Wikipedio iowiki https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Specala Debato Uzanto Uzanto Debato Wikipedio Wikipedio Debato Arkivo Arkivo Debato MediaWiki MediaWiki Debato Shablono Shablono Debato Helpo Helpo Debato Kategorio Kategorio Debato TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk 0 1334 1119174 1116922 2026-05-10T17:49:26Z Idisto 28999 /* Morti */ Inform-adjunto 1119174 wikitext text/x-wiki {{20ma yarcento}} La [[yaro]] '''1944''' (MCMXLIV per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[saturdio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 944ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 44ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 5ma yaro di la [[yari 1940a]]. == Eventi == === [[Mondo]] === * [[Duesma mondomilito#1944|Duesma mondomilito]] duras. === [[Europa]] === * [[6ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: Sovietiana trupi atingas [[Polonia]]. * [[17ma di januaro]] - Duesma mondomilito: komencas unesma atako kontre la fortreso di [[Monte Cassino]], en [[Italia]]. * [[22ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: En [[Italia]], Westala federiti acensas Anzio. * [[27ma di januaro]] - Duesma mondomilito: [[Batalio di Leningrad|Siejo di Leningrad]] finas. * [[15ma di februaro]] - Duesma mondomilito: l'abadeyo di Monte Cassino en [[Italia]] destruktesas per bombardo dal [[Federiti de la duesma mondomilito|Westala Federiti]]. * [[15ma di marto]] - En [[Hungaria]], [[Döme Sztójay]] divenas chefministro. * [[21ma di aprilo]] - En [[Francia]], [[muliero|mulieri]] darfas votar. * [[18ma di mayo]] - Populo Tatar de [[Krimea]] deportesas. * [[3ma di junio]] - [[Charles de Gaulle]] elektesas provizora prezidanto di [[Francia]]. * [[4ma di junio]] - [[Duesma mondomilito]]: westala federiti eniras [[Roma]], qua ne destruktesis da Germani dum lua retreto. * [[6ma di junio]] - [[Duesma mondomilito]]: che [[Batalio di Normandia|Normandia]], {{formatnum:155000}} soldati desembarkas por liberigar [[Francia]] ed atakar [[nacional-socialista Germania]]. * [[9ma di junio]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Sovietia]] komencas severa atako che istmo di Karelia kontre [[Finlando]]. * [[13ma di junio]] - [[Duesma mondomilito]]: unesma [[bombo V-1]] frapas [[Anglia]]. * [[17ma di junio]] - [[Islando]] nedependanteskas. * [[20ma di junio]] - Duesma mondomilito: [[Viborg|Viipuri]] evakuesas, e Sovietiani konquestas vakua urbo. * [[3ma di julio]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Minsk]] liberigesas da Sovietiani de [[Naziismo|naziista]] kontrolo. * [[23ma di julio]] - Sovietian armeo liberigas [[koncentreyo]] di [[Majdanek]] en [[Polonia]]. * [[1ma di agosto]] - En [[Warszawa]], komencas batalio por liberigar [[Polonia]] de Naziista okupo.<ref>{{Extera ligilo|editero=BBC|url= http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/1/newsid_3932000/3932555.stm|titulo=1944: Uprising to free Warsaw begins |vidita ye=18ma di oktobro 2018}}</ref> * [[15ma di agosto]] - [[Usa]]na e [[Unionita Rejio|Britaniana]] trupi desembarkas sude de [[Francia]]. * [[21ma di agosto]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Federiti de la duesma mondomilito|Federiti]] cernas 50.000 [[Nacional-socialista Germania|Naziista soldati]] en Chambois. * [[23ma di agosto]] - Duesma mondomilito: [[Marseille]] liberigesas. * [[25ma di agosto]] - Duesma mondomilito: [[Paris]] liberigesas. * [[26ma di agosto]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Charles de Gaulle]] arivas a [[Paris]]. * [[5ma di septembro]] - Duesma mondomilito: Sovietia deklaras milito kontre [[Bulgaria]]. * [[6ma di septembro]] - Duesma mondomilito: [[Sovietia]]na trupi kaptas [[Tartu]], [[Estonia]]. * 6ma di septembro - Duesma mondomilito: [[Federiti de la duesma mondomilito|Westala federiti]] kaptas [[Ypres]], en [[Belgia]], de Germani. * [[7ma di septembro]] - [[Francia di Vichy]] instalas guvernerio en exilo en [[Sigmaringen]], [[Germania]]. * [[8ma di septembro]] - Duesma mondomilito: unesma balistikala fuzeo [[V-2]] falas en [[London]]. * [[10ma di septembro]] - Duesma mondomilito: [[Sovietia]] vinkas [[Bulgaria]]. * [[14ma di septembro]] - Duesma mondomilito: paco inter [[Sovietia]] e [[Finlando]] komencas. * 14ma di septembro - Duesma mondomilito: [[Maastricht]] divenas l'unesma urbo en [[Nederlando]] libera de [[nacional-socialista Germania|Germana]] okupado. * [[15ma di septembro]] - Duesma mondomilito: Finlandana trupi komencas milito kontre retretanta Germani en [[Laponia]]. * [[17ma di septembro|17ma]]<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/17/newsid_3662000/3662264.stm|titulo=1944: Airborne invasion of Holland begins|editero=BBC|vidita ye= 10ma di septembro 2016}}</ref> til la [[25ma di septembro]] - Duesma mondomilito: [[Federiti de la duesma mondomilito|Westala federiti]] lansas l'[[Operaco Market Garden]] por kaptar ponti sur [[Rheno]] en [[Nederlando]]. * [[3ma di oktobro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Polonia|Poloni]] kapitulacas a [[Naziista Germania|Germani]] pos la revolto di Warszawa.<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/3/newsid_3560000/3560811.stm|titulo=1944: Poles surrender after Warsaw uprising|editero=BBC|vidita ye=6ma di oktobro 2016}}</ref> * [[5ma di oktobro]] - [[Muliero|Mulieri]] darfas votar en [[Francia]]. * [[10ma di oktobro]] - [[Holokausto]]: 800 [[cigano|cigana]] pueri ocidesas che [[koncentreyo]] di Auschwitz. * [[20ma di oktobro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Reda Armeo]] e [[Yugoslavia]]na trupi liberigas [[Beograd]]. * [[1ma di novembro]] - Duesma mondomilito: [[Unionita Rejio|Britaniana]] trupi desembarkas sur insulo [[Walcheren]], [[Nederlando]]. * [[Decembro]] - [[Montenegro]] unionas ad [[Yugoslavia]] di [[Tito]]. * [[16ma di decembro]]<ref>{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/17/default.stm|titulo=1944: Germany counter-attacks in Ardennes|editero=BBC|vidita ye=3ma di novembro 2016}}</ref> til la [[25ma di januaro]] [[1945]] - [[Duesma mondomilito]]: En [[Ardeni]], [[Francia]], eventas la lasta kontre-atako da Germana trupi. Germani vinkesas e retretas vers la "Lineo Siegfried" en januaro. * [[Iosif Vissarionovich Stalin|Stalin]] exilas omna [[Chechenia|Checheni]] a [[Siberia]] e central [[Azia]]. Il imbutas ke la (tota) populo simpatiis la Germana nacional-socialisti dum la duesma mondomilito. === [[Azia]] === * [[15ma di junio]] til la [[9ma di julio]] - [[Duesma mondomilito]]: eventas la [[batalio di Saipan]]. [[Usa]] invadas l'insulo [[Saipan]]. * [[19ma di junio|19ma]] til la [[20ma di julio]] - [[Duesma mondomilito]]: che la [[Batalio en la maro di Filipini]] [[Usa]]ni destruktas granda nombro di [[Japonia]]na navi ed avioni. * [[21ma di oktobro]] - [[Duesma mondomilito]]: unesma [[kamikaze]]-atako, kontre [[Australia]]na navo. * [[24ma di novembro]] - [[Duesma mondomilito]]: Usa lansas unesma granda bombardado kontre [[Tokyo]] per 88 avioni. === [[Sud-Amerika]] === * [[26ma di januaro]] - [[Arjentinia]]na prezidanto [[Pedro Pablo Ramírez]] ruptas diplomacala relati kun [[nacional-socialista Germania]] e [[Japonia]]. [[Arkivo:Uma_Cia_do_Lapa_Azul_2.jpg|thumb|250px|Bataliono di Braziliana soldati sendita por luktar en Italia.]] * [[2ma di julio]] - [[Brazilia]] sendas {{Formatnum:25000}} soldati por kombatar en [[Italia]] kontre nacional-socialisti. * [[8ma di julio]] - [[Juan Domingo Perón]] divenas viceprezidanto di Arjentinia. * [[20ma di julio]] - [[Duesma mondomilito]]: Germana [[submara navo]] sinkas [[Brazilia]]na militonavo ''Vital de Oliveira'' che litoro di Rio de Janeiro, produktanta 99 morti. * [[25ma di novembro]] - [[Duesma mondomilito]]: Komencas la batalio di Monte Castello, en qua Braziliana trupi konfrontos e vinkos [[Naziista Germania|Germana]] trupi en Monte Castello, kolino jacanta 48 km norde de [[Pistoia]]. === [[Oceania]] === * [[30ma di januaro]] - [[Duesma mondomilito]]: [[Usa]] invadas [[Majuro]], [[Insuli Marshall]]. * [[21ma di julio]] til la [[10ma di agosto]] - Duesma mondomilito: [[invado di Guam en 1944|Usana trupi invadas e kaptas]] [[Guam]] de Japoniani. == Naski == [[Arkivo:Omar_al-Bashir,_12th_AU_Summit,_090202-N-0506A-137.jpg|130px|thumb|[[Omar Hasan Ahmad al-Bashir]]]] * [[1ma di januaro]] - [[Omar Hasan Ahmad al-Bashir]], prezidanto di Sudan * 1ma di januaro - [[Abdul Hamid]], prezidanto di Bangladesh * 1ma di januaro - [[Zafarullah Khan Jamali]], chefministro di Pakistan * [[2ma di januaro]] - [[Norodom Ranariddh]], chefministro di Kambodja (m. 2021) * [[6ma di januaro]] - [[Rolf M. Zinkernagel]], Suisiana biologiisto, Nobel-laureato * [[9ma di januaro]] - [[Jimmy Page]], Britaniana muzikisto ([[Led Zeppelin]]) * [[12ma di januaro]] - [[Joe Frasier]], Usana boxisto (m. 2011) * [[17ma di januaro]] - [[Françoise Hardy]], Franca kantistino (m. 2024) * [[18ma di januaro]] - [[Paul John Keating]], chefministro di Australia [[Arkivo:20160522 Stichwahl Alexander Van der Bellen 7857.jpg|thumb|130px|[[Alexander Van der Bellen]]]] * 18ma di januaro - [[Alexander Van der Bellen]], prezidanto di Austria * [[23ma di januaro]] - [[Rutger Hauer]], Nederlandan aktoro (m. 2019) * [[27ma di januaro]] - [[Mairead Maguire]], Nord-Irlandana politikal aktivisto, Nobel-laureato pri paco * [[2ma di februaro]] - [[Oqil Oqilov]], chefministro di Tajikistan * [[8ma di februaro]] - [[Sebastião Salgado]], Braziliana fotografisto (m. 2025) * [[14ma di februaro]] - [[Ronnie Peterson]], Sueda automobilisto (m. 1978) * [[15ma di februaro]] - [[Dzhokhar Dudaiev]], prezidanto di Chechenia (m. 1996) * [[16ma di februaro]] - [[António Mascarenhas Monteiro]], prezidanto di Kabo Veda (m. 2016) * [[18ma di februaro]] - [[Kansay Yamamoto]], Japoniana modisto (m. 2020) * [[22ma di februaro]] - [[Horloogiyn Bayanmönh]], Mongoliana luktisto * [[23ma di februaro]] - [[Oleg Ivanovich Yankovski|Oleg Yankovski]], Rusa cinem- e teatr-aktoro (m. 2009) [[Arkivo:David_Wineland_2008.jpg|thumb|130px|<small>[[David Jeffrey Wineland]]</small>]] * [[24ma di februaro]] - [[David Jeffrey Wineland]], Usana fizikisto, Nobel-laureato * 24ma di februaro - [[Ivica Račan]], chefministro di Kroatia (m. 2007) * [[1ma di marto]] - [[Roger Daltrey]], Britaniana muzikisto ([[The Who]]) * [[6ma di marto]] - [[Kiri Te Kanawa]], Nova-Zelandana kantistino * [[7ma di marto]] - [[Michael Rosbash]], Usana genetikisto, Nobel-laureato * [[19ma di marto]] - [[Said Musa]], chefministro di Belize * [[20ma di marto]] - [[Erwin Neher]], Germana biofizikisto, Nobel-laureato * [[23ma di marto]] - [[Ric Ocasek]], Usana kantisto, kompozisto, muzikisto, muzikala produktisto e piktisto (m. 2019) * 23ma di marto - [[Michael Nyman]], Britaniana kompozisto, muzikisto e muzik-kritikisto * [[24ma di marto]] - [[Vojislav Koštunica]], prezidanto di Yugoslavia e chefministro di Serbia * 24ma di marto - [[Han Myeong-sook]], chefministro di Sud-Korea [[Arkivo:Nobel_Peace_Prize_Concert_2008_Diana_Ross4.jpg|130px|thumb|[[Diana Ross]]]] * [[26ma di marto]] - [[Diana Ross]], Usana kantistino ([[The Supremes]]) * [[27ma di marto]] - [[Khosrow Shakibai]], Iranan aktoro (m. 2008) * [[29ma di marto]] - [[Nana Akufo-Addo]], prezidanto di Ghana * [[7ma di aprilo]] - [[Gerhard Schröder]], chefministro di Germania * 7ma di aprilo - [[Makoto Kobayashi (fizikisto)|Makoto Kobayashi]], Japoniana fizikisto, Nobel-laureato * [[8ma di aprilo]] - [[Odd Nerdrum]], Norvegiana piktisto * [[12ma di aprilo]] - [[Thongsing Thammavong]], chefministro di Laos * [[14ma di aprilo]] - [[Nguyễn Phú Trọng]], prezidanto di Vietnam * [[19ma di aprilo]] - [[James Heckman]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato * [[22ma di aprilo]] - [[Steve Fossett]], Usan aventurero ed entraprezisto (m. 2007) * [[13ma di mayo]] - [[Armistead Maupin]], Usana skriptisto * [[14ma di mayo]] - [[George Lucas]], Usana filmifisto * [[19ma di mayo]] - [[Marina Yaguello]], Franca linguistino * [[20ma di mayo]] - [[Joe Cocker]], Usana muzikisto, kantisto e kompozisto (m. 2014) * [[21ma di mayo]] - [[Mary Therese Robinson]], prezidantino di Republiko Irlando [[Arkivo:Alain_Souchon_2012.jpg|130px|thumb|[[Alain Souchon]]]] * [[27ma di mayo]] - [[Alain Souchon]], Franca kantisto e kompozisto * [[28ma di mayo]] - [[Gladys Knight]], Usana kantistino * 28ma di mayo - [[Jean-Pierre Léaud]], Franc aktoro * [[29ma di mayo]] - [[Maurice Bishop]], chefministro di Granada (m. 1983) * [[1ma di junio]] - [[Guy Scott]], prezidanto di Zambia * [[6ma di junio]] - [[Phillip Allen Sharp]], Usana genetikisto, Nobel-laureato * [[7ma di junio]] - [[Kjartan Fløgstad]], Norvegiana skriptisto * [[10ma di junio]] - [[David Goloschekin]], Sovietiana-Rusa jazo-muzikisto * [[13ma di junio]] - [[Ban Ki-moon]], generala sekretario dil Unionita Nacioni * [[18ma di junio]] - [[Salvador Sánchez Cerén]], prezidanto di Salvador [[Arkivo:2016-09-26 Freixo50 Rumo ao Segundo Turno 08.jpg|thumb|130px|[[Chico Buarque]]]] * [[19ma di junio]] - [[Chico Buarque]], Braziliana kantisto e kompozisto * [[22ma di junio]] - [[Gérard Mourou]], Franca fizikisto, Nobel-laureato * [[27ma di junio]] - [[Petr Hejma (hokeisto)|Petr Hejma]], Chekoslovakiana hokeisto * [[7ma di julio]] - [[Feleti Sevele]], chefministro di Tonga * [[9ma di julio]] - [[Jiří Holík (hokeisto, 1944)|Jiří Holík]], Chekoslovakiana hokeisto * [[17ma di julio]] - [[Carlos Alberto Torres]], Braziliana futbalisto (m. 2016)<ref>{{Extera ligilo|editero=The Washington Post|url= https://www.washingtonpost.com/sports/carlos-alberto-torres-captain-of-brazils-world-cup-winning-team-dies-at-72/2016/10/25/bdb9ce22-9ad3-11e6-9980-50913d68eacb_story.html?noredirect=on&utm_term=.dd86121b3c71 |titulo=Carlos Alberto Torres, captain of Brazil’s 1970 World Cup-winning team, dies at 72|publikigita ye=25ma di oktobro 2016|vidita ye=25ma di oktobro 2018|idiomo={{en}}}}</ref> [[Arkivo:John_Atta-Mills_election_poster.jpg|thumb|130px|[[John Atta Mills]]]] * [[21ma di julio]] - [[John Atta Mills]], prezidanto di Ghana (m. 2012) * [[23ma di julio]] - [[Mandy Miller]], Britanian aktorino e kantistino * [[30ma di julio]] - [[Lojze Logar]], Sloveniana piktisto (m. 2014) * [[31ma di julio]] - [[Robert C. Merton]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato * [[1ma di agosto]] - [[Andy Vajna]], Hungara-Usana filmifisto (m. 2019) * [[2ma di agosto]] - [[Jim Capaldi]], Britaniana muzikisto e kompozisto (m. 2005) * [[7ma di agosto]] - [[Robert Mueller]], Usan advokato ed ex-direktisto di FBI (m. 2026) * [[9ma di agosto]] - [[Khaleda Zia]], chefministro di Bangladesh * [[16ma di agosto]] - [[James Michel]], prezidanto di Seycheli [[Arkivo:KevinAyers1974.jpg|thumb|130px|[[Kevin Ayers]]]] * 16ma di agosto - [[Kevin Ayers]], Britaniana muzikisto ([[Soft Machine]]) (m. 2013) * [[17ma di agosto]] - [[Rexhep Meidani]], prezidanto di Albania * [[20ma di agosto]] - [[Rajiv Gandhi]], chefministro di India (m. 1991) * [[11ma di septembro]] - [[Morteza Aghili]], Iranan aktoro, cinematografisto e cenaristo * 11ma di septembro - [[Serge Haroche]], Franca fizikisto, Nobel-laureato [[Arkivo:Barry White, Bestanddeelnr 927-0098.jpg|130px|thumb|[[Barry White]]]] * [[12ma di septembro]] - [[Barry White]], Usana kantisto e kompozistulo (m. 2003) * [[13ma di septembro]] - [[Jacqueline Bisset]], Britanian aktorino * [[18ma di septembro]] - [[Jan Balun]], Chekoslovakiana hokeisto * [[19ma di septembro]] - [[Michel Montignac]], Franca skriptisto e ciencisto (m. [[2010]]) * [[25ma di septembro]] - [[Michael Douglas]], Usan aktoro * [[28ma di septembro]] - [[Miloš Zeman]], prezidanto di Chekia * [[30ma di septembro]] - [[Diane Dufresne]], Kanadana kantistino e piktistino * [[1ma di oktobro]] - [[Antti Tuuri]], Finlandana skriptisto * [[2ma di oktobro]] - [[Äljan Müsirbekulı Jarmuxamedov|Äljan Jarmuxamedov]], Kazakstanana basketbalisto * [[5ma di oktobro]] - [[Arnhim Eustace]], chefministro di Santa Vincent e Grenadini [[Arkivo:Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Congress Warsaw (624).jpg|thumb|130px|[[Sali Berisha]]]] * [[15ma di oktobro]] - [[Sali Berisha]], Albaniana politikistulo * 15ma di oktobro - [[David Trimble]], Nord-Irlandana politikisto, Nobel-laureato (m. 2022) * [[16ma di oktobro]] - [[Karel Hartmann]], Chekoslovakiana hokeisto (n. 1885) * [[19ma di oktobro]] - [[George McCrae]], Usana kantisto di [[soul]]<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.discogs.com/artist/87814-George-McCrae |titulo=George McCrae Discography |editero=Discogs.com|vidita ye=27ma di agosto 2015}}</ref> * 19ma di oktobro - [[Peter Tosh]], Jamaikana kantisto (m. 1987) * [[21ma di oktobro]] - [[Jean-Pierre Sauvage]], Franca kemiisto, Nobel-laureato * [[25ma di oktobro]] - [[Jon Anderson]], Britaniana kantisto, muzikisto e kompozisto ([[Yes (bando)|Yes]]) * [[27ma di oktobro]] - [[Piet Oudolf]], Nederlandana peizajisto [[Arkivo:Rafic Hariri in 2001.jpg|130px|thumb|[[Rafic Hariri]]]] * [[1ma di novembro]] - [[Rafic Hariri]], chefministro di Libano (m. 2005) * [[4ma di novembro]] - [[Don Eddy]], Usana piktisto * [[2ma di novembro]] - [[Keith Emerson]], Usana muzikisto ([[Emerson, Lake & Palmer]]) (m. 2016) * [[8ma di novembro]] - [[István Nemere]], Hungara skriptisto * [[9ma di novembro]] - [[Michael Heizer]], Usana skultisto * [[17ma di novembro]] - [[Danny DeVito]], Usana aktoro e filmifisto * [[25ma di novembro]] - [[Maarten 't Hart]], Nederlandana skriptisto * [[2ma di decembro]] - [[Ibrahim Rugova]], prezidanto di Kosovo (m. 2006) * [[4ma di decembro]] - [[Dennis Wilson]], Usana muzikisto ([[The Beach Boys]]) (m. 1983) * [[10ma di decembro]] - [[Andris Bērziņš (prezidanto)|Andris Bērziņš]], prezidanto di Latvia * [[17ma di decembro]] - [[Bernard Hill]], Britanian aktoro (m. [[2024]]) * [[28ma di decembro]] - [[Kary Banks Mullis]], Usana kemiisto, Nobel-laureato * [[Goukouni Oueddei]], prezidanto di Chad * [[Muhammad Naji al-Otari]], chefministro di Siria * [[Yoweri Kaguta Museveni]], prezidanto di Uganda * (o 1945) [[Carlos Catasse]], Chiliana piktisto (m. 2010) * [[Michał Hochman]], Polona muzikisto e kantisto (m. 2024) == Morti == * [[8ma di januaro]] - [[Joseph Jastrow]], Polona psikologiisto (n. 1863) * [[9ma di januaro]] - [[Antanas Smetona]], prezidanto di Lituania (n. 1874) [[Arkivo:Edvard_Munch_1921.jpg|130px|thumb|[[Edvard Munch]]]] * [[23ma di januaro]] - [[Edvard Munch]], Norvegiana piktisto (n. 1863) * [[31ma di januaro]] - [[Jean Giraudoux]], Franca skriptisto e politikisto (n. 1882) * [[1ma di februaro]] - [[Piet Mondrian]], Nederlandana piktistulo (n. 1872) * [[18ma di februaro]] - [[Charles Bedaux]], Franca-Usana milioniero (n. 1886) * [[21ma di februaro]] - [[Misak Manushian]], Armenian-Franciana poeto e rezistinto (n. 1906) * [[29ma di februaro]] - [[Pehr Evind Svinhufvud]], chefministro e prezidanto di Finlando (n. 1861) * [[9ma di aprilo]] - [[Yevgenia Maximovna Rudneva|Yevgenia Rudneva]], Ukrainana astronomino ed aero-navigistino (n. 1920) * [[29ma di aprilo]] - [[Bernardino Machado]], prezidanto di Portugal (n. 1851) * [[4ma di mayo]] - [[Dave Hennen Morris]], Usan advokato e diplomacisto, kunfondinto