Эзми

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="inh">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>inhwiki</dbname>
    <base>https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Гӏулакха</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Ювцар</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Доакъашхо</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Доакъашхочун дувцар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди ювцар</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл ювцар</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki ювцар</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ло</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ло бувцар</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Новкъостал</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Новкъостал дувцар</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ОагӀат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ОагӀат ювцар</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Моартал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Моарталах къамаьл</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модуль ювцар</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Эзми</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11708</id>
    <revision>
      <id>74721</id>
      <parentid>74719</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T22:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тоадархо</username>
        <id>5207</id>
      </contributor>
      <origin>74721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16896" sha1="dgl8yg666qgwe3268zfc4x3c2dp4vk9" xml:space="preserve">{{НП+Россия
 |статус                   = юрт
 |русское название         =
 |оригинальное название    =
 |изображение              = Эзми.jpg
 |описание изображения     = 
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 |lat_deg                  = 42|lat_min = 49|lat_sec = 37
 |lon_deg                  = 44|lon_min = 39|lon_sec = 21
 |CoordScale               = 
 |регион                   = Северная Осетия
 |регион в таблице         = ХӀирийче 
 |вид района               = Пхье округ
 |район                    = Владикавказ
 |район в таблице          = Владикавказ{{!}}Буро пхье
 |вид поселения            = 
 |поселение                = 
 |поселение в таблице      = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 1643 шера{{sfn|Агиров|2021|c=47}}
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = МагӀара Эзми, ЭгӀара Эзми
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 1060
 |климат                   = юкъера
 |население                = {{ Население | Эзми | тс }}
 |год переписи             = {{ Население | Эзми | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[ингуши|гӀалгӀай]]
 |конфессиональный состав  = [[сунниты|сунний]] [[мусульмане|бусалба]]
 |этнохороним              = 
 |почтовый индекс          = 362 903
 |телефонный код           = 
 |цифровой идентификатор   = 90401362006
 |категория в Commons      = Ezmi
 |сайт                     = 
}}
'''Лакхареи Лохереи Эзми''', е '''Озми''' ({{lang-ru|Эзми}}, {{lang-os|Эзми}}) —  [[гӀалгӀай]] [[Юкъера бӀаьшераш|юкъерча бӀаьшерий заман]] [[пхьа]] я. 1944 шу кхаччалца [[ГӀалгӀайче]]н доазона тӀа хиннай, амма таханарча дийнахьа Ӏаьдало [[ХӀирийче]]н доазона тӀа лоархӀаш я. ХьалхагӀа Эзме [[Ингушская архитектура|гӀалгӀай архитектурах]] лоархӀаш бӀарчча комплексаш хиннай{{переход|Тархьар}}. Царна юкъе хиннай: 2 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ВӀовнаш|вӀови]], 16 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ГӀалаш|гӀалеи]], иштта [[Эзмера Ӏимар|3 маьлхара кашеи]]&lt;ref&gt;[https://openkavkaz.com/ing/ Эзми] // [https://openkavkaz.com Проект «Открытый Кавказ»]&lt;/ref&gt;. Таханарча дийнахьа цхьайола гӀалаш мара йисаяц{{sfn|Агиров|2021|c=47}}.
Административни лоархӀаш хилча Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ пхье Буро]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш я{{Дехьавалар|Статус}}.

== ЦӀи ==
[[ГӀалгӀай мотт|ГӀалгӀай меттала]] укх пхьанах (е вешта аьлча, укх [[кхаьлл]]ах) «Эзми» оал{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=45}}{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта «Озми» яздаь а нийслу. Эрсий меттала а «Эзми» язду&lt;ref name=&quot;АТУ&quot;/&gt;. Цу деша маӀан арадоаккх ''Эрзми'' аьнна а оттадеш, ''эрз'' ({{lang-ru|тростник}}) яхачохи ''ми'' яхача [[топоформант]]ахи ([[Лейми]], [[Чими]] юртий цӀерашкахьа а я из)&lt;ref&gt;{{cite web |author= Гандаров Мухьмад |url= https://vk.com/video-52638478_456239037?t=1h37m47s|title= Гандаров Магомед - Топонимика горной Ингушетии|lang= ru/inh |website= |publisher= |date= 2014|access-date=2025-08-29}}&lt;/ref&gt;, иштта [[гуржий мотт|гуржий метта]] тӀара а доаккх из: цар меттала эзми яхар «мух хьекха моттиг», «миха хьайра» аьнна маӀан долаш да — Эзми даим мух хьекхача моттиге улл.

== Статус ==
[[Россе Федераци|Россе Федерацен]] [[Моттигера шедоалдар|моттигерча шедоалдарах]] лаьца долча законашка диллача, Эзми статусах ''«[[село]]»'' я, ''«[[городской округ город Владикавказ]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «[[юрт]]» яхар (кӀезигагӀа — «[[эйла]]»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ Буро пхье]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш йолга лоархӀ&lt;ref name=&quot;АТУ&quot;&gt;{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания»|access-date=2017-06-02 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «[[кхала]]» е «[[пхьа]]» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

== Тархьар ==
Эзми Ӏойиллай диъ бӀаъ шу гарга хьалха Чуранаькъан (Цуровы). Айеннача моттиге улл из лоамара ши хий доагӀача: Тирки Iармхийи вIашагIкхетача. Тирка йистера Эзмега хьалхьежача гуш я, шовзткъеи итт шу совгIа хьалха хьалъ- яь, хIанз а болх беш йола ГЭС. . 


