Википеди
inhwiki
https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
Медиа
Гӏулакха
Ювцар
Доакъашхо
Доакъашхочун дувцар
Википеди
Википеди ювцар
Файл
Файл ювцар
MediaWiki
MediaWiki ювцар
Ло
Ло бувцар
Новкъостал
Новкъостал дувцар
ОагӀат
ОагӀат ювцар
Моартал
Моарталах къамаьл
TimedText
TimedText talk
Модуль
Модуль ювцар
Event
Event talk
Аьшка наӀараш
0
15965
74248
72133
2026-05-10T23:05:23Z
InternetArchiveBot
2350
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
74248
wikitext
text/x-wiki
{{Другие значения|Дербент (значения)}}
{{НП+Россия
| статус = Пхье
| ингушское название = Аьшка наӀараш
| русское название = Дербент
| оригинальное название = <ref group="комм.">{{lang-av|Дербенд}}, {{lang-agx|Дербенд}}, {{lang-az|Дәрбәнд / Dərbənd}}, {{lang-dar|Чяли}}, {{lang-kum|Дербент}}, {{lang-lbe|Дарбант}}, {{lang-lez|Кьвевар, Цал, Чугъ}}, {{lang-rut|Дербенд}}, {{lang-tab|Дере-бент}}, {{lang-ttt|Дербенд}}, {{lang-tkr|Дербенд}}</ref>
| изображение = Montage-of-Derbent-(2016).png
| описание изображения = Аьтта лакхерча миӀингера сахьата гӀоаролгах Ӏо: [[Дербентский маяк|Сердалон вӀов]], гӀа́па тӀара гуш дола пхьен сурт, [[Дербентская Джума-мечеть|ЖамаӀат-маьждиг]], Возгале, [[Церковь Святого Всеспасителя (Дербент)|Супача Берригаш кӀалхарбоахачун Эрмалой киназ]], ТӀеман Сийлен Парк, Юкъера маьждиг, [[Лира-ГӀала]] яха гӀап
| герб = Coat of Arms of Derbent (Dagestan) (2014).png
| описание герба = Аьшка наӀарий тхьамагӀа
| флаг =
| lat_deg = 42.069825
| lon_deg = 48.295025
| регион = Дагестан
| вид района = Городской округ
| район = Городской округ город Дербент
| район в таблице = Дербент{{!}}город Дербент
| C в регион = Магалы; Центр; Карьер; Коньячный; Аваины; ЦГБ; Белый дом;
| внутреннее деление =
| дата основания =
| первое упоминание = вай зама хилалехь VI бӀаьшу
| прежние имена = {{НП-ПН|VI век{{!}}VI века|Чор|VIII век{{!}}VIII века|Дарбанд|XII век{{!}}XII века|Баб-аль-Абваб}}<ref name="истор">{{книга |заглавие = Советская историческая энциклопедия |часть = Албания кавказская |год = 1973—1982 |ответственный = под ред. Жукова Е. М. | место= М. | издательство = Советская энциклопедия |язык = ru}}</ref><ref>{{книга |автор = Дмитрий Раевский, Владимир Петрухин |год = 2017-09-05 |isbn = 978-5-457-49420-6 |страниц = 384 |издательство = Litres |язык = ru |заглавие = Очерки истории народов России в древности и раннем средневековье: учебное пособие |ссылка = https://books.google.ru/books?id=rSf4AQAAQBAJ}}</ref><ref>{{статья |ссылка = http://www.jstor.org/stable/23682510 |автор = Минорский В. Ф. |заглавие = Русь в Закавказье |год = 1953 |издание = Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae |том = 3 |выпуск = 3 |страницы = 207—210 |issn = 0001-6446 |doi = 10.2307/23682510 |archivedate = 2019-12-05 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191205075905/https://www.jstor.org/stable/23682510 }}</ref>
| статус с = 1840 шу
| площадь = 69,63<ref>{{cite web |author = |url = http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi |title = Подсчитано по базе данных муниципальных образований РФ на 2008 год |lang = ru |website = www.gks.ru |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20171006155828/http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi |archive-date = 2017-10-06 }}</ref>
| высота центра НП = 0
