Википеди inhwiki https://inh.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B0%D0%B3%D3%80%D1%83%D0%B2 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Медиа Гӏулакха Ювцар Доакъашхо Доакъашхочун дувцар Википеди Википеди ювцар Файл Файл ювцар MediaWiki MediaWiki ювцар Ло Ло бувцар Новкъостал Новкъостал дувцар ОагӀат ОагӀат ювцар Моартал Моарталах къамаьл TimedText TimedText talk Модуль Модуль ювцар Event Event talk Шолж 0 871 74742 66580 2026-07-03T19:46:33Z Тоадархо 5207 Тоадархо доакъашхочо [[Шолжа]] яхача оагIон цIи хийцай укхунах → [[Шолж]] дӀа-сахьожадара тIагIолла. 66580 wikitext text/x-wiki {{Река |Название = Шолжа |Национальное название = ru/Сунжа/os/Сунжæ/ce/Соьлжа хи/kum/Сююнч-су |Изображение = Грозный река Сунжа.JPG |Подпись изображения = [[Шолжа-ГӀала|Шолжа-ГӀалий]] тӀа даьккха сурт |Длина = 278 |Площадь водосбора = 12000 |Бассейн = Тийрк/Къаспий форд |Расход воды = 82,9 |Место измерения = [[Брагуны|БоргӀане]] |Исток = |Местоположение истока = [[Ушкорт]]<ref>Устаев А.Л. «География Чеченской Республики» 8-9 кл., Грозный, 2011, стр.20</ref>, [[ГӀалгӀайче]] |Высота истока = 1200 |Координаты истока = 42.9269/44.8817 |Устье = Тийрк |Местоположение устья = [[Брагуны|БоргӀане]] ([[Нохчиче]]) |Высота устья = 28 |Координаты устья = 43.4408/46.1347 |Уклон реки = 1,2 |Страна = Россия |Регион = ХӀирийче/ГӀалгӀайче/Нохчиче |Район = |Позиционная карта = Россия Чечня }} '''Шолжа'''{{sfn|Барахоева, Кодзоев, Хайров|2016|c=30}}{{sfn|Кодзоев|2021|с=560}}{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=49}}, е '''Шолж'''{{sfn|Мальсагов|1963|с=149}}{{sfn|Оздоев|1980|с=831}}, е '''Šuolz'''{{sfn|Генко|1930|с=690}}, иштта '''Шолжа-хий'''{{хьаст бац|2|09|2024}} е '''Šolž-(xij)'''{{sfn|Užax n.|1927|с=145}} ''(да)'' ({{lang-ru|Сунжа}}, {{lang-ce|Соьлжа хи}}<ref>Карасаев А. Т., Мациев А. Г. Русско-чеченский словарь. — М.: Русский язык, 1978. — 728 с. — С. 728</ref>, {{lang-os|Сунжæ}}<ref>Гацалова Л. Б., Парсиева Л. К. Большой русско-осетинский словарь ИПО СОИГСИ, Владикавказ 2011—687 с.</ref>, {{lang-kum|Сююнч-сув}}<ref>Русско-кумыкский разговорник, Русча-къумукъча къылавуз, А. М. Аджиев, К. С. Кадыраджиев, статья «Сунжа» 1992</ref>) — [[Даькъасте]]н [[малхбоале]]рча даькъера [[дода хий]]; [[Тийрк]]а аьтта [[приток|га]]. 278 км дӀаьха да, бассейна майда — 12 000<ref name="ГВР">{{ГВР|173405|Река Сунжа}}</ref> км² я. [[Главный Кавказский хребет|Керттерча Кавказа дукъа]] [[гӀинбухе]]рча босен тӀа, [[ГӀалгӀайче]]н доазона тӀа, [[хин корта|дӀадолалу]], 1200 метр лакха. Юртбоахамаша кхашта хий детташ леладу. == Хий дахар == [[Файл:Terek.png|слева|мини|Тийрка бассейн]] [[Ушкорт]] яхача лоаман шанашкара доагӀа, цигара [[УшхотӀе]]н аргӀенаш тедаш {{таржам дац|Сугулты}} [[Сунжи-корт|Шолжа-кертани]] юкъе улача [[чӀож]]е дода. ДӀахо [[ГӀалгӀайче]]н лаьтташка гӀолла 37 километра хьо ший никъ. [[Экажакъонгий-Юрт]]а кхаьчача, масайтта тоатолах декъа а делийя, 12 километра [[Илдарха-ГӀала]]гахьа дода. Укхаза малхбоалехьа а дийрзе [[Закан-Юрт]]а кхоач, цигара 85 километра дахача [[Тийрк]]ах кхет<ref name="Берже">Берже А. П. «Чечня и чеченцы», Тифлис, 1859, стр.8</ref>. == Оттам == Шолжа хий дукха хул. Ца хаддаш догӀа делхаш хилча 4 метр айлу. Хий эггара лакхагӀа [[апрель|бекарга бетта]] хул, хӀана аьлча, цу хана дукха догӀаш а хул, Ӏай дийлха лоа а даш. XIX—XX бӀаьшерашка дерригача хих [[ша]] бора (хий геттара сиха долча меттигаш ца лаьрхӀача). Кхыметтел ший [[кечал]]аши, [[герз]]и тӀехьа эрсий [[бӀу]] Шолжарча ша тӀа гӀолла дехьа бувлаш моттигаш хиннай<ref name="Берже" />, хӀаьта тӀехьарча итт шерашка хих ша бац, [[Кавказ]]а [[Климат|мехкал]] меладеннадаь. == Пайда эцар == XIX бӀаьшаре [[нохчий|нохчаша]] Шолжа бердаш тӀара хьу а тедаш бӀаьсте хий айделча [[ГӀизлар]]е Ӏоихийтад<ref name="Берже" />. Вай заман Шолжа хий кхашта детта, иштта цу чура чкъаьрий а лувц. == Ганаш == * Аьрда ганаш: [[Нефтянка (дода хий)|Нефтянка]]. * Аьтта ганаш: [[Эса]], [[Валерик (река)|Валарг]], [[Гехи (приток Сунжи)|Гехий]], [[Форта]], [[Гойта]], [[Аргун (река)|Орга]], [[Джалка (река)|Джалка]], [[Белка (Шолжа га)|Белка]]. == Шолжа йисте яда нах баха моттигаш == Шолжа тӀа я́даш я: * [[Пхье]]ш — [[Наьсаре|Нана-Наьсаре]], [[Илдарха-ГӀала]], [[Шолжа-Пхье]], [[Шолжа-гӀала]], [[Гумса]]. * [[Юрт]]аш — [[Товзан-Юхе]], [[Ахки-Юрт]], [[Эккажакъонгий-Юрт]], [[Буро-КӀале]], [[Пхьилекъонгий-Юрт]], [[Эбарг-Юрт]], [[Серноводская|Эна-Хишке]], [[Давыденко (село)|Шовдан-Юрт]], [[Самашки|Саь-МуӀашке]], [[Закан-Юрт]], [[Хамби-Ирзи|Хаьмбе-Ирзе]], [[Кулары|ГӀулара]], [[Алхан-Кала|Ӏалхан-ГӀала]], [[Ӏалхан-Юрт]], [[Петропавловская (Чечня)|Чурт-ТогӀе (Петропавловски)]], [[Ильиновская (Чечня)|Баса-ГӀала]], [[Брагуны|БоргӀане]]. == Поштагахьа == [[Файл:Грозный. Набережная реки Сунжи.jpg|справа|мини|«Шолжа-ГӀала. Шолжа бердаш». СССР-а конверт. 