МоцагӀа хӀанзара юрт уллача метте ши юрт хиннай: МагӀареи ЭгӀареи Эзми{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта цкъаза Лакхера Эзмии Лохера Эзмии{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}} оал царех. 1643-ча шера йиллай{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}}&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Annual of Ibero-Caucasian linguistics|издательство=Metsniereba|год=1978|том=5}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Цуров|2006|с=13}} ЭгӀара Эзми, из йиллар [[Чуранаькъан|Чура Жабо]] ва. МагӀара Эзми йиллар Жабой воша Боджа{{sfn|Цуров|2006|с=13}} (Боча{{sfn|Агиров|2021|c=47}}) ва. Шинна а юрта ялхазза вIаштIараяь цхьацца вIови, массехк гIалеи, маьлхара кашамаши хиннад{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, бӀаррча архитектурни комплексаш хулаш гӀалаши вӀовнаши ягӀай цига{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. Цигарчарел лакхагIа вIовнаш хиннаяц ерригача ГIалгIайчене, хIана аьлча, цу хана Чуранаькъанна юкъе гIалаш хьалйотташ цIихеза [[тIоговзанча]]ш хиннаб{{sfn|Цуров|2006|с=13}}.

Из моттиг стратегически лоархIам болаш я. [[ДӀаараял]]а чIожи [[Кистий чӀож]]и вIашагIкхет цига [[ТIема гуржий никъ|ТIема гуржий (ГӀалгӀай) наькъа]] йисте. ТIема-Гуржий никъ дукхача хана денз Россенеи Гуржий мехка́и юкъера бувзам лоаттабеш хиннаб. Шоаш бахачара гуржий доазув долча кхаччаллца цу наькъа доал деши тIахьожаши хьабаьхкаб Озамхой. Из бахьан долаш [[Тагаури|Тагаурен]] [[оалдараш]]та луш хиннар миссел йоал луш хиннай цу новкъа дӀа-юха лелача наха Чуранаькъан тайпанна{{sfn|Цуров|2006|с=13}},. 

1944 шера [[Депортация чеченцев и ингушей|гӀалгӀай мехках бахалехь]] Эзми [[Чечено-Ингушская Автономная Советская Социалистическая Республика|ЧИАССР]] [[Пригородный район (Северная Осетия)|ГӀалме шахьара]] юкъе хиннай (цул а хьалхагӀа [[Ингушская автономная область|ГӀалгӀай автономе областа]] юкъе). ГӀалгӀай Ӏобигачул тӀехьагӀа юртара вӀовнаши дукхагӀа мел йола гӀалаши йохаяьй{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. ГӀалгӀай Сибарера цӀабаьхкачул тӀехьагӀа Эзми [[Нохч-ГӀалгӀай АССР]] [[Наьсарен шахьар]]а юкъе хиннай. Амма бакъда, 1962 шера Нохч-ГӀалгӀайчен Ӏаьдало Эзми [[ХӀирий АССР|ХӀирий Мехка]] дӀаеннай. 1963 шера денз Эзми [[Буро (пхьан гом)|Буро пхьенна]] юкъейоагӀаш я.

Лакхерча Эзме шира хийрца гӀалаш ягӀа, тӀаккха Лохерча Эзме Тийрка хий турбашца хьатӀа а даьккха боккха биъсаьна наха баь Ӏам ба. Цун хиво лелаяьй ерригача Эзмена кӀалхарча [[Ӏарамхи чӀож]]а сердал телаш хинна электростанци. Ӏама чу [[чабакх]]аш, [[пхандарг]]аш, [[можол]]аш ба, царна зӀак хьекхаш нах багӀаш хул цу тӀа{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}.

2006-ча шера хиннача хьалах, Эзме уж гIалаш лаьтта моттиг мара йиса хиннаяц. Цхьабакъда, Боджа виIий воIо Элжаркъас, ЖIайрахьа ше ваха Iохайначул тIехьагIа хьалъяь Чуранаькъан вIов хIанз а латташ я. ЭгIарча Эзме, Жабой виIий виIий воIах Хьадажкъах хьадаьнна, Чуранаькъан диъ цIа дах, МагIарча Эзме шовзткъа совгIа цIа дах. Цул совгIа МагIарча Эзме юкъ-юкъе кхыча тайпай нах а бах. Уж ба, бирсача хана цхьацца бахьанех вахарах беха, чуранаькъан хьатIаийбаь шоай йиший къонгаш: [[БӀарах]]ера [[тIоманаькъан]]], [[Саниба]]ра Козыревар, [[Фалхан]]ера [[марзабиканаькъан]].