| климат = фордйистера<ref>Физическая география Дагестана/ под общ. ред. Акаева Б. А. М:"Школа". 1996</ref>, умеренный с чертами субтропического полусухого<ref name="autogenerated1">{{cite web |author = |lang = ru |url = http://www.derbent.biz/viewstatic.php?vs=klimat |deadlink = no |title = Климат Дербента |archive-url = https://web.archive.org/web/20141101214208/http://www.derbent.biz/viewstatic.php?vs=klimat |archive-date = 2014-11-01 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20141101214208/http://www.derbent.biz/viewstatic.php?vs=klimat |date=2014-11-01 }}</ref>
| население = {{ Население | Дербент | тс }}
| год переписи = {{ Население | Дербент | г }}
| плотность = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{Население|Дербент|ч}} / 121.63 round 2 ) }} }}
| агломерация =
| национальный состав = [[лезгины|лаьзгий]], [[азербайджанцы|гӀозлой]], [[табасараны|тӀабасрой]], [[даргинцы|доаргӀой]], [[русские|эрсий]], [[агулы|агӀлой]], [[рутульцы|мухӀдой]], [[таты|таьтий]], [[кумыки|гӀумкий]], [[армяне|эрмалой]], кхыбараш
| конфессиональный состав = [[сунниты|бусалба сунний]], [[шииты|шиӀий]], [[православие|православхой]], [[иудаизм|жугтий дина охлой]], [[Армянская апостольская церковь|Эрмалой хьаварий киназа охлой]]
| этнохороним = аьшканаӀархой, аьшканаӀархо
| почтовые индексы = 368600 — 368608
| телефонный код = 87240
| цифровой идентификатор = 82410
| сайт = http://www.derbent.org/
|глава=[[Кулиев, Ахмед Абдусейнович|Ахмед Кулиев]]}}
'''Аьшка наӀараш<ref>Хьахетаргахьа, ГӀалгӀай яхача Коазой Ӏийсай кинашка тӀара</ref>''' (от {{lang-fa|دربند}} Дарбанд<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004109407?page=202|title=''Семён Броневский''. Общая географическая и историческая известия о Кавказе. Часть вторая. Москва. 1823. стр.-338|author=|publisher=dlib.rsl.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313073325/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004109407?page=202|archive-date=2022-03-13|deadlink=no|access-date=2021-07-06}}</ref><ref>{{книга|ссылка=https://books.google.com.tr/books?id=hjVNCwAAQBAJ&lpg=PT107&dq=Персы%20дали%20ему%20имя%20Дербент&hl=ru&pg=PT107#v=onepage&q=Персы%20дали%20ему%20имя%20Дербент&f=false|автор=Коллектив авторов|заглавие=Что нужно знать о Северном Кавказе|год=2017-09-05|язык=ru|издательство=Litres|страниц=657|isbn=978-5-457-95231-7}}</ref><ref name="Encyclopaedia Iranica">{{cite web|lang=en|url=http://iranicaonline.org/articles/darband-i-ancient-city|title=DARBAND – Encyclopaedia Iranica|author=|publisher=www.iranicaonline.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20191130042621/http://www.iranicaonline.org/articles/darband-i-ancient-city|archive-date=2019-11-30|access-date=2019-12-05|deadlink=no}}</ref> — «къайла́ (йийхка́) наӀараш», арм. Աղվանից դուռ, {{lang-agx|Цал, Дербенд}}<ref>{{книга|ссылка=http://worldcat.org/oclc/655116787|автор=Tarlanov, Z. K. (Zamir Kurbanovich)|заглавие=Агулы--их язык и история|год=1994|язык=ru|издательство=Izd-vo Petrozavodskogo universiteta}}</ref>, {{lang-az|Дәрбәнд<ref>{{cite web |author = |lang = ru |url = http://www.moidagestan.ru/blogs/20105/55390 |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20160813094804/http://www.moidagestan.ru/blogs/20105/55390 |archive-date = 2016-08-13 |title = Дагестанские азербайджанцы (Тюрки, Терекеменцы), историческом процессе |publisher = www.moidagestan.ru |access-date = 2016-06-18 }} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160813094804/http://www.moidagestan.ru/blogs/20105/55390 |date=2016-08-13 }}</ref><ref>{{cite web |author = |lang = |url = https://www.turkishnews.com/ru/content/2012/05/23/%D0%90%D0%97%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%A6%D0%AB-%D0%94%D0%90%D0%93%D0%95%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%90/ |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20160803072420/http://www.turkishnews.com/ru/content/2012/05/23/%d0%90%d0%97%d0%95%d0%a0%d0%91%d0%90%d0%99%d0%94%d0%96%d0%90%d0%9d%d0%a6%d0%ab-%d0%94%d0%90%d0%93%d0%95%d0%a1%d0%a2%d0%90%d0%9d%d0%90/ |archive-date = 2016-08-03 |title = Дагестанские азербайджанцы (Тюрки, Терекеменцы) — Turkish Forum |access-date = 2016-06-18 }}</ref>, Dərbənd — «готта наӀараш», Dəmir Qapı — «аьшка наӀараш»<ref>''Анна Степановна Тверитинова.''Восточные источники по истории народов Юго-Восточной и Центральной Европы, Том 1. — С. Стр. 57.</ref>}}, {{lang-dar|Чяли}}<ref>{{книга|заглавие=Русско-даргинский словарь|ответственный=Составитель Исаев М.-Ш. А., под общей редакцией Джидалаева Н. С.|год=1988|язык=ru|место=Махачкала|издательство=Дагучпедгиз|страница=261}}</ref>, {{lang-lez|Кьвевар, Цал, Чур}}, {{lang-kum|Дербент}}, {{lang-rut|Дербенд}}<ref name=":0">{{книга|автор=Мусаев Г. М.|заглавие=Рутулы (XIX-начало XX века). Историко-этнографическое исследование|год=1997|язык=ru|издательство=Юпитер}}</ref>, {{lang-tab|Цали, Деребенд}}<ref>{{книга |автор = Гиясаддин Аскер оглы Гейбуллаев |язык = ru |заглавие = Топонимия Азербайджана |место = Баку |страницы = 17}}</ref><ref>{{книга |автор = Арбен Кардаш |год = 2013 |isbn = 978-5-297-01742-9 |страниц = 248 |издательство = Arben Kardash |язык = ru |заглавие = Слово продолжается |ссылка = https://books.google.com.tr/books?id=hKiMxhJBYyEC&lpg=PA63&dq=одно%20из%20ранних%20названий%20Дербента&hl=ru&pg=PA63#v=onepage&q=одно%20из%20ранних%20названий%20Дербента&f=false}}</ref>, {{lang-ttt|Дербенд}}) — [[Россия|Россе]] зӀилбухехьа [[Дагестан|ДаьгӀасте]] улла [[пхье]] я. Аьшка наӀараш яха пхье [[Махачкала|Махача-Кхаьлах]] [[зӀилбухе]]-[[малхбоале]]хьа 125 километр гаьна латт [[Каспийское море|Къаспий форда тӀа]] [[Йоккха Кавказ|Йоккхача Кавказа]] ''ТӀабасрой'' оалача лоамий гана тӀа<ref>{{БРЭ |статья= Дербент|автор= Аликберов А. К., Гаджиев М. С., Касумов Н. К., Скаков А. Ю., Хан-Магомедов С. О.|год= 2007, 2020|ref= БРЭ|ссылка= https://old.bigenc.ru/geography/text/5626712|архив= https://web.archive.org/web/20221019013151/https://bigenc.ru/geography/text/5626712|архив дата= 2022-10-19}}</ref><ref>{{cite web |author = |url = https://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 |title = Дербент |lang = ru |website = www.vokrugsveta.ru |date = |access-date = 2021-07-27 |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20210414083033/https://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 |archive-date = 2021-04-14 }} // [[Вокруг света]]: энциклопедия.</ref>. Россе эггара ширагӀа пхье я<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20140124/991110633.html|title=Древнейший город России, которому невесть сколько лет|author=Р. И. А. Новости|website=РИА Новости|date=2014-01-24:12:57|access-date=2022-11-12|archive-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112064549/https://ria.ru/20140124/991110633.html|deadlink=no}}</ref>.