1965 шу.]] [[Файл:Грозный. Набережная реки Сунжи 1972.jpg|справа|мини|«Шолжа-ГӀала. Шолжа бердаш». СССР-а конверт. 1972 шу.]] [[Файл:Грозный. Гостиница Чайка.jpg|справа|мини|«Шолжа-ГӀала. Гостиница „Чайка“». СССР-а конверт. 1974 шу.]] == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литератута == * {{публикация|книга | автор = [[БӀарахой Мустафай Нина|Н. М. Барахоева]], [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Хайринаькъан Абукара БайӀаьла|Б. А. Хайров]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/ingushsko-russkij-slovar-terminov-sost-barahoeva-n-m-kodzoev-n-d-hajrov-b-a-2016/ | заглавие = Ингушско-русский словарь терминов | nodot = | язык = | ответственный = | место = Нальчик | издательство = ООО «Тетраграф» | год = 2016 | издание = 2-е | том = | страницы = 1—288 | страниц = 288 | isbn = | doi = | ref = Барахоева, Кодзоев, Хайров }} * {{публикация|книга | автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kodzoev-n-d-russko-ingushskij-slovar-2021/ | заглавие = Русско-ингушский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону}} | издательство = Типография «Лаки Пак» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—656 | страниц = 656 | isbn = 978-5-906785-55-8 | doi = | ref = Кодзоев }} * {{публикация|книга | автор = | ссылка = | заглавие = Ономастикон Ингушетии | nodot = | язык = | ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] и З. Х. Киева, под ред. Х. А. Накостхоева и Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|М.|Москва}} | издательство = ТПК «Центробланк» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—121 | страниц = 121 | isbn = 978-5-91303-022-1 | doi = | ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{публикация|книга | автор = Мальсагов З. К. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-k-grammatika-ingushskogo-yazyka-1963/ | заглавие = Грамматика ингушского языка | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Ф. Оздоевы | место = {{abbr|Гр.|Грозный}} | издательство = Чечено-Ингушское Книжное Издательство | год = 1963 | издание = 2-е | том = 5 | страницы = 1—164 | страниц = 164 | isbn = | doi = | ref = Мальсагов }} * {{публикация|книга | автор = Оздоев И. А. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/ozdoev-i-a-russko-ingushskij-slovar-1980/ | заглавие = Русско-ингушский словарь: 40 000 слов | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Ф. Г. Оздоева и А. С. Куркиева | место = {{abbr|М.|Москва}} | издательство = «Русский язык» | год = 1980 | издание = | том = | страницы = 1—832 | страниц = 832 | isbn = | doi = | ref = Оздоев }} * {{публикация|книга | автор = Генко А. Н. | часть = Из культурного прошлого ингушей | ссылка часть = https://dzurdzuki.com/download/genko-a-n-iz-kulturnogo-proshlogo-ingushej-1930/ | ссылка = http://www.orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_publications&Itemid=75&pub=5927 | заглавие = Записки коллегии востоковедов при Азиатском музее | nodot = | язык = ru | ответственный = Под ред. В. В. Бартольда | место = Ленинград | издательство = Издательство Академии наук СССР | год = 1930 | издание = | том = 5 | страницы = 681—761 | страниц = 836 | isbn = | doi = | ref = Генко }} * {{публикация|книга | автор = Užax n. M. G. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/uzhahov-m-g-ingushsko-russkij-slovar-1927-g/ | заглавие = Ghalgh-Ghazæqi Lughæt | nodot = | язык = | ответственный = | место = Buru | издательство = Krajnacizdat | год = 1927 | издание = | том = | страницы = 1—185 | страниц = 185 | isbn = | doi = | ref = Užax n. }} * {{БСЭ3|статья = Сунжа}} == ТӀатовжамаш == [[ОагӀат:Дода хиш алапатах]] [[ОагӀат:ГӀалгӀайчен хин объекташ]] [[ОагӀат:Тийрка ганаш]] anl8tgxnc9hp6f0xgkd71vyx7agmblm 74744 74742 2026-07-03T19:49:19Z Тоадархо 5207 74744 wikitext text/x-wiki {{Река |Название = Шолжа |Национальное название = ru/Сунжа/os/Сунжæ/ce/Соьлжа хи/kum/Сююнч-су |Изображение = Грозный река Сунжа.JPG |Подпись изображения = [[Шолжа-ГӀала|Шолжа-ГӀалий]] тӀа даьккха сурт |Длина = 278 |Площадь водосбора = 12000 |Бассейн = Тийрк/Къаспий форд |Расход воды = 82,9 |Место измерения = [[Брагуны|БоргӀане]] |Исток = |Местоположение истока = [[Ушкорт]]<ref>Устаев А.