language and you have an object that might be a family, you should use {{lua|hasType("language", "etymology-only")}} and not simply {{lua|hasType("etymology-only")}}. * {regular}: This indicates a full language that is attested according to [[WT:CFI]] and therefore permitted in the main namespace. There may also be reconstructed terms for the language, which are placed in the {Reconstruction} namespace and must be prefixed with * to indicate a reconstruction. Most full languages are natural (not constructed) languages, but a few constructed languages (e.g. Esperanto and Volapük, among others) are also allowed in the mainspace and considered regular languages. * {reconstructed}: This language is not attested according to [[WT:CFI]], and therefore is allowed only in the {Reconstruction} namespace. All terms in this language are reconstructed, and must be prefixed with *. Languages such as Proto-Indo-European and Proto-Germanic are in this category. * {appendix-constructed}: This language is attested but does not meet the additional requirements set out for constructed languages ([[WT:CFI#Constructed languages]]). Its entries must therefore be in the Appendix namespace, but they are not reconstructed and therefore should not have * prefixed in links. ]==] function Language:getTypes() local types = self._types if types == nil then types = {language = true} if self:getFullCode() == self._code then types.full = true else types["etymology-only"] = true end for t in gmatch(self._data.type, "[^,]+") do types[t] = true end self._types = types end return types end --[==[Given a list of types as strings, returns true if the language has all of them.]==] function Language:hasType(...) Language.hasType = require(language_like_module).hasType return self:hasType(...) end --[==[Returns a table containing <code>WikimediaLanguage</code> objects (see [[Module:Wt/kge/wikimedia languages]]), which represent languages and their codes as they are used in Wikimedia projects for interwiki linking and such. More than one object may be returned, as a single Wiktionary language may correspond to multiple Wikimedia languages. For example, Wiktionary's single code <code>sh</code> (Serbo-Croatian) maps to four Wikimedia codes: <code>sh</code> (Serbo-Croatian), <code>bs</code> (Bosnian), <code>hr</code> (Croatian) and <code>sr</code> (Serbian). The code for the Wikimedia language is retrieved from the <code>wikimedia_codes</code> property in the data modules. If that property is not present, the code of the current language is used. If none of the available codes is actually a valid Wikimedia code, an empty table is returned.]==] function Language:getWikimediaLanguages() local wm_langs = self._wikimediaLanguageObjects if wm_langs == nil then local codes = self:getWikimediaLanguageCodes() wm_langs = {} for i = 1, #codes do wm_langs[i] = get_wikimedia_lang(codes[i]) end self._wikimediaLanguageObjects = wm_langs end return wm_langs end function Language:getWikimediaLanguageCodes() local wm_langs = self._wikimediaLanguageCodes if wm_langs == nil then wm_langs = self._data.wikimedia_codes if wm_langs then wm_langs = split(wm_langs, ",", true, true) else local code = self._code if is_known_language_tag(code) then wm_langs = {code} else -- Inherit, but only if no codes are specified in the data *and* -- the language code isn't a valid Wikimedia language code. local parent = self:getParent() wm_langs = parent and parent:getWikimediaLanguageCodes() or {} end end self._wikimediaLanguageCodes = wm_langs end return wm_langs end --[==[ Returns the name of the Wikipedia article for the language. `project` specifies the language and project to retrieve the article from, defaulting to {"enwiki"} for the English Wikipedia. Normally if specified it should be the project code for a specific-language Wikipedia e.g. "zhwiki" for the Chinese Wikipedia, but it can be any project, including non-Wikipedia ones. If the project is the English Wikipedia and the property {wikipedia_article} is present in the data module it will be used first. In all other cases, a sitelink will be generated from {:getWikidataItem} (if set). The resulting value (or lack of value) is cached so that subsequent calls are fast. If no value could be determined, and `noCategoryFallback` is {false}, {:getCategoryName} is used as fallback; otherwise, {nil} is returned. Note that if `noCategoryFallback` is {nil} or omitted, it defaults to {false} if the project is the English Wikipedia, otherwise to {true}. In other words, under normal circumstances, if the English Wikipedia article couldn't be retrieved, the return value will fall back to a link to the language's category, but this won't normally happen for any other project. ]==] function Language:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) Language.getWikipediaArticle = require(language_like_module).getWikipediaArticle return self:getWikipediaArticle(noCategoryFallback, project) end function Language:makeWikipediaLink() return make_link(self, "w:id:" .. self:getWikipediaArticle(), self:getCanonicalNameLower()) end --[==[Returns the name of the Wikimedia Commons category page for the language.]==] function Language:getCommonsCategory() Language.getCommonsCategory = require(language_like_module).getCommonsCategory return self:getCommonsCategory() end --[==[Returns the Wikidata item id for the language or <code>nil</code>. This corresponds to the the second field in the data modules.]==] function Language:getWikidataItem() Language.getWikidataItem = require(language_like_module).getWikidataItem return self:getWikidataItem() end --[==[Returns a table of <code>Script</code> objects for all scripts that the language is written in. See [[Module:Wt/kge/scripts]].]==] function Language:getScripts() local scripts = self._scriptObjects if scripts == nil then local codes = self:getScriptCodes() if codes[1] == "All" then scripts = load_data(scripts_data_module) else scripts = {} for i = 1, #codes do scripts[i] = get_script(codes[i]) end end self._scriptObjects = scripts end return scripts end --[==[Returns the table of script codes in the language's data file.]==] function Language:getScriptCodes() local scripts = self._scriptCodes if scripts == nil then scripts = self._data[4] if scripts then local codes, n = {}, 0 for code in gmatch(scripts, "[^,]+") do n = n + 1 -- Special handling of "Hants", which represents "Hani", "Hant" and "Hans" collectively. if code == "Hants" then codes[n] = "Hani" codes[n + 1] = "Hant" codes[n + 2] = "Hans" n = n + 2 else codes[n] = code end end scripts = codes else scripts = {"None"} end self._scriptCodes = scripts end return scripts end --[==[Given some text, this function iterates through the scripts of a given language and tries to find the script that best matches the text. It returns a {{code|lua|Script}} object representing the script. If no match is found at all, it returns the {{code|lua|None}} script object.]==] function Language:findBestScript(text, forceDetect) if not text or text == "" or text == "-" then return get_script("None") end -- Differs from table returned by getScriptCodes, as Hants is not normalized into its constituents. local codes = self._bestScriptCodes if codes == nil then codes = self._data[4] codes = codes and split(codes, ",", true, true) or {"None"} self._bestScriptCodes = codes end local first_sc = codes[1] if first_sc == "All" then return find_best_script_without_lang(text) end local codes_len = #codes if not (forceDetect or first_sc == "Hants" or codes_len > 1) then first_sc = get_script(first_sc) local charset = first_sc.characters return charset and umatch(text, "[" .. charset .. "]") and first_sc or get_script("None") end -- Remove all formatting characters. text = get_plaintext(text) -- Remove all spaces and any ASCII punctuation. Some non-ASCII punctuation is script-specific, so can't be removed. text = ugsub(text, "[%s!\"#%%&'()*,%-./:;?@[\\%]_{}]+", "") if #text == 0 then return get_script("None") end -- Try to match every script against the text, -- and return the one with the most matching characters. local bestcount, bestscript, length = 0 for i = 1, codes_len do local sc = codes[i] -- Special case for "Hants", which is a special code that represents whichever of "Hant" or "Hans" best matches, or "Hani" if they match equally. This avoids having to list all three. In addition, "Hants" will be treated as the best match if there is at least one matching character, under the assumption that a Han script is desirable in terms that contain a mix of Han and other scripts (not counting those which use Jpan or Kore). if sc == "Hants" then local Hani = get_script("Hani") if not Hant_chars then Hant_chars = load_data("Module:Wt/kge/zh/data/ts") Hans_chars = load_data("Module:Wt/kge/zh/data/st") end local t, s, found = 0, 0 -- This is faster than using mw.ustring.gmatch directly. for ch in gmatch((ugsub(text, "[" .. Hani.characters .. "]", "\255%0")), "\255(.[\128-\191]*)") do found = true if Hant_chars[ch] then t = t + 1 if Hans_chars[ch] then s = s + 1 end elseif Hans_chars[ch] then s = s + 1 else t, s = t + 1, s + 1 end end if found then if t == s then return Hani end return get_script(t > s and "Hant" or "Hans") end else sc = get_script(sc) if not length then length = ulen(text) end -- Count characters by removing everything in the script's charset and comparing to the original length. local charset = sc.characters local count = charset and length - ulen((ugsub(text, "[" .. charset .. "]+", ""))) or 0 if count >= length then return sc elseif count > bestcount then bestcount = count bestscript = sc end end end -- Return best matching script, or otherwise None. return bestscript or get_script("None") end --[==[Returns a <code>Family</code> object for the language family that the language belongs to. See [[Module:Wt/kge/families]].]==] function Language:getFamily() local family = self._familyObject if family == nil then family = self:getFamilyCode() -- If the value is nil, it's cached as false. family = family and get_family(family) or false self._familyObject = family end return family or nil end --[==[Returns the family code in the language's data file.]==] function Language:getFamilyCode() local family = self._familyCode if family == nil then -- If the value is nil, it's cached as false. family = self._data[3] or false self._familyCode = family end return family or nil end function Language:getFamilyName() local family = self._familyName if family == nil then family = self:getFamily() -- If the value is nil, it's cached as false. family = family and family:getCanonicalName() or false self._familyName = family end return family or nil end do local function check_family(self, family) if type(family) == "table" then family = family:getCode() end if self:getFamilyCode() == family then return true end local self_family = self:getFamily() if self_family:inFamily(family) then return true -- If the family isn't a real family (e.g. creoles) check any ancestors. elseif self_family:inFamily("qfa-not") then local ancestors = self:getAncestors() for _, ancestor in ipairs(ancestors) do if ancestor:inFamily(family) then return true end end end end --[==[Check whether the language belongs to `family` (which can be a family code or object). A list of objects can be given in place of `family`; in that case, return true if the language belongs to any of the specified families. Note that some languages (in particular, certain creoles) can have multiple immediate ancestors potentially belonging to different families; in that case, return true if the language belongs to any of the specified families.]==] function Language:inFamily(...) if self:getFamilyCode() == nil then return false end return check_inputs(self, check_family, false, ...) end end function Language:getParent() local parent = self._parentObject if parent == nil then parent = self:getParentCode() -- If the value is nil, it's cached as false. parent = parent and get_by_code(parent, nil, true, true) or false self._parentObject = parent end return parent or nil end function Language:getParentCode() local parent = self._parentCode if parent == nil then -- If the value is nil, it's cached as false. parent = self._data.parent or false self._parentCode = parent end return parent or nil end function Language:getParentName() local parent = self._parentName if parent == nil then parent = self:getParent() -- If the value is nil, it's cached as false. parent = parent and parent:getCanonicalName() or false self._parentName = parent end return parent or nil end function Language:getParentChain() local chain = self._parentChain if chain == nil then chain = {} local parent, n = self:getParent(), 0 while parent do n = n + 1 chain[n] = parent parent = parent:getParent() end self._parentChain = chain end return chain end do local function check_lang(self, lang) for _, parent in ipairs(self:getParentChain()) do if (type(lang) == "string" and lang or lang:getCode()) == parent:getCode() then return true end end end function Language:hasParent(...) return check_inputs(self, check_lang, false, ...) end end --[==[ If the language is etymology-only, this iterates through parents until a full language or family is found, and the corresponding object is returned. If the language is a full language, then it simply returns itself. ]==] function Language:getFull() local full = self._fullObject if full == nil then full = self:getFullCode() full = full == self._code and self or get_by_code(full) self._fullObject = full end return full end --[==[ If the language is an etymology-only language, this iterates through parents until a full language or family is found, and the corresponding code is returned. If the language is a full language, then it simply returns the language code. ]==] function Language:getFullCode() return self._fullCode or self._code end --[==[ If the language is an etymology-only language, this iterates through parents until a full language or family is found, and the corresponding canonical name is returned. If the language is a full language, then it simply returns the canonical name of the language. ]==] function Language:getFullName() local full = self._fullName if full == nil then full = self:getFull():getCanonicalName() self._fullName = full end return full end --[==[Returns a table of <code class="nf">Language</code> objects for all languages that this language is directly descended from. Generally this is only a single language, but creoles, pidgins and mixed languages can have multiple ancestors.]==] function Language:getAncestors() local ancestors = self._ancestorObjects if ancestors == nil then ancestors = {} local ancestor_codes = self:getAncestorCodes() if #ancestor_codes > 0 then for _, ancestor in ipairs(ancestor_codes) do insert(ancestors, get_by_code(ancestor, nil, true)) end else local fam = self:getFamily() local protoLang = fam and fam:getProtoLanguage() or nil -- For the cases where the current language is the proto-language -- of its family, or an etymology-only language that is ancestral to that -- proto-language, we need to step up a level higher right from the -- start. if protoLang and ( protoLang:getCode() == self._code or (self:hasType("etymology-only") and protoLang:hasAncestor(self)) ) then fam = fam:getFamily() protoLang = fam and fam:getProtoLanguage() or nil end while not protoLang and not (not fam or fam:getCode() == "qfa-not") do fam = fam:getFamily() protoLang = fam and fam:getProtoLanguage() or nil end insert(ancestors, protoLang) end self._ancestorObjects = ancestors end return ancestors end do -- Avoid a language being its own ancestor via class inheritance. We only need to check for this if the language has inherited an ancestor table from its parent, because we never want to drop ancestors that have been explicitly set in the data. -- Recursively iterate over ancestors until we either find self or run out. If self is found, return true. local function check_ancestor(self, lang) local codes = lang:getAncestorCodes() if not codes then return nil end for i = 1, #codes do local code = codes[i] if code == self._code then return true end local anc = get_by_code(code, nil, true) if check_ancestor(self, anc) then return true end end end --[==[Returns a table of <code class="nf">Language</code> codes for all languages that this language is directly descended from. Generally this is only a single language, but creoles, pidgins and mixed languages can have multiple ancestors.]==] function Language:getAncestorCodes() if self._ancestorCodes then return self._ancestorCodes end local data = self._data local codes = data.ancestors if codes == nil then codes = {} self._ancestorCodes = codes return codes end codes = split(codes, ",", true, true) self._ancestorCodes = codes -- If there are no codes or the ancestors weren't inherited data, there's nothing left to check. if #codes == 0 or self:getData(false, "raw").ancestors ~= nil then return codes end local i, code = 1 while i <= #codes do code = codes[i] if check_ancestor(self, self) then remove(codes, i) else i = i + 1 end end return codes end end --[==[Given a list of language objects or codes, returns true if at least one of them is an ancestor. This includes any etymology-only children of that ancestor. If the language's ancestor(s) are etymology-only languages, it will also return true for those language parent(s) (e.g. if Vulgar Latin is the ancestor, it will also return true for its parent, Latin). However, a parent is excluded from this if the ancestor is also ancestral to that parent (e.g. if Classical Persian is the ancestor, Persian would return false, because Classical Persian is also ancestral to Persian).]==] function Language:hasAncestor(...) local function iterateOverAncestorTree(node, func, parent_check) local ancestors = node:getAncestors() local ancestorsParents = {} for _, ancestor in ipairs(ancestors) do -- When checking the parents of the other language, and the ancestor is also a parent, skip to the next ancestor, so that we exclude any etymology-only children of that parent that are not directly related (see below). local ret = (parent_check or not node:hasParent(ancestor)) and func(ancestor) or iterateOverAncestorTree(ancestor, func, parent_check) if ret then return ret end end -- Check the parents of any ancestors. We don't do this if checking the parents of the other language, so that we exclude any etymology-only children of those parents that are not directly related (e.g. if the ancestor is Vulgar Latin and we are checking New Latin, we want it to return false because they are on different ancestral branches. As such, if we're already checking the parent of New Latin (Latin) we don't want to compare it to the parent of the ancestor (Latin), as this would be a false positive; it should be one or the other). if not parent_check then return nil end for _, ancestor in ipairs(ancestors) do local ancestorParents = ancestor:getParentChain() for _, ancestorParent in ipairs(ancestorParents) do if ancestorParent:getCode() == self._code or ancestorParent:hasAncestor(ancestor) then break else insert(ancestorsParents, ancestorParent) end end end for _, ancestorParent in ipairs(ancestorsParents) do local ret = func(ancestorParent) if ret then return ret end end end local function do_iteration(otherlang, parent_check) -- otherlang can't be self if (type(otherlang) == "string" and otherlang or otherlang:getCode()) == self._code then return false end repeat if iterateOverAncestorTree( self, function(ancestor) return ancestor:getCode() == (type(otherlang) == "string" and otherlang or otherlang:getCode()) end, parent_check ) then return true elseif type(otherlang) == "string" then otherlang = get_by_code(otherlang, nil, true) end otherlang = otherlang:getParent() parent_check = false until not otherlang end local parent_check = true for _, otherlang in ipairs{...} do local ret = do_iteration(otherlang, parent_check) if ret then return true end end return false end do local function construct_node(lang, memo) local branch, ancestors = {lang = lang:getCode()} memo[lang:getCode()] = branch for _, ancestor in ipairs(lang:getAncestors()) do if ancestors == nil then ancestors = {} end insert(ancestors, memo[ancestor:getCode()] or construct_node(ancestor, memo)) end branch.ancestors = ancestors return branch end function Language:getAncestorChain() local chain = self._ancestorChain if chain == nil then chain = construct_node(self, {}) self._ancestorChain = chain end return chain end end function Language:getAncestorChainOld() local chain = self._ancestorChain if chain == nil then chain = {} local step = self while true do local ancestors = step:getAncestors() step = #ancestors == 1 and ancestors[1] or nil if not step then break end insert(chain, step) end self._ancestorChain = chain end return chain end local function fetch_descendants(self, fmt) local descendants, family = {}, self:getFamily() -- Iterate over all three datasets. for _, data in ipairs{ require("Module:Wt/kge/languages/code to canonical name"), require("Module:Wt/kge/etymology languages/code to canonical name"), require("Module:Wt/kge/families/code to canonical name"), } do for code in pairs(data) do local lang = get_by_code(code, nil, true, true) -- Test for a descendant. Earlier tests weed out most candidates, while the more intensive tests are only used sparingly. if ( code ~= self._code and -- Not self. lang:inFamily(family) and -- In the same family. ( family:getProtoLanguageCode() == self._code or -- Self is the protolanguage. self:hasDescendant(lang) or -- Full hasDescendant check. (lang:getFullCode() == self._code and not self:hasAncestor(lang)) -- Etymology-only child which isn't an ancestor. ) ) then if fmt == "object" then insert(descendants, lang) elseif fmt == "code" then insert(descendants, code) elseif fmt == "name" then insert(descendants, lang:getCanonicalName()) end end end end return descendants end function Language:getDescendants() local descendants = self._descendantObjects if descendants == nil then descendants = fetch_descendants(self, "object") self._descendantObjects = descendants end return descendants end function Language:getDescendantCodes() local descendants = self._descendantCodes if descendants == nil then descendants = fetch_descendants(self, "code") self._descendantCodes = descendants end return descendants end function Language:getDescendantNames() local descendants = self._descendantNames if descendants == nil then descendants = fetch_descendants(self, "name") self._descendantNames = descendants end return descendants end do local function check_lang(self, lang) if type(lang) == "string" then lang = get_by_code(lang, nil, true) end if lang:hasAncestor(self) then return true end end function Language:hasDescendant(...) return check_inputs(self, check_lang, false, ...) end end local function fetch_children(self, fmt) local m_etym_data = require(etymology_languages_data_module) local self_code, children = self._code, {} for code, lang in pairs(m_etym_data) do local _lang = lang repeat local parent = _lang.parent if parent == self_code then if fmt == "object" then insert(children, get_by_code(code, nil, true)) elseif fmt == "code" then insert(children, code) elseif fmt == "name" then insert(children, lang[1]) end break end _lang = m_etym_data[parent] until not _lang end return children end function Language:getChildren() local children = self._childObjects if children == nil then children = fetch_children(self, "object") self._childObjects = children end return children end function Language:getChildrenCodes() local children = self._childCodes if children == nil then children = fetch_children(self, "code") self._childCodes = children end return children end function Language:getChildrenNames() local children = self._childNames if children == nil then children = fetch_children(self, "name") self._childNames = children end return children end function Language:hasChild(...) local lang = ... if not lang then return false elseif type(lang) == "string" then lang = get_by_code(lang, nil, true) end if lang:hasParent(self) then return true end return self:hasChild(select(2, ...)) end --[==[Returns the name of the main category of that language. Example: {{code|lua|"French language"}} for French, whose category is at [[:Category:French language]]. Unless optional argument <code>nocap</code> is given, the language name at the beginning of the returned value will be capitalized. This capitalization is correct for category names, but not if the language name is lowercase and the returned value of this function is used in the middle of a sentence.]==] function Language:getCategoryName(nocap) local name = self._categoryName if name == nil then name = self:getCanonicalNameLower() -- If a substrate, omit any leading article. if self:getFamilyCode() == "qfa-sub" then name = name:gsub("^the ", ""):gsub("^a ", "") end -- Only add " language" if a full language. if self:hasType("full") then -- Unless the canonical name already ends with "language", "lect" or their derivatives, add " language". if not (match(name, "[Ll]anguage$") or match(name, "[Ll]ect$")) then name = name .. " language" end end self._categoryName = name end if nocap then return name end return mw.getContentLanguage():ucfirst(name) end --[==[Creates a link to the category; the link text is the canonical name.]==] function Language:makeCategoryLink() return make_link(self, ":Category:" .. self:getCategoryName(), self:getDisplayForm()) end function Language:getStandardCharacters(sc) local standard_chars = self._data.standard_chars if type(standard_chars) ~= "table" then return standard_chars elseif sc and type(sc) ~= "string" then check_object("script", nil, sc) sc = sc:getCode() end if (not sc) or sc == "None" then local scripts = {} for _, script in pairs(standard_chars) do insert(scripts, script) end return concat(scripts) end if standard_chars[sc] then return standard_chars[sc] .. (standard_chars[1] or "") end end --[==[ Strip diacritics from display text `text` (in a language-specific fashion), which is in the script `sc`. If `sc` is omitted or {nil}, the script is autodetected. This also strips certain punctuation characters from the end and (in the case of Spanish upside-down question mark and exclamation points) from the beginning; strips any whitespace at the end of the text or between the text and final stripped punctuation characters; and applies some language-specific Unicode normalizations to replace discouraged characters with their prescribed alternatives. Return the stripped text. ]==] function Language:stripDiacritics(text, sc) if (not text) or text == "" then return text end sc = checkScript(text, self, sc) text = normalize(text, sc) -- FIXME, rename makeEntryName to stripDiacritics and get rid of second and third return values -- everywhere text, _, _ = iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, nil, nil, self._data.strip_diacritics or self._data.entry_name, "strip_diacritics", "stripDiacritics") text = umatch(text, "^[¿¡]?(.-[^%s%p].-)%s*[؟?!;՛՜ ՞ ՟？！︖︕।॥။၊་།]?$") or text return text end --[==[ Convert a ''logical'' pagename (the pagename as it appears to the user, after diacritics and punctuation have been stripped) to a ''physical'' pagename (the pagename as it appears in the MediaWiki database). Reasons for a difference between the two are (a) unsupported titles such as `[ ]` (with square brackets in them), `#` (pound/hash sign) and `¯\_(ツ)_/¯` (with underscores), as well as overly long titles of various sorts; (b) "mammoth" pages that are split into parts (e.g. `a`, which is split into physical pagenames `a/languages A to L` and `a/languages M to Z`). For almost all purposes, you should work with logical and not physical pagenames. But there are certain use cases that require physical pagenames, such as checking the existence of a page or retrieving a page's contents. `pagename` is the logical pagename to be converted. `is_reconstructed_or_appendix` indicates whether the page is in the `Reconstruction` or `Appendix` namespaces. If it is omitted or has the value {nil}, the pagename is checked for an initial asterisk, and if found, the page is assumed to be a `Reconstruction` page. Setting a value of `false` or `true` to `is_reconstructed_or_appendix` disables this check and allows for mainspace pagenames that begin with an asterisk. ]==] function Language:logicalToPhysical(pagename, is_reconstructed_or_appendix) -- FIXME: This probably shouldn't happen but it happens when makeEntryName() receives nil. if pagename == nil then track("nil-passed-to-logicalToPhysical") return nil end local initial_asterisk if is_reconstructed_or_appendix == nil then local pagename_minus_initial_asterisk initial_asterisk, pagename_minus_initial_asterisk = pagename:match("^(%*)(.*)$") if pagename_minus_initial_asterisk then is_reconstructed_or_appendix = true pagename = pagename_minus_initial_asterisk elseif self:hasType("appendix-constructed") then is_reconstructed_or_appendix = true end end if not is_reconstructed_or_appendix then -- Check if the pagename is a listed unsupported title. local unsupportedTitles = load_data(links_data_module).unsupported_titles if unsupportedTitles[pagename] then return "Unsupported titles/" .. unsupportedTitles[pagename] end end -- Set `unsupported` as true if certain conditions are met. local unsupported -- Check if there's an unsupported character. \239\191\189 is the replacement character U+FFFD, which can't be typed -- directly here due to an abuse filter. Unix-style dot-slash notation is also unsupported, as it is used for -- relative paths in links, as are 3 or more consecutive tildes. Note: match is faster with magic -- characters/charsets; find is faster with plaintext. if ( match(pagename, "[#<>%[%]_{|}]") or find(pagename, "\239\191\189") or match(pagename, "%f[^%z/]%.%.?%f[%z/]") or find(pagename, "~~~") ) then unsupported = true -- If it looks like an interwiki link. elseif find(pagename, ":") then local prefix = gsub(pagename, "^:*(.-):.*", ulower) if ( load_data("Module:Wt/kge/data/namespaces")[prefix] or load_data("Module:Wt/kge/data/interwikis")[prefix] ) then unsupported = true end end -- Escape unsupported characters so they can be used in titles. ` is used as a delimiter for this, so a raw use of -- it in an unsupported title is also escaped here to prevent interference; this is only done with unsupported -- titles, though, so inclusion won't in itself mean a title is treated as unsupported (which is why it's excluded -- from the earlier test). if unsupported then -- FIXME: This conversion needs to be different for reconstructed pages with unsupported characters. There -- aren't any currently, but if there ever are, we need to fix this e.g. to put them in something like -- Reconstruction:Proto-Indo-European/Unsupported titles/`lowbar``num`. local unsupported_characters = load_data(links_data_module).unsupported_characters pagename = pagename:gsub("[#<>%[%]_`{|}\239]\191?\189?", unsupported_characters) :gsub("%f[^%z/]%.%.?%f[%z/]", function(m) return (gsub(m, "%.", "`period`")) end) :gsub("~~~+", function(m) return (gsub(m, "~", "`tilde`")) end) pagename = "Unsupported titles/" .. pagename elseif not is_reconstructed_or_appendix then -- Check if this is a mammoth page. If so, which subpage should we link to? local m_links_data = load_data(links_data_module) local mammoth_page_type = m_links_data.mammoth_pages[pagename] if mammoth_page_type then local canonical_name = self:getFullName() if canonical_name ~= "Translingual" and canonical_name ~= "English" then local this_subpage local L2_sort_key = get_L2_sort_key(canonical_name) for _, subpage_spec in ipairs(m_links_data.mammoth_page_subpage_types[mammoth_page_type]) do -- unpack() fails utterly on data loaded using mw.loadData() even if offsets are given local subpage, pattern = subpage_spec[1], subpage_spec[2] if pattern == true or L2_sort_key:match(pattern) then this_subpage = subpage break end end if not this_subpage then error(("Internal error: Bad data in mammoth_page_subpage_pages in [[Module:Wt/kge/links/data]] for mammoth page %s, type %s; last entry didn't have 'true' in it"):format( pagename, mammoth_page_type)) end pagename = pagename .. "/" .. this_subpage end end end return (initial_asterisk or "") .. pagename end --[==[ Strip the diacritics from a display pagename and convert the resulting logical pagename into a physical pagename. This allows you, for example, to retrieve the contents of the page or check its existence. WARNING: This is deprecated and will be going away. It is a simple composition of `self:stripDiacritics` and `self:logicalToPhysical`; most callers only want the former, and if you need both, call them both yourself. `text` and `sc` are as in `self:stripDiacritics`, and `is_reconstructed_or_appendix` is as in `self:logicalToPhysical`. ]==] function Language:makeEntryName(text, sc, is_reconstructed_or_appendix) return self:logicalToPhysical(self:stripDiacritics(text, sc), is_reconstructed_or_appendix) end --[==[Generates alternative forms using a specified method, and returns them as a table. If no method is specified, returns a table containing only the input term.]==] function Language:generateForms(text, sc) local generate_forms = self._data.generate_forms if generate_forms == nil then return {text} end sc = checkScript(text, self, sc) return require("Module:Wt/kge/" .. self._data.generate_forms).generateForms(text, self, sc) end --[==[Creates a sort key for the given stripped text, following the rules appropriate for the language. This removes diacritical marks from the stripped text if they are not considered significant for sorting, and may perform some other changes. Any initial hyphen is also removed, and anything in parentheses is removed as well. The <code>sort_key</code> setting for each language in the data modules defines the replacements made by this function, or it gives the name of the module that takes the stripped text and returns a sortkey.]==] function Language:makeSortKey(text, sc) if (not text) or text == "" then return text end if match(text, "<[^<>]+>") then track("track HTML tag") end -- Remove directional characters, bold, italics, soft hyphens, strip markers and HTML tags. -- FIXME: Partly duplicated with remove_formatting() in [[Module:Wt/kge/links]]. text = ugsub(text, "[\194\173\226\128\170-\226\128\174\226\129\166-\226\129\169]", "") text = text:gsub("('*)'''(.-'*)'''", "%1%2"):gsub("('*)''(.-'*)''", "%1%2") text = gsub(unstrip(text), "<[^<>]+>", "") text = decode_uri(text, "PATH") text = checkNoEntities(self, text) -- Remove initial hyphens and * unless the term only consists of spacing + punctuation characters. text = ugsub(text, "^([􀀀-􏿽]*)[-־ـ᠊*]+([􀀀-􏿽]*)(.*[^%s%p].*)", "%1%2%3") sc = checkScript(text, self, sc) text = normalize(text, sc) text = removeCarets(text, sc) -- For languages with dotted dotless i, ensure that "İ" is sorted as "i", and "I" is sorted as "ı". if self:hasDottedDotlessI() then text = gsub(text, "I\204\135", "i") -- decomposed "İ" :gsub("I", "ı") text = sc:toFixedNFD(text) end -- Convert to lowercase, make the sortkey, then convert to uppercase. Where the language has dotted dotless i, it is -- usually not necessary to convert "i" to "İ" and "ı" to "I" first, because "I" will always be interpreted as -- conventional "I" (not dotless "İ") by any sorting algorithms, which will have been taken into account by the -- sortkey substitutions themselves. However, if no sortkey substitutions have been specified, then conversion is -- necessary so as to prevent "i" and "ı" both being sorted as "I". -- -- An exception is made for scripts that (sometimes) sort by scraping page content, as that means they are sensitive -- to changes in capitalization (as it changes the target page). if not sc:sortByScraping() then text = ulower(text) end local actual_substitution_data -- Don't trim whitespace here because it's significant at the beginning of a sort key or sort base. text, _, actual_substitution_data = iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, nil, nil, self._data.sort_key, "sort_key", "makeSortKey", "notrim") if not sc:sortByScraping() then if self:hasDottedDotlessI() and not actual_substitution_data then text = text:gsub("ı", "I"):gsub("i", "İ") text = sc:toFixedNFC(text) end text = uupper(text) end -- Remove parentheses, as long as they are either preceded or followed by something. text = gsub(text, "(.)[()]+", "%1"):gsub("[()]+(.)", "%1") text = escape_risky_characters(text) return text end --[==[Create the form used as as a basis for display text and transliteration. FIXME: Rename to correctInputText().]==] local function processDisplayText(text, self, sc, keepCarets, keepPrefixes) local subbedChars = {} text, subbedChars = doTempSubstitutions(text, subbedChars, keepCarets) text = decode_uri(text, "PATH") text = checkNoEntities(self, text) sc = checkScript(text, self, sc) text = normalize(text, sc) text, subbedChars = iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, subbedChars, keepCarets, self._data.display_text, "display_text", "makeDisplayText") text = removeCarets(text, sc) -- Remove any interwiki link prefixes (unless they have been escaped or this has been disabled). if find(text, ":") and not keepPrefixes then local rep repeat text, rep = gsub(text, "\\\\(\\*:)", "\3%1") until rep == 0 text = gsub(text, "\\:", "\4") while true do local prefix = gsub(text, "^(.