di [[IALA]] (n. 1872) * [[11ma di mayo]] - [[Leon Kozłowski]], chefministro di Polonia (n. 1892) * [[25ma di junio]] - [[Dénes Berinkey]], ministro pri Judicial Aferi e chefministro di Hungaria. Ank Idisto (n. 1871) [[Arkivo:Chuichi Nagumo.jpg|130px|thumb|[[Chuichi Nagumo]]]] * [[6ma di julio]] - [[Chuichi Nagumo]], Japonian admiralo (n. 1887) * [[21ma di julio]] - [[Claus von Stauffenberg]], Nacional-socialista militisto (n. 1907) * [[26ma di julio]] - [[Reza Sha]], shaho di Persia (n. 1878) * [[31ma di julio]] - [[Antoine de Saint-Exupéry]], Franca skriptisto (n. 1900) * [[1ma di agosto]] - [[Manuel Quezón]], prezidanto di Filipini (n. 1878) * [[5ma di agosto]] - [[Jędrzej Moraczewski]], chefministro di Polonia (n. 1870) * [[8ma di agosto]] - [[Michael Wittmann]], Germana soldato (n. 1914) * [[9ma di agosto]] - [[Alberts Kviesis]], prezidanto di Latvia (n. 1881) * [[19ma di agosto]] - [[Günther von Kluge]], Germana marshalo (n. 1882) * [[20ma di agosto]] - [[Leon Chwistek]], Polona piktisto, logikisto, filozofo e matematikisto (n. 1884) [[Arkivo:Bundesarchiv_Bild_183-J0113-0500-001,_Gustav_Bauer(cropped).jpg|thumb|130px|[[Gustav Bauer]]]] * [[16ma di septembro]] - [[Gustav Bauer]], kancelero di Germania (n. 1870) * [[18ma di septembro]] - [[Hendrikus Colijn]], chefministro di Nederlando (n. 1869) * [[24ma di septembro]] - [[Henryk Szczygliński]], Polona piktisto (n. 1881) * [[27ma di septembro]] - [[Aristide Maillol]], Franca piktisto e skultisto (n. 1861) * [[12ma di oktobro]] - [[Ramón S. Castillo]], prezidanto di Arjentinia (n. 1873) * [[14ma di oktobro]] - [[Erwin Rommel]], Germana marshalo (n. 1891) * [[15ma di oktobro]] - [[Eliseu Visconti]], Braziliana piktisto (n. 1866) * [[23ma di oktobro]] - [[Charles Glover Barkla]], Britaniana fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1877) * [[5ma di novembro]] - [[Alexis Carrel]], Franca mediko, Nobel-laureato (n. 1873) * [[9ma di novembro]] - [[Frank Marshall (shakoludisto)|Frank Marshall]], Usana shakoludisto (n. 1877) * [[2ma di decembro]] - [[Filippo Tommaso Marinetti]], Italiana skriptisto, jurnalisto e poeto (n. 1876)<ref>{{extera ligilo|titulo=Filippo Tommaso Marinetti|url=https://www.grupoescolar.com/pesquisa/filippo-tommaso-marinetti.html|editero=grupo escolar|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[13ma di decembro]] - [[Vasili Vasilyevich Kandinski|Vasili Kandinski]], Rusa piktisto (n. 1866)<ref>{{extera ligilo|titulo=Kandinsky - Biografia do pintor russo|url=https://www.infoescola.com/artes/kandinsky/|editero=InfoEscola|idiomo={{pt}}|vidita ye=4ma di februaro 2023}}</ref> * [[15ma di decembro]] - [[Glenn Miller]], Usan orkestestro (n. 1904) * [[30ma di decembro]] - [[Romain Rolland]], Franca skriptisto, Nobel-laureato (n. 1866) * [[Vladimir Baranoff-Rossine]], Ukrainana piktisto (n. 1888) == Nobel-premiiziti == * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Isidor Isaac Rabi]] * [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Otto Hahn]] * [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Joseph Erlanger]], [[Herbert Spencer Gasser]] * [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Johannes Vilhelm Jensen]] * [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Internaciona Komitato di Reda Kruco en Genève]] == Referi == {{Reflist}} [[Kategorio:Yari 1940a]] 627shz96vv8wmnsh7p4xyix9ef853u3 0 1771 1119175 1101326 2026-05-10T17:52:27Z Idisto 28999 /* Naski */ Inform-adjunto 1119175 wikitext text/x-wiki {{Februaro}} Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]]. La '''21ma di februaro''' esas la 52ma [[dio]] di la yaro segun [[Gregoriala kalendario]]. Restas 313 dii til la fino di la yaro (314 en [[bisextila yaro|bisextila yari]]). ---- == Dio == == Eventi == * [[891]] - [[Guido la 3ma di Spoleto]] kronizesas [[Santa Romana imperio|Santa Romana imperiestro]] dal [[papo Stefanus la 5ma]]. * [[1437]] - Rejulo [[James la 1ma di Skotia]] ocidesas. * [[1795]] - En [[Santa Lucia]] eventas revolto di [[sklaveso|sklavi]] kontre [[Britania]]ni. * [[1808]] - Milito inter [[Suedia]] e [[Rusa imperio]] komencas, e duros til septembro [[1809]]. * [[1848]] - [[Komunista Manifesto]] da [[Karl Marx]] e [[Friedrich Engels]] publikigesas. * [[1910]] - [[Boutros Ghali]], chefministro di [[Egiptia]], mortigesas. * [[1916]] - [[Unesma mondomilito]]: Komencas [[Batalio di Verdun|exhaustinta kombati proxim Verdun]] qui duros dum preske un yaro, ma [[Germanian imperio]] ne sucesos konquestar [[Verdun]]. * [[1948]] - Komencos [[stato-stroko]] en [[Chekoslovakia]], komandita da [[komunismo|komunisti]]. Prezidanto [[Edvard Beneš]] koaktesos aceptar la renunco di lua ministri ne-komunista. * [[1952]] - En [[Dhaka]], Est-Pakistan (la nuna [[Bangladesh]]), polico pafas kontre studenti qui demonstris favorebla a l'agnosko di [[Bengalana linguo|Bengalana]] kom un di l'oficala lingui di [[Pakistan]], e 4 mortigesis. [[UNESCO]] deklaros la 21ma di februaro l'"Internaciona Dio pri la Matrala Linguo". * [[1958]] - [[Gamal Abdel Nasser]] elektesas prezidanto di [[Egiptia]] ([[Unionita Araba Republiko]]). * [[1960]] - [[Fidel Castro]] komencas nacionaligar komerco en [[Kuba]]. * [[1965]] - En [[New York]], [[Usa]], [[Malcolm X]] mortigesas. * [[1975]] - En [[Usa]], ex-ministro pri yuro John N. Mitchell e lua kunlaborinti che [[Blanka Domo]] H. R. Haldeman e John D. Ehrlichman, judiciesas pro la [[skandalo di Watergate]], e kondamnesas ad 8-yara enkarcerigo. * [[2015]] - [[Yemen]]ana ex-prezidanto [[Abdo Rabbo Mansour Hadi]] abandonas lua domo en [[Sanaa]] pos atako di shia islamana rebeli kontre lua domo.<ref>{{Extera ligilo|vidita ye=21ma di februaro 2015| url=http://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/efe/2015/02/21/presidente-do-iemen-abandona-sua-casa-em-sana-apos-ataque-dos-houthis.htm|titulo=Presidente do Iêmen abandona sua casa en San após ataque dos houthis|idiomo={{pt}}|editero=UOL}}</ref> * 2015 - En [[Dubai]], [[Unionita Araba Emirii]], fairo en 79-etaja [[cieloskrapero]] kontrolesas rapide, e nulu mortas.<ref>{{Extera ligilo |url=http://www.cmjornal.xl.pt/cm_ao_minuto/detalhe/extinto_incendio_em_arranha_ceus_no_dubai.html|titulo=Extinto incêndio em arranha-céus no Dubai |editero=Correio da Manhã|vidita ye=21ma di februaro 2015|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[2016]] - Plu kam 100 personi ocidesas pro bombal ataki en l'urbi [[Homs]] e [[Damascus]], [[Siria]]. [[Islamana Stato]] asumas la autoreso dil ataki en Damascus.<ref>{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/internacional/ultimas-noticias/2016/02/21/atentados-em-homs-e-damasco-matam-mais-de-100-na-siria.htm |titulo=Atentados em Homs e Damasco matam mais de 100 pessoas na Síria |editero=UOL|vidita ye=21ma di februaro 2016|idiomo={{pt}}}}</ref> * [[2022]] - Prezidanto [[Vladimir Vladimirovich Putin|Vladimir Putin]] de [[Rusia]] signatas dekreto agnoskanta la nedependo di [[Popul-Republiko Lugansk]] e [[Popul-Republiko Donetsk]]. * [[2024]] - [[Invado di Ukraina da Rusia (2022)|Invado di Ukraina da Rusia]]: Adminime 60 Rusa soldati mortas dum aeral atako en loko por entreno di trupi en [[Donetsk]].<ref>{{extera ligilo|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68358008 |titulo=Ukraine war: Dozens of Russian troops 'die in air strike'|editero=BBC News|idiomo={{en}}|publikigita ye=21ma di februaro 2024}}</ref> == Naski == * [[1721]] - [[John McKinly]], Usana mediko, prezidanto di Delaware (m. 1796) * [[1728]] - Imperiestro [[Petrus la 3ma di Rusia]] (m. 1762) * [[1744]] - [[Eise Eisinga]], Nederlandan astronomo (m. 1828) * [[1794]] - [[Antonio López de Santa Anna]], prezidanto di Mexikia (m. 1876) * [[1801]] - [[Jan Kalivoda]], [[Bohemia]]na kompozistulo (m. 1866) * [[1815]] - [[Jean-Louis-Ernest Meissonier]], Franca piktisto (m. 1891) * [[1830]] - [[Henry Wallis]], Britaniana piktisto (m. 1916) * [[1831]] - [[Henri Meilhac]], Franca dramatisto e libretisto (m. 1897) * [[1836]] - [[Léo Delibes]], Franca kompozisto (m. 1891) * [[1844]] - [[Charles-Marie Widor]], Franca kompozisto (m. 1937) * [[1875]] - [[Jeanne Calment]], unesma dokumentizita persono qua vivis 122 yari (m. 1997) * [[1877]] - [[Félix Paiva]], prezidanto di Paraguay (m. 1969) * [[1886]] - [[Frank Moser (artisto)|Frank Moser]], Usan ilustristo, cinematografisto e produktisto pri animi (m. 1964) * [[1888]] - [[José Félix Estigarribia]], prezidanto di Paraguay (m. 1940) * [[1893]] - [[Andrés Segovia]], Hispana gitaristo (m. 1987) * [[1895]] - [[Henrik Dam]], Dana biokemiisto, Nobel-laureato (m. 1976) * [[1903]] - [[Anaïs Nin]], Franca skriptisto (m. 1977) * [[1907]] - [[W. H. Auden]], Angla-Usana poeto (m. 1973) * [[1915]] - [[Anton Vratuša]], Sloveniana politikisto (m. 2017)<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.rtvslo.si/kultura/drugo/v-103-letu-starosti-se-je-poslovil-slavist-anton-vratusa/428849|titulo=V 103. letu starosti se je poslovil akademik in politik Anton Vratuša|idiomo={{sl}}}}</ref> * [[1917]] - [[Victor Marijnen]], chefministro di Nederlando (m. 1975) * [[1924]] - [[Robert Mugabe]], prezidanto di Zimbabwe (m. 2019) * [[1933]] - [[Nina Simone]], Usana kantistino (m. 2003) * [[1937]] - Rejulo [[Harald la 5ma di Norvegia]] * [[1938]] - [[Lester Bryant Bird]], chefministro di Antigua e Barbuda (m. 2021) * [[1944]] - [[Misak Manushian]], Armenian-Franciana poeto e rezistinto (n. 1906) * [[1946]] - [[Alan Rickman]], Britanian aktoro (m. 2016) * [[1950]] - [[Sahle-Work Zewde]], prezidanto di Etiopia * [[1951]] - [[Vince Welnick]], Usana muzikisto ([[The Grateful Dead]]) (m. 2006) * [[1960]] - [[Plamen Oresharski]], chefministro di Bulgaria * [[1961]] - [[Abhijit Banerjee]], Indian ekonomikisto, Nobel-laureato * [[1974]] - [[Yelena Alexandrovna Grudneva|Yelena Grudneva]], Rusa gimnastikistino * [[1979]] - [[Tituss Burgess]], Usan aktorulo e kantistulo * 1979 - [[Jennifer Love Hewitt]], Usan aktorino e kantistino * [[1980]] - [[Jigme Khesar Namgyel Wangchuck]], monarko di Bhutan * [[1981]] - [[Floor Jansen]], Nederlandana kantistino ([[Nightwish]]) * [[1987]] - [[Elliot Page]], Kanadan aktoro * [[1989]] - [[Corbin Bleu]], Usan aktoro == Morti == * [[1437]] - Rejulo [[James la 1ma di Skotia]] (n. 1394) * [[1513]] - [[Papo Julius la 2ma]] (n. 1443) * [[1624]] - [[Dirck van Baburen]], Nederlandana piktisto (n. c. 1595) * [[1677]] - [[Baruch Spinoza]], Nederlandana filozofo (n. 1632) * [[1730]] - [[Papo Benedictus la 13ma]] (n. 1649) * [[1741]] - [[Jethro Tull (agrokultivisto)|Jethro Tull]], Britanian agrokultivisto ed inventisto (n. 1674) * [[1792]] - [[Joshua Reynolds]], Angla piktisto (n. 1723) * [[1852]] - [[Nikolai Vasilyevich Gogol|Nikolai Gogol]], Rusa skriptisto (n. 1809) * [[1861]] - [[Lars Levi Laestadius]], Sueda pastoro e botanikisto (n. 1800) * [[1879]] - [[Pieter Philip van Bosse]], chefministro di Nederlando (n. 1809) * [[1893]] - Rejulo [[George Tupou la 1ma]] di Tonga (n. 1797) * [[1894]] - [[Gustave Caillebotte]], Franca piktisto (n. 1848) * [[1907]] - [[Erik Gustaf Boström]], chefministro di Suedia (n. 1842) * [[1910]] - [[Boutros Ghali]], chefministro di Egiptia, ocidita (n. 1846) * [[1926]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], Nederlandana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1853) * [[1930]] - [[Ahmad Shah Qajar]], shaho di Persia (n. 1898) * [[1941]] - [[Frederick Banting]], Kanadana mediko, Nobel-laureato (n. 1891) * [[1965]] - [[Malcolm X]], n. Malcom Little, Usana politikal aktivisto, chefo di Negra Mohamedani (n. 1925) * [[1968]] - [[Howard Walter Florey]], Australiana farmakologiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1898) * [[1984]] - [[Mihail Alexandrovich Sholohov|Mihail Sholohov]], Rusa skriptisto, Nobel-laureato (n. 1905) * [[1989]] - [[Sándor Márai]], Hungara skriptisto (n. 1900) * [[1991]] - [[Margot Fonteyn]], Britaniana dansisto (n. 1919) * [[1999]] - [[Gertrude B. Elion]], Usana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1918) * 1999 - [[Walter Lini]], chefministro di Vanuatu (n. 1942) * [[2002]] - [[John Thaw]], Britanian aktoro (n. 1942) * [[2005]] - [[Guillermo Cabrera Infante]], Kubana skriptisto (n. 1929) * 2005 - [[Zdzisław Beksiński]], Polona piktisto (n. 1929) * [[2010]] - [[Aduuchniyn Baatarhüü]], Mongoliana luktisto (n. 1957) * [[2017]] - [[Kenneth Joseph Arrow]], Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1921) * [[2018]] - [[Billy Graham]], Usana predikisto<ref>{{Extera ligilo|titulo=Billy Graham, 99, Dies; Pastor Filled Stadiums and Counseled Presidents |url=https://www.nytimes.com/2018/02/21/obituaries/billy-graham-dead.html|editero=The New York Times|publikigita ye=21ma di februaro 2018|vidita ye=31ma di decembro 2018}}</ref> (n. 1918) * 2018 - [[Ján Kuciak]], Slovaka jurnalisto (n. 1990) * [[2024]] - [[Roger Guillemin]], Franca endokrinologiisto, Nobel-laureato (n. 1924)<ref>{{Citez jurnalo od edituro|titulo=Roger Guillemin, 100, Nobel-Winning Scientist Stirred by Rivalries, Dies|url=https://www.nytimes.com/2024/02/22/science/roger-guillemin-dead.html|idiomo={{en}}|editero=The New York Times|surnomo=Wade|nomo=Nicholas|publikigita ye=23ma di februaro 2024}}</ref> == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Dio di yaro]] [[Kategorio:Februaro]] 67qsiknbut8k40j0dk8fhle6vxjozb7 0 1776 1119204 1115762 2026-05-10T20:26:28Z Idisto 28999 /* Eventi */ 1119204 wikitext text/x-wiki {{Februaro}} Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di [[yaro]]. La '''27ma di februaro''' esas la 58ma dio di la yaro segun [[Gregoriala kalendario]]. Restas 307 dii til la fino di la yaro (308 en [[bisextila yaro|bisextila yari]]). ---- == Dio == * Nacionala dio en [[Dominikana Republiko]]. == Eventi == * [[380]] - Segun l'Edikto di [[Thesaloniki]], [[Theodosius la 1ma]] e la kunimperiestri Gratianus e [[Valentinianus la 2ma]] dekretas ke omna Romani mustas konvertar su a triunala [[Kristanismo]], ed oficale refuzas Arianismo, implicite judikata kom [[herezio]]. * [[906]] - Eventas batalio di [[Fritzlar]] en [[Frankonia]]. Duko Konrad, la Olda, vinkas komtii de Babenberg, ma perisas dum batalio. * [[907]] - Abaoji, chefo di kunfederuro dil populo Khitan, proklamas su kom imperiestro ed establisas la dinastio Liao. Ilu okupas teritorii norde de [[Chinia]], inkluzite parti de la provinci [[Henan]] e [[Shanxi]]. * [[1425]] - En [[Rusia]] [[Vasili la 2ma di Moskva|Vasili la 2ma]] divenas granda-princo di [[Moskva]]. * [[1477]] - [[Universitato]] di [[Uppsala]] fondesas en [[Suedia]]. * [[1531]] - [[Luteranismo|Luterana]] princi che [[Santa Romana imperio]] formacas federo, konocata Germane kom ''Schmalkaldischer Bund''. * [[1812]] - [[Milito pri nedependo di Arjentinia]]: [[Manuel Belgrano]] unesmafoye levas la standardo di [[Arjentinia]]. * [[1829]] - [[Granda Kolumbia]] vinkas Peru en la batalio di Tarqui. * [[1844]] - [[Dominikana Republiko]] nedependanteskas de [[Haiti]]. * [[1861]] - Turbo en [[Warszawa]] protestas kontre [[Rusa imperio|Rusa]] dominaco sur [[Polonia]]. Rus armeo fusilagas la turbo. * [[1892]] - [[Rudolf Diesel]] patentas l'unesma [[dizel-motoro]]. * [[1933]] - ''Reichstag'', [[parlamento]] di Germania, brulesas. Nacional-socialisti akuzas [[Marinus van der Lubbe]], [[Nederlando|Nederlandana]] [[komunismo|komunist]] aktivisto, kom responsinto, e deklaras ke komunisti konspiris kontre Germana guvernerio. * [[1938]] - Rejulo [[Carol la 2ma di Rumania]] impozas nova [[konstituco]] a la lando. * [[1965]] - Kun l'aprobo dil prezidanto [[Lyndon B. Johnson]], [[Usa]] intenseskas ataki kontre [[Nord-Vietnam]]. * [[1967]] - [[Dominikia]] divenas nedependanta de [[Unionita Rejio]]. * [[1976]] - [[Ocidentala Sahara]] deklaras su nedependanta. * [[1982]] - Finas masakro da [[Siria]]n armeo che urbo [[Hama]], pos sedicio organizita dal Mohamedana Frateso kontre guvernerio di [[Hafez al-Assad]]: 1000 Siriana soldati, e posible 2000 o plusa civili mortas. * [[1989]] - Komencas populala revolto en [[Venezuela]], konocata kom ''El Caracazo'', kontre politiki da [[Carlos Andrés Pérez]] por l'ekonomio. * [[1991]] - [[Milito di Gulfo]] finas per armistico. * [[1997]] - [[Ter-tremo]] frapas [[Pakistan]] e produktas 60 morti. * [[1999]] - En [[Nigeria]], [[Olusegun Obasanjo]] elektesas prezidanto. * 1999 - Colin Prescot ed Andy Elson flugas per varmeg-aerala [[balono]] til 233 hori 55 minuti, kande li entraprezis flugor cirkum la [[mondo]]. * [[2010]] - Forta [[ter-tremo]] (8.8 che [[skalo di Richter]]) frapas [[Chili]] e mortigas plu kam 140 homi. Ye la sama dio, anke eventas ter-tremi en [[Arjentinia]] (6.1 che skalo di Richter) e [[Japonia]] (7.3 che skalo di Richter). * [[2015]] - Boris Nemtsov, politikisto opozante a la guvernerio di [[Vladimir Vladimirovich Putin|Vladimir Putin]], mortigesas en [[Moskva]], [[Rusia]], per quar pafi.<ref>{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/afp/2015/02/27/politico-da-oposicao-boris-nemtsov-e-morto-a-tiros-em-moscou.htm |titulo=Político da oposição Boris Nemtsov é morto a tiros em Moscou |editero=UOL|idiomo={{pt}}|vidita ye=27ma di februaro 2015}}</ref> * 2015 - Chambro di deputati di [[Italia]] agnoskas [[Palestinana stato]].<ref>{{Extera ligilo|url=http://noticias.uol.com.br/ultimas-noticias/ansa/2015/02/27/deputados-italianos-aprovam-reconhecimento-da-palestina.htm |titulo=Deputados italianos aprovam reconhecimento da Palestina |idiomo={{pt}}|vidita ye=27ma di februaro 2015|editero=UOL}}</ref> * [[2016]] - Suocidant-atako en la provinco di Kunar, [[Afganistan]], mortigas adminime 10 personi.