=== Эзмера Ӏимар ===
{{Керттера лустам|Эзмера Ӏимар}}

== Бахархой ==
{{ Население | Эзми }}
; Къамай лоаттам
[[Всероссийская перепись населения (2010)|Ерригача Эрсече 2010 шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;.
{|class=&quot;standard sortable&quot;
|-
!Къам
!Дукхал, &lt;br&gt;саг
!Берригача бахархой&lt;br&gt;да́къа, %
|-
|[[ингуши|гӀалгӀай]]
| align=&quot;right&quot; | 189
| align=&quot;right&quot; | 96,4 %
|-
|[[осетины|хӀирий]]
| align=&quot;right&quot; | 5
| align=&quot;right&quot; | 2,6 %
|-
|кхыбараш
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 1,0 %
|-
|берригаш
| align=&quot;right&quot; | 196
| align=&quot;right&quot; | 100 %
|}

== Белгалдаккхар ==
{{белгалдаккхар}}

== Литература ==
* {{книга
 |автор         = Агиров Т. А.
 |заглавие      = Горная Ингушетия
 |язык          = ru
 |место         = М.
 |издательство  = Перо
 |год           = 2021
 |страниц       = 416
 |isbn          = 978-5-00189-087-4
 |ref           = Агиров
}}
* {{книга
 |автор         = {{comment|Дахкильгов Ш. Э.|Дахкильгов Шукри Эльбертович}}
 |заглавие      = Слово о родном крае: записки краеведа
 |издательство  = Чечено-Ингушское книжное издательство
 |место         = Грозный
 |год           = 1989
 |страниц       = 149
 |ref           = Дахкильгов
}}
* {{статья
 |автор         = [[Хьоашаланаькъан Ӏаьла]]
 |заглавие      = Фуртоги Эзмии
 |ссылка        = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201989г.%20№6/page/n13/mode/2up
 |язык          = inh
 |издание       = СелаӀад
 |тип           = журнал
 |год           = 1989
 |месяц         = 12
 |день          = 15
 |страниц       = 16
 |ref           = Хьоашаланаькъан
 |archiveurl    = 
 |archivedate   =
}}
* {{книга
 |автор         = Полян П. М
 |заглавие      = Не по своей воле: история и география принудительных миграций в СССР
 |издательство  = О.Г.И.
 |место         = М.
 |год           = 2001
 |страницы      = 
 |страниц       = 326
 |ref           = Полян
}}
* {{статья
| автор      = Цуров Мухтар
| заглавие   = Эзми
| издание    = [[СелаӀад]]
| год        = 2006
| номер      = 3
| страницы   = 13
| issn       = 
| url        = https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2F9LWfjEK9I%2FYCuR4xiM28qtTPtmmcobIuKglzbxCpDPMU29SBTCjxWNnyOtBtm1cTq%2FJ6bpmRyOJonT3VoXnDag%3D%3D&amp;name=Села1ад%202006г.%20№3.pdf&amp;nosw=1
| accessdate = 2026-06-30
| ref        = Цуров
}}
{{Населённые пункты городского округа город Владикавказ}}
{{Населённые пункты на Тереке}}
[[ОагӀат:Буро пхьенна юкъейоагӀаш йола нах баха моттигаш]]</text>
      <sha1>dgl8yg666qgwe3268zfc4x3c2dp4vk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>74722</id>
      <parentid>74721</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T22:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тоадархо</username>
        <id>5207</id>
      </contributor>
      <origin>74722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16936" sha1="1c8fx5dxvdmjhnbvs0nzu4v84d3monm" xml:space="preserve">{{НП+Россия
 |статус                   = юрт
 |русское название         =
 |оригинальное название    =
 |изображение              = Эзми.jpg
 |описание изображения     = 
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 |lat_deg                  = 42|lat_min = 49|lat_sec = 37
 |lon_deg                  = 44|lon_min = 39|lon_sec = 21
 |CoordScale               = 
 |регион                   = Северная Осетия
 |регион в таблице         = ХӀирийче 
 |вид района               = Пхье округ
 |район                    = Владикавказ
 |район в таблице          = Владикавказ{{!}}Буро пхье
 |вид поселения            = 
 |поселение                = 
 |поселение в таблице      = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 1643 шера{{sfn|Агиров|2021|c=47}}
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = МагӀара Эзми, ЭгӀара Эзми
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 1060
 |климат                   = юкъера
 |население                = {{ Население | Эзми | тс }}
 |год переписи             = {{ Население | Эзми | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[ингуши|гӀалгӀай]]
 |конфессиональный состав  = [[сунниты|сунний]] [[мусульмане|бусалба]]
 |этнохороним              = 
 |почтовый индекс          = 362 903
 |телефонный код           = 
 |цифровой идентификатор   = 90401362006
 |категория в Commons      = Ezmi
 |сайт                     = 
}}
'''Лакхареи Лохереи Эзми''', е '''Озми''' ({{lang-ru|Эзми}}, {{lang-os|Эзми}}) —  [[гӀалгӀай]] [[Юкъера бӀаьшераш|юкъерча бӀаьшерий заман]] [[пхьа]] я. 1944 шу кхаччалца [[ГӀалгӀайче]]н доазона тӀа хиннай, амма таханарча дийнахьа Ӏаьдало [[ХӀирийче]]н доазона тӀа лоархӀаш я. ХьалхагӀа Эзме [[Ингушская архитектура|гӀалгӀай архитектурах]] лоархӀаш бӀарчча комплексаш хиннай{{переход|Тархьар}}. Царна юкъе хиннай: 2 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ВӀовнаш|вӀови]], 16 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ГӀалаш|гӀалеи]], иштта [[Эзмера Ӏимар|3 маьлхара кашеи]]&lt;ref&gt;[https://openkavkaz.com/ing/ Эзми] // [https://openkavkaz.com Проект «Открытый Кавказ»]&lt;/ref&gt;. Таханарча дийнахьа цхьайола гӀалаш мара йисаяц{{sfn|Агиров|2021|c=47}}.
Административни лоархӀаш хилча Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ пхье Буро]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш я{{Дехьавалар|Статус}}.

