Википеди inhwiki https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Медиа Гӏулакха Ювцар Доакъашхо Доакъашхочун дувцар Википеди Википеди ювцар Файл Файл ювцар MediaWiki MediaWiki ювцар Ло Ло бувцар Новкъостал Новкъостал дувцар ОагӀат ОагӀат ювцар Моартал Моарталах къамаьл TimedText TimedText talk Модуль Модуль ювцар Event Event talk Янданаькъан Хамарзий Жамалда 0 951 74224 71033 2026-05-02T16:15:42Z BlueWave04 5472 74224 wikitext text/x-wiki {{Цхьа тайпанци яраш|Янданаькъан}} {{Писатель | имя = | оригинал имени = | изображение = Янданаькъан Хамарзий Жамалда.jpg | описание изображения = | имя при рождении = | псевдонимы = | дата рождения = 15.10.1916 | место рождения = {{МестоРождения|Балте}}, [[Терская область|Тийрка область]], [[Российская империя|Россе импери]] | дата смерти = 1979 | место смерти = | гражданство = {{флагификация|СССР}} | род деятельности = {{поэт|XX века|СССР|России}} | годы активности = | направление = | жанр = | язык произведений = [[Ингушский язык|гӀалгӀай]] | дебют = | премии = | награды = {{Орден Знак Почёта}} | lib = | сайт = | викицитатник = }} '''Я́ндана́ькъан Ха́марзий Жама́лда''' ({{Lang-ru|Яндиев Джемалдин Хамурзаевич}}; 15.10.1916 — 1979) — гӀалгӀай [[оазархо]]. [[ГӀалгӀайче|ГӀалгӀай Мехка]] эггара хьалхара оазархо лоархӀаш ва. == Биографи == [[Янданаькъан]] Жамалда ваьв 1916 шера [[Ардара 15]] дийнахьа, [[ГӀалме шахьар]]а [[Балте]] яхача юрта. Диъ шу даьнна хиннав Жамалда нана кхелхача хана. Даь-нанас кхеваьв из. КӀаьнка [[литератур]]цара безам сомабаьккхар даь-нана я. [[1925]] шера шоай юртара ишкол дийша йистейоаккх цо. [[1929]] шера [[Буро]] тӀа Индустриальни политехникуме деша вод из, [[1936]] шера тепломеханика говзал йола диплом хьаийцад Жамалдас. Цу шера «Ленина никъ» (Ленинский путь) оалача газете балха вода. 1934—1937 шерашка [[Максим Горький|Горький]] цӀерагӀа йола Литературни институте дешаш хул из. [[1936]] шера [[ОагӀой 20]] дийнахьа «Ленина наькъа» корреспондент волаш болх бу Жамалдас. 1938—1944 шерашка Нохч-ГӀалгӀай йоазонхой союзе кулгалхо хул из. [[1944]] шера [[Саькура 23]] дийнахьа дерригача къамаца [[ГӀалгӀайи нохчийи мехках бахар|мехках ваьккхача]], моцала кӀалвусаргвоацаш тайп-тайпара балхаш леладу Жамалдас. Цига даьккхача кхойтта шерá байташ язъяра болх дукха лелабаьбац. Жамалдий байтий хьалхара ши гуллам гӀалгӀай а эрсий а метта арабаьннаб 1941—1943 шерашка, кхоалагӀдар — «Наьна лоамаш» — 1959 шера. Янданаькъан Жамалда оазарле дунен тӀа дӀа-хьа яьржай. Дуккхача къамай меттала арайийнай цун байташ. == Кхоллам == === Даьхенна хетаяь байташ === Янданаькъан Жамалда йоазон кхоллама юкъе Даьхенна хетаяьча оазарлено къаьстта йоккха моттиг дӀалоац. Дукха я цун Даьхенна хетаяь язъяь байташ: «Даьхе», «Даьхе, Даьхе, ва дошо Даьхе», «Наьна