<ref>{{Extera ligilo|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-35677171 |titulo=Afghanistan blast near market kills at least 10|editero=BBC|vidita ye=27ma di februaro 2016|idiomo={{en}}}}</ref> == Naski == * [[272]] (posible ca dio) - [[Konstantinus la 1ma]], Romana imperiestro (m. 337) * [[1831]] - [[Nikolai Ge]], Rusa piktisto (m. 1894) * [[1861]] - [[Rudolf Steiner]], Austriana filozofo (m. 1925) * [[1863]] - [[Joaquín Sorolla]], Hispana piktisto (m. 1923) * 1863 - [[George Herbert Mead]], Usana psikologo, sociologo e filozofo (m. 1931) * [[1872]] - [[Alexandru Vaida-Voevod]], chefministro di Rumania (m. 1950) * [[1878]] - [[Boris Vladimirski]], Rusa-Sovietiana piktisto (m. 1950) * [[1881]] - [[Sveinn Björnsson]], chefministro di Islando (m. 1952) * [[1902]] - [[John Steinbeck]], Usana skriptisto, Nobel-laureato (m. 1968) * 1902 - [[Lucio Costa]], Brazilian arkitekto (m. 1998) * 1902 - [[Ľudovít Fulla]], Sloveniana piktisto (m. 1980) * [[1913]] - [[Kazimierz Sabbat]], Polona politikisto (m. 1989) * [[1915]] - [[Czesław Byszewski]], Polona voc-aktoro e radio-prizentisto (m. 1997) * 1915 - [[Olavi Virta]], Finlandana kantisto ed aktoro (m. 1972) * [[1923]] - [[Dexter Gordon]], Usana jazo-muzikistulo (m. 1990) * [[1926]] - [[David Hunter Hubel]], Kanadana neurociencisto, Nobel-laureato (m. 2013) * [[1929]] - [[Djalma Santos]], Braziliana futbalisto (m. 2013) * [[1932]] - [[Elizabeth Taylor]], Britanian aktorino (m. 2011) * [[1934]] - [[Ralph Nader]], Usan advokato ed aktivisto sociala * [[1942]] - [[Robert Howard Grubbs]], Usana kemiisto, Nobel-laureato * [[1953]] - [[Ian Khama]], prezidanto di Botswana * [[1971]] - [[Zaal Udumashvili]], Gruziana politikisto * [[1987]] - [[Zorigtbaatarin Enhzorig]], Mongoliana boxisto * [[1989]] - [[Stephen Kiprotich]], Ugandan atleto * [[1990]] - [[Kim Young-gwon]], Sud-Koreana futbalisto * [[1996]] - [[Imran Rizvanovich Bukuyev|Imran Bukuyev]], Rusa MMA-luktisto == Morti == * [[1844]] - [[Domingo Nieto y Márquez]], prezidanto di Peru (n. 1803) * [[1874]] - [[Carlos Manuel de Céspedes del Castillo]], heroo di Kubana nedependo, prezidanto di la republiko (n. 1819) * [[1887]] - [[Alexandr Porfiryevich Borodin|Alexandr Borodin]], Rusa kompozisto e kemiisto (n. 1833) * [[1894]] - [[Hilarión Daza]], prezidanto di Bolivia (n. 1840) * [[1936]] - [[Ivan Petrovich Pavlov|Ivan Pavlov]], Rusa fiziologiisto, Nobel-laureato (n. 1849) * [[1989]] - [[Konrad Lorenz]], Austriana zoologiisto, Nobel-laureato (n. 1903) * [[1998]] - [[George Herbert Hitchings]], Usana ciencisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (n. 1905) * [[2009]] - [[Manea Manescu]], chefministro di Rumania (n. 1916) * [[2011]] - [[Moacyr Scliar]], Braziliana skriptisto (n. 1937) * 2011 - [[Necmettin Erbakan]], chefministro di Turkia (n. 1926) * [[2015]] - [[Leonard Nimoy]], Usan aktoro (n. 1931) * [[2017]] - [[Carlos Humberto Romero]], prezidanto di Salvador (n. 1924) * [[2019]] - [[France-Albert René]], prezidanto di Seycheli (n. 1935)<ref>{{Extera ligilo|titulo= Our Leaders - Parti Lepep Parti Lepep|url=http://www.partilepep.com/our-party/our-leaders|vidita ye= 6ma di novembro 2016|idiomo={{en}}}}</ref><ref>{{Extera ligilo|titulo=France Albert Rene, former President of Seychelles, dies at age 83|editero=www.seychellesnewsagency.com|url=http://www.seychellesnewsagency.com/articles/10572/France+Albert+Rene%2C+former+President+of+Seychelles%2C+dies+at+age+ |idiomo={{en}}}}</ref> * [[2023]] - [[Gérard Latortue]], chefministro di Haiti (n. 1934)<ref>[https://apnews.com/article/politics-united-states-government-obituaries-caribbean-jean-bertrand-aristide-338c275d819a4b759753c2becf6a91d0 Gérard Latortue, former interim Haitian premier, dies at 88]</ref> * [[2025]] - [[Gene Hackman]], Usan aktoro (n. [[1930]]) == Referi == {{reflist}} [[Kategorio:Dio di yaro]] [[Kategorio:Februaro]] gnozma7uwbztcf71iz07pxp5vxe1upz 0 10080 1119170 724755 2026-05-10T14:20:45Z EmausBot 5504 Korektis duopla ridirekto a[[Mongola linguaro]] 1119170 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mongola linguaro]] jnhs1xmrmt0bgfa857i1jchibb476qh 0 17715 1119198 839080 2026-05-10T20:19:02Z Idisto 28999 1119198 wikitext text/x-wiki {{Politikisto| |Nomo= Enver Hoxha |Imajo= [[Arkivo:HODŽA druhá míza.jpg|180px]] |Politikala_titulo= Chefo |Shablono_lando= {{ALB}} |Guvernisteso= de [[oktobro]] [[1944]] til [[11 di aprilo]] [[1985]] |Precedanto1= |Sucedanto1= [[Ramiz Alia]] |Politikala_titulo2= Chefministro di {{ALB}} |Guvernisteso2= de [[1 di januaro]] [[1946]] til [[20 di julio]] [[1954]] |Precedanto2= [[Fiqri Dine]] |Sucedanto2= [[Mehmet Shehu]] |Naskodio= [[16 di oktobro]] [[1908]] |Nask-urbo= [[Gjirokastër]], [[Albania]] |Mort-dio= [[11 di aprilo]] [[1985]] |Mort-urbo= [[Tirane]], [[Albania]] |Spozo= Nexhmije Hoxha |Profesiono= profesoro, politikistulo |Partiso= Laborala Partiso di Albania }} '''Enver Hoxha''' ([[1908]] til [[1985]]) profesoro e [[politiko|politikisto]], esis diktadoro di [[Albania]] de [[1944]] til [[1985]]. {{Tabelo di sucedo |Precedanto= [[Fiqri Dine]] |Nomo di listo= Listo di chefministri di Albania |Titulo di listo= Chefministro di Albania |Komenco= [[1946]] |Fino= [[1954]] |Sucedanto= [[Mehmet Sehu]] }} {{Tabelo di sucedo |Precedanto= rejo [[Victor Emmanuel 3ma]] di [[Italia]] |Nomo di listo= Listo di prezidanti di Albania |Titulo di listo= Chefo di Albania |Komenco= [[1944]] |Fino= [[1985]] |Sucedanto= [[Ramiz Alia]] }} {{DEFAULTSORT:Hoxha, Enver}} [[Kategorio:Chefministri di Albania]] [[Kategorio:Prezidanti di Albania]] [[Kategorio:Albaniana komunisti]] 603qi8aezybfdcc6xsdt8jjvgqtj6xt 0 17921 1119173 1112923 2026-05-10T17:39:31Z Joao Xavier 110 +texto, imaji, referi 1119173 wikitext text/x-wiki {{Provinci stati kantoni | OficalaNomo = Arkansas | Flago = Flag of Arkansas.svg | Blazono = Seal of Arkansas.svg | Imajo = White River, Arkansas.jpg | TextodilImajo = [[Cipreso|Cipresi]] che Nacionala Refujeyo White River. | TipoSubdividuro = [[Stati di Usa|Stato]] | Lando = {{USA}} | Chefurbo = [[Little Rock, Arkansas|Little Rock]] | MaximGrandaUrbo = [[Little Rock, Arkansas|Little Rock]] | TituloGuvernisto = Guvernisto | Guvernisto = Sarah Huckabee Sanders (R) | Surfaco = {{formatnum:137733}} | Habitanti = {{formatnum:3011524}} | Yaro = 2020 | Denseso di habitantaro= 21.8 | Abreviuro = AR | Horo = -6<br><small>(UTC-5 dum somero)</small> | Datostato = 15ma di junio 1836 | Internet = www.arkansas.gov | TNP = US$ 133,18 miliardi (2019) | Mapo = Arkansas_in_United_States.svg }} '''Arkansas''' ([[pronunco|pron]].: ''arkansaw'') esas [[Usa]]na [[Stati di Usa|stato]]. Lu havas kom vicini [[Missouri]] norde, [[Tennessee]] e [[Mississippi]] este,[[Louisiana]] sude, [[Texas]] e [[Oklahoma]] weste. Segun la [[demografiala kontado]] di 2020, ol havis {{formatnum:3011524}} habitanti. Lua tota [[surfaco]] esas {{formatnum:137733}} km². == Historio == La maxim anciena restaji pri homala habitado en Arkansas datizas de plua kam 10 mil yari aK. Tribui quapaw, caddo, osage, choctaw e chickasaw originis en la regiono, e [[populo Cherokee|le Cherokee]] qui rezidis ibe originis de [[Tennessee]], de ube ekpulsesis dum la komenco dil 19ma yarcento. Hispani, komandita da [[Hernando de Soto]], esis l'unesma Europani qui arivis ibe, en 1541. Dum la 17ma yarcento, [[Rejio Francia|Franci]] komencis explorar la regioni apud fluvio Mississippi e rivero Arkansas. Jezuita misionero Jacques Marquette e Louis Jolliet, komercisto di peli, detalizis la geografio di la regiono ed informis pri l'amikeso o enemikeso di lokala tribui. En 1680, La Salle exploris [[fluvio Mississippi]] til [[gulfo di Mexikia]]. Ca expediciono kulminis kun la reklamaco di Louisiana dal Franci, inkluzite la zono di la nuna Arkansas. Arkansas divenis Usana stato ye la [[15ma di junio]] [[1836]]. == Geografio == [[Arkivo:Cedar Falls Trail, Petit Jean State Park 012.jpg|thumb|320px|left|[[Kaskado]] che statala parko ''Petit Jean''.]] {{PA|Listo pri municipi en Arkansas}} Segun geomorfologiala vidopunto, Arkansas povas subdividesar en quar zoni: l'alta tereni del westo, kovranta la regiono di rivero Ouachita; la basa tereni apud fluvio Mississippi til la gulfo di Mexikia; nordweste de ta zono jacas montaro Crowley, konsistanta ek sedimenti kun mezavalore 150 metri di altitudo; e litorala planajo, qua koncentras granda parto di la richeso agrokultivala ed edukado di bestii dil stato. La precipua fluvio di la stato esas [[fluvio Mississippi|Mississipi]], qua formacas naturala frontiero kun stati [[Tennessee]] e [[Mississippi]]. Altra importanfa aquoflui esas riveri Arkansas, Ouachita, Red, Saint Francis, e White. Mississippi havas diversa lagi, grandaparte artificala, konstruktita norde de la stato pos la yari 1940a. == Ekonomio == [[Arkivo:Walmart Home Office.jpg|thumb|320px|left|Sideyo di kompanio Walmart en [[Bentonville, Arkansas|Bentonville]].]] En 2025, la total interna produkturo di Arkansas atingis 152,9 miliard [[Dolaro di Usa|Usana dolari]]<ref>{{extera ligilo|titulo=What is the gross domestic product (GDP) in Arkansas?|url=https://usafacts.org/answers/what-is-the-gross-domestic-product-gdp/state/arkansas/|editero=USAFacts|idiomo={{en}}|publikigita ye=17ma di aprilo 2026|vidita ye=10ma di mayo 2026}}</ref>. Mezavalore, lua ekonomio kreskis per 3,6% omnayare de 2020 til 2025. En 2025, {{formatnum:1310473}} individui esis employata en la stato, e [[chomeso]] atingis 3,7% de la laboro-povo. Primara sektoro kontributas kun cirkume 4,2 miliard dolari omnayare por la total interna produkturo. Arkansas esas la maxim granda produktero di [[rizo]], hanyuni e [[dindo|dindi]] en Usa. Altra importanta produkturi esas [[kotono]], [[soyo]], [[sorgumo]], [[bovo|bovi]], lakto ed edukita fishi ([[siluro|siluri]]). Dum recenta yari, minado divenis min importanta por l'ekonomio dil stato. La precipua industriala sektori esas transformo di nutrivi (nome karno), elektrala produkturi, metala produkturi, papero e produkturi de papero, [[stalo]], avioni e transformita ligno. Terciara sektoro (komerco e servadi) nun esas la maxim importanta por lokal ekonomio. La giganta kompanio edentala ''Walmart'' havas sua sideyo en la stato. == Referi == {{reflist}} {{Stati di Usa}} [[Kategorio:Arkansas| ]] mfog5595m57f7qo082ze3kogyx07acv 0 17989 1119172 1094244 2026-05-10T15:57:26Z Joao Xavier 110 +texto, imaji, referi 1119172 wikitext text/x-wiki {{Provinci stati kantoni | OficalaNomo = Rhode Island | Flago = Flag of Rhode Island.svg | Blazono = Seal of Rhode Island.svg | Imajo = Downtown Providence Rhode Island 2008.jpg | TextodilImajo = Centrala quartero di [[Providence, Rhode Island|Providence]]. | TipoSubdividuro = [[Stati di Usa|Stato]] | Lando = {{USA}} | Chefurbo = [[Providence, Rhode Island|Providence]] | MaximGrandaUrbo = [[Providence, Rhode Island|Providence]] | TituloGuvernisto = Guvernisto | Guvernisto = Dan McKee (D) | Surfaco = {{formatnum:4002}} | Habitanti = {{formatnum:1097379}} | Yaro = 2020 | Denseso di habitantaro= 264,33 | Abreviuro = RI | Horo = -5<br><small>(UTC-4 dum somero)</small> | Internet = www.ri.gov | TNP = US$ {{formatnum:63340}} milioni (2019) | Mapo = Rhode Island in United States (special marker).svg | Oficalalinguo = Ne havas. [[Angla linguo|Angla]] esas ''de facto''. }} '''Rhode Island''' esas la min vasta e la 7ma min populoza [[Stati di Usa|stato]] di [[Usa]]. Ol havas kom vicini [[Massachusetts]] norde ed este, e [[Connecticut]] weste. Sude jacas ''Rhode Island Sound'' (litoro) ed [[Oceano Atlantiko]]. Segun la [[demografiala kontado]] di 2020, ol havis {{formatnum:1097379}} habitanti. Lua tota [[surfaco]] esas 4004 km², de qui 32,4% esas aquo. == Historio == Aborijena tribui (inkluzite le Wampanoag, le Narragansett e le Niantic) habitis la regiono. Multa ek li decimacesis pos kontakto kun morbi portita dal Europani. [[Arkivo:Alonzo_Chappel_-_The_Landing_of_Roger_Williams_in_1636_-_43.003_-_Rhode_Island_School_of_Design_Museum.jpg|thumb|left|280px|"Desembarko di Roger Williams", piktita da [[Alonzo Chappel]]]] En 1636, Roger Williams establisis kolonio en la lando, donida o vendita dal Narragansett a lu. Ilu nomizis la regiono Providence. En 1638, Anne Hutchinson, William Coddington, John Clarke, Philip Sherman ed altra disidenti fondis kolonieto an insulo Aquidneck, anke nomizita insulo Rhode (Angle: ''Rhode Island'', nun la nomo dil stato), qua kompresis de lokala tribui. Ca kolonieto nomesis Portsmouth. La sudo dil insulo divenis separita kolonio nomizita [[Newport, Rhode Island|Newport]], pos divergo inter la kolonieri di Portsmouth. Samuel Gorton kompris tereni Shawomet de la populo Narragansett en 1642. En 1644 Providence, Porthsmouth e Newport unionesis por formacar la kolonio nomizita "Rhode Island and Providence Plantations". Dum la 18ma yarcento, [[Newport, Rhode Island|Newport]] divenis un ek la maxim importanta portui en l'estala rivo di Usa, e la precipua eniro por [[sklavismo|sklavi]] en Nord-Amerika: on kalkulas ke plua kam 60% de la sklavi qui importacesis por Nord-Amerika eniris per portui en la regiono. En 1774, Stephen Hopkins (anke proprietinto di sklavi) introduktis lego qua proskriptis l'importaco di sklavi por la kolonio. Tamen, sklaveso proskriptesis definitive erste en 1843, kande la konstituco di Rhode Island aprobesis. [[Arkivo:Destruction_of_the_schooner_Gaspé_in_the_waters_of_Rhode_Island_1772_(NYPL_b12349146-422875)_(cropped).jpg|thumb|left|320px|Atako kontre ''HMS Gaspee''.]] En 1772, habitanti di Providence atakis e brulis Britaniana navo ''HMS Gaspee'', un ek l'unesma revolti ante la nedependo Usana. Rhode Island esis l'unesma kolonio qua deklaris nedependo de Britania, ye la [[4ma di mayo]] [[1776]]. Dum la milito pri nedependo, Britaniani okupis bayo Narragansett, e l'okupo Britaniana en Newport duris de 1777 til 1778. Rurala habitanti di la kolonio rezistis ratifikar la [[konstituco]] Usana, e Rhode Island facis to erste ye la [[29ma di mayo]] [[1790]], la lasta ek la [[13 Kolonii]] qua divenis stato. Dum l'unesma yardeki pos divenir stato, ol duris esar administrata segun lego de 1663, qua establisis ke nur proprietanti di tereni qui posedis adminime 134 dolari darfis votar, do la duimo de la maskula habitanti ne esis elekteri. En 1841, Thomas W. Dorr ed altra aktivisti organizis kunveno por krear nova [[konstituco]] por la stato. En 1842 la stato e la sequanti di Dorr organizis diferanta elekti, ed eventis armala revolto. Malgre ke Dorr arestesis pro trahizo, ye la fino di ca yaro la legifala povo dil stato kreis konstituco segun quo omna viri naskinta en la stato darfis votar, tamen enmigranti ne recevis ca yuro. [[Arkivo:FortAdamsNewportRI.jpg|thumb|320px|left|Fort Adams, sideyo di Usana Naval Akademio dum l'[[interna milito di Usa]].]] Dum l'[[interna milito di Usa]], Rhode Island suportis l'Uniono, e furnisis plua kam 25 mil soldati por luktar, e sua industrio furnisis materii por l'armeo. En 1861, Usana Naval Akademio transferesis de Maryland a Fort Adams, en Rhode Island. En 1866 aprobesis lego qua eliminis rasala segregaco. Pos finir [[Usana interna milito]], la stato prosperis. Multa richa familii de [[Nova-York]] konstruktis domegi en Newport, qua anke divenis importanta centro por [[turismo]]. Industriala kresko augmentis la demando por laboristi. Mili di enmigranti - Irlandani, Germani, Suedi, Italiani, Portugalani, Kaboverdani e precipue Franca-Kanadani veninta de [[Kebekia]] - arivis por laborar en texala fabrikerii. Urbo Woonsocket havis tanta Franca-Kanadani ke esis posibla rezidar ibe sen parolar l'Angla. Dum la duesma duimo dil 19ma yarcento, l'ekonomio dil stato komencis afektesar da translojo di kultivo di [[kotono]] a sudala stati, ube [[laboro-povo]] esis plu chipa. [[Arkivo:Troops assemble at the Dexter Training Ground in Providence on July 25, 1917.jpg|thumb|320px|Entreno di soldati dum l'[[unesma mondomilito]].]] En 1909, Aram J. Pothier, filiulo de Franca-Kanadani, elektesis guvernisto dil stato. Kom reakto a la granda quanto di enmigranti, partiso ''Know Nothing'', federito a Republikani, probis impedar stranjeri partoprenar politiko. Dum l'[[unesma mondomilito]] la stato sendis plua kam 28 mil soldati por luktar en Europa. Pos la milito, ol afektesis serioze dal epidemio di [[gripo]]. Dum la yari 1920a e 1930a, la quanto di membri di [[Ku Klux Klan]] en rurala regioni augmentis, kom reakto ad eniro di enmigranti. Dum l'unesma duimo dil 20ma yarcento, l'ekonomio dil stato komencis dekadar, pro migrado di kotona industrio vers sudala stati. La stato afektesis serioze dal [[ekonomiala krizego di 1929]], e nulafoye rekuperis sua antea prospereso. En 1935, Theodore F. Green elektesis kom guvernisto, e depos ta epoko Demokrati divenis la precipua partiso dil stato. Gradope, komunitati di enmigranti asimilesis en lokala habitantaro. En Woonsocket, 70% de la habitantaro parolis la Franca linguo de Kebekia en 1930. En 1980, min kam 20 mil habitanti parolis la Franca. Rhode Island havas la maxim granda procento di [[katolikismo|katoliki]] di Usa, pro la granda quanto di enmigranti e decendanti di Irlandani, Italiani, Dominikani e Franca-Kanadani. En 1971, la stato adoptis lokala imposto sur revenui, komence provizore e depos permanante. En 1986, la stato ratifikis nova [[konstituco]], qua efikeskis ye la 20ma di januaro 1987. Dum la 21ma yarcento, la habitantaro duris suportar Demokrati. La tota senatani e guvernisti dil stato apartenabas a Demokrata partiso, e depos 1988 la stato suportabas la tota kandidati Demokrata a prezidanteso. En 2020, lua habitantaro aprobis modifikar la nomo dil stato, de '''Rhode Island and Providence Plantations''' a simple '''Rhode Island'''. Ta yaro, segun [[demografiala kontado]], Rhode Island havis {{formatnum:1097379}} habitanti. == Geografio == [[Arkivo:National-atlas-rhode-island.png|320px|thumb|Precipua urbi e chosei di Rhode Island.]] [[Arkivo:Breach_at_Trustom_Pond_(RI)_(8158421878).jpg|thumb|320px|left|Lageto Trustom Pond, sude de la stato.]] La [[reliefo]] di Rhode Island esas dominacante plana, sen importanta monti. La mezavalora [[altitudo]] dil stato esas 61 metri sur la [[marala nivelo]]. La maxim alta monto dil stato esas Jerimoth Hill, kun 247 metri di altitudo. On povas subdividesar Rhode Island en du regioni. Este, konocata Angle kom ''Coastal Lowland'', inkluzas basa tereni apud bayo Narragansett. Ol havas diversa lageti e sabloza plaji. Weste de la bayo, la peizajo kovresas da foresti. La nordwestala porciono (''New England Upland'') kovresas da kolini, lagi e lageti. Bayo Narragansett esas importanta traito de la peizajo dil stato. Ol kontenas plua kam 30 insuli, de qui la maxim granda esas Aquidneck, anke konocata kom Rhodes-insulo, ube jacas urbi [[Newport, Rhode Island|Newport]], Middletown e [[Portsmouth, Rhode Island|Portsmouth]]. Rivero Blackstone esas la maxim importanta aquofluo dil stato. Rhode Island jacas en transito-regiono inter [[klimato|klimati]] kontinentala (norde) e subtropikala (sude). Ordinare ol havas varma someri e milda vintri, kun pluvi e nivo. Tamen, Insulo Bock havas oceanala klimato. Depos 1900, la temperaturi dil stato augmentis mezavalore 3 °F. La mezavalora [[temperaturo]] en julio (somero) esas 28 °C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas −7 °C. La rekordo di maxima temperaturo eventis ye la 2ma di agosto 1975 (40 °C), kontre ke la minima temperaturo enrejistrita esis −31 °C, ye la 5ma di februaro 1996. == Ekonomio == [[Arkivo:Hasbro,_Inc._Pawtucket_world_headquarters.jpg|thumb|left|320px|Sideyo di ludilo-fabrikerio Hasbro en [[Pawtucket, Rhode Island|Pawtucket]].]] [[Arkivo:One_Citizens_Plaza_north_side.jpg|thumb|320px|Sideyo di Citizens Financala Grupo en [[Providence, Rhode Island|Providence]].]] En 2025, la total interna produkturo di Rhode Island, ajustita segun l'inflaciono, esis 64,2 miliard [[Dolaro di Usa|Usana dolari]]<ref>{{extera ligilo |url=https://usafacts.org/answers/what-is-the-gross-domestic-product-gdp/state/rhode-island/|titulo=What is the gross domestic product (GDP) in Rhode Island?