== ЦӀи ==
[[ГӀалгӀай мотт|ГӀалгӀай меттала]] укх пхьанах (е вешта аьлча, укх [[кхаьлл]]ах) «Эзми» оал{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=45}}{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта «Озми» яздаь а нийслу. Эрсий меттала а «Эзми» язду&lt;ref name=&quot;АТУ&quot;/&gt;. Цу деша маӀан арадоаккх ''Эрзми'' аьнна а оттадеш, ''эрз'' ({{lang-ru|тростник}}) яхачохи ''ми'' яхача [[топоформант]]ахи ([[Лейми]], [[Чими]] юртий цӀерашкахьа а я из)&lt;ref&gt;{{cite web |author= Гандаров Мухьмад |url= https://vk.com/video-52638478_456239037?t=1h37m47s|title= Гандаров Магомед - Топонимика горной Ингушетии|lang= ru/inh |website= |publisher= |date= 2014|access-date=2025-08-29}}&lt;/ref&gt;, иштта [[гуржий мотт|гуржий метта]] тӀара а доаккх из: цар меттала эзми яхар «мух хьекха моттиг», «миха хьайра» аьнна маӀан долаш да — Эзми даим мух хьекхача моттиге улл.

== Статус ==
[[Россе Федераци|Россе Федерацен]] [[Моттигера шедоалдар|моттигерча шедоалдарах]] лаьца долча законашка диллача, Эзми статусах ''«[[село]]»'' я, ''«[[городской округ город Владикавказ]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «[[юрт]]» яхар (кӀезигагӀа — «[[эйла]]»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ Буро пхье]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш йолга лоархӀ&lt;ref name=&quot;АТУ&quot;&gt;{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания»|access-date=2017-06-02 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «[[кхала]]» е «[[пхьа]]» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

== Географи ==
Эзми Ӏойиллай диъ бӀаъ шу гарга хьалха Чуранаькъан (Цуровы). Айеннача моттиге улл из лоамара ши хий доагӀача: Тирки Iармхийи вIашагIкхетача. Тирка йистера Эзмега хьалхьежача гуш я, шовзткъеи итт шу совгIа хьалха хьалъ- яь, хIанз а болх беш йола ГЭС{{sfn|Цуров|2006|с=13}}

== Тархьар ==
МоцагӀа хӀанзара юрт уллача метте ши юрт хиннай: МагӀареи ЭгӀареи Эзми{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта цкъаза Лакхера Эзмии Лохера Эзмии{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}} оал царех. 1643-ча шера йиллай{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}}&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Annual of Ibero-Caucasian linguistics|издательство=Metsniereba|год=1978|том=5}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Цуров|2006|с=13}} ЭгӀара Эзми, из йиллар [[Чуранаькъан|Чура Жабо]] ва. МагӀара Эзми йиллар Жабой воша Боджа{{sfn|Цуров|2006|с=13}} (Боча{{sfn|Агиров|2021|c=47}}) ва. Шинна а юрта ялхазза вIаштIараяь цхьацца вIови, массехк гIалеи, маьлхара кашамаши хиннад{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, бӀаррча архитектурни комплексаш хулаш гӀалаши вӀовнаши ягӀай цига{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. Цигарчарел лакхагIа вIовнаш хиннаяц ерригача ГIалгIайчене, хIана аьлча, цу хана Чуранаькъанна юкъе гIалаш хьалйотташ цIихеза [[тIоговзанча]]ш хиннаб{{sfn|Цуров|2006|с=13}}.

Из моттиг стратегически лоархIам болаш я. [[ДӀаараял]]а чIожи [[Кистий чӀож]]и вIашагIкхет цига [[ТIема гуржий никъ|ТIема гуржий (ГӀалгӀай) наькъа]] йисте. ТIема-Гуржий никъ дукхача хана денз Россенеи Гуржий мехка́и юкъера бувзам лоаттабеш хиннаб. Шоаш бахачара гуржий доазув долча кхаччаллца цу наькъа доал деши тIахьожаши хьабаьхкаб Озамхой. Из бахьан долаш [[Тагаури|Тагаурен]] [[оалдараш]]та луш хиннар миссел йоал луш хиннай цу новкъа дӀа-юха лелача наха Чуранаькъан тайпанна{{sfn|Цуров|2006|с=13}},. 