-):.+", function(m1) return (gsub(m1, "\244[\128-\191]*", "")) end) -- Check if the prefix is an interwiki, though ignore capitalised Wiktionary:, which is a namespace. if not prefix or prefix == text or prefix == "Wiktionary" or not (load_data("Module:Wt/kge/data/interwikis")[ulower(prefix)] or prefix == "") then break end text = gsub(text, "^(.-):(.*)", function(m1, m2) local ret = {} for subbedChar in gmatch(m1, "\244[\128-\191]*") do insert(ret, subbedChar) end return concat(ret) .. m2 end) end text = gsub(text, "\3", "\\"):gsub("\4", ":") end return text, subbedChars end --[==[Make the display text (i.e. what is displayed on the page).]==] function Language:makeDisplayText(text, sc, keepPrefixes) if not text or text == "" then return text end local subbedChars text, subbedChars = processDisplayText(text, self, sc, nil, keepPrefixes) text = escape_risky_characters(text) return undoTempSubstitutions(text, subbedChars) end --[==[Transliterates the text from the given script into the Latin script (see [[Wiktionary:Transliteration and romanization]]). The language must have the <code>translit</code> property for this to work; if it is not present, {{code|lua|nil}} is returned. The <code>sc</code> parameter is handled by the transliteration module, and how it is handled is specific to that module. Some transliteration modules may tolerate {{code|lua|nil}} as the script, others require it to be one of the possible scripts that the module can transliterate, and will throw an error if it's not one of them. For this reason, the <code>sc</code> parameter should always be provided when writing non-language-specific code. The <code>module_override</code> parameter is used to override the default module that is used to provide the transliteration. This is useful in cases where you need to demonstrate a particular module in use, but there is no default module yet, or you want to demonstrate an alternative version of a transliteration module before making it official. It should not be used in real modules or templates, only for testing. All uses of this parameter are tracked by [[Wiktionary:Tracking/languages/module_override]]. '''Known bugs''': * This function assumes {tr(s1) .. tr(s2) == tr(s1 .. s2)}. When this assertion fails, wikitext markups like <nowiki>'''</nowiki> can cause wrong transliterations. * HTML entities like <code>&amp;apos;</code>, often used to escape wikitext markups, do not work. ]==] function Language:transliterate(text, sc, module_override) -- If there is no text, or the language doesn't have transliteration data and there's no override, return nil. if not text or text == "" or text == "-" then return text end -- If the script is not transliteratable (and no override is given), return nil. sc = checkScript(text, self, sc) if not (sc:isTransliterated() or module_override) then -- temporary tracking to see if/when this gets triggered track("non-transliterable") track("non-transliterable/" .. self._code) track("non-transliterable/" .. sc:getCode()) track("non-transliterable/" .. sc:getCode() .. "/" .. self._code) return nil end -- Remove any strip markers. text = unstrip(text) -- Do not process the formatting into PUA characters for certain languages. local processed = load_data(languages_data_module).substitution[self._code] ~= "none" -- Get the display text with the keepCarets flag set. local subbedChars if processed then text, subbedChars = processDisplayText(text, self, sc, true) end -- Transliterate (using the module override if applicable). text, subbedChars = iterateSectionSubstitutions(self, text, sc, subbedChars, true, module_override or self._data.translit, "translit", "tr") if not text then return nil end -- Incomplete transliterations return nil. local charset = sc.characters if charset and umatch(text, "[" .. charset .. "]") then -- Remove any characters in Latin, which includes Latin characters also included in other scripts (as these are -- false positives), as well as any PUA substitutions. Anything remaining should only be script code "None" -- (e.g. numerals). local check_text = ugsub(text, "[" .. get_script("Latn").characters .. "􀀀-􏿽]+", "") -- Set none_is_last_resort_only flag, so that any non-None chars will cause a script other than "None" to be -- returned. if find_best_script_without_lang(check_text, true):getCode() ~= "None" then return nil end end if processed then text = escape_risky_characters(text) text = undoTempSubstitutions(text, subbedChars) end -- If the script does not use capitalization, then capitalize any letters of the transliteration which are -- immediately preceded by a caret (and remove the caret). if text and not sc:hasCapitalization() and text:find("^", 1, true) then text = processCarets(text, "%^([\128-\191\244]*%*?)([^\128-\191\244][\128-\191]*)", function(m1, m2) return m1 .. uupper(m2) end) end -- Track module overrides. if module_override ~= nil then track("module_override") end return text end do local function handle_language_spec(self, spec, sc) local ret = self["_" .. spec] if ret == nil then ret = self._data[spec] if type(ret) == "string" then ret = list_to_set(split(ret, ",", true, true)) end self["_" .. spec] = ret end if type(ret) == "table" then ret = ret[sc:getCode()] end return not not ret end function Language:overrideManualTranslit(sc) return handle_language_spec(self, "override_translit", sc) end function Language:link_tr(sc) return handle_language_spec(self, "link_tr", sc) end end --[==[Returns {{code|lua|true}} if the language has a transliteration module, or {{code|lua|false}} if it doesn't.]==] function Language:hasTranslit() return not not self._data.translit end --[==[Returns {{code|lua|true}} if the language uses the letters I/ı and İ/i, or {{code|lua|false}} if it doesn't.]==] function Language:hasDottedDotlessI() return not not self._data.dotted_dotless_i end function Language:toJSON(opts) local strip_diacritics, strip_diacritics_patterns, strip_diacritics_remove_diacritics = self._data.strip_diacritics if strip_diacritics then if strip_diacritics.from then strip_diacritics_patterns = {} for i, from in ipairs(strip_diacritics.from) do insert(strip_diacritics_patterns, {from = from, to = strip_diacritics.to[i] or ""}) end end strip_diacritics_remove_diacritics = strip_diacritics.remove_diacritics end -- mainCode should only end up non-nil if dontCanonicalizeAliases is passed to make_object(). -- props should either contain zero-argument functions to compute the value, or the value itself. local props = { ancestors = function() return self:getAncestorCodes() end, canonicalName = function() return self:getCanonicalName() end, categoryName = function() return self:getCategoryName("nocap") end, code = self._code, mainCode = self._mainCode, parent = function() return self:getParentCode() end, full = function() return self:getFullCode() end, stripDiacriticsPatterns = strip_diacritics_patterns, stripDiacriticsRemoveDiacritics = strip_diacritics_remove_diacritics, family = function() return self:getFamilyCode() end, aliases = function() return self:getAliases() end, varieties = function() return self:getVarieties() end, otherNames = function() return self:getOtherNames() end, scripts = function() return self:getScriptCodes() end, type = function() return keys_to_list(self:getTypes()) end, wikimediaLanguages = function() return self:getWikimediaLanguageCodes() end, wikidataItem = function() return self:getWikidataItem() end, wikipediaArticle = function() return self:getWikipediaArticle(true) end, } local ret = {} for prop, val in pairs(props) do if not opts.skip_fields or not opts.skip_fields[prop] then if type(val) == "function" then ret[prop] = val() else ret[prop] = val end end end -- Use `deep_copy` when returning a table, so that there are no editing restrictions imposed by `mw.loadData`. return opts and opts.lua_table and deep_copy(ret) or to_json(ret, opts) end function export.getDataModuleName(code) local letter = match(code, "^(%l)%l%l?$") return "Module:Wt/kge/" .. ( letter == nil and "languages/data/exceptional" or #code == 2 and "languages/data/2" or "languages/data/3/" .. letter ) end get_data_module_name = export.getDataModuleName function export.getExtraDataModuleName(code) return get_data_module_name(code) .. "/extra" end get_extra_data_module_name = export.getExtraDataModuleName do local function make_stack(data) local key_types = { [2] = "unique", aliases = "unique", otherNames = "unique", type = "append", varieties = "unique", wikipedia_article = "unique", wikimedia_codes = "unique" } local function __index(self, k) local stack, key_type = getmetatable(self), key_types[k] -- Data that isn't inherited from the parent. if key_type == "unique" then local v = stack[stack[make_stack]][k] if v == nil then local layer = stack[0] if layer then -- Could be false if there's no extra data. v = layer[k] end end return v -- Data that is appended by each generation. elseif key_type == "append" then local parts, offset, n = {}, 0, stack[make_stack] for i = 1, n do local part = stack[i][k] if part == nil then offset = offset + 1 else parts[i - offset] = part end end return offset ~= n and concat(parts, ",") or nil end local n = stack[make_stack] while true do local layer = stack[n] if not layer then -- Could be false if there's no extra data. return nil end local v = layer[k] if v ~= nil then return v end n = n - 1 end end local function __newindex() error("table is read-only") end local function __pairs(self) -- Iterate down the stack, caching keys to avoid duplicate returns. local stack, seen = getmetatable(self), {} local n = stack[make_stack] local iter, state, k, v = pairs(stack[n]) return function() repeat repeat k = iter(state, k) if k == nil then n = n - 1 local layer = stack[n] if not layer then -- Could be false if there's no extra data. return nil end iter, state, k = pairs(layer) end until not (k == nil or seen[k]) -- Get the value via a lookup, as the one returned by the -- iterator will be the raw value from the current layer, -- which may not be the one __index will return for that -- key. Also memoize the key in `seen` (even if the lookup -- returns nil) so that it doesn't get looked up again. -- TODO: store values in `self`, avoiding the need to create -- the `seen` table. The iterator will need to iterate over -- `self` with `next` first to find these on future loops. v, seen[k] = self[k], true until v ~= nil return k, v end end local __ipairs = require(table_module).indexIpairs function make_stack(data) local stack = { data, [make_stack] = 1, -- stores the length and acts as a sentinel to confirm a given metatable is a stack. __index = __index, __newindex = __newindex, __pairs = __pairs, __ipairs = __ipairs, } stack.__metatable = stack return setmetatable({}, stack), stack end return make_stack(data) end local function get_stack(data) local stack = getmetatable(data) return stack and type(stack) == "table" and stack[make_stack] and stack or nil end --[==[ <span style="color: var(--wikt-palette-red,#BA0000)">This function is not for use in entries or other content pages.</span> Returns a blob of data about the language. The format of this blob is undocumented, and perhaps unstable; it's intended for things like the module's own unit-tests, which are "close friends" with the module and will be kept up-to-date as the format changes. If `extra` is set, any extra data in the relevant `/extra` module will be included. (Note that it will be included anyway if it has already been loaded into the language object.) If `raw` is set, then the returned data will not contain any data inherited from parent objects. -- Do NOT use these methods! -- All uses should be pre-approved on the talk page! ]==] function Language:getData(extra, raw) if extra then self:loadInExtraData() end local data = self._data -- If raw is not set, just return the data. if not raw then return data end local stack = get_stack(data) -- If there isn't a stack or its length is 1, return the data. Extra data (if any) will be included, as it's stored at key 0 and doesn't affect the reported length. if stack == nil then return data end local n = stack[make_stack] if n == 1 then return data end local extra = stack[0] -- If there isn't any extra data, return the top layer of the stack. if extra == nil then return stack[n] end -- If there is, return a new stack which has the top layer at key 1 and the extra data at key 0. data, stack = make_stack(stack[n]) stack[0] = extra return data end function Language:loadInExtraData() -- Only full languages have extra data. if not self:hasType("language", "full") then return end local data = self._data -- If there's no stack, create one. local stack = get_stack(self._data) if stack == nil then data, stack = make_stack(data) -- If already loaded, return. elseif stack[0] ~= nil then return end self._data = data -- Load extra data from the relevant module and add it to the stack at key 0, so that the __index and __pairs metamethods will pick it up, since they iterate down the stack until they run out of layers. local code = self._code local modulename = get_extra_data_module_name(code) -- No data cached as false. stack[0] = modulename and load_data(modulename)[code] or false end --[==[Returns the name of the module containing the language's data. Currently, this is always [[Module:Wt/kge/scripts/data]].]==] function Language:getDataModuleName() local name = self._dataModuleName if name == nil then name = self:hasType("etymology-only") and etymology_languages_data_module or get_data_module_name(self._mainCode or self._code) self._dataModuleName = name end return name end --[==[Returns the name of the module containing the language's data. Currently, this is always [[Module:Wt/kge/scripts/data]].]==] function Language:getExtraDataModuleName() local name = self._extraDataModuleName if name == nil then name = not self:hasType("etymology-only") and get_extra_data_module_name(self._mainCode or self._code) or false self._extraDataModuleName = name end return name or nil end function export.makeObject(code, data, dontCanonicalizeAliases) local data_type = type(data) if data_type ~= "table" then error(("bad argument #2 to 'makeObject' (table expected, got %s)"):format(data_type)) end -- Convert any aliases. local input_code = code code = normalize_code(code) input_code = dontCanonicalizeAliases and input_code or code local parent if data.parent then parent = get_by_code(data.parent, nil, true, true) else parent = Language end parent.__index = parent local lang = {_code = input_code} -- This can only happen if dontCanonicalizeAliases is passed to make_object(). if code ~= input_code then lang._mainCode = code end local parent_data = parent._data if parent_data == nil then -- Full code is the same as the code. lang._fullCode = parent._code or code else -- Copy full code. lang._fullCode = parent._fullCode local stack = get_stack(parent_data) if stack == nil then parent_data, stack = make_stack(parent_data) end -- Insert the input data as the new top layer of the stack. local n = stack[make_stack] + 1 data, stack[n], stack[make_stack] = parent_data, data, n end lang._data = data return setmetatable(lang, parent) end make_object = export.makeObject end --[==[Finds the language whose code matches the one provided. If it exists, it returns a <code class="nf">Language</code> object representing the language. Otherwise, it returns {{code|lua|nil}}, unless <code class="n">paramForError</code> is given, in which case an error is generated. If <code class="n">paramForError</code> is {{code|lua|true}}, a generic error message mentioning the bad code is generated; otherwise <code class="n">paramForError</code> should be a string or number specifying the parameter that the code came from, and this parameter will be mentioned in the error message along with the bad code. If <code class="n">allowEtymLang</code> is specified, etymology-only language codes are allowed and looked up along with normal language codes. If <code class="n">allowFamily</code> is specified, language family codes are allowed and looked up along with normal language codes.]==] function export.getByCode(code, paramForError, allowEtymLang, allowFamily) -- Track uses of paramForError, ultimately so it can be removed, as error-handling should be done by [[Module:Wt/kge/parameters]], not here. if paramForError ~= nil then track("paramForError") end if type(code) ~= "string" then local typ if not code then typ = "nil" elseif check_object("language", true, code) then typ = "a language object" elseif check_object("family", true, code) then typ = "a family object" else typ = "a " .. type(code) end error("The function getByCode expects a string as its first argument, but received " .. typ .. ".") end local m_data = load_data(languages_data_module) if m_data.aliases[code] or m_data.track[code] then track(code) end local norm_code = normalize_code(code) -- Get the data, checking for etymology-only languages if allowEtymLang is set. local data = load_data(get_data_module_name(norm_code))[norm_code] or allowEtymLang and load_data(etymology_languages_data_module)[norm_code] -- If no data was found and allowFamily is set, check the family data. If the main family data was found, make the object with [[Module:Wt/kge/families]] instead, as family objects have different methods. However, if it's an etymology-only family, use make_object in this module (which handles object inheritance), and the family-specific methods will be inherited from the parent object. if data == nil and allowFamily then data = load_data("Module:Wt/kge/families/data")[norm_code] if data ~= nil then if data.parent == nil then return make_family_object(norm_code, data) elseif not allowEtymLang then data = nil end end end local retval = code and data and make_object(code, data) if not retval and paramForError then require("Module:Wt/kge/languages/errorGetBy").code(code, paramForError, allowEtymLang, allowFamily) end return retval end get_by_code = export.getByCode --[==[Finds the language whose canonical name (the name used to represent that language on Wiktionary) or other name matches the one provided. If it exists, it returns a <code class="nf">Language</code> object representing the language. Otherwise, it returns {{code|lua|nil}}, unless <code class="n">paramForError</code> is given, in which case an error is generated. If <code class="n">allowEtymLang</code> is specified, etymology-only language codes are allowed and looked up along with normal language codes. If <code class="n">allowFamily</code> is specified, language family codes are allowed and looked up along with normal language codes. The canonical name of languages should always be unique (it is an error for two languages on Wiktionary to share the same canonical name), so this is guaranteed to give at most one result. This function is powered by [[Module:Wt/kge/languages/canonical names]], which contains a pre-generated mapping of full-language canonical names to codes. It is generated by going through the [[:Category:Language data modules]] for full languages. When <code class="n">allowEtymLang</code> is specified for the above function, [[Module:Wt/kge/etymology languages/canonical names]] may also be used, and when <code class="n">allowFamily</code> is specified for the above function, [[Module:Wt/kge/families/canonical names]] may also be used.]==] function export.getByCanonicalName(name, errorIfInvalid, allowEtymLang, allowFamily) local byName = load_data("Module:Wt/kge/languages/canonical names") local code = byName and byName[name] if not code and allowEtymLang then byName = load_data("Module:Wt/kge/etymology languages/canonical names") code = byName and byName[name] or byName[gsub(name, " [Ss]ubstrate$", "")] or byName[gsub(name, "^a ", "")] or byName[gsub(name, "^a ", ""):gsub(" [Ss]ubstrate$", "")] or -- For etymology families like "ira-pro". -- FIXME: This is not ideal, as it allows " languages" to be appended to any etymology-only language, too. byName[match(name, "^(.*) languages$")] end if not code and allowFamily then byName = load_data("Module:Wt/kge/families/canonical names") code = byName[name] or byName[match(name, "^(.*) languages$")] end local retval = code and get_by_code(code, errorIfInvalid, allowEtymLang, allowFamily) if not retval and errorIfInvalid then require("Module:Wt/kge/languages/errorGetBy").canonicalName(name, allowEtymLang, allowFamily) end return retval end --[==[Used by [[Module:Wt/kge/languages/data/2]] (et al.) and [[Module:Wt/kge/etymology languages/data]], [[Module:Wt/kge/families/data]], [[Module:Wt/kge/scripts/data]] and [[Module:Wt/kge/writing systems/data]] to finalize the data into the format that is actually returned.]==] function export.finalizeData(data, main_type, variety) local fields = {"type"} if main_type == "language" then insert(fields, 4) -- script codes insert(fields, "ancestors") insert(fields, "link_tr") insert(fields, "override_translit") insert(fields, "wikimedia_codes") elseif main_type == "script" then insert(fields, 3) -- writing system codes end -- Families and writing systems have no extra fields to process. local fields_len = #fields for _, entity in next, data do if variety then -- Move parent from 3 to "parent" and family from "family" to 3. These are different for the sake of convenience, since very few varieties have the family specified, whereas all of them have a parent. entity.parent, entity[3], entity.family = entity[3], entity.family -- Give the type "regular" iff not a variety and no other types are assigned. elseif not (entity.type or entity.parent) then entity.type = "regular" end for i = 1, fields_len do local key = fields[i] local field = entity[key] if field and type(field) == "string" then entity[key] = gsub(field, "%s*,%s*", ",") end end end return data end --[==[For backwards compatibility only; modules should require the error themselves.]==] function export.err(lang_code, param, code_desc, template_tag, not_real_lang) return require("Module:Wt/kge/languages/error")(lang_code, param, code_desc, template_tag, not_real_lang) end return export aww0vn03twna5slyorjsdnqplabywwl 10 3789216 7247312 2026-07-11T02:57:47Z Swarabakti 2526161 Swarabakti moved page [[Template:Wt/kge/bahasa]] to [[Template:Wt/kge/basa]] 7247312 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Wt/kge/basa]] k3rzb7hm0wolhaehxm5t0m13z1l6cxq 828 3789217 7247318 2026-07-11T03:11:31Z Swarabakti 2526161 Created page with "local langModule = require('Module:bahasa') local scripts = require('Module:aksara') local utils = require('Module:utilitas') local p = {} -- Generate anchor for a language local function getLangAnchor(lang) return langModule.getLangName({ args = { [1] = lang } }) end -- Generate homid anchor local function makeAnchor(lang, homid) if not homid or homid == "" then return "" end local langName = getLangAnchor(lang) local id = langName .. ":" .. homid return mw...." 7247318 Scribunto text/plain local langModule = require('Module:bahasa') local scripts = require('Module:aksara') local utils = require('Module:utilitas') local p = {} -- Generate anchor for a language local function getLangAnchor(lang) return langModule.getLangName({ args = { [1] = lang } }) end -- Generate homid anchor local function makeAnchor(lang, homid) if not homid or homid == "" then return "" end local langName = getLangAnchor(lang) local id = langName .. ":" .. homid return mw.html.create("span") :attr("id", mw.uri.anchorEncode(id)) :allDone() end -- Link individual words only if multi-word; single word = no link local function linkWords(text, lang) if not text then return nil end text = mw.text.trim(text) local isProto = langModule.protoLangs[lang] local words = mw.text.split(text, "[%s,!?]+") local separators = mw.text.split(text, "[^%s,!?]+") -- Unlink single-word protolang if isProto and #words == 1 then return text end local linkedWords = {} local anchor = getLangAnchor(lang) for _, word in ipairs(words) do word = mw.text.trim(word) if isProto then table.insert(linkedWords, string.format("[[Lampiran:%s/%s|%s]]", anchor, word, word)) elseif #words > 1 then table.insert(linkedWords, string.format("[[%s#%s|%s]][[Kategori:Frasa mengandung kata %s]]", word, anchor, word, word)) else table.insert(linkedWords, word) end end local result = {} for i, w in ipairs(linkedWords) do table.insert(result, w) if separators[i + 1] then table.insert(result, separators[i + 1]) end end return table.concat(result) end -- Reformat all wiki links in text with language anchors local function reformatAllLinks(text, lang) if not text then return nil end text = mw.text.trim(text) local isProto = langModule.protoLangs[lang] local anchor = getLangAnchor(lang) -- Single word protolang if isProto and not mw.ustring.find(text, "%s") then return text end return mw.ustring.gsub(text, "%[%[([^%[%]|]+)(|?)([^%[%]]*)%]%]", function(target, bar, display) target = mw.text.trim(target) display = (bar == "|" and display ~= "") and display or target if isProto then return string.format("[[Lampiran:%s/%s|%s]]", anchor, target, display) else return string.format("[[%s#%s|%s]]", target, anchor, display) end end) end local function formatNum(num) return num and string.format('<sup style="font-weight:normal; color:#888888;">%s</sup>&#32;', num) or "" end local function formatForms(forms) if not forms or #forms == 0 then return "" end return string.format('&#32;<span style="font-weight:normal;">(%s)</span>', table.concat(forms, ", ")) end local function formatCategory(isMultiword, namespace, lang, hasTr, hasAlt, hasNum) local cats = {} local sortkey = utils.getSortkey() -- only in mainspace if namespace == "" then if isMultiword then table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Istilah rangkaian kata", sortkey)) end if hasTr then table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Istilah dengan romanisasi", sortkey)) end if hasAlt then table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Istilah dengan ragam bentuk aksara", sortkey)) end if hasNum then table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Istilah homonim", sortkey)) end end return table.concat(cats) end -- Add asterisk if language is a protolang local function addAsterisk(lang, content) if langModule.protoLangs[lang] then return "&#42;" .. content else return content end end -- Main function function p.box(frame) local args = frame:getParent().args local lang = args[1] or "" local homid = args["homid"] local entry = args["entry"] local entrysc = args["entrysc"] local tr = args["tr"] local num = args["num"] local altscGlobal = args["altsc"] -- Detect scripts if not provided if not entrysc and entry then entrysc = scripts.detect(entry) end -- Process entry local linkedEntry = scripts.wrap(reformatAllLinks(entry, lang) or linkWords(entry, lang), entrysc) -- Collect alternative forms (alt= or altN=) local alts, trs = {}, {} -- alt= is treated as alt1= if args["alt"] and not args["alt1"] then args["alt1"] = args["alt"] if args["altsc"] and not args["alt1sc"] then args["alt1sc"] = args["altsc"] end end local i = 1 while args["alt" .. i] do local alt = args["alt" .. i] local altsc = args["alt" .. i .. "sc"] or altscGlobal or scripts.detect(alt) local rawAlt if mw.ustring.find(alt, "%[%[") then rawAlt = reformatAllLinks(alt, lang) else local anchor = getLangAnchor(lang) rawAlt = string.format("[[%s#%s|%s]]", alt, anchor, alt) end if rawAlt then table.insert(alts, scripts.wrap(rawAlt, altsc)) end i = i + 1 end -- Collect tr separately if tr then local rawTr if mw.ustring.find(tr, "%[%[") then rawTr = reformatAllLinks(tr, lang) else rawTr = tr end if rawTr then table.insert(trs, scripts.wrap(rawTr, scripts.detect(tr))) end end -- Fallback: use subpagename if no entry local title = mw.title.getCurrentTitle() local subpagename = title.subpageText local namespace = title.nsText local isMultiword = mw.ustring.find(subpagename, "%s") local content if linkedEntry then content = linkedEntry elseif subpagename then local fallback = linkWords(subpagename, lang) local fallbacksc = scripts.detect(subpagename) content = scripts.wrap(fallback, fallbacksc) end -- Apply protolang asterisk content = addAsterisk(lang, content) -- Interwiki + language name local interwiki = langModule.getInterwikiLink(lang, subpagename) local langName = langModule.getLangName({ args = { [1] = lang, nocap = "1" } }) local anchorSpan = makeAnchor(lang, homid) -- Build HTML local html = string.format([[ <div class="headword-wrapper" title="Penjabaran%s untuk &quot;%s&quot; dalam %s" style="margin-top:0.4rem; border-top:1px dashed var(--border-color-base); color:var(--color-base); overflow:visible; overflow-y:clip; display:block;">%s <div class="headword-inner" style="padding-top: 1.25rem; color: var(--color-subtle);"> <h3 data-lang="%s" data-title="%s" style="padding:0; margin:0; position:relative;"> <span class="headword-text">%s<span style="font-weight: normal; line-height:1.4em; font-size: 1.4em; color: var(--faded-font, #333);">%s</span>%s&#32;<sub style="font-size:0.7em; font-weight: normal; color: #888888;">&#91;%s&#93;</sub></span> </h3> </div> </div>%s ]], num and (' ' .. num) or "", subpagename or "", langName or "", tostring(anchorSpan), lang, subpagename or "", formatNum(num), content or "", formatForms(#alts > 0 and alts or trs), interwiki, formatCategory(isMultiword, namespace, lang, #trs > 0, #alts > 0, num ~= nil) ) return html end return p c162qbloe014i9ap54vb6af4uo5m9o3 7247319 7247318 2026-07-11T03:11:57Z Swarabakti 2526161 7247319 Scribunto text/plain local langModule = require('Module:Wt/kge/bahasa') local scripts = require('Module:Wt/kge/aksara') local utils = require('Module:Wt/kge/utilitas') local p = {} -- Generate anchor for a language local function getLangAnchor(lang) return langModule.getLangName({ args = { [1] = lang } }) end -- Generate homid anchor local function makeAnchor(lang, homid) if not homid or homid == "" then return "" end local langName = getLangAnchor(lang) local id = langName .. ":" .. homid return mw.html.create("span") :attr("id", mw.uri.anchorEncode(id)) :allDone() end -- Link individual words only if multi-word; single word = no link local function linkWords(text, lang) if not text then return nil end text = mw.text.trim(text) local isProto = langModule.protoLangs[lang] local words = mw.text.split(text, "[%s,!?]+") local separators = mw.text.split(text, "[^%s,!?]+") -- Unlink single-word protolang if isProto and #words == 1 then return text end local linkedWords = {} local anchor = getLangAnchor(lang) for _, word in ipairs(words) do word = mw.text.trim(word) if isProto then table.insert(linkedWords, string.format("[[Lampiran:%s/%s|%s]]", anchor, word, word)) elseif #words > 1 then table.insert(linkedWords, string.format("[[%s#%s|%s]][[Kategori:Frasa mengandung kata %s]]", word, anchor, word, word)) else table.insert(linkedWords, word) end end local result = {} for i, w in ipairs(linkedWords) do table.insert(result, w) if separators[i + 1] then table.insert(result, separators[i + 1]) end end return table.concat(result) end -- Reformat all wiki links in text with language anchors local function reformatAllLinks(text, lang) if not text then return nil end text = mw.text.trim(text) local isProto = langModule.protoLangs[lang] local anchor = getLangAnchor(lang) -- Single word protolang if isProto and not mw.ustring.find(text, "%s") then return text end return mw.ustring.gsub(text, "%[%[([^%[%]|]+)(|?)([^%[%]]*)%]%]", function(target, bar, display) target = mw.text.trim(target) display = (bar == "|" and display ~= "") and display or target if isProto then return string.format("[[Lampiran:%s/%s|%s]]", anchor, target, display) else return string.format("[[%s#%s|%s]]", target, anchor, display) end end) end local function formatNum(num) return num and string.format('<sup style="font-weight:normal; color:#888888;">%s</sup>&#32;', num) or "" end local function formatForms(forms) if not forms or #forms == 0 then return "" end return string.format('&#32;<span style="font-weight:normal;">(%s)</span>', table.concat(forms, ", ")) end local function formatCategory(isMultiword, namespace, lang, hasTr, hasAlt, hasNum) local cats = {} local sortkey = utils.getSortkey() -- only in mainspace if namespace == "" then if isMultiword then table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Istilah rangkaian kata", sortkey)) end if hasTr then table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Istilah dengan romanisasi", sortkey)) end if hasAlt then table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Istilah dengan ragam bentuk aksara", sortkey)) end if hasNum then table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Istilah homonim", sortkey)) end end return table.concat(cats) end -- Add asterisk if language is a protolang local function addAsterisk(lang, content) if langModule.protoLangs[lang] then return "&#42;" .. content else return content end end -- Main function function p.box(frame) local args = frame:getParent().args local lang = args[1] or "" local homid = args["homid"] local entry = args["entry"] local entrysc = args["entrysc"] local tr = args["tr"] local num = args["num"] local altscGlobal = args["altsc"] -- Detect scripts if not provided if not entrysc and entry then entrysc = scripts.detect(entry) end -- Process entry local linkedEntry = scripts.wrap(reformatAllLinks(entry, lang) or linkWords(entry, lang), entrysc) -- Collect alternative forms (alt= or altN=) local alts, trs = {}, {} -- alt= is treated as alt1= if args["alt"] and not args["alt1"] then args["alt1"] = args["alt"] if args["altsc"] and not args["alt1sc"] then args["alt1sc"] = args["altsc"] end end local i = 1 while args["alt" .. i] do local alt = args["alt" .. i] local altsc = args["alt" .. i .. "sc"] or altscGlobal or scripts.detect(alt) local rawAlt if mw.ustring.find(alt, "%[%[") then rawAlt = reformatAllLinks(alt, lang) else local anchor = getLangAnchor(lang) rawAlt = string.format("[[%s#%s|%s]]", alt, anchor, alt) end if rawAlt then table.insert(alts, scripts.wrap(rawAlt, altsc)) end i = i + 1 end -- Collect tr separately if tr then local rawTr if mw.ustring.find(tr, "%[%[") then rawTr = reformatAllLinks(tr, lang) else rawTr = tr end if rawTr then table.insert(trs, scripts.wrap(rawTr, scripts.detect(tr))) end end -- Fallback: use subpagename if no entry local title = mw.title.getCurrentTitle() local subpagename = title.subpageText local namespace = title.nsText local isMultiword = mw.ustring.find(subpagename, "%s") local content if linkedEntry then content = linkedEntry elseif subpagename then local fallback = linkWords(subpagename, lang) local fallbacksc = scripts.detect(subpagename) content = scripts.wrap(fallback, fallbacksc) end -- Apply protolang asterisk content = addAsterisk(lang, content) -- Interwiki + language name local interwiki = langModule.getInterwikiLink(lang, subpagename) local langName = langModule.getLangName({ args = { [1] = lang, nocap = "1" } }) local anchorSpan = makeAnchor(lang, homid) -- Build HTML local html = string.format([[ <div class="headword-wrapper" title="Penjabaran%s untuk &quot;%s&quot; dalam %s" style="margin-top:0.4rem; border-top:1px dashed var(--border-color-base); color:var(--color-base); overflow:visible; overflow-y:clip; display:block;">%s <div class="headword-inner" style="padding-top: 1.25rem; color: var(--color-subtle);"> <h3 data-lang="%s" data-title="%s" style="padding:0; margin:0; position:relative;"> <span class="headword-text">%s<span style="font-weight: normal; line-height:1.4em; font-size: 1.4em; color: var(--faded-font, #333);">%s</span>%s&#32;<sub style="font-size:0.7em; font-weight: normal; color: #888888;">&#91;%s&#93;</sub></span> </h3> </div> </div>%s ]], num and (' ' .. num) or "", subpagename or "", langName or "", tostring(anchorSpan), lang, subpagename or "", formatNum(num), content or "", formatForms(#alts > 0 and alts or trs), interwiki, formatCategory(isMultiword, namespace, lang, #trs > 0, #alts > 0, num ~= nil) ) return html end return p lh2ko9a6czr8t3592ya40w99ejf41u3 828 3789218 7247320 2026-07-11T03:12:18Z Swarabakti 2526161 Created page with "local M = {} local function in_ranges(cp, ranges) for i = 1, #ranges do local r = ranges[i] if cp >= r[1] and cp <= r[2] then return true end end return false end -- Ignore combining diacritical marks local IGNORE_COMBINING = { {0x0300, 0x036F}, {0x1AB0, 0x1AFF}, {0x1DC0, 0x1DFF}, {0x20D0, 0x20FF}, {0xFE20, 0xFE2F} } local function is_ignorable(cp) return in_ranges(cp, IGNORE_COMBINING) end -- Script data M.scripts = { Arab = { name = "Arabic", class..." 