|editero=USA Facts|idiomo={{en}}|vidita ye=10ma di mayo 2026|publikigita ye=17ma di aprilo 2026}}</ref>. La total interna produkturo po persono esis US${{formatnum:57600}}. Ca yaro, {{formatnum:581792}} personi esis employata en la stato, e [[chomeso]] atingis 5,1% de la [[laboro-povo]]. Terciara sektoro esas dominacanta en l'ekonomio dil stato. De ol, la maxim importanta agadi esas la vendo e lokaco di imobli (qui kontributas kun US$ 10,59 miliard dolari), saneso e social asisto (US$ 7,02 miliard dolari) e profesionala, teknikala e ciencal agadi (US$ 5,64 miliard dolari). Pri sekundara sektoro, [[industrio]] produktis US$ 4,45 miliardi en 2025, e konstrukto produktis US$ 1,93 miliardi. La stato esis la bersilo dil [[industriala revoluciono]] en [[Usa]], ed esis un ek la chefa produkteri di texaro til l'[[ekonomiala krizego di 1929]]. La kontributado di primara sektoro (agrokultivo e minado) esas modesta: agrokultivo, forestal extraktado, pesko e chasado kontributis nur kun 116,8 milion dolari en 2025. La precipua produkturi esis ornamentala planti, legumi, lakto e laktala produkturi, ed ovi. Minado kontributis kun 90,9 milion dolari ye la sam yaro. Tamen, ca sektoro kreskis 14,5% en 2025 relate l'antea yaro. Malgre l'oldesko di lua habitantaro, Rhode Island duras havar elastika ekonomio, kun forta sektori financala e sanesala, e strategiala industrii, nome equipuri por defenso. == Referi == {{reflist}} {{Stati di Usa}} [[Kategorio:Rhode Island| *]] 2dh56mlgiwcrepj7zl6n4eqafu5d7v3 0 19171 1119197 1075260 2026-05-10T20:17:40Z Idisto 28999 1119197 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Pier Paolo Pasolini |Imajo = [[Arkivo:Pier Paolo Pasolini.jpg|180px]] |Profesiono = [[cinemo|filmifisto]] e jurnalisto |Shablono_lando = {{ITA}} |Naskodio = [[5ma di marto]] [[1922]] |Nask-urbo = [[Bologna]], [[Italia]] |Mort-dio = [[2ma di novembro]] [[1975]] |Mort-urbo = [[Roma]], [[Italia]] }} '''Pier Paolo Pasolini''', anke konocita kom PPP ([[1922]] til [[1975]]) esis [[Italia]]na poeto, jurnalisto, intelektualo, [[Marxismo|marxisto]] e filmifisto. En 1939 Pasolini studiis en l'Universitato di Bologna. En 1941 il skribis ilua unesma poemaro "Poesia a Casarsa". Dum la duesma milito mondala il milit-kaptesis da la Germani, ma sucesis eskapar. Pos la milito il membrigis su di la Komunistala Partiso di Italia. Pos la morto di ilua patro (oficiro en la fashistal armeo) ed ilua fratulo (partizano mortigita dum la milito) Pasolini ed ilua matro vivis en Roma en povreso. Ol esas temo di ilua libro "Ragazzi di vita" ((''yunuli di la vivo''; 1955), qua ultre laudesis anke kritikesis pro olua supozat obceneso. En 1961 il entamas la cinematografo. Ilua filmi ofte provokis skandalo e konfuzeso. La temi esis politikal e religiala de vidpunto sociala. La filmo "Salò o le 120 giornate di Sodoma" (''Salò o la 120 dii di Sodom'', 1975) segun romano da [[Markezo de Sade]], interdiktesis en diversa landi. Pasolini de 1973 til sua morto, ne cesis denuncar en la jurnalo [[Corriere della Sera]] la korupteso di la politikal elito, la transvivo di la fashismo e povo di la mafio. ==<small>Ocido</small>== La 2ma di novembro 1975, [[Dio di la Fidela Mortinti]], la [[kadavro]] di Pasolini trovesis sur la plajo di [[Ostia]] (Roma). Ilua kordio krevesis, ilua vizajo dislaceresis e la kadavro survehesis plura voyi per automobilo. La krimineyo ne baresis da la polico, kuriozi di la quartero venis regardar la kadavro dil artisto, qua rapide kovresis per lito-linjajo. La 17 evanta [[Prostitucado|prostitucatulo]] Giuseppe Pelosi kulpigesis, ma sempre (hodie ankore) konjektesas ke esis pro politikala motivi<ref>https://www.lemonde.fr/m-le-mag/article/2025/06/27/cinquante-ans-apres-la-mort-de-pasolini-hante-toujours-l-italie66160834500055.html</ref> === Referi === {{DEFAULTSORT: Pasolini, Pier Paolo}} [[Kategorio:Italiana filmifisti]] [[kategorio:Italiana skriptisti]] [[kategorio:Italiana poeti]] [[Kategorio:Italiana komunisti]] [[kategorio:Italiani]] 9xec1fpvnnk09d63ybf0kxs39lbakue 0 19721 1119202 1017866 2026-05-10T20:23:00Z Idisto 28999 1119202 wikitext text/x-wiki {{Politikisto | Nomo = Nicolae Ceaușescu | Imajo = [[Arkivo:Nicolae Ceaușescu.jpg|180px]] | Shablono_lando = {{ROU}} | Politikala_titulo = Prezidanto | Guvernisteso = de [[9 di decembro]] [[1967]] til [[22 di decembro]] [[1989]] | Precedanto1 = [[Chivu Stoica]] | Sucedanto1 = [[Ion Iliescu]] | Politikala_titulo2 = Generala Sekretario di Komunista Partiso di {{ROU}} | Guvernisteso2 = de [[22 di marto]] [[1965]] til [[22 di decembro]] [[1989]] | Precedanto2 = [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]] | Naskodio = [[26 di januaro]] [[1918]] | Nask-urbo = Scornicești, Olt, [[Rumania]] | Mort-dio = [[25 di decembro]] [[1989]] | Mort-urbo = Târgoviște, Dâmboviţa, [[Rumania]] | Spozo = [[Elena Ceaușescu]] | Partiso = ''Partidul Comunist Român'' (PCR) | Profesiono = militisto (lietnanto) e politikisto }} '''Nicolae Ceaușescu''' ([[1918]] (pron.: ''chosesku'') til [[1989]]) politikisto, esis prezidanto di [[Rumania]] de [[1967]] til [[1989]]. Il esis lasta [[komunismo|komunista]] prezidanto di lando, ed esis exekutita da fusilagado ye la [[25ma di decembro]] [[1989]]. {{Tabelo di sucedo |Precedanto= [[Chivu Stoica]] |Nomo di listo= Listo di prezidanti di Rumania |Titulo di listo= Prezidanto di Rumania |Komenco= [[1967]] |Fino= [[1989]] |Sucedanto=[[Ion Iliescu]] }} {{DEFAULTSORT:Ceausescu, Nicolae}} [[Kategorio:Prezidanti di Rumania]] [[Kategorio:Rumaniana komunisti]] 3e5jr2cpsq6pp6moutq89njfpzdpa6h 0 19822 1119189 1088870 2026-05-10T20:09:57Z Idisto 28999 1119189 wikitext text/x-wiki {{Biografio |Nomo = Rosa Luxemburg | Imajo = [[Arkivo:Rosa Luxemburg.jpg|180px]] | Okupeso = [[Filozofio|filozofino]] e [[politiko|politikistino]] | Shablono_lando = {{DEU}} | Naskodio = [[5ma di marto]] [[1870]] | Nask-urbo = Zamość<br /><small>(nune en [[Polonia]])</small> | Mort-dio = [[15ma di januaro]] [[1919]] | Mort-urbo = [[Berlin]], [[Republiko di Weimar|Germania]] }} '''Rosa Luxemburg''' (n. '''Rosalia Luxemburg''' ye la [[5ma di marto]] [[1870]] til la [[15ma di januaro]] [[1919]]) esis [[Germania|Germana]] filozofino, politikistino e revolucionero, un ek la fondinti dil [[komunismo|komunistala]] movemento ''Spartakusbund'' ("Spartakisti"). Pos supreso di la revolto dil "Spartakisti" en 1919, el asasinesis kune [[Karl Liebknecht]]. {{Commons|Rosa Luxemburg}} {{DEFAULTSORT:Luxemburg, Rosa}} [[Kategorio:Germaniana politikisti]] [[Kategorio:Germaniana filozofi]] [[Kategorio:Germaniana komunisti]] a998kkuxfmrj87ydi8x98pqsvfi9ci9 0 27472 1119241 1069113 2026-05-11T05:28:42Z Kwamikagami 1260 1119241 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Asteroid 2004 FH.gif|thumb|Asteroido ''2004 FH''.]] '''Asteroido''' o '''planetoido''' esas [[astro]] (''korpo blua'') ne esanta [[planeto]], [[naturala satelito]] di planeto, [[kometo]] o [[meteoroido]], maxim-multa-kaze desgranda (inter kelk metri e mem 1000 km), movanta cirkum [[stelo]] (specale [[suno]]). [[Kategorio:Asteroidi|*]] j67ix8r22lpr6ftw9y78i75aq601up8 0 27731 1119205 917625 2026-05-10T20:30:59Z Idisto 28999 1119205 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo= Luís Carlos Prestes | Imajo= [[Arkivo:Bundesarchiv Bild 183-13290-0017, Luis Carlos Prestes.jpg|180px]] | Profesiono = [[politiko|politikisto]] | Shablono_lando= {{BRA}} | Naskodio= [[3ma di januaro]] [[1898]] | Nask-urbo= [[Porto Alegre]], [[Rio Grande do Sul]] | Mort-dio= [[7ma di marto]] [[1990]] | Mort-urbo= [[Rio de Janeiro (urbo)|Rio de Janeiro]], [[Rio de Janeiro (stato)|Rio de Janeiro]] }} '''Luís Carlos Prestes''' ([[1898]] til [[1990]]) esis [[Brazilia]]na militisto e politikisto. Dum la [[yari 1920ma]] il esis un ek la chefi di politikala rebeleso konocata kom "[[Tenentismo]]", qua eventis ta epoko kontre la politikala [[oligarkio|oligarkii]] en Brazilia. Pose, dum lua exilo en [[Buenos Aires]] dum la komenco dil [[yari 1930ma]] ilu divenis membro e chefo di la komunista partiso di Brazilia (PCB). En [[1935]] ilu fondis l'''Aliança Nacional Libertadora'' (nacional uniono por libereso - ANL), politikala uniono di [[komunismo|komunisti]] e [[socialismo|socialisti]] komandita per PCB kontre la guvernerio di [[Getúlio Vargas]]. Pos la falio di komunista rebeleso en novembro 1935 Prestes e lua spozino Olga Benário enkarcerigesis en marto 1936. Olga Benário, [[judo|judino]] kun Germana origino sendesis a [[Germania]], ube mortigesis en [[chambro di gaso]]. La filiino di Olga e Prestes, Anita Leocádia, naskis en [[koncentreyo]] ma sendesis a Brazilia ante la morto di lua matro. Tamen, kande Vargas abandonis lua simpatio por [[fashismo]] e [[nacional-socialismo]], Prestes pardonis Vargas e chanjis lua atitudo por politikala suporto pri il. Kande la diktatoreso di Vargas finis en [[1945]], Prestes recevis [[amnestio]] ed elektesis senatano por [[Rio de Janeiro (urbo)|Rio de Janeiro]]. Il partoprenis en l'asemblajo qua aprobis la [[konstituco]] di [[1946]]. En [[1948]] PCB deklaresis ne-legala e Prestes perdis lua politikala yuri. Quankam Komunista Partiso esar proskriptita dum la [[yari 1950ma]], Prestes suportis la nacionalista politiki di Getúlio Vargas til lua suocido en [[1954]]. Kande eventis militistala [[stato-stroko]] en Brazilia [[1964]] Prestes exilis su en [[Sovietia]] til l'aprobo di la lego pri amnestio en Brazilia, en [[1979]]. Kande ilu retroiris a Brazilia la nova membri di PCB ne aceptis ilu kom chefo. Il abandonis PCB en [[1982]] ed eniris la partiso PDT (demokratiala laborala partiso) fondita da [[Leonel Brizola]]. {{DEFAULTSORT:Prestes, Luis Carlos}} [[Kategorio:Braziliana politikisti]] [[Kategorio:Braziliana komunisti]] fc2m4eqahvntp31kweyuzuybrzvf54w 0 31383 1119191 1088853 2026-05-10T20:12:05Z Idisto 28999 1119191 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo= Friedrich Engels | Imajo= [[Arkivo:Engels.jpg|180px]] | Profesiono = [[filozofio|filozofo]] | Shablono_lando= {{DEU}} | Naskodio= | Nask-urbo= Barmen (nun [[Wuppertal]]), [[Prusia]] | Mort-dio= | Mort-urbo= [[London]], [[Anglia]] }} '''Friedrich Engels''' ([[28ma di novembro]] [[1820]] til la [[5ma di agosto]] [[1895]]) esis [[Germania|Germana]] fabrikanto e [[filozofio|filozofo]] qua skribis "''Die Lage der arbeitenden Klasse in England''", pri la mala situeso dil Angla laboristi. Il publikigis la [[Komunista publika deklaro]] en 1848, ensemble kun [[Karl Marx]]. Il anke publikigis la duesma e la triesma tomi de ''Das Kapital'' (La kapitalo) pos la morto di Marx. Kun Karl Marx il konsideresas kom la fondinto di la marxistala [[socialismo]]. Tri ek lua maxim konocata verki esas "Germana ideologio", publikigita en 1846; "Socialismo:Utopiala e ciencala", publikigita en 1880; e "L'origino di la familio, di la [[privata proprieto]] e di la stato" publikigita en 1884. {{DEFAULTSORT:Engels, Friedrich}} [[Kategorio:Germaniana filozofi]] [[Kategorio:Germaniana komunisti]] 4uuejazghpa4sngj21khwoluld8uyrx 0 35584 1119207 1054882 2026-05-10T21:40:36Z Komap 19305 /* Mezepoko */ nuberi->numeri 1119207 wikitext text/x-wiki {{Linguo |Nomo_en_Ido = Asturiana linguo |Nomo_linguo = asturianu |Parolata_en= [[Asturia]] ([[Hispania]]) |Regioni_di_mondo = westal [[Europa]] |Tota_parolanti = {{formatnum:100000}} |Rango = |Klasifiko_en_familio = [[Indo-Europana linguaro|Indo-Europana]]<br />&nbsp;[[Romana lingui]]<br />&nbsp;&nbsp;Westala grupo<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Ibero-Latinida linguaro]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Astur-Leonana linguaro]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Asturiana''' |Ube_esas_oficala = Ne esas oficala |Akademio = Academia de la Llingua Asturiana |mapo = [[Arkivo:Asturian linguistic areas.PNG|280px]] |mapo_paroli = Dialekti dil Asturiana en Asturia. |Iso1 = |Iso2 = ast |Videz_anke = [[Latinida lingui]] }} '''Asturiana''' esas [[Latinida linguo]] parolata en [[Asturia]]. Ol esas la nomo di Astur-Leonana linguaro en [[Asturia]], ed anke kontenas [[Leonana linguo]], parolata en Leon e Zamora, e [[Mirandana linguo]], parolata en [[Miranda do Douro]], [[Portugal]]. Lua gramatiko, vortaro ed ortografio regulesas dal Akademio pri Asturiana linguo e, malgre ne esar oficala, lego regulas lua uzo en Asturia. == Nomo == En Asturia, l'Asturiana linguo (''asturianu'') e la nomo ''bable'' mustas interpretesar kom termini referanta la sama linguo, ma kun "distinta nuanci". ''Llingua asturiana'' od ''Asturianu'', esas la linguo parolata en Asturia, kontre ke ''bable'' ne referas ad omna extenso di la linguo, ma nur a lokala varianto. Ta nomo unesmafoye uzesis en Carreño. En 1794, Carlos González de Posada skribis en ilua ''Memories Hestóriques del Principáu d'Asturies'' l'unesma konstato di ta normo (''bable'') por referar ad ol. {{Frazo|idioma asturianu qu'ellí (Carreño) dicen Vable». Darréu, "bable" emplegóse con mayor o menor frecuencia, pero enxamás goció de muncha fama nel raigón popular, darréu que los asturianos denominaron mayoritariamente la so tradicional manera de falar como «asturiano» o «asturianu».}} Tale eventas, exemple, en l'unesma tomo dil Linguistikal Atlaso di Ibera Peninsulo de 1962, qua rekolias enrejistruri pri orala inquesti facita ante l'[[interna milito di Hispania]], ed inquestis qua esis la nomo qua recevis la linguo parolita da ulu. La maxim multa respondis "asturiano" od "Asturianu". {{specala revizo}} Nun, la lego pri promoco ed uzo di Asturiana linguo (''Ley de Promoción y Uso del Asturiano''), rekolias la dua termini, quankam ek l'Administrado, la termino judikata kom korekta esas "Asturiano" e tale esas referata en omna institucuri di Asturia. Ol anke nomizesas en ciencala studii kom ''asturleonana'' o ''leonana'', nome pos publikigo di ''El Dialecto Leonés'' (Leonana Dialekto) en 1906 da Menéndez Pidal, en qua judikesis omna linguistikala domeno kom propra ento. Ica terminologio uzesis anke da lua dicipuli. La kauzo di ca termino esas la fakto ke la domeno korespondis grandaparte, unesme kun [[Asturia|rejio Asturia]], e pose kun [[Rejio León]]. Tamen, on povas dicar ke l'uzo di la termino "Asturleonana linguo" mustas referar a tota domeno (lua nuna e lua historiala extenso) e la termino "Asturiana" esas por la linguo dil princio Asturia. == Parolanti == Segun la studio "Los Asturianos y la Lengua Asturiana. Estudio Sociolingüístico para el Principado de Asturias" (Oviedo, 1994), dal profesoro Francisco Llera Ramos, del Universitato di Baskia en Asturia, esus {{formatnum:100000}} nativa parolanti, plu {{formatnum:450000}} qui uzas la linguo kom duesma linguo. En ica studio, kontis {{formatnum:50000}}} parolanti di Central-Asturiana, {{formatnum:30000}} di l'Ocidentala e {{formatnum:20000}} di l'orientala. == Historio == === Unesma habitanti di Asturia e León === L'unesma habitanti di Asturia e León ja habitis la regiono ante l'arivo di Indo-Europana populi, e quale l'Indo-Europani, li lasis lua traco en la linguo. Tale, on trovas en l'Asturiana vorti pra-Indo-Europana kom ''vega'', ''cotoya'', ''artu'', ''cuetu'' o ''cachiparru'' qui multa-kaze arivis direte o tra la Latina. === Romani === Romani arivis a Asturia dum l'[[1ma yarcento aK]], plu tarda en altra loki de la peninsulo, ube li arivabis dum la 3ma yarcento aK. Tale komencas tardala romanigo en qua l'Asturi prenis la linguo e la kulturo dil konquestisti. La Latina divenis la propra linguo dil Asturiani e Leonani gradope pose mariaji e administrativa vantaji kom Romana civitaneso. La procedo di romanigo eventis anke en altra loki, quo explikas ke la linguo uzita en ta epoko, la Vulraga Latina esez la linguo di qua divenis la [[Latinida lingui]], kom la [[Galisiana]], la [[Portugalana]], la [[Kataluniana]], la [[Hispaniana]] o l'[[Aragonana]] pluse altri. === Mezepoko === Ol esas dum Mezepoko ube on povas trovar la nasko di l'Asturiana kom linguo, malgre lua evoluo depos lore facez ke gramatikala strukturi, fonetiko ed ortografio chanjabez multo. La transformado dil Latino a l'Asturiano produktis gradope. Ol esas neposible donacar exakta dato en qua la Latina divenis Asturiana. Quankam, malgre ke l'uzado di oral Asturiano esez difuzita en l'alta Mezepoko ed esez preske unanima, la Latina sequos esanta linguo di kulturo, di legala dokumenti dum multa tempo. Unu dil dokumenti ke plu bone reflektas l'evoluo depos la Latina esas la ''Cayuela de Carrio'', dil 13ma yarcento, trovita en Villayón e qua kolektas sorco kontro numeri en populara linguo bone diferencata di Klasika Latino. Ol esas la nasko dil Regno di Asturia ke pose esus la Regno di León unu dil precipua kauzi qua explikas ke en ica teritorio formesez diferanta linguo de la Latino di l'anciena ''Conventum Asturum''. Ica Regno ne okupis nun Asturiana landi, ma anke di León, Galicia e parti di Portugal e Kastilia. Ultre isto, konquestis landi sude la rivo Duero, til Extremadura ed ocidental Andalucía. Pro ico, ankore preservesas kelka traiti di ica linguo en ta loki. En la Regno di Asturia, la Latina, uzata en legala dokumenti, shoveskis da l'Asturiana, qua divenis legala linguo dil Regno ed uzeskis en multa legala dokumenti. L'unesma dokumento skribita en l'Asturiana (la ''Fueru d'Avilés'') esas legal. Skribita en la 12ma yarcento, ol esas konstituco di ic Asturiana municipo. On devas atendar til la duesma duimo dil 13ma yarcento por ke skribar en l'Asturiana divenez normala ed funcionis kom vera linguo dil lando. De ica epoko konservesas multa texti, ma la maxim importanta esas a ''Fueru Xulgo'', tradukuro a l'Asturiana dil anciena legala kodexo dil Visigota Regno. === ''Sieglos Escuros'' === La perdo di politikala nedependo di Regno di León pose uniono kun Kastilia ye 1230, kreis la bazi por progresiva retroiro dil linguo. Lo esas, unesme, pro ke en ica regno hegemonio esas por Kastilia. Konseque, la linguo la maxim uzata esas la Kastiliana, quo esos anke ta qua uzos en regala dokumentado. Ol esas lore, kun Alfonso 10ma la Saja (1254-1284) ube la Kastilia e la Galisiana havos plu grava literaturala uzado ke l'Asturiana. Ma la maxim kritika momento esas en la 14ma yarcento kande l'Asturian Eklezio havis Kastiliana episkopo, Gutierre de Toledo, qua impozis interna reformi qui facis di la Kastiliana la propra linguo dil ekleziala dokumentado. Tale, l'Asturiana kleriki komencis studiar fore Asturia e León, en Kastilia, en la Kastiliana. Ica fakti e la kreskanta centralista e intervencista politiko di Kastilia, promovas la procedo di dis-asturianigo en alta klasi dil socio e impidas la solidigo di l'Asturiana komo literaturala linguo. Ica centralista sistemo aparis kun la koncepto di Stato-Naciono, la neceso di linguistikala uniformigo kom faktoro di kohesiono di nova politikala strukturo. L'Asturiana, dum tri yarcenti (14ma, 15ma, e 16ma), nomizita ''Sieglos Escuros'' (Obskura Yarcenti), esis absenta en skribita dokumenti, ne kom la Portugala e la Kastiliana, qua divenis lingui di kulturo. Tale, aparis situeso di diglosio, en qua l'Asturiana uzesis por orala komunikado da la maxim parto dil populado dum ke la Kastiliana uzesis da l'administrado, l'alta klerado e la funcionarii por havar sociala distingeso. Ica situeso esas karakteriziva di l'Asturiana til nur. Asturiana literaturo ne existis dum Renesanco, e unu kauzo di manko di sucio pri linguistikal aferi esas forsan manko di universitato en la tri teritorii ube l'Asturiana parolesis: Asturia, León e Miranda. === Baroko === [[Arkivo:Marirreguera.jpg|thumb|left|280px|Idealigita protreto di Antón de Marirreguera (19ma yarcento).]] Quankam pos finir la Mezepoko l'uzo dil Asturiana komencis dekadar, to ne signifikis lua fino. Exemple, dum la Moderna epoko skribesis literaturala texti en ol. Antón de Marirreguera (1600-1662) esis l'unesma konocats skribisto en l'Asturiana e portis literaturo en ica linguo al Baroko. Komencis la kultivo di plura kulta temi: poetikala verki di religiala temo (Pleitu ente Uviéu y Mérida) o riprenis la Greko-Latina tradiciono ''Dido y Eneas'' o ''Píramo y Tisbe''. Ultre to, aparis teatro en qua ne nur esas denonco ma anke konciencigo kun situeso dil linguo. Exemple, en teatrajo ''L'Alcalde'', da nomizita Marirreguera, ridindigas perosno qua parolas en la Kastiliana por prezuntar esar di alta sociala posiciono. L'Asturiana, en ta epoko, valoresas kom linguo propra dil populo da multa intelektozi di aristokrataro ed alta klero, e, ultre, komo signo di historiala identeso di l'ASturiana kom facas la historiisto de Cangas del Narcea Luis Alfonso de Carvallo. Nek en León nek en Miranda aparis skriptisto dum ta yarcenti e la situeso di la linguo esis akulata en oraleso. === Racion-epoko === [[Arkivo:Gaspar Melchor de Jovellanos by Goya.jpg|thumb|280px|Jovellanos esis defensanto di l'Asturiana linguo, di lua difuzeso e dignifikeso; esis il qua propozis kreado di Akademio.]] En la 18ma yarcento, la Racion-epoko arivis kun forco en Asturi e grupo di intelektulezi guidita da [[Gaspar Melchor de Jovellanos]] komencis la defenso dil linguo e valorigar ol. Aparas lore sucio pro la situeso dil linguo e neceso di dotar ol di instrumentos qui posibligez atingar futuro e ke helpez normaligar sociale. Por to Jovellanos propozis kreado di Akademio kun skopo di normizar e rekoliar la richeso dil linguo. {{Frazo|"Ye la llingua viva del nuesu pueblu; mamámosla toos, por dicilo asina, cola primer lleche; va pasando tradicionalmente de padres a fíos y continúase de xeneración en xeneración...Con un cartón y un llápiz a mano, en casa, na cai, en paséu, en campu, podemos arriquecer tolos díes esta preciosa ayalga".