[[Дербентский район|Аьшка наӀарий шахьара]] административни юкъ я, цу чу чу а ца йодаш. [[Город республиканского значения|Республика лоадам бола пхье]] я<ref name="АТУ">{{cite web |author = |lang = ru |url = https://docs.cntd.ru/document/802038531 |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20210620015333/https://docs.cntd.ru/document/802038531 |archive-date = 2021-06-20 |title = Об административно-территориальном устройстве Республики Дагестан, Закон Республики Дагестан от 10 апреля 2002 года №16 |publisher = docs.cntd.ru |access-date = 2019-12-05 }}</ref>, [[Городской округ (Россия)|пхьен округа]] хьал а долаш, ше цаӀ мара юкъейодаш а йоацаш бола ''Аьшка наӀараш пхье'' яха [[муниципальное образование|муниципальни кхоллам]] хул цох<ref>{{cite web |author = |lang = ru |url = http://derbent.ru/regulatory/ |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20191121232704/http://derbent.ru/regulatory/ |archive-date = 2019-11-21 |title = Документы |publisher = derbent.ru |access-date = 2019-12-05 }}</ref>.
== Пхьен цӀи ==
[[Файл:Крепость Нарын-Кала в Дербенте.jpg|252x252px|мини|Дербентская цитадель [[Нарын-кала|Нарын-Кала]]]]
Дербент яха эрсий меттала дӀачӀоагӀъенна цӀи — {{lang-fa|دربند}} ''Дарбанд'' яхачох я, «Къайла́ (йийхка́) наӀараш» яхилга да из фаьрсий меттала. Цхьабакъда тайп-тайпарча къампш йоахаш вешта цӀераш а хиннай цун дукха хана денз.
[[Древняя Греция|Ширача янешеи]] [[Древний Рим|румашеи]] Аьшка наӀарех «Къаспий» е «Албаний наӀараш» оалаш хиннад. Из цӀи [[Персия|пирсаьнийи]] [[Сирия|шаьмийи]] III—VI бӀаьшерашка хиннача тептарашка лелаяр а. Броневский Семёна яздаьд: «''Аьшка наӀараш йотташ латташ хинна хан-юкъ, ширача наха йовзаш хиннай цкъа '''pylae Caspiae''' цӀи йолаш а, цкъа '''pylae Albaniae''' цӀи йолаш а — Къаспийи Албанийи наӀараш хул-кх уж». «''Сей промежуток, занятый строением города Дербента, известен был древним то под именем '''pylae Caspiae''' а хулаш, то под именем '''pylae Albaniae''' то есть Каспийских и Албанских ворот»''<ref>{{cite web |author = |url = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004109407?page=342&rotate=0&theme=white |title = Семён Броневский. Общая географическая и историческая известия о Кавказе. Часть вторая. Москва. 1823. стр.-330 |lang = ru |website = dlib.rsl.ru |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20220120114136/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004109407?page=342&rotate=0&theme=white |archive-date = 2022-01-20 }}</ref>.