7247320 Scribunto text/plain local M = {} local function in_ranges(cp, ranges) for i = 1, #ranges do local r = ranges[i] if cp >= r[1] and cp <= r[2] then return true end end return false end -- Ignore combining diacritical marks local IGNORE_COMBINING = { {0x0300, 0x036F}, {0x1AB0, 0x1AFF}, {0x1DC0, 0x1DFF}, {0x20D0, 0x20FF}, {0xFE20, 0xFE2F} } local function is_ignorable(cp) return in_ranges(cp, IGNORE_COMBINING) end -- Script data M.scripts = { Arab = { name = "Arabic", class = "Arab", ranges = { {0x0600,0x06FF},{0x0750,0x077F},{0x08A0,0x08FF},{0xFB50,0xFDFF},{0xFE70,0xFEFF},{0x1EE00,0x1EEFF} } }, Armn = { name = "Armenian", class = "Armn", ranges = { {0x0530,0x058F},{0xFB13,0xFB17} } }, Bali = { name = "Balinese", class = "Bali", ranges = { {0x1B00,0x1B7F} } }, Batk = { name = "Batak", class = "Batk", ranges = { {0x1BC0,0x1BFF} } }, Beng = { name = "Bengali", class = "Beng", ranges = { {0x0980,0x09FF} } }, Bopo = { name = "Bopomofo", class = "Bopo", ranges = { {0x3100,0x312F},{0x31A0,0x31BF} } }, Brai = { name = "Braille", class = "Brai", ranges = { {0x2800,0x28FF} } }, Bugi = { name = "Buginese", class = "Bugi", ranges = { {0x1A00,0x1A1F} } }, Buhd = { name = "Buhid", class = "Buhd", ranges = { {0x1740,0x175F} } }, Cham = { name = "Cham", class = "Cham", ranges = { {0xAA00,0xAA5F} } }, Copt = { name = "Coptic", class = "Copt", ranges = { {0x2C80,0x2CFF},{0x03E2,0x03EF} } }, Cyrl = { name = "Cyrillic", class = "Cyrl", ranges = { {0x0400,0x04FF},{0x0500,0x052F},{0x2DE0,0x2DFF},{0xA640,0xA69F},{0x1C80,0x1C8F} } }, Deva = { name = "Devanagari", class = "Deva", ranges = { {0x0900,0x097F},{0xA8E0,0xA8FF} } }, Dsrt = { name = "Deseret", class = "Dsrt", ranges = { {0x10400,0x1044F} } }, Egyp = { name = "Egyptian Hieroglyphs", class = "Egyp", ranges = { {0x13000,0x1342F} } }, Ethi = { name = "Ethiopic", class = "Ethi", ranges = { {0x1200,0x137F},{0x1380,0x139F},{0x2D80,0x2DDF},{0xAB00,0xAB2F} } }, Geor = { name = "Georgian", class = "Geor", ranges = { {0x10A0,0x10FF},{0x2D00,0x2D2F},{0x1C90,0x1CBF} } }, Glag = { name = "Glagolitic", class = "Glag", ranges = { {0x2C00,0x2C5F},{0x1E000,0x1E02F} } }, Goth = { name = "Gothic", class = "Goth", ranges = { {0x10330,0x1034F} } }, Grek = { name = "Greek", class = "Grek", ranges = { {0x0370,0x03FF},{0x1F00,0x1FFF} } }, Gujr = { name = "Gujarati", class = "Gujr", ranges = { {0x0A80,0x0AFF} } }, Guru = { name = "Gurmukhi", class = "Guru", ranges = { {0x0A00,0x0A7F} } }, Hang = { name = "Hangul", class = "Hang", ranges = { {0x1100,0x11FF},{0x3130,0x318F},{0xAC00,0xD7AF},{0xA960,0xA97F},{0xD7B0,0xD7FF} } }, Hani = { name = "Han", class = "Hani", ranges = { {0x4E00,0x9FFF},{0x3400,0x4DBF} } }, Hano = { name = "Hanunoo", class = "Hano", ranges = { {0x1720,0x173F} } }, Hebr = { name = "Hebrew", class = "Hebr", ranges = { {0x0590,0x05FF},{0xFB1D,0xFB4F} } }, Hira = { name = "Hiragana", class = "Hira", ranges = { {0x3040,0x309F} } }, Ital = { name = "Old Italic", class = "Ital", ranges = { {0x10300,0x1032F} } }, Java = { name = "Javanese", class = "Java", ranges = { {0xA980,0xA9DF} } }, Kana = { name = "Katakana", class = "Kana", ranges = { {0x30A0,0x30FF},{0x31F0,0x31FF},{0xFF66,0xFF9D} } }, Khmr = { name = "Khmer", class = "Khmr", ranges = { {0x1780,0x17FF},{0x19E0,0x19FF} } }, Knda = { name = "Kannada", class = "Knda", ranges = { {0x0C80,0x0CFF} } }, Lana = { name = "Tai Tham (Lanna)", class = "Lana", ranges = { {0x1A20,0x1AAF} } }, Laoo = { name = "Lao", class = "Laoo", ranges = { {0x0E80,0x0EFF} } }, Latn = { name = "Latin", class = "Latn", ranges = { {0x0041,0x005A},{0x0061,0x007A},{0x00C0,0x00FF},{0x0100,0x017F},{0x0180,0x024F},{0x0250,0x02AF},{0x02B0,0x02FF},{0x1D00,0x1D7F},{0x1D80,0x1DBF},{0x1E00,0x1EFF},{0x2C60,0x2C7F},{0xA720,0xA7FF},{0xAB30,0xAB6F} } }, Limb = { name = "Limbu", class = "Limb", ranges = { {0x1900,0x194F} }}, Linb = { name = "Linear B", class = "Linb", ranges = { {0x10000,0x1007F},{0x10080,0x100FF} }}, Maka = { name = "Makasar", class = "Maka", ranges = { {0x11EE0,0x11EFF} }}, Mlym = { name = "Malayalam", class = "Mlym", ranges = { {0x0D00,0x0D7F} }}, Mong = { name = "Mongolian", class = "Mong", ranges = { {0x1800,0x18AF},{0x11660,0x1167F},{0x18B0,0x18FF} }}, Mymr = { name = "Myanmar", class = "Mymr", ranges = { {0x1000,0x109F},{0xAA60,0xAA7F},{0xA9E0,0xA9FF} }}, Nkoo = { name = "N’Ko", class = "Nkoo", ranges = { {0x07C0,0x07FF} }}, Ogam = { name = "Ogham", class = "Ogam", ranges = { {0x1680,0x169F} }}, Orya = { name = "Oriya", class = "Orya", ranges = { {0x0B00,0x0B7F} }}, Phnx = { name = "Phoenician", class = "Phnx", ranges = { {0x10900,0x1091F} }}, Rjng = { name = "Rejang", class = "Rjng", ranges = { {0xA930,0xA95F} }}, Runr = { name = "Runic", class = "Runr", ranges = { {0x16A0,0x16FF} }}, Sinh = { name = "Sinhala", class = "Sinh", ranges = { {0x0D80,0x0DFF} }}, Sund = { name = "Sundanese", class = "Sund", ranges = { {0x1B80,0x1BBF},{0x1CC0,0x1CCF} }}, Syrc = { name = "Syriac", class = "Syrc", ranges = { {0x0700,0x074F},{0x0860,0x086F} }}, Tagb = { name = "Tagbanwa", class = "Tagb", ranges = { {0x1760,0x177F} }}, Tale = { name = "Tai Le", class = "Tale", ranges = { {0x1950,0x197F} }}, Talu = { name = "New Tai Lue", class = "Talu", ranges = { {0x1980,0x19DF} }}, Taml = { name = "Tamil", class = "Taml", ranges = { {0x0B80,0x0BFF} }}, Tavt = { name = "Tai Viet", class = "Tavt", ranges = { {0xAA80,0xAADF} }}, Telu = { name = "Telugu", class = "Telu", ranges = { {0x0C00,0x0C7F} }}, Thaa = { name = "Thaana", class = "Thaa", ranges = { {0x0780,0x07BF} }}, Thai = { name = "Thai", class = "Thai", ranges = { {0x0E00,0x0E7F} }}, Tfng = { name = "Tifinagh", class = "Tfng", ranges = { {0x2D30,0x2D7F} }}, Tglg = { name = "Tagalog", class = "Tglg", ranges = { {0x1700,0x171F},{0x1730,0x173F} }}, Tibt = { name = "Tibetan", class = "Tibt", ranges = { {0x0F00,0x0FFF} }}, Ugar = { name = "Ugaritic", class = "Ugar", ranges = { {0x10380,0x1039F} }}, Vaii = { name = "Vai", class = "Vaii", ranges = { {0xA500,0xA63F} }}, Xpeo = { name = "Old Persian", class = "Xpeo", ranges = { {0x103A0,0x103DF} }}, Xsux = { name = "Cuneiform", class = "Xsux", ranges = { {0x12000,0x123FF},{0x12400,0x1247F},{0x12480,0x1254F} }}, } -- Alphabetical detection order M.order = {} for code, _ in pairs(M.scripts) do table.insert(M.order, code) end table.sort(M.order) -- Detect script function M.detect(text) if not text or text == "" then return "Latn" end local cps = { mw.ustring.codepoint(text, 1, -1) } for i = 1, #cps do local cp = cps[i] if not is_ignorable(cp) then for j = 1, #M.order do local code = M.order[j] if in_ranges(cp, M.scripts[code].ranges) then return code end end end end return "Latn" end -- Get CSS class function M.getClass(code) if code and M.scripts[code] then return M.scripts[code].class end return nil end -- Wrap text with a <span> only if script is non-Latin function M.wrap(text, sc) if not text or not sc then return text end if sc == "Latn" then return text -- don't wrap Latin end local scClass = M.getClass(sc) if scClass then return string.format('<span class="%s">%s</span>', scClass, text) else return text -- no wrapping if unknown end end -- Wrapper for template use: detect script and wrap text if non-Latin function M.detectWrap(frame) local text = frame.args["text"] if not text or text == "" then return "" end local script = M.detect(text) return M.wrap(text, script) end return M bky9u0oajggmj1e73l0231khjkvfbjs 828 3789219 7247321 2026-07-11T03:12:38Z Swarabakti 2526161 Created page with "local U = {} local Scripts = require("Module:aksara") -- Internal helper: build category link with optional sortkey local function makeCat(name, sortkey) if sortkey and sortkey ~= "" then return string.format("[[Kategori:%s|%s]]", name, sortkey) else return string.format("[[Kategori:%s]]", name) end end --------------------------------------------------------------------- -- Whitelist of scripts for which stripping diacritics is appropriate --------------------..." 7247321 Scribunto text/plain local U = {} local Scripts = require("Module:aksara") -- Internal helper: build category link with optional sortkey local function makeCat(name, sortkey) if sortkey and sortkey ~= "" then return string.format("[[Kategori:%s|%s]]", name, sortkey) else return string.format("[[Kategori:%s]]", name) end end --------------------------------------------------------------------- -- Whitelist of scripts for which stripping diacritics is appropriate --------------------------------------------------------------------- local stripScripts = { Latn = true, Arab = true, Hebr = true, Syrc = true, Thaa = true, } --------------------------------------------------------------------- -- Helper: try to coerce a table/frame into a reasonable string -- Returns nil or "" if nothing usable found. --------------------------------------------------------------------- local function extractStringFromTable(t) if type(t) ~= "table" then return nil end -- If it's a "frame-like" table with .args if t.args and type(t.args) == "table" then -- prefer positional 1 if type(t.args[1]) == "string" and t.args[1] ~= "" then return t.args[1] end -- prefer named "text" if type(t.args["text"]) == "string" and t.args["text"] ~= "" then return t.args["text"] end -- otherwise return the first non-empty string value in args for k, v in pairs(t.args) do if type(v) == "string" and v ~= "" then return v end end end -- If it's a plain array-like table, try index 1 if type(t[1]) == "string" and t[1] ~= "" then return t[1] end -- Nothing usable found return nil end --------------------------------------------------------------------- -- Proper diacritic stripping: coerce input, normalize → remove combining marks → recompose -- Handles precomposed characters by using NFD decomposition where available. --------------------------------------------------------------------- function U.sortkeyStrip(text) -- If text is a table (frame or args), try to extract a string first if type(text) == "table" then local extracted = extractStringFromTable(text) text = extracted or "" end if not text or text == "" then return text end -- detect script using Modul:scripts local sc = Scripts.detect(text) if not stripScripts[sc] then -- not in whitelist: return original text unchanged return text end -- Prefer normalization approach (handles precomposed letters like U+00E1) if mw.ustring and mw.ustring.toNFD then local decomp = mw.ustring.toNFD(text) local pattern = "[" .. mw.ustring.char(0x0300) .. "-" .. mw.ustring.char(0x036F) .. mw.ustring.char(0x1AB0) .. "-" .. mw.ustring.char(0x1AFF) .. mw.ustring.char(0x1DC0) .. "-" .. mw.ustring.char(0x1DFF) .. mw.ustring.char(0x20D0) .. "-" .. mw.ustring.char(0x20FF) .. mw.ustring.char(0xFE20) .. "-" .. mw.ustring.char(0xFE2F) .. "]" decomp = mw.ustring.gsub(decomp, pattern, "") return mw.ustring.toNFC(decomp) else local cps = { mw.ustring.codepoint(text, 1, -1) } local out = {} for i = 1, #cps do local cp = cps[i] if not ( (cp >= 0x0300 and cp <= 0x036F) or (cp >= 0x1AB0 and cp <= 0x1AFF) or (cp >= 0x1DC0 and cp <= 0x1DFF) or (cp >= 0x20D0 and cp <= 0x20FF) or (cp >= 0xFE20 and cp <= 0xFE2F) ) then table.insert(out, mw.ustring.char(cp)) end end return table.concat(out) end end --------------------------------------------------------------------- -- NEW: Get normalized subpagename for sortkey --------------------------------------------------------------------- function U.getSortkey() local title = mw.title.getCurrentTitle() local base = title.subpageText or title.text or "" if base == "" then return "" end local last = mw.ustring.match(base, "([^/]+)$") or base last = mw.ustring.match(last, "^%s*(.-)%s*$") or last if last == "" then last = base end local stripped = U.sortkeyStrip(last) if not stripped or stripped == "" then return last end return stripped end --------------------------------------------------------------------- -- Category link without language code --------------------------------------------------------------------- function U.cat(text, sortkey) if not text or text == "" then return U.errorcat({ "templat" }) end local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) return makeCat(text, cleanSort) end --------------------------------------------------------------------- -- Category link with language code --------------------------------------------------------------------- function U.langcat(lang, text, sortkey) if not lang or lang == "" or not text or text == "" then return U.errorcat({ "bahasa" }) end local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) return makeCat(lang .. ":" .. text, cleanSort) end --------------------------------------------------------------------- -- Convert category into a category page link (no categorization) --------------------------------------------------------------------- function U.catlink(cat) if not cat or cat == "" then return "" end return cat:gsub("^%[%[", "[[:") end --------------------------------------------------------------------- -- Generic error message + category --------------------------------------------------------------------- function U.errorcat(frame) local args = frame.args or frame local typeKey = args[1] or "" local suffix = args[2] or "" local messages = { bahasa = "Galat: Parameter kode bahasa tidak sah.", templat = "Galat: Parameter templat tidak sah.", entri = "Galat: Parameter entri tidak sah.", rima = "Galat: Parameter rima tidak sah.", default = "Galat: Parameter tidak sah.", } local prefixes = { bahasa = "Halaman dengan bahasa", templat = "Halaman dengan templat", entri = "Halaman dengan entri", rima = "Halaman dengan rima", default = "Halaman", } local msg = messages[typeKey] or messages.default local base = prefixes[typeKey] or prefixes.default if suffix ~= "" then msg = msg .. " (" .. suffix .. ")" base = base .. " " .. suffix end local ns = mw.title.getCurrentTitle().namespace if ns == 0 or ns == 102 then return string.format( "<strong class='error'>%s</strong>[[Kategori:%s galat]]", U.safeEscape(msg), base ) else return "" end end --------------------------------------------------------------------- -- Generate rhyme categories --------------------------------------------------------------------- function U.rhymecat(lang, rhymes, syllables, sortkey) local cats = {} local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) for i, rhyme in ipairs(rhymes or {}) do if rhyme and rhyme ~= "" then local catName = "Rima/" .. rhyme if syllables and syllables[i] and syllables[i] ~= "" then catName = catName .. "/" .. syllables[i] .. " suku kata" end table.insert(cats, U.langcat(lang, catName, cleanSort)) end end return table.concat(cats, "\n") end --------------------------------------------------------------------- -- Etymology category generator --------------------------------------------------------------------- function U.etymcat(lang1, type, lang2text, sortkey) if not lang1 or lang1 == "" then return U.errorcat({ "bahasa" }) end if not type or type == "" then return U.errorcat({ "templat", "etimologi" }) end local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) if lang2text and lang2text ~= "" then return U.langcat(lang1, type .. " deri " .. lang2text, cleanSort) else return U.langcat(lang1, type, cleanSort) end end --------------------------------------------------------------------- -- Wrappers for template usage --------------------------------------------------------------------- function U.getCat(frame) local args = frame.args return U.cat(args[1], args[2]) end function U.getLangcat(frame) local args = frame.args return U.langcat(args[1], args[2], args[3]) end function U.getEtymcat(frame) local args = frame.args return U.etymcat(args[1], args[2], args[3], args[4]) end function U.getErrorcat(frame) return U.errorcat(frame) end --------------------------------------------------------------------- -- Safe text escaping --------------------------------------------------------------------- function U.safeEscape(text) if mw.text and mw.text.escape then return mw.text.escape(text) end return text or "" end return U gxxw4baezhyx5j1jll8brzzj10yh638 7247324 7247321 2026-07-11T03:17:29Z Swarabakti 2526161 7247324 Scribunto text/plain local U = {} local Scripts = require("Module:Wt/kge/aksara") -- Internal helper: build category link with optional sortkey local function makeCat(name, sortkey) if sortkey and sortkey ~= "" then return string.format("[[Kategori:%s|%s]]", name, sortkey) else return string.format("[[Kategori:%s]]", name) end end --------------------------------------------------------------------- -- Whitelist of scripts for which stripping diacritics is appropriate --------------------------------------------------------------------- local stripScripts = { Latn = true, Arab = true, Hebr = true, Syrc = true, Thaa = true, } --------------------------------------------------------------------- -- Helper: try to coerce a table/frame into a reasonable string -- Returns nil or "" if nothing usable found. --------------------------------------------------------------------- local function extractStringFromTable(t) if type(t) ~= "table" then return nil end -- If it's a "frame-like" table with .args if t.args and type(t.args) == "table" then -- prefer positional 1 if type(t.args[1]) == "string" and t.args[1] ~= "" then return t.args[1] end -- prefer named "text" if type(t.args["text"]) == "string" and t.args["text"] ~= "" then return t.args["text"] end -- otherwise return the first non-empty string value in args for k, v in pairs(t.args) do if type(v) == "string" and v ~= "" then return v end end end -- If it's a plain array-like table, try index 1 if type(t[1]) == "string" and t[1] ~= "" then return t[1] end -- Nothing usable found return nil end --------------------------------------------------------------------- -- Proper diacritic stripping: coerce input, normalize → remove combining marks → recompose -- Handles precomposed characters by using NFD decomposition where available. --------------------------------------------------------------------- function U.sortkeyStrip(text) -- If text is a table (frame or args), try to extract a string first if type(text) == "table" then local extracted = extractStringFromTable(text) text = extracted or "" end if not text or text == "" then return text end -- detect script using Modul:scripts local sc = Scripts.detect(text) if not stripScripts[sc] then -- not in whitelist: return original text unchanged return text end -- Prefer normalization approach (handles precomposed letters like U+00E1) if mw.ustring and mw.ustring.toNFD then local decomp = mw.ustring.toNFD(text) local pattern = "[" .. mw.ustring.char(0x0300) .. "-" .. mw.ustring.char(0x036F) .. mw.ustring.char(0x1AB0) .. "-" .. mw.ustring.char(0x1AFF) .. mw.ustring.char(0x1DC0) .. "-" .. mw.ustring.char(0x1DFF) .. mw.ustring.char(0x20D0) .. "-" .. mw.ustring.char(0x20FF) .. mw.ustring.char(0xFE20) .. "-" .. mw.ustring.char(0xFE2F) .. "]" decomp = mw.ustring.gsub(decomp, pattern, "") return mw.ustring.toNFC(decomp) else local cps = { mw.ustring.codepoint(text, 1, -1) } local out = {} for i = 1, #cps do local cp = cps[i] if not ( (cp >= 0x0300 and cp <= 0x036F) or (cp >= 0x1AB0 and cp <= 0x1AFF) or (cp >= 0x1DC0 and cp <= 0x1DFF) or (cp >= 0x20D0 and cp <= 0x20FF) or (cp >= 0xFE20 and cp <= 0xFE2F) ) then table.insert(out, mw.ustring.char(cp)) end end return table.concat(out) end end --------------------------------------------------------------------- -- NEW: Get normalized subpagename for sortkey --------------------------------------------------------------------- function U.getSortkey() local title = mw.title.getCurrentTitle() local base = title.subpageText or title.text or "" if base == "" then return "" end local last = mw.ustring.match(base, "([^/]+)$") or base last = mw.ustring.match(last, "^%s*(.-)%s*$") or last if last == "" then last = base end local stripped = U.sortkeyStrip(last) if not stripped or stripped == "" then return last end return stripped end --------------------------------------------------------------------- -- Category link without language code --------------------------------------------------------------------- function U.cat(text, sortkey) if not text or text == "" then return U.errorcat({ "templat" }) end local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) return makeCat(text, cleanSort) end --------------------------------------------------------------------- -- Category link with language code --------------------------------------------------------------------- function U.langcat(lang, text, sortkey) if not lang or lang == "" or not text or text == "" then return U.errorcat({ "bahasa" }) end local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) return makeCat(lang .. ":" .. text, cleanSort) end --------------------------------------------------------------------- -- Convert category into a category page link (no categorization) --------------------------------------------------------------------- function U.catlink(cat) if not cat or cat == "" then return "" end return cat:gsub("^%[%[", "[[:") end --------------------------------------------------------------------- -- Generic error message + category --------------------------------------------------------------------- function U.errorcat(frame) local args = frame.args or frame local typeKey = args[1] or "" local suffix = args[2] or "" local messages = { bahasa = "Galat: Parameter kode bahasa tidak sah.", templat = "Galat: Parameter templat tidak sah.", entri = "Galat: Parameter entri tidak sah.", rima = "Galat: Parameter rima tidak sah.", default = "Galat: Parameter tidak sah.", } local prefixes = { bahasa = "Halaman dengan bahasa", templat = "Halaman dengan templat", entri = "Halaman dengan entri", rima = "Halaman dengan rima", default = "Halaman", } local msg = messages[typeKey] or messages.default local base = prefixes[typeKey] or prefixes.default if suffix ~= "" then msg = msg .. " (" .. suffix .. ")" base = base .. " " .. suffix end local ns = mw.title.getCurrentTitle().namespace if ns == 0 or ns == 102 then return string.format( "<strong class='error'>%s</strong>[[Kategori:%s galat]]", U.safeEscape(msg), base ) else return "" end end --------------------------------------------------------------------- -- Generate rhyme categories --------------------------------------------------------------------- function U.rhymecat(lang, rhymes, syllables, sortkey) local cats = {} local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) for i, rhyme in ipairs(rhymes or {}) do if rhyme and rhyme ~= "" then local catName = "Rima/" .. rhyme if syllables and syllables[i] and syllables[i] ~= "" then catName = catName .. "/" .. syllables[i] .. " suku kata" end table.insert(cats, U.langcat(lang, catName, cleanSort)) end end return table.concat(cats, "\n") end --------------------------------------------------------------------- -- Etymology category generator --------------------------------------------------------------------- function U.etymcat(lang1, type, lang2text, sortkey) if not lang1 or lang1 == "" then return U.errorcat({ "bahasa" }) end if not type or type == "" then return U.errorcat({ "templat", "etimologi" }) end local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) if lang2text and lang2text ~= "" then return U.langcat(lang1, type .. " deri " .. lang2text, cleanSort) else return U.langcat(lang1, type, cleanSort) end end --------------------------------------------------------------------- -- Wrappers for template usage --------------------------------------------------------------------- function U.getCat(frame) local args = frame.args return U.cat(args[1], args[2]) end function U.getLangcat(frame) local args = frame.args return U.langcat(args[1], args[2], args[3]) end function U.getEtymcat(frame) local args = frame.args return U.etymcat(args[1], args[2], args[3], args[4]) end function U.getErrorcat(frame) return U.errorcat(frame) end --------------------------------------------------------------------- -- Safe text escaping --------------------------------------------------------------------- function U.safeEscape(text) if mw.text and mw.text.escape then return mw.text.escape(text) end return text or "" end return U m6zmy9q8qrxaa5gs2zyq7os7hizvcp5 7247340 7247324 2026-07-11T03:26:58Z Swarabakti 2526161 7247340 Scribunto text/plain local U = {} local Scripts = require("Module:Wt/kge/aksara") -- Internal helper: build category link with optional sortkey local function makeCat(name, sortkey) if sortkey and sortkey ~= "" then return string.format("[[Category:Wt/kge/%s|%s]]", name, sortkey) else return string.format("[[Category:Wt/kge/%s]]", name) end end --------------------------------------------------------------------- -- Whitelist of scripts for which stripping diacritics is appropriate --------------------------------------------------------------------- local stripScripts = { Latn = true, Arab = true, Hebr = true, Syrc = true, Thaa = true, } --------------------------------------------------------------------- -- Helper: try to coerce a table/frame into a reasonable string -- Returns nil or "" if nothing usable found. --------------------------------------------------------------------- local function extractStringFromTable(t) if type(t) ~= "table" then return nil end -- If it's a "frame-like" table with .args if t.args and type(t.args) == "table" then -- prefer positional 1 if type(t.args[1]) == "string" and t.args[1] ~= "" then return t.args[1] end -- prefer named "text" if type(t.args["text"]) == "string" and t.args["text"] ~= "" then return t.args["text"] end -- otherwise return the first non-empty string value in args for k, v in pairs(t.args) do if type(v) == "string" and v ~= "" then return v end end end -- If it's a plain array-like table, try index 1 if type(t[1]) == "string" and t[1] ~= "" then return t[1] end -- Nothing usable found return nil end --------------------------------------------------------------------- -- Proper diacritic stripping: coerce input, normalize → remove combining marks → recompose -- Handles precomposed characters by using NFD decomposition where available. --------------------------------------------------------------------- function U.sortkeyStrip(text) -- If text is a table (frame or args), try to extract a string first if type(text) == "table" then local extracted = extractStringFromTable(text) text = extracted or "" end if not text or text == "" then return text end -- detect script using Modul:scripts local sc = Scripts.detect(text) if not stripScripts[sc] then -- not in whitelist: return original text unchanged return text end -- Prefer normalization approach (handles precomposed letters like U+00E1) if mw.ustring and mw.ustring.toNFD then local decomp = mw.ustring.toNFD(text) local pattern = "[" .. mw.ustring.char(0x0300) .. "-" .. mw.ustring.char(0x036F) .. mw.ustring.char(0x1AB0) .. "-" .. mw.ustring.char(0x1AFF) .. mw.ustring.char(0x1DC0) .. "-" .. mw.ustring.char(0x1DFF) .. mw.ustring.char(0x20D0) .. "-" .. mw.ustring.char(0x20FF) .. mw.ustring.char(0xFE20) .. "-" .. mw.ustring.char(0xFE2F) .. "]" decomp = mw.ustring.gsub(decomp, pattern, "") return mw.ustring.toNFC(decomp) else local cps = { mw.ustring.codepoint(text, 1, -1) } local out = {} for i = 1, #cps do local cp = cps[i] if not ( (cp >= 0x0300 and cp <= 0x036F) or (cp >= 0x1AB0 and cp <= 0x1AFF) or (cp >= 0x1DC0 and cp <= 0x1DFF) or (cp >= 0x20D0 and cp <= 0x20FF) or (cp >= 0xFE20 and cp <= 0xFE2F) ) then table.insert(out, mw.ustring.char(cp)) end end return table.concat(out) end end --------------------------------------------------------------------- -- NEW: Get normalized subpagename for sortkey --------------------------------------------------------------------- function U.getSortkey() local title = mw.title.getCurrentTitle() local base = title.subpageText or title.text or "" if base == "" then return "" end local last = mw.ustring.match(base, "([^/]+)$") or base last = mw.ustring.match(last, "^%s*(.-)%s*$") or last if last == "" then last = base end local stripped = U.sortkeyStrip(last) if not stripped or stripped == "" then return last end return stripped end --------------------------------------------------------------------- -- Category link without language code --------------------------------------------------------------------- function U.cat(text, sortkey) if not text or text == "" then return U.errorcat({ "templat" }) end local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) return makeCat(text, cleanSort) end --------------------------------------------------------------------- -- Category link with language code --------------------------------------------------------------------- function U.langcat(lang, text, sortkey) if not lang or lang == "" or not text or text == "" then return U.errorcat({ "bahasa" }) end local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) return makeCat(lang .. ":" .. text, cleanSort) end --------------------------------------------------------------------- -- Convert category into a category page link (no categorization) --------------------------------------------------------------------- function U.catlink(cat) if not cat or cat == "" then return "" end return cat:gsub("^%[%[", "[[:") end --------------------------------------------------------------------- -- Generic error message + category --------------------------------------------------------------------- function U.errorcat(frame) local args = frame.args or frame local typeKey = args[1] or "" local suffix = args[2] or "" local messages = { bahasa = "Galat: Parameter kode bahasa tidak sah.", templat = "Galat: Parameter templat tidak sah.", entri = "Galat: Parameter entri tidak sah.", rima = "Galat: Parameter rima tidak sah.", default = "Galat: Parameter tidak sah.", } local prefixes = { bahasa = "Halaman dengan bahasa", templat = "Halaman dengan templat", entri = "Halaman dengan entri", rima = "Halaman dengan rima", default = "Halaman", } local msg = messages[typeKey] or messages.default local base = prefixes[typeKey] or prefixes.default if suffix ~= "" then msg = msg .. " (" .. suffix .. ")" base = base .. " " .. suffix end local ns = mw.title.getCurrentTitle().namespace if ns == 0 or ns == 102 then return string.format( "<strong class='error'>%s</strong>[[Category:Wt/kge/%s galat]]", U.safeEscape(msg), base ) else return "" end end --------------------------------------------------------------------- -- Generate rhyme categories --------------------------------------------------------------------- function U.rhymecat(lang, rhymes, syllables, sortkey) local cats = {} local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) for i, rhyme in ipairs(rhymes or {}) do if rhyme and rhyme ~= "" then local catName = "Rima/" .. rhyme if syllables and syllables[i] and syllables[i] ~= "" then catName = catName .. "/" .. syllables[i] .. " suku kata" end table.insert(cats, U.langcat(lang, catName, cleanSort)) end end return table.concat(cats, "\n") end --------------------------------------------------------------------- -- Etymology category generator --------------------------------------------------------------------- function U.etymcat(lang1, type, lang2text, sortkey) if not lang1 or lang1 == "" then return U.errorcat({ "bahasa" }) end if not type or type == "" then return U.errorcat({ "templat", "etimologi" }) end local cleanSort = U.sortkeyStrip(sortkey) if lang2text and lang2text ~= "" then return U.langcat(lang1, type .. " deri " .. lang2text, cleanSort) else return U.langcat(lang1, type, cleanSort) end end --------------------------------------------------------------------- -- Wrappers for template usage --------------------------------------------------------------------- function U.getCat(frame) local args = frame.args return U.cat(args[1], args[2]) end function U.getLangcat(frame) local args = frame.args return U.langcat(args[1], args[2], args[3]) end function U.getEtymcat(frame) local args = frame.args return U.etymcat(args[1], args[2], args[3], args[4]) end function U.getErrorcat(frame) return U.errorcat(frame) end --------------------------------------------------------------------- -- Safe text escaping --------------------------------------------------------------------- function U.safeEscape(text) if mw.text and mw.text.escape then return mw.text.escape(text) end return text or "" end return U ivgdcw0oqfr1duv88cdc3wd0aefrboo 10 3789220 7247322 2026-07-11T03:16:46Z Swarabakti 2526161 Created page with "<includeonly>{{#invoke:Wt/kge/kepala|box}} : {{cek-suara|{{{1}}}}}</includeonly><noinclude> {{Wt/kge/kepala|id|entry=abang|num=2|homid=warna}} {{Wt/kge/kepala|jv|entry=abang|alt=ꦲꦧꦁ}} {{Wt/kge/kepala|bew|entry=ابڠ|tr=[[abang]]}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=New York}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=[[uni|Uni]] [[emirat|Emirat]] [[Arab]]}} {{dokumentasi}} </noinclude>" 7247322 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Wt/kge/kepala|box}} : {{cek-suara|{{{1}}}}}</includeonly><noinclude> {{Wt/kge/kepala|id|entry=abang|num=2|homid=warna}} {{Wt/kge/kepala|jv|entry=abang|alt=ꦲꦧꦁ}} {{Wt/kge/kepala|bew|entry=ابڠ|tr=[[abang]]}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=New York}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=[[uni|Uni]] [[emirat|Emirat]] [[Arab]]}} {{dokumentasi}} </noinclude> dapiaapu25athftxrwei2xvchewixzh 7247323 7247322 2026-07-11T03:17:02Z Swarabakti 2526161 7247323 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Wt/kge/kepala|box}}</includeonly><noinclude> {{Wt/kge/kepala|id|entry=abang|num=2|homid=warna}} {{Wt/kge/kepala|jv|entry=abang|alt=ꦲꦧꦁ}} {{Wt/kge/kepala|bew|entry=ابڠ|tr=[[abang]]}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=New York}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=[[uni|Uni]] [[emirat|Emirat]] [[Arab]]}} </noinclude> iorjkp99hr2m7iqy4j3vby7l2lv9wup 7247325 7247323 2026-07-11T03:17:56Z Swarabakti 2526161 Swarabakti moved page [[Template:Wt/kge/kepala]] to [[Template:Wt/kge/ulu]] 7247323 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Wt/kge/kepala|box}}</includeonly><noinclude> {{Wt/kge/kepala|id|entry=abang|num=2|homid=warna}} {{Wt/kge/kepala|jv|entry=abang|alt=ꦲꦧꦁ}} {{Wt/kge/kepala|bew|entry=ابڠ|tr=[[abang]]}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=New York}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=[[uni|Uni]] [[emirat|Emirat]] [[Arab]]}} </noinclude> iorjkp99hr2m7iqy4j3vby7l2lv9wup 7247327 7247325 2026-07-11T03:18:28Z Swarabakti 2526161 Swarabakti moved page [[Template:Wt/kge/ulu]] to [[Template:Wt/kge/hulu]] 7247323 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Wt/kge/kepala|box}}</includeonly><noinclude> {{Wt/kge/kepala|id|entry=abang|num=2|homid=warna}} {{Wt/kge/kepala|jv|entry=abang|alt=ꦲꦧꦁ}} {{Wt/kge/kepala|bew|entry=ابڠ|tr=[[abang]]}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=New York}} {{Wt/kge/kepala|id|entry=[[uni|Uni]] [[emirat|Emirat]] [[Arab]]}} </noinclude> iorjkp99hr2m7iqy4j3vby7l2lv9wup 10 3789221 7247326 2026-07-11T03:17:57Z Swarabakti 2526161 Swarabakti moved page [[Template:Wt/kge/kepala]] to [[Template:Wt/kge/ulu]] 7247326 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Wt/kge/ulu]] 61oevbsr6p9n1sekbujncjrt29vptei 7247330 7247326 2026-07-11T03:19:25Z Swarabakti 2526161 Changed redirect target from [[Template:Wt/kge/ulu]] to [[Template:Wt/kge/hulu]] 7247330 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Wt/kge/hulu]] g0sqxa5kar0f9hm92lbm8vtzo2nzwoc 10 3789222 7247328 2026-07-11T03:18:28Z Swarabakti 2526161 Swarabakti moved page [[Template:Wt/kge/ulu]] to [[Template:Wt/kge/hulu]] 7247328 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Wt/kge/hulu]] g0sqxa5kar0f9hm92lbm8vtzo2nzwoc 7247329 7247328 2026-07-11T03:19:06Z Swarabakti 2526161 Removed redirect to [[Template:Wt/kge/hulu]] 7247329 wikitext text/x-wiki {{delete|unused redirect}} #REDIRECT [[Template:Wt/kge/hulu]] f3290u2kj86o140toif8xobbmzykxgx 10 3789223 7247331 2026-07-11T03:21:11Z Swarabakti 2526161 Created page with "<templatestyles src="Template:-subjudul-/style.css"/><!-- --><div class="section-header {{#switch:{{{top|}}}|1={{#switch:{{{1|}}}|ragam|alih=section-header-top|#default=}}|#default={{#switch:{{{1|}}} |alih|ragam|etimologi=section-header-predef |definisi|keturunan|terjemahan|lihat=section-header-def |deklinasi|konjugasi|catatan|sinonim|antonim|kutipan|turunan|terkait=section-header-defchild |rujukan|bacaan=section-header-top section-header-footer|#default=}}}}"> ;..." 7247331 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:-subjudul-/style.css"/><!