лаьтта», «Со ваьча», «Даьхенга», «Алал сога, са Даьхе», «Вахар деза», «Ма раьза ва со», «Малхара каша», «Тахан со гӀозваьннав». {{Врезка |выравнивание = center |без разрывов = 1 |заголовок = Даьхе |содержание = <poem> БӀарга мел еза ЙӀаьха я хьо, Дега мел хетт Шера я хьо, Ва со кхеваь, Ва са Даьхе. ЙиӀий бӀарг санна Хоза я хьо, Наьна дог санна Тешаме я хьо, Ва со кхеваь, Ва са Даьхе! Хьа во сонна ма гулда, Хьа диках со ма валва! </poem> |подпись = }} ДӀахо, «Со ваьча» яхача байтагахьа хьахьокха поэто ший мохк, Даьхе мел сий долаш я. Даьхе хоаста а яь цун низ, ираз хьахьокхарца халонна ка а енна гора оттаргвоаца воӀ-воша, кӀаьнк, кӀант, къонах, кхеве сий дола йоӀ-йиша, зздий совраш кхебе гӀерт Жамалда, цу ший мугӀарашца. {{Врезка |выравнивание = center |без разрывов = 1 |заголовок = Со ваьча |содержание = <poem> Со ваьча лоамашка Лаьча дек, ГӀоттача Ӏуйренца Сийрда тӀо сег. Со ваьча лоамашка Шурий шовдаш сувс, Аькханга сатувсаш Аькха цӀувз. Цига наьна дог санна, Фо цӀена да, ЙиӀий уйла санна, Сигале къаьга я. Михца къувсаш ГӀалаш ягӀача, Вахарах хьогаш Са да ваьхача, Саьга сай Ӏехача хана, Лаьча лаьчанга Кхайкача хана, Елаенна ваьв со Са мискача нанас. </poem> |подпись = }} Стихотворене йолаелчахой ах дакъа йисте даллалца, духхьал ше ваь Даьхе могаеш, гӀоза вахар дуача оакхарй, оалхазарий амат дувцаш чакхвоал автор. ДӀахо додача ах даькъа тӀа хало ювц автора, из да эзараш шерашка цун къаман тӀаэттар, цо лайнар, цунга кхаьча хало. Уж мугӀараш йисте доаллаш хало яле а, нанас елаенна ваьв ше йоах Жамалда. Цигга хьахьокх цо ший Даьхенгахьа белам болга а, цигара вахар гӀоза долга а. Цунга хьежжа шоай къаман га дохкаргдоаца, даьхен мах лакха лоаттабергбола, денал дола ноахал кхеде гӀерт автор цу мугӀарашца. Даьхен сурт-сибат дуллаш хилча ара юккъе гӀолла дага а деха дилла йиш яц. Ма доаггӀа из дувца, цун кӀоаргал йовзийта, геттара дика ше ваь мотиг йовзаш а цул совгӀа цунцара безам чӀоагӀа а хила беза сага. Из Жамалдийгахьа хилар гуш да цун байташ йийшача. Ший поэтически мугӀарашца йоазонхочо гойт гӀалгӀай къаман хинна хала вахар, шаьра аре а, хьаьна лаьтта а доацача лоамашка баха гӀерташ, Ӏаьдало ца буташ шоай вахаре цар лайна къиза бала, эза хало. ТӀехьа тӀайоагӀача ноахало чӀоагӀа пайда эц цу тайпарча стихотворенеех. ХӀана аьлча, къамо хьадена гӀулакх, цун дух дицдалийтац, Даьхенцара безам совбоаккх, Ӏалам лораде, цун хамбе Ӏомаву. Дукханахьа, Даьхеи, Ӏалами, саги шоайла дусташ, вӀаший бувзам болаш, тара лесташ доаладаьд автора. ДукхагӀа мел йолча байташкахьа йоазонхочо лоамашкахьа хоза, кӀаьда, тешаме хилар хьахьокха. Лоамашка массаза а самукънегӀа хиннай поэта. Ший наьна-лоамаш хестаду цо хозача, дег тӀара доагӀача дешашца. Тамаш яц из. ХӀана аьлча Хамарзий Жамалда ше лоамашта кӀал уллача хозача юрта