Л. «География Чеченской Республики» 8-9 кл., Грозный, 2011, стр.20</ref>, [[ГӀалгӀайче]] |Высота истока = 1200 |Координаты истока = 42.9269/44.8817 |Устье = Тийрк |Местоположение устья = [[Брагуны|БоргӀане]] ([[Нохчийче]]) |Высота устья = 28 |Координаты устья = 43.4408/46.1347 |Уклон реки = 1,2 |Страна = Россия |Регион = ХӀирийче/ГӀалгӀайче/Нохчийче |Район = |Позиционная карта = Россия Чечня }} '''Шолж'''{{sfn|Мальсагов|1963|с=149}}{{sfn|Оздоев|1980|с=831}}, '''Šuolz'''{{sfn|Генко|1930|с=690}}, '''Šolž-(xij)'''{{sfn|Užax n.|1927|с=145}}, е '''Шолжа'''{{sfn|Барахоева, Кодзоев, Хайров|2016|c=30}}{{sfn|Кодзоев|2021|с=560}}{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=49}} ''(да)'' ({{lang-ru|Сунжа}}, {{lang-ce|Соьлжа хи}}<ref>Карасаев А. Т., Мациев А. Г. Русско-чеченский словарь. — М.: Русский язык, 1978. — 728 с. — С. 728</ref>, {{lang-os|Сунжæ}}<ref>Гацалова Л. Б., Парсиева Л. К. Большой русско-осетинский словарь ИПО СОИГСИ, Владикавказ 2011—687 с.</ref>, {{lang-kum|Сююнч-сув}}<ref>Русско-кумыкский разговорник, Русча-къумукъча къылавуз, А. М. Аджиев, К. С. Кадыраджиев, статья «Сунжа» 1992</ref>) — [[Даькъасте]]н [[малхбоале]]хьарча даькъе [[дода хий]]; [[Тийрк]]а аьтта [[приток|га]] да. 278 км дӀаьха да, бассейна майда 12 000<ref name="ГВР">{{ГВР|173405|Река Сунжа}}</ref> км² я. [[Главный Кавказский хребет|Керттерча Кавказа дукъа]] [[гӀинбухе]]рча босен тӀа, [[ГӀалгӀайче]]н доазона тӀа, [[хин корта|дӀадолалу]], 1200 метр лакха. Юртбоахамаша кхашта хий детташ леладу. == Хий дахар == [[Файл:Terek.png|слева|мини|Тийрка бассейн]] [[Ушкорт]] яхача лоаман шанашкара доагӀа, цигара [[УшхотӀе]]н аргӀенаш тедаш {{таржам дац|Сугулты}} [[Сунжи-корт|Шолжа-кертани]] юкъе улача [[чӀож]]е дода. ДӀахо [[ГӀалгӀайче]]н лаьтташка гӀолла 37 километра хьо ший никъ. [[Экажакъонгий-Юрт]]а кхаьчача, масайтта тоатолах декъа а делийя, 12 километра [[Илдарха-ГӀала]]гахьа дода. Укхаза малхбоалехьа а дийрзе [[Закан-Юрт]]а кхоач, цигара 85 километра дахача [[Тийрк]]ах кхет<ref name="Берже">Берже А. П. «Чечня и чеченцы», Тифлис, 1859, стр.8</ref>. == Оттам == Шолжа хий дукха хул. Ца хаддаш догӀа делхаш хилча 4 метр айлу. Хий эггара лакхагӀа [[апрель|бекарга бетта]] хул, хӀана аьлча, цу хана дукха догӀаш а хул, Ӏай дийлха лоа а даш. XIX—XX бӀаьшерашка дерригача хих [[ша]] бора (хий геттара сиха долча меттигаш ца лаьрхӀача). Кхыметтел ший [[кечал]]аши, [[герз]]и тӀехьа эрсий [[бӀу]] Шолжарча ша тӀа гӀолла дехьа бувлаш моттигаш хиннай<ref name="Берже" />, хӀаьта тӀехьарча итт шерашка хих ша бац, [[Кавказ]]а [[Климат|мехкал]] меладеннадаь. == Пайда эцар == XIX бӀаьшаре [[нохчий|нохчаша]] Шолжа бердаш тӀара хьу а тедаш бӀаьсте хий айделча [[ГӀизлар]]е Ӏоихийтад<ref name="Берже" />. Вай заман Шолжа хий кхашта детта, иштта цу чура чкъаьрий а лувц. == Ганаш == * Аьрда ганаш: [[Нефтянка (дода хий)|Нефтянка]]. * Аьтта ганаш: [[Эса]], [[Валерик (река)|Валарг]], [[Гехи (приток Сунжи)|Гехий]], [[Форта]], [[Гойта]], [[Аргун (река)|Орга]], [[Джалка (река)|Джалка]], [[Белка (Шолжа га)|Белка]]. == Шолжа йисте яда нах баха моттигаш == Шолжа тӀа я́даш я: * [[Пхье]]ш — [[Наьсаре|Нана-Наьсаре]], [[Илдарха-ГӀала]], [[Шолжа-Пхье]], [[Шолжа-гӀала]], [[Гумса]]. * [[Юрт]]аш — [[Товзан-Юхе]], [[Ахки-Юрт]], [[Эккажакъонгий-Юрт]], [[Буро-КӀале]], [[Пхьилекъонгий-Юрт]], [[Эбарг-Юрт]], [[Серноводская|Эна-Хишке]], [[Давыденко (село)|Шовдан-Юрт]], [[Самашки|Саь-МуӀашке]], [[Закан-Юрт]], [[Хамби-Ирзи|Хаьмбе-Ирзе]], [[Кулары|ГӀулара]], [[Алхан-Кала|Ӏалхан-ГӀала]], [[Ӏалхан-Юрт]], [[Петропавловская (Чечня)|Чурт-ТогӀе (Петропавловски)]], [[Ильиновская (Чечня)|Баса-ГӀала]], [[Брагуны|БоргӀане]]. == Поштагахьа == [[Файл:Грозный. Набережная реки Сунжи.jpg|справа|мини|«Шолжа-ГӀала. Шолжа бердаш». СССР-а конверт. 1965 шу.]] [[Файл:Грозный. Набережная реки Сунжи 1972.jpg|справа|мини|«Шолжа-ГӀала. Шолжа бердаш». СССР-а конверт. 1972 шу.]] [[Файл:Грозный. Гостиница Чайка.jpg|справа|мини|«Шолжа-ГӀала. Гостиница „Чайка“». СССР-а конверт. 1974 шу.]] == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литератута == * {{публикация|книга | автор = [[БӀарахой Мустафай Нина|Н. М. Барахоева]], [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]], [[Хайринаькъан Абукара БайӀаьла|Б. А. Хайров]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/ingushsko-russkij-slovar-terminov-sost-barahoeva-n-m-kodzoev-n-d-hajrov-b-a-2016/ | заглавие = Ингушско-русский словарь терминов | nodot = | язык = | ответственный = | место = Нальчик | издательство = ООО «Тетраграф» | год = 2016 | издание = 2-е | том = | страницы = 1—288 | страниц = 288 | isbn = | doi = | ref = Барахоева, Кодзоев, Хайров }} * {{публикация|книга | автор = [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/kodzoev-n-d-russko-ingushskij-slovar-2021/ | заглавие = Русско-ингушский словарь | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|Ростов н/Д.