-- --><div class="section-header {{#switch:{{{top|}}}|1={{#switch:{{{1|}}}|ragam|alih=section-header-top|#default=}}|#default={{#switch:{{{1|}}} |alih|ragam|etimologi=section-header-predef |definisi|keturunan|terjemahan|lihat=section-header-def |deklinasi|konjugasi|catatan|sinonim|antonim|kutipan|turunan|terkait=section-header-defchild |rujukan|bacaan=section-header-top section-header-footer|#default=}}}}"> ; {{#switch:{{{1|}}} |alih=<span class="section-header-img">[[File:OOjs UI icon bigger-dev-progressive.svg|12px|link=]]</span>Alih aksara |ragam=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon puzzle color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Ragam bentuk |etimologi=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleSearch color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Etimologi |definisi=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon tag color-progressive.svg|12px|link=]]</span>{{#switch:{{{pos}}} |n=Nomina |pn=Nama diri |v=Verba |ptcp=Partisip |adj=Adjektiva |num=Numeralia |adv=Adverbia |pron=Pronomina |conj=Konjungsi |intj=Interjeksi |ptcl=Partikel |det=Penentu |art=Artikel |clf=Penggolong |prep=Preposisi |postp=Postposisi |circp=Sirkumposisi |ambip=Ambiposisi |pref=Awalan |suf=Akhiran |inf=Sisipan |circf=Apitan |intf=Sambungan |rt=Akar |ph=Frasa |pb=Peribahasa |ctr=Kontraksi |rom=Romanisasi |ltr=Huruf |sym=Simbol |#default=Definisi}}{{#if:{{{2|}}}|&#32;{{{2|}}}}} |deklinasi=<span class="section-header-img">[[File:Eo circle darker blue asterisk.svg|12px|link=]]</span>Deklinasi |konjugasi=<span class="section-header-img">[[File:Eo circle darker blue asterisk.svg|12px|link=]]</span>Konjugasi |catatan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon edit color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Catatan {{#switch:{{{rc}}}|rc=rekonstruksi|#default=pemakaian}} |sinonim=<span class="section-header-img">[[File:Roughly equivalent.svg|12px|link=]]</span>Sinonim{{#switch: {{NAMESPACE}} |Lampiran|=[[Kategori:Halaman dengan daftar sinonim mentah]]}} |antonim=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon close color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Antonim{{#switch: {{NAMESPACE}} |Lampiran|=[[Kategori:Halaman dengan daftar antonim mentah]]}} |kutipan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon quotes color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Kutipan{{#switch: {{NAMESPACE}} |Lampiran|=[[Kategori:Halaman dengan daftar kutipan mentah]]}} |turunan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleRedirect color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Entri turunan |terkait=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon link color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Entri terkait |keturunan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleDisambiguation color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Keturunan |terjemahan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon language color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Terjemahan |lihat=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon eye color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Lihat pula |rujukan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon reference color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Rujukan |bacaan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon journal color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Bacaan lanjutan |#default=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleNotFound color-progressive.svg|12px|link=]]</span>{{{1|Subjudul}}}}}{{#if:{{{num|}}}|&nbsp;({{{num|}}})}}</div><noinclude> ---- Untuk memunculkan subjudul di setiap entri. [[Kategori:Templat subjudul]]</noinclude> cz86ij3kadi0xpjkqd6usurjyg4ofgi 7247333 7247331 2026-07-11T03:22:03Z Swarabakti 2526161 7247333 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Wt/kge/-subjudul-/style.css"/><!-- --><div class="section-header {{#switch:{{{top|}}}|1={{#switch:{{{1|}}}|ragam|alih=section-header-top|#default=}}|#default={{#switch:{{{1|}}} |alih|ragam|etimologi=section-header-predef |definisi|keturunan|terjemahan|lihat=section-header-def |deklinasi|konjugasi|catatan|sinonim|antonim|kutipan|turunan|terkait=section-header-defchild |rujukan|bacaan=section-header-top section-header-footer|#default=}}}}"> ; {{#switch:{{{1|}}} |alih=<span class="section-header-img">[[File:OOjs UI icon bigger-dev-progressive.svg|12px|link=]]</span>Alih aksara |ragam=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon puzzle color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Ragam bentuk |etimologi=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleSearch color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Etimologi |definisi=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon tag color-progressive.svg|12px|link=]]</span>{{#switch:{{{pos}}} |n=Nomina |pn=Nama diri |v=Verba |ptcp=Partisip |adj=Adjektiva |num=Numeralia |adv=Adverbia |pron=Pronomina |conj=Konjungsi |intj=Interjeksi |ptcl=Partikel |det=Penentu |art=Artikel |clf=Penggolong |prep=Preposisi |postp=Postposisi |circp=Sirkumposisi |ambip=Ambiposisi |pref=Awalan |suf=Akhiran |inf=Sisipan |circf=Apitan |intf=Sambungan |rt=Akar |ph=Frasa |pb=Peribahasa |ctr=Kontraksi |rom=Romanisasi |ltr=Huruf |sym=Simbol |#default=Definisi}}{{#if:{{{2|}}}|&#32;{{{2|}}}}} |deklinasi=<span class="section-header-img">[[File:Eo circle darker blue asterisk.svg|12px|link=]]</span>Deklinasi |konjugasi=<span class="section-header-img">[[File:Eo circle darker blue asterisk.svg|12px|link=]]</span>Konjugasi |catatan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon edit color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Catatan {{#switch:{{{rc}}}|rc=rekonstruksi|#default=pemakaian}} |sinonim=<span class="section-header-img">[[File:Roughly equivalent.svg|12px|link=]]</span>Sinonim{{#switch: {{NAMESPACE}} |Lampiran|=[[Kategori:Halaman dengan daftar sinonim mentah]]}} |antonim=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon close color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Antonim{{#switch: {{NAMESPACE}} |Lampiran|=[[Kategori:Halaman dengan daftar antonim mentah]]}} |kutipan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon quotes color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Kutipan{{#switch: {{NAMESPACE}} |Lampiran|=[[Kategori:Halaman dengan daftar kutipan mentah]]}} |turunan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleRedirect color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Entri turunan |terkait=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon link color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Entri terkait |keturunan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleDisambiguation color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Keturunan |terjemahan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon language color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Terjemahan |lihat=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon eye color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Lihat pula |rujukan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon reference color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Rujukan |bacaan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon journal color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Bacaan lanjutan |#default=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleNotFound color-progressive.svg|12px|link=]]</span>{{{1|Subjudul}}}}}{{#if:{{{num|}}}|&nbsp;({{{num|}}})}}</div><noinclude> ---- Untuk memunculkan subjudul di setiap entri. [[Kategori:Templat subjudul]]</noinclude> mn7tcn4ui4zu4o68o6cif5ja41dr1qx 7247334 7247333 2026-07-11T03:22:32Z Swarabakti 2526161 7247334 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Wt/kge/-subjudul-/style.css"/><!-- --><div class="section-header {{#switch:{{{top|}}}|1={{#switch:{{{1|}}}|ragam|alih=section-header-top|#default=}}|#default={{#switch:{{{1|}}} |alih|ragam|etimologi=section-header-predef |definisi|keturunan|terjemahan|lihat=section-header-def |deklinasi|konjugasi|catatan|sinonim|antonim|kutipan|turunan|terkait=section-header-defchild |rujukan|bacaan=section-header-top section-header-footer|#default=}}}}"> ; {{#switch:{{{1|}}} |alih=<span class="section-header-img">[[File:OOjs UI icon bigger-dev-progressive.svg|12px|link=]]</span>Alih aksara |ragam=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon puzzle color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Ragam bentuk |etimologi=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleSearch color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Etimologi |definisi=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon tag color-progressive.svg|12px|link=]]</span>{{#switch:{{{pos}}} |n=Nomina |pn=Nama diri |v=Verba |ptcp=Partisip |adj=Adjektiva |num=Numeralia |adv=Adverbia |pron=Pronomina |conj=Konjungsi |intj=Interjeksi |ptcl=Partikel |det=Penentu |art=Artikel |clf=Penggolong |prep=Preposisi |postp=Postposisi |circp=Sirkumposisi |ambip=Ambiposisi |pref=Awalan |suf=Akhiran |inf=Sisipan |circf=Apitan |intf=Sambungan |rt=Akar |ph=Frasa |pb=Peribahasa |ctr=Kontraksi |rom=Romanisasi |ltr=Huruf |sym=Simbol |#default=Definisi}}{{#if:{{{2|}}}|&#32;{{{2|}}}}} |deklinasi=<span class="section-header-img">[[File:Eo circle darker blue asterisk.svg|12px|link=]]</span>Deklinasi |konjugasi=<span class="section-header-img">[[File:Eo circle darker blue asterisk.svg|12px|link=]]</span>Konjugasi |catatan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon edit color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Catatan {{#switch:{{{rc}}}|rc=rekonstruksi|#default=pemakaian}} |sinonim=<span class="section-header-img">[[File:Roughly equivalent.svg|12px|link=]]</span>Sinonim{{#switch: {{NAMESPACE}} |Lampiran|=[[Kategori:Halaman dengan daftar sinonim mentah]]}} |antonim=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon close color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Antonim{{#switch: {{NAMESPACE}} |Lampiran|=[[Kategori:Halaman dengan daftar antonim mentah]]}} |kutipan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon quotes color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Kutipan{{#switch: {{NAMESPACE}} |Lampiran|=[[Kategori:Halaman dengan daftar kutipan mentah]]}} |turunan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleRedirect color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Entri turunan |terkait=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon link color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Entri terkait |keturunan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleDisambiguation color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Keturunan |terjemahan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon language color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Terjemahan |lihat=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon eye color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Lihat pula |rujukan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon reference color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Rujukan |bacaan=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon journal color-progressive.svg|12px|link=]]</span>Bacaan lanjutan |#default=<span class="section-header-img">[[File:Codex icon articleNotFound color-progressive.svg|12px|link=]]</span>{{{1|Subjudul}}}}}{{#if:{{{num|}}}|&nbsp;({{{num|}}})}}</div><noinclude> ---- Untuk memunculkan subjudul di setiap entri.</noinclude> oni905104vbdux7s18rycrxxmvzry3j 10 3789224 7247332 2026-07-11T03:21:40Z Swarabakti 2526161 Created page with "/* Style subsections */ .section-header { display: flex; margin-top: 0.8em; color: var(--color-base); } .section-header-def { margin-top: 0.4em !important; padding-top:0.4em; border-top:1px dotted var(--border-color-base); } .section-header-top { margin-bottom:0.4em; padding-top:0.4em; padding-bottom:0.2em; background:var(--background-color-neutral-subtle); border-top:1px solid var(--border-color-base); border-bottom:1px dashed var(--border-colo..." 7247332 sanitized-css text/css /* Style subsections */ .section-header { display: flex; margin-top: 0.8em; color: var(--color-base); } .section-header-def { margin-top: 0.4em !important; padding-top:0.4em; border-top:1px dotted var(--border-color-base); } .section-header-top { margin-bottom:0.4em; padding-top:0.4em; padding-bottom:0.2em; background:var(--background-color-neutral-subtle); border-top:1px solid var(--border-color-base); border-bottom:1px dashed var(--border-color-base); } .section-header-img { position:relative; top:-2px; padding-right: 0.2em; } /* Only when following a rightside box */ .responsive-box + .section-header { margin-right: 1em; overflow: hidden; } /* On mobile */ @media (max-width: 720px) { .section-header { display: block; margin-top: 0.8em; margin-right: 0; overflow: visible; color: var(--color-base); } } c7wgbbb7y57rim726l3b8z6e33255oi 828 3789225 7247335 2026-07-11T03:24:53Z Swarabakti 2526161 Created page with "local p = {} local langModule = require("Module:Wt/kge/bahasa") local linkModule = require("Module:Wt/kge/pranala") local utils = require("Module:Wt/kge/utilitas") -- POS types local posTypes = { -- content words n = "Nomina", pn = "Nama diri", -- proper noun < noun v = "Verba", ptcp = "Partisip", -- participle < verb adj = "Adjektiva", num = "Numeralia", adv = "Adverbia", -- function words pron = "Pronomina", conj = "Konjungsi", intj = "Interjek..." 7247335 Scribunto text/plain local p = {} local langModule = require("Module:Wt/kge/bahasa") local linkModule = require("Module:Wt/kge/pranala") local utils = require("Module:Wt/kge/utilitas") -- POS types local posTypes = { -- content words n = "Nomina", pn = "Nama diri", -- proper noun < noun v = "Verba", ptcp = "Partisip", -- participle < verb adj = "Adjektiva", num = "Numeralia", adv = "Adverbia", -- function words pron = "Pronomina", conj = "Konjungsi", intj = "Interjeksi", ptcl = "Partikel", det = "Penentu", art = "Artikel", clf = "Penggolong", -- adpositions prep = "Preposisi", postp = "Postposisi", circp = "Sirkumposisi", ambip = "Ambiposisi", -- morphemes pref = "Awalan", suf = "Akhiran", inf = "Sisipan", circf = "Apitan", intf = "Sambungan", rt = "Akar", -- phrase ph = "Frasa", pb = "Peribahasa", ctr = "Kontraksi", -- other rom = "Romanisasi", ltr = "Huruf", sym = "Simbol" } -- Special separators local specialLabels = { ["atau"] = true, ["dan"] = true, } -- Parse <entry:...> or <nolink:1> local function parseTag(item) if not item then return item, nil, false end local base, display = mw.ustring.match(item, "^(.-)<entry:(.-)>$") if base then return base, display, false end local base2 = mw.ustring.match(item, "^(.-)<nolink:1>$") if base2 then return base2, nil, true end return item, nil, false end -- Strip inline tags like <q:...>, <t:...>, <lit:...>, etc. local function stripInlineTags(text) if not text then return text end return text :gsub("<tr:.->", "") :gsub("<t:.->", "") :gsub("<lit:.->", "") :gsub("<id:.->", "") :gsub("<entry:.->", "") :gsub("<q:.->", "") :gsub("<class:.->", "") end -- Format a single item local function formatItem(item, isForm, lang, nolinkGlobal) if not item or item == "" then return "" elseif isForm then local base, display, nolinkTag = parseTag(item) local forceNolink = nolinkTag or (nolinkGlobal and not display) -- Keep the original 'base' (with inline tags) so Modul:links can parse it. local rawBase = base or item -- If an explicit <entry:...> display was provided, prefer that (but cleaned). local cleanedDisplay = stripInlineTags(display or rawBase or item) if forceNolink then return "<b>" .. (cleanedDisplay or rawBase or item) .. "</b>" else -- Pass the original rawBase (so Modul:links.parseInline sees the inline tags), -- but pass a cleaned 'entry' so the visible link text doesn't show the tags. return linkModule.makeMention{ [1] = lang or "", [2] = rawBase or "", entry = cleanedDisplay or "", notext = "1", noitalic = "1", bold = "1", } end else return "<i>" .. item .. "</i>" end end -- Collect params local function getLabelFormParams(args) local params = {} for i = 2, 20 do local v = args[tostring(i)] if v then table.insert(params, v) end end return params end -- Build label/form string local function buildLabelForm(params, lang, nolink) if not params or #params == 0 then return "" end local out = {} local currentType = "label" local prevWasSep = true local function render(raw, typeOverride) if specialLabels[raw] then return "<i>" .. raw .. "</i>", "word-sep" elseif raw == "_" then return "", "space-sep" elseif raw == "" or raw == "," then return "", "blank" else local isForm = (typeOverride == "form") return formatItem(raw, isForm, lang, nolink), "normal" end end for i, raw in ipairs(params) do local text, kind = render(raw, currentType) if kind == "normal" and text ~= "" then if #out > 0 and not prevWasSep and currentType ~= "form" then table.insert(out, ", ") elseif #out > 0 then table.insert(out, " ") end table.insert(out, text) if not (params[i+1] and (specialLabels[params[i+1]] or params[i+1] == "_" or params[i+1] == "" or params[i+1] == ",")) then currentType = (currentType == "label") and "form" or "label" end prevWasSep = false elseif kind == "word-sep" then table.insert(out, " " .. text) prevWasSep = true elseif kind == "space-sep" then if #out > 0 and string.sub(out[#out], -1) ~= " " then table.insert(out, " ") end prevWasSep = true elseif kind == "blank" then prevWasSep = false end end local result = table.concat(out, "") if result == "" then return "" end return '<span style="font-weight:normal;">[' .. result .. ']</span>' end -- Determine if categories should be added local function shouldAddCat(args) local nocat = args and args.nocat or "" local title = mw.title.getCurrentTitle() if nocat == "1" then return false end if title.namespace ~= 0 and title.nsText ~= "Lampiran" then return false end return true end -- Build POS local function buildPOS(frame, pos) local args = frame.args or {} local lang = args[1] or "" local class = args.class or "" local nonlemma = args.non == "1" local nolink = args.nolink == "1" local labelFormStr = buildLabelForm(getLabelFormParams(args), lang, nolink) -- Resolve POS name (for categorization only) local posName = posTypes[pos] or pos or "Kelas kata" -- Categories local catString = "" if shouldAddCat(args) then local cats = {} if not lang or lang == "" then table.insert(cats, utils.errorcat("templat")) else local langName = langModule.getLangNameByCode(lang) if not langName then table.insert(cats, utils.errorcat("bahasa")) else local sortkey = utils.getSortkey() if nonlemma then table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Nonlema", sortkey)) table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Bentuk " .. mw.ustring.lower(posName), sortkey)) else table.insert(cats, utils.langcat(lang, "Lema", sortkey)) table.insert(cats, utils.langcat(lang, posName, sortkey)) end if class and class ~= "" then table.insert(cats, utils.langcat(lang, posName .. " " .. class, sortkey)) end end end catString = table.concat(cats, "") end -- Output only class label + forms local classDisplay = (class ~= "" and '<span class="gender">' .. class .. '</span>') or "" local space = (classDisplay ~= "" and labelFormStr ~= "" and " " or "") local displayBlock = "" if classDisplay ~= "" or labelFormStr ~= "" then displayBlock = classDisplay .. space .. labelFormStr end return displayBlock .. catString end -- POS entry points for code, _ in pairs(posTypes) do p[code] = function(frame) return buildPOS(frame, code) end end -- Generic main entry point p.main = function(frame) local args = frame.args or {} local pos = args.pos or "" if pos == "" then return error("Galat: Parameter pos diperlukan") end return buildPOS(frame, pos) end -- Return the display name for a POS code function p.posname(frame) local args = frame.args or {} local code = args[1] or args.pos or "" if code == "" then return error("Galat: Kelas kata tidak ada") end return posTypes[code] or code end return p c082kcnrcsb7bh8i44ho5ylhicd77sp 828 3789226 7247336 2026-07-11T03:25:09Z Swarabakti 2526161 Created page with "local p = {} local langModule = require('Module:bahasa') local scriptsModule = require('Module:aksara') -- Style text depending on script/lang local function wrapText(text, langcode, noitalic, bold) if not text or text == "" then return "" end local sc = scriptsModule.detect(text) local wrapped = scriptsModule.wrap(text, sc) -- Protolanguage: no italics, bold allowed if langModule.protoLangs[langcode] then if sc == "Latn" and bold == "1" th..." 7247336 Scribunto text/plain local p = {} local langModule = require('Module:bahasa') local scriptsModule = require('Module:aksara') -- Style text depending on script/lang local function wrapText(text, langcode, noitalic, bold) if not text or text == "" then return "" end local sc = scriptsModule.detect(text) local wrapped = scriptsModule.wrap(text, sc) -- Protolanguage: no italics, bold allowed if langModule.protoLangs[langcode] then if sc == "Latn" and bold == "1" then wrapped = "<b>" .. wrapped .. "</b>" end return wrapped end -- Normal language: italicize Latin unless noitalic if sc == "Latn" then if noitalic ~= "1" then wrapped = "<i>" .. wrapped .. "</i>" end if bold == "1" then wrapped = "<b>" .. wrapped .. "</b>" end end return wrapped end -- Build entry link local function makeEntryLink(linkTarget, langcode, id, displayEntry, noitalic, bold) local langName = langModule.getLangName({ args = { langcode } }) local isProto = langModule.protoLangs[langcode] -- Protolanguage if isProto then if mw.ustring.sub(linkTarget, 1, 1) ~= "*" then return string.format( "<strong class='error'>Galat: Rekonstruksi bahasa purba “%s” mesti diawali dengan tanda bintang (*)</strong>[[Bangsaan:Pranala rekonstruksi tanpa tanda bintang]]", linkTarget ) end local bareEntry = mw.ustring.sub(linkTarget, 2) -- remove leading * local protoName = langModule.getLangName({args={langcode, nocap="1"}}) local text = displayEntry and displayEntry ~= "" and displayEntry or linkTarget text = wrapText(text, langcode, "1", bold) -- force noitalic, bold allowed return string.format("[[Lampiran:Rekonstruksi %s/%s|%s]]", protoName, bareEntry, text) end -- Normal language local anchor if id and id ~= "" then anchor = string.format("#%s:%s", langName, id) else anchor = "#" .. langName end local text if displayEntry and displayEntry ~= "" then text = wrapText(displayEntry, langcode, noitalic, bold) else text = wrapText(linkTarget, langcode, noitalic, bold) end return string.format("[[%s%s|%s]]", linkTarget, anchor, text) end -- Build final display local function buildDisplay(linkTarget, langcode, id, tr, t, lit, q, displayEntry, class, noitalic, notext, bold) local parts = {} if q and q ~= "" then table.insert(parts, string.format("(<i>%s</i>)", q)) end if notext ~= "1" then local langname = langModule.getLangName({args={langcode, nocap="1"}}) table.insert(parts, langname .. " punya setilah") end -- Skip linking if entry is just a hyphen if linkTarget ~= "-" then local entryPart = makeEntryLink(linkTarget, langcode, id, displayEntry, noitalic, bold) -- Append class right after entry if class and class ~= "" then entryPart = entryPart .. " <span class='gender'>" .. class .. "</span>" end table.insert(parts, entryPart) end local needParens = (tr and tr ~= "") or (t and t ~= "") or (lit and lit ~= "") if needParens then local subparts = {} if tr and tr ~= "" then subparts[#subparts+1] = wrapText(tr, langcode, noitalic, "") end if t and t ~= "" then subparts[#subparts+1] = string.format('"%s"', t) end if lit and lit ~= "" then subparts[#subparts+1] = string.format('harfiahnya, "%s"', lit) end parts[#parts+1] = "(" .. table.concat(subparts, ", ") .. ")" end return table.concat(parts, " ") end -- Parse inline <tr:...>, <t:...>, <lit:...>, <id:...>, <entry:...>, <q:...>, <class:...> local function parseInline(entry, idx, args) local tr_inline = entry:match("<tr:(.-)>") local t_inline = entry:match("<t:(.-)>") local lit_inline = entry:match("<lit:(.-)>") local id_inline = entry:match("<id:(.-)>") local display_inline = entry:match("<entry:(.-)>") local q_inline = entry:match("<q:(.-)>") local class_inline = entry:match("<class:(.-)>") local cleaned = entry :gsub("<tr:.->", "") :gsub("<t:.->", "") :gsub("<lit:.->", "") :gsub("<id:.->", "") :gsub("<entry:.->", "") :gsub("<q:.->", "") :gsub("<class:.->", "") return { entry = cleaned, tr = tr_inline or args["tr"..idx] or args.tr or "", t = t_inline or args["t"..idx] or args.t or "", lit = lit_inline or args["lit"..idx] or args.lit or "", id = id_inline or args["id"..idx] or args.id or "", display = display_inline and mw.text.trim(display_inline:gsub("<.->", "")) or "", q = q_inline or args["q"..idx] or args.q or "", class = class_inline or args["class"..idx] or args.class or "", } end -- Internal core local function makeMention(args) local langcode = args[1] or "" local rawEntry = args[2] or "" local idx = tonumber(args.idx or 1) or 1 -- Inline parsing local parsed = parseInline(rawEntry, idx, args) local linkTarget = parsed.entry local id = parsed.id local tr = parsed.tr local t = parsed.t local lit = parsed.lit local q = parsed.q local class = parsed.class local noitalic = args.noitalic or "" local notext = args.notext or "" local bold = args.bold or "" -- Display preference local displayEntry = args.entry or parsed.display if displayEntry == "" and args[3] then displayEntry = args[3] end if displayEntry == "" then displayEntry = linkTarget end if not linkTarget or linkTarget == "" then return "<strong class='error'>Galat: Pranala sasaran kosong</strong>" end return buildDisplay(linkTarget, langcode, id, tr, t, lit, q, displayEntry, class, noitalic, notext, bold) end -- Exports function p.mention(frame) return makeMention(frame.args) end function p.link(frame) local args = frame.args args.noitalic = "1" return makeMention(args) end p.makeMention = makeMention p.parseInline = parseInline return p 893yzm9imex03lu9y10wh13wbnjz55m 7247337 7247336 2026-07-11T03:25:21Z Swarabakti 2526161 7247337 Scribunto text/plain local p = {} local langModule = require('Module:Wt/kge/bahasa') local scriptsModule = require('Module:Wt/kge/aksara') -- Style text depending on script/lang local function wrapText(text, langcode, noitalic, bold) if not text or text == "" then return "" end local sc = scriptsModule.detect(text) local wrapped = scriptsModule.wrap(text, sc) -- Protolanguage: no italics, bold allowed if langModule.protoLangs[langcode] then if sc == "Latn" and bold == "1" then wrapped = "<b>" .. wrapped .. "</b>" end return wrapped end -- Normal language: italicize Latin unless noitalic if sc == "Latn" then if noitalic ~= "1" then wrapped = "<i>" .. wrapped .. "</i>" end if bold == "1" then wrapped = "<b>" .. wrapped .. "</b>" end end return wrapped end -- Build entry link local function makeEntryLink(linkTarget, langcode, id, displayEntry, noitalic, bold) local langName = langModule.getLangName({ args = { langcode } }) local isProto = langModule.protoLangs[langcode] -- Protolanguage if isProto then if mw.ustring.sub(linkTarget, 1, 1) ~= "*" then return string.format( "<strong class='error'>Galat: Rekonstruksi bahasa purba “%s” mesti diawali dengan tanda bintang (*)</strong>[[Bangsaan:Pranala rekonstruksi tanpa tanda bintang]]", linkTarget ) end local bareEntry = mw.ustring.sub(linkTarget, 2) -- remove leading * local protoName = langModule.getLangName({args={langcode, nocap="1"}}) local text = displayEntry and displayEntry ~= "" and displayEntry or linkTarget text = wrapText(text, langcode, "1", bold) -- force noitalic, bold allowed return string.format("[[Lampiran:Rekonstruksi %s/%s|%s]]", protoName, bareEntry, text) end -- Normal language local anchor if id and id ~= "" then anchor = string.format("#%s:%s", langName, id) else anchor = "#" .. langName end local text if displayEntry and displayEntry ~= "" then text = wrapText(displayEntry, langcode, noitalic, bold) else text = wrapText(linkTarget, langcode, noitalic, bold) end return string.format("[[%s%s|%s]]", linkTarget, anchor, text) end -- Build final display local function buildDisplay(linkTarget, langcode, id, tr, t, lit, q, displayEntry, class, noitalic, notext, bold) local parts = {} if q and q ~= "" then table.insert(parts, string.format("(<i>%s</i>)", q)) end if notext ~= "1" then local langname = langModule.getLangName({args={langcode, nocap="1"}}) table.insert(parts, langname .. " punya setilah") end -- Skip linking if entry is just a hyphen if linkTarget ~= "-" then local entryPart = makeEntryLink(linkTarget, langcode, id, displayEntry, noitalic, bold) -- Append class right after entry if class and class ~= "" then entryPart = entryPart .. " <span class='gender'>" .. class .. "</span>" end table.insert(parts, entryPart) end local needParens = (tr and tr ~= "") or (t and t ~= "") or (lit and lit ~= "") if needParens then local subparts = {} if tr and tr ~= "" then subparts[#subparts+1] = wrapText(tr, langcode, noitalic, "") end if t and t ~= "" then subparts[#subparts+1] = string.format('"%s"', t) end if lit and lit ~= "" then subparts[#subparts+1] = string.format('harfiahnya, "%s"', lit) end parts[#parts+1] = "(" .. table.concat(subparts, ", ") .. ")" end return table.concat(parts, " ") end -- Parse inline <tr:...>, <t:...>, <lit:...>, <id:...>, <entry:...>, <q:...>, <class:...> local function parseInline(entry, idx, args) local tr_inline = entry:match("<tr:(.-)>") local t_inline = entry:match("<t:(.-)>") local lit_inline = entry:match("<lit:(.-)>") local id_inline = entry:match("<id:(.-)>") local display_inline = entry:match("<entry:(.-)>") local q_inline = entry:match("<q:(.-)>") local class_inline = entry:match("<class:(.-)>") local cleaned = entry :gsub("<tr:.->", "") :gsub("<t:.->", "") :gsub("<lit:.->", "") :gsub("<id:.->", "") :gsub("<entry:.->", "") :gsub("<q:.->", "") :gsub("<class:.->", "") return { entry = cleaned, tr = tr_inline or args["tr"..idx] or args.tr or "", t = t_inline or args["t"..idx] or args.t or "", lit = lit_inline or args["lit"..idx] or args.lit or "", id = id_inline or args["id"..idx] or args.id or "", display = display_inline and mw.text.trim(display_inline:gsub("<.->", "")) or "", q = q_inline or args["q"..idx] or args.q or "", class = class_inline or args["class"..idx] or args.class or "", } end -- Internal core local function makeMention(args) local langcode = args[1] or "" local rawEntry = args[2] or "" local idx = tonumber(args.idx or 1) or 1 -- Inline parsing local parsed = parseInline(rawEntry, idx, args) local linkTarget = parsed.entry local id = parsed.id local tr = parsed.tr local t = parsed.t local lit = parsed.lit local q = parsed.q local class = parsed.class local noitalic = args.noitalic or "" local notext = args.notext or "" local bold = args.bold or "" -- Display preference local displayEntry = args.entry or parsed.display if displayEntry == "" and args[3] then displayEntry = args[3] end if displayEntry == "" then displayEntry = linkTarget end if not linkTarget or linkTarget == "" then return "<strong class='error'>Galat: Pranala sasaran kosong</strong>" end return buildDisplay(linkTarget, langcode, id, tr, t, lit, q, displayEntry, class, noitalic, notext, bold) end -- Exports function p.mention(frame) return makeMention(frame.args) end function p.link(frame) local args = frame.args args.noitalic = "1" return makeMention(args) end p.makeMention = makeMention p.parseInline = parseInline return p fusn7jatgyfv6f1s6pt76hbunexsazz 10 3789227 7247338 2026-07-11T03:25:48Z Swarabakti 2526161 Created page with "<noinclude> {{Wt/kge/-n-|id|class=gender|jamak|bentuk jamak}} # baris definisi </noinclude><includeonly>{{#if:{{{id|}}}|{{anchor|{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}}}:{{{id|}}}}}}}{{Wt/kge/-subjudul-|definisi|pos=n |{{#invoke:Wt/kge/kelas|n |1={{{1|}}} |class={{#switch:{{{class|}}}|m=maskulin|f=feminin|n=neuter|#default={{{class|}}}}} |non={{{non|}}} |2={{{2|}}} |3={{{3|}}} |4={{{4|}}} |5={{{5|}}} |6={{{6|}}} |7={{{7|}}} |8={{{8|}}}..." 7247338 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{Wt/kge/-n-|id|class=gender|jamak|bentuk jamak}} # baris definisi </noinclude><includeonly>{{#if:{{{id|}}}|{{anchor|{{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}}}:{{{id|}}}}}}}{{Wt/kge/-subjudul-|definisi|pos=n |{{#invoke:Wt/kge/kelas|n |1={{{1|}}} |class={{#switch:{{{class|}}}|m=maskulin|f=feminin|n=neuter|#default={{{class|}}}}} |non={{{non|}}} |2={{{2|}}} |3={{{3|}}} |4={{{4|}}} |5={{{5|}}} |6={{{6|}}} |7={{{7|}}} |8={{{8|}}} |9={{{9|}}} |10={{{10|}}} |11={{{11|}}} |12={{{12|}}} |13={{{13|}}} |14={{{14|}}} |15={{{15|}}} |16={{{16|}}} |17={{{17|}}} |18={{{18|}}} |19={{{19|}}} |20={{{20|}}} |nolink={{{nolink|}}} |nocat={{{nocat|}}} }} }}</includeonly><noinclude> ---- Untuk menampilkan subjudul nomina di badan entri.</noinclude> 8a9o87uqe230hoynt8mc1dn4h2tb4h7 0 3789228 7247339 2026-07-11T03:25:59Z Swarabakti 2526161 Created page with "=={{Wt/kge/basa|id}}== {{Wt/kge/hulu|id}} {{Wt/kge/-n-|id}} # [[Wt/kge/asu|asu]] [[Category:Wt/kge]]" 7247339 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|id}}== {{Wt/kge/hulu|id}} {{Wt/kge/-n-|id}} # [[Wt/kge/asu|asu]] [[Category:Wt/kge]] ftkgvonakvnzo7zi7qt7db3dzpkyfp3 10 3789229 7247343 2026-07-11T03:36:20Z Swarabakti 2526161 Created page with "<includeonly><span class="hyphenation" title="Pemenggalan &quot;{{SUBPAGENAME}}&quot; dalam {{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap=1}}">{{#switch:{{{1|}}}|=<strong class="error">Kode bahasa tidak sah</strong>[[Kategori:Halaman dengan parameter plain]]|#default=}}{{#if:{{{2|}}} |{{{2}}}}}{{#if:{{{3|}}} |‧{{{3}}}}}{{#if:{{{4|}}} |‧{{{4}}}}}{{#if:{{{5|}}} |‧{{{5}}}}}{{#if:{{{6|}}} |‧{{{6}}}}}{{#if:{{{7|}}} |‧{{{7}}}}}{{#if:{{{8|}}} |‧{{{8}}}}}{{#if:{{..." 7247343 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="hyphenation" title="Pemenggalan &quot;{{SUBPAGENAME}}&quot; dalam {{#invoke:Wt/kge/bahasa|getLangName|{{{1}}}|nocap=1}}">{{#switch:{{{1|}}}|=<strong class="error">Kode bahasa tidak sah</strong>[[Kategori:Halaman dengan parameter plain]]|#default=}}{{#if:{{{2|}}} |{{{2}}}}}{{#if:{{{3|}}} |‧{{{3}}}}}{{#if:{{{4|}}} |‧{{{4}}}}}{{#if:{{{5|}}} |‧{{{5}}}}}{{#if:{{{6|}}} |‧{{{6}}}}}{{#if:{{{7|}}} |‧{{{7}}}}}{{#if:{{{8|}}} |‧{{{8}}}}}{{#if:{{{9|}}} |‧{{{9}}}}}{{#if:{{{10|}}} |‧{{{10}}}}}{{#if:{{{11|}}} |‧{{{11}}}}}{{#if:{{{12|}}} |‧{{{12}}}}}{{#if:{{{13|}}} |‧{{{13}}}}}{{#if:{{{14|}}} |‧{{{14}}}}}{{#if:{{{15|}}} |‧{{{15}}}}}{{#if:{{{16|}}} |‧{{{16}}}}}{{#if:{{{17|}}} |‧{{{17}}}}}{{#if:{{{18|}}} |‧{{{18}}}}}{{#if:{{{19|}}} |‧{{{19}}}}}{{#if:{{{20|}}} |‧{{{20}}}}}{{#if:{{{21|}}} |‧{{{21}}}}}</span></includeonly><noinclude> : {{Wt/kge/pemenggalan|id|pe|meng|gal|an}} mh8aabyh2n0jsao9e7gm4qqgthc59y1 0 3789230 7247346 2026-07-11T03:39:35Z Swarabakti 2526161 Created page with "=={{Wt/kge/basa|id}}== {{Wt/kge/hulu|id}} {{Wt/kge/-n-|id}} # [[Wt/kge/sapatu|sapatu]] [[Category:Wt/kge]]" 7247346 wikitext text/x-wiki =={{Wt/kge/basa|id}}== {{Wt/kge/hulu|id}} {{Wt/kge/-n-|id}} # [[Wt/kge/sapatu|sapatu]] [[Category:Wt/kge]] 0pxbd23tvewzclxb6o9bpyq9y0q8h8r 14 3789231 7247347 2026-07-11T03:40:09Z Swarabakti 2526161 Created blank page 7247347 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 7247348 7247347 2026-07-11T03:40:21Z Swarabakti 2526161 7247348 wikitext text/x-wiki [[Category:Wt/kge]] bb4544n1s7snmb76sjdq15klwx966wv 14 3789232 7247349 2026-07-11T03:40:42Z Swarabakti 2526161 Created page with "[[Category:Wt/kge]]" 7247349 wikitext text/x-wiki [[Category:Wt/kge]] bb4544n1s7snmb76sjdq15klwx966wv 0 3789233 7247350 2026-07-11T04:22:56Z Rusdianto93 2693179 Baru 7247350 wikitext text/x-wiki Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Besar|Aceh Besar]] adala sala satu kabupatin anu ada di Prupinsi Aceh, Indunisia. Ibu kuta Kabupatin Aceh Besar di [[Wp/bve/Banda Aceh|Banda Aceh]]. Kabupatin Aceh Besar luasnya 2.969 kilumitir pisagi ampat, dangngan jumlah panduduk kurang labbi 439.048 urang, dan kapadatan panduduk kurang labbi 150 urang satiap kilumitir pisagi ampat. Kabupatin Aceh Besar babatasan dangngan Kota Banda Aceh di Utara, Kabupaten [[Wp/bve/Aceh Jaya|Aceh Jaya]] di Barat Daya dan [[Wp/bve/Pidie|Pidie]] di Salatan. 89uqgw4an8pkenyzl2tx4redtds39l3 7247353 7247350 2026-07-11T04:24:48Z Rusdianto93 2693179 7247353 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Besar|Aceh Besar]]''' adala sala satu kabupatin anu ada di Prupinsi Aceh, Indunisia. Ibu kuta Kabupatin Aceh Besar di [[Wp/bve/Banda Aceh|Banda Aceh]]. Kabupatin Aceh Besar luasnya 2.969 kilumitir pisagi ampat, dangngan jumlah panduduk kurang labbi 439.048 urang, dan kapadatan panduduk kurang labbi 150 urang satiap kilumitir pisagi ampat. Kabupatin Aceh Besar babatasan dangngan Kota Banda Aceh di Utara, Kabupaten [[Wp/bve/Aceh Jaya|Aceh Jaya]] di Barat Daya dan [[Wp/bve/Pidie|Pidie]] di Salatan. 