Балте ваь хьалкхийнав. Ше ваь лоамаш, гӀалгӀай къамо санна хало чӀоагӀа лайнаяле а, низ болаш хиларах деналах ца дохаш гойт авторо: {{Врезка |выравнивание = center |без разрывов = 1 |заголовок = |содержание = <poem> Дарц хьекхарах… Ды тохарах, Ага ца агаш, Хало тӀакхачарах, Бала чуболарах Када ца кадаш. </poem> |подпись = }} Уж лоамаш санна сатем, сабар, денал долаш хилча бакъахьа хетт поэта нах а, вешта ший а безам ба цун иштта хила: {{Врезка |выравнивание = center |без разрывов = 1 |заголовок = |содержание = <poem> Шун сабарца, Шун деналца Цхьан дийнахьа Сай ваха йиш хилча… Сай вахар Иштта даьсса Хетарг ма дацар сона. </poem> |подпись = }} Хьалкхийча безама сам бовзийтаб Ӏа, Са уйла, са дог деладеш, Ӏуйренца сонна илли оаз хезийтай Ӏа, Лакха лоамаш декадеш, Са даьй хьацарца йийхьденна, Са даьй цӀийца хьаьнденна, Сий дола, са наьна лаьтта, Хьалкхийча шийна безама чам бовзийтар а, Ӏуйренца, «лакха лоамаш декадеш» иллей оаз хазийтар а сий дола ший наьна лаьтта да, йоах автора. ДукхагӀа мел долча цун мугӀарашкахьа гучадоал из. ТӀеххьара, «Наьна лаьтта» яха байт цунна дув баарца чакхйоакх поэта. Дув буъ аз хьона се дийна мел ва Хьа хам бе, Дош лу аз хьона сай мотт мел лув Хьо хестаде, Ва сий дола са, наьна лаьтта! Жамалда дага воагӀаш а, цун кхоллам бовзаш а бар дукха, йоазон-мотт цахов вай халкъа нах. Кхувш йоагӀача хана цкъа мара из бӀаргавайна еце а шийна хьахеза цун байташ дика дага йоагӀаш я, СурхатӀера Матенаькъан Лемка. "Къам мехках а даьккха, Ӏодахьийта сибарегӀа дола, диъ-пхи шу даьннача гӀолла, цхьан юкъа тхо дахача ваьхар Яндакъонгий Жамалда. Боккхийча наха Даьхенах цхьа байт еша а аьнна, шийгара дийхача ер мугӀараш доаладир цо. ГӀалгӀай меттала: * Тха иллеш (''1940'') * Заман кизга (''Стихаш, 1941'') * Даймехка тӀемах яздаь иллеш (''1943'') * Наьна лоамаш (''Стихаш, 1961'') * Делкъе (''Стихаш, 1963'') * Уйлаш. [[Ведажанаькъан Ахьмад]]а дешхьалхе. (''Стихаш, 1966'') * Хержараш. [[Дахкилганаькъан ИбрахӀим]]а дешхьалхе. (''Стихаш, 1976'') * ТӀеххьарча шерашкара стихаш. [[Чахканаькхан Идриса СаӀид|Чахканаькъан СаӀида]] дешхьалхе. (''Стихаш, 1983'') * Маьлха баьри. [[Заьзганаькъан Ӏалаутдина Азамата|Заьзганаькъан Азамата]] дешхьалхе. (''Стихаш, 1986'') == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == ТӀатовжамаш == * [http://krkrub.kubannet.ru/navig/page/63/message/239 Янданаькъан Жамалда (''эрс'')] [[ОагӀат:ГӀалгӀайчен оазархой]] 28zgdlkpd0dtcjntm7c0dyn0dyx4ib2 Малсаганаькъан 0 12780 74225 74219 2026-05-02T18:20:18Z BlueWave04 5472 74225 wikitext text/x-wiki '''Малсаганаькъан''' — гӀалгӀай [[Аьла|аьлий]] [[Тайпа|тайпа]]. Малсаганаькъан тайпа доладаьр Малсаг яха [[къонах]] хиннав. Цун тӀехьенах хиннав МоарзагӀа яхаш саг. МоарзагӀа пхи воӀ хиннав, царех Малсаганаькъан тайпах дола керда