|Ростов-на-Дону}} | издательство = Типография «Лаки Пак» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—656 | страниц = 656 | isbn = 978-5-906785-55-8 | doi = | ref = Кодзоев }} * {{публикация|книга | автор = | ссылка = | заглавие = Ономастикон Ингушетии | nodot = | язык = | ответственный = Сост. [[Коазой Дауда Нурдин|Н. Д. Кодзоев]] и З. Х. Киева, под ред. Х. А. Накостхоева и Р. Р. Хайрова | место = {{abbr|М.|Москва}} | издательство = ТПК «Центробланк» | год = 2021 | издание = | том = | страницы = 1—121 | страниц = 121 | isbn = 978-5-91303-022-1 | doi = | ref = Ономастикон Ингушетии }} * {{публикация|книга | автор = Мальсагов З. К. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/malsagov-z-k-grammatika-ingushskogo-yazyka-1963/ | заглавие = Грамматика ингушского языка | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Ф. Оздоевы | место = {{abbr|Гр.|Грозный}} | издательство = Чечено-Ингушское Книжное Издательство | год = 1963 | издание = 2-е | том = 5 | страницы = 1—164 | страниц = 164 | isbn = | doi = | ref = Мальсагов }} * {{публикация|книга | автор = Оздоев И. А. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/ozdoev-i-a-russko-ingushskij-slovar-1980/ | заглавие = Русско-ингушский словарь: 40 000 слов | nodot = | язык = | ответственный = Под ред. Ф. Г. Оздоева и А. С. Куркиева | место = {{abbr|М.|Москва}} | издательство = «Русский язык» | год = 1980 | издание = | том = | страницы = 1—832 | страниц = 832 | isbn = | doi = | ref = Оздоев }} * {{публикация|книга | автор = Генко А. Н. | часть = Из культурного прошлого ингушей | ссылка часть = https://dzurdzuki.com/download/genko-a-n-iz-kulturnogo-proshlogo-ingushej-1930/ | ссылка = http://www.orientalstudies.ru/rus/index.php?option=com_publications&Itemid=75&pub=5927 | заглавие = Записки коллегии востоковедов при Азиатском музее | nodot = | язык = ru | ответственный = Под ред. В. В. Бартольда | место = Ленинград | издательство = Издательство Академии наук СССР | год = 1930 | издание = | том = 5 | страницы = 681—761 | страниц = 836 | isbn = | doi = | ref = Генко }} * {{публикация|книга | автор = Užax n. M. G. | ссылка = https://dzurdzuki.com/download/uzhahov-m-g-ingushsko-russkij-slovar-1927-g/ | заглавие = Ghalgh-Ghazæqi Lughæt | nodot = | язык = | ответственный = | место = Buru | издательство = Krajnacizdat | год = 1927 | издание = | том = | страницы = 1—185 | страниц = 185 | isbn = | doi = | ref = Užax n. }} * {{БСЭ3|статья = Сунжа}} == ТӀатовжамаш == [[ОагӀат:Дода хиш алапатах]] [[ОагӀат:ГӀалгӀайчен хин объекташ]] [[ОагӀат:Тийрка ганаш]] ixuzjvdety619vngce6756dpjq9euu1 Эзми 0 11708 74740 74728 2026-07-03T19:44:01Z Тоадархо 5207 /* Тархьар */ 74740 wikitext text/x-wiki {{НП+Россия |статус = юрт |русское название = |оригинальное название = |изображение = Эзми.jpg |описание изображения = |герб = |флаг = |lat_deg = 42|lat_min = 49|lat_sec = 37 |lon_deg = 44|lon_min = 39|lon_sec = 21 |CoordScale = |регион = Северная Осетия |регион в таблице = ХӀирийче |вид района = Пхье округ |район = Владикавказ |район в таблице = Владикавказ{{!}}Буро пхье |вид поселения = |поселение = |поселение в таблице = |внутреннее деление = |глава = |дата основания = 1643 шера{{sfn|Агиров|2021|c=47}} |первое упоминание = |прежние имена = МагӀара Эзми, ЭгӀара Эзми |статус с = |площадь = |высота центра НП = 1060 |климат = юкъера |население = {{ Население | Эзми | тс }} |год переписи = {{ Население | Эзми | г }} |плотность = |агломерация = |национальный состав = [[ингуши|гӀалгӀай]] |конфессиональный состав = [[сунниты|сунний]] [[мусульмане|бусалба]] |этнохороним = |почтовый индекс = 362 903 |телефонный код = |цифровой идентификатор = 90401362006 |категория в Commons = Ezmi |сайт = }} '''Лакхареи Лохереи Эзми''', е '''Озми''' ({{lang-ru|Эзми}}, {{lang-os|Эзми}}) — [[гӀалгӀай]] [[Юкъера бӀаьшераш|юкъерча бӀаьшерий заман]] [[пхьа]] я. 1944 шу кхаччалца [[ГӀалгӀайче]]н доазона тӀа хиннай, амма таханарча дийнахьа Ӏаьдало [[ХӀирийче]]н доазона тӀа лоархӀаш я. ХьалхагӀа Эзме [[Ингушская архитектура|гӀалгӀай архитектурах]] лоархӀаш бӀарчча комплексаш хиннай{{переход|Тархьар}}. Царна юкъе хиннай: 2 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ВӀовнаш|вӀови]], 16 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ГӀалаш|гӀалеи]], иштта [[Эзмера Ӏимар|3 маьлхара кашеи]]<ref>[https://openkavkaz.com/ing/ Эзми] // [https://openkavkaz.com Проект «Открытый Кавказ»]</ref>. Таханарча дийнахьа цхьайола гӀалаш мара