1944 шера [[Депортация чеченцев и ингушей|гӀалгӀай мехках бахалехь]] Эзми [[Чечено-Ингушская Автономная Советская Социалистическая Республика|ЧИАССР]] [[Пригородный район (Северная Осетия)|ГӀалме шахьара]] юкъе хиннай (цул а хьалхагӀа [[Ингушская автономная область|ГӀалгӀай автономе областа]] юкъе). ГӀалгӀай Ӏобигачул тӀехьагӀа юртара вӀовнаши дукхагӀа мел йола гӀалаши йохаяьй{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. ГӀалгӀай Сибарера цӀабаьхкачул тӀехьагӀа Эзми [[Нохч-ГӀалгӀай АССР]] [[Наьсарен шахьар]]а юкъе хиннай. Амма бакъда, 1962 шера Нохч-ГӀалгӀайчен Ӏаьдало Эзми [[ХӀирий АССР|ХӀирий Мехка]] дӀаеннай. 1963 шера денз Эзми [[Буро (пхьан гом)|Буро пхьенна]] юкъейоагӀаш я.

Лакхерча Эзме шира хийрца гӀалаш ягӀа, тӀаккха Лохерча Эзме Тийрка хий турбашца хьатӀа а даьккха боккха биъсаьна наха баь Ӏам ба. Цун хиво лелаяьй ерригача Эзмена кӀалхарча [[Ӏарамхи чӀож]]а сердал телаш хинна электростанци. Ӏама чу [[чабакх]]аш, [[пхандарг]]аш, [[можол]]аш ба, царна зӀак хьекхаш нах багӀаш хул цу тӀа{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}.

2006-ча шера хиннача хьалах, Эзме уж гIалаш лаьтта моттиг мара йиса хиннаяц. Цхьабакъда, Боджа виIий воIо Элжаркъас, ЖIайрахьа ше ваха Iохайначул тIехьагIа хьалъяь Чуранаькъан вIов хIанз а латташ я. ЭгIарча Эзме, Жабой виIий виIий воIах Хьадажкъах хьадаьнна, Чуранаькъан диъ цIа дах, МагIарча Эзме шовзткъа совгIа цIа дах. Цул совгIа МагIарча Эзме юкъ-юкъе кхыча тайпай нах а бах. Уж ба, бирсача хана цхьацца бахьанех вахарах беха, чуранаькъан хьатIаийбаь шоай йиший къонгаш: [[БӀарах]]ера [[тIоманаькъан]]], [[Саниба]]ра Козыревар, [[Фалхан]]ера [[марзабиканаькъан]].

=== Эзмера Ӏимар ===
{{Керттера лустам|Эзмера Ӏимар}}

== Бахархой ==
{{ Население | Эзми }}
; Къамай лоаттам
[[Всероссийская перепись населения (2010)|Ерригача Эрсече 2010 шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;.
{|class=&quot;standard sortable&quot;
|-
!Къам
!Дукхал, &lt;br&gt;саг
!Берригача бахархой&lt;br&gt;да́къа, %
|-
|[[ингуши|гӀалгӀай]]
| align=&quot;right&quot; | 189
| align=&quot;right&quot; | 96,4 %
|-
|[[осетины|хӀирий]]
| align=&quot;right&quot; | 5
| align=&quot;right&quot; | 2,6 %
|-
|кхыбараш
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 1,0 %
|-
|берригаш
| align=&quot;right&quot; | 196
| align=&quot;right&quot; | 100 %
|}