наькъаш хьахиннад: [[Ӏовлур]], Хурсг, ЧӀодж, Баьтар, Бекмарза{{sfn|Мальсагов|1959|с=128}}. == Ӏовлур == {{Керттера статья|Малсаганаькъан Сурхочун Ӏовлург}} == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == ТӀатовжамаш == * {{книга | автор = [[Мальсагов, Дошлуко Дохович|Мальсагов Д. Д.]] | часть = О некоторых непонятных местах «Слова о полку Игореве» | заглавие = Известия Чечено-Ингушского научно-исследовательского института истории, языка и литературы. Вып. 2 | том = I | место = Грозный | издательство = | год = 1959 | страницы = 120—167 | ref = Мальсагов }} [[ОагӀат:Малсаганаькъан]] s846rvcajvh56aysrww4eke1bgdhqbt ЖӀайрахой 0 16641 74226 70877 2026-05-02T18:43:47Z BlueWave04 5472 74226 wikitext text/x-wiki {{не путать|ЖӀайраха шахьар|ЖӀайраха шахьарца|таханарча [[ГӀалгӀайче]]н шахьарца}} '''ЖӀа́йрахой''', '''ЖӀайрахой шахьар''', иштта '''джӀайрахой''', '''ДжӀайрахой шахьар'''{{Дехьавалар|ЦӀи}} ({{lang-ru|джераховцы}}, {{lang-ru2|джейраховцы}}, {{lang-ru2|джерахи}}, <small>тайпах йоаха цӀи</small> {{lang-ru2|джейрахой}}, <small>тархьара цӀи</small> {{lang-ru2|ероханские люди}}{{Дехьавалар|ЦӀи}}) — [[гӀалгӀай|гӀалгӀай къаман]] [[гӀалгӀай тархьар|тархьаре]] хинна [[юкъарло]]; [[ГӀалгӀайче]]н [[Юкъера бӀаьшераш|юкъерча бӀаьшерий]] [[Гӏалгӏай тархьара шахьараш|шахьар]] я; таханарча дийнахьа — гӀалгӀай [[тайпа]] да. ЖӀайрахой хьабаьнна а баьха а моттиг [[ГӀалгӀай лоаме|гӀалгӀай лоамара]] [[ЖӀайраха чӀож]] я. [[Малхбузе]]хьа лоаллаха улл [[Кистий чӀож]], [[зIилбухе]]хьа лоаллаха баха [[Гелатхой]], [[гӀинбухе]]рча доазон дехьагӀа я [[Онгушт]]и, [[Буро]]и{{дехьавалар|лаьтта}}. ЖӀайрахой юкъара кхала [[ЖӀайрах]] хиннай{{Дехьавалар|Юкъара кхала}}. == ЦӀи == [[ГӀалгӀай мотт|ГӀалгӀай меттала]] «жӀайрахой» е «джӀайрахой»{{sfn|Инг.-чеч.-русск. словарь|1962|с=78}} яхаш ба, [[ГӀалгӀай метта африкаташ|гӀалгӀай метта африкацеца]] хоттаденна да из. [[Эрсий мотт|Эрсий меттала]] — «джера́ховцы», «джейра́ховцы» «джера́хи», «ерохонские люди». == Тархьар == Эггара хьалха жӀайрахой хьоахабаьб XVI—XVII бӀ. яздаьча каьхаташка ''«ероханские люди»'' аьнна{{sfn|Кушева|1963|c=62, 64}}. Оаламашка дувцачох, царна керте лаьттар ва ЖӀарахьмат. [[Даьра аьле]]нна доал деш хиннав из, цунга гӀолла чакхбувлаш хиннаб цу оагӀарахьа болхараш. Цун къонгех цаI Лорса яхаш хиннав, цу цӀерагӀа я юрт [[Верхний Ларс|Ларс]]{{sfn|Кушева|1963|c=67}}. ЖӀайрахой баьха моттиг хьоахаяьй XVIII бӀаьшера хьалхарча даькъе гуржий географо, тархьархочо [[Вахушти Багратиони|Вахушти Багратионе]]{{sfn|Вахушти Багратиони|1904|c=151}}{{sfn|Кушева|1963|c=67}}. XIX-ча бӀаьшера жӀайрахой [[Ӏарамхий]] соццача метте баьхаб яхаш бийцаб, XVI—XVII-ча бӀаьшерашка а цигга баьхаб а йоах уж{{sfn|Кушева|1963|c=67|quote=Место поселения джераховцев в ХІХ в. — низовья Армхи перед входом ее в ущелье, выводящее к Тереку, — нет основания менять для XVI—XVII вв.