йисаяц{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. Административни лоархӀаш хилча Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ пхье Буро]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш я{{Дехьавалар|Статус}}. == ЦӀи == [[ГӀалгӀай мотт|ГӀалгӀай меттала]] укх пхьанах (е вешта аьлча, укх [[кхаьлл]]ах) «Эзми» оал{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=45}}{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта «Озми» яздаь а нийслу. Эрсий меттала а «Эзми» язду<ref name="АТУ"/>. Цу деша маӀан арадоаккх ''Эрзми'' аьнна а оттадеш, ''эрз'' ({{lang-ru|тростник}}) яхачохи ''ми'' яхача [[топоформант]]ахи ([[Лейми]], [[Чими]] юртий цӀерашкахьа а я из)<ref>{{cite web |author= Гандаров Мухьмад |url= https://vk.com/video-52638478_456239037?t=1h37m47s|title= Гандаров Магомед - Топонимика горной Ингушетии|lang= ru/inh |website= |publisher= |date= 2014|access-date=2025-08-29}}</ref>, иштта [[гуржий мотт|гуржий метта]] тӀара а доаккх из: цар меттала эзми яхар «мух хьекха моттиг», «миха хьайра» аьнна маӀан долаш да — Эзми даим мух хьекхача моттиге улл. == Статус == [[Россе Федераци|Россе Федерацен]] [[Моттигера шедоалдар|моттигерча шедоалдарах]] лаьца долча законашка диллача, Эзми статусах ''«[[село]]»'' я, ''«[[городской округ город Владикавказ]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «[[юрт]]» яхар (кӀезигагӀа — «[[эйла]]»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ Буро пхье]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш йолга лоархӀ<ref name="АТУ">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания»|access-date=2017-06-02 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |deadlink=no }}</ref>. Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «[[кхала]]» е «[[пхьа]]» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара. == Географи == Айеннача моттиге улл из лоамара ши хий доагӀача: [[Тирк]]и [[Ӏарамхий]]и вӀашагӀкхетача. Тирка йистера Эзмега хьалхьежача гуш я, шовзткъеи итт шу совгӀа хьалха хьалъ- яь, хӀанз а болх беш йола ГЭС{{sfn|Цуров|2006|с=13}} == Тархьар == МоцагӀа хӀанзара юрт уллача метте ши юрт хиннай: МагӀареи ЭгӀареи Эзми{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта цкъаза Лакхера Эзмии Лохера Эзмии{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}} оал царех. 1643-ча шера йиллай{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}}<ref>{{книга|заглавие=Annual of Ibero-Caucasian linguistics|издательство=Metsniereba|год=1978|том=5}}</ref>{{sfn|Цуров|2006|с=13}} ЭгӀара Эзми, из йиллар [[Чуранаькъан|Чура Жабо]] ва. МагӀара Эзми йиллар Жабой воша Боджа{{sfn|Цуров|2006|с=13}} (Боча{{sfn|Агиров|2021|c=47}}) ва. Шинна а юрта ялхазза вӀаштӀараяь цхьацца вӀови, массехк гӀалеи, маьлхара кашамаши хиннад{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, бӀаррча архитектурни комплексаш хулаш гӀалаши вӀовнаши ягӀай цига{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. Цигарчарел лакхагӀа вӀовнаш хиннаяц ерригача ГӀалгӀайче, хӀана аьлча, цу хана Чуранаькъанна юкъе гӀалаш хьалйотташ цӀихеза [[тӀоговзанча]]ш хиннаб{{sfn|Цуров|2006|с=13}}. Из моттиг стратегически лоархӀам болаш я. [[ДӀаараял]]а чӀожи [[Кистий чӀож]]и вӀашагӀкхет цига [[ТӀема гуржий никъ|ТӀема гуржий (ГӀалгӀай) наькъа]] йисте. ТӀема-Гуржий никъ дукхача хана денз Россенеи Гуржий мехка́и юкъера бувзам лоаттабеш хиннаб. Шоаш бахачара гуржий доазув долча кхаччаллца цу наькъа доал деши тӀахьожаши хьабаьхкаб Озамхой. Из бахьан долаш [[Тагаури|Тагаурен]] [[оалдараш]]та луш хиннар миссел йоал луш хиннай цу новкъа дӀа-юха лелача наха Чуранаькъан тайпанна{{sfn|Цуров|2006|с=13}},. 1944 шера [[Депортация чеченцев и ингушей|гӀалгӀай мехках бахалехь]] Эзми [[Чечено-Ингушская Автономная Советская Социалистическая Республика|ЧИАССР]] [[Пригородный район (Северная Осетия)|ГӀалме шахьара]] юкъе хиннай (цул а хьалхагӀа [[Ингушская автономная область|ГӀалгӀай автономе областа]] юкъе). ГӀалгӀай Ӏобигачул тӀехьагӀа юртара вӀовнаши дукхагӀа мел йола гӀалаши йохаяьй{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. ГӀалгӀай Сибарера цӀабаьхкачул тӀехьагӀа Эзми [[Нохч-ГӀалгӀай АССР]] [[Наьсарен шахьар]]а юкъе хиннай. Амма бакъда, 1962 шера Нохч-ГӀалгӀайчен Ӏаьдало Эзми [[ХӀирий АССР|ХӀирий Мехка]] дӀаеннай. 1963 шера денз Эзми [[Буро (пхьан гом)|Буро пхьенна]] юкъейоагӀаш я. Лакхерча Эзме шира хийрца гӀалаш ягӀа, тӀаккха Лохерча Эзме Тийрка хий турбашца хьатӀа а даьккха боккха биъсаьна наха баь Ӏам ба. Цун хиво лелаяьй ерригача Эзмена кӀалхарча [[Ӏарамхи чӀож]]а сердал телаш хинна электростанци. Ӏама чу [[чабакх]]аш, [[пхандарг]]аш, [[можол]]аш ба, царна зӀак хьекхаш нах багӀаш хул цу тӀа{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}. 