}} En 1788 aparis etimologiala vortaro pri qua hodie nulo saveskas, e dum la 18ma yarcento aparis l'unesm Asturiana skriptistino, Xosefa Xovellanos, fratino dil filozofo. Tale, l'Asturiana, pluforteskis inter dominacanta strati dil socio ed kreis bazi di konoco dil situeso dil linguo e la skopi por atingar plena normaligo. Ol kultivas poezio e teatro serchas proximar al granda publiko. === 19ma yarcento === En la 19ma yarcento, epoko dil regionalismo, duras Asturiana literaturala tradiciono kun publikigo en 1839 di ''Colección de poesías en dialecto asturiano'' da Xosé Caveda y Nava ke antologas omna kreatori antee es esas tale l'unesma libro en l'Asturiana. En ica yarcento, duras la sucii di *'''ilustrados''' pro situeso dil linguo e lua normigo e normaligo. Skribesas en 1869 l'unesma ''Gramática Asturiana'', da Junquera Huergo, que ne publikigesus til 1991 da l'[[Academia de la Llingua Asturiana]]. Asturiana linguo ganis importo en Asturia tra Racion-epoka idei, e Franciana princo Louis Lucin Bonaparte demandis l'episkopo Manuel Fernández de Castro (1834-1905), qua anke esis poeto e tradukisto, facar tradukuro aden l'Asturiana de l'Evangelio da Santa Mateus, publikigita en 1861 en [[London]]. Dum ca epoko di migrado, la linguo duris parolesar dal ekmigrinti, qui produktis multa artikli en Asturiana ed ula verko kom ''Camín de la Romería''. Konsolidis la prestijo dil linguo e la jurnalaro en [[Asturia]] komencis inkluzar artikli en Asturiana, remarkante Enriqueta Fernández Rubín en periodismo. Tamen, negativeso aparis kun emplantaco di kelka idei qui ja aparis dum la 18ma yarcento, ma kreskis forte kun Humbolt e la Germana romantika movado. Por li, la lingui rilatis al spiritala tendenco ed al kustumi dil populo, e pro to simileso inter la genio dil populo e la literarturo qua skribesas en ica linguo (''volkgeist''). Ico chanjas Asturiana literaturo: populo di rurala vivo, di anciena kustumi e konservema e arkaiganta linguo; tale komencis en verki bukolikala temi, ube la rurala vivo esas poetikala objekto. Publikigeskas lore verki kun idealigata vivo dil ruralani, esante Xosé Caveda y Nava l'unesma expozanto di idealigo di rurala vivo, dum ke Xuan María Acebal esas en peizajala deskripto e idilioza viziono di rurala vivo, kun poezio dedicita al Virgino, altra miti di l'Asturiana poezio di l'epoko. Nun Teodoro Cuesta, rekuperas festiveso ed erotismo komencita da Marrireguera e pro granda dominio ke havas di l'Asturiana, definas ica viziono en verki kom ''Munchu güeyu'', ''Andalucía y Asturias'' y ''A María inmaculada''. === Unesma triimo dil 20ma yarcento === Se til la 19ma yarcento Asturiana socio esis precipue rurala, dum la 20ma yarcento la regiono gradope industriizesis, e lua habitanti komencis migrar al urbi por laborar en la nova industri. Pro l'urbi esis precipua administrala centri e la loki ube lojis e dominacis la maxim kastilianigita sociala sektori, la linguo perdeskis parolanti. Note pro ke, simile a quo eventis en altra loki, quale [[Katalunia]] o [[Baskia]], a nova sektoro dominacanta ne asumis kompromiso por defensar a autoktona linguo, e ridingidis ol kom signo di vilajismo, selektanta l'uzado dil kastiliana kom signo di sociala distingeso kontre populara klasi e kom necesajo por sociala acenso. Ultre ico, masiva skolarigo di populado, omnatempe en la Kastiliana e sen tolerar prezenteso di l'Asturiana ed anke la developado di komunikili, quale jurnalaro e radio minorigis la linguo. En ca epoko di forta influo di Kastiliana linguo, en qua literaturo sequas voyi apertita en antea periodo. En poezio, ankore dominacanta, developis temi ed stila formi qua faktis topi (Pepín Quevedo, Perfecto Fernández Usatorre, José Manuel Farcía González (Marcos del Torniello), Francisco Fonzález Prieto ed altri. En teatro impozas kun forco nomizita ''Teatru Rexonal Asturianu y de la Naturaleza''; teatro di kustumi, melodramatra, ne konvencionala, diglosikala, qua havis en Emilio Robles Muñiz (Pachín de Melás 1877-1938) lua precipua skriptisto, ed en la ''Compañía Asturiana'' (Asturiana Kompanio) lua unesma difuzilo. Tamen, ne omna liteaturo esas di klaso e aparas literaturo pri naciono e regiono: tale trovesas Liga pro-Asturia, plu protektista kam altra kozo kun ''El Catecismu Rexonalista de 1918'', la ''Fiesta de la Poesía Asturiana'', ed Flora Ludi en 1923. Esas verki di ica tendenco Nel y Flor e La Fonte del Cai ultre porduktado dal Padre Galo, Fernán Coronas qua judikesas kom unesma nacionalista skribisto. === Nuna stando === La nuna legala stando dil Asturiana esas: * Ol esas protektita, ma ne deklaresis oficala da la guvernerio di Asturia. * Lego 1/1998, de la 23ma di marto, pri uzo e promoco di Asturiana, en olua artiklo 4, qua referas a l'uzado di la linguo, dicas, en l'apartado 2, ke "ol havas kam valida a omna efekti l'uzo di Asturiana en orala o skripta komuniki dil civitani di princolando di Asturia". * En 2005 Asturiana guvernerio aprovis la plano di sociala normaligo di Asturiana 2005-1007 por stimular l'uzo e la promoco dil Asturiana e Galisiana-Asturiana. * Francisco Álvarez-Cascos, en lua diskurso di investo en generala konvento di princolando di Asturia, ye 12ma di julio 2011 engajis a "fomentar la riguroza konocado di Asturiana", e la nova autonoma responsanto di kulturo e sporto di princolando, Emilio Marcos Vallaure, ye 18ma di julio 2011 afirmis ke, inter ilua granda skopi esas "la protektado di Asturiana linguo". * nun existas plura asocii kam ''Xunta Pola Defensa de la Llingua Asturiana od Iniciativa pol Asturianu'' inter altri, e politikala partisi, kam ''Izquierda Xunida d'Asturies'', ''Bloque por Asturies'', ''UNA'', ''PAS'' ed Asturiana seciono di ''PCPE'', inter altri, qua apogas oficaleso di la linguo e facas kampanii por atingar lo. == Fonologio == [[Arkivo:Mapo de la disvastiĝo de la asturleona lingvo.png|280px|right|thumb|Loki ube l'Asturiana parolesas.]] ==== Vokali ==== Vokala sistemo di Asturiana distingas kin fonemi, dividita en tri gradi di aperteso e tri situesi. {| class="wikitable" style="text-align="center"; |+ align="center" style="background:Black; color:white;"|'''Vokali''' |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"| ! style="background:#efefef; color:Black"| [[Vocal anterior|'''Fronta''']] ! style="background:#efefef; color:Black"|[[Vocal central|'''Meza''']] ! style="background:#efefef; color:Black"|[[Vocal posterior|'''Dopa''']] |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"|[[Vocal cerrada|'''Klozita''']]</br> | style="font-size:larger;"| {{IPA|i}} || - | style="font-size:larger;"| {{IPA|u}} |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"|[[Vocal media|'''Meza''']]</br> | style="font-size:larger;"| {{IPA|e}}|| - | style="font-size:larger;"| {{IPA|o}} |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"|[[Vocal fuerte|'''Apertita''']]</br> | - | style="font-size:larger;"| {{IPA|a}} ||- |} ==== Konsonanti ==== :{| class="wikitable" style="text-align="center"; |+ align="center" style="background:Black; color:white;"|'''Konsonanti''' |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"| ! style="background:#efefef; color:Black"| [[consonante labial|labiali]] ! style="background:#efefef; color:Black"| [[consonante dental|dentali]] ! style="background:#efefef; color:Black"| [[consonante alveolar|alveolari]] ! style="background:#efefef; color:Black"| [[consonante palatal|palatali]] ! style="background:#efefef; color:Black"| [[consonante velar|velari]] |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"| Senvoca klusili | style="font-size:larger;"| {{IPA|p}} | style="font-size:larger;" colspan="2"| {{IPA|t}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|tʃ}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|k}} |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"| Voca klusili | style="font-size:larger;"| {{IPA|b}} | style="font-size:larger;" colspan="2"| {{IPA|d}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|ʝ}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|g}} |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"| Frikativi | style="font-size:larger;"| {{IPA|f}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|θ}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|s}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|ʃ}} | - |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"| Nazali | style="font-size:larger;"| {{IPA|m}} | - | style="font-size:larger;"| {{IPA|n}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|ɲ}} | - |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"| Laterali | - | - | style="font-size:larger;"| {{IPA|l}} | style="font-size:larger;"| {{IPA|ʎ}} | - |- align=center ! style="background:#efefef; color:Black"|Vibranti | - | - | style="font-size:larger;"| {{IPA|r / ɾ}} | - | - |} Noti: : /n/ pronuncas kam [ŋ] en koda-posiciono. : /g/ pronuncas kam voca frikativo mem en komenco di vorto. == Gramatiko == La [[gramatiko]] dil Asturiana simileskas l'altra [[Ibero-Latinida linguaro|Ibero-Latinida]] lingui. Singularo esas la ''neutro materia'', qua esas transvivo dil neutra genero en l'Asturiana qua perdis exter l'Astur-Leonana (ecepte neutra artiklo ''lo'' en la Hispaniana). === Alfabeto === [[Arkivo:Francisco de Goya y Lucientes - Gaspar Melchor de Jovellanos.jpg|thumb|right|280px| Gaspar Melchor de Jovellanos, Asturiana [[skriptisto]], [[Yuro|yuristo]] e [[Politiko|politikisto]] dil [[Racion-epoko]]. Ol propozis la kreado di [[Akademio di l'Asturiana Linguo]].]] L'Asturiana uzas Latin alfabeto por reprezentar lua fonemi. {| class="wikitable" style="text-align="center"; |+ align="center" style="background:Black; color:white;"|'''Alfabeto''' |- ! Letro!! Nomo!! Fonemo |- | A, a || '''a''' || /a/ |- | B, b || '''be''' || /b/ |- | C, c || '''ce''' || /θ/, /k/ |- | D, d || '''de''' || /d/ |- | E, e || '''e''' || /e/ |- | F, f || '''efe''' || /f/ |- | G, g || '''gue''' || /g/ |- | H, h || '''hache''' || ----- |- | I, i || '''i''' || /i/ |- | L, l || '''ele''' || /l/ |- | M, m || '''eme''' || /m/ |- | N, n || '''ene''' || /n/ |- | Ñ, ñ || '''eñe''' || /ɲ/ |- | O, o || '''o''' || /o/ |- | P, p || '''pe''' || /p/ |- | Q, q || '''cu''' || /k/ |- | R, r || '''erre''' || /r/, /ɾ/ |- | S, s || '''ese''' || /s/ |- | T, t || '''te''' || /t/ |- | U, u || '''u''' || /u/ |- | V, v || '''uve''' || /b/ |- | X, x || '''xe''' || /ʃ/ |- | Y, y || '''ye''', '''y griega''' || /ʝ/, /i/ |- | Z, z || '''zeta''', '''zeda''', '''ceda''' || /θ/ |} === Artiklo === L'artiklo havas ica formi: {| |- !| !| Maskula !| Femina !| Neutra |- !| || el || la || lo |- !| || los || les || |} === Kontrakti === [[Arkivo:Diccionariualla.jpg|280px|thumb|Vortaro di l'Asturiana linguo.]] En l'Asturiana, l'artiklo povas kontraktigas kun kelka prepozicioni: {| |- !| !| el !| la !| lo !| los !| les || || |- !| a || al || || || || || || |- !| de || del || || || || || || |- !| pa || pal || || || || || || |- !| so || sol || || || || || || |- !| con || col || cola || colo || colos || coles || || |- !| en || nel || na || no || nos || nes || || |- !| per || pel || pela || pelo || pelos || peles || || |- !| por || pol || pola || polo || polos || poles || || |} On povas anke trovar la kontrato inter la vorto ''tou'' (omna) e l'artiklo: * tou + el: tol * toa + la: tola * too + lo: tolo * toos + los: tolos * toes + las: tolas === Demonstrativi === {| |- !| !| personi !| maskula !| femina !| neutra !| || |- !| 1ma !| Singularo || esti || esta || esto || || |- !| !| Pluralo || estos || estes || || || |- !| 2ma !| Singularo || esi || esa || eso || || || |- !| !| Pluralo || esos || eses || || || |- !| 3ma !| Singularo || aquel, aquelli || aquella || aquello || || |- !| !| Pluralo || aquellos || aquelles || || || |} ==== Kontrakti kun EN ==== {| |- !| !| personi !| maskula !| femina !| neutra |- !| 1ma !| Singularo || nesti || nesta || nesto || || |- !| !| Pluralo || nestos || nestes || || || |- !| 2ma !| Singularo || nesi || nesa || neso || || || |- !| !| Pluralo || nesos || neses || || || |- !| 3ma !| Singularo || naquel, aquelli || naquella || naquello || || |- !| !| Pluralo || aquellos || aquelles || || || |} === Posesivi === [[Arkivo:Xuridic signboard bilingual Castilian-Asturian.JPG|280px|right|thumb|Bilingual afisho en la Hispaniana ed en l'Asturiana.]] La posesivi en l'Asturiana esas ti: {| |- !| Posedanto !| Persono !| Nombro !| Maskula !| Femina || |- !| Unu !| 1ma !| Singularo || el mio || la mio || || |- !| !| 1ma !| Pluralo || los mios || les mios || || |- !| !| 2ma !| Singularo || el to || la to || || |- !| !| 2ma !| Pluralo || los tos || les tos || || |- !| !| 3ma !| Singularo || el so || la so || || |- !| !| 3ma !| Pluralo || los sos || les sos || || |- !| Plura !| 1ma !| Singularo || el nuesu - el nuestru || la nuesa - la nuestra || || |- !| !| 1ma !| Pluralo || los nuesos - los nuestros || les nueses - les nuestres || || |- !| !| 2ma !| Singularo || el vuesu - el vuestru || la vuesa - la vuestra || || |- !| !| 2ma !| Pluralo || los vuesos - los vuestros || les vueses - les vuestres || || |- !| !| 3ma !| Singularo || el so || la so || || |- !| !| 3ma !| Pluralo || los sos || les sos || || |} === La numeri === * 1-10: un ~ unu ~ una, dos, tres, cuatro, cinco, seis ~ seyes, siete, ocho, nueve, diez. * 0 = cero, 100 = cien, 1.000 mil, 1.000.000 = un millón ==== La personala pronomi ==== {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" style="text-align:center" |+'''Personala pronomi''' |rowspan="3"| !colspan="7"|singulara !colspan="3"|plurala |- !rowspan="2"|1ma !colspan="2"|2ma !colspan="2"|3ma !rowspan="1"|1ma !rowspan="1"|2ma !rowspan="1"|3ma |- !familiara !formal !mask. !fem. |- !Asturiana |yo |tu |él ~ elli |ella |ello |nós ~ m. nosotros, f. nosotres |vós ~ m. vosotros, f. vosotres |m. ellos, f. elles |- !Ido |me |tu |il(u) |el(u) |ol(u) |ni |vi |li |} === Verbo === La verbo en l'Asturiana havas tri konjugacioni: # Finita en -AR. # Finita en -ER. # Finita en-IR. ==== Exemplo di verbala konjugado -AR ==== Hike, on povas vidar la verbo ''falar'' ("parolar"). {| class="wikitable" align="center" |+ '''Modelo di Konjugado<br />Verbo ''falar'' ([[radiko]]: ''fal-'')''' ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | ! colspan="6" bgcolor="LightCyan" | Simpla formo |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Infinitivo | colspan="6" align="center" | falar |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Gerundio | colspan="6" align="center" | falando |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Participo | colspan="6" align="center" | faláu falada falao falaos falaes |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Modo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tempo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Yo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tu''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Él/Ella/Ello''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Nós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Vós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Ellos/es''' |- ! rowspan="6" bgcolor="LightCyan" align="center" | Indikativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | falo | align="center" | fales | align="center" | fala | align="center" | falamos | align="center" | faláis | align="center" | falen |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | falaba | align="center" | falabes | align="center" | falaba | align="center" | falábamos ~ falábemos | align="center" | falabais ~ falabeis | align="center" | falaben |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Preterito''' | align="center" | falé | align="center" | falasti ~ falesti | align="center" | faló | align="center" | falemos | align="center" | falastis ~ falestis | align="center" | falaron |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Plusquamperfekta preterito''' | align="center" | falara ~ falare | align="center" | falaras ~ falares | align="center" | falara ~ falare | align="center" | faláramos ~ faláremos | align="center" | falarais ~ falareis | align="center" | falaran ~ falaren |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Futuro''' | align="center" | falaré | align="center" | falarás | align="center" | falalá | align="center" | falaremos | align="center" | falaréis | align="center" | falarán |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Kondicionalo''' | align="center" | falaría | align="center" | falaríes | align="center" | falaría | align="center" | falaríamos ~ falaríemos | align="center" | falaríais ~ falaríeis | align="center" | falaríen |- ! rowspan="2" bgcolor="LightCyan" align="center" | Subjuntivo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | fale | align="center" | fales ~ falas | align="center" | fale | align="center" | falemos | align="center" | faléis | align="center" | falen ~ falan |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | falara ~ falare | align="center" | falaras ~ falares | align="center" | falara ~ falare | align="center" | faláramos ~ faláremos | align="center" | falarais ~ falareis | align="center" | falaran ~ falaren |- ! rowspan="1" bgcolor="LightCyan" align="center" | Imperativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | fala | align="center" | falái |} ==== Exemplo di verbala konjugado -ER ==== Hike, on povas vidar la verbo ''llamber'' ("lekar"). {| class="wikitable" align="center" |+ '''Modelo di Konjugado<br />Verbo ''llamber'' ([[radiko]]: ''llamb-'')''' ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | ! colspan="6" bgcolor="LightCyan" | Simpla formo |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Infinitivo | colspan="6" align="center" | llamber |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Gerundio | colspan="6" align="center" | llambiendo |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Participo | colspan="6" align="center" | llambíu llambida llambío llambíos llambíes |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Modo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tempo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Yo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tu''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Él/Ella/Ello''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Nós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Vós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Ellos/es''' |- ! rowspan="6" bgcolor="LightCyan" align="center" | Indikativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | llambo | align="center" | llambes | align="center" | llambe | align="center" | llambemos | align="center" | llambéis | align="center" | llamben |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | llambía | align="center" | llambíes | align="center" | llambía | align="center" | llambíamos ~ llambíemos | align="center" | llambíais ~ llambíeis | align="center" | llambíen |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Preterito''' | align="center" | llambí | align="center" | llambisti ~ llambiesti | align="center" | llambió | align="center" | llambimos ~ llambiemos | align="center" | llambistis ~ llambiestis | align="center" | llambieron |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Plusquamperfekta preterito''' | align="center" | llambiera ~ llambiere | align="center" | llambieras ~ llambieres | align="center" | llambiera ~ llambiere | align="center" | llambiéramos ~llambiéremos | align="center" | llambierais ~ llambiereis | align="center" | llambieran ~ llambieren |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Futuro''' | align="center" | llamberé | align="center" | llamberás | align="center" | llamberá | align="center" | llamberemos | align="center" | llamberéis | align="center" | llamberán |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Kondicionalo''' | align="center" | llambería | align="center" | llamberíes | align="center" | llambería | align="center" | llamberíamos ~ llamberíemos | align="center" | llamberíais ~ llamberíeis | align="center" | llamberíen |- ! rowspan="2" bgcolor="LightCyan" align="center" | Subjuntivo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | llamba | align="center" | llambas | align="center" | llamba | align="center" | llambamos | align="center" | llambáis | align="center" | llamban |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | llambiera ~ llambiere | align="center" | llambieras ~ llambieres | align="center" | llambiera ~ llambiere | align="center" | llambiéramos ~ llambiéremos | align="center" | llambierais ~ llambiereis | align="center" | llambieran ~ llambieren |- ! rowspan="1" bgcolor="LightCyan" align="center" | Imperativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | llambi | align="center" | llambéi |} ==== Exemplo di verbala konjugado -IR ==== Hike, on povas vidar la verbo ''apurrir'' ("atingar"). {| class="wikitable" align="center" |+ '''Modelo di Konjugado<br />Verbo ''apurrir'' ([[radiko]]: ''apurr-'')''' ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | ! colspan="6" bgcolor="LightCyan" | Simpla formo |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Infinitivo | colspan="6" align="center" | apurrir |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Gerundio | colspan="6" align="center" | apurriendo |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Participo | colspan="6" align="center" | apurríu apurrida apurrío apurríos apurríes |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Modo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tiempo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Yo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tu''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Él/Ella/Ello''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Nós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Vós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Ellos/es''' |- ! rowspan="6" bgcolor="LightCyan" align="center" | Indikativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | apurro | align="center" | apurres | align="center" | apurre | align="center" | apurrimos | align="center" | apurrís | align="center" | apurren |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | apurría | align="center" | apurríes | align="center" | apurría | align="center" | apurríamos ~ apurríemos | align="center" | apurríais ~ apurríeis | align="center" | apurríen |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Preterito''' | align="center" | apurrí | align="center" | apurristi ~ apurriesti | align="center" | apurrió | align="center" | apurrimos ~ apurriemos | align="center" | apurristis ~ apurriestis | align="center" | apurrieron |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Plusquamperfekta preterito''' | align="center" | apurriera ~ apurriere | align="center" | apurrieras ~ apurrieres | align="center" | apurriera ~ apurriere | align="center" | apurriéramos ~ apurriéremos | align="center" | apurrierais ~ apurriereis | align="center" | apurrieran ~ apurrieren |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Futuro''' | align="center" | apurriré | align="center" | apurrirás | align="center" | apurrirá | align="center" | apurriremos | align="center" | apurriréis | align="center" | apurrirán |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Kondicionalo''' | align="center" | apurriría | align="center" | apurriríes | align="center" | apurriría | align="center" | apurriríamos ~ apurriríemos | align="center" | apurriríais ~ apurriríeis | align="center" | apurriríen |- ! rowspan="2" bgcolor="LightCyan" align="center" | Subjuntivo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | apurra | align="center" | apurras | align="center" | apurra | align="center" | apurramos | align="center" | apurráis | align="center" | apurran |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | apurriera ~ apurriere | align="center" | apurrieras ~ apurrieres | align="center" | apurriera ~ apurriere | align="center" | apurriéramos ~ apurriéremos | align="center" | apurrierais ~ apurriereis | align="center" | apurrieran ~ apurrieren |- ! rowspan="1" bgcolor="LightCyan" align="center" | Imperativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | apurri | align="center" | apurríi |} === Verbo SER (Esar) === {| class="wikitable" align="center" |+ '''Modelo di Konjugado<br />Verbo ''ser'' ([[radiko]]: ''s-'')''' ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | ! colspan="6" bgcolor="LightCyan" | Forma Simple |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Infinitivo | colspan="6" align="center" | ser |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Gerundio | colspan="6" align="center" | siendo |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Participo | colspan="6" align="center" | sío |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Modo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tempo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Yo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tu''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Él/Ella/Ello''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Nós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Vós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Ellos/es''' |- ! rowspan="6" bgcolor="LightCyan" align="center" | Indikativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Presente''' | align="center" | soi ~ so | align="center" | yes | align="center" | ye | align="center" | somos | align="center" | sois | align="center" | son |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | yera | align="center" | yeres | align="center" | yeres | align="center" | yéramos ~ yéremos | align="center" | yerais ~ yereis | align="center" | yeren |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Preterito''' | align="center" | fui | align="center" | fuisti ~ fuesti | align="center" | foi | align="center" | fuimos ~ fuemos | align="center" | fuistis ~ fuestis | align="center" | fueron |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Plusquamperfekta preterito''' | align="center" | fuera ~ fuere | align="center" | fueras ~ fueres | align="center" | fuera ~ fuere | align="center" | fuéramos ~ fuéremos | align="center" | fuerais ~ fuereis | align="center" | fueran ~ fueren |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Futuro''' | align="center" | seré | align="center" | serás | align="center" | será | align="center" | seremos | align="center" | seréis | align="center" | serán |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Kondicionalo''' | align="center" | sería | align="center" | seríes | align="center" | sería | align="center" | seríamos ~ seríemos | align="center" | seríais ~ seríeis | align="center" | seríen |- ! rowspan="2" bgcolor="LightCyan" align="center" | Subjuntivo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | seya | align="center" | seyas | align="center" | seya | align="center" | seyamos | align="center" | seyáis | align="center" | seyáis |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | fuera ~ fuere | align="center" | fueras ~ fueres | align="center" | fuera ~ fuere | align="center" | fuéramos ~ fuéremos | align="center" | fuerais ~ fuereis | align="center" | fueran ~ fueren |- ! rowspan="1" bgcolor="LightCyan" align="center" | Imperativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | sé | align="center" | sei |} === Verbo TAR (Esar) === {| class="wikitable" align="center" |+ '''Modelo di Konjugado<br />Verbo ''tar'' ([[radiko]]: ''t-'')''' ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | ! colspan="6" bgcolor="LightCyan" | Simpla formo |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Infinitivo | colspan="6" align="center" | tar |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Gerundio | colspan="6" align="center" | tando |- ! colspan="2" bgcolor="LightCyan" | Participo | colspan="6" align="center" | tao |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Modo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tempo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Yo''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Tu''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Él/Ella/Ello''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Nós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Vós''' | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Ellos/es''' |- ! rowspan="6" bgcolor="LightCyan" align="center" | Indikativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | toi ~ to | align="center" | tas | align="center" | ta | align="center" | tamos | align="center" | tais | align="center" | tán |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | taba | align="center" | tabes | align="center" | taba | align="center" | tábamos ~ tábemos | align="center" | tabais ~ tabeis | align="center" | taben |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Preterito''' | align="center" | tuvi ~ tevi | align="center" | tuvisti ~ tuviesti | align="center" | tuvo ~ tevo | align="center" | tuvimos ~ tuviemos | align="center" | tuvistis ~ tuviestis | align="center" | tuvieron |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Plusquamperfekta preterito''' | align="center" | tuviera ~ tuviere | align="center" | tuvieras ~ tuvieres | align="center" | tuviera ~ tuviere | align="center" | tuviéramos ~ tuviéremos | align="center" | tuvierais ~ tuviereis | align="center" | tuvieran ~ tuvieren |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Futuro''' | align="center" | taré | align="center" | tarás | align="center" | tará | align="center" | taremos | align="center" | taréis | align="center" | tarán |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Kondicionalo''' | align="center" | taría | align="center" | taríes | align="center" | taría | align="center" | taríamos ~ taríemos | align="center" | taríais ~ taríeis | align="center" | taríen |- ! rowspan="2" bgcolor="LightCyan" align="center" | Subjuntivo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | tea | align="center" | teas | align="center" | tea | align="center" | teamos | align="center" | teáis | align="center" | tean |- | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''imperfekta''' | align="center" | tuviera ~ tuviere | align="center" | tuvieras ~ tuvieres | align="center" | tuviera ~ tuviere | align="center" | tuviéramos ~ tuviéremos | align="center" | tuvierais ~ tuviereis | align="center" | tuvieran ~ tuvieren |- ! rowspan="1" bgcolor="LightCyan" align="center" | Imperativo | bgcolor="LightCyan" align="center" | '''Prezento''' | align="center" | ta | align="center" | tai |} == Komparo di texti en plura varianti == <center> {| class="wikitable" style="text-align="center"; |+ align="center" style="background:Black; color:white;"|'''1ma Artiklo di l'Universal Deklaro di Homal Yuri''' |- ! style="background:#cccccc; color:Black;width:280px"| ! style="background:#cccccc; color:Black;width:280px"| '''Lokado''' ! style="background:#cccccc; color:Black;width:280px"| '''Linguala bloko''' ! style="background:#cccccc; color:Black"| '''Texto''' |- |- align="center" | style="background:#efefef; color:Black"| ''Ido'' | Mondo | - | ''Omna homi naskas libera ed egala relate digneso e yuri. Li es dotita per raciono e koncienco e devas agar vers l'una l'altra en spirito di frateso.'' |- | style="background:#efefef; color:Black;" colspan=4|'''Astur-Leonana dialekti''' |- align="center" | style="background:#d2dfed; color:Black"|''Dialekto di [[Carreño]]'' | style="background:#d2dfed;"| Asturia | style="background:#93a7bb;"| ''Central Astur-Leonana'' | style="background:#d2dfed;"| ''Tolos seres humanos nacen llibres y iguales en dignidá y drechos y, pola mor de la razón y la conciencia de so, han comportase fraternalmente los unos colos otros.'' |- align="center" | style="background:#d2dfed; color:Black"| ''Habla de [[Somiedo]]'' | style="background:#d2dfed;"| Asturia | style="background:#9FB6CD;"| ''Ocidental Astur-Leonana'' | style="background:#d2dfed;"| ''Tódolos seres humanos nacen ḷḷibres ya iguales en dignidá ya dreitos ya, dotaos cumo tán de razón ya conciencia, han portase fraternalmente los unos conos outros.'' |- align="center" | style="background:#efefef; color:Black"| ''Paḷḷuezu'' | León | style="background:#9FB6CD;"| ''Ocidental Astur-Leonana'' |''Tódolos seres humanos nacen ḷḷibres ya iguales en dignidá ya dreitos ya, dotaos cumo tán de razón ya conciencia, han portase fraternalmente los unos conos outros.'' |- align="center" | style="background:#efefef; color:Black"| ''Cabreirés'' | León | style="background:#9FB6CD;"| ''Ocidental Astur-Leonana'' | ''Tódolos seres humanos ñacen llibres y iguales en dignidá y dreitos y, dotaos cumo están de razón y concéncia, han portase fraternalmente los unos pa coños outros.''<ref>{{extera ligilo|url =http://books.google.es/books?id=y_DSCqClzT4C&pg=PA25&lpg=PA25&dq=habla+de+cabrera&source=bl&ots=77gZu50t-7&sig=UDMQfcpd0SrvckwCrAfTS52UV6E&hl=es&ei=1zz5SoqgH9SA_QbdnvnKDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CA8Q6AEwAg#v=onepage&q=&f=false |título = El habla de La Cabrera Alta| fechaacceso = 2 de febrero | añoacceso = 2011 | idioma = español y asturleonés | autor = [[Google|Google Libros]]}}</ref> |- align="center" | style="background:#efefef; color:Black"| ''Mirandés'' | [[Trás-os-Montes]] (Portugal) | style="background:#9FB6CD;"| ''Ocidental Astur-Leonana'' | ''Todos ls seres houmanos nácen lhibres i eiguales an denidade i an dreitos. Custuituídos de rezon i de cuncéncia, dében portar-se uns culs outros an sprito de armandade.''<ref>{{extera ligilo|surnomo= Frías Conde|nomo= Francisco Xavie|authorlink= |coauthors= | publikigita ye=2001 |url= |titulo= Notes de lingüística asturlleonesa: asturiano y mirandes|format= |publikigo= |pagini= |editero= VTP Editorial| idiomo= |vidita ye= |accesspublikigita ye= }}</ref> |- | style="background:#efefef; color:Black;" colspan=4|'''Transito-lingui''' |- align="center" | style="background:#efefef; color:Black"| ''Extremadurana'' | Extremadura e Salamanca | style="background:#e7e7ed;" rowspan=2| ''Transito-lingui inter l'Astur-Leonana e la Hispaniana'' | ''Tolos hombris nacin libris i egualis en digniá i derechus i, comu gastan razon i concéncia, ebin comportal-se comu hermanus los unus conos otrus.'' |- align="center" | style="background:#efefef; color:Black"| ''Kantabriana'' | Cantabria | ''Tolos seris humanos nacin libris y eguales en dignidá y drechos y, dotaos comu están de razón y conciencia, tién de comportase comu hermanos los unos conos otros.'' |- | style="background:#efefef; color:Black;" colspan=4|'''Altra Latinida lingui''' |- align="center" | style="background:#efefef; color:Black"| ''Portugalana'' | Portugal | ''Portugalana'' | ''Todos os seres humanos nascem livres e iguais em dignidade e em direitos. Dotados de razão e de consciência, devem agir uns para com os outros em espírito de fraternidade.'' |- align="center" | style="background:#efefef; color:Black"| ''Galisiana'' | Galisia | ''Galisiana'' | ''Tódolos seres humáns nacen ceibes e iguais en dinidade e dereitos e, dotados como están de razón e concienza, dében de se comportar fraternalmente uns cos outros.'' |- align="center" | style="background:#efefef; color:Black"| ''Kastiliana'' | Kastilia | ''Kastiliana'' | Todos los seres humanos nacen libres e iguales en dignidad y derechos y, dotados como están de razón y conciencia, deben comportarse fraternalmente los unos con los otros. |} </center> == Literaturo == [[Arkivo:Marirreguera.jpg|thumb|right|280px|Idealigata portreto di [[Antón de Marirreguera]].]] Asturiana havas lua origino en Latinida linguo parolata en la mez-epoka rejii di Asturia e Leon. De ica Latinida linguo, proto-Asturiana, konservesas manuskripto judikata kom la maxim anciena e konocata kom ''Nodicia de Keso'', datizita de 959, dum la maxim anciena normativa dokumento verkita en Asturiana esas ''Fuero de Avilés'', de 1085. Asturiana esas prizenta en publika skribi, donacaji, ec. dil 13ma e 14ma yarcenti. Quankam la nobeleso rejektis la linguo, judikata kom karakterizivo di "poka nobeleso", ol ne desaparis, nam duris parolesar da populara klasi. Literaturala tradiciono, til 20ma yarcento, esas skarsa: ecepte Antón de Marirreguera, Josefa Jovellanos e Antonio Balvidares (16ma yarcento), Juan María Acebal, Xosé Caveda y Nava, Teodoro Cuesta, Pin de Pría o Fernán Coronas (19ma ed unesma mezo dil 20ma yarcento). Ol esas ek la