Дукха хана денз хиннача цӀерех цаӀ я — ''Верóй-пахр'' яхар а — «Гуржи хаьхо» ({{Lang-pal|''Wērōy-pahr''}}; {{Lang-syc|ܘܪܦܐܗܪܓ}} ''Wirōpahrg''; {{Lang-hy|Իւրոյ Պահակ}} ''Iwroy Pahak''; {{Lang-el|Ἰβῆρες}})<ref>{{книга |автор = |язык = |заглавие = Šahrestānīhā Ī Ērānšahr |ссылка = https://archive.org/details/ahrestnhrnahrmid00dary |ответственный = Hossein Ziai |издание = |место = Costa Mesa, California 92628 U.S.A. |издательство = Mazda Publishers, Inc. |год = 2002 |страницы = 40 |страниц = |isbn = 1-56859-143-8 }}</ref>.
Ширача [[Армянская историография V—XVIII веков|эрмалой йоазонашка]] пхьен цӀи ''Čor/Čoł'' хиннай<ref name="Encyclopaedia Iranica" /><ref>{{книга |автор=Minorsky V. |часть= |ссылка часть= |заглавие= A History of Sharvan and Darband in the 10th—11th centuries|nodot= |оригинал= |язык= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=Cambridge |издательство=|год= 1958|volume= |pages=14|columns= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= |ref= |archiveurl= |archivedate= }}</ref>.
[[Средние века|Юкъера бӀаьшаренаш долалуча хана]] баьхача [[Кавказдехье|Кавказдехьарча]] яздархоша пхьенах оалаш хиннад: «Чора (''Джора'') наӀараш» , «Бурув», «Чога(?) наӀараш», «Чол», «[[ХӀонной]]» наӀараш, цкъаза «Форда наӀараш», «Дарубанди» ({{Lang-ka|დარუბანდი}}), хӀаьта [[Византия|Ваьзарерчар]] — «Тзор/Тзур/Цур чӀоагӀале» ({{Lang-el|Τζουρ}}).
ТӀехьагӀо (хьагучох, VI бӀаьшаренгара денз) йолаеннай керда цӀераш: [[персы|персаьнаш]] Дарбанд яха болабеннаб ({{Lang-fa|درب}} ''дарб'' «ниӀ», {{Lang-fa|باند}} ''банд'' «сунт, духьале), [[сирийцы|шаьмий]] «Торайе наӀараш» яха, [[Ӏарбий]] — ''Баб аль-абваб'' ({{Lang-ar|بَاب ٱلْأَبْوَاب}} — «наӀарий ниӀ»), ''Баб аль-хьадид'' ({{Lang-ar|بَاب ٱلْحَدِيد}} — аьшка наӀараш), [[гуржий]] — ''Згвис карибче'' ({{Lang-ka|ზღვის კარიბჭე}} — «форда наӀараг»), [[Монгольские народы|моалой]] — ''Кахулга'' («наӀараш»), [[тюрки|туркий]] — ''Демир'' ''къапы'' («аьшка наӀараш), эрсий — «Дербент»<ref name="геродот">{{книга |автор = Александр Абакарович Кудрявцев |год = 1976 |страниц = 152 |издательство = Дагестанское книжное издательство |язык = ru |заглавие = Город, не подвластный векам |ссылка = https://books.google.ru/books?id=skIJAQAAIAAJ&q=геродот+дербент&dq=геродот+дербент&hl=ru&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAWoVChMIt92ejrfvxwIVRBEsCh3hnw0H}}</ref>.
Ширача тархьархой къамаьлашта тӀатайжача, Албануси Кассыи яхача шин хин юкъе илла́ Албана пхье, Аьшка наӀараш лархӀа мегаш я, тӀаккха Албанус хийи Кассы хийи Буйнака́ ([[Уллубийаул]]) и Тарками [[Самур]] долаши, Кассы — Манас долаши лархӀа мегаргда<ref name="bakihanov" /><ref name="bronevsky" />.