2006-ча шера хиннача хьалах, Эзме уж гӀалаш лаьтта моттиг мара йиса хиннаяц. Цхьабакъда, Боджа виӀий воӀо Элжаркъас, ЖӀайрахьа ше ваха Ӏохайначул тӀехьагӀа хьалъяь Чуранаькъан вӀов хӀанз а латташ я. ЭгӀарча Эзме, Жабой виӀий виӀий воӀах Хьадажкъах хьадаьнна, Чуранаькъан диъ цӀа дах, МагӀарча Эзме шовзткъа совгӀа цӀа дах. Цул совгӀа МагӀарча Эзме юкъ-юкъе кхыча тайпай нах а бах. Уж ба, бирсача хана цхьацца бахьанех вахарах беха, чуранаькъан хьатӀаийбаь шоай йиший къонгаш: [[БӀарах]]ера [[тӀоманаькъан]]], [[Саниба]]ра къозанаькъан (Козыреваш), [[Фалхан]]ера [[марзабиканаькъан]]. === Эзмера Ӏимар === {{Керттера лустам|Эзмера Ӏимар}} == Бахархой == {{ Население | Эзми }} ; Къамай лоаттам [[Всероссийская перепись населения (2010)|Ерригача Эрсече 2010 шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох]]<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archivedate=2013-08-19}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160305115653/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.zip |date=2016-03-05 }}</ref>. {|class="standard sortable" |- !Къам !Дукхал, <br>саг !Берригача бахархой<br>да́къа, % |- |[[ингуши|гӀалгӀай]] | align="right" | 189 | align="right" | 96,4 % |- |[[осетины|хӀирий]] | align="right" | 5 | align="right" | 2,6 % |- |кхыбараш | align="right" | 2 | align="right" | 1,0 % |- |берригаш | align="right" | 196 | align="right" | 100 % |} == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{книга |автор = Агиров Т. А. |заглавие = Горная Ингушетия |язык = ru |место = М. |издательство = Перо |год = 2021 |страниц = 416 |isbn = 978-5-00189-087-4 |ref = Агиров }} * {{книга |автор = {{comment|Дахкильгов Ш. Э.|Дахкильгов Шукри Эльбертович}} |заглавие = Слово о родном крае: записки краеведа |издательство = Чечено-Ингушское книжное издательство |место = Грозный |год = 1989 |страниц = 149 |ref = Дахкильгов }} * {{статья |автор = [[Хьоашаланаькъан Ӏаьла]] |заглавие = Фуртоги Эзмии |ссылка = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201989г.%20№6/page/n13/mode/2up |язык = inh |издание = СелаӀад |тип = журнал |год = 1989 |месяц = 12 |день = 15 |страниц = 16 |ref = Хьоашаланаькъан |archiveurl = |archivedate = }} * {{книга |автор = Полян П. М |заглавие = Не по своей воле: история и география принудительных миграций в СССР |издательство = О.Г.И. |место = М. |год = 2001 |страницы = |страниц = 326 |ref = Полян }} * {{статья | автор = Цуров Мухтар | заглавие = Эзми | издание = [[СелаӀад]] | год = 2006 | номер = 3 | страницы = 13 | issn = | url = https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2F9LWfjEK9I%2FYCuR4xiM28qtTPtmmcobIuKglzbxCpDPMU29SBTCjxWNnyOtBtm1cTq%2FJ6bpmRyOJonT3VoXnDag%3D%3D&name=Села1ад%202006г.%20№3.pdf&nosw=1 | accessdate = 2026-06-30 | ref = Цуров }} {{Населённые пункты городского округа город Владикавказ}} {{Населённые пункты на Тереке}} [[ОагӀат:Буро пхьенна юкъейоагӀаш йола нах баха моттигаш]] 0512xjhn3rjmcntd89wbn6b06ozbeng 74741 74740 2026-07-03T19:46:02Z Тоадархо 5207 74741 wikitext text/x-wiki {{НП+Россия |статус = юрт |русское название = |оригинальное название = |изображение = Эзми.jpg |описание изображения = |герб = |флаг = |lat_deg = 42|lat_min = 49|lat_sec = 37 |lon_deg = 44|lon_min = 39|lon_sec = 21 |CoordScale = |регион = Северная Осетия |регион в таблице = ХӀирийче |вид района = Пхье округ |район = Владикавказ |район в таблице = Владикавказ{{!}}Буро пхье |вид поселения = |поселение = |поселение в таблице = |внутреннее деление = |глава = |дата основания = 1643 шера{{sfn|Агиров|2021|c=47}} |первое упоминание = |прежние имена = МагӀара Эзми, ЭгӀара Эзми |статус с = |площадь = |высота центра НП = 1060 |климат = юкъера |население = {{ Население | Эзми | тс }} |год переписи = {{ Население | Эзми | г }} |плотность = |агломерация = |национальный состав = [[ингуши|гӀалгӀай]] |конфессиональный состав = [[сунниты|сунний]] [[мусульмане|бусалба]] |этнохороним = |почтовый индекс = 362 903 |телефонный код = |цифровой идентификатор = 90401362006 |категория в Commons = Ezmi |сайт = }} '''Лакхареи Лохереи Эзми''', е '''Озми''' ({{lang-ru|Эзми}}, {{lang-os|Эзми}}) — [[гӀалгӀай]] [[Юкъера бӀаьшераш|юкъерча бӀаьшерий заман]] [[пхьа]] я. 1944 шу кхаччалца [[ГӀалгӀайче]]н доазона тӀа хиннай, амма таханарча дийнахьа Ӏаьдало [[ХӀирийче]]н доазона тӀа лоархӀаш я. ХьалхагӀа Эзме [[Ингушская архитектура|гӀалгӀай архитектурах]] лоархӀаш бӀарчча комплексаш хиннай{{переход|Тархьар}}. Царна юкъе хиннай: 2 