demokratigo di Hispania kande eventas ''Surdimientu'' dil Asturiana literaturo, kun autori kam Berta Piñán, Esther Prieto, Lourdes Álvarez, Ismael González Arias, Xuan Bello, Antón García, Miguel Rojo, Carlos Rubiera, Milio Rodríguez Cueto, Pablo Antón Marín Estrada, Xuan Santori o Martín López-Vega. Omna autori kun universala idei, qua renuncis lokalista modeli e donacas a l'Asturiana literaturala dimensiono. En ica procedo havas graveso la tradukuri di exterlandala literaturo: [[Albert Camus]], [[Tennessee Williams]], [[Herman Melville]], [[Franz Kafka]], [[T.S. Eliot]], Eugénio de Andrade, etc. La maxim importanta [[romano|romani]] de ta periodo dil ''Surdimientu'' esas: ''La hestoria universal de Paniceiros'', da Xuan Bello; ''En busca de Xovellanos'', da Ismael González Arias; ''Imago'', da Adolfo Camilo Díaz; ''La ciudá encarnada'', da Pablo Antón Marín Estrada; e ''La banda sonora del paraísu'', da Xandru Fernández. L'Akademio pri l'Asturiana linguo (''Academia de la Llingua Asturiana'', A.Ll.A), fondesis en 1981, kun skopo rekuperar l'anciena institucuro pensita dum la 18ma yarcento. == Eduko-sistemo == La ''Llei d'Usu y Promoción del Asturianu'' determinas ke l'infanti evante de 6 til 16 yari darfas pri studiar l'Asturiana en skolo segun voluntala elekto, quankam ne judikesas kom en omna centri. Ol esas optativa kun la Franciana e la Germana kom duesma linguo en la bachelereso. === Universitato === Segun l'Universitato di Oviedo, Asturiana linguo povas uzesar ibe, ma fakte ol havas mikra aktiveso e nun uzesas en temi pri la filologiala studiado dil Asturiana (linguistikala, socio-linguistikala, edukala, e.c.). Kun la Bologna-proceso, on povas studiar Asturiana Filologio en sama maniero ke on studias Hispaniana Filologio, e la profesori di skolo povas specaligar en Asturiana linguo. Tamen, ta posibleso nun existas en l'Universitato di Oviedo. == Referi == {{reflist}} == Bibliografio == * Llera Ramo, F. (1994) ''Los Asturianos y la Lengua Asturiana: Estudio Sociolingüístico para Asturias-1991''. Oviedo: Consejería de Educación y Cultura del Principado de Asturias ISBN 84-7847-297-5. * Ramos Corrada, M. (2002) ''Historia de la lliteratura asturiana''. Hispania: Academia de la Llingua Asturiana. * Wurm, Stephen A. (ed) (2001) ''Atlas of the World's Languages in Danger of Disappearing''. Unesco ISBN 92-3-103798-6. == Extera ligili == *[http://www.academiadelallingua.com/ Academia de la Llingua Asturiana] – Oficala Akademio Asturiana * [http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/gramatica_llingua.pdf La [[gramatiko]] dil Asturiana linguo] {{Indo-Europana linguaro}} [[Kategorio:Asturiana linguo| ]] fy5jkhb2ckzhaw5d9ekulcjgljjt7yf 14 37688 1119196 850708 2026-05-10T20:15:54Z Idisto 28999 1119196 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Manekini]] [[Kategorio:Italiani|manekini]] kznpbqqltdslmb0sh73nfugx6v8ak7f 14 38016 1119195 803394 2026-05-10T20:15:25Z Idisto 28999 1119195 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Italiani|deskovristi]] [[Kategorio:Deskovristi]] 5onh9k2xr548yimenw5ibhopufalfal 0 39816 1119192 1085287 2026-05-10T20:13:13Z Idisto 28999 1119192 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Antonio Gramsci | Imajo = [[Arkivo:Gramsci.png|180px]] | Profesiono = [[politiko|politikisto]] | Shablono_lando= {{ITA}} | Naskodio = [[22 di januaro]] [[1891]] | Nask-urbo = Ales, [[Sardinia]], [[Italia]] | Mort-dio = [[27 di aprilo]] [[1937]] | Mort-urbo = [[Roma]], [[Italia]] }} '''Antonio Gramsci''' ([[22ma di januaro]] [[1891]] til la [[27ma di aprilo]] [[1937]]) esis [[Italia]]na [[komunismo|komunista]] ([[Marxismo|Marxista]]) politikisto, [[filozofio|filozofo]] e skriptisto. Il skribis pri politikala teorio, [[sociologio]] e [[linguistiko]].  Il probis divergar del ekonomiala determinismo di tradicionala Marxista penso e do egardesas kom importanta nov-Marxisto.  Il esis fondanta membro e pose duktero dil Komunista Partiso di Italia, ed il enkarcerigesis da la [[Fashista nacionala partiso|fashista rejimo]] di [[Benito Mussolini]]. Gramsci skribis plu kam 30 kayeri e 3.000 pagini de historio ed analizi dum sua tempo en [[karcero]].  Lua Karcero-Kayeri egardesas kom tre originala kontributo a la politikala teorio dil 20ma yarcento.  Gramsci ganis kompreno de diversa fonti - ne nur altra Marxisti ma anke penseri quala [[Niccolò Machiavelli]], [[Vilfredo Pareto]], [[Georges Sorel]] e [[Benedetto Croce]].  La kayero koncernas diversa temi, inkluze italiana historio e nacionalismo, la [[Franca revoluciono|Franca Revoluciono]], fashismo, Fordismo, civila socio, [[folkloro]], [[religio]], ed alta e populara kulturo. Gramsci esas maxim bone konocata pro lua teorio di kultural hegemonio, qua deskriptas quale la stato e regnanta [[Kapitalismo|kapitalista]] klaso - la borgezaro - uzas kultural institucuri por mantenar povo en kapitalista socii.  La borgezaro, segun Gramsci, developas hegemoniala kulturo per ideologio vice violento, ekonomiala forteso, o koakto.  Hegemoniala kulturo propagas sua propra valori e normi tale ke li divenas la "racionoza" valori di omni, e tale mantenas la ''status quo''.  Hegemoniala povo konseque uzesas por mantenar konsento a la kapitalista ordino, vice koaktiva povo qua uzas forteso por mantenar ordino.  Ta kulturala hegemonio produktesas e riproduktesas da la dominacanta klaso per l'institucuri qui formacas la superstrukturo. ====== '''Frua vivo''' ====== Gramsci naskis en Ales, en la provinco Oristano, sur l'insulo [[Sardinia]], la quaresma ek sep filiuli di Francesco Gramsci (1860-1937) e Giuseppina Marcias (1861-1932).  Lua patro esis oficisto qua naskis en la mikra urbo Gaeta, en la provinco Latina (en la Central Italiana regiono [[Lazio]]), a richa familio de la Sud-Italiana regioni Campania e Calabria.  Antonio Gramsci ipsa erore kredis ke sua patrala familio livabis [[Albania]] tam recente kam 1821. L'albaniana origino di lua patrala familio atestesas en la famili-nomo Gramsci, italianigita formo de ''Gramshi'', qua devenas de la loko-nomo ''Gramsh'', mikra urbo en central-estala Albania.  La matro di Antonio Gramsci apartenis richa Sardiniana familio de Sorgono (en la provinco Nuoro).  Lia financala desfacilesi e trubli kun la [[polico]] koaktis la familio translojar tra plura vilaji en Sardinia til ke li fine lojeskis en Ghilarza. En 1898, Francesco kondamnesis pri sustrakto ed enkarcerigesis, qua lasis lua familio en mizero.  La yuna Antonio mustis abandonar skolo e laborar ye diversa roli til la liberigeso di lua patro en 1904.  Kom puero, Gramsci sufris pro sanesala problemi, aparte malformaceso di la [[spino]] qua stuntis lua kresko (lua adulta alteso esis min kam 1,5 metri) e lasis lu grave gibo-dorsa.  Dum yardeki, raportesis ke lua stando esis pro dum-pueresa acidento - il lasesis falar da sorgistino - ma plu recente on sugestis ke ol esis pro Pott-morbo, formo de [[tuberkuloso]] qua povas deformar la spino.  Gramsci anke sufris pro diversa interna maladesi tra sua vivo. Gramsci asistis gimnazio en [[Cagliari]], ube il lojis kun sua plu-olda fratulo Gennaro, olima soldato qua divenabis militanta [[Socialismo|socialisto]].  Tamen, la simpatii di Gramsci lore jacis ne ye socialismo, ma ye plendi di povra Sardiniana rurani e ministi.  Li perceptis sua neglijeso kom rezulto di privileji quin juis la rapide industrialeskanta Nordo, e li tendencis respondar per kreskanta Sardiniana [[nacionalismo]], brutale represita da soldati de Italia. {{DEFAULTSORT:Gramsci, Antonio}} [[Kategorio:Italiana politikisti]] [[Kategorio:Italiana filozofi]] [[Kategorio:Italiana komunisti]] bbl8g43ccriovxs4nedhdhdzhxbdm6e 0 70400 1119182 1092287 2026-05-10T19:53:29Z Idisto 28999 1119182 wikitext text/x-wiki L''''Armeniana gentocido''' (en l'[[Armeniana linguo|Armeniana]]: Հայոց ցեղասպանություն, ''Hayoc ceghaspanutyun'', en la [[Turka linguo|Turka]]: ''Ermeni Soykırımı''), da Armeni tradicionale indikata per ''Medz Yeghern'' (en l'Armeniana: Մեծ Եղեռն, "Granda Krimino") esas la nomo por la popul-ocido de inter 1 e 1,5 million armeni en l'[[Otoman imperio|Otoman Imperio]] lor la rejimo di la [[Yuna Turki]]. La [[gentocido]] komencis ye la 24ma di aprilo 1915. [[Kategorio:Otoman Imperio]] [[Kategorio:Historio di Turkia]] [[Kategorio:Armenia]] [[Kategorio:Armeniana gentocido]] movxvo6hoxmf0ejtqr8fsw5v7tt8crp 14 80675 1119171 1067002 2026-05-10T14:20:55Z EmausBot 5504 Korektis duopla ridirekto a[[Kategorio:Fasono]] 1119171 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[:Kategorio:Fasono]] socu12ogavopwwa9ciujg1arpk0vslj 0 82509 1119232 1073171 2026-05-11T05:26:20Z Kwamikagami 1260 1119232 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:624 Hektor.png|thumb|Asteroido ''624 Hektor''.]] '''624 Hektor''' esas [[Troyani (astronomio)|Troyan asteroido]] de [[Troyan asteroidi (Greka kampeyo)|Greka kampeyo]] (malgre ke mitologiala [[Hektor]] esis [[Troya]]no) encirkliganta [[Suno]] dum 11,96 yari en meza disto 5,35 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[10ma di februaro]] [[1907]]. La nomo es honore di persono de [[Greka mitologio]], partoprenanto di [[milito di Troya]] [[Hektor]]. {{DEFAULTSORT:Hektor,624}} [[Kategorio:Troyan asteroidi di Greka kampeyo]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1907]] hzglf6strjvjw3d5lfuipot1dfssy8h 0 82564 1119231 1073169 2026-05-11T05:26:07Z Kwamikagami 1260 1119231 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Modelled shape of 588 Achilles from its light curve.png|thumb|Asteroido ''588 Ahileus''.]] '''588 Ahileus''' (''Achilles'') esas [[Troyani (astronomio)|Troyan asteroido]] de [[Troyan asteroidi (Greka kampeyo)|Greka kampeyo]] encirkliganta [[Suno]] dum 11,84 yari en meza disto 5,2 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[22ma di februaro]] [[1906]]. La nomo es honore di persono de [[Greka mitologio]], partoprenanto di [[milito di Troya]] [[Ahileus]]. {{DEFAULTSORT:Ahileus,588}} [[Kategorio:Troyan asteroidi di Greka kampeyo]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1906]] gkfb482wkxycwlo4w50nycllusfpuma 0 82571 1119234 1062960 2026-05-11T05:27:08Z Kwamikagami 1260 1119234 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Орбита астероида 101.png|thumb|Orbito dil asteroido ''101 Helena''.]] '''101 Helena''' esas [[asteroido]] de [[asteroido-zono]] encirkliganta [[Suno]] dum 3,35 yari en meza disto 2,24 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[15ma di agosto]] [[1868]]. La nomo es honore di persono de [[Greka mitologio]], kauzo di [[milito di Troya]] – [[Helena (mitologio)|Helena]]. [[Kategorio:Asteroidi del asteroido-zono]] i0tkhn8vx1behaz2u2sv6m8yh6lpf1c 0 82847 1119236 1063735 2026-05-11T05:27:31Z Kwamikagami 1260 1119236 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:22 Kalliope VLT (2021), deconvolved.pdf|thumb|''22 Kaliope''.]] '''22 Kaliope''' esas [[asteroido]] de [[asteroido-zono]] encirkliganta [[Suno]] dum 4,96 yari en meza disto 2,91 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[16ma di novembro]] [[1852]]. La nomo es honore di [[Greka mitologio|mitologiala]] [[muzo]] – [[Kaliope]]. [[Kategorio:Asteroidi del asteroido-zono]] 1v6sazlpqmgwfvnqe4zv2jq13h3ghwb 0 82851 1119239 1063739 2026-05-11T05:28:01Z Kwamikagami 1260 1119239 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:30 Urania VLT (2021), deconvolved.pdf|thumb|''30 Urania''.]] '''30 Urania''' esas [[asteroido]] de [[asteroido-zono]] encirkliganta [[Suno]] dum 3,64 yari en meza disto 2,366 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[22ma di julio]] [[1854]]. La nomo es honore di [[Greka mitologio|mitologiala]] [[muzo]] – [[Urania]]. [[Kategorio:Asteroidi del asteroido-zono]] 32m14x91iqdd752zbwf0k237ux48151 0 82855 1119238 1063743 2026-05-11T05:27:50Z Kwamikagami 1260 1119238 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:27Euterpe (Lightcurve Inversion).png|thumb|''27 Euterpe''.]] '''27 Euterpe''' esas [[asteroido]] de [[asteroido-zono]] encirkliganta [[Suno]] dum 3,6 yari en meza disto 2,35 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[8ma di novembro]] [[1853]]. La nomo es honore di [[Greka mitologio|mitologiala]] [[muzo]] – [[Euterpe]]. [[Kategorio:Asteroidi del asteroido-zono]] ngv5uctrnqh9x1618e0cnj50v46qqnd 0 82857 1119235 1063745 2026-05-11T05:27:19Z Kwamikagami 1260 1119235 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:18 Melpomene VLT (2021), deconvolved.pdf|thumb|''18 Melpomene''.]] '''18 Melpomene''' esas [[asteroido]] de [[asteroido-zono]] encirkliganta [[Suno]] dum 3,48 yari en meza disto 2,295 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[24ma di junio]] [[1852]]. La nomo es honore di [[Greka mitologio|mitologiala]] [[muzo]] – [[Melpomene]]. [[Kategorio:Asteroidi del asteroido-zono]] hvsabpcxc6vscnvne8wvq3n40m3is69 0 82861 1119240 1063754 2026-05-11T05:28:09Z Kwamikagami 1260 1119240 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:33 Polyhymnia orbit on 01 Jan 2009.png|thumb|Orbito di ''33 Polihimnia''.]] '''33 Polihimnia''' esas [[asteroido]] de [[asteroido-zono]] encirkliganta [[Suno]] dum 4,85 yari en meza disto 2,87 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[28ma di oktobro]] [[1854]]. La nomo es honore di [[Greka mitologio|mitologiala]] [[muzo]] – [[Polimnia|Polihimnia]]. [[Kategorio:Asteroidi del asteroido-zono]] i5x8ancr2ccgkvzj6500m735a0p0r1n 0 82863 1119237 1063757 2026-05-11T05:27:41Z Kwamikagami 1260 1119237 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:23Thalia (Lightcurve Inversion).png|thumb|''23 Talia''.]] '''23 Talia''' esas [[asteroido]] de [[asteroido-zono]] encirkliganta [[Suno]] dum 4,25 yari en meza disto 2,63 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[15ma di decembro]] [[1852]]. La nomo es honore di [[Greka mitologio|mitologiala]] [[muzo]] – [[Talia (muzo)|Talia]]. [[Kategorio:Asteroidi del asteroido-zono]] spfe61xxpy979u2s4zljd8gwu9zga14 0 86053 1119242 1070084 2026-05-11T05:29:50Z Kwamikagami 1260 1119242 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:Definition d'orbite 001.png|thumb|right|Orbiti:<br />A - extera<br />B – interna<br />C – kontaktanta de extere<br />D – kontaktanta de interne<br />E – krucumanta<br />F – kunorbitanta.]] '''Asteroidi krucumant orbito di Marso''' esas [[Asteroido|planetoidi]], quin orbito krucumas orbito di [[Marso]]. Segun stastiki del [[13ma di marto]] [[2025]] esis konocita 27 875 tala objekti, kun qui 7 297 havis sua numeri, e 276 nomizesis. [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso|*]] 4jrxgv7q99adg3gadhi6byb02jjrswj 0 86144 1119221 1070315 2026-05-11T05:23:03Z Kwamikagami 1260 1119221 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:002204-asteroid shape model (2204) Lyyli.png|thumb|right|Formo di ''2204 Lyyli''.]] '''2204 Lyyli''' (olim ''1943 EQ'') esas [[asteroido]] de [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|planetoidi krucumant orbito di Marso]] encirkliganta [[Suno]] dum 4,18 yari en meza disto 2,59 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[3ma di marto]] [[1943]] da [[Yrjö Väisälä]]. L'objekto nomizesis honore di [[Lyyli Heinänen]] (1902-1988) – [[Finlando|Finlandan]] matematikistino, astronomino ed [[Esperanto|Esperantistino]]. {{DEFAULTSORT:Lyyli,2204}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1943]] 30zq5n3y4giwfb09fltaemvc04hestf 0 86158 1119219 1070341 2026-05-11T05:22:41Z Kwamikagami 1260 1119219 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:001508-asteroid shape model (1508) Kemi.png|thumb|right|280px|Formo di ''1508 Kemi''.]] '''1508 Kemi''' (olim ''1938 UP'') esas [[asteroido]] de [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|planetoidi krucumant orbito di Marso]] encirkliganta [[Suno]] dum 4,61 yari en meza disto 2,77 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[21ma di oktobro]] [[1938]] da [[Heikki Alikoski]]. L'objekto nomizesis honore di [[Kemi]] – [[Finlando|Finlandan]] urbo. {{DEFAULTSORT:Kemi,1508}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1938]] e3s1g4tusbn0za2fff84c6abqmhpud5 1119222 1119219 2026-05-11T05:23:14Z Kwamikagami 1260 1119222 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:001508-asteroid shape model (1508) Kemi.png|thumb|right|Formo di ''1508 Kemi''.]] '''1508 Kemi''' (olim ''1938 UP'') esas [[asteroido]] de [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|planetoidi krucumant orbito di Marso]] encirkliganta [[Suno]] dum 4,61 yari en meza disto 2,77 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[21ma di oktobro]] [[1938]] da [[Heikki Alikoski]]. L'objekto nomizesis honore di [[Kemi]] – [[Finlando|Finlandan]] urbo. {{DEFAULTSORT:Kemi,1508}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1938]] jijfj0jvf8xlmvc23u1j1yjtzbj1uf4 0 86243 1119226 1070542 2026-05-11T05:24:17Z Kwamikagami 1260 1119226 wikitext text/x-wiki '''7267 Victormeen''' (olim ''1943 DF'') esas [[asteroido]] de [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|planetoidi krucumant orbito di Marso]] encirkliganta [[Suno]] dum 3,61 yari en meza disto 2,35 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[23ma di februaro]] [[1943]] da [[Liisi Oterma]]. L'objekto nomizesis honore di [[Victor Ben Meen]] – [[Kanada]]na geologo. {{DEFAULTSORT:Victormeen,7267}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1943]] dkwxjzfpdm9du5q51lswvdye188ym38 0 86276 1119230 1070639 2026-05-11T05:25:47Z Kwamikagami 1260 1119230 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:911 Agamemnon.png|thumb|Formo di ''911 Agamemnon''.]] '''911 Agamemnon''' (olim ''1919 FD'') esas [[asteroido]] de [[Troyan asteroidi (Greka kampeyo)|Troyani di Jupitero de Greka kampeyo]] encirkliganta [[Suno]] dum 5 yari en meza disto 2,92 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[1ma di marto]] [[1919]] da [[Karl Wilhelm Reinmuth|Karl Reinmuth]]. L'objekto nomizesis honore di [[Agamemnon]] – heroo dil [[Troya-milito]] e rejulo di [[Mikeno]] de [[Greka mitologio]]. {{DEFAULTSORT:Agamemnon,911}} [[Kategorio:Troyan asteroidi di Greka kampeyo]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1919]] 6iuzjctw2dwhug4pxpn8gv3iy8g74jq 0 86314 1119227 1070699 2026-05-11T05:24:34Z Kwamikagami 1260 1119227 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:944Hidalgo-position.png|thumb|Orbito di ''944 Hidalgo''.]] '''944 Hidalgo''' (olim ''1920 HZ'') esas [[asteroido]] de [[Centauro (asteroido)|centauri]] encirkliganta [[Suno]] dum 13,77 yari en meza disto 5,74 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[31ma di oktobro]] [[1920]] da [[Walter Baade]]. L'objekto nomizesis honore di [[Miguel Hidalgo y Costilla]] (1753-1811) – [[Mexikia]]na katolika sacerdoto. {{DEFAULTSORT:Hidalgo,944}} [[Kategorio:Centauri (asteroidi)]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1920]] qoczq2ct6omfh0qhvjr02cinoocv1el 0 86329 1119216 1070751 2026-05-11T05:21:20Z Kwamikagami 1260 1119216 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:001036-asteroid shape model (1036) Ganymed.png|thumb|300px|Formo di ''1036 Ganimedes''.]] '''1036 Ganimedes''' (olim ''1924 TD'') esas [[asteroido]] de [[Amor-asteroido|Amor-planetoidi]] encirkliganta [[Suno]] dum 4,35 yari en meza disto 2,66 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[23ma di oktobro]] [[1924]] da [[Walter Baade]]. L'objekto nomizesis honore di [[Ganimedes]] – en [[Greka mitologio]] rejido [[Troya]]na e samatempe un ek [[Naturala satelito|sateliti]] di [[Jupitero]]. {{DEFAULTSORT:Ganymed,1036}} [[Kategorio:Amor-asteroidi]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1924]] i7fk66vjxdv3scw2kp9cddd071sotsp 0 86333 1119215 1074267 2026-05-11T05:21:03Z Kwamikagami 1260 1119215 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:1566 Icarus orbit.gif|thumb|300px|Orbito di ''1566 Ikaros''.]] '''1566 Ikaros''' (olim ''1949 MA'') esas [[asteroido]] de [[Apollon-asteroido|Apollon-planetoidi]] encirkliganta [[Suno]] dum 1,12 yari en meza disto 1,08 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[27ma di junio]] [[1949]] da [[Walter Baade]]. L'objekto nomizesis honore di [[Ikaros]] – en [[Greka mitologio]] arkitekto di rejo [[Minos]], filiulo di [[Daidalos]]. {{DEFAULTSORT:Ikaros,1566}} [[Kategorio:Apollon-asteroidi]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1949]] rzbobq73bi881t52m0e9vj0ggdp3dps 1119243 1119215 2026-05-11T05:35:46Z Kwamikagami 1260 1119243 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:1566 Icarus orbit.gif|thumb|Orbito di ''1566 Ikaros''.]] '''1566 Ikaros''' (olim ''1949 MA'') esas [[asteroido]] de [[Apollon-asteroido|Apollon-planetoidi]] encirkliganta [[Suno]] dum 1,12 yari en meza disto 1,08 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[27ma di junio]] [[1949]] da [[Walter Baade]]. L'objekto nomizesis honore di [[Ikaros]] – en [[Greka mitologio]] arkitekto di rejo [[Minos]], filiulo di [[Daidalos]]. {{DEFAULTSORT:Ikaros,1566}} [[Kategorio:Apollon-asteroidi]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1949]] rcdhagfj1gm6jh9c3qsdmhjzyp22b17 0 86369 1119224 1070860 2026-05-11T05:23:57Z Kwamikagami 1260 1119224 wikitext text/x-wiki '''985 Rosina''' (olim ''1922 MO'') esas [[asteroido]] de [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|planetoidi krucumant orbito di Marso]] encirkliganta [[Suno]] dum 3,49 yari en meza disto 2,3 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[14ma di oktobro]] [[1922]] da [[Karl Wilhelm Reinmuth|Karl Reinmuth]]. L'objekto nomizesis honore di ''Rosina'' – homina prenomo. {{DEFAULTSORT:Rosina,985}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1922]] jqoh3nwi1m454fo1vx838yblpyfgze4 0 86379 1119225 1070857 2026-05-11T05:24:09Z Kwamikagami 1260 1119225 wikitext text/x-wiki '''1009 Sirene''' (olim ''1923 PE'') esas [[asteroido]] de [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|planetoidi krucumant orbito di Marso]] encirkliganta [[Suno]] dum 4,26 yari en meza disto 2,63 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[31ma di oktobro]] [[1923]] da [[Karl Wilhelm Reinmuth|Karl Reinmuth]]. L'objekto nomizesis honore di [[Sireno (mitologio)|sireno]] – [[mitologio|mitologiala]] [[femme fatale]]. {{DEFAULTSORT:Sirene,1009}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1923]] fd619e5dbo8a2nt7xul7sc53kz4bvv3 0 86381 1119220 1070856 2026-05-11T05:22:51Z Kwamikagami 1260 1119220 wikitext text/x-wiki '''1011 Laodamia''' (olim ''1924 PK'') esas [[asteroido]] de [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|planetoidi krucumant orbito di Marso]] encirkliganta [[Suno]] dum 3,7 yari en meza disto 2,39 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[5ma di januaro]] [[1924]] da [[Karl Wilhelm Reinmuth|Karl Reinmuth]]. L'objekto nomizesis honore di ''Laodamia'' – figuro de [[Greka mitologio]]. {{DEFAULTSORT:Laodamia,1011}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1924]] 0yreh4b4t676e22ka1kwetcwchj3342 0 87844 1119233 1073654 2026-05-11T05:26:31Z Kwamikagami 1260 1119233 wikitext text/x-wiki '''1143 Odiseus''' (olim ''1930 BH'') esas [[asteroido]] de [[Troyan asteroidi (Greka kampeyo)|Troyani (Greka kampeyo)]] encirkliganta [[Suno]] dum 12,03 yari en meza disto 5,25 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[28ma di januaro]] [[1930]] da [[Karl Wilhelm Reinmuth|Karl Reinmuth]]. L'objekto nomizesis honore di [[Odiseus]] – figuro de [[Iliado]] e [[Odiseo (libro)|Odiseo]] da [[Homero]], rejo di [[insulo Itaka]]. {{DEFAULTSORT:Odiseus,1143}} [[Kategorio:Troyan asteroidi di Greka kampeyo]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1930]] 5oe42i713rno0xch191lvxb3i7xct37 0 87873 1119228 1073692 2026-05-11T05:25:20Z Kwamikagami 1260 1119228 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:1172 Aneas 28.07.2014.gif|thumb|Orbito di ''1172 Eneyas''.]] '''1172 Eneyas''' (''1930 AU'') esas [[asteroido]] de [[Troyan asteroidi (Troyana kampeyo)|Troyani (Troyana kampeyo)]] encirkliganta [[Suno]] dum 11,84 yari en meza disto 5,19 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[17ma di oktobro]] [[1930]] da [[Karl Wilhelm Reinmuth|Karl Reinmuth]]. L'objekto nomizesis honore di [[Eneyas]] – figuro de [[Milito di Troya|Troyana milito]], filiulo di [[Afrodite]]. {{DEFAULTSORT:Eneyas,1172}} [[Kategorio:Troyan asteroidi di Troyana kampeyo]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1930]] 3cbsawsz4vy1cdk5mc7d6hea5ce99vb 0 87881 1119229 1073706 2026-05-11T05:25:32Z Kwamikagami 1260 1119229 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:001173-asteroid shape model (1173) Anchises.png|thumb|Formo di ''1173 Anhises''.]] '''1173 Anhises''' (''1930 UB'') esas [[asteroido]] de [[Troyan asteroidi (Troyana kampeyo)|Troyani (Troyana kampeyo)]] encirkliganta [[Suno]] dum 12,29 yari en meza disto 5,32 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[17ma di oktobro]] [[1930]] da [[Karl Wilhelm Reinmuth|Karl Reinmuth]]. L'objekto nomizesis honore di [[Anhises]] – rejulo di ''Dardanos'', patro di [[Eneyas]]. {{DEFAULTSORT:Anhises,1173}} [[Kategorio:Troyan asteroidi di Troyana kampeyo]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1930]] 37ppfnbq0r1dop4zb52z3c0n7tnzryb 0 87903 1119217 1073738 2026-05-11T05:22:21Z Kwamikagami 1260 1119217 wikitext text/x-wiki '''1198 Atlantis''' (''1931 RA'') esas [[asteroido]] [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|krucumant orbito di Marso]] encirkliganta [[Suno]] dum 3,38 yari en meza disto 2,25 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[7ma di septembro]] [[1931]] da [[Karl Wilhelm Reinmuth|Karl Reinmuth]]. L'objekto nomizesis honore di [[Atlantida]] – [[Mitologio|mitologiala]] regiono. {{DEFAULTSORT:Atlantis,1198}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1931]] hmzx8rofpog5adawllrp5por50wzn97 0 87911 1119223 1073796 2026-05-11T05:23:48Z Kwamikagami 1260 1119223 wikitext text/x-wiki [[Arkivo:001204-asteroid shape model (1204) Renzia.png|thumb|Formo di ''1204 Renzia''.]] '''1204 Renzia''' (''1931 TE'') esas [[asteroido|planetoido]] [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|krucumant orbito di Marso]] ed encirkliganta [[Suno]] dum 3,41 yari en meza disto 2,26 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[6ma di oktobro]] [[1931]] da [[Karl Wilhelm Reinmuth|Karl Reinmuth]]. L'objekto nomizesis honore di ''Franz Robert Renz'' [[Germania|Germana]]-[[Rusia|Rus]] astronomo. {{DEFAULTSORT:Renzia,1204}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1931]] hucb660yir8kxxmncuz75w7eakqomg9 0 88324 1119218 1074823 2026-05-11T05:22:31Z Kwamikagami 1260 1119218 wikitext text/x-wiki '''9671 Hemera''' (''1987 TU₉'') esas [[asteroido]] [[Asteroidi krucumant orbito di Marso|krucumant orbito di Marso]] encirkliganta [[Suno]] dum 4,46 yari en meza disto 2,71 [[Astronomiala unajo|au]], deskovrita ye la [[5ma di oktobro]] [[1997]] da [[Lenka Kotková]]. L'objekto nomizesis honore di [[Hemera]] – [[Mitologio|mitologiala]] [[Deo|deino]] e personigino di dio. {{DEFAULTSORT:Hemera,9671}} [[Kategorio:Asteroidi krucumant orbito di Marso]] [[Kategorio:Astronomial objekti deskovrita en 1997]] 8c11g8hpwptcnthnwj712pahvb8snqj 0 113757 1119176 2026-05-10T19:36:41Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[File:Manouchian portrait crop.jpg|eta|Misak Manushian (yari 1930, tondita fotografuro)]] '''Misak Manushian''' (l'[[Armeniana linguo|Armeniana]]: Միսաք Մանուշյան; en la [[[[Franciana]]]]: Missak Manouchian; n. [[Hısn-ı Mansur]], la [[1ma di septembro]] [[1906]] – m. [[Mont Valérien]], la [[21 di februaro]] [[1944]]), esis poeto de origino [[Armenia|Armenian]] e membro di la [[Francia|Franciana]] rezisto. Il mariajesis a Mélinée Manouchian. {{DEFA...' 1119176 wikitext text/x-wiki [[File:Manouchian portrait crop.jpg|eta|Misak Manushian (yari 1930, tondita fotografuro)]] '''Misak Manushian''' (l'[[Armeniana linguo|Armeniana]]: Միսաք Մանուշյան; en la [[[[Franciana]]]]: Missak Manouchian; n. [[Hısn-ı Mansur]], la [[1ma di septembro]] [[1906]] – m. [[Mont Valérien]], la [[21 di februaro]] [[1944]]), esis poeto de origino [[Armenia|Armenian]] e membro di la [[Francia|Franciana]] rezisto. Il mariajesis a Mélinée Manouchian. {{DEFAULTSORT:Manushian, Misak}} [[Kategorio:Franciana poeti]] [[Kategorio:Armeniana poeti]] fssfd4ruzrx2f5vzwirqtk781tzsfrz 1119179 1119176 2026-05-10T19:43:43Z Idisto 28999 1119179 wikitext text/x-wiki [[File:Manouchian portrait crop.jpg|eta|Misak Manushian (yari 1930, tondita fotografuro)]] '''Misak Manushian''' (l'[[Armeniana linguo|Armeniana]]: Միսաք Մանուշյան; en la [[[[Franciana]]]]: Missak Manouchian; n. [[Hısn-ı Mansur]], la [[1ma di septembro]] [[1906]] – m. [[Mont Valérien]], la [[21 di februaro]] [[1944]]), esis poeto de origino [[Armenia|Armenian]] e membro di la [[Francia|Franciana]] rezisto. Il mariajesis a Mélinée Manouchian. {{DEFAULTSORT:Manushian, Misak}} [[Kategorio:Franciana poeti]] [[Kategorio:Armeniana poeti]] [[Kategorio:Armeniani]] [[Kategorio:Duesma mondomilito]] [[Kategorio:Historio di Francia]] 2on4ezllfr21w757g25bgni8xgxnxmh 1119180 1119179 2026-05-10T19:46:03Z Idisto 28999 1119180 wikitext text/x-wiki [[File:Manouchian portrait crop.jpg|eta|Misak Manushian (yari 1930, tondita fotografuro)]] '''Misak Manushian''' (l'[[Armeniana linguo|Armeniana]]: Միսաք Մանուշյան; en la [[[[Franciana]]]]: Missak Manouchian; n. [[Hısn-ı Mansur]], la [[1ma di septembro]] [[1906]] – m. [[Mont Valérien]], la [[21 di februaro]] [[1944]]), esis poeto de origino [[Armenia|Armenian]] e membro di la [[Francia|Franciana]] rezisto. Il mariajesis a Mélinée Manouchian. {{DEFAULTSORT:Manushian, Misak}} [[Kategorio:Franciana poeti]] [[Kategorio:Armeniana poeti]] [[Kategorio:Armeniani]] [[Kategorio:Francia dum la Duesma mondomilito]] l3oukcwvqme9ccm537cnq2rff0m85ob 1119184 1119180 2026-05-10T19:55:13Z Idisto 28999 1119184 wikitext text/x-wiki [[File:Manouchian portrait crop.jpg|eta|Misak Manushian (yari 1930, tondita fotografuro)]] '''Misak Manushian''' (l'[[Armeniana linguo|Armeniana]]: Միսաք Մանուշյան; en la [[[[Franciana]]]]: Missak Manouchian; n. [[Hısn-ı Mansur]], la [[1ma di septembro]] [[1906]] – m. [[Mont Valérien]], la [[21 di februaro]] [[1944]]), esis poeto de origino [[Armenia|Armenian]] e membro di la [[Francia|Franciana]] rezisto. Il mariajesis a Mélinée Manouchian. {{DEFAULTSORT:Manushian, Misak}} [[Kategorio:Franciana poeti]] [[Kategorio:Armeniana poeti]] [[Kategorio:Armeniani]] [[Kategorio:Transvivinti dil Armeniana gentocido]] [[Kategorio:Francia dum la Duesma mondomilito]] f12vc0xn9ifmqksp9rtiytjszlkf1xo 1119186 1119184 2026-05-10T19:57:11Z Idisto 28999 1119186 wikitext text/x-wiki [[File:Manouchian portrait crop.jpg|eta|Misak Manushian (yari 1930, tondita fotografuro)]] '''Misak Manushian''' (l'[[Armeniana linguo|Armeniana]]: Միսաք Մանուշյան; en la [[Franciana]]: Missak Manouchian; n. [[Hısn-ı Mansur]], la [[1ma di septembro]] [[1906]] – m. [[Mont Valérien]], la [[21 di februaro]] [[1944]]), esis poeto de origino [[Armenia|Armenian]] e membro di la [[Francia|Franciana]] rezisto. Il mariajesis a Mélinée Manouchian. {{DEFAULTSORT:Manushian, Misak}} [[Kategorio:Franciana poeti]] [[Kategorio:Armeniana poeti]] [[Kategorio:Armeniani]] [[Kategorio:Transvivinti dil Armeniana gentocido]] [[Kategorio:Francia dum la Duesma mondomilito]] 8eu1945w4ho9wy5nkbgnsnp1ymh7g0z 1119187 1119186 2026-05-10T20:00:15Z Idisto 28999 1119187 wikitext text/x-wiki [[File:Manouchian portrait crop.jpg|eta|Misak Manushian (yari 1930, tondita fotografuro)]] '''Misak Manushian''' (l'[[Armeniana linguo|Armeniana]]: Միսաք Մանուշյան; en la [[Franciana]]: Missak Manouchian; n. [[Hısn-ı Mansur]], la [[1ma di septembro]] [[1906]] – m. [[Mont Valérien]], la [[21 di februaro]] [[1944]]), esis poeto de origino [[Armenia|Armenian]] e membro di la [[Francia|Franciana]] rezisto. Il mariajesis a Mélinée Manouchian. {{DEFAULTSORT:Manushian, Misak}} [[Kategorio:Franciana poeti]] [[Kategorio:Armeniana poeti]] [[Kategorio:Armeniani]] [[Kategorio:Armeniana komunisti]] [[Kategorio:Transvivinti dil Armeniana gentocido]] [[Kategorio:Francia dum la Duesma mondomilito]] 0u0o3siz7cyr09x9y8jq36pweh2sfvq 0 113758 1119177 2026-05-10T19:37:17Z Idisto 28999 Ridirektas a [[Misak Manushian]] 1119177 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Misak Manushian]] qedlesfl0x8k6tcwlygbwpe3bwvox6g 14 113759 1119178 2026-05-10T19:40:23Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Poeti]] [[Kategorio:Armeniana skriptisti|poeti]]' 1119178 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Poeti]] [[Kategorio:Armeniana skriptisti|poeti]] e4ej9npimjtgk9k9ahsnqepghu53i79 14 113760 1119181 2026-05-10T19:46:48Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Historio di Francia]] [[Kategorio:Duesma mondomilito]]' 1119181 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Historio di Francia]] [[Kategorio:Duesma mondomilito]] lyw3r6gp7xeuaozn8vzxjabletmacfg 14 113761 1119183 2026-05-10T19:53:52Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Gentocido]]' 1119183 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Gentocido]] 3pg8n92w8v4z9q1jcncvofzrit24dyc 14 113762 1119185 2026-05-10T19:56:09Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Armeniana gentocido]]' 1119185 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Armeniana gentocido]] jmharrt8707ocobsvvzq7pkbnpgasts 14 113763 1119188 2026-05-10T20:00:52Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]]' 1119188 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] 3cn0zz7i2vyc8q07hk3h03tq7iadbkk 1119200 1119188 2026-05-10T20:21:01Z Idisto 28999 1119200 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Armeniani|komunisti]] 7w657gyz00l0a3dgarnrtlim09f6q9v 14 113764 1119190 2026-05-10T20:10:36Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]]' 1119190 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] 3cn0zz7i2vyc8q07hk3h03tq7iadbkk 1119201 1119190 2026-05-10T20:21:48Z Idisto 28999 1119201 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Germaniani|komunisti]] rbn19jbzzs0mx2tdmf36v7r0ulicn0v 14 113765 1119193 2026-05-10T20:14:10Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Italiani]]' 1119193 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Italiani]] ktv1i845icqv56kbzgl3zp880o0fg99 1119194 1119193 2026-05-10T20:14:47Z Idisto 28999 1119194 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Italiani|komunisti]] l23gy7bnrgj7qy7c50sjci962a0284b 14 113766 1119199 2026-05-10T20:19:57Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Albaniani|komunisti]]' 1119199 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Albaniani|komunisti]] h5j3546c852k9cfzhog6xoouit746ev 14 113767 1119203 2026-05-10T20:23:55Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Rumaniani|komunisti]]' 1119203 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Rumaniani|komunisti]] g0q5t0fnfim64jtq3np56c15hmjat5w 14 113768 1119206 2026-05-10T20:31:56Z Idisto 28999 Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Braziliani|komunisti]]' 1119206 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisti segun nacionaneso]] [[Kategorio:Braziliani|komunisti]] kl6igtcvvkaf0svnz8j6hotd481jhet 0 113769 1119208 2026-05-10T23:30:45Z Mistico Dois 28402 Pagino kreesis kun '{{Biografio | Nomo = Nuno Gonçalves | Imajo = | Profesiono= [[pikto|piktisto]] | Shablono_lando= {{PRT}} | Naskodio = c. 1420 | Nask-urbo = [[Portugal]] | Mort-dio = c. 1491 | Mort-urbo = [[Portugal]] }} '''Nuno Gonçalves''' (fl. 1450–71) esis [[Portugal|Portugalana]] pitkisto. {{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}} [[Kategorio:Portugalana piktisti]]' 1119208 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Nuno Gonçalves | Imajo = | Profesiono= [[pikto|piktisto]] | Shablono_lando= {{PRT}} | Naskodio = c. 1420 | Nask-urbo = [[Portugal]] | Mort-dio = c. 1491 | Mort-urbo = [[Portugal]] }} '''Nuno Gonçalves''' (fl. 1450–71) esis [[Portugal|Portugalana]] pitkisto. {{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}} [[Kategorio:Portugalana piktisti]] rk7ranbnv6twqkrsioe33n9u11rlbnm 1119209 1119208 2026-05-10T23:30:59Z Mistico Dois 28402 1119209 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Nuno Gonçalves | Imajo = | Profesiono= [[pikto|piktisto]] | Shablono_lando= {{PRT}} | Naskodio = | Nask-urbo = [[Portugal]] | Mort-dio = | Mort-urbo = [[Portugal]] }} '''Nuno Gonçalves''' (fl. 1450–71) esis [[Portugal|Portugalana]] pitkisto. {{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}} [[Kategorio:Portugalana piktisti]] k5rss8014tmtcsffa5mbyrgoj6nmf2i 1119210 1119209 2026-05-10T23:31:20Z Mistico Dois 28402 1119210 wikitext text/x-wiki {{Biografio | Nomo = Nuno Gonçalves | Imajo = | Profesiono= [[pikto|piktisto]] | Shablono_lando= {{PRT}} | Naskodio = 1420 | Nask-urbo = [[Portugal]] | Mort-dio = 1490 | Mort-urbo = [[Portugal]] }} '''Nuno Gonçalves''' (fl. 1450–71) esis [[Portugal|Portugalana]] pitkisto. {{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}} [[Kategorio:Portugalana piktisti]] 2v8h5w5jncujhzldttxz18csto1td2u 1119211 1119210 2026-05-10T23:31:29Z Mistico Dois 28402 1119211 wikitext text/x-wiki '''Nuno Gonçalves''' (fl. 1450–71) esis [[Portugal|Portugalana]] pitkisto. {{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}} [[Kategorio:Portugalana piktisti]] h1wimnl3to3zblwjb5ge87s2jbgy34u 1119212 1119211 2026-05-10T23:31:54Z Mistico Dois 28402 1119212 wikitext text/x-wiki '''Nuno Gonçalves''' (fl. 1450-1471) esis [[Portugal|Portugalana]] pitkisto. {{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}} [[Kategorio:Portugalana piktisti]] ejoiqnjbs0peaswkvh8axxcxik1hp2h 1119213 1119212 2026-05-10T23:33:33Z Mistico Dois 28402 1119213 wikitext text/x-wiki [[File:Nuno Gonçalves - Padrão dos Descobrimentos.png|thumb|Nuno Gonçalves]] '''Nuno Gonçalves''' (fl. 1450-1471) esis [[Portugal|Portugalana]] pitkisto. {{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}} [[Kategorio:Portugalana piktisti]] ax3bsjd0vemv7b12l67z3cj2wykqhmb 1119214 1119213 2026-05-10T23:33:50Z Mistico Dois 28402 1119214 wikitext text/x-wiki [[File:Nuno Gonçalves - Padrão dos Descobrimentos.png|thumb|upright=1|Nuno Gonçalves]] '''Nuno Gonçalves''' (fl. 1450-1471) esis [[Portugal|Portugalana]] pitkisto. {{DEFAULTSORT:Gonçalves, Nuno}} [[Kategorio:Portugalana piktisti]] 8v4rs43roet2u15o0a07v8jvghs84aa