}}. Цудухьа жӀайрахой гӀалгӀай къаман малхбузехьара доазон тӀа баьхалга хул, [[хӀирий|хӀирашца]] доазув а долаш{{sfn|Анчабадзе|Волкова|1993|с=64}}{{sfn|Волкова|1974|с=144}}, из доазув а хувцалуш хиннад XVI-ча бӀаьшеренгара XIX-ча бӀаьшерен хьалхарча даькъага кхаччалца хиннача хана юкъа<ref name="vin39">{{sfn0|Виноградов|1979|с=39|quote=Важно отметить, что недавно Н. Г. Волковой удалось убедительно охарактеризовать подвижность этнических границ в районе Дарьяла в XVI — первой половине XIX в. и, в частности, обосновать факт вторичной миграции осетин в низовья долины Армхи во второй половине XVIII в. с последующей ассимиляцией ингушами и этой волны ираноязычных поселенцев.}}</ref>. Кхычахьа жӀайрахой бувцараш:<br> • «Обзор политического состояния Кавказа 1840 года»{{sfn|О границах и территории Ингушетии|2021|c=89 Обзор политического состояния Кавказа 1840 года (ЦГВИА ф. ВУА, д. 6164, ч. 93, лл. 1-23): {{Цитата|«V. Племя ингуш: 1) Назрановцы, 2) Галаши, 3) Карабулаки, 4) Галгаи, 5) Кистины или Кисты Ближние, 6) Джерахи, 4) Цори, 8) Дальние Кисты.»}}}};<br> • «Военно-статистическое обозрение Российской империи: издаваемое по высочайшему повелению при 1-м отделении Департамента Генерального штаба»{{sfn|Военно-статистическое обозрение Российской империи // Кавказский край|1851|c=137 {{Цитата|«Къ племени Ингушей, занимающих плоскость и котловины Кавказскихъ горъ съ правой стороны Терека до верхних частей Аргуна и до теченія Фартанги, принадлежатъ: 1) Назрановцы с Комбулейскимъ обществомъ, 2) Джераховцы, 3) Карабулаки, 4) Цоринцы, 5) Ближніе Кистинцы съ небольшимъ обществомъ Малхинцевъ вновь покорившимся, 6) Галгай, 7) Галашевцы и 8) дальніе Кисты.»}}}};<br> • Н. А. Волконский{{sfn|Волконский|1886|c=54 {{Цитата|«Ингушевское племя состояло из следующих обществ: кистинского, джераховского, назрановского, карабулакского (впоследствии назвавшегося галашевским), галгаевского, цоринского, акинского и мереджинского; все эти общества вместе имели свыше тридцати тысяч душ.»}}}}, [[Пантюхов, Иван Иванович|И. И. Пантюхов]]{{sfn|Пантюхов|1901|c=2}};<br> • [[Ковалевский, Павел Иванович|П. И. Ковалевский]]{{sfn|Ковалевский|1914|c=150}};<br> • Г. К. Мартиросиан{{sfn|Мартиросиан|1928|c=12}};<br> • [[Крупнов, Евгений Игнатьевич|Е. И. Крупнов]]{{sfn|Крупнов|1971|c=36}}. == Шахьара лоаттам == ЖIайрахой шахьара́ юкъе йолх: [[ЖIайрах]], [[Пхьамат]], [[Фуртовг]], [[Тамариани (Ингушетия)|Тамариани]], [[Эзми]]{{sfn|Сборник документов и материалов|2020|c=485—486}}. Цу юрташкара хьадаьннад ЖIайрахой тайпа, цу тайпанна юкъе хинна тайпаш: * [[Оахаранаькъан (нах)|Оахаранаькъан]]{{sfn|Дахкильгов|1991|c=20}} * [[Боранаькъан]] {{sfn|Дахкильгов|1991|c=31—32}} * [[Лаьнанаькъан]] {{sfn|Дахкильгов|1991|c=63}} * [[Хаматхананаькъан|Хаматханаькъан]]{{sfn|Дахкильгов|1991|c=87}} * [[Чуранаькъан]] {{sfn|Дахкильгов|1991|c=99—100}}. == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{публикация|книга |автор = [[Вахушти Багратиони]] |заглавие = Гуржехьен географи / Чудигар, таржам, белгалдаккхараш М. Г. Джананашвили |оригинал = География Грузии / Введение, перевод и примечания М. Г. Джананашвили |издательство = [[Типография К. П. Козловскаго]] |место = [[Тифлисъ]] |год = 1904 |страниц = 290 |ref = Вахушти Багратиони }} * {{книга |автор = Волконский Н. А. |часть = Война на Восточном Кавказе с 1824 по 1834 годы в связи с мюридизмом |заглавие = Кавказский сборник |место = Тифлисъ |издательство = |том = 10 |год = 1886 |ref = Волконский }} * {{публикация|книга | автор = [[Дахкильгов, Шукри Эльберд-Хаджиевич|Дахкильгов Ш. Э-Х.]] | заглавие = Происхождение ингушских фамилий | язык = ru | вид = [[Полевые работы|полев. исслед]] | ответственный = Ред. А. А. Зязиков | место = Грозный | издательство = «[[Книга (издательство)|Книга]]» | год = 1991 | страниц = 108 | тираж = | ref = Дахкильгов }} * {{книга |автор= |заглавие= Доклад о границах и территории Ингушетии (общие положения)|язык=ru|ответственный= Общенациональная Комиссия по рассмотрению вопросов, связанных с определением территории и границ Ингушетии|ссылка= |место= Назрань|издательство= |год= 2021|издание= Архивные документы, иллюстрации и карты|страниц= 175|страницы= |isbn= |ref=О границах и территории Ингушетии}} * {{публикация|книга |автор= |заглавие = Ингушетия в политике Российской империи на Кавказе. XIX век. Сборник документов и материалов |язык = ru |ответственный = Сост., вступ. ст., примеч., указат. и др. М. М. Картоев |издание = 2-е, исправленное и дополненное. Государственная архивная служба Республики Ингушетия |место = Ростов-на-Дону |издательство = Южный издательский дом |год = 2020 |страниц = 760 |серия = История Ингушетии: открытый архив |isbn = 978-5-98864-060-8 |тираж = 1000 |ref = Сборник документов и материалов }} * {{публикация|книга | заглавие = Гӏалгӏай-Нохчий-Эрсий словарь | ответственный = Сост. [[Оздоев, Ибрагим Абдураскиевич|И. А. Оздоев]], [[Мациев, Ахмат Гехаевич|А. Г. Мациев]], [[Джамалханов, Зайнди Джамалханович|З. Д. Джамалханов]]; ред. А. А. Саламов, [[Зязиков, Багаудин Хусейнович|Б. Х. Зязиков]] | издание = [[ЧИ НИИ истории, языка и литературы]] | место = {{Гр.}} | издательство = [[Нохч-ГӀалгӀай дешаргий зарбанче|ЧИ кн-во]] | год = 1962 | страниц = 212 | тираж = 1000 | ref = ГӀал.-нохч.