6ev8dqrzwuuoxt7aeb00uy0pmn0q4p7 7247357 7247353 2026-07-11T04:26:44Z Rusdianto93 2693179 7247357 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Besar|Aceh Besar]]''' adala sala satu kabupatin anu ada di Prupinsi Aceh, Indunisia. Ibu kuta Kabupatin Aceh Besar di [[Wp/bve/Banda Aceh|Banda Aceh]]. Kabupatin Aceh Besar luasnya 2.969 kilumitir pisagi ampat, dangngan jumlah panduduk kurang labbi 439.048 urang, dan kapadatan panduduk kurang labbi 150 urang satiap kilumitir pisagi ampat. Kabupatin Aceh Besar babatasan dangngan Kota Banda Aceh di Utara, Kabupaten [[Wp/bve/Aceh Jaya|Aceh Jaya]] di Barat Daya dan [[Wp/bve/Pidie|Pidie]] di Salatan. <nowiki>[[Category:Wp/bve]]</nowiki> 8rtnuutcsn0rsq1e3v44sqc72kzqwde 7247359 7247357 2026-07-11T04:28:38Z Rusdianto93 2693179 7247359 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Besar|Aceh Besar]]''' adala sala satu kabupatin anu ada di Prupinsi Aceh, Indunisia. Ibu kuta Kabupatin Aceh Besar di [[Wp/bve/Banda Aceh|Banda Aceh]]. Kabupatin Aceh Besar luasnya 2.969 kilumitir pisagi ampat, dangngan jumlah panduduk kurang labbi 439.048 urang, dan kapadatan panduduk kurang labbi 150 urang satiap kilumitir pisagi ampat. Kabupatin Aceh Besar babatasan dangngan Kota Banda Aceh di Utara, Kabupaten [[Wp/bve/Aceh Jaya|Aceh Jaya]] di Barat Daya dan [[Wp/bve/Pidie|Pidie]] di Salatan. [[Category:Wp/bve]] j4p4giy7ve4o5nkrmybesbt0uh60c1c 3 3789234 7247351 2026-07-11T04:22:56Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247351 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 04:22, 11 July 2026 (UTC) n4kbwlgeaf4i4f0shuabyfojc4apa93 0 3789235 7247352 2026-07-11T04:24:19Z Ezagren 4984 baru 7247352 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin Aceh Jaya''' adala sala satu kabupatin anu ada di Prupinsi [[Wp/bve/Aceh|Aceh]], [[Wp/bve/Indunisia|Indunisia]]. Ibu kuta Kabupatin Aceh Jaya di [[Wp/bve/Calang, Aceh Jaya|Calang]]. Kabupatin Aceh Jaya luasnya 3.872,35 kilumitir pisagi ampat, dangngan jumlah panduduk kurang labbi 99.717 urang, dan kapadatan panduduk kurang labbi 26 urang satiap kilumitir pisagi ampat. Kabupatin Aceh Jaya babatasan dangngan Kabupatin Aceh Besar dan Kabupatin Pidie di Utara, Kabupatin Aceh Barat di Timur, Samudera Indonesia dan Kabupatin Aceh Barat di Salatan, dan Samudra Hindia di saballa Barat. [[Category:Wp/bve]] ko4nzv5b2nyiadvehvfcmhqdniuk6al 14 3789236 7247354 2026-07-11T04:25:10Z Ezagren 4984 baru 7247354 wikitext text/x-wiki [[Category:Incubator:All test wikis|bve]] bzur3lw7va8t1kxc3bw6ch3bqfllo2k 0 3789237 7247355 2026-07-11T04:25:24Z Edelweiss blogger 2693180 memperbaiki judul dan tulisan, menambhkan angka jumlah, menambahkan pranala 7247355 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Barat|Aceh Barat]]''' adala sala satu kabupatin anu ada di [[Wp/bve/Prupinsi Aceh|Prupinsi Aceh]], [[Wp/bve/Indunisia|Indunisia]]. Ibu kuta Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Barat|Aceh Barat]] di [[Wp/bve/Meulaboh|Meulaboh]]. Kabupatin Aceh Barat luasnya 2.927,95 kilumitir pisagi ampat, dangngan jumlah panduduk kurang labbi 207.690 urang, dan kapadatan panduduk kurang labbi 71 urang satiap kilumitir pisagi ampat. Kabupatin Aceh Barat babatasan dangngan Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Jaya|Aceh Jaya]] dan Kabupatin [[Wp/bve/Pidie|Pidie]] di Utara, Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Timur|Aceh Timur]] dan Kabupatin [[Wp/bve/Nagan Raya|Nagan Raya]] di Timur, [[Wp/bve/Samudera Indunisia|Samudera Indunisia]] dan Kabupatin Nagan Raya di Salatan, dan Samudera Indunisia di saballa Barat. 0xokxk58sjhr6itjzb5qlq59bx1ef85 7247358 7247355 2026-07-11T04:27:31Z Edelweiss blogger 2693180 menambahkan kategori 7247358 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Barat|Aceh Barat]]''' adala sala satu kabupatin anu ada di [[Wp/bve/Prupinsi Aceh|Prupinsi Aceh]], [[Wp/bve/Indunisia|Indunisia]]. Ibu kuta Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Barat|Aceh Barat]] di [[Wp/bve/Meulaboh|Meulaboh]]. Kabupatin Aceh Barat luasnya 2.927,95 kilumitir pisagi ampat, dangngan jumlah panduduk kurang labbi 207.690 urang, dan kapadatan panduduk kurang labbi 71 urang satiap kilumitir pisagi ampat. Kabupatin Aceh Barat babatasan dangngan Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Jaya|Aceh Jaya]] dan Kabupatin [[Wp/bve/Pidie|Pidie]] di Utara, Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Timur|Aceh Timur]] dan Kabupatin [[Wp/bve/Nagan Raya|Nagan Raya]] di Timur, [[Wp/bve/Samudera Indunisia|Samudera Indunisia]] dan Kabupatin Nagan Raya di Salatan, dan Samudera Indunisia di saballa Barat. <nowiki>[[Category:Wp/bve]]</nowiki> s78lrjq5tt9s0exd645sn0vf8w24oi2 7247360 7247358 2026-07-11T04:29:03Z Edelweiss blogger 2693180 memperbaiki kategori 7247360 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Barat|Aceh Barat]]''' adala sala satu kabupatin anu ada di [[Wp/bve/Prupinsi Aceh|Prupinsi Aceh]], [[Wp/bve/Indunisia|Indunisia]]. Ibu kuta Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Barat|Aceh Barat]] di [[Wp/bve/Meulaboh|Meulaboh]]. Kabupatin Aceh Barat luasnya 2.927,95 kilumitir pisagi ampat, dangngan jumlah panduduk kurang labbi 207.690 urang, dan kapadatan panduduk kurang labbi 71 urang satiap kilumitir pisagi ampat. Kabupatin Aceh Barat babatasan dangngan Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Jaya|Aceh Jaya]] dan Kabupatin [[Wp/bve/Pidie|Pidie]] di Utara, Kabupatin [[Wp/bve/Aceh Timur|Aceh Timur]] dan Kabupatin [[Wp/bve/Nagan Raya|Nagan Raya]] di Timur, [[Wp/bve/Samudera Indunisia|Samudera Indunisia]] dan Kabupatin Nagan Raya di Salatan, dan Samudera Indunisia di saballa Barat. [[Category:Wp/bve]] 975wkb532iy3yzs8l725gzupui18dhi 3 3789238 7247356 2026-07-11T04:25:25Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247356 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 04:25, 11 July 2026 (UTC) lozoovrknjtvh0g48u1hc1kh0h2hrs9 0 3789239 7247361 2026-07-11T04:40:25Z Pravda V. Wardhana 2584839 Created page with "'''Kabupatin Aceh Singkil,''' babatasan dangngan [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Salatan|Kabupatin Aceh Salatan]] di saballa utara, [[Wp/bve/Prupinsi Sumatra Utara|Prupinsi Sumatra Utara]] di saballa timur, Samudra Hindia di saballa salatan, dan Samudra Hindia di saballa barat. Wilayah kabupatin ini jua tamasuk [[Wp/bve/Kapulauan Banyak|kapulauan Banyak]], anu dikenal sabagai sala satu tujuan wisata bahari di Aceh. [[Category:Wp/bve]]" 7247361 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin Aceh Singkil,''' babatasan dangngan [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Salatan|Kabupatin Aceh Salatan]] di saballa utara, [[Wp/bve/Prupinsi Sumatra Utara|Prupinsi Sumatra Utara]] di saballa timur, Samudra Hindia di saballa salatan, dan Samudra Hindia di saballa barat. Wilayah kabupatin ini jua tamasuk [[Wp/bve/Kapulauan Banyak|kapulauan Banyak]], anu dikenal sabagai sala satu tujuan wisata bahari di Aceh. [[Category:Wp/bve]] r0639vd3k01u8xyohhwekevl4fl869h 7247362 7247361 2026-07-11T04:42:42Z Pravda V. Wardhana 2584839 7247362 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin Aceh Singkil,''' babatasan dangngan [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Salatan|Kabupatin Aceh Salatan]] di saballa utara, [[Wp/bve/Prupinsi Sumatra Utara|Prupinsi Sumatra Utara]] di saballa timur, Samudra Hindia di saballa salatan, dan Samudra Hindia di saballa barat. Wilayah kabupatin ini jua tamasuk [[Wp/bve/Kapulauan Banyak|kapulauan Banyak]], anu dikenal sabagai sala satu tujuan wisata bahari di Aceh. [[Category:Wp/bve]] [[Wp/bve/Kategori:Gigrafi Aceh|Kategori:Gigrafi Aceh]] [[Wp/bve/Kategori:Pamarintahan Aceh|Kategori:Pamarintahan Aceh]] [[Wp/bve/Kategori:Kabupatin di Indunisia|Kategori:Kabupatin di Indunisia]][[Wp/bve/Kategori:Kabupatin di Aceh|Kategori:Kabupatin di Aceh]] svs5a0rwjnqkcf50liaku55wya2y0gx 7247363 7247362 2026-07-11T04:43:22Z Pravda V. Wardhana 2584839 Pravda V. Wardhana moved page [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Utara]] to [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Singkil]] 7247362 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin Aceh Singkil,''' babatasan dangngan [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Salatan|Kabupatin Aceh Salatan]] di saballa utara, [[Wp/bve/Prupinsi Sumatra Utara|Prupinsi Sumatra Utara]] di saballa timur, Samudra Hindia di saballa salatan, dan Samudra Hindia di saballa barat. Wilayah kabupatin ini jua tamasuk [[Wp/bve/Kapulauan Banyak|kapulauan Banyak]], anu dikenal sabagai sala satu tujuan wisata bahari di Aceh. [[Category:Wp/bve]] [[Wp/bve/Kategori:Gigrafi Aceh|Kategori:Gigrafi Aceh]] [[Wp/bve/Kategori:Pamarintahan Aceh|Kategori:Pamarintahan Aceh]] [[Wp/bve/Kategori:Kabupatin di Indunisia|Kategori:Kabupatin di Indunisia]][[Wp/bve/Kategori:Kabupatin di Aceh|Kategori:Kabupatin di Aceh]] svs5a0rwjnqkcf50liaku55wya2y0gx 7247365 7247363 2026-07-11T04:44:35Z Pravda V. Wardhana 2584839 7247365 wikitext text/x-wiki '''Kabupatin Aceh Singkil,''' babatasan dangngan [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Salatan|Kabupatin Aceh Salatan]] di saballa utara, [[Wp/bve/Prupinsi Sumatra Utara|Prupinsi Sumatra Utara]] di saballa timur, Samudra Hindia di saballa salatan, dan Samudra Hindia di saballa barat. Wilayah kabupatin ini jua tamasuk [[Wp/bve/Kapulauan Banyak|kapulauan Banyak]], anu dikenal sabagai sala satu tujuan wisata bahari di Aceh. [[Category:Wp/bve]] e7eldu7a6slxrf5qfzj0w38uanjjlp6 0 3789240 7247364 2026-07-11T04:43:22Z Pravda V. Wardhana 2584839 Pravda V. Wardhana moved page [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Utara]] to [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Singkil]] 7247364 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Wp/bve/Kabupatin Aceh Singkil]] 9ixlmxzw4kvynrfhalaxb26sx048qer 0 3789241 7247366 2026-07-11T05:21:55Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHIWA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchiwa.wav|embed|200px]] |} [[File:Acraea zetes caterpillar to pupae to butterfly metamorphosis by Nick Hobgood.jpg|thumb|250px|Muchiwa]] ◄--- (SI NO VAS A AGREG..." 7247366 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHIWA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchiwa.wav|embed|200px]] |} [[File:Acraea zetes caterpillar to pupae to butterfly metamorphosis by Nick Hobgood.jpg|thumb|250px|Muchiwa]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES/ IF YOU’RE NOT GOING TO ADD AN IMAGE, ERASE THIS ENTIRE LINE STARTING ON THE SQUARED BRACKETS). === Español === Hacerse; convertirse Naja nimuchiwa ken se kuyamet: Yo me convierto en cerdo. === English === To become; to turn into Naja nimuchiwa ken se kuyamet: I become a pig. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] irx5a6yenze4qjl2lax075c52i5kued 7247370 7247366 2026-07-11T05:35:19Z Alicia María Siu 2693128 7247370 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUCHIWA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muchiwa.wav|embed|200px]] |} [[File:Acraea zetes caterpillar to pupae to butterfly metamorphosis by Nick Hobgood.jpg|thumb|250px|Muchiwa]] === Español === Hacerse; convertirse Naja nimuchiwa ken se kuyamet: Yo me convierto en cerdo. === English === To become; to turn into Naja nimuchiwa ken se kuyamet: I become a pig. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 4fpnyqmghzqw037557egh7b6kme8vsu 0 3789242 7247371 2026-07-11T05:40:16Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MUEJEKCHIWA''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muejekchiwa.wav|embed|200px]] |} [[File:Man getting dressed.jpg|thumb|250x250px|Muejekchiwa]] ===Español === Arreglarse (embellecerse) Naja nimuejekchiwa pal nikisa nipasha-..." 7247371 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''MUEJEKCHIWA''' ----''Categoría Gramatical:'' Anatomía ''Grammatical Category:'' Anatomical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muejekchiwa.wav|embed|200px]] |} [[File:Man getting dressed.jpg|thumb|250x250px|Muejekchiwa]] ===Español === Arreglarse (embellecerse) Naja nimuejekchiwa pal nikisa nipasha- lua: Yo me arreglo para salir a pasear. ===English === To dress up (to beautify oneself) Naja nimuejekchiwa pal nikisa nipasha-lua: I get ready to go out. [[Category:Wt/ppl/Category:Anatomía]] [[Category:Wt/ppl]] 95gpdybmisl47iv1t7xm1h67xtbhgyd 0 3789243 7247372 2026-07-11T05:49:07Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUELTILINIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-mueltilinia.wav|embed|200px]] |} [[File:Vinicius de Jesus - photo 1.jpg|thumb|250px|Mueltilinia]] === Español === Sacar el pecho (como en una pelea) Niu-nimu..." 7247372 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUELTILINIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-mueltilinia.wav|embed|200px]] |} [[File:Vinicius de Jesus - photo 1.jpg|thumb|250px|Mueltilinia]] === Español === Sacar el pecho (como en una pelea) Niu-nimueltilinia keman nikneki nimusu- ma: Voy a sacar el pecho cuando quiera pelear. === English === Stick out your chest (as in a fight) Niu-nimueltilinia keman nikneki nimusu-ma: I'll stick my chest out when I want to fight. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 4mhk0grt2m9udezpqjesdwqt8mj2ldm 0 3789244 7247373 2026-07-11T06:05:50Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUESTUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muestuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Old Woman of Bhaktapur - Kathmandu.jpg|thumb|250px|Muestuk]] [[File:Olla con pipián verde.jpg|thumb|250px|Ne kumit muestuk]]..." 7247373 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUESTUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muestuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Old Woman of Bhaktapur - Kathmandu.jpg|thumb|250px|Muestuk]] [[File:Olla con pipián verde.jpg|thumb|250px|Ne kumit muestuk]] === Español === Sentado; puesto Ne kumit muestuk: La olla sentada (puesta). Naja nimuestuk: Estoy sentado. === English === Sitting; placed Ne kumit muestuk: The pot is sitting (placed). Naja nimuestuk: I'm sitting. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] 1pcp9d050518gtrxnwhez7x4k6n3nqm 0 3789245 7247374 2026-07-11T06:15:25Z Alicia María Siu 2693128 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUICHTAKANAMIKTIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muichtakanamiktia.wav|embed|200px]] |} [[File:Waterfall Elopement in Colorado.jpg|thumb|250px|Muichtakanamiktia]] === Español === Casarse en secreto L..." 7247374 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''MUICHTAKANAMIKTIA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Verbo Intransitivo ''Grammatical Category:'' Intransitive Verb ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Nicolas Sánchez García (TimumachtikanNawat)-muichtakanamiktia.wav|embed|200px]] |} [[File:Waterfall Elopement in Colorado.jpg|thumb|250px|Muichtakanamiktia]] === Español === Casarse en secreto Lucio wan Juana muichtakanamiktijket: Lucio y Juana se casaron en secreto. === English === To elope, to secretly marry Lucio wan Juana muichtakanamiktijket: Lucio and Juana secretly married: Lucio and Juana secretly married. [[Category:Wt/ppl/Category:Verbo Intransitivo]] [[Category:Wt/ppl]] d44saf2aquqj4oi87rj9indrazu8si7 0 3789246 7247375 2026-07-11T06:22:40Z ~2026-39257-79 2693192 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SUYAPANKU''' ----''Categoría Gramatical:'' Toponimia ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Josefina Vasquez Vazquez (Cguadron)-Suyapanku.wav|embed|200px]] |} [[File:Soyapango4.jpg|thumb|250x250px|(BORRA ESTO Y ESCRIBE LA PALABRA EN NÁHUAT COINCIDIENDO CON LA IMAGEN)]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES)...." 7247375 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SUYAPANKU''' ----''Categoría Gramatical:'' Toponimia ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Josefina Vasquez Vazquez (Cguadron)-Suyapanku.wav|embed|200px]] |} [[File:Soyapango4.jpg|thumb|250x250px|(BORRA ESTO Y ESCRIBE LA PALABRA EN NÁHUAT COINCIDIENDO CON LA IMAGEN)]] ◄--- (SI NO VAS A AGREGAR IMAGEN, BORRA ESTA LÍNEA COMPLETA DESDE LOS CORCHETES). === Español === Soyapango Galanchin Suyapanku: Soyapango es bonito (lugar dónde abundan las palmeras). === English === Soyapango Galanchin Suyapanku: Soyapango is beautiful (a place where palm trees abound). [[Category:Wt/ppl/Category:Toponimia]] [[Category:Wt/ppl]] cur9rhjlrf7rlyyniyor0g1yvywcrdf 7247390 7247375 2026-07-11T06:39:41Z Jcruiz84 2693194 7247390 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SUYAPANKU''' ----''Categoría Gramatical:'' Toponimia ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Josefina Vasquez Vazquez (Cguadron)-Suyapanku.wav|embed|200px]] |} [[File:Soyapango4.jpg|thumb|250x250px|SUYAPANKU]] === Español === Soyapango Galanchin Suyapanku: Soyapango es bonito (lugar dónde abundan las palmeras). === English === Soyapango Galanchin Suyapanku: Soyapango is beautiful (a place where palm trees abound). [[Category:Wt/ppl/Category:Toponimia]] [[Category:Wt/ppl]] eimjxwl0jabrxkq7shai46fuu3iqsaf 0 3789247 7247376 2026-07-11T06:30:33Z ExfactoLexander 2596303 Created page with "Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Zünheboto  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Imkong L. Im..." 7247376 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Zünheboto  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Imkong L. Imchen. tǖ nyīe nyê. ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 2012 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),University of San Francisco (LLM) kō. ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 10,319 thíu nyé nǜhè 3,123 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] tvq7yettj5nysym8jehdhrk1cre5kvk 7247377 7247376 2026-07-11T06:31:42Z ExfactoLexander 2596303 /* Ānyī àmūa */ 7247377 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Zünheboto  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Imkong L. Imchen. tǖ nyīe nyê. ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 2012 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),University of San Francisco (LLM) kō.<ref name="TBI">{{Wp/kix/Cite news |last1=Barua |first1=Ananya |title=This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live }}</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 10,319 thíu nyé nǜhè 3,123 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] ltm5t9637qohv0boexl00njqezzaj9c 7247378 7247377 2026-07-11T06:32:10Z ExfactoLexander 2596303 7247378 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Zünheboto  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Imkong L. Imchen. tǖ nyīe nyê. ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 2012 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),University of San Francisco (LLM) kō.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 10,319 thíu nyé nǜhè 3,123 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] aakn6npvu08d433sdv2ja7w1ecdec2e 7247383 7247378 2026-07-11T06:36:57Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7247383 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Spouse | Kevilezo Kense |- ! Children | 2 |- ! Awards | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Zünheboto  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Imkong L. Imchen. tǖ nyīe nyê. ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 2012 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),University of San Francisco (LLM) kō.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 10,319 thíu nyé nǜhè 3,123 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] 1ovphmfukpz18f4t56k1ip3l45c40h5 7247386 7247383 2026-07-11T06:37:53Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7247386 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jåmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Zünheboto  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Imkong L. Imchen. tǖ nyīe nyê. ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 2012 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),University of San Francisco (LLM) kō.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 10,319 thíu nyé nǜhè 3,123 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] bheffg6wcudwtfn9r5fgzmtwmwrvlsd 7247388 7247386 2026-07-11T06:38:34Z ExfactoLexander 2596303 Adding interwiki links to [[d:Q102142759]] 7247388 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jåmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Zünheboto  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Imkong L. Imchen. tǖ nyīe nyê. ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 2012 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),University of San Francisco (LLM) kō.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 10,319 thíu nyé nǜhè 3,123 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} 0jxarrjqo93000fmgosmgjxy4xvn7kg 7247391 7247388 2026-07-11T06:40:54Z ExfactoLexander 2596303 /* Ālīevā nyūlāh */ 7247391 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jåmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê. ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 2012 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),University of San Francisco (LLM) kō.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 10,319 thíu nyé nǜhè 3,123 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} lla8eumhs8v00a7j510c5f39c23labh 7247394 7247391 2026-07-11T06:43:42Z ExfactoLexander 2596303 7247394 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jåmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê. ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 1998 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),Nǜhè 2003 nái óh Post Graduate Master of Laws & University of San Francisco (School of Law),kō Khèm nyè.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 10,319 thíu nyé nǜhè 3,123 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} lfv6kiwmw6a5hl7sqxhtsaw8kpn8syr 7247396 7247394 2026-07-11T06:44:36Z ExfactoLexander 2596303 7247396 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jåmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê.<ref>https://www.myneta.info/Nagaland2023/candidate.php?candidate_id=6884</ref> ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 1998 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),Nǜhè 2003 nái óh Post Graduate Master of Laws & University of San Francisco (School of Law),kō Khèm nyè.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 10,319 thíu nyé nǜhè 3,123 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} aef27483tmabfqks6xdlq6g12iyokb3 7247399 7247396 2026-07-11T06:46:02Z ExfactoLexander 2596303 7247399 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jåmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê.<ref>https://www.myneta.info/Nagaland2023/candidate.php?candidate_id=6884</ref> ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 1998 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),Nǜhè 2003 nái óh Post Graduate Master of Laws & University of San Francisco (School of Law),kō Khèm nyè.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Amenba Yaden, Nationalist Congress Party Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 31,874 thíu nyé nǜhè 1,536 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} npg8gp45a04qsewskdlgewvr2rokpvf 7247402 7247399 2026-07-11T06:47:20Z ExfactoLexander 2596303 7247402 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jåmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê.<ref>https://www.myneta.info/Nagaland2023/candidate.php?candidate_id=6884</ref> ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 1998 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),Nǜhè 2003 nái óh Post Graduate Master of Laws & University of San Francisco (School of Law),kō Khèm nyè.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Azheto Zhimomi, LJP Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 31,874 thíu nyé nǜhè 1,536 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê. ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} bgscc1frjkqxll22gte6uxaloxa06dz 7247404 7247402 2026-07-11T06:47:58Z ExfactoLexander 2596303 7247404 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense  1976 nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jåmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê.<ref>https://www.myneta.info/Nagaland2023/candidate.php?candidate_id=6884</ref> ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 1998 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),Nǜhè 2003 nái óh Post Graduate Master of Laws & University of San Francisco (School of Law),kō Khèm nyè.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Azheto Zhimomi, LJP Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 31,874 thíu nyé nǜhè 1,536 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê.<ref>https://www.cnbctv18.com/politics/nagaland-election-result-2023-hekani-jakhalu-becomes-first-woman-mla-16079621.htm</ref> ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} 46oi17jjsupexuopc4kwwl2t6xfs0re 7247406 7247404 2026-07-11T06:50:10Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7247406 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense 1976<ref name="TIE">Ahead of polls, what youth in Nagaland say they really want: jobs |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/nagaland/ahead-of-polls-what-youth-in-nagaland-elections-say-they-really-want-jobs-5060205/ |access-date=20 November 2020 |work=The Indian Express |date=12 February 2018 |language=en |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216002209/http://indianexpress.com/article/north-east-india/nagaland/ahead-of-polls-what-youth-in-nagaland-elections-say-they-really-want-jobs-5060205/ |url-status=live</ref> nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jåmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê.<ref>https://www.myneta.info/Nagaland2023/candidate.php?candidate_id=6884</ref> ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 1998 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),Nǜhè 2003 nái óh Post Graduate Master of Laws & University of San Francisco (School of Law),kō Khèm nyè.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Azheto Zhimomi, LJP Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 31,874 thíu nyé nǜhè 1,536 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê.<ref>https://www.cnbctv18.com/politics/nagaland-election-result-2023-hekani-jakhalu-becomes-first-woman-mla-16079621.htm</ref> ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} rmt66upwwp8eujiqlv8b2bwajf2bn7w 7247411 7247406 2026-07-11T06:51:57Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7247411 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense 1976<ref name="TIE">Ahead of polls, what youth in Nagaland say they really want: jobs |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/nagaland/ahead-of-polls-what-youth-in-nagaland-elections-say-they-really-want-jobs-5060205/ |access-date=20 November 2020 |work=The Indian Express |date=12 February 2018 |language=en |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216002209/http://indianexpress.com/article/north-east-india/nagaland/ahead-of-polls-what-youth-in-nagaland-elections-say-they-really-want-jobs-5060205/ |url-status=live</ref> nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jāmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Preceded by | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê.<ref>https://www.myneta.info/Nagaland2023/candidate.php?candidate_id=6884</ref> ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 1998 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),Nǜhè 2003 nái óh Post Graduate Master of Laws & University of San Francisco (School of Law),kō Khèm nyè.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Azheto Zhimomi, LJP Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 31,874 thíu nyé nǜhè 1,536 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê.<ref>https://www.cnbctv18.com/politics/nagaland-election-result-2023-hekani-jakhalu-becomes-first-woman-mla-16079621.htm</ref> ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} dhtlh8wesqynfr5u43i40h0603b1zox 7247414 7247411 2026-07-11T06:53:14Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7247414 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense 1976<ref name="TIE">Ahead of polls, what youth in Nagaland say they really want: jobs |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/nagaland/ahead-of-polls-what-youth-in-nagaland-elections-say-they-really-want-jobs-5060205/ |access-date=20 November 2020 |work=The Indian Express |date=12 February 2018 |language=en |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216002209/http://indianexpress.com/article/north-east-india/nagaland/ahead-of-polls-what-youth-in-nagaland-elections-say-they-really-want-jobs-5060205/ |url-status=live</ref> nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Alma mater | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jāmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Āpǖ khòkò nò | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê.<ref>https://www.myneta.info/Nagaland2023/candidate.php?candidate_id=6884</ref> ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 1998 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),Nǜhè 2003 nái óh Post Graduate Master of Laws & University of San Francisco (School of Law),kō Khèm nyè.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Azheto Zhimomi, LJP Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 31,874 thíu nyé nǜhè 1,536 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê.<ref>https://www.cnbctv18.com/politics/nagaland-election-result-2023-hekani-jakhalu-becomes-first-woman-mla-16079621.htm</ref> ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} 3kix6hywgik1rozgwli63h7050wv41n 7247416 7247414 2026-07-11T06:54:09Z ExfactoLexander 2596303 /* */ 7247416 wikitext text/x-wiki Hekani Jakhalu Kense 1976<ref name="TIE">Ahead of polls, what youth in Nagaland say they really want: jobs |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/nagaland/ahead-of-polls-what-youth-in-nagaland-elections-say-they-really-want-jobs-5060205/ |access-date=20 November 2020 |work=The Indian Express |date=12 February 2018 |language=en |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216002209/http://indianexpress.com/article/north-east-india/nagaland/ahead-of-polls-what-youth-in-nagaland-elections-say-they-really-want-jobs-5060205/ |url-status=live</ref> nài òh tshàh nyē nǜhè āpǖ Indiahái politician tsàk Nagaland shīngkhà lǘ nô.Āpǖ lōu cabinet minister nòi nyê Dimapur III Assembly constituency lǜ nô. Āpǖ ōh 2023 Nagaland Legislative Assembly āsîng-ìe nǖ kōi shīulōuh nyè  Naga People's Front Party thīhkō. {| class="wikitable" |+ Hekani Jakhalu Kense |- ! Shēlūap | [[File:Ram Nath Kovind presenting the Nari Shakti Puruskar for the year 2018 to Ms. Hekani Jakhalu H2019030865836.jpg]] |- ! Nyūhòk | Hekani Jakhalu receiving the 2018 Nari Shakti Puruskar award |- ! Ātshāh nyīe | Hekani Jakhalu |- ! Ātshāh pūo | 1976 |- ! Ātshāh thānh | Toluvi, Dimapur, Nagaland |- ! Chīkāmjâm | Member of the Nagaland Legislative Assembly |- ! Chītsô | 2 March 2023 |- ! Constituency | Dimapur III |- ! Chàmvìjàm | Bishop Cotton Girls' School |- ! Chàmvìjàm hōi | * Lady Shri Ram College (BA) * University of Delhi (LLB) * University of San Francisco (LLM) |- ! Chí | Politician; Social entrepreneur |- ! Political shǖhói | Naga People's Front (NPF) |- ! Jāmôngnyù | Kevilezo Kense |- ! Tshōuhói | 2 |- ! Pāupòih | Nari Shakti Puruskar (2018) |- ! Āpǖ khòkò nò | Azheto Zhimomi |} ==Ālīevā nyūlāh== Hekani Jakhalu Kense  nòng Aghunato Sub-division, Dimapur  khīamkhàhāi Nagaland shīngkhà lǘ nō. Āpǖ pòu Suhoi Inashe Jakhalu tǖ nyīe nyê.<ref>https://www.myneta.info/Nagaland2023/candidate.php?candidate_id=6884</ref> ==Ānyī àmūa== Āpǖ ōh 1998 nài òh Lady Shri Ram College (BA) University of Delhi (LLB),Nǜhè 2003 nái óh Post Graduate Master of Laws & University of San Francisco (School of Law),kō Khèm nyè.<ref name="TBI">This woman quit her dream job to help 30K youth in Nagaland get jobs |url=https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |access-date=19 November 2020 |work=The Better India |date=18 March 2019 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120824/https://www.thebetterindia.com/175314/nagaland-jobs-training-youth-employment-lawyer-nari-shakti/ |url-status=live</ref> ==Ā-ôkìlīam== Hekani Jakhalu Kense  nòng Dimapur III Assembly constituency lǜ nō nǜhè  Naga People's Front Party kòu òh 2023 Nagaland Legislative Assembly sīng-îe nǖ kòu shīulōuh nyê, nǜhè Azheto Zhimomi, LJP Partykǖ nòi nǖ shāuvâ nyê, āpēm kàmkǖ vote nǖ 31,874 thíu nyé nǜhè 1,536 vote óh phùhkǖ Hekani Jakhalu Kense  òh shīulōihvā nyê.<ref>https://www.cnbctv18.com/politics/nagaland-election-result-2023-hekani-jakhalu-becomes-first-woman-mla-16079621.htm</ref> ==Āthāplòuh chàmhōi== [[Category:Wp/kix]] {{INTERWIKI|Q102142759}} t0uj4fw140j4m186xoidpkwcqk8v5hi 0 3789248 7247384 2026-07-11T06:37:08Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SUYAT''' ----''Categoría Gramatical:'' Botánica ''Grammatical Category:'' Botanical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Josefina Vasquez Vazquez (Cguadron)-Suyat.wav|embed|200px]] |} [[File:Palmeras en calles de Santa Ana - panoramio.jpg|thumb|250x250px|SUYAT]] === Español === Palmera Ne suyat: La palmera. === English === Palm Ne suyat: The pa..." 7247384 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SUYAT''' ----''Categoría Gramatical:'' Botánica ''Grammatical Category:'' Botanical ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Josefina Vasquez Vazquez (Cguadron)-Suyat.wav|embed|200px]] |} [[File:Palmeras en calles de Santa Ana - panoramio.jpg|thumb|250x250px|SUYAT]] === Español === Palmera Ne suyat: La palmera. === English === Palm Ne suyat: The palm tree. [[Category:Wt/ppl/Category:Botánica]] [[Category:Wt/ppl]] 2fpq009l0xfcehsmsplb1smlx5ghudy 3 3789249 7247385 2026-07-11T06:37:09Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247385 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 06:37, 11 July 2026 (UTC) b1qc3r9v2okfoh022cd4ev3jcwthojq 0 3789250 7247423 2026-07-11T06:59:22Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAJKAL''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shajkal.wav|embed|200px]] |} [[File:Palapas en la playa - panoramio.jpg|thumb|250px|SHAJKAL]] === Español === Ramada; canopy (toldo); casa de dos aguas Ne ishajkal tijlan: La ramada de la gallina. Ne shajkal: El canop..." 7247423 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAJKAL''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shajkal.wav|embed|200px]] |} [[File:Palapas en la playa - panoramio.jpg|thumb|250px|SHAJKAL]] === Español === Ramada; canopy (toldo); casa de dos aguas Ne ishajkal tijlan: La ramada de la gallina. Ne shajkal: El canopy. Ne shajkal: La casa de dos aguas. === English === Ramada; canopy; gabled house Ne ishajkal tijlan: The hen's ramada. Ne shajkal: The canopy. Ne shajkal: The gabled house. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] bhj9dqpa7l2tbq7jz84akaop3ehha4h 0 3789251 7247426 2026-07-11T07:00:26Z MEvalyn 2608615 Created page with "Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023." 7247426 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. mbtvy10wh6b87erh08yv4vidaxyfcsn 7247429 7247426 2026-07-11T07:03:37Z MEvalyn 2608615 7247429 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. 9rnwbvcln0hx0cd1h8th6bfwjdywkya 7247430 7247429 2026-07-11T07:08:26Z MEvalyn 2608615 7247430 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. 2s3zii2cjm2jd64e6m2q1p0fl901g2d 7247435 7247430 2026-07-11T07:15:18Z MEvalyn 2608615 7247435 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. e8r22lqbviviwqw4wpn9xm08sqjbgq8 7247436 7247435 2026-07-11T07:16:48Z MEvalyn 2608615 7247436 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. fjf2pn64pkuqyczlvvvj8il44wugpos 7247437 7247436 2026-07-11T07:18:00Z MEvalyn 2608615 7247437 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. ioo1q6n90wzhyniklxgyi542l76l0s0 7247438 7247437 2026-07-11T07:19:15Z MEvalyn 2608615 7247438 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. 