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ВӀовнаш|вӀови]], 16 [[ГӀалгӀай гӀалаш#ГӀалаш|гӀалеи]], иштта [[Эзмера Ӏимар|3 маьлхара кашеи]]<ref>[https://openkavkaz.com/ing/ Эзми] // [https://openkavkaz.com Проект «Открытый Кавказ»]</ref>. Таханарча дийнахьа цхьайола гӀалаш мара йисаяц{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. Административни лоархӀаш хилча Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ пхье Буро]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш я{{Дехьавалар|Статус}}. == ЦӀи == [[ГӀалгӀай мотт|ГӀалгӀай меттала]] укх пхьанах (е вешта аьлча, укх [[кхаьлл]]ах) «Эзми» оал{{sfn|Ономастикон Ингушетии|2021|с=45}}{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта «Озми» яздаь а нийслу. Эрсий меттала а «Эзми» язду<ref name="АТУ"/>. Цу деша маӀан арадоаккх ''Эрзми'' аьнна а оттадеш, ''эрз'' ({{lang-ru|тростник}}) яхачохи ''ми'' яхача [[топоформант]]ахи ([[Лейми]], [[Чими]] юртий цӀерашкахьа а я из)<ref>{{cite web |author= Гандаров Мухьмад |url= https://vk.com/video-52638478_456239037?t=1h37m47s|title= Гандаров Магомед - Топонимика горной Ингушетии|lang= ru/inh |website= |publisher= |date= 2014|access-date=2025-08-29}}</ref>, иштта [[гуржий мотт|гуржий метта]] тӀара а доаккх из: цар меттала эзми яхар «мух хьекха моттиг», «миха хьайра» аьнна маӀан долаш да — Эзми даим мух хьекхача моттиге улл. == Статус == [[Россе Федераци|Россе Федерацен]] [[Моттигера шедоалдар|моттигерча шедоалдарах]] лаьца долча законашка диллача, Эзми статусах ''«[[село]]»'' я, ''«[[городской округ город Владикавказ]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «[[юрт]]» яхар (кӀезигагӀа — «[[эйла]]»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Эзми ше «юрт» статус йолаш, ''«[[пхье округ Буро пхье]]»'' яхача [[муниципальни кхоллам]]а́ юкъейодаш йолга лоархӀ<ref name="АТУ">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/819012187 |title=Закон «Об административно-территориальном устройстве Республики Северная Осетия — Алания»|access-date=2017-06-02 |archive-date=2016-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921081604/http://docs.cntd.ru/document/819012187 |deadlink=no }}</ref>. Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «[[кхала]]» е «[[пхьа]]» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара. == Географи == Айеннача моттиге улл из лоамара ши хий доагӀача: [[Тирк]]и [[Ӏарамхий]]и вӀашагӀкхетача. Тирка йистера Эзмега хьалхьежача гуш я, шовзткъеи итт шу совгӀа хьалха хьалъ- яь, хӀанз а болх беш йола ГЭС{{sfn|Цуров|2006|с=13}} == Тархьар == МоцагӀа хӀанзара юрт уллача метте ши юрт хиннай: МагӀареи ЭгӀареи Эзми{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, иштта цкъаза Лакхера Эзмии Лохера Эзмии{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}} оал царех. 1643-ча шера йиллай{{sfn|Дахкильгов|1989|c=15}}<ref>{{книга|заглавие=Annual of Ibero-Caucasian linguistics|издательство=Metsniereba|год=1978|том=5}}</ref>{{sfn|Цуров|2006|с=13}} ЭгӀара Эзми, из йиллар [[Чуранаькъан|Чура Жабо]] ва. МагӀара Эзми йиллар Жабой воша Боджа{{sfn|Цуров|2006|с=13}} (Боча{{sfn|Агиров|2021|c=47}}) ва. Шинна а юрта {{комм2|шестиэтажный|ялхазза вӀаштӀараяь}} цхьацца вӀови, массехк гӀалеи, маьлхара кашамаши хиннад{{sfn|Цуров|2006|с=13}}, бӀаррча архитектурни комплексаш хулаш гӀалаши вӀовнаши ягӀай цига{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. Цигарчарел лакхагӀа вӀовнаш хиннаяц ерригача ГӀалгӀайче, хӀана аьлча, цу хана Чуранаькъанна юкъе гӀалаш хьалйотташ цӀихеза [[тӀоговзанча]]ш хиннаб{{sfn|Цуров|2006|с=13}}. Из моттиг стратегически лоархӀам болаш я. [[ДӀаараял]]а чӀожи [[Кистий чӀож]]и вӀашагӀкхет цига [[ТӀема гуржий никъ|ТӀема гуржий (ГӀалгӀай) наькъа]] йисте. ТӀема-Гуржий никъ дукхача хана денз Россенеи Гуржий мехка́и юкъера бувзам лоаттабеш хиннаб. Шоаш бахачара гуржий доазув долча кхаччаллца цу наькъа доал деши тӀахьожаши хьабаьхкаб Озамхой. Из бахьан долаш [[Тагаури|Тагаурен]] [[оалдараш]]та луш хиннар миссел йоал луш хиннай цу новкъа дӀа-юха лелача наха Чуранаькъан тайпанна{{sfn|Цуров|2006|с=13}},. 1944 шера [[Депортация чеченцев и ингушей|гӀалгӀай мехках бахалехь]] Эзми [[Чечено-Ингушская Автономная Советская Социалистическая Республика|ЧИАССР]] [[Пригородный район (Северная Осетия)|ГӀалме шахьара]] юкъе хиннай (цул а хьалхагӀа [[Ингушская автономная область|ГӀалгӀай автономе областа]] юкъе). ГӀалгӀай Ӏобигачул тӀехьагӀа юртара вӀовнаши дукхагӀа мел йола гӀалаши йохаяьй{{sfn|Агиров|2021|c=47}}. ГӀалгӀай Сибарера цӀабаьхкачул тӀехьагӀа Эзми [[Нохч-ГӀалгӀай АССР]] [[Наьсарен шахьар]]а юкъе хиннай. Амма бакъда, 1962 шера Нохч-ГӀалгӀайчен Ӏаьдало Эзми [[ХӀирий АССР|ХӀирий Мехка]] дӀаеннай. 