== Белгалдаккхар ==
{{белгалдаккхар}}

== Литература ==
* {{книга
 |автор         = Агиров Т. А.
 |заглавие      = Горная Ингушетия
 |язык          = ru
 |место         = М.
 |издательство  = Перо
 |год           = 2021
 |страниц       = 416
 |isbn          = 978-5-00189-087-4
 |ref           = Агиров
}}
* {{книга
 |автор         = {{comment|Дахкильгов Ш. Э.|Дахкильгов Шукри Эльбертович}}
 |заглавие      = Слово о родном крае: записки краеведа
 |издательство  = Чечено-Ингушское книжное издательство
 |место         = Грозный
 |год           = 1989
 |страниц       = 149
 |ref           = Дахкильгов
}}
* {{статья
 |автор         = [[Хьоашаланаькъан Ӏаьла]]
 |заглавие      = Фуртоги Эзмии
 |ссылка        = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201989г.%20№6/page/n13/mode/2up
 |язык          = inh
 |издание       = СелаӀад
 |тип           = журнал
 |год           = 1989
 |месяц         = 12
 |день          = 15
 |страниц       = 16
 |ref           = Хьоашаланаькъан
 |archiveurl    = 
 |archivedate   =
}}
* {{книга
 |автор         = Полян П. М
 |заглавие      = Не по своей воле: история и география принудительных миграций в СССР
 |издательство  = О.Г.И.
 |место         = М.
 |год           = 2001
 |страницы      = 
 |страниц       = 326
 |ref           = Полян
}}
* {{статья
| автор      = Цуров Мухтар
| заглавие   = Эзми
| издание    = [[СелаӀад]]
| год        = 2006
| номер      = 3
| страницы   = 13
| issn       = 
| url        = https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2F9LWfjEK9I%2FYCuR4xiM28qtTPtmmcobIuKglzbxCpDPMU29SBTCjxWNnyOtBtm1cTq%2FJ6bpmRyOJonT3VoXnDag%3D%3D&amp;name=Села1ад%202006г.%20№3.pdf&amp;nosw=1
| accessdate = 2026-06-30
| ref        = Цуров
}}
{{Населённые пункты городского округа город Владикавказ}}
{{Населённые пункты на Тереке}}
[[ОагӀат:Буро пхьенна юкъейоагӀаш йола нах баха моттигаш]]</text>
      <sha1>1c8fx5dxvdmjhnbvs0nzu4v84d3monm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>74723</id>
      <parentid>74722</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T22:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тоадархо</username>
        <id>5207</id>
      </contributor>
      <origin>74723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16878" sha1="3c9kvxuyuzsj4x5pzqwsc1vyws40u5h" xml:space="preserve">{{НП+Россия
 |статус                   = юрт
 |русское название         =
 |оригинальное название    =
 |изображение              = Эзми.jpg
 |описание изображения     = 
 |герб                     = 
 |флаг                     = 
 |lat_deg                  = 42|lat_min = 49|lat_sec = 37
 |lon_deg                  = 44|lon_min = 39|lon_sec = 21
 |CoordScale               = 
 |регион                   = Северная Осетия
 |регион в таблице         = ХӀирийче 
 |вид района               = Пхье округ
 |район                    = Владикавказ
 |район в таблице          = Владикавказ{{!}}Буро пхье
 |вид поселения            = 
 |поселение                = 
 |поселение в таблице      = 
 |внутреннее деление       = 
 |глава                    = 
 |дата основания           = 1643 шера{{sfn|Агиров|2021|c=47}}
 |первое упоминание        = 
 |прежние имена            = МагӀара Эзми, ЭгӀара Эзми
 |статус с                 = 
 |площадь                  = 
 |высота центра НП         = 1060
 |климат                   = юкъера
 |население                = {{ Население | Эзми | тс }}
 |год переписи             = {{ Население | Эзми | г }}
 |плотность                = 
 |агломерация              = 
 |национальный состав      = [[ингуши|гӀалгӀай]]
 |конфессиональный состав  = [[сунниты|сунний]] [[мусульмане|бусалба]]
 |этнохороним              = 
 |почтовый индекс          = 362 903
 |телефонный код           = 
 |цифровой идентификатор   = 90401362006
 |категория в Commons      = Ezmi
 |сайт                     = 
}}
'''Лакхареи Лохереи Эзми''', е '''Озми''' ({{lang-ru|Эзми}}, {{lang-os|Эзми}}) —  [[гӀалгӀай]] [[Юкъера бӀаьшераш|юкъерча бӀаьшерий заман]] [[пхьа]] я. 1944 шу кхаччалца [[ГӀалгӀайче]]н доазона тӀа хиннай, амма таханарча дийнахьа Ӏаьдало [[ХӀирийче]]н доазона тӀа лоархӀаш я. ХьалхагӀа Эзме [[Ингушская архитектура|гӀалгӀай архитектурах]] лоархӀаш бӀарчча комплексаш хиннай{{переход|Тархьар}}. Царна юкъе хиннай: 2 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ВӀовнаш|вӀови]], 16 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ГӀалаш|гӀалеи]], иштта [[Эзмера Ӏимар|3 маьлхара кашеи]]&lt;ref&gt;[https://openkavkaz.com/ing/ Эзми] // [https://openkavkaz.com Проект «Открытый Кавказ»]&lt;/ref&gt;. Таханарча дийнахьа цхьайола гӀалаш мара йисаяц{{sfn|Агиров|2021|c=47}}.
Административни лоархӀаш хилча Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ пхье Буро]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш я{{Дехьавалар|Статус}}.

== ЦӀи ==
[[ГӀалгӀай мотт|ГӀалгӀай меттала]] укх пхьанах (е вешта аьлча, укх [[кхаьлл]]ах) «Эзми» оал{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=45}}{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта «Озми» яздаь а нийслу. Эрсий меттала а «Эзми» язду&lt;ref name=&quot;АТУ&quot;/&gt;. Цу деша маӀан арадоаккх ''Эрзми'' аьнна а оттадеш, ''эрз'' ({{lang-ru|тростник}}) яхачохи ''ми'' яхача [[топоформант]]ахи ([[Лейми]], [[Чими]] юртий цӀерашкахьа а я из)&lt;ref&gt;{{cite web |author= Гандаров Мухьмад |url= https://vk.com/video-52638478_456239037?t=1h37m47s|title= Гандаров Магомед - Топонимика горной Ингушетии|lang= ru/inh |website= |publisher= |date= 2014|access-date=2025-08-29}}&lt;/ref&gt;, иштта [[гуржий мотт|гуржий метта]] тӀара а доаккх из: цар меттала эзми яхар «мух хьекха моттиг», «миха хьайра» аьнна маӀан долаш да — Эзми даим мух хьекхача моттиге улл.