06s14wn8w0o6zrok5vg9op11hz2m8ib 7247439 7247438 2026-07-11T07:25:36Z MEvalyn 2608615 7247439 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu f4tlbqrn1oilh96r691bnl7b57jxz8o 7247441 7247439 2026-07-11T07:26:17Z MEvalyn 2608615 7247441 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ljz7eybvzwe9rh31qmqbd5odk9bqei2 7247443 7247441 2026-07-11T07:29:15Z MEvalyn 2608615 7247443 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 61xabrz49owboaxfcpa3732vnvped9m 7247444 7247443 2026-07-11T07:30:01Z MEvalyn 2608615 7247444 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == p4l3rtdx1a0qyg90fx33yw9z2q4xmfz 7247445 7247444 2026-07-11T07:30:36Z MEvalyn 2608615 Added citation 7247445 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == kd5o7z0r6m17wp4w86ki058e9x27ozi 7247448 7247445 2026-07-11T07:39:35Z MEvalyn 2608615 Added citation 7247448 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo. == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == lofmjimnhneb6cwzis6twxpoks2d7n3 7247449 7247448 2026-07-11T07:40:14Z MEvalyn 2608615 7247449 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref>"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza. == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == crexex7teqdx1c1dawcfxj57yijx0my 7247452 7247449 2026-07-11T07:47:15Z MEvalyn 2608615 7247452 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref>"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 2ilh29vr321mos4w3b6hzgmm4myxsja 7247453 7247452 2026-07-11T07:47:55Z MEvalyn 2608615 7247453 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref>"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref>[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == a8j9t733ndhrw9p2o6epmsrkehzekfq 7247454 7247453 2026-07-11T07:48:23Z MEvalyn 2608615 7247454 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref>"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref>[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022. == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == gos8bbr6nq1l6lrqzono2hhxaej9wzi 7247455 7247454 2026-07-11T07:49:02Z MEvalyn 2608615 7247455 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref>[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == jxqs7w22f5m538qxyse90wvfij0coye 7247456 7247455 2026-07-11T07:49:52Z MEvalyn 2608615 Added citation 7247456 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref>[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref>"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref>[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo. == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == m9fays5eo2cw6yt7i79h1zp6bhwvkc0 7247457 7247456 2026-07-11T07:50:22Z MEvalyn 2608615 7247457 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref>[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref>"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref>[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 9r48bzsep8bcoc4tg5ddkskry5q49nc 7247458 7247457 2026-07-11T07:50:38Z MEvalyn 2608615 7247458 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref>[7][8] Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref>[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" />[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 53hbwycp6tlozgec8sqyc6d904mpqr5 7247459 7247458 2026-07-11T07:51:05Z MEvalyn 2608615 7247459 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref>[1] Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref>[2][3] Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref>[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" />[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 69qzm3w3tln9zyd5mm370vwgif0v2kg 7247460 7247459 2026-07-11T07:52:00Z MEvalyn 2608615 7247460 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref>[4] Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref>[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" />[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == 666pfasihtqyas4cj8dg6v32tay3x3t 7247461 7247460 2026-07-11T07:52:22Z MEvalyn 2608615 7247461 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref>[9] Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" />[9] Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ozozq0k3u9f0gizyjd3xflyuoiiqhqa 7247462 7247461 2026-07-11T07:52:48Z MEvalyn 2608615 7247462 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref>"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe. == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == c6fsisp0d0g05snfrvx7eeldfk7h54s 7247464 7247462 2026-07-11T07:56:45Z MEvalyn 2608615 7247464 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala. == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == anmjpocdvk55dowoqgohenlu9jba0ww 7247465 7247464 2026-07-11T07:57:00Z MEvalyn 2608615 7247465 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == bj3kj05q8tpf3aj3jwlmqi17uhje1n9 7247466 7247465 2026-07-11T07:57:35Z MEvalyn 2608615 7247466 wikitext text/x-wiki Isaac Zebra Ssenyange Junior (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == ohqv76y9usp2hk2tmnqrsfym6e958r2 7247467 7247466 2026-07-11T07:58:42Z MEvalyn 2608615 7247467 wikitext text/x-wiki '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri Kampala, Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == rrq2cecqhqq20mef85aui680iolxq2u 7247468 7247467 2026-07-11T07:59:09Z MEvalyn 2608615 7247468 wikitext text/x-wiki '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], Uganda. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == m7prhngoqb3qzn4sgj05exzv629991a 7247469 7247468 2026-07-11T07:59:22Z MEvalyn 2608615 7247469 wikitext text/x-wiki '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == fxldv63z4q8zk7zi7ro5ha7g2jmcgid 7247472 7247469 2026-07-11T08:06:20Z MEvalyn 2608615 Added infobox 7247472 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>"Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games". ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] l1e0lpswx0ayj7jo8prggjb9wwhrele 7247473 7247472 2026-07-11T08:07:02Z MEvalyn 2608615 /* Ebihandiiko ebirikugambwaho */ 7247473 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>Isaac Zebra Ssenyange Junior on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] dhsww9a2kaexkcsyy3w6v9fwn4d33s9 7247475 7247473 2026-07-11T08:14:52Z MEvalyn 2608615 /* Ebihandiiko ebirikugambwaho */ 7247475 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>"Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results". ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] lk4ereffh19vrr3zspm1p5y1zy575h0 7247477 7247475 2026-07-11T08:15:36Z MEvalyn 2608615 /* Ebihandiiko ebirikugambwaho */ 7247477 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>[https://www.the-sports.org/isaac-zebra-ssenyange-amateur-boxing-spf747547.html "Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results"]. ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">"Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream". ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 3bd9mgpveclxwchcontw5nnfdn8vr5k 7247478 7247477 2026-07-11T08:19:22Z MEvalyn 2608615 7247478 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>[https://www.the-sports.org/isaac-zebra-ssenyange-amateur-boxing-spf747547.html "Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results"]. ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">[https://www.bbc.com/news/world-africa-55534812 "Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream"]. ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">"After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back". ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] mhqg3wlktk6efg13kkp7sph0ct9akkv 7247479 7247478 2026-07-11T08:21:11Z MEvalyn 2608615 7247479 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>[https://www.the-sports.org/isaac-zebra-ssenyange-amateur-boxing-spf747547.html "Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results"]. ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">[https://www.bbc.com/news/world-africa-55534812 "Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream"]. ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/after-pro-debut-on-father-s-memorial-zebra-won-t-turn-back-4480830 "After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back"]. ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>"Isaac Ssenyange Jr". ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] h5klvfoeewd0yy24sb90155fvhci6gz 7247481 7247479 2026-07-11T08:21:44Z MEvalyn 2608615 7247481 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>[https://www.the-sports.org/isaac-zebra-ssenyange-amateur-boxing-spf747547.html "Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results"]. ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">[https://www.bbc.com/news/world-africa-55534812 "Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream"]. ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/after-pro-debut-on-father-s-memorial-zebra-won-t-turn-back-4480830 "After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back"]. ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-ssenyange-jr/59c17850-9a8b-43a8-bbb9-241f68c5bb41 "Isaac Ssenyange Jr"]. ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>"The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway". July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] lg6rnzizv6uvadfpg580hoszzhd0vyo 7247482 7247481 2026-07-11T08:22:26Z MEvalyn 2608615 7247482 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>[https://www.the-sports.org/isaac-zebra-ssenyange-amateur-boxing-spf747547.html "Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results"]. ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">[https://www.bbc.com/news/world-africa-55534812 "Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream"]. ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/after-pro-debut-on-father-s-memorial-zebra-won-t-turn-back-4480830 "After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back"]. ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-ssenyange-jr/59c17850-9a8b-43a8-bbb9-241f68c5bb41 "Isaac Ssenyange Jr"]. ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>[https://www.iba.sport/news/the-youngest-boxer-of-the-games-ugandas-isaac-zebra-ssenyange-jr-follows-his-boxing-legend-fathers-pathway/ "The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway"]. July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 6qwih5rwjdzbfdwff6uk16fd53qku5f 7247483 7247482 2026-07-11T08:24:43Z MEvalyn 2608615 7247483 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>[https://www.the-sports.org/isaac-zebra-ssenyange-amateur-boxing-spf747547.html "Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results"]. ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">[https://www.bbc.com/news/world-africa-55534812 "Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream"]. ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/after-pro-debut-on-father-s-memorial-zebra-won-t-turn-back-4480830 "After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back"]. ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-ssenyange-jr/59c17850-9a8b-43a8-bbb9-241f68c5bb41 "Isaac Ssenyange Jr"]. ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>[https://www.iba.sport/news/the-youngest-boxer-of-the-games-ugandas-isaac-zebra-ssenyange-jr-follows-his-boxing-legend-fathers-pathway/ "The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway"]. July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). [https://sportsnation.co.ug/2022/07/28/commonwealth-must-know-as-bombers-learn-opponents/ "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"]</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">"Isaac Zebra Ssenyange Fight Record". ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] 9t08phfr5rw9n1pf2abc2f8wx4sboyd 7247484 7247483 2026-07-11T08:25:17Z MEvalyn 2608615 7247484 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>[https://www.the-sports.org/isaac-zebra-ssenyange-amateur-boxing-spf747547.html "Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results"]. ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">[https://www.bbc.com/news/world-africa-55534812 "Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream"]. ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/after-pro-debut-on-father-s-memorial-zebra-won-t-turn-back-4480830 "After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back"]. ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-ssenyange-jr/59c17850-9a8b-43a8-bbb9-241f68c5bb41 "Isaac Ssenyange Jr"]. ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>[https://www.iba.sport/news/the-youngest-boxer-of-the-games-ugandas-isaac-zebra-ssenyange-jr-follows-his-boxing-legend-fathers-pathway/ "The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway"]. July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). [https://sportsnation.co.ug/2022/07/28/commonwealth-must-know-as-bombers-learn-opponents/ "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"]</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">[https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/411683-isaac-zebra-ssenyange "Isaac Zebra Ssenyange Fight Record"]. ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). "Zebra Jr wins at Hamz Stadium". ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] hk3g67i9a0bzx7c2rtvrl9l69lqbme7 7247485 7247484 2026-07-11T08:26:11Z MEvalyn 2608615 7247485 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>[https://www.the-sports.org/isaac-zebra-ssenyange-amateur-boxing-spf747547.html "Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results"]. ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">[https://www.bbc.com/news/world-africa-55534812 "Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream"]. ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/after-pro-debut-on-father-s-memorial-zebra-won-t-turn-back-4480830 "After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back"]. ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-ssenyange-jr/59c17850-9a8b-43a8-bbb9-241f68c5bb41 "Isaac Ssenyange Jr"]. ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>[https://www.iba.sport/news/the-youngest-boxer-of-the-games-ugandas-isaac-zebra-ssenyange-jr-follows-his-boxing-legend-fathers-pathway/ "The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway"]. July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). [https://sportsnation.co.ug/2022/07/28/commonwealth-must-know-as-bombers-learn-opponents/ "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"]</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">[https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/411683-isaac-zebra-ssenyange "Isaac Zebra Ssenyange Fight Record"]. ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). [https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/zebra-jr-wins-at-hamz-stadium-4629012 "Zebra Jr wins at Hamz Stadium"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic". August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] jzph4t8ldw1dtghvnn514y4l9umvwgu 7247486 7247485 2026-07-11T08:26:53Z MEvalyn 2608615 7247486 wikitext text/x-wiki {{Wp/nyn/Databox|item=Q130406068}} '''Isaac Zebra Ssenyange Junior''' (orikumanywa munonga nka Mando) (owazairwe 22 Desemba 2003) n'omwiruki Omunyayuganda kandi omuteezi w'ebikonde omukugu.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-zebra-ssenyange/feeec50a-2db2-49a7-bb98-bc6c4fb2de88 "Home of the Birmingham 2022 Commonwealth Games"]. ''Commonwealth Games - Birmingham 2022''.</ref> Aine omuringo gw'okurwanisa ogurikwetwa southpaw style of fighting.<ref>[https://boxrec.com/wiki/index.php/Isaac_Zebra_Ssenyange_Jnr. Isaac Zebra Ssenyange Junior] on BoxRec Wiki</ref><ref>[https://www.the-sports.org/isaac-zebra-ssenyange-amateur-boxing-spf747547.html "Isaac Zebra Ssenyange (Amateur Boxing) : Prize list and results"]. ''www.the-sports.org''.</ref> Akatandika omurimo gwe ogw'obukugu ebiro 26 Desemba 2023. == Obuto bwe n'oburugo bw'eka ye == Zebra Jr. akazaarwa omuri [[Wp/nyn/Kampala|Kampala]], [[Wp/nyn/Uganda|Uganda]]. Akakurira omuri Bwaise, ahu ishe owafiire (Zebra Mando Sr.) yatandikireho ekibiina ky’ebikonde ekya Zebra Boxing Club, ekibiina ky’abantu abaayorekire eminyeeto baingi abarikukora ebikonde.<ref name=":2">[https://www.bbc.com/news/world-africa-55534812 "Uganda: Zebra Ssenyange Jr carries father's boxing dream"]. ''BBC Sport''. 2021-01-05. Retrieved 2025-09-14.</ref> Bwanyima y’okufa kwa ishe omuri 2020, Zebra Jr. akatwara emirimo y’ebikonde hamwe n’obwebembezi omu kibiina ekyo.<ref name=":0">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/after-pro-debut-on-father-s-memorial-zebra-won-t-turn-back-4480830 "After pro debut on father's memorial Zebra won't turn back"]. ''Monitor''. January 3, 2024.</ref> == Omurimo gw'obuhangwa == Zebra Jr akajwekyera Uganda omu mpaka z'abateezi b'empaka, otwariiremu n'emizaano ya Commonwealth eya 2022 omuri Birmingham, ahu yaabaire naahakahakana omu mpaka ez'okubanza.<ref>[https://www.birmingham2022.com/athletes/isaac-ssenyange-jr/59c17850-9a8b-43a8-bbb9-241f68c5bb41 "Isaac Ssenyange Jr"]. ''Birmingham 2022''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Emizaano ya Commonwealth 2022 == Niwe yaabaire ari omuteezi w'ebikonde omuto omu mizaano ya Commonwealth Games 2022 eyabaireho omuri United Kingdom.<ref>[https://www.iba.sport/news/the-youngest-boxer-of-the-games-ugandas-isaac-zebra-ssenyange-jr-follows-his-boxing-legend-fathers-pathway/ "The youngest boxer of the Games, Uganda's Isaac Zebra Ssenyange Jr. follows his boxing legend father's pathway"]. July 30, 2022.</ref><ref>Abel (Ow'ensonga), Kitaka (July 28, 2022). [https://sportsnation.co.ug/2022/07/28/commonwealth-must-know-as-bombers-learn-opponents/ "Commonwealth: Must Know As Bombers Learn Opponents"]</ref> Isaac Zebra Jr akafeerwa omuzaano gwe na Arena Pakela omu Birmingham 2022 Commonwealth Games Preliminaries of 32 aha National Exhibition Centre, Birmingham ebiro 30 okwa mushanju 2022.<ref name=":0" /> == Ebyafaayo by'ebikonde by'abakugu == Akakora omurimo gwe gw'okubanza omu Kwaikumi na kubiri 2023 omuri Kampala, arikusingura Alibaba R Tarimo.<ref name=":1">[https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/411683-isaac-zebra-ssenyange "Isaac Zebra Ssenyange Fight Record"]. ''Tapology''. Retrieved 2025-09-14.</ref> Omu Kwaikumi na kumwe 2024, akarwana omuri Abu Dhabi, arikusingura arikukoresa tekiniki arikusingura Ibrahem Kandil.<ref name=":1" /> Ebiro 1 Okwamukaaga 2024, akatunga obuhanguzi obundi arikusingura Abaasi Sseguya aha kishaayi kya Hamz, Nakivubo.<ref>Lutaaya, Richard (2024-06-02). [https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/boxing/zebra-jr-wins-at-hamz-stadium-4629012 "Zebra Jr wins at Hamz Stadium"]. ''Daily Monitor''. Retrieved 2025-09-14.</ref> == Omuringo == Zebra Jr. naarwana arikuruga omu muringo gwa southpaw kandi atwire naasiimwa ahabw'okugaita emyoga y'eby'emikono n'okurumba. Atwara eiziina ry'ekicweeka "Mando" nk'ekitiinisa ky'okwijuka ishe.<ref name=":2" /> == Amagara g'omuntu == Okurenga aha rurembo, naahwera omu kwebembera ekibiina kya Zebra Boxing Club, arikwegyesa abazaani b'ebikonde omuri Kampala.<ref name=":2" /><ref>"INTERVIEW: [https://web.archive.org/web/20250123025914/https://www.matookerepublic.com/20220824/interview-life-changed-the-day-i-saw-my-father-lying-in-a-pool-of-blood-after-he-was-shot-dead-isaac-zebra-jr-son-of-legendary-boxer-zebra-ssenyange-wants-to-emulate-mayweather-j/#google_vignette "Life changed the day I saw my father lying in a pool of blood after he was shot dead," Isaac Zebra Jr, son of legendary boxer Zebra Ssenyange, wants to emulate Mayweather Jr by outclassing his father - Matooke Republic"]. August 24, 2022. Archived from the original on January 23, 2025. Retrieved September 25, 2024.</ref> == Reeba n'ebindi == * Zebra Boxing Club * Muhammed Sebyala * Zebra Mando * Uganda Bombers * Ntege Musa * Yusuf Babu == Ebihandiiko ebirikugambwaho == [[Category:Wp/nyn]] oslxhfr5f34p2uaov67r3dlwolvcn3y 0 3789252 7247440 2026-07-11T07:25:49Z Uthman salma 2604311 Maaliye Paji paalaa 7247440 wikitext text/x-wiki '''Camel milk''' ɩyɛ milk aŋ maŋ yi nyogima pɔgɩba puoŋ. Ʋ maŋ sʋŋnɛɛ nomad anɩŋ pastoral lasɩrɩ a yi a wɔgrɩ ŋa ba tarɩ deu yɛlaŋ ku nyogimahɩ millennia aŋ parɩ. Nuba aŋ cheena a nyogɩmahɩ ŋa maŋ nyuyɛ behuŋ yoŋ kaba naŋ wa dɩ nyogimahɩ gara nɩŋ muɔ ɔɔbu a desert anɩŋ arid environments puoŋ, awa jiihɩ mine aŋ bɩ Middle East, North Africa anɩŋ a Horn of Africa<ref>http://agritrop.cirad.fr/572463/1/document_572463.pdf</ref>. ijah9kunufl92d9tg3n7bcm79jj8u2n 7247447 7247440 2026-07-11T07:38:55Z Uthman salma 2604311 7247447 wikitext text/x-wiki '''Camel milk''' ɩyɛ milk aŋ maŋ yi nyogima pɔgɩba puoŋ. Ʋ maŋ sʋŋnɛɛ nomad anɩŋ pastoral lasɩrɩ a yi a wɔgrɩ ŋa ba tarɩ deu yɛlaŋ ku nyogimahɩ millennia aŋ parɩ. Nuba aŋ cheena a nyogɩmahɩ ŋa maŋ nyuyɛ behuŋ yoŋ kaba naŋ wa dɩ nyogimahɩ gara nɩŋ muɔ ɔɔbu a desert anɩŋ arid environments puoŋ, awa jiihɩ mine aŋ bɩ Middle East, North Africa anɩŋ a Horn of Africa<ref>http://agritrop.cirad.fr/572463/1/document_572463.pdf</ref>. == Yɛlkoe == Seni a tɩɛhɩ niŋ yaarɩbu ku [[Wp/wlx/Islam|Islam]], [[Wp/wlx/Rabs|Arabs]] jemaa da ɩyɛ nuba aŋ nyogɩma cheenɩba da nyuurɛɛ bihuŋ a yi a nyogimahɩ iŋaŋ anɩŋ a desert oases. Pampana , desert nomad tribe maŋ diyɛ nyogɩma bihuŋ, a maalɩ yogurt, aŋ ɩ sɩɩmaa ka nie jaa buora<ref>https://web.archive.org/web/20120922092103/http://library.sandiegozoo.org/factsheets/camel/camel.htm</ref> ,kyɛ naŋ kauhi ta chiʋrɩ ka buŋjaa ba paahi a ɩŋaŋ<ref>https://web.archive.org/web/20121101015011/http://www.fao.org/AG/AGAInfo/themes/en/dairy/camel.html</ref> qtusagfriwbz4g5sezhzs5bq6bpwjfu 7247451 7247447 2026-07-11T07:45:43Z Uthman salma 2604311 PAAHIYE SEURI 7247451 wikitext text/x-wiki '''Camel milk''' ɩyɛ milk aŋ maŋ yi nyogima pɔgɩba puoŋ. Ʋ maŋ sʋŋnɛɛ nomad anɩŋ pastoral lasɩrɩ a yi a wɔgrɩ ŋa ba tarɩ deu yɛlaŋ ku nyogimahɩ millennia aŋ parɩ. Nuba aŋ cheena a nyogɩmahɩ ŋa maŋ nyuyɛ behuŋ yoŋ kaba naŋ wa dɩ nyogimahɩ gara nɩŋ muɔ ɔɔbu a desert anɩŋ arid environments puoŋ, awa jiihɩ mine aŋ bɩ Middle East, North Africa anɩŋ a Horn of Africa<ref>http://agritrop.cirad.fr/572463/1/document_572463.pdf</ref>. == Yɛlkoe == Seni a tɩɛhɩ niŋ yaarɩbu ku [[Wp/wlx/Islam|Islam]], [[Wp/wlx/Rabs|Arabs]] jemaa da ɩyɛ nuba aŋ nyogɩma cheenɩba da nyuurɛɛ bihuŋ a yi a nyogimahɩ iŋaŋ anɩŋ a desert oases. Pampana , desert nomad tribe maŋ diyɛ nyogɩma bihuŋ, a maalɩ yogurt, aŋ ɩ sɩɩmaa ka nie jaa buora<ref>https://web.archive.org/web/20120922092103/http://library.sandiegozoo.org/factsheets/camel/camel.htm</ref> ,kyɛ naŋ kauhi ta chiʋrɩ ka buŋjaa ba paahi a ɩŋaŋ<ref>https://web.archive.org/web/20121101015011/http://www.fao.org/AG/AGAInfo/themes/en/dairy/camel.html</ref> == Maalɩbu == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Camel milk production <small>(whole, fresh) – 2017</small> |- !Country !<small>tonnes</small> |- |{{SOM}} |953,673 |- |{{KEN}} |876,224 |- |{{MLI}} |300,000 |- |{{ETH}} |171,706 |- |{{SAU}} |134,266 |- |{{NIG}} |107,745 |- |'''World''' |'''2,852,213''' |- | colspan="2" |<small>Source: FAOSTAT of the United Nations<ref name="faostat17" /></small> |} A 2017, a dunɛɛ maalɩbu ku nyogɩma bihuŋ paani da ɩyɛ 2.85 million tonnes, a tuuro Somalia anɩŋ Kenya aŋ tarɩ 64% ku a jaa laŋtaa(table). Mali anɩŋ Ethiopia mɩŋ da ɩyɛ nuba aŋ maan<ref>http://www.fao.org/faostat/en/#data/QL</ref> == Tarejɩɩhɩ == 51j6yxrm7erm9uhxlbm7vwh02xhwk78 0 3789253 7247442 2026-07-11T07:28:28Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAJSHAMA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shajshama.wav]] |} [[File:Emmental & Mushroom Toastie - the M&S Café.jpg|thumb|250px|SHAJSHAMA]] === Español === Tostado Ne pula shajshama: Tostada de plátano. === English === Toasted Ne pula shajshama: Banana..." 7247442 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAJSHAMA''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shajshama.wav]] |} [[File:Emmental & Mushroom Toastie - the M&S Café.jpg|thumb|250px|SHAJSHAMA]] === Español === Tostado Ne pula shajshama: Tostada de plátano. === English === Toasted Ne pula shajshama: Banana toast. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] 8v8iea4uc23vfkqbr0ttx3c3iqf1ns1 0 3789254 7247446 2026-07-11T07:34:20Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHALATENANKU''' ----''Categoría Gramatical:'' Toponimia ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shalatenanku.wav|embed|200px]] |} [[File:Chalatenango, El Salvador - panoramio - MARVIN SOLIS.jpg|thumb|250x250px|SHALATENANKU]] === Español === Chalatenango Galanchin Shalatenanku: Chalatenango es bonito (lugar rodeado de arena y agua). === Engl..." 7247446 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHALATENANKU''' ----''Categoría Gramatical:'' Toponimia ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shalatenanku.wav|embed|200px]] |} [[File:Chalatenango, El Salvador - panoramio - MARVIN SOLIS.jpg|thumb|250x250px|SHALATENANKU]] === Español === Chalatenango Galanchin Shalatenanku: Chalatenango es bonito (lugar rodeado de arena y agua). === English === Chalatenango Galanchin Shalatenanku: Chalatenango is beautiful (place surrounded by sand and water). [[Category:Wt/ppl/Category:Toponimia]] [[Category:Wt/ppl]] 85bib4jpichg1hwwv0pgv9hbdv04qhy 0 3789255 7247450 2026-07-11T07:44:29Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHALMUYUT''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shalmuyut.wav|embed|200px]] |} [[File:Similium (blackflies) (14854536588).jpg|thumb|250x250px|SHALMUYUT]] === Español === Jején Ne shalmuyut: El jején. === English === Gnat, Midge Ne shalmuyut: The midge Categ..." 7247450 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHALMUYUT''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shalmuyut.wav|embed|200px]] |} [[File:Similium (blackflies) (14854536588).jpg|thumb|250x250px|SHALMUYUT]] === Español === Jején Ne shalmuyut: El jején. === English === Gnat, Midge Ne shalmuyut: The midge [[Category:Wt/ppl/Category:Zoología]] [[Category:Wt/ppl]] s6zumazo0to6hb0d05xalnm9qsesrzn 0 3789256 7247463 2026-07-11T07:54:03Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHALMUYUT''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shalmuyut.wav|embed|200px]] |} [[File:Similium (blackflies) (14854536588).jpg|thumb|250x250px|SHALMUYUT]] === Español === Jején Ne shalmuyut: El jején. === English === Gnat, Midge Ne shalmuyut: The midge Categ..." 7247463 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHALMUYUT''' ----''Categoría Gramatical:'' Zoología ''Grammatical Category:'' Zoology ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shalmuyut.wav|embed|200px]] |} [[File:Similium (blackflies) (14854536588).jpg|thumb|250x250px|SHALMUYUT]] === Español === Jején Ne shalmuyut: El jején. === English === Gnat, Midge Ne shalmuyut: The midge [[Category:Wt/ppl/Category:Zoología]] [[Category:Wt/ppl]] s6zumazo0to6hb0d05xalnm9qsesrzn 0 3789257 7247471 2026-07-11T08:02:55Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHALNAJ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shalnaj.wav|embed|200px]] |} [[File:Sal (close).jpg|thumb|250px|SHALNAJ]] === Español === Diminuto Ne ish istak shalnaj: El grano de sal es diminuto. === English === Tiny Ne ish istak shalnaj: The grain of salt is..." 7247471 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHALNAJ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shalnaj.wav|embed|200px]] |} [[File:Sal (close).jpg|thumb|250px|SHALNAJ]] === Español === Diminuto Ne ish istak shalnaj: El grano de sal es diminuto. === English === Tiny Ne ish istak shalnaj: The grain of salt is tiny. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] 19fvqh92nv7fycn5ajzio69slb3q9c0 0 3789258 7247474 2026-07-11T08:13:12Z Deepturquoise 2613705 Created page with "{{Wb/su/Ngalagena|ᮍ|'''ᮍ'''ᮜᮌᮨᮔ|gambar=Aksara Sunda dasar.svg|(Ngalagena)}} [[Category:Wb/su]]" 7247474 wikitext text/x-wiki {{Wb/su/Ngalagena|ᮍ|'''ᮍ'''ᮜᮌᮨᮔ|gambar=Aksara Sunda dasar.svg|(Ngalagena)}} [[Category:Wb/su]] by0s7gx8ukif7ewa770rbgenmk4wjx5 0 3789259 7247476 2026-07-11T08:15:06Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHALTUTUN''' ----''Categoría Gramatical:'' Médico ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shaltutun.wav|embed|200px]] |} [[File:Rash.jpg|thumb|250x250px|SHALTUTUN]] === Español === Roncha (piel) Ne shulunt kipia shaltutun: El bebé tiene sarpullido (pequeñas ronchas rojas). === English === Hives, welt, wheal (skin) Ne shulunt kipia shalt..." 7247476 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHALTUTUN''' ----''Categoría Gramatical:'' Médico ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shaltutun.wav|embed|200px]] |} [[File:Rash.jpg|thumb|250x250px|SHALTUTUN]] === Español === Roncha (piel) Ne shulunt kipia shaltutun: El bebé tiene sarpullido (pequeñas ronchas rojas). === English === Hives, welt, wheal (skin) Ne shulunt kipia shaltutun: The baby has a rash (small red bumps). [[Category:Wt/ppl/Category:Médico]] [[Category:Wt/ppl]] o78iq4cc28kivr25b20nndxs3mok9xu 0 3789260 7247480 2026-07-11T08:21:11Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHAMANALIS''' ----''Categoría Gramatical:'' Neologismo ''Grammatical Category:'' Neologism ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shamanalis.wav|embed|200px]] |} [[File:Toaster (3256234213).jpg|thumb|250x250px|SHAMANALIS]] === Español === Tostador Ne shamanalis: El tostador === English === Toaster. Ne shamanalis: The toaster. Categor..." 7247480 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" |'''SHAMANALIS''' ----''Categoría Gramatical:'' Neologismo ''Grammatical Category:'' Neologism ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shamanalis.wav|embed|200px]] |} [[File:Toaster (3256234213).jpg|thumb|250x250px|SHAMANALIS]] === Español === Tostador Ne shamanalis: El tostador === English === Toaster. Ne shamanalis: The toaster. [[Category:Wt/ppl/Category:Neologismo]] [[Category:Wt/ppl]] kpcjbzfbrjl1jazsx632sryr2cdzvug 0 3789261 7247487 2026-07-11T08:28:25Z EnragedFroglet 2693213 Created page with "Ipinangigin si '''Jorge Alfonso Imperial Barlin''' (''Jorge Barlin)'' ku Abril 23, 1850 sa Baao, Camarines Sur. An kaniyang amâ ay si Mateo Alfonso Barlin sagkud an kaniyang inâ ay si Francisca Imperial. Nagdakulo sagkud nag-adal sa Seminaryo ka Naga. Naordenan sa pagkapadî ku Setyembre 19, 1875 sa edad na 28 años." 7247487 wikitext text/x-wiki Ipinangigin si '''Jorge Alfonso Imperial Barlin''' (''Jorge Barlin)'' ku Abril 23, 1850 sa Baao, Camarines Sur. An kaniyang amâ ay si Mateo Alfonso Barlin sagkud an kaniyang inâ ay si Francisca Imperial. Nagdakulo sagkud nag-adal sa Seminaryo ka Naga. Naordenan sa pagkapadî ku Setyembre 19, 1875 sa edad na 28 años. 3zdowmabz8pog8mf6tn2mdmywrdwfq6 7247508 7247487 2026-07-11T08:48:04Z EnragedFroglet 2693213 New article translated to Bikol Rinconada. 7247508 wikitext text/x-wiki Ipinangigin si '''Jorge Alfonso Imperial Barlin''' (''Jorge Barlin)'' ku Abril 23, 1850 sa Baao, Camarines Sur. An kaniyang amâ ay si Mateo Alfonso Barlin sagkd an kaniyang inâ ay si Francisca Imperial. Nagdakulo sagkud nag-adal sa Seminaryo ka Naga. Naordenan sa pagkapadî ku Setyembre 19, 1875 sa edad na 28 años. Si '''Padre Jorge Barlin''' nagin '''katiwalâ sa Diosesis''' ni Obispo Francisco Gainza ka Arkidiosesis nin Nueva Caceres. <ref>Bobis, Herman Elgo. Epiko Kan Bikol sa Presenteng Sibilisasyon. Naga City, 2025. Pahina 372-375.</ref> == Reperensiya == <references /> dtvbq563qyojy1dswqhw17m5wzilku3 7247509 7247508 2026-07-11T08:49:49Z EnragedFroglet 2693213 7247509 wikitext text/x-wiki Ipinangigin si '''Jorge Alfonso Imperial Barlin''' (''Jorge Barlin)'' ku Abril 23, 1850 sa Baao, Camarines Sur. An kaniyang amâ ay si Mateo Alfonso Barlin sagkûd an kaniyang inâ ay si Francisca Imperial. Nagdakulo sagkûd nag-adal sa Seminaryo ka Naga. Naordenan sa pagkapadî ku Setyembre 19, 1875 sa edad na 28 años. Si '''Padre Jorge Barlin''' nagin '''katiwalâ sa Diosesis''' ni Obispo Francisco Gainza ka Arkidiosesis nin Nueva Caceres. <ref>Bobis, Herman Elgo. Epiko Kan Bikol sa Presenteng Sibilisasyon. Naga City, 2025. Pahina 372-375.</ref> == Reperensiya == <references /> g084jam3n8f2u4wrbxsbar1cosgjfe0 7247522 7247509 2026-07-11T09:01:38Z EnragedFroglet 2693213 7247522 wikitext text/x-wiki Ipinangigin si '''Jorge Alfonso Imperial Barlin''' (''Jorge Barlin)'' ku Abril 23, 1850 sa Baao, Camarines Sur. An kaniyang amâ ay si Mateo Alfonso Barlin sagkûd an kaniyang inâ ay si Francisca Imperial. Nagdakulo sagkûd nag-adal sa Seminaryo ka Naga. Naordenan sa pagkapadî ku Setyembre 19, 1875 sa edad na 28 años. Si '''Padre Jorge Barlin''' nagin '''katiwalâ sa Diosesis''' ni Obispo Francisco Gainza ka Arkidiosesis nin Nueva Caceres. <ref>Bobis, Herman Elgo. Epiko Kan Bikol sa Presenteng Sibilisasyon. Naga City, 2025. Pahina 372-375.</ref> Ku '''panahon ni Obispo Francisco Gainza''', ûsad sa natatawan oportunidad si '''Padre Barlin'''. Iya an '''pirming natatagakan kan Diosesis''', lalo na kin '''agko importanteng agi anang Obispo''' sa ibang lugar. Sa puntong ini, nahasâ anang abilidad ni Padre Barlin sa pagmanehar ka kongregasyon sagkûd nagpadagos kan kaniyang pag-aadal sa mas alangkaw na lebel. == Reperensiya == <references /> 2cd3jia8n4nska4o5ldbolkkk4drmp3 7247525 7247522 2026-07-11T09:06:19Z EnragedFroglet 2693213 7247525 wikitext text/x-wiki [[File:J. Barlin 1910.jpg|thumb|''Si '''Obispo Jorge Barlin''' ka Baao, Camarines Sur. Pinakaunang Bikolano sagkûd Filipinong nagin Obispo.'']] Ipinangigin si '''Jorge Alfonso Imperial Barlin''' (''Jorge Barlin)'' ku Abril 23, 1850 sa Baao, Camarines Sur. An kaniyang amâ ay si Mateo Alfonso Barlin sagkûd an kaniyang inâ ay si Francisca Imperial. Nagdakulo sagkûd nag-adal sa Seminaryo ka Naga. Naordenan sa pagkapadî ku Setyembre 19, 1875 sa edad na 28 años. Si '''Padre Jorge Barlin''' nagin '''katiwalâ sa Diosesis''' ni Obispo Francisco Gainza ka Arkidiosesis nin Nueva Caceres. <ref>Bobis, Herman Elgo. Epiko Kan Bikol sa Presenteng Sibilisasyon. Naga City, 2025. Pahina 372-375.</ref> Ku '''panahon ni Obispo Francisco Gainza''', ûsad sa natatawan oportunidad si '''Padre Barlin'''. Iya an '''pirming natatagakan kan Diosesis''', lalo na kin '''agko importanteng agi anang Obispo''' sa ibang lugar. Sa puntong ini, nahasâ anang abilidad ni Padre Barlin sa pagmanehar ka kongregasyon sagkûd nagpadagos kan kaniyang pag-aadal sa mas alangkaw na lebel. == Reperensiya == <references /> t3x7fv0tncwr0nalhbkx28bx7rpk0rj 7247534 7247525 2026-07-11T09:12:00Z EnragedFroglet 2693213 /* Reperensiya */ 7247534 wikitext text/x-wiki [[File:J. Barlin 1910.jpg|thumb|''Si '''Obispo Jorge Barlin''' ka Baao, Camarines Sur. Pinakaunang Bikolano sagkûd Filipinong nagin Obispo.'']] Ipinangigin si '''Jorge Alfonso Imperial Barlin''' (''Jorge Barlin)'' ku Abril 23, 1850 sa Baao, Camarines Sur. An kaniyang amâ ay si Mateo Alfonso Barlin sagkûd an kaniyang inâ ay si Francisca Imperial. Nagdakulo sagkûd nag-adal sa Seminaryo ka Naga. Naordenan sa pagkapadî ku Setyembre 19, 1875 sa edad na 28 años. Si '''Padre Jorge Barlin''' nagin '''katiwalâ sa Diosesis''' ni Obispo Francisco Gainza ka Arkidiosesis nin Nueva Caceres. <ref>Bobis, Herman Elgo. Epiko Kan Bikol sa Presenteng Sibilisasyon. Naga City, 2025. Pahina 372-374.</ref> Ku '''panahon ni Obispo Francisco Gainza''', ûsad sa natatawan oportunidad si '''Padre Barlin'''. Iya an '''pirming natatagakan kan Diosesis''', lalo na kin '''agko importanteng agi anang Obispo''' sa ibang lugar. Sa puntong ini, nahasâ anang abilidad ni Padre Barlin sa pagmanehar ka kongregasyon sagkûd nagpadagos kan kaniyang pag-aadal sa mas alangkaw na lebel. == Reperensiya == <references /> fazbf4dxrruuwz4u2pixh0rcxqx5fzg 7247548 7247534 2026-07-11T09:23:41Z EnragedFroglet 2693213 7247548 wikitext text/x-wiki [[File:J. Barlin 1910.jpg|thumb|''Si '''Obispo Jorge Barlin''' ka Baao, Camarines Sur. Pinakaunang Bikolano sagkûd Filipinong nagin Obispo.'']] Ipinangigin si '''Jorge Alfonso Imperial Barlin''' (''Jorge Barlin)'' ku Abril 23, 1850 sa Baao, Camarines Sur. An kanyang amâ ay si Mateo Alfonso Barlin sagkûd an kanyang inâ ay si Francisca Imperial. Nagdakulo sagkûd nag-adal sa Seminaryo ka Naga. Naordenan sa pagkapadî ku Setyembre 19, 1875 sa edad na 28 años. Si '''Padre Jorge Barlin''' nagin '''katiwalâ sa Diosesis''' ni Obispo Francisco Gainza ka Arkidiosesis nin Nueva Caceres. <ref>Bobis, Herman Elgo. Epiko Kan Bikol sa Presenteng Sibilisasyon. Naga City, 2025. Pahina 372-374.</ref> Ku '''panahon ni Obispo Francisco Gainza''', ûsad sa natatawan oportunidad si '''Padre Barlin'''. Iya an '''pirming natatagakan kan Diosesis''', lalo na kin '''agko importanteng agi anang Obispo''' sa ibang lugar. Sa puntong ini, nahasâ anang abilidad ni Padre Barlin sa pagmanehar ka kongregasyon sagkûd nagpadagos kan kaniyang pag-aadal sa mas alangkaw na lebel. Nadestino si Padre Barlin sa manlain-lain na lugar ka Kabikolan partikular sa Siruma ''(daing datos)'', Lib-og ''(1883-1885)'', (Sto. Domingo, Albay sa presente) kun sari nagin '''estudyante nya''' si '''Potenciano Gregorio''' ''(kompositor ka Sarung Banggi)'' sagkûd Sorsogon ''(1898-1903).'' == Reperensiya == <references /> myj3uoqgwr3tm68h0l6sfck3chf2yah 3 3789262 7247488 2026-07-11T08:28:26Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247488 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 08:28, 11 July 2026 (UTC) 9kus7pa904o26h2e8neazh4l6r197hs 0 3789263 7247489 2026-07-11T08:30:08Z Deepturquoise 2613705 Created page with "{{Wb/su/Ngalagena|ᮚ|'''ᮚ'''ᮊ᮪ᮞ|gambar=Patung Butho Ijo.jpg|(Yaksa)}} [[Category:Wb/su]]" 7247489 wikitext text/x-wiki {{Wb/su/Ngalagena|ᮚ|'''ᮚ'''ᮊ᮪ᮞ|gambar=Patung Butho Ijo.jpg|(Yaksa)}} [[Category:Wb/su]] imyks33194wry2fq1qka099a1f8j8kt 3 3789264 7247491 2026-07-11T08:30:22Z 331dot 584953 331dot moved page [[User talk:Art101]] to [[User talk:AndyMarkley9246]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Art101|Art101]]" to "[[Special:CentralAuth/AndyMarkley9246|AndyMarkley9246]]" 7247491 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:AndyMarkley9246]] 9wdlwnn19iwjrdylff8z40ca7aq8j1a 0 3789265 7247492 2026-07-11T08:31:19Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAMANTUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shamantuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Tortillas salvadoreñas.jpg|thumb|250px|SHAMANTUK]] === Español === Tostado Ne tamal shamantuk: La tortilla tostada. === English === Toasted Ne tamal shamantuk: The toasted t..." 7247492 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAMANTUK''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shamantuk.wav|embed|200px]] |} [[File:Tortillas salvadoreñas.jpg|thumb|250px|SHAMANTUK]] === Español === Tostado Ne tamal shamantuk: La tortilla tostada. === English === Toasted Ne tamal shamantuk: The toasted tortilla. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] dzjn8fzosd3l4yki9id2flqlnp56hgt 0 3789266 7247493 2026-07-11T08:32:16Z Stayybymebelleza 2594295 Created page with "Si '''Felix Alfelor''' usad sa Gobernador sa [[Wp/bto/Camarines Sur|Camarines Sur]]. Iya nag-ula sa pwesto poon 1972 anggan 1976. [[Category:Wp/bto]]" 7247493 wikitext text/x-wiki Si '''Felix Alfelor''' usad sa Gobernador sa [[Wp/bto/Camarines Sur|Camarines Sur]]. Iya nag-ula sa pwesto poon 1972 anggan 1976. [[Category:Wp/bto]] 7d8ciwye599lzxy4duqr40676pkffha 0 3789267 7247504 2026-07-11T08:46:07Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAPUN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shapun.wav|embed|200px]] |} [[File:Waren am Honighäusle am Viktualienmarkt München 03.jpg|thumb|250px|SHAPUN]] === Español === Jabón Ne shapun pal nimaltia: El jabón para bañarme. === English === Soap Ne shapun p..." 7247504 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAPUN''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shapun.wav|embed|200px]] |} [[File:Waren am Honighäusle am Viktualienmarkt München 03.jpg|thumb|250px|SHAPUN]] === Español === Jabón Ne shapun pal nimaltia: El jabón para bañarme. === English === Soap Ne shapun pal nimaltia: The soap for bathing. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] symh9ja4avh1fsiyv0kywzn8it5s8j1 0 3789268 7247518 2026-07-11T08:56:21Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAPUT''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shaput.wav|embed|200px]] |} [[File:Grave of Gustav Traub, Kempten.jpg|thumb|250px|SHAPUT]] === Español === Sepultura Ne shaput pal mikini: La sepultura para el muerto. === English === Grave The grave for the dead. ..." 7247518 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHAPUT''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shaput.wav|embed|200px]] |} [[File:Grave of Gustav Traub, Kempten.jpg|thumb|250px|SHAPUT]] === Español === Sepultura Ne shaput pal mikini: La sepultura para el muerto. === English === Grave The grave for the dead. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] rdclyyx6sp4bgdz3lnadbbc0t45hla3 0 3789269 7247521 2026-07-11T09:01:22Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHASHAKACHNAJ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shashakachnaj.wav|embed|200px]] |} [[File:Arroz txuria.jpg|thumb|250px|SHASHAKACHNAJ]] === Español === Arroz Ne shashakachnaj: El arroz. === English === Rice Ne shashakachnaj: The Rice. Category:Wt/ppl/Categ..." 7247521 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHASHAKACHNAJ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Sustantivo ''Grammatical Category:'' Noun ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shashakachnaj.wav|embed|200px]] |} [[File:Arroz txuria.jpg|thumb|250px|SHASHAKACHNAJ]] === Español === Arroz Ne shashakachnaj: El arroz. === English === Rice Ne shashakachnaj: The Rice. [[Category:Wt/ppl/Category:Sustantivo]] [[Category:Wt/ppl]] 7hxb3cd164b61bk21wc0rxztt9mlkoq 0 3789270 7247523 2026-07-11T09:03:24Z StaybymeBelleza 2693223 Bagong artikulo 7247523 wikitext text/x-wiki Si '''Manuel Crescini''' usad sa naging [[Wp/bto/Gobernador|gobernador]] sa [[Wp/bto/Ambos Camarines|Ambos Camarines]]. Iya darwang beses nag-ula sa pwesto; una ku 1916 pala 1918, ana pangarwang ula niya nagpoon 1922 anggan 1928 alagad gobernador na sana man iya ka probinsya ka [[Wp/bto/Camarines Sur|Camarines Sur]] ta ini nagsuway na sa [[Wp/bto/Camarines Norte|Camarines Norte]]. 7hg88inyy10f6wh34i9uv6f2hlf9jtg 3 3789271 7247524 2026-07-11T09:03:24Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247524 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 09:03, 11 July 2026 (UTC) 9jadcaawupmd5mr5a1ejdhejzgyn60y 0 3789272 7247528 2026-07-11T09:08:22Z Jcruiz84 2693194 Created page with "{| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHASHAKNAJ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shashaknaj.wav|embed|200px]] |} [[File:Bims-kos hg.jpg|thumb|250px|SHASHAKNAJ]] === Español === Áspero (poroso) Ne tapepechul shashaknaj: La pared áspera. === English === Rough (porous) Ne tapepechul shashaknaj..." 7247528 wikitext text/x-wiki {| style="background: #f8fafc; border: 2px solid #0284c7; padding: 15px; border-radius: 8px; width: auto;" | '''SHASHAKNAJ''' ---- ''Categoría Gramatical:'' Adjetivo ''Grammatical Category:'' Adjective ---- * '''Audio:''' [[File:LL-Q1186896 (ppl)-Cguadron-Shashaknaj.wav|embed|200px]] |} [[File:Bims-kos hg.jpg|thumb|250px|SHASHAKNAJ]] === Español === Áspero (poroso) Ne tapepechul shashaknaj: La pared áspera. === English === Rough (porous) Ne tapepechul shashaknaj: The rough wall. [[Category:Wt/ppl/Category:Adjetivo]] [[Category:Wt/ppl]] esn5k506tnxlp4zxg4uc6ys5lulm9c6 0 3789273 7247532 2026-07-11T09:11:58Z Kxsteynn 2693215 bagong artikulo 7247532 wikitext text/x-wiki [[File:Joaquin Bernas from the Constitutional Commission (1986).jpg|thumb|Bernas]] Si Padre Joaquin Guevarea Bernas SJ (Hunyo 07,1932 — March 6, 2021) usad na pading [[Hesuita]], matibay na abogado, propesor sa kolehiyo ag parasurat na Dekano Emiritus kan [[Ateneo de Manila Law School]] sa [[Makati, Philippines]]. Usad iya sa miyembro ka [[1986 Constitutional Commission]] ag nagsurat kan [[1987 Philippine Constitution.]] p7whqmwulcvl3uqqfc5uar7inm73sol 3 3789274 7247533 2026-07-11T09:11:59Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247533 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 09:11, 11 July 2026 (UTC) bd7jc7psofodjwvcapasa9tsh4imb27 0 3789275 7247546 2026-07-11T09:22:33Z Jepoyski 2693212 Bagong Artikulo 7247546 wikitext text/x-wiki Pinangigin si '''Jesse Manalastas Robredo''''' kan Mayo 27 1959 sa Ciudad kan [[Wp/bto/Syudad nin Naga|Naga]]. Nagpuon ka serbisyo-publiko sa dating [[Wp/bto/Bicol River Basin Development Program (BRBDP)|Bicol River Basin Development Program (BRBDP)]] angan nagluog sa pulitika ku taon 1988 komo Mayor kan Ciudad nin Naga sa suporta ni [[Wp/bto/Luis R.Villafuerte.|Luis R.Villafuerte.]] Nauban iyang naging alkalde kan Ciudad, nagpaingalo nin usad na turno sa tulong sunod sunod na termino Saka nag balik ulit sa sa pagigin alkalde angan nakatapos ulit nin tolong magkasunod na termino. Nagin Sekretaryo kan [[Wp/bto/Department of Interior and local government (DILG),|Department of Interior and local government (DILG),]] kan panahon ni [[Wp/bto/Presidente Benigno Aquino|presidente Benigno Aquino]].'' 23jz3satac922qlma2veq8s8pn4bgg4 3 3789276 7247547 2026-07-11T09:22:34Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247547 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 09:22, 11 July 2026 (UTC) i7t34f8rb6eenggtflwt3ioq27wdyya 0 3789277 7247552 2026-07-11T09:27:10Z Nequex 2693211 Created page with "<p> A matood na ngaran, '''Cerefino "Joker" Paz Arroyo Jr.''' Ipinangigin sa ciudad ka [[Wp/bto/Naga, Camarines Sur|Naga]] ku Enero 5, 1929. </p> <p> A kag-igin niya galin sa [[Wp/bto/Baao, Camarines Sur|Baao, Camarines Sur]]. Nagdakulo iya sa ciudad ka Naga. Nag-eskwela ku elementarya sa ''Naga Central School'', sekondarya sa ''Camarines Sur National High School'' tapos nagkolehiyo iya sa [[Wp/bto/Manila|Manila]] sa kursong pagkaabogasiya. Naging maganting iya na abogad..." 7247552 wikitext text/x-wiki <p> A matood na ngaran, '''Cerefino "Joker" Paz Arroyo Jr.''' Ipinangigin sa ciudad ka [[Wp/bto/Naga, Camarines Sur|Naga]] ku Enero 5, 1929. </p> <p> A kag-igin niya galin sa [[Wp/bto/Baao, Camarines Sur|Baao, Camarines Sur]]. Nagdakulo iya sa ciudad ka Naga. Nag-eskwela ku elementarya sa ''Naga Central School'', sekondarya sa ''Camarines Sur National High School'' tapos nagkolehiyo iya sa [[Wp/bto/Manila|Manila]] sa kursong pagkaabogasiya. Naging maganting iya na abogado. </p> hbl9mfitahbko3kika1z9nfe9z4qv96 7247557 7247552 2026-07-11T09:29:25Z Nequex 2693211 7247557 wikitext text/x-wiki [[File:Senator Ceferino "Joker" Arroyo Jr.gif|thumb|Joker Arroyo]] <p> A matood na ngaran, '''Cerefino "Joker" Paz Arroyo Jr.''' Ipinangigin sa ciudad ka [[Wp/bto/Naga, Camarines Sur|Naga]] ku Enero 5, 1929. </p> <p> A kag-igin niya galin sa [[Wp/bto/Baao, Camarines Sur|Baao, Camarines Sur]]. Nagdakulo iya sa ciudad ka Naga. Nag-eskwela ku elementarya sa ''Naga Central School'', sekondarya sa ''Camarines Sur National High School'' tapos nagkolehiyo iya sa [[Wp/bto/Manila|Manila]] sa kursong pagkaabogasiya. Naging maganting iya na abogado. </p> lg0fl8ju2dzm786t02ooibr9r3qqlxa 3 3789278 7247553 2026-07-11T09:27:11Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247553 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 09:27, 11 July 2026 (UTC) dgexfo6a9qrx6v8aiq853fgrcrdbumv 3 3789279 7247585 2026-07-11T10:20:33Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247585 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 10:20, 11 July 2026 (UTC) av6hxnam4n9uth2dzgnzu3whxusjtu9 3 3789280 7247586 2026-07-11T10:23:09Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247586 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 10:23, 11 July 2026 (UTC) mhag4z39sgfycynat028jwwvvgz0ev5 0 3789281 7247592 2026-07-11T10:28:59Z Vidya (SDCF) 2693237 Created page with "പൂമമല ഡാം തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും 12 കി.മി ഏകദേശം അകലെ ആണ് സ്ഥിതി ചെയുന്നത് . ഈ സ്ഥലത്തു നിന്നും 1കിമി ദൂരത്തിൽ ആയി ചെപ്പാറ റോക്ക്സ് , വട്ടായ വെള്ളച്ചാട്ടവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു." 7247592 wikitext text/x-wiki പൂമമല ഡാം തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും 12 കി.മി ഏകദേശം അകലെ ആണ് സ്ഥിതി ചെയുന്നത് . ഈ സ്ഥലത്തു നിന്നും 1കിമി ദൂരത്തിൽ ആയി ചെപ്പാറ റോക്ക്സ് , വട്ടായ വെള്ളച്ചാട്ടവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ffl7kf6ggwz7qy4huno1rklzaxkow7o 3 3789282 7247593 2026-07-11T10:29:00Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247593 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 10:29, 11 July 2026 (UTC) f1sydtw55gwqpr0ekvrdyh3bycg15ww 3 3789283 7247596 2026-07-11T10:31:02Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247596 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 10:31, 11 July 2026 (UTC) 3euasmn20kz7vggg8tx8x6wauzlk23h 0 3789284 7247601 2026-07-11T10:37:04Z Vidya (SDCF) 2693237 Created page with "വാഴാനി അണക്കെട്ട് തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 23 കി മീ ദൂരെ ആയി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ മനോഹരമായ അണക്കെട്ടും അതിനോട് ചേർന്ന് പൂന്തോട്ടവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു." 7247601 wikitext text/x-wiki വാഴാനി അണക്കെട്ട് തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 23 കി മീ ദൂരെ ആയി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ മനോഹരമായ അണക്കെട്ടും അതിനോട് ചേർന്ന് പൂന്തോട്ടവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ddp0swmu71pzfvoaayrz3f0l0hlvkmr 0 3789285 7247615 2026-07-11T10:46:05Z Mini Anto 2693235 പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247615 wikitext text/x-wiki വിവിധ തരം ശലഭങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കാൻ തുമ്പൂർ മുഴി ശലഭോദ്യാനത്തിൽ സാധിക്കുന്നു. ശലഭങ്ങളുട ആഹാര സസ്യങ്ങളും ഈ ഉദ്യാനത്തിൽ വളർത്തിയിട്ടുണ്ട്. കുട്ടികൾക്കു കളിക്കാൻ പാർക്കും കൂടാതെ തൂക്കു പാലത്തിലേക്കുള്ള കവാടവും ഇവിടെയാണുള്ളത് . വാഴച്ചാൽ അതിരപ്പിള്ളി റൂട്ടിൽ ആണ് ഈ ഉദ്യാനം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. t8mzh7kkdj5qjgoyk2mfg7bv9zkh8mi 3 3789286 7247616 2026-07-11T10:46:06Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247616 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 10:46, 11 July 2026 (UTC) 48xva7rwoxmnohcc9m7wwaxnlo2ml6v 0 3789287 7247618 2026-07-11T10:46:52Z Vidya (SDCF) 2693237 Created page with "പീച്ചി ഡാം തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും 21 കി മീ അകലെ ആയി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു . അണകെട്ടിൽനിന്നും ഏതാനും കിലോമീറ്റർ അകലെ ആയി കെട്ടിൽ ഒതുങ്ങി വെറ്റിലപ്പാറ എന്ന വെള്ളച്ചാട്ടവും സ്ഥിതി ചെ..." 7247618 wikitext text/x-wiki പീച്ചി ഡാം തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും 21 കി മീ അകലെ ആയി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു . അണകെട്ടിൽനിന്നും ഏതാനും കിലോമീറ്റർ അകലെ ആയി കെട്ടിൽ ഒതുങ്ങി വെറ്റിലപ്പാറ എന്ന വെള്ളച്ചാട്ടവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. 4ylpr82rrylnzv2wap85z5t2tyuaimv 0 3789288 7247637 2026-07-11T10:54:16Z Vidya (SDCF) 2693237 Created page with "തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു മനോഹരമായ മരോട്ടിച്ചാൽ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ആണ് മരോട്ടിച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് .തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും എകദേശം 15 കിലോമീറ്റര് അകലെ ആയി സ്ഥിചെയുന..." 7247637 wikitext text/x-wiki തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു മനോഹരമായ മരോട്ടിച്ചാൽ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ആണ് മരോട്ടിച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് .തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും എകദേശം 15 കിലോമീറ്റര് അകലെ ആയി സ്ഥിചെയുന്നു . d4gn8oshtduei294nf00gnmnf5egpk4 7247668 7247637 2026-07-11T11:03:49Z Mini Anto 2693235 /* */ പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247668 wikitext text/x-wiki തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു മനോഹരമായ മരോട്ടിച്ചാൽ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ആണ് മരോട്ടിച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് .തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും എകദേശം 15 കിലോമീറ്റര് അകലെ ആയി സ്ഥിചെയുന്നു . അമ്പല്ലൂർ നിന്നും കല്ലൂർ മരോട്ടിച്ചാൽ ബസിൽ കയറാം pple14h4jmy8ax2uba71ii924575c1l 7247672 7247668 2026-07-11T11:08:56Z Mini Anto 2693235 /* */ പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247672 wikitext text/x-wiki തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു മനോഹരമായ മരോട്ടിച്ചാൽ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ആണ് മരോട്ടിച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് .തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും എകദേശം 15 കിലോമീറ്റര് അകലെ ആയി സ്ഥിചെയുന്നു . അമ്പല്ലൂർ നിന്നും കല്ലൂർ മരോട്ടിച്ചാൽ ബസിൽ കയറാം അനുവാദം ഇല്ലാതെ കാടിനുള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത് ശിക്ഷാർഹമാണ് 6l5j8jxrfpbwvedqrwpmfelw28ngjg7 0 3789289 7247667 2026-07-11T11:03:22Z Vidya (SDCF) 2693237 Created page with "കേരളത്തിൽ തൃശൂർ ജില്ലയിൽ പാണംഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ വെള്ളച്ചാട്ടം ആണ് പട്ടത്തിപ്പാറവെള്ളച്ചാട്ടം. തൃശൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 15 -20 കിലോമീറ്റ..." 7247667 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിൽ തൃശൂർ ജില്ലയിൽ പാണംഞ്ചേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ വെള്ളച്ചാട്ടം ആണ് പട്ടത്തിപ്പാറവെള്ളച്ചാട്ടം. തൃശൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 15 -20 കിലോമീറ്റർ ഉള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയുന്നു . ngf1gx8145w909vss5septj8zo0hy7n 3 3789290 7247674 2026-07-11T11:10:11Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247674 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:10, 11 July 2026 (UTC) 7emzzfziw00z1hjpbx73pjoil801scx 3 3789291 7247676 2026-07-11T11:10:32Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247676 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:10, 11 July 2026 (UTC) 7emzzfziw00z1hjpbx73pjoil801scx 3 3789292 7247679 2026-07-11T11:11:24Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247679 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:11, 11 July 2026 (UTC) qqazcqs3ehr11dv2imzwhovv6y9zzf9 0 3789293 7247680 2026-07-11T11:11:40Z Iliya Emelda 2686630 Created page with "Yuropa idiki ɗa ka̱ɓula̱ [t] uɓon ugana kapashi ke te ku uduniya n ƙa̱bundai ka̱ aza Kasana kapashi ke te ku uduniya. [[Category:Wp/tsw]]" 7247680 wikitext text/x-wiki Yuropa idiki ɗa ka̱ɓula̱ [t] uɓon ugana kapashi ke te ku uduniya n ƙa̱bundai ka̱ aza Kasana kapashi ke te ku uduniya. [[Category:Wp/tsw]] a3ohpk6ahvm7lsk9f0dqjkmh8xrjrce 0 3789294 7247682 2026-07-11T11:14:07Z Sneha Forestry 2693254 Created page with "== ആമുഖം == കണ്ണൂർ ജില്ലയിലുള്ള ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമമാണ് പെരിങ്ങോം. ഇത് പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ചെങ്കൽ പരപ്പുകളും, പാറക്കുളങ്ങളും നിറ..." 7247682 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കണ്ണൂർ ജില്ലയിലുള്ള ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമമാണ് പെരിങ്ങോം. ഇത് പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ചെങ്കൽ പരപ്പുകളും, പാറക്കുളങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇവിടം മഴക്കാലത്ത് പച്ചപ്പണിഞ്ഞും, വേനൽക്കാലത്ത് സ്വർണ്ണനിറമുള്ള പുല്പരവതാനി വിരിച്ചും കാണപ്പെടുന്നു. === ചരിത്രം === 1980-90 കളിൽ ഇവിടം ഒരു ആണവനിലയകേന്ദ്രമായി മാറ്റാനുള്ള ആലോചനകൾ വ്യാപകമായ പൊതുജന പ്രക്ഷോഭം മൂലം ഉപേക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ് അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം. === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === പയ്യന്നൂർ-ചെറുപുഴ റൂട്ടിലുള്ള ബസിൽ 45 മിനിറ്റ് ബസ് യാത്ര ചെയ്താൽ പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും പെരിങ്ങോത്ത് എത്തിച്ചേരാം. === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === പെരിങ്ങോത്ത് നിന്ന് 22 കിലോമീറ്റർ പടിഞ്ഞാറായി ചെറുവത്തൂരും 24 കി.മീ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറുള്ള പയ്യന്നൂരുമാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] 5hklz5tn54g7865yuhkq3m045pygvh7 3 3789295 7247683 2026-07-11T11:14:07Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247683 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:14, 11 July 2026 (UTC) 4zlea4cctqde67avvfrmu65dtxopbt7 0 3789296 7247685 2026-07-11T11:16:18Z Jipsarumi 2693260 about muneesharankunnu 7247685 wikitext text/x-wiki വയനാട് ജില്ലയിലെ  മനോഹരമായ ഒരു ട്രെക്കിങ്ങ് പോയിന്റ് ആണ്  മുനീശ്വരൻ കുന്ന്. jsld8nsjculjndv1ctpehokwrkqgnji 7247742 7247685 2026-07-11T11:42:47Z Jipsarumi 2693260 added details 7247742 wikitext text/x-wiki വയനാട് ജില്ലയിലെ  മനോഹരമായ ഒരു ട്രെക്കിങ്ങ് പോയിന്റ് ആണ്  മുനീശ്വരൻ കുന്ന്.മാനന്തവാടിയിൽ  നിന്നും ആണ് പ്രധാനമായും ഇവിടേക്ക്‌  യാത്ര ചെയ്യേടത്. തലപ്പുഴക്ക്  അടുത്താണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് . 7dw72l0ohiddh0fllzefo9qcis7qv1l 3 3789297 7247686 2026-07-11T11:16:19Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247686 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:16, 11 July 2026 (UTC) hscy2wwlgxn5e0tj41ka2uz8fs1vmzx 0 3789298 7247688 2026-07-11T11:17:17Z Vidya (SDCF) 2693237 പുതിയ താൾ 7247688 wikitext text/x-wiki തൃശൂർ ജില്ലയിൽ പ്രശസ്തമായ മുള്ളൂർക്കര ഗ്രാമത്തിൽ ഇരുനിലംകോട് മഹാദേവ ക്ഷേത്രത്തിനു അടുത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതാണ് ഇരുനിലംകോട് പാറ തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 30 കിലോമീറ്റർ അകലെ ആയി ഈ സ്ഥലം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു .ഈ പാറക്കു മുകളിലായി ഭഗവാൻ സ്വായംഭൂആയാണു കുടികൊള്ളുന്നത് എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു . 6mjp5uz0fhu5dqsz8t6jqpq5yanxn6m 0 3789299 7247690 2026-07-11T11:18:28Z Sneha Forestry 2693254 Created page with "== ആമുഖം == കേരള സംസ്ഥാനത്തുള്ള കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ ബ്ലോക്കിലുള്ള ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമമാണ് പൊന്നംപാറ. ഇത് പെരിങ്ങോം പഞ്ചായത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്നു. വടക്കൻ കേരള ഡിവിഷന്റെ ഭാഗ..." 7247690 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരള സംസ്ഥാനത്തുള്ള കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പയ്യന്നൂർ ബ്ലോക്കിലുള്ള ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമമാണ് പൊന്നംപാറ. ഇത് പെരിങ്ങോം പഞ്ചായത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്നു. വടക്കൻ കേരള ഡിവിഷന്റെ ഭാഗമായ ഈ പ്രദേശം, ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ കണ്ണൂരിൽ നിന്ന് വടക്ക് ദിശയിൽ 46 കിലോമീറ്റർ അകലെയായും, പയ്യന്നൂരിൽ നിന്ന് 10 കിലോമീറ്റർ അകലെയായും, സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്ന് 529 കിലോമീറ്റർ അകലെയായും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === പയ്യന്നൂർ ചെറുപുഴ റോഡിൽ ആണ് പൊന്നമ്പാറ. പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും 45 മിനുറ്റ് കൊണ്ട് ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === പൊന്നംപാറയ്ക്ക് 10 കിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളൊന്നുമില്ല. == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] iirwowzjhkxuonfvzffx0hcu9zk7zku 3 3789300 7247693 2026-07-11T11:20:18Z Jules* 25714 Jules* moved page [[User talk:XorcWt]] to [[User talk:Rimushh]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/XorcWt|XorcWt]]" to "[[Special:CentralAuth/Rimushh|Rimushh]]" 7247693 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Rimushh]] e38fjya26dtbazte6pgp41vc3jpwal2 0 3789301 7247694 2026-07-11T11:20:29Z Iliya Emelda 2686630 Created page with "Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na yesu u yotsonkile. Christianity is an Abraham monotheistic religion based on the Bible and the teachings of Jesus. The Gospels state that Jesus is the Son of God and rose from the dead after his crucifixion, whose coming as the messiah (Christ) was prophesied in the Old Testament and chronicled in the New Testament. It is the world's largest and most widespread religio..." 7247694 wikitext text/x-wiki Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na yesu u yotsonkile. Christianity is an Abraham monotheistic religion based on the Bible and the teachings of Jesus. The Gospels state that Jesus is the Son of God and rose from the dead after his crucifixion, whose coming as the messiah (Christ) was prophesied in the Old Testament and chronicled in the New Testament. It is the world's largest and most widespread religion with over 2.3 billion followers, comprising around 28.8% of the world population. Its adherents, known as Christians, are estimated to make up a majority of the population in 120 countries and territories. [[Category:Wp/tsw]] oe4uqrsuqvz6g3kx5l6jdefjfbikaz9 7247707 7247694 2026-07-11T11:27:19Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7247707 wikitext text/x-wiki Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na Yesu u yotsonkile. Kula ku Yesu ku bana ta̱ ubuta̱ kakau, A̱yi ɗa maku ma̱ keshila̱ zana u ɗangai a ukpisa̱ ana a uni ni a maɗanga ma atakaci, crucifixion, whose coming as the messiah (Christ) was prophesied in the Old Testament and chronicled in the New Testament. It is the world's largest and most widespread religion with over 2.3 billion followers, comprising around 28.8% of the world population. Its adherents, known as Christians, are estimated to make up a majority of the population in 120 countries and territories. [[Category:Wp/tsw]] tp47j5pizdnv6k9c5a33wh06ys3vh7y 7247712 7247707 2026-07-11T11:31:38Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7247712 wikitext text/x-wiki Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na Yesu u yotsonkile. Kula ku Yesu ku bana ta̱ ubuta̱ kakau, A̱yi ɗa maku ma̱ keshila̱ zana u ɗangai a ukpisa̱ ana a uni ni a maɗanga ma atakaci, zana wilo o kubono adama na u neke tsu wuvuki, (chisti) aya ta̱ kadashi ka̱ ni a uzuwankpani u kuku n arabali ani auzuwankpani u savu,crucifixion, whose coming as the messiah (Christ) was prophesied in the Old Testament and chronicled in the New Testament. It is the world's largest and most widespread religion with over 2.3 billion followers, comprising around 28.8% of the world population. Its adherents, known as Christians, are estimated to make up a majority of the population in 120 countries and territories. [[Category:Wp/tsw]] le8m7z4rhmm5gpn2jjktcaipwd86zzw 7247721 7247712 2026-07-11T11:34:01Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7247721 wikitext text/x-wiki Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na Yesu u yotsonkile. Kula ku Yesu ku bana ta̱ ubuta̱ kakau, A̱yi ɗa maku ma̱ keshila̱ zana u ɗangai a ukpisa̱ ana a uni ni a maɗanga ma atakaci, zana wilo o kubono adama na u neke tsu wuvuki, (chisti) aya ta̱ kadashi ka̱ ni a uzuwankpani u kuku n arabali ani auzuwankpani u savu. Ayi ɗa uye u na uma n abundai u iduniya o kutono Testament. It is the world's largest and most widespread religion with over 2.3 billion followers, comprising around 28.8% of the world population. Its adherents, known as Christians, are estimated to make up a majority of the population in 120 countries and territories. [[Category:Wp/tsw]] jht4caapsx1zdzuvgcga1wm4c2q6h7m 7247725 7247721 2026-07-11T11:36:30Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7247725 wikitext text/x-wiki Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na Yesu u yotsonkile. Kula ku Yesu ku bana ta̱ ubuta̱ kakau, A̱yi ɗa maku ma̱ keshila̱ zana u ɗangai a ukpisa̱ ana a uni ni a maɗanga ma atakaci, zana wilo o kubono adama na u neke tsu wuvuki, (chisti) aya ta̱ kadashi ka̱ ni a uzuwankpani u kuku n arabali ani auzuwankpani u savu. Ayi ɗa uye u na uma n abundai u duniya o kutono Testament. It is the world's largest and most widespread religion with over 2.3 billion followers, comprising around 28.8% of the world population. Its adherents, known as Christians, are estimated to make up a majority of the population in 120 countries and territories. [[Category:Wp/tsw]] 7kapxr53d1y8pph5cz74c282139xcgh 7247726 7247725 2026-07-11T11:37:11Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7247726 wikitext text/x-wiki Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na Yesu u yotsonkile. Kula ku Yesu ku bana ta̱ ubuta̱ kakau, A̱yi ɗa maku ma̱ keshila̱ zana u ɗangai a ukpisa̱ ana a uni ni a maɗanga ma atakaci, zana wilo o kubono adama na u neke tsu wuvuki, (chisti) aya ta̱ kadashi ka̱ ni a uzuwankpani u kuku n arabali ani auzuwankpani u savu. Ayi ɗa uye u na uma n abundai u duniya o kutono. j3sgvn7trgdv3tr32hhk0b80mat04iq 7247731 7247726 2026-07-11T11:37:54Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7247731 wikitext text/x-wiki Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa, aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na Yesu u yotsonkile. Kula ku Yesu ku bana ta̱ ubuta̱ kakau, A̱yi ɗa maku ma̱ keshila̱ zana u ɗangai a ukpisa̱ ana a uni ni a maɗanga ma atakaci, zana wilo o kubono adama na u neke tsu wuvuki, (chisti) aya ta̱ kadashi ka̱ ni a uzuwankpani u kuku n arabali ani auzuwankpani u savu. Ayi ɗa uye u na uma n abundai u duniya o kutono. csb25z8ipt5z65n41f7pd9ul3kl02h3 7247735 7247731 2026-07-11T11:40:45Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7247735 wikitext text/x-wiki Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa, aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na Yesu u yotsonkile. Kula ku Yesu ku bana ta̱ ubuta̱ kakau, A̱yi ɗa maku ma̱ keshila̱ zana u ɗangai a ukpisa̱ ana a uni ni a maɗanga ma atakaci, zana wilo o kubono adama na u neke tsu wuvuki (chisti) aya ta̱ kadashi ka̱ ni a uzuwankpani u kuku n arabali ani auzuwankpani u savu. Ayi ɗa uye u na uma n abundai u duniya o kutono. ljxljyspw8pnsllch0gs0liea5nhn94 7247740 7247735 2026-07-11T11:42:02Z Iliya Emelda 2686630 /* */ 7247740 wikitext text/x-wiki Aza yesu uma a Ibrahim a ɗa, aza na a kutono keshila̱ ke te tsina katagada ka ciɗa ka danai nu ili na Yesu u yotsonkile. Kula ku Yesu ku bana ta̱ ubuta̱ kakau, A̱yi ɗa maku ma̱ keshila̱ zana u ɗangai a ukpisa̱ ana a uni ni a maɗanga ma atakaci, zana wilo o kubono adama na u neke tsu wuvuki (chisti) aya̱ ta̱ kadashi ka̱ ni a uzuwankpani u kuku n arabali ni a uzuwankpani u savu. Ayi ɗa uye u na uma n abundai u duniya o kutono. gjqm2o8nsftemfz0dmbxgezuud3rh3f 0 3789302 7247695 2026-07-11T11:22:16Z Sneha Forestry 2693254 Created page with "== ആമുഖം == പെരിങ്ങോം വയക്കര പഞ്ചായത്തിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് ഞെക്ലി. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്ര..." 7247695 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == പെരിങ്ങോം വയക്കര പഞ്ചായത്തിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് ഞെക്ലി. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === കണ്ണൂർ പെരിങ്ങോം ഞെക്ലി കടാംകുന്ന് ശ്രീ കരിമണൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കരിമണൽ ചാമുണ്ഡി പോലുള്ള പരമ്പരാഗത തെയ്യങ്ങളുടെ പ്രധാന സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമാണ്. == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] 03rdt8ix5d3088gg78eibck3rm7fuwb 7247698 7247695 2026-07-11T11:23:42Z Sneha Forestry 2693254 /* എത്തിച്ചേരാന്‍ */ 7247698 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == പെരിങ്ങോം വയക്കര പഞ്ചായത്തിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് ഞെക്ലി. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === പയ്യന്നൂർ-ചെറുപുഴ ബസിൽ കയറി പയ്യന്നൂരിൽ നിന്നും 45 മിനുറ്റ് കൊണ്ട് ഞെക്ലി എത്തിച്ചേരാം === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === കണ്ണൂർ പെരിങ്ങോം ഞെക്ലി കടാംകുന്ന് ശ്രീ കരിമണൽ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം, കരിമണൽ ചാമുണ്ഡി പോലുള്ള പരമ്പരാഗത തെയ്യങ്ങളുടെ പ്രധാന സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമാണ്. == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] grmto7tuqgth5kij7pjf23e7qhtq5ig 0 3789303 7247699 2026-07-11T11:24:52Z Sxranya 2693256 Created page with "== ആമുഖം == == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാ..." 7247699 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മേഖലകൽ == == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] q0ekvvcvrwmnh8apofbsoi7rq1c3gwf 7247704 7247699 2026-07-11T11:26:04Z Sxranya 2693256 7247704 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] gfeq8lmozhsgibqiqnumk1lflqcpi2w 7247743 7247704 2026-07-11T11:42:48Z Sxranya 2693256 7247743 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരളത്തിലെ തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന പ്രദേശവും, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഐടി പാർക്കായ ടെക്നോപാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതുമായ സ്ഥലമാണ് കഴക്കുട്ടം. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] p6oy0el0eg8yyv9hzcw294kyec97pde 3 3789304 7247700 2026-07-11T11:24:52Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247700 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:24, 11 July 2026 (UTC) cerkanhet5pba9tyuqx8cfro85y9u71 0 3789305 7247702 2026-07-11T11:25:40Z Vidya (SDCF) 2693237 Created page with "കേരളത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ നദിയാണ്ഭാരതപ്പുഴ (നിളനദി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു).209 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ ഇത് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. എവിടെ 2026 ൽ നടന്ന നിള ആരാധന പ്രശസ്തമ..." 7247702 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ നദിയാണ്ഭാരതപ്പുഴ (നിളനദി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു).209 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ ഇത് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. എവിടെ 2026 ൽ നടന്ന നിള ആരാധന പ്രശസ്തമാണ് . 0u8fa97hu79dew9e15y6jigdalh8ath 0 3789306 7247711 2026-07-11T11:30:52Z Mini Anto 2693235 പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247711 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ തൃശൂർ ജില്ലയിലെ അതിരപ്പിള്ളി പഞ്ചായത്തിലാണ് വാഴച്ചാൽ വെള്ളച്ചാട്ടം. ചാലക്കുടിപ്പുഴയിലാണ് ഈ മനോഹരമായ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പ്രശസ്തമായ അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 5 കിലോമീറ്റർ അകലെയായാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. നിബിഡമായ വനങ്ങളുടെ നടുവിലാണ് ഈ സ്ഥലം 2l2i9loj30ay374b1tottzo79a31f5l 3 3789307 7247714 2026-07-11T11:31:49Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247714 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:31, 11 July 2026 (UTC) deos9re4zocad89zbfup4inlt9gnzo5 0 3789308 7247717 2026-07-11T11:32:32Z Mini Anto 2693235 പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247717 wikitext text/x-wiki തൃശൂർ ജില്ലയിലെ തളിക്കുളത്തുള്ള മനോഹരമായ കടൽത്തീരമാണ് സ്നേഹതീരം ബീച്ച് (തളിക്കുളം ബീച്ച്). തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം 25 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഈ സ്ഥലം. കേരള ടൂറിസം വകുപ്പ് വളരെ മികച്ച രീതിയിൽ പരിപാലിക്കുന്ന ഈ ബീച്ച് സൂര്യാസ്തമന കാഴ്ചകൾക്ക് ഏറെ പ്രശസ്തമാണ്. 02330eu8bvxq19ep5xivq49ef0q5e95 0 3789309 7247718 2026-07-11T11:33:24Z Sneha Forestry 2693254 Created page with "== ആമുഖം == കേരളത്തിലെ മലബാറിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു ഗ്രാമമാണ് ഇടവരമ്പ. കോഴിച്ചാൽ ഗ്രാമത്തിന് സമീപവും കോട്ടത്തലച്ചിക്ക് സമീപവുമാണ് ഇടവരമ്പ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. == മനസ്സിലാക്കാന..." 7247718 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരളത്തിലെ മലബാറിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു ഗ്രാമമാണ് ഇടവരമ്പ. കോഴിച്ചാൽ ഗ്രാമത്തിന് സമീപവും കോട്ടത്തലച്ചിക്ക് സമീപവുമാണ് ഇടവരമ്പ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === തന്റെ അറിവിലും ജാതിയിലും അഹങ്കരിച്ചിരുന്ന ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യർക്കു മുൻപിൽ ശിവൻ ചണ്ഡാളനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഹങ്കാരം മാറ്റിയത് ഇവിടെ വെച്ചാണ് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === കണ്ണൂർ ഇടവരമ്പ് ശ്രീ വിഷ്ണുമൂർത്തി ക്ഷേത്രം == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] eqfx1ebw4zq4f68gdsokz1l6agcmpga 0 3789310 7247723 2026-07-11T11:35:24Z Mini Anto 2693235 പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247723 wikitext text/x-wiki വാടാനപ്പള്ളി ബീച്ച് കേരളത്തിലെ തൃശൂർ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ ഒരു കടൽത്തീരമാണ്. തൃശൂർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 18 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഈ ബീച്ച്. ശാന്തവും പ്രകൃതിഭംഗിയുള്ളതുമായ അന്തരീക്ഷം കൊണ്ട് സഞ്ചാരികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണിത്. ryl1zsacflt67yed96q8sm1roxx78ao 0 3789311 7247727 2026-07-11T11:37:14Z Mini Anto 2693235 പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247727 wikitext text/x-wiki പുനർജ്ജനി നൂഴൽ: ഈ ഗുഹയിലൂടെ ഒരു വശത്തുനിന്ന് തുടങ്ങി മറുഭാഗത്തുകൂടി ഇഴഞ്ഞു പുറത്തുകടക്കുന്ന ആചാരത്തെയാണ് 'പുനർജ്ജനി നൂഴൽ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഗുഹയുടെ പല ഭാഗങ്ങളും അതീവ ഇടുങ്ങിയതായതുകൊണ്ട് പൂർണ്ണമായും കിടന്നുരുണ്ടും ഇഴഞ്ഞും മാത്രമേ ഇതിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യാൻ സാധിക്കൂ 0tetc1gydrip3y5tfaw35xszw3pynff 7247732 7247727 2026-07-11T11:38:49Z Mini Anto 2693235 /* */ പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247732 wikitext text/x-wiki പരശുരാമനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഈ ഗുഹയുടെ ഐതിഹ്യം നിലനിൽക്കുന്നത്. ക്ഷത്രിയ നിഗ്രഹത്തിന് ശേഷം പരശുരാമൻ ഇവിടെയെത്തി തപസ്സു ചെയ്യുകയും, പരേതരായ പിതൃക്കളുടെ ആത്മാക്കൾക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നതിനായി വിശ്വകർമ്മാവിനെക്കൊണ്ട് ഈ ഗുഹ നിർമ്മിപ്പിച്ചു എന്നുമാണ് ഹൈന്ദവ വിശ്വാസം.ഗുഹയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ അത്യധികം ഇടുങ്ങിയതും ഇരുട്ട നിറഞ്ഞതുമായതുകൊണ്ട് ശാരീരിക ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവർക്ക് ഇതിലൂടെയുള്ള യാത്ര പ്രയാസകരമായിരിക്കും. പുരുഷന്മാർക്ക് മാത്രമാണ് ഈ ഗുഹയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് സാധാരണയായി പ്രവേശനം അനുവദിക്കാറുള്ളത്. പുനർജ്ജനി നൂഴൽ: ഈ ഗുഹയിലൂടെ ഒരു വശത്തുനിന്ന് തുടങ്ങി മറുഭാഗത്തുകൂടി ഇഴഞ്ഞു പുറത്തുകടക്കുന്ന ആചാരത്തെയാണ് 'പുനർജ്ജനി നൂഴൽ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഗുഹയുടെ പല ഭാഗങ്ങളും അതീവ ഇടുങ്ങിയതായതുകൊണ്ട് പൂർണ്ണമായും കിടന്നുരുണ്ടും ഇഴഞ്ഞും മാത്രമേ ഇതിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യാൻ സാധിക്കൂ 0x4xtxhthdp0umbuzdg1is1sv93orzs 0 3789312 7247728 2026-07-11T11:37:23Z Yasyasmine 2693239 Created page with "== ആമുഖം == തുർക്കി (തുർക്കിഷ്: തുർക്കി), ഔദ്യോഗികമായി റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് തുർക്കി (തുർക്കി കംഹുരിയേതി) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു ദ്വിഭുജ രാജ്യമാണ്: തുർക്കിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ക്ലീ..." 7247728 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == തുർക്കി (തുർക്കിഷ്: തുർക്കി), ഔദ്യോഗികമായി റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് തുർക്കി (തുർക്കി കംഹുരിയേതി) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു ദ്വിഭുജ രാജ്യമാണ്: തുർക്കിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ക്ലീഷേ, അത് യൂറോപ്പിനും ഏഷ്യയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള പാലമാണെന്നതാണ്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി മാത്രമല്ല, സാംസ്കാരികമായും ഇത് ശരിയാണ്, കൂടാതെ പല തുർക്കികളും അവരുടെ യൂറോപ്യൻ, ഏഷ്യൻ സ്വത്വങ്ങളെ ഒരുപോലെ വിലമതിക്കുന്നു. അതിനാൽ, തുർക്കി പലർക്കും ആത്യന്തിക "വിചിത്രമായ - എന്നാൽ ഒരു വഴിത്തിരിവോടെ" ലക്ഷ്യസ്ഥാനമാണ്: രാജ്യത്തേക്കുള്ള ധാരാളം യാത്രക്കാർക്ക് ഓരോ കോണിലും ആകർഷകമായ ഒരു പുതുമ കണ്ടെത്താനാകും, അതേസമയം, ഏത് ദിശയിൽ നിന്നാണെന്നോ എത്ര ദൂരെ നിന്നാണെന്നോ പരിഗണിക്കാതെ, ആശ്വാസകരമായ പരിചയം അനുഭവപ്പെടും. സന്ദർശകരോടുള്ള തുർക്കികളുടെ ഐതിഹാസിക ഊഷ്മളത മിശ്രിതത്തിലേക്ക് ചേർക്കുക, അപ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് ആശയം മനസ്സിലാകും. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ഇസ്താംബൂളിന്റെ താഴികക്കുടവും മിനാരവും നിറഞ്ഞ ആകാശരേഖ മുതൽ പടിഞ്ഞാറൻ, തെക്കൻ തീരങ്ങളിലെ പുരാതന അവശിഷ്ടങ്ങൾ വരെ, ലൈസിയയിലെ പാറക്കെട്ടുകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ശക്തമായി ഇൻഡന്റ് ചെയ്തതും പാംഫിലിയയിലെ വിശാലവും വെയിലും നിറഞ്ഞതും, കിഴക്കിന്റെ തണുത്തതും വിദൂരവുമായ പർവതങ്ങൾ വരെ, തുർക്കി നിരവധി ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ബോഡ്രമിലെ ഭ്രാന്തൻ "ഫോം പാർട്ടികൾ" അതേ രാജ്യത്തെ തെക്കുകിഴക്കൻ അനറ്റോലിയയിലെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ-ഫ്ലേവർ നഗരങ്ങളുമായി ഇടം കണ്ടെത്തുന്നു. കിഴക്കൻ കരിങ്കടലിലെ സമൃദ്ധവും മൂടൽമഞ്ഞും നിറഞ്ഞതുമായ പർവതങ്ങൾ സെൻട്രൽ അനറ്റോലിയയിലെ വിശാലമായ സ്റ്റെപ്പി ലാൻഡ്‌സ്‌കേപ്പുകളിൽ നിന്ന് ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾ മാത്രം അകലെയാണ്. അതിനാൽ എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടമുള്ള എന്തെങ്കിലും ഉണ്ട് - അവർ ഹിച്ച്ഹൈക്കിംഗ് വഴിയോ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപയുടെ ഒരു യാച്ചിൽ യാത്ര ചെയ്യുകയാണെങ്കിലും - അവർ അങ്ങേയറ്റത്തെ ബജറ്റിൽ യാത്ര ചെയ്യുകയാണെങ്കിലും. === ചരിത്രം === ഇതും കാണുക: ഹിറ്റൈറ്റുകൾ, പുരാതന ഗ്രീസ്, റോമൻ സാമ്രാജ്യം, ബൈസന്റൈൻ സാമ്രാജ്യം, ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം ചരിത്രാതീത കാലഘട്ടത്തിൽ സമുദ്രനിരപ്പ് ഉയരുന്നത് മൂലം വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാകുന്നതിന് മുമ്പ് കരിങ്കടലിന്റെ അടിത്തട്ട് ഒരുകാലത്ത് ജനവാസമുള്ള സമതലമായിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവുകളുണ്ട്. 5,165 മീറ്റർ (16,946 അടി) ഉയരമുള്ള മൗണ്ട് അരാരത്ത് (അഗ്രി ഡാഗി), തുർക്കിയിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള സ്ഥലവും രാജ്യത്തിന്റെ വിദൂര കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിന്റെ ഐതിഹാസിക ലാൻഡിങ് സ്ഥലവുമാണ്. ഇപ്പോൾ തുർക്കി എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രദേശം ഹിറ്റൈറ്റുകൾ, ഫ്രിജിയക്കാർ തുടങ്ങിയ ചരിത്രത്തിലുടനീളം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പല സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെയും ഭാഗമായിരുന്നു. ഹോമറിന്റെ ഇല്ലിയഡിൽ ഗ്രീക്കുകാർ നശിപ്പിച്ച ട്രോയ് നഗരം, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അനറ്റോലിയയിലെ ഡാർഡനെല്ലസ് കടലിടുക്കിലേക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടവുമായി എല്ലായ്പ്പോഴും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ പ്രദേശം റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാകേണ്ടതായിരുന്നു. ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉദ്ധരണികളിൽ ഒന്ന്; "വേണി, വിഡി, വിസി" ജൂലിയസ് സീസർ തന്റെ അനറ്റോലിയൻ കീഴടക്കലിനിടെ പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന്, റോമൻ സാമ്രാജ്യം രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷം ഈ പ്രദേശം കിഴക്കൻ റോമൻ (ബൈസന്റൈൻ) സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി, കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ (ഇപ്പോൾ ഇസ്താംബുൾ) അതിന്റെ തലസ്ഥാനമായി. 1071-ൽ അനറ്റോലിയയിലേക്കുള്ള സെൽജുക്/തുർക്കിഷ് പ്രവേശനത്തിന് തുടക്കമായി. പിന്നീട് ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം ബൈസന്റൈൻസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി, കിഴക്കൻ മെഡിറ്ററേനിയൻ, ബാൽക്കൺ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു, ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ സഖ്യകക്ഷികൾ പരാജയപ്പെടുത്തുന്നതുവരെ. തുർക്കിഷ് റിപ്പബ്ലിക് (തുർക്കിയെ കുംഹുരിയേട്ടി) 1923-ൽ ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്ഥാപിതമായി. അതിനുശേഷം താമസിയാതെ, പരമ്പരാഗത മതപരമായ ഫിയറ്റുകൾക്ക് പകരമായി രാജ്യം മതേതര നിയമങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും സംസ്ഥാനത്തെ വേഗത്തിൽ നവീകരിക്കുന്നതിനായി മറ്റ് നിരവധി സമൂല പരിഷ്കാരങ്ങൾക്ക് പ്രേരണ നൽകുകയും ചെയ്തു. യൂറോപ്പിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും മുമ്പുതന്നെ സ്ത്രീകൾക്ക് വോട്ടവകാശം നൽകുന്നത് തുർക്കി റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ സ്ഥാപകനായ മുസ്തഫ കെമാൽ അതാതുർക്കിന്റെ നിരവധി പരിഷ്കാരങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ ദയാലുവായ വ്യക്തിത്വ ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചുരുക്കം ചില നേതാക്കളിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹം ഇപ്പോഴും ബഹുമാനിക്കപ്പെടുന്നു; തുർക്കിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള പല സ്ഥലങ്ങളിലും പിതൃതുല്യമായ, ദർശനാത്മകമായ അല്ലെങ്കിൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖം നിങ്ങളെയോ ദൂരത്തേക്ക് നോക്കുന്നത് നിങ്ങൾക്ക് കാണാൻ കഴിയും. 1938-ൽ അറ്റാറ്റുർക്ക് മരിച്ചുവെങ്കിലും അർദ്ധ-സോഷ്യലിസ്റ്റ് ഏകകക്ഷി സമ്പ്രദായം 1946 വരെ തുടർന്നു. ആ വർഷം മുതൽ, രാജ്യം ഒരു പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യമായി സ്വയം സ്ഥാപിച്ചു. 1945-ൽ തുർക്കി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിലും 1949-ൽ കൗൺസിൽ ഓഫ് യൂറോപ്പിലും അംഗമായി, 1952-ൽ നാറ്റോയിൽ അംഗമായി, 1999-ൽ യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ അംഗത്വത്തിന് അപേക്ഷിച്ചു, എന്നിരുന്നാലും നിലവിലെ സർക്കാരിന്റെ സ്വേച്ഛാധിപത്യ സമീപനം കാരണം പ്രവേശനം മരവിപ്പിച്ചു. 2022-ൽ, ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ രാജ്യത്തിന്റെ പേരിന്റെ ടർക്കിഷ് അക്ഷരവിന്യാസമായ തുർക്കിയെ ഇംഗ്ലീഷിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. പുരാതന ലോകത്തിലെ ഏഴ് അത്ഭുതങ്ങളുടെ രണ്ടെണ്ണം (ഹാലികാർണാസസ് മ്യൂസിയം - ബോഡ്രം, ആർട്ടെമിസ് ക്ഷേത്രം - എഫെസസ്) തുർക്കിയിലുണ്ട്. ചില ചരിത്ര വ്യക്തികളുടെ ജന്മസ്ഥലവും (സാന്താക്ലോസ് - ഡെമ്രെ, അബ്രഹാം - ഉർഫ എന്നിവ പോലെ) മരണസ്ഥലങ്ങളും (ഹാനിബാൽ - ഗെബ്സെ, ജോഷ്വ - ബെയ്‌കോസ് പോലുള്ളവ) ഇവിടെ 'അവകാശപ്പെടുന്നു'. === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === തുർക്കി 750,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (290,000 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള ഒരു ഭൂപ്രദേശം കൈവശപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു, ഇത് ജർമ്മനിയേക്കാൾ ഇരട്ടിയിലധികം, ടെക്സസിനേക്കാൾ അല്പം കൂടുതലാണ്. ഭൂപ്രകൃതിയുടെ വൈവിധ്യത്തിന്റെയും പ്രത്യേകിച്ച് സസ്യജാലങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തിന്റെയും കാര്യത്തിൽ, തുർക്കി ഒരു ചെറിയ ഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ സവിശേഷതകൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, രാജ്യത്ത് ഏകദേശം 10,000 സസ്യ ഇനങ്ങൾ ഉണ്ട് (യൂറോപ്പിലെ ഏകദേശം 13,000 വുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ) - അവയിൽ മൂന്നിലൊന്ന് തുർക്കിയിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നവയാണ്. തീർച്ചയായും, ഇസ്താംബുൾ നഗരപരിധിക്കുള്ളിൽ (2,000) മുഴുവൻ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തേക്കാളും കൂടുതൽ തദ്ദേശീയ സസ്യ ഇനങ്ങൾ ഉണ്ട്. തുർക്കിയുടെ സമ്പന്നമായ പുരാവസ്തു പൈതൃകത്തെക്കുറിച്ച് പലർക്കും അറിയാമെങ്കിലും, പീറ്റ് ചതുപ്പുകൾ, ഹീത്ത്‌ലാൻഡ്‌സ്, സ്റ്റെപ്പുകൾ, തീരദേശ സമതലങ്ങൾ - തുല്യമായ വിലയേറിയ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ അതിനുണ്ട്. തുർക്കിയിൽ ധാരാളം വനങ്ങളുണ്ട് (ഏകദേശം നാലിലൊന്ന് ഭൂമി). എന്നാൽ, പ്രധാനമായി, രാജ്യത്തിന്റെ പകുതിയും മനുഷ്യൻ പൂർണ്ണമായും പുനർനിർമ്മിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു അർദ്ധ-പ്രകൃതിദത്ത ഭൂപ്രകൃതിയാണ്. === കാലാവസ്ഥ === തുർക്കിയിലെ കാലാവസ്ഥയെ പലപ്പോഴും (ലളിതമായും തെറ്റായും) മെഡിറ്ററേനിയൻ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്, ഇത് വെയിൽ, ചൂടുള്ള വേനൽക്കാലം, ചൂടുള്ള കടലുകൾ എന്നിവയുടെ ഇമേജറിയാണ് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, യാഥാർത്ഥ്യം ഇതിനേക്കാൾ അൽപ്പം സങ്കീർണ്ണമാണ്. തുർക്കിയിലെ തെക്കൻ, പടിഞ്ഞാറൻ തീരങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഈ വിവരണത്തിന് നന്നായി യോജിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, തുർക്കിയിലെ ഭൂരിഭാഗവും അങ്ങനെയല്ല. വാസ്തവത്തിൽ, വടക്കൻ തീരങ്ങളിൽ മിതശീതോഷ്ണ മഴക്കാടുകൾ ഉണ്ടാകാൻ തക്ക മഴ ലഭിക്കുന്നു, വടക്കൻ ഇസ്താംബൂൾ (ബെൽഗ്രാഡ് ഫോറസ്റ്റ് കാണുക) മുതൽ ജോർജിയ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന സമൃദ്ധമായ യൂക്സിൻ-കോൾചിക് വനങ്ങൾ ഉണ്ട്. അതേസമയം, ഭൂഖണ്ഡാന്തര ഉൾനാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കിഴക്ക്, കഠിനമായി തണുപ്പുള്ളതിനാൽ ശൈത്യകാലത്തെ ഏറ്റവും തണുപ്പുള്ള രാത്രികളിൽ താപനില -40°C വരെ എത്തും. കരിങ്കടൽ തീരം കറുത്ത കടൽ തീരപ്രദേശങ്ങളിലെ കാലാവസ്ഥ പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിലേതിന് സമാനമാണ്, എന്നിരുന്നാലും കരിങ്കടൽ തീരപ്രദേശത്ത് കൂടുതൽ മഴ പെയ്യുന്നു. വേനൽക്കാലം ചൂടുള്ളതാണ്, പക്ഷേ അവിടെ പതിവായി കനത്ത മഴ പെയ്യുന്നു, അതിനാൽ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിനും മണ്ണിടിച്ചിലിനും സാധ്യതയുണ്ട്. ശൈത്യകാലം നേരിയതോ തണുപ്പുള്ളതോ ആണ്, പക്ഷേ സാധാരണയായി തണുപ്പായിരിക്കും, നീണ്ട മഴയും ചെറിയ ഇടവേളകളും ഉണ്ടാകും.ഈ പ്രദേശത്ത് ഇടയ്ക്കിടെ മഞ്ഞ് വീഴുകയും മിക്ക ശൈത്യകാലത്തും വീഴുകയും ചെയ്യും. മലകയറ്റം നടത്താൻ നിങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുകയാണെങ്കിൽ ശ്രദ്ധിക്കുക, അവയിൽ തീവ്രമായ മഞ്ഞുവീഴ്ച ഉണ്ടാകാം.ഈ വിവരങ്ങൾ മനസ്സിൽ വെച്ചുകൊണ്ട്, അതിനനുസരിച്ച് ആസൂത്രണം ചെയ്യേണ്ടത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. മർമര മേഖല ഉലുദാഗ്, ബർസ ഇസ്താംബുൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മർമര കടലിന്റെ തീരപ്രദേശങ്ങളിലും സമുദ്ര കാലാവസ്ഥയുണ്ട്, എന്നിരുന്നാലും പസഫിക് വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പോലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾക്ക് സമാനമായി ഇതിനെ വരണ്ട വേനൽക്കാല സമുദ്ര കാലാവസ്ഥ എന്ന് വിളിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ കൃത്യം. കിഴക്കൻ തുർക്കിയിലെ ഭൂഖണ്ഡാന്തര സ്ഥലങ്ങൾ ഒഴികെ, മർമരയിലെ ശൈത്യകാലം രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും കഠിനമായ അവധിക്കാല വിൽപ്പന പിച്ചാണ്. ഒരു തരത്തിലും കഠിനമായ തണുപ്പില്ലെങ്കിലും, അത് അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ അത് തികച്ചും ദുരിതപൂർണ്ണമാണ് - മിക്ക പ്രദേശവാസികൾക്കും ഈ പദം കൂടുതൽ കൃത്യമായി അനുഭവപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും - മാസത്തിൽ ഏകദേശം 20 ദിവസം മഴ പെയ്യുന്നു. ഇസ്താംബൂളിൽ വേനൽക്കാലം വളരെ ചൂടും തെക്കൻ മർമരയിൽ ചൂടുമാണ്, എന്നാൽ കരിങ്കടൽ മേഖലയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വേനൽക്കാലത്ത് മുഴുവൻ പ്രദേശത്തും താരതമ്യേന മഴ കുറവാണ്, എന്നിരുന്നാലും ഉയർന്ന അളവിലുള്ള ഈർപ്പം.ഈ പ്രദേശത്ത് മഞ്ഞ് ഇടയ്ക്കിടെ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്, പക്ഷേ എല്ലാ ശൈത്യകാലത്തും വീഴുന്നു, ഇത് റോഡ് അവസ്ഥയെ ബാധിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് താരതമ്യേന ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ. ഈജിയൻ, മെഡിറ്ററേനിയൻ തീരങ്ങൾ അലന്യ, അന്റാലിയ മെഡിറ്ററേനിയൻ, ഈജിയൻ തീരപ്രദേശങ്ങളിലെ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് കാലിഫോർണിയയിലെ സെൻട്രൽ വാലി, ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ അഡലെയ്ഡ്, തീർച്ചയായും മെഡിറ്ററേനിയൻ ബേസിനിലെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് സമാനമായ ഒരു സാധാരണ മെഡിറ്ററേനിയൻ കാലാവസ്ഥയാണ്.വേനൽക്കാലം ചൂടും വരണ്ടതുമാണ്, താപനില പതിവായി 35°C വരെ എത്തുന്നു.ശീതകാലം സൗമ്യമാണ്, ഇടയ്ക്കിടെ മഴ പെയ്യുന്നു, ഇത് വളരെ ശക്തമാകും.ഗാലിപ്പോളി ഒഴികെ ഈ പ്രദേശത്ത് മഞ്ഞ് അപൂർവമാണ്, അവിടെ സാധാരണയായി കുറച്ച് മഞ്ഞുവീഴ്ചയുള്ള സമയങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ഉൾനാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ സരികാംസ്, കാർസ് ഉൾനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ പൊതുവെ ഒരു ഭൂഖണ്ഡാന്തര കാലാവസ്ഥയാണ്, ചൂടുള്ളതും വരണ്ടതുമായ വേനൽക്കാലം (താഴെ പരാമർശിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ പകൽ സമയത്ത് ഏകദേശം 30°C പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു) തണുപ്പുള്ളതും മഞ്ഞുവീഴ്ചയുള്ളതുമായ ശൈത്യകാലം (താഴെ പരാമർശിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ പകൽ സമയത്ത് ഏകദേശം 0°C പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു) ആയിരിക്കും. ഈ പ്രദേശങ്ങൾക്കുള്ളിലെ വ്യക്തിഗത വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇവിടെ പറയാൻ വളരെ കൂടുതലാണ്, സങ്കീർണ്ണമാണ്; എന്നിരുന്നാലും, ഉപയോഗപ്രദമായ പൊതുവായ മുന്നറിയിപ്പുകൾ ഉണ്ട്. രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലും ഈജിയൻ തീരത്ത് നിന്ന് ഉൾനാടൻ താഴ്‌വരകൾക്ക് സമീപമുള്ള വേനൽക്കാലത്തും വളരെ ചൂട് അനുഭവപ്പെടാം, പകൽ ശരാശരി 35°C (95°F) നോട് അടുത്തോ അതിൽ കൂടുതലോ ആയിരിക്കും. രാജ്യത്തിന്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗത്തെ ശൈത്യകാലവും വളരെ തണുപ്പായിരിക്കും, രാത്രിയിലെ താപനില പതിവായി -18°C (0°F) ന് താഴെയാകും. ഉൾനാടൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ വസന്തകാലം ഇടിമിന്നൽ കാലമാണ്, ശക്തമായ കൊടുങ്കാറ്റുകൾ തീർച്ചയായും ഒരു പ്രശ്നമാകാം. === സംസ്കാരം === ഒരു ടൂറിസം ബ്രോഷർ ക്ലീഷേ പോലെ തോന്നുമെങ്കിലും, തുർക്കി യഥാർത്ഥത്തിൽ പടിഞ്ഞാറിന്റെയും കിഴക്കിന്റെയും ഒരു കൗതുകകരമായ മിശ്രിതമാണ് - രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ, പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളിൽ (ബൈസന്റൈൻ സ്വാധീനമുള്ള പള്ളികൾ തുല്യമായി ബൈസന്റൈൻ സ്വാധീനമുള്ള പള്ളികളാൽ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു എന്നത് ഒഴികെ) നിങ്ങൾ ഒരു ബാൾക്കൻ രാജ്യത്തിലോ ഗ്രീസിലോ ആയിരുന്നുവെന്ന് നിങ്ങൾ സത്യം ചെയ്തേക്കാം, ബാൽക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ ഭാഗികമായി ഇവിടെ വസിക്കുന്നു, ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് മുമ്പും, സമയത്തും, ശേഷവുമുള്ള പ്രക്ഷുബ്ധാവസ്ഥയിൽ തിരമാലകളായി ഇവിടെ എത്തുന്നു, അതേസമയം രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങൾ തുർക്കിയുടെ തെക്കൻ, കിഴക്കൻ അയൽക്കാരിൽ നിന്ന് വളരെ കുറച്ച് സാംസ്കാരിക വ്യത്യാസങ്ങൾ മാത്രമേ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നുള്ളൂ. കോക്കസസിൽ നിന്നുള്ള സ്വാധീനം വടക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിലെ മിശ്രിതത്തിലേക്ക് ചേർക്കുന്നു. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കിഴക്കൻ രാജ്യമാണ് തുർക്കി എന്ന് ലളിതമായി പറയാം, അല്ലെങ്കിൽ, കാഴ്ചപ്പാടിനെ ആശ്രയിച്ച്, കിഴക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യമാണ് തുർക്കി എന്ന് ലളിതമായി പറയാം. ഒരുപക്ഷേ, രാജ്യത്തെല്ലാവർക്കും പൊതുവായുള്ള ഒരു കാര്യം ഇസ്ലാം ആണ്, ജനസംഖ്യയുടെ ഭൂരിഭാഗത്തിന്റെയും വിശ്വാസമാണിത്. എന്നിരുന്നാലും, അതിന്റെ വ്യാഖ്യാനം രാജ്യത്തുടനീളം വളരെ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ, പടിഞ്ഞാറൻ തീരങ്ങളിലെ പലരും മതത്തെക്കുറിച്ച് വളരെ ലിബറൽ ആണ് (നാമമാത്ര മുസ്ലീങ്ങളായും/അല്ലെങ്കിൽ മതരഹിതരായും), അതേസമയം മധ്യ സ്റ്റെപ്പുകളിലെയും കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെയും ആളുകൾ കൂടുതൽ യാഥാസ്ഥിതികരാണ് (അവിടെ പോലും ഒരു സൗദി അറേബ്യയോ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനോ കണ്ടെത്തുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല), എന്നിരുന്നാലും യുവതലമുറ കൂടുതലും അവരുടെ മുതിർന്നവരെപ്പോലെ മതപരമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുന്നില്ല. രാജ്യത്തിന്റെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾ ഇതിനിടയിൽ എവിടെയോ വരുന്നു, തീരദേശ പ്രദേശങ്ങൾ താരതമ്യേന ലിബറലാണെങ്കിൽ ഉൾനാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ ഒരു പൊതുനിയമം പോലെ താരതമ്യേന യാഥാസ്ഥിതികരാണ്. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ മതന്യൂനപക്ഷം അലവൈറ്റുകൾ/ബെക്താഷികളാണ്, അവർ ജനസംഖ്യയുടെ 20% വരെ വരും, ഷിയാ പതിപ്പിനോട് അടുത്ത ഇസ്ലാം മതം പിന്തുടരുന്നു, പുരാതന തുർക്കികളുടെ ഷാമനിസ്റ്റിക് ചടങ്ങുകളിൽ നിന്ന് അവരുടെ ആചാരങ്ങൾ വളരെയധികം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മറ്റ് മതന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ (ഗ്രീക്ക് ഓർത്തഡോക്സ്, അർമേനിയൻ അപ്പസ്തോലിക്, ജൂതന്മാർ, സിറിയക് ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ്, റോമൻ കത്തോലിക്കർ - ഇവരിൽ പ്രധാനി കഴിഞ്ഞ 500 വർഷത്തിനുള്ളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് തുർക്കിയിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കിയവരാണ്) ഒരുകാലത്ത് രാജ്യത്തുടനീളം ധാരാളം പേരുണ്ടായിരുന്നു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഇസ്താംബൂൾ, ഇസ്മിർ എന്നീ വലിയ നഗരങ്ങളിലോ, സിറിയക് ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സിന്റെ കാര്യത്തിൽ തെക്കുകിഴക്കൻ അനറ്റോലിയയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിലോ മാത്രമാണ് കൂടുതലും ഒതുങ്ങി നിൽക്കുന്നത്. മുസ്ലീം ഭൂരിപക്ഷ ജനസംഖ്യ കൂടുതലാണെങ്കിലും, തുർക്കി ഔദ്യോഗികമായും സാംസ്കാരികമായും ഒരു മതേതര രാജ്യമായി തുടരുന്നു, ഒരു പ്രഖ്യാപിത സംസ്ഥാന മതവുമില്ല. === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] ilfdly4rxfwyla898alcjvl0bvygbgx 3 3789313 7247729 2026-07-11T11:37:24Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247729 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:37, 11 July 2026 (UTC) qjfgt4d7pzqc6piywkp5t6mrcf7ocs3 0 3789314 7247747 2026-07-11T11:44:58Z Mini Anto 2693235 പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247747 wikitext text/x-wiki തൃശൂർ ജില്ലയിലെ നാട്ടിക ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതിമനോഹരവും ശാന്തവുമായ ഒരു തീരപ്രദേശമാണ് നാട്ടിക ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കും കുടുംബങ്ങൾക്കും ഒരേപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട ഈ കടൽത്തീരം, അതിന്റെ പ്രകൃതിഭംഗിയാലും സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യത്താലും ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്.നാട്ടിക ബീച്ചിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു sdx3gy7q1xaayokbvuqxpsumlf38lp6 3 3789315 7247755 2026-07-11T11:49:36Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247755 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:49, 11 July 2026 (UTC) bqtek0imm5kzy1qd6c7g1bhm89vyhwu 0 3789316 7247757 2026-07-11T11:49:47Z Mini Anto 2693235 പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247757 wikitext text/x-wiki തിരുവില്വമല (Thiruvilwamala) കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ ഭാരതപ്പുഴയുടെ (നീല) തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതിമനോഹരമായ ഒരു മലയോര ഗ്രാമവും പ്രശസ്തമായ സാംസ്കാരിക-തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രവുമാണ്. ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം തിരുവില്വമലയുടെ ഹൃദയഭാഗത്ത്, സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് നൂറടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു അപൂർവ പുരാതന ഹൈന്ദവക്ഷേത്രമാണിത്. ശ്രീരാമനും (പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനം) ലക്ഷ്മണനുമാണ് (കിഴക്കോട്ട് ദർശനം) ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകൾ. ഒരേ നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകൾ ഉള്ള കേരളത്തിലെ അപൂർവ്വം ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. eos10zf92njxhomjsk9gnsof23z7go5 0 3789317 7247758 2026-07-11T11:50:03Z Ranjithsiji 118095 ലേഖനം തുടങ്ങി 7247758 wikitext text/x-wiki പശ്ചിമാഫ്രിക്കയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് '''കേപ് വെർഡെ''' അഥവാ സിവി. സെനഗലിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് നിന്ന് 570 കിലോമീറ്റർ (350 മൈൽ) അകലെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളായാണ് ഈ രാജ്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Category:Wy/ml]] s4dr2943lvp4daw4z2btzhtj06og7f8 7247763 7247758 2026-07-11T11:51:52Z Ranjithsiji 118095 ടെംപ്ലേറ്റ് ചേർത്തു 7247763 wikitext text/x-wiki പശ്ചിമാഫ്രിക്കയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് '''കേപ് വെർഡെ''' അഥവാ സിവി. സെനഗലിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് നിന്ന് 570 കിലോമീറ്റർ (350 മൈൽ) അകലെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളായാണ് ഈ രാജ്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== കേപ് വെർഡെ 10 പ്രധാന ദ്വീപുകളും ഏകദേശം 8 ദ്വീപുകളും ചേർന്നതാണ്. പ്രധാന ദ്വീപുകൾ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് ഘടികാരദിശയിൽ): {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Cabo Verde regions map.png | regionmaptext= | regionmapsize=380px }} [[Category:Wy/ml]] 97erzni1oe8wm5q831rhx7kxcwfpfo5 7247768 7247763 2026-07-11T11:52:44Z Ranjithsiji 118095 /* പ്രദേശങ്ങൾ */ വിഭാഗം ചേർത്തു 7247768 wikitext text/x-wiki പശ്ചിമാഫ്രിക്കയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് '''കേപ് വെർഡെ''' അഥവാ സിവി. സെനഗലിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് നിന്ന് 570 കിലോമീറ്റർ (350 മൈൽ) അകലെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളായാണ് ഈ രാജ്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== കേപ് വെർഡെ 10 പ്രധാന ദ്വീപുകളും ഏകദേശം 8 ദ്വീപുകളും ചേർന്നതാണ്. പ്രധാന ദ്വീപുകൾ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് ഘടികാരദിശയിൽ): {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Cabo Verde regions map.png | regionmaptext= | regionmapsize=380px | region1name=[[Wy/ml/Santo Antão|Santo Antão]] | region1color=#d5dc76 | region1items= | region1description=മലകയറ്റത്തിന് അത്യുത്തമം. }} [[Category:Wy/ml]] g3ny5p4u4q7bgequ1dnuw6zapd0tz6e 7247772 7247768 2026-07-11T11:53:25Z Ranjithsiji 118095 /* പ്രദേശങ്ങൾ */ 7247772 wikitext text/x-wiki പശ്ചിമാഫ്രിക്കയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് '''കേപ് വെർഡെ''' അഥവാ സിവി. സെനഗലിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് നിന്ന് 570 കിലോമീറ്റർ (350 മൈൽ) അകലെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളായാണ് ഈ രാജ്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== കേപ് വെർഡെ 10 പ്രധാന ദ്വീപുകളും ഏകദേശം 8 ദ്വീപുകളും ചേർന്നതാണ്. പ്രധാന ദ്വീപുകൾ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് ഘടികാരദിശയിൽ): {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Cabo Verde regions map.png | regionmaptext= | regionmapsize=380px | region1name=[[Wy/ml/സാന്റോ അന്റാവോ|സാന്റോ അന്റാവോ]] | region1color=#d5dc76 | region1items= | region1description=മലകയറ്റത്തിന് അത്യുത്തമം. }} [[Category:Wy/ml]] 1z7e9890b5lsxacbvwccin0c2e151ev 7247778 7247772 2026-07-11T11:54:32Z Ranjithsiji 118095 /* പ്രദേശങ്ങൾ */ 7247778 wikitext text/x-wiki പശ്ചിമാഫ്രിക്കയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് '''കേപ് വെർഡെ''' അഥവാ സിവി. സെനഗലിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് നിന്ന് 570 കിലോമീറ്റർ (350 മൈൽ) അകലെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളായാണ് ഈ രാജ്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== കേപ് വെർഡെ 10 പ്രധാന ദ്വീപുകളും ഏകദേശം 8 ദ്വീപുകളും ചേർന്നതാണ്. പ്രധാന ദ്വീപുകൾ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് ഘടികാരദിശയിൽ): {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Cabo Verde regions map.png | regionmaptext= | regionmapsize=380px | region1name=[[Wy/ml/സാന്റോ അന്റാവോ|സാന്റോ അന്റാവോ]] | region1color=#d5dc76 | region1items= | region1description=മലകയറ്റത്തിന് അത്യുത്തമം. | region2name=[[Wy/ml/സാവോ വിസെന്റെ|സാവോ വിസെന്റെ]] | region2color=#709ea3 | region2items= | region2description= [[Wy/ml/മിൻഡെലോ|മിൻഡെലോ]] എന്ന സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം ഇവിടെയാണ്. }} [[Category:Wy/ml]] l8dzmqi94js46tplqteh3iq8szn2eih 7247782 7247778 2026-07-11T11:55:38Z Ranjithsiji 118095 /* പ്രദേശങ്ങൾ */ വിഭാഗം ചേർത്തു 7247782 wikitext text/x-wiki പശ്ചിമാഫ്രിക്കയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് '''കേപ് വെർഡെ''' അഥവാ സിവി. സെനഗലിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് നിന്ന് 570 കിലോമീറ്റർ (350 മൈൽ) അകലെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളായാണ് ഈ രാജ്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== കേപ് വെർഡെ 10 പ്രധാന ദ്വീപുകളും ഏകദേശം 8 ദ്വീപുകളും ചേർന്നതാണ്. പ്രധാന ദ്വീപുകൾ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് ഘടികാരദിശയിൽ): {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Cabo Verde regions map.png | regionmaptext= | regionmapsize=380px | region1name=[[Wy/ml/സാന്റോ അന്റാവോ|സാന്റോ അന്റാവോ]] | region1color=#d5dc76 | region1items= | region1description=മലകയറ്റത്തിന് അത്യുത്തമം. | region2name=[[Wy/ml/സാവോ വിസെന്റെ|സാവോ വിസെന്റെ]] | region2color=#709ea3 | region2items= | region2description= [[Wy/ml/മിൻഡെലോ|മിൻഡെലോ]] എന്ന സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം ഇവിടെയാണ്. | region3name=സാന്റ ലൂസിയ | region3color=#ac5c91 | region3items= | region3description=സാന്താ ലൂസിയയിൽ ജനവാസമില്ലെങ്കിലും [[Wy/ml/സാവോ വിസെന്റിൽ|സാവോ വിസെന്റിൽ]] നിന്ന് ഒരു ദിവസത്തെ യാത്ര പോകാവുന്നതാണ്. }} [[Category:Wy/ml]] ox10nwfgnmrmrotqs58xe9fqfxgimyq 7247787 7247782 2026-07-11T11:56:44Z Ranjithsiji 118095 /* പ്രദേശങ്ങൾ */ വിഭാഗം ചേർത്തു 7247787 wikitext text/x-wiki പശ്ചിമാഫ്രിക്കയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് '''കേപ് വെർഡെ''' അഥവാ സിവി. സെനഗലിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് നിന്ന് 570 കിലോമീറ്റർ (350 മൈൽ) അകലെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു കൂട്ടം ദ്വീപുകളായാണ് ഈ രാജ്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==പ്രദേശങ്ങൾ== കേപ് വെർഡെ 10 പ്രധാന ദ്വീപുകളും ഏകദേശം 8 ദ്വീപുകളും ചേർന്നതാണ്. പ്രധാന ദ്വീപുകൾ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് നിന്ന് ഘടികാരദിശയിൽ): {{Wy/ml/Regionlist | regionmap=Cabo Verde regions map.png | regionmaptext= | regionmapsize=380px | region1name=[[Wy/ml/സാന്റോ അന്റാവോ|സാന്റോ അന്റാവോ]] | region1color=#d5dc76 | region1items= | region1description=മലകയറ്റത്തിന് അത്യുത്തമം. | region2name=[[Wy/ml/സാവോ വിസെന്റെ|സാവോ വിസെന്റെ]] | region2color=#709ea3 | region2items= | region2description= [[Wy/ml/മിൻഡെലോ|മിൻഡെലോ]] എന്ന സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം ഇവിടെയാണ്. | region3name=സാന്റ ലൂസിയ | region3color=#ac5c91 | region3items= | region3description=സാന്താ ലൂസിയയിൽ ജനവാസമില്ലെങ്കിലും [[Wy/ml/സാവോ വിസെന്റിൽ|സാവോ വിസെന്റിൽ]] നിന്ന് ഒരു ദിവസത്തെ യാത്ര പോകാവുന്നതാണ്. | region4name=സാവോ നിക്കൊളൗ | region4color=#d09440 | region4items= | region4description= }} [[Category:Wy/ml]] ieey0e5epnmzmtorfwn6mi44ku0kwsi 0 3789318 7247762 2026-07-11T11:51:37Z Sxranya 2693256 Created page with "== ആമുഖം == കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രേധാന പ്രദേശമാണ് മൺവിള. ശ്രീകാര്യത്തിനും കുളത്തൂരിനും ഇടയിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. == മനസ്സിലാക്..." 7247762 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രേധാന പ്രദേശമാണ് മൺവിള. ശ്രീകാര്യത്തിനും കുളത്തൂരിനും ഇടയിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] iic6mkq8sj6102ors8awpv6scl4ryu7 0 3789319 7247764 2026-07-11T11:51:56Z Krishnapriyagopalan9747 2693259 Created page with "== ആമുഖം == കേരളത്തിലെ വയനാട് ജില്ലയിലെ ഒരു പ്രമുഖ വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് തിരുനെല്ലി. == മനസ്സിലാക്കാൻ കേരളത്തിലെ വയനാട് ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ആരാധനാ കേന്ദ്രവും വിനോദ..." 7247764 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരളത്തിലെ വയനാട് ജില്ലയിലെ ഒരു പ്രമുഖ വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് തിരുനെല്ലി. == മനസ്സിലാക്കാൻ കേരളത്തിലെ വയനാട് ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ആരാധനാ കേന്ദ്രവും വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രവുമാണ് തിരുനെല്ലി പ്രതാനമായും അതിപുരാതനമായ ശ്രീ തിരുനെല്ലി മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രത്തിന് പേര് കേട്ടതാണ് ഈ ഗ്രാമം === ചരിത്രം === ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ അംശത്തിൽ നിന്ന് പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതാണ് ഈ ക്ഷേത്രമെന്നാണ് ഐതിഹ്യം നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ നാണയങ്ങളും ചെമ്പുപട്ടണങ്ങളും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] nnogfyykcvi0uti82yivmbvk70zjkwi 7247766 7247764 2026-07-11T11:52:33Z Krishnapriyagopalan9747 2693259 7247766 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരളത്തിലെ വയനാട് ജില്ലയിലെ ഒരു പ്രമുഖ വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് തിരുനെല്ലി. <nowiki>== മനസ്സിലാക്കാൻ==</nowiki> കേരളത്തിലെ വയനാട് ജില്ലയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ആരാധനാ കേന്ദ്രവും വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രവുമാണ് തിരുനെല്ലി പ്രതാനമായും അതിപുരാതനമായ ശ്രീ തിരുനെല്ലി മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രത്തിന് പേര് കേട്ടതാണ് ഈ ഗ്രാമം === ചരിത്രം === ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ അംശത്തിൽ നിന്ന് പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതാണ് ഈ ക്ഷേത്രമെന്നാണ് ഐതിഹ്യം നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ നാണയങ്ങളും ചെമ്പുപട്ടണങ്ങളും ഇവിടെ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] j624e7pfz4htlyy1nzj5145hoqumi77 3 3789320 7247765 2026-07-11T11:51:56Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247765 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:51, 11 July 2026 (UTC) cfji5w74pz1vqu8swy6spacwxhgy16r 0 3789321 7247767 2026-07-11T11:52:35Z Sneha Forestry 2693254 Created page with "== ആമുഖം == കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് വെളിപ്പാറ. കരിമ്പം സർക്കാർ ആശുപത്രി മുതൽ അയൽഗ്രാമങ്ങളായ പനക്കാട്, വരദൂൽ എന്നിവ വരെ..." 7247767 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് വെളിപ്പാറ. കരിമ്പം സർക്കാർ ആശുപത്രി മുതൽ അയൽഗ്രാമങ്ങളായ പനക്കാട്, വരദൂൽ എന്നിവ വരെ ഈ പ്രദേശം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ഈ ഗ്രാമത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഉയർന്നുതാഴ്ന്ന നിരവധി കുന്നുകളുണ്ട്. പനക്കാട്, വരദൂൽ, മുയ്യം എന്നീ സമീപ ഗ്രാമങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ പച്ചപ്പാർന്ന വയലുകളാൽ സമ്പന്നമാണ്. കരിമ്പം ഫാം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കാൻ കേരള സർക്കാർ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട് === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === കണ്ണൂർ, മംഗളൂരു, കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിമാനത്താവളങ്ങളുണ്ട്. === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === ദേശീയപാത തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. വടക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് ഗോവയിലേക്കും മുംബൈയിലേക്കും തെക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് കൊച്ചിയിലേക്കും തിരുവനന്തപുരത്തേക്കും ഇവിടെനിന്നും എത്തിച്ചേരാം. തളിപ്പറമ്പിൽ ഒരു ബസ് സ്റ്റേഷൻ ഉള്ളതിനാൽ കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ബസ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്. === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === മംഗളൂരു-പാലക്കാട് പാതയിലെ കണ്ണപുരവും കണ്ണൂരുമാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] 2pt7tq029tbzdo4bovhj4v7ms1rzw8r 7247775 7247767 2026-07-11T11:53:46Z Sneha Forestry 2693254 /* മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ */ 7247775 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് വെളിപ്പാറ. കരിമ്പം സർക്കാർ ആശുപത്രി മുതൽ അയൽഗ്രാമങ്ങളായ പനക്കാട്, വരദൂൽ എന്നിവ വരെ ഈ പ്രദേശം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ഈ ഗ്രാമത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഉയർന്നുതാഴ്ന്ന നിരവധി കുന്നുകളുണ്ട്. പനക്കാട്, വരദൂൽ, മുയ്യം എന്നീ സമീപ ഗ്രാമങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ പച്ചപ്പാർന്ന വയലുകളാൽ സമ്പന്നമാണ്. കരിമ്പം ഫാം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കാൻ കേരള സർക്കാർ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട് === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === കണ്ണൂർ, മംഗളൂരു, കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിമാനത്താവളങ്ങളുണ്ട്. === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === ദേശീയപാത തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. വടക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് ഗോവയിലേക്കും മുംബൈയിലേക്കും തെക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് കൊച്ചിയിലേക്കും തിരുവനന്തപുരത്തേക്കും ഇവിടെനിന്നും എത്തിച്ചേരാം. തളിപ്പറമ്പിൽ ഒരു ബസ് സ്റ്റേഷൻ ഉള്ളതിനാൽ കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ബസ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്. === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === മംഗളൂരു-പാലക്കാട് പാതയിലെ കണ്ണപുരവും കണ്ണൂരുമാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == കില - ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പബ്ലിക് പോളിസി ആൻഡ് ലീഡർഷിപ്പ് സർ സയ്യിദ് കോളേജ് (തളിപ്പറമ്പ്) ജില്ലാ കാർഷിക ഫാം, തളിപ്പറമ്പ് കേയി സാഹിബ് പരിശീലന കോളേജ് സർ സയ്യിദ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി ഗവൺമെന്റ് ആശുപത്രി കില സെന്റർ ഫോർ ഓർഗാനിക് ഫാമിംഗ് & വേസ്റ്റ് മാനേജ്മെന്റ് (പഴയ ഇടിസി) എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. [[Category:Wy/ml]] c2c3h9hzhb6760vu6d7ht1tl1uvhy9e 7247779 7247775 2026-07-11T11:54:33Z Sneha Forestry 2693254 /* പോലീസ് */ 7247779 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് വെളിപ്പാറ. കരിമ്പം സർക്കാർ ആശുപത്രി മുതൽ അയൽഗ്രാമങ്ങളായ പനക്കാട്, വരദൂൽ എന്നിവ വരെ ഈ പ്രദേശം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ഈ ഗ്രാമത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഉയർന്നുതാഴ്ന്ന നിരവധി കുന്നുകളുണ്ട്. പനക്കാട്, വരദൂൽ, മുയ്യം എന്നീ സമീപ ഗ്രാമങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ പച്ചപ്പാർന്ന വയലുകളാൽ സമ്പന്നമാണ്. കരിമ്പം ഫാം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കാൻ കേരള സർക്കാർ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട് === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === കണ്ണൂർ, മംഗളൂരു, കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിമാനത്താവളങ്ങളുണ്ട്. === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === ദേശീയപാത തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. വടക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് ഗോവയിലേക്കും മുംബൈയിലേക്കും തെക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് കൊച്ചിയിലേക്കും തിരുവനന്തപുരത്തേക്കും ഇവിടെനിന്നും എത്തിച്ചേരാം. തളിപ്പറമ്പിൽ ഒരു ബസ് സ്റ്റേഷൻ ഉള്ളതിനാൽ കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ബസ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്. === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === മംഗളൂരു-പാലക്കാട് പാതയിലെ കണ്ണപുരവും കണ്ണൂരുമാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === തളിപ്പറമ്പ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == കില - ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പബ്ലിക് പോളിസി ആൻഡ് ലീഡർഷിപ്പ് സർ സയ്യിദ് കോളേജ് (തളിപ്പറമ്പ്) ജില്ലാ കാർഷിക ഫാം, തളിപ്പറമ്പ് കേയി സാഹിബ് പരിശീലന കോളേജ് സർ സയ്യിദ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി ഗവൺമെന്റ് ആശുപത്രി കില സെന്റർ ഫോർ ഓർഗാനിക് ഫാമിംഗ് & വേസ്റ്റ് മാനേജ്മെന്റ് (പഴയ ഇടിസി) എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. [[Category:Wy/ml]] hv0qh7ptlu37cc80do8yyoxievn6nv0 7247781 7247779 2026-07-11T11:55:31Z Sneha Forestry 2693254 /* ആശുപത്രികള്‍ */ 7247781 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് വെളിപ്പാറ. കരിമ്പം സർക്കാർ ആശുപത്രി മുതൽ അയൽഗ്രാമങ്ങളായ പനക്കാട്, വരദൂൽ എന്നിവ വരെ ഈ പ്രദേശം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == ഈ ഗ്രാമത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഉയർന്നുതാഴ്ന്ന നിരവധി കുന്നുകളുണ്ട്. പനക്കാട്, വരദൂൽ, മുയ്യം എന്നീ സമീപ ഗ്രാമങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ പച്ചപ്പാർന്ന വയലുകളാൽ സമ്പന്നമാണ്. കരിമ്പം ഫാം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കാൻ കേരള സർക്കാർ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട് === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === കണ്ണൂർ, മംഗളൂരു, കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിമാനത്താവളങ്ങളുണ്ട്. === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === ദേശീയപാത തളിപ്പറമ്പ് പട്ടണത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. വടക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് ഗോവയിലേക്കും മുംബൈയിലേക്കും തെക്ക് ഭാഗത്തേക്ക് കൊച്ചിയിലേക്കും തിരുവനന്തപുരത്തേക്കും ഇവിടെനിന്നും എത്തിച്ചേരാം. തളിപ്പറമ്പിൽ ഒരു ബസ് സ്റ്റേഷൻ ഉള്ളതിനാൽ കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലേക്കും ബസ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്. === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === മംഗളൂരു-പാലക്കാട് പാതയിലെ കണ്ണപുരവും കണ്ണൂരുമാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ. == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == ഗവൺമെന്റ് ആശുപത്രി, കരിമ്പം == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === തളിപ്പറമ്പ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == കില - ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പബ്ലിക് പോളിസി ആൻഡ് ലീഡർഷിപ്പ് സർ സയ്യിദ് കോളേജ് (തളിപ്പറമ്പ്) ജില്ലാ കാർഷിക ഫാം, തളിപ്പറമ്പ് കേയി സാഹിബ് പരിശീലന കോളേജ് സർ സയ്യിദ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി കില സെന്റർ ഫോർ ഓർഗാനിക് ഫാമിംഗ് & വേസ്റ്റ് മാനേജ്മെന്റ് (പഴയ ഇടിസി) എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. [[Category:Wy/ml]] j5oiwqwx88aw5qlakm07s8o60gog4zk 3 3789322 7247770 2026-07-11T11:52:50Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247770 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:52, 11 July 2026 (UTC) 6m06v0qvqjxs1r1lax0zmfch15ads8q 0 3789323 7247780 2026-07-11T11:54:50Z Mini Anto 2693235 പുതിയ ലേഖനം എഴുതി ചേർത്തു 7247780 wikitext text/x-wiki തൃശ്ശൂർ നഗരത്തിന് സമീപമുള്ള രാമവർമ്മപുരം മുൻപ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് ആനപ്പാറ എന്ന പേിലായിരുന്നു. തൃശ്ശൂരിൽ ആകാശവാണി (All India Radio) പ്രക്ഷേപണ നിലയം സ്ഥാപിതമായതോടെയാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന് രാമവർമ്മപുരം എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തത്. എങ്കിലും പ്രദേശവാസികൾക്കിടയിൽ ഇപ്പോഴും 'ആനപ്പാറ' എന്ന പേര് പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. 62us4zinut7ilsu4zlu35251k7sanlh 3 3789324 7247784 2026-07-11T11:55:50Z Welcoming Bot 9525 Welcome to Wikimedia Incubator! 7247784 wikitext text/x-wiki <div style="margin:.5em;"> {{Welcome-toolbox |create=(to create a wiki) |lang-support=Language support |float=right }} Welcome to Wikimedia Incubator! At the right there are some important links, and here are some tips and info: * If you haven't created a user page yet, please [[Special:MyPage|create one]] with for example [[Incubator:Babel|Babel templates]] on it. * You can select your interface language in [[Special:Preferences|your preferences]]. * If you make articles, templates or categories, don't forget to add a [[Help:FAQ#Prefix|prefix]]! * If your knowledge of English is good, you can [[Incubator:Translation project|help with translating]] pages to other languages you know, so more people can understand them! * If you want to translate the interface, please go to [[translatewiki:|Translatewiki.net]] and follow their instructions. If you have any questions, feel free to ask them on [[Incubator:Community Portal]]. </div> -- [[User:Welcoming Bot|Welcoming Bot]] 11:55, 11 July 2026 (UTC) mp76y8jxpqqzdi6bzq61jfto6npam52 0 3789325 7247789 2026-07-11T11:57:59Z Sxranya 2693256 Created page with "== ആമുഖം == തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ചിറയിൻകീഴ് താലൂക്കിലുള്ള ഒരു ചെറിയ പ്രദേശമാണ് കോരാണി. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്..." 7247789 wikitext text/x-wiki == ആമുഖം == തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ചിറയിൻകീഴ് താലൂക്കിലുള്ള ഒരു ചെറിയ പ്രദേശമാണ് കോരാണി. == മനസ്സിലാക്കാന്‍ == === ചരിത്രം === === സമയമേഖല === === ഭൂപ്രകൃതി === === കാലാവസ്ഥ === === സംസ്കാരം === === രാഷ്ട്രീയം === === കലകള്‍ === === സാമ്പത്തികം === === വസ്ത്രധാരണരീതി === === മറ്റ് പേരുകൾ === == എത്തിച്ചേരാന്‍ == === വിമാനമാര്‍ഗ്ഗം === === കടല്‍മാര്‍ഗ്ഗം === === റോഡു മാര്‍ഗ്ഗം === === തീവണ്ടി മാര്‍ഗ്ഗം === == താമസം == == ഭക്ഷണവിഭവങ്ങള്‍ == === സസ്യാഹാരം === === മാംസാഹാരം === === പഴങ്ങള്‍ === === ഭക്ഷണശാലകള്‍ === == ചുറ്റിക്കറങ്ങാൻ == === ബസ് === === ഓട്ടോറിക്ഷ === === ടാക്സി === === സ്വകാര്യ വാഹനം === === സൈക്കിൾ === == ചുറ്റിക്കാണാന്‍ == === അടുത്തുള്ള വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === പൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങള്‍ === === മ്യൂസിയങ്ങള്‍ / പാര്‍ക്കുകള്‍ === === ആരാധനാലയങ്ങള്‍ === == ഉത്സവങ്ങള്‍ == == വാഹനങ്ങള്‍ == == വാങ്ങുവാന്‍ == == ആശുപത്രികള്‍ == == അവശ്യഘട്ടത്തില്‍ ബന്ധപ്പെടാന്‍ == === പോലീസ് === === മറ്റുള്ളവ === == ബന്ധപ്പെടലുകള്‍ == === ഫോണ്‍ === === ഇന്റര്‍നെറ്റ് === == മറ്റ് അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടവ == [[Category:Wy/ml]] czynr83wcumov4ds9ti6ehripy8qo9b