== ТӀатоха эшар ==
;ТӀатоха эшаш дар
{{примечания|group=комм.}}
== Белгалдаккхар ==
{{примечания|refs=
<ref name="bakihanov">{{cite web |author = |url = https://www.vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/vved.phtml |title = АББАС-КУЛИ-АГА Бакиханов Гюлистан-и Ирам |lang = ru |website = www.vostlit.info |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = https://web.archive.org/web/20200219220444/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Bakihanov/vved.phtml |archive-date = 2020-02-19 }}</ref>
<ref name="bronevsky">{{cite web |author = |url = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004109407?page=350 |title = Семён Броневский. Новейшия географическия и историческия известия о Кавказе, / Собранныя и пополненныя Семеном Броневским. - Москва: В типографии С. Селивановскаго, 1823. - c. 338 |lang = ru |website = dlib.rsl.ru |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }}</ref>
}}
== Литература ==
* ''Исаев И. Р.'' История Табасарана. Табасаран с древнейших времен до наших дней. — Саратов, 2011
* {{книга |автор = Гусейнов Г.-Б. Я. |язык = ru |заглавие = Краткая энциклопедия города Дербента |место = Махачкала |издательство = Юпитер |год = 2005 |ref = Гусейнов Г.-Б. Я.}}
* ''Кудрявцев А. А.'' История города Дербента. — М., 1906.
* {{книга |автор = [[Кудрявцев, Александр Абакарович|Кудрявцев А. А.]] |язык = ru |заглавие = Город, неподвластный векам |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Махачкала |издательство = Даг. кн. изд-во |год = 1976 |страницы = |страниц = 144 |isbn = |тираж = 3000 }}
* {{книга |автор = [[Кудрявцев, Александр Абакарович|Кудрявцев А. А.]] |язык = ru |заглавие = Древний Дербент |ссылка = |ответственный = |издание = |место = М. |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |год = 1982 |страницы = |страниц = 176 |серия = [[Страницы истории нашей Родины]] |isbn = |тираж = 120000 }}
* {{книга |автор = [[Кудрявцев, Александр Абакарович|Кудрявцев А. А.]] |язык = ru |заглавие = Великий город на Каспии: Дербент в эпоху феодализма |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Махачкала |издательство = Даг. кн. изд-во |год = 1982 |страницы = |страниц = 184 |isbn = |тираж = 2500 }}
* {{книга |автор = [[Кудрявцев, Александр Абакарович|Кудрявцев А. А.]] |язык = ru |заглавие = Дербенту — 5000 лет: Путеводитель |ссылка = |ответственный = Авт. текста: А. А. Кудрявцев; Сост.: [[Нувахов, Борис Шамильевич|Б. Ш. Нувахов]] |издание = |место = М. |издательство = [[Советская Россия (издательство)|Советская Россия]] |год = 1989 |страницы = |страниц = 160 |isbn = 5-26800407-7 |тираж = 50000 }}
* {{книга |автор = [[Кудрявцев, Александр Абакарович|Кудрявцев А. А.]] |язык = ru |заглавие = Феодальный Дербент |ссылка = |ответственный = |издание = |место = М. |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |год = 1993 |страницы = |страниц = 320 |isbn = 5-02-008591-X |тираж = 430 }}
* ''Махмудова З. У.'' Дербент в XIX — начале XX века. Этническая мозаичность города на «вечном перекрёстке». — М., Три квадрата, 2006, 157 с.
* ''[[Пахомов, Евгений Александрович|Пахомов Е. А.]]'' Краткий курс истории Азербайджана с экскурсом о ширваншахах XI—XIV вв. —Баку, 1923
* ''Пахомов Е. А.'' {{cite web |author = |url = http://annales.info/kavkaz/small/derbent30.htm |title = О Дербентском княжестве XII—XIII вв. |lang = ru |website = annales.info |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }} — Баку, 1930
* {{ЭЕЭ|11403|Дербент}}
* ''[[Бартольд, Василий Владимирович|Бартольд В. В.]]''. Дербент // Бартольд. Сочинения, 2, 419—430
* ''Minorsky V.'' History of Sharvan and Darband in the 10th—11th centuries. Cambridge, 1958
* ''Kettenhofen E.'', {{cite web |author = |url = http://iranicaonline.org/articles/darband-i-ancient-city |title = ''Darband'' |lang = en |website = www.iranicaonline.org |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }}, [[Encyclopædia Iranica]], 1994—2011.