== Статус ==
[[Россе Федераци|Россе Федерацен]] [[Моттигера шедоалдар|моттигерча шедоалдарах]] лаьца долча законашка диллача, Эзми статусах ''«[[село]]»'' я, ''«[[городской округ город Владикавказ]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «[[юрт]]» яхар (кӀезигагӀа — «[[эйла]]»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ Буро пхье]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш йолга лоархӀ&lt;ref name=&quot;АТУ&quot;&gt;{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания»|access-date=2017-06-02 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.
Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «[[кхала]]» е «[[пхьа]]» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

== Географи ==
Айеннача моттиге улл из лоамара ши хий доагӀача: [[Тирк]]и [[Ӏарамхий]]и вӀашагӀкхетача. Тирка йистера Эзмега хьалхьежача гуш я, шовзткъеи итт шу совгӀа хьалха хьалъ- яь, хӀанз а болх беш йола ГЭС{{sfn|Цуров|2006|с=13}}

== Тархьар ==
МоцагӀа хӀанзара юрт уллача метте ши юрт хиннай: МагӀареи ЭгӀареи Эзми{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта цкъаза Лакхера Эзмии Лохера Эзмии{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}} оал царех. 1643-ча шера йиллай{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}}&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Annual of Ibero-Caucasian linguistics|издательство=Metsniereba|год=1978|том=5}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Цуров|2006|с=13}} ЭгӀара Эзми, из йиллар [[Чуранаькъан|Чура Жабо]] ва. МагӀара Эзми йиллар Жабой воша Боджа{{sfn|Цуров|2006|с=13}} (Боча{{sfn|Агиров|2021|c=47}}) ва. Шинна а юрта ялхазза вӀаштӀараяь цхьацца вӀови, массехк гӀалеи, маьлхара кашамаши хиннад{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, бӀаррча архитектурни комплексаш хулаш гӀалаши вӀовнаши ягӀай цига{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. Цигарчарел лакхагӀа вӀовнаш хиннаяц ерригача ГӀалгӀайче, хӀана аьлча, цу хана Чуранаькъанна юкъе гӀалаш хьалйотташ цӀихеза [[тӀоговзанча]]ш хиннаб{{sfn|Цуров|2006|с=13}}.

Из моттиг стратегически лоархӀам болаш я. [[ДӀаараял]]а чӀожи [[Кистий чӀож]]и вӀашагӀкхет цига [[ТӀема гуржий никъ|ТӀема гуржий (ГӀалгӀай) наькъа]] йисте. ТӀема-Гуржий никъ дукхача хана денз Россенеи Гуржий мехка́и юкъера бувзам лоаттабеш хиннаб. Шоаш бахачара гуржий доазув долча кхаччаллца цу наькъа доал деши тӀахьожаши хьабаьхкаб Озамхой. Из бахьан долаш [[Тагаури|Тагаурен]] [[оалдараш]]та луш хиннар миссел йоал луш хиннай цу новкъа дӀа-юха лелача наха Чуранаькъан тайпанна{{sfn|Цуров|2006|с=13}},. 

1944 шера [[Депортация чеченцев и ингушей|гӀалгӀай мехках бахалехь]] Эзми [[Чечено-Ингушская Автономная Советская Социалистическая Республика|ЧИАССР]] [[Пригородный район (Северная Осетия)|ГӀалме шахьара]] юкъе хиннай (цул а хьалхагӀа [[Ингушская автономная область|ГӀалгӀай автономе областа]] юкъе). ГӀалгӀай Ӏобигачул тӀехьагӀа юртара вӀовнаши дукхагӀа мел йола гӀалаши йохаяьй{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. ГӀалгӀай Сибарера цӀабаьхкачул тӀехьагӀа Эзми [[Нохч-ГӀалгӀай АССР]] [[Наьсарен шахьар]]а юкъе хиннай. Амма бакъда, 1962 шера Нохч-ГӀалгӀайчен Ӏаьдало Эзми [[ХӀирий АССР|ХӀирий Мехка]] дӀаеннай. 1963 шера денз Эзми [[Буро (пхьан гом)|Буро пхьенна]] юкъейоагӀаш я.

Лакхерча Эзме шира хийрца гӀалаш ягӀа, тӀаккха Лохерча Эзме Тийрка хий турбашца хьатӀа а даьккха боккха биъсаьна наха баь Ӏам ба. Цун хиво лелаяьй ерригача Эзмена кӀалхарча [[Ӏарамхи чӀож]]а сердал телаш хинна электростанци. Ӏама чу [[чабакх]]аш, [[пхандарг]]аш, [[можол]]аш ба, царна зӀак хьекхаш нах багӀаш хул цу тӀа{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}.