1963 шера денз Эзми [[Буро (пхьан гом)|Буро пхьенна]] юкъейоагӀаш я. Лакхерча Эзме шира хийрца гӀалаш ягӀа, тӀаккха Лохерча Эзме Тийрка хий турбашца хьатӀа а даьккха боккха биъсаьна наха баь Ӏам ба. Цун хиво лелаяьй ерригача Эзмена кӀалхарча [[Ӏарамхи чӀож]]а сердал телаш хинна электростанци. Ӏама чу [[чабакх]]аш, [[пхандарг]]аш, [[можол]]аш ба, царна зӀак хьекхаш нах багӀаш хул цу тӀа{{sfn|Хьоашаланаькъан|1989|c=14}}. 2006-ча шера хиннача хьалах, Эзме уж гӀалаш лаьтта моттиг мара йиса хиннаяц. Цхьабакъда, Боджа виӀий воӀо Элжаркъас, ЖӀайрахьа ше ваха Ӏохайначул тӀехьагӀа хьалъяь Чуранаькъан вӀов хӀанз а латташ я. ЭгӀарча Эзме, Жабой виӀий виӀий воӀах Хьадажкъах хьадаьнна, Чуранаькъан диъ цӀа дах, МагӀарча Эзме шовзткъа совгӀа цӀа дах. Цул совгӀа МагӀарча Эзме юкъ-юкъе кхыча тайпай нах а бах. Уж ба, бирсача хана цхьацца бахьанех вахарах беха, чуранаькъан хьатӀаийбаь шоай йиший къонгаш: [[БӀарах]]ера [[тӀоманаькъан]]], [[Саниба]]ра къозанаькъан (Козыреваш), [[Фалхан]]ера [[марзабиканаькъан]]. === Эзмера Ӏимар === {{Керттера лустам|Эзмера Ӏимар}} == Бахархой == {{ Население | Эзми }} ; Къамай лоаттам [[Всероссийская перепись населения (2010)|Ерригача Эрсече 2010 шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох]]<ref>{{cite web|url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/ТОМ+4.+Национальный+состав+и+владение+языками%2C+гражданство.zip|title=Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IzUCSwjD?url=http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%25D|archivedate=2013-08-19}} {{Архиве диллад|url=https://web.archive.org/web/20160305115653/http://osetstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/osetstat/resources/e95cac004053347a8ce0df0fa8517bb1/%D0%A2%D0%9E%D0%9C+4.+%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%2C+%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE.zip |date=2016-03-05 }}</ref>. {|class="standard sortable" |- !Къам !Дукхал, <br>саг !Берригача бахархой<br>да́къа, % |- |[[ингуши|гӀалгӀай]] | align="right" | 189 | align="right" | 96,4 % |- |[[осетины|хӀирий]] | align="right" | 5 | align="right" | 2,6 % |- |кхыбараш | align="right" | 2 | align="right" | 1,0 % |- |берригаш | align="right" | 196 | align="right" | 100 % |} == Белгалдаккхар == {{белгалдаккхар}} == Литература == * {{книга |автор = Агиров Т. А. |заглавие = Горная Ингушетия |язык = ru |место = М. |издательство = Перо |год = 2021 |страниц = 416 |isbn = 978-5-00189-087-4 |ref = Агиров }} * {{книга |автор = {{comment|Дахкильгов Ш. Э.|Дахкильгов Шукри Эльбертович}} |заглавие = Слово о родном крае: записки краеведа |издательство = Чечено-Ингушское книжное издательство |место = Грозный |год = 1989 |страниц = 149 |ref = Дахкильгов }} * {{статья |автор = [[Хьоашаланаькъан Ӏаьла]] |заглавие = Фуртоги Эзмии |ссылка = https://archive.org/details/selaad--i---mgz-m/Села1ад%201989г.%20№6/page/n13/mode/2up |язык = inh |издание = СелаӀад |тип = журнал |год = 1989 |месяц = 12 |день = 15 |страниц = 16 |ref = Хьоашаланаькъан |archiveurl = |archivedate = }} * {{книга |автор = Полян П. М |заглавие = Не по своей воле: история и география принудительных миграций в СССР |издательство = О.Г.И. |место = М. |год = 2001 |страницы = |страниц = 326 |ref = Полян }} * {{статья | автор = Цуров Мухтар | заглавие = Эзми | издание = [[СелаӀад]] | год = 2006 | номер = 3 | страницы = 13 | issn = | url = https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-disk-public%3A%2F%2F9LWfjEK9I%2FYCuR4xiM28qtTPtmmcobIuKglzbxCpDPMU29SBTCjxWNnyOtBtm1cTq%2FJ6bpmRyOJonT3VoXnDag%3D%3D&name=Села1ад%202006г.%20№3.pdf&nosw=1 | accessdate = 2026-06-30 | ref = Цуров }} {{Населённые пункты городского округа город Владикавказ}} {{Населённые пункты на Тереке}} [[ОагӀат:Буро пхьенна юкъейоагӀаш йола нах баха моттигаш]] gplwcf4arom53lm525rl66xsnd0on5i Ло:Potd/2026-07-04 10 18870 74738 2026-07-03T18:16:58Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg» 74738 wikitext text/x-wiki Jefferson Memorial Washington April 2017 002.jpg dt3p5cy0sp2a1slkkx1h8ccnkw1igs7 Ло:Motd/2026-07-04 10 18871 74739 2026-07-03T18:20:25Z Frhdkazan 139 Керда оагIув: «Potato sack race in Wendell, Massachusetts.webm» 74739 wikitext text/x-wiki Potato sack race in Wendell, Massachusetts.webm qngbugijtn86h91d0h9y0txbwj4d5g3 Шолжа 0 18872 74743 2026-07-03T19:46:34Z Тоадархо 5207 Тоадархо доакъашхочо [[Шолжа]] яхача оагIон цIи хийцай укхунах → [[Шолж]] дӀа-сахьожадара тIагIолла. 74743 wikitext text/x-wiki #ластар [[Шолж]] 3dd6gmm4oykseip5fccb8oruz4z6mr8