* {{БСЭ3|заглавие=Дербент}}
== ТӀатовжамаш ==
{{Родственные проекты
|Тема = Дербент
|Портал = Дагестан
}}
* {{Культурное наследие РФ список|Дагестан/Дербент|Дербента}}
* {{cite web |author = |lang = ru |title = Муниципалитеты Республики Дагестан МО «город Дербент» |url = http://dagmo.ru/gorod-derbent |archive-url = https://web.archive.org/web/20141015202851/http://dagmo.ru/gorod-derbent |archive-date = 2014-10-15 |deadlink = yes }}
* {{cite web |author = |url = http://www.derbent.org |title = Официальный сайт города Дербент |lang = ru |website = www.derbent.org |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }}
* {{cite web |author = |url = http://www.dernt.ru |title = Бизнес-портал Дербента |lang = ru |website = www.dernt.ru |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }}
* {{cite web |author = |url = http://wars175x.narod.ru/ltr_raan/mmr_bakun.html |title = Осада и взятие Дербента в 1796 году в воспоминаниях Варвары Ивановны Бакуниной |lang = ru |website = wars175x.narod.ru |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }}
* {{cite web |author = [[Аликберов, Аликбер Калабекович|Аликберов А. К.]] |url = http://islamica.orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_publications&Itemid=75&pub=249 |title = Баб ал-абваб |lang = ru |website = islamica.orientalstudies.ru |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }}{{ТӀакхоачалургбоаца тӀатовжам|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Ислам на территории бывшей Российской империи. Энциклопедический словарь. Выпуск 2. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999.
* {{cite web |author = |url = http://www.rg.ru/2015/09/09/abdulatipov.html |title = 2000-летняя выдержка Дербента |lang = ru |website = www.rg.ru |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }} // Российская газета, № 6772 (201), 9 сентября 2015.
* {{cite web |author = |url = https://www.souzveche.ru/articles/tourism/45552/ |title = Пять причин поехать в Дербент |lang = ru |website = www.souzveche.ru |date = |access-date = 2020-09-29 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }} // Союзное вече, № (825), 14 января 2019.
{{внешние ссылки}}
{{Дагестан}}
{{Районные центры Дагестана}}
{{Населённые пункты Дербентского района}}
{{Населённые пункты Дагестана на автомагистрали М-29}}
{{Порты Каспийского моря}}
[[ОагӀат:Эрсечен тархьара пхьаш]]
[[ОагӀат:Эрсечен йистера тӀадамаш]]
[[ОагӀат:Ахча кепадийтта́ Эрсечен нах баха моттигаш]]
[[ОагӀат:Кавказхой Албане пхьеш]]
[[ОагӀат:ДаьгӀастен шахьара йовкъаш]]
[[ОагӀа:ДаьгӀастен пхьен округаш]]
[[ОагӀат:Аьшка наӀараш| ]]
6ucgckp4irmfb4nv5dsy5qgf7g4d2t8
Ло:Potd/2026-05-11
10
18664
74246
2026-05-10T18:46:14Z
Frhdkazan
139
Керда оагIув: «Asian Emerald Dove in Kuldiha Wildlife Sanctuary March 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg»
74246
wikitext
text/x-wiki
Asian Emerald Dove in Kuldiha Wildlife Sanctuary March 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg
fijz084gde4rrzt2hiw314tcg4sf93o
Ло:Motd/2026-05-11
10
18665
74247
2026-05-10T18:51:53Z
Frhdkazan
139
Керда оагIув: «Paris Covid19 Avril 2020.webm»
74247
wikitext
text/x-wiki
Paris Covid19 Avril 2020.webm
j3u4wi4il1aph9czo7f7k8qyh7z1ylk