2006-ча шера хиннача хьалах, Эзме уж гӀалаш лаьтта моттиг мара йиса хиннаяц. Цхьабакъда, Боджа виӀий воӀо Элжаркъас, ЖӀайрахьа ше ваха Ӏохайначул тӀехьагӀа хьалъяь Чуранаькъан вӀов хӀанз а латташ я. ЭгӀарча Эзме, Жабой виӀий виӀий воӀах Хьадажкъах хьадаьнна, Чуранаькъан диъ цӀа дах, МагӀарча Эзме шовзткъа совгӀа цӀа дах. Цул совгӀа МагӀарча Эзме юкъ-юкъе кхыча тайпай нах а бах. Уж ба, бирсача хана цхьацца бахьанех вахарах беха, чуранаькъан хьатӀаийбаь шоай йиший къонгаш: [[БӀарах]]ера [[тӀоманаькъан]]], [[Саниба]]ра Козыревар, [[Фалхан]]ера [[марзабиканаькъан]].

=== Эзмера Ӏимар ===
{{Керттера лустам|Эзмера Ӏимар}}

== Бахархой ==
{{ Население | Эзми }}
; Къамай лоаттам
[[Всероссийская перепись населения (2010)|Ерригача Эрсече 2010 шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archivedate=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;.
{|class=&quot;standard sortable&quot;
|-
!Къам
!Дукхал, &lt;br&gt;саг
!Берригача бахархой&lt;br&gt;да́къа, %
|-
|[[ингуши|гӀалгӀай]]
| align=&quot;right&quot; | 189
| align=&quot;right&quot; | 96,4 %
|-
|[[осетины|хӀирий]]
| align=&quot;right&quot; | 5
| align=&quot;right&quot; | 2,6 %
|-
|кхыбараш
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 1,0 %
|-
|берригаш
| align=&quot;right&quot; | 196
| align=&quot;right&quot; | 100 %
|}

== Белгалдаккхар ==
{{белгалдаккхар}}

== Литература ==
* {{книга
 |автор         = Агиров Т. А.
 |заглавие      = Горная Ингушетия
 |язык          = ru
 |место         = М.
 |издательство  = Перо
 |год           = 2021
 |страниц       = 416
 |isbn          = 978-5-00189-087-4
 |ref           = Агиров
}}
* {{книга
 |автор         = {{comment|Дахкильгов Ш. Э.|Дахкильгов Шукри Эльбертович}}
 |заглавие      = Слово о родном крае: записки краеведа
 |издательство  = Чечено-Ингушское книжное издательство
 |место         = Грозный
 |год           = 1989
 |страниц       = 149
 |ref           = Дахкильгов
}}
* {{статья
 |автор         = [[Хьоашаланаькъан Ӏаьла]]
 |заглавие      = Фуртоги Эзмии
 |ссылка        = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201989г.%20№6/page/n13/mode/2up
 |язык          = inh
 |издание       = СелаӀад
 |тип           = журнал
 |год           = 1989
 |месяц         = 12
 |день          = 15
 |страниц       = 16
 |ref           = Хьоашаланаькъан
 |archiveurl    = 
 |archivedate   =
}}
* {{книга
 |автор         = Полян П. М
 |заглавие      = Не по своей воле: история и география принудительных миграций в СССР
 |издательство  = О.Г.И.
 |место         = М.
 |год           = 2001
 |страницы      = 
 |страниц       = 326
 |ref           = Полян
}}
* {{статья
| автор      = Цуров Мухтар
| заглавие   = Эзми
| издание    = [[СелаӀад]]
| год        = 2006
| номер      = 3
| страницы   = 13
| issn       = 
| url        = https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2F9LWfjEK9I%2FYCuR4xiM28qtTPtmmcobIuKglzbxCpDPMU29SBTCjxWNnyOtBtm1cTq%2FJ6bpmRyOJonT3VoXnDag%3D%3D&amp;name=Села1ад%202006г.%20№3.pdf&amp;nosw=1
| accessdate = 2026-06-30
| ref        = Цуров
}}
{{Населённые пункты городского округа город Владикавказ}}
{{Населённые пункты на Тереке}}
[[ОагӀат:Буро пхьенна юкъейоагӀаш йола нах баха моттигаш]]</text>
      <sha1>3c9kvxuyuzsj4x5pzqwsc1vyws40u5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ло:Potd/2026-07-01</title>
    <ns>10</ns>
    <id>18863</id>
    <revision>
      <id>74720</id>
      <timestamp>2026-06-30T18:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>139</id>
      </contributor>
      <comment>Керда оагIув: «Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg»</comment>
      <origin>74720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="te01ju4twhl8zp40wbg7wc3og0d6ywn" xml:space="preserve">Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg</text>
      <sha1>te01ju4twhl8zp40wbg7wc3og0d6ywn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>