-эрс. дошлорг }} * {{книга |автор = [[Ковалевский, Павел Иванович|Ковалевский П. И.]] |часть = Народы Кавказа |заглавие = Кавказ в 2-х т |язык = ru |ссылка = |место = СПб. |издательство = Типографiя М. И. Акинфiева |год = 1914 |том = I |страниц = 346 |ref = Ковалевский }} * {{книга |автор = [[Крупнов, Евгений Игнатьевич|Крупнов Е. И.]] |заглавие = [[Средневековая Ингушетия (книга)|Средневековая Ингушетия]] |место = М. |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |год = 1971 |страниц = 208 |тираж = 2800 |ref = Крупнов }} * {{публикация|книга |автор = [[Кушева, Екатерина Николаевна|Кушева Е. Н.]] |заглавие = Народы Северного Кавказа и их связи с Россией (вторая половина XVI — 30-е годы XVII века) |ссылка = http://apsnyteka.org/file/kusheva_e_narody_severnogo_kavkaza_i_ikh_svjazi_s_rossiei.pdf |вид = [[монография|моногр]]. |ответственный = Ред. изд-ва И. У. Будовниц |издание = Утверждено [[Институт истории АН СССР|Институтом истории]] [[Академия наук СССР|АН СССР]]. |место = М. |издательство = [[Наука (издательство)|Изд-во АН СССР]] |год = 1963 |страниц = 368 |страниц б/н = б/н 4 |тираж = 1500 |ref = Кушева }} * {{книга |автор = |часть = Кавказский край |ссылка часть = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/103-ch-1-stavropolskaya-guberniya-1851#mode/inspect/page/145/zoom/4 |заглавие = Военно-статистическое обозрение Российской империи: издаваемое по высочайшему повелению при 1-м отделении Департамента Генерального штаба |язык = ru |место = СПб. |издательство = Типография Департамента Генерального штаба |год = 1851 |том = 16. Ч. 1 |страниц = 274 |ref = Военно-статистическое обозрение Российской империи // Кавказский край }} * {{книга |автор = Мартиросиан Г. К. |заглавие = Нагорная Ингушия |место = Владикавказ |издательство = Государственная типография Автономной Области Ингушии |год = 1928 |страниц = 152 |ref = Мартиросиан }} * {{публикация|книга |автор = [[Пантюхов, Иван Иванович|Пантюхов И. И.]] |заглавие = Ингуши |вид = антропологический очерк |язык = ru |место = {{comment|Тифлисъ|Тбилиси}} |издательство = Типографiя К. П. Козловскаго |год = 1901 |страниц = 35 |ref = Пантюхов }} [[ОагӀат:ГӀалгӀай тархьара шахьараш]] [[ОагӀат:ГӀалгӀай]] [[ОагӀат:ГӀалгӀай тархьар]] mm05hr6zgw3if7yiwmefhk9ropw5rep Ло:Potd/2026-05-03 10 18647 74222 2026-05-02T12:55:24Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Mangrove Arch Boat Ashtamudi Kollam Kerala Mar22 A7C 01490.jpg» 74222 wikitext text/x-wiki Mangrove Arch Boat Ashtamudi Kollam Kerala Mar22 A7C 01490.jpg mcplj4p8f9atfr76risxcqb2k7s0s4j Ло:Motd/2026-05-03 10 18648 74223 2026-05-02T12:58:59Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «005 Baby Olive baboon holding to its mother at Queen Elizabeth National Park Video by Giles Laurent.webm» 74223 wikitext text/x-wiki 005 Baby Olive baboon holding to its mother at Queen Elizabeth National Park Video by Giles Laurent.webm 10uyz2bm0b70gay5thmfv85ac34z4hh