Louis de Beaufront

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="io">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedio</sitename>
    <dbname>iowiki</dbname>
    <base>https://io.wikipedia.org/wiki/Frontispico</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specala</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Debato</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Uzanto</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Uzanto Debato</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedio</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedio Debato</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Arkivo</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Arkivo Debato</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki Debato</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Shablono</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Shablono Debato</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Helpo</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Helpo Debato</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorio</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorio Debato</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Louis de Beaufront</title>
    <ns>0</ns>
    <id>793</id>
    <revision>
      <id>1125284</id>
      <parentid>1055524</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T22:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1125284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3011" sha1="fv4030tj41cb9vhpplzjqqd6pwp9trs" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Louis de Beaufront
| Imajo          = [[Arkivo:Louis_de_Beaufront_1.jpg|180px]]
| ExplikoImajo   = Yuna Louis de Beaufront.
| Profesiono     = [[linguaro|linguisto]], pioniro di [[Ido]]
| Shablono_lando = {{FRA}}
| Naskodio       = [[3 di oktobro]] [[1855]]
| Nask-urbo      = [[Paris]], [[Francia]]
| Mort-dio       = [[8 di januaro]] [[1935]]
| Mort-urbo      = Thézy-Glimont, [[Francia]]
}}
'''Louis de Beaufront''' ([[1855]] til [[1935]]), di qua la vera nomo esis Louis Chevreux ma di qua la biografio ne esas tote bone konocata, esas la precipua autoro e pioniro di Ido. Ilu naskis de celiba matro e lua patro esis potenta e richa viro (forsan la lora rejo di Belgia). Ante kontributar ye la kreado di Ido, il esis fervoroza Esperantisto ed helpis la difuzado di ca interlinguo ye la komenco dil [[20ma yarcento]]. Il asociis la Franca editerio [[Hachette]] a la propago di Esperanto e tale furnisis forta bazo por Esperanto taepoke.

[[Ludwig Zamenhof|Zamenhof]], patro di [[Esperanto]], volis donar bazo ideologiala por lua interlinguo e taskope intencis krear spiritala movado titulizita [[homaranismo]] t.e. spiritaleso neutra e komuna (quale la interlinguo asociita kun ol) per krear renkontreyi ube homi di omna kulturi e religii povus havar komuna kulto sen renuncar pri sua propra kustumala [[religio]] ed povus interamikeskar. Ita epoko (ye [[1905]] cirkume) esis tre poke favoroza a la religio e spiritaleso (esis la tempo dil maxim violentoza afronti inter laikisti ed Eklezii en [[Francia]]). La homaranismo ne povis naskar. Louis de Beaufront esis katoliko qua havis tre konservema opinioni. Il propozis a Zamenhof impulsar Esperanto en la neutra medio dil turismo. La autoro di Esperanto refuzis per asertar ke il ne volas ke Esperanto divenez komercala afero ma restez pure idealismala. Lore skismo divenis ne-evitebla e de Beaufront relateskis kun [[Louis Couturat]] qua impulsabis en [[1900]] [[Delegitaro]] por l'adopto di linguo internaciona neutra ed artificala. Til lore la laboro di la Delegitaro esabis tre dormema. 

En [[1907]], Esperanto precipue adoptesis da la [[Delegitaro]] kun la restrikto di kelka necesa reformi propozita da de Beaufront sub la pseudonimo [[Ido]]. Zamenhof refuzis la reformi ed amba movadi haveskis existo sendependa una de l'altra. De Beaufront e Couturat impozis la principo di neutreso ideologiala e politikala por Ido. Regretinde Ido ne havis [[fundamento]] quale Esperanto e la disputi por reformi qui eventis quik de [[1928]] tre plufebligis la Ido-movado depos ita tempo. En [[1925]] de Beaufront esis l'autoro di [[Kompleta Gramatiko detaloza di la linguo internaciona Ido|Kompleta Gramatiko Detaloza di la Linguo Internaciona Ido]] qua plu tarde divenis surrogato di Fundamento por l'Idolinguo.

== Extera ligili ==
* [http://www.ido-vivo.info/kgd.pdf PDF]
* [https://web.archive.org/web/20181212234312/http://www.ido-france.ovh/KGD/tabelo-di-kontenajo.htm HTML]

{{Ido}}

[[Kategorio:Idisti|Beaufront, Louis de]]</text>
      <sha1>fv4030tj41cb9vhpplzjqqd6pwp9trs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1989</title>
    <ns>0</ns>
    <id>847</id>
    <revision>
      <id>1125285</id>
      <parentid>1124888</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T23:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+nasko</comment>
      <origin>1125285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22591" sha1="3ybn8qgqk2auejkudz1dfxc0cvcbfdr" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1989''' (MCMLXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta en [[sundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 989ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 89ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 10ma yaro di la [[yari 1980a]].

==Eventi ==
===[[Kosmo]] ===
* [[26ma di agosto]] - [[Kosmoprobilo]] ''[[Voyager 2]]'' flugas preter [[Neptuno]].

===[[Mondo]] ===
* [[14ma di februaro]] - L'unesma de la 24 artificala sateliti di [[GPS]] (''Global Positioning System'') sendesas ad orbito.
* [[2ma di marto]] - 12 stati de [[Europana Komunitato]] interdiktas la produkto di [[freono|freoni]].
* [[25ma di septembro]] - [[Usa]] e [[Sovietia]] kontratas ke li demolisos 98% de lia kemial armi.
* [[9ma di novembro]] - [[Kolda milito]] finas, kande [[Est-Germania]] apertas [[Murego di Berlin]] e permisas populani irar e vehar libere deeste adweste, ed inverse.
* [[3ma di decembro]] - [[George Bush]] e [[Mihail Sergeyevich Gorbachyov|Mihail Gorbachyov]] interrenkontras en [[Malta]]. Li deklaras ke kolda milito (forsan) esas pasonta.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/3/newsid_4119000/4119950.stm|titulo=1989: Malta summit ends Cold War|editero=BBC|vidita ye=3ma di decembro 2016}}&lt;/ref&gt;

===[[Europa]] ===
* [[2ma di marto]] - 12 stati di [[Europana Komunitato]] interdiktas la produkti kun [[freono|freoni]].
* [[7ma di aprilo]] - [[Submara navo]] &quot;Komsomolec&quot; de [[Sovietia]] sinkas en la [[maro di Barents]] pos incendio en nave, e 42 ek la 69 kruani mortas.&lt;ref name=Economist&gt;{{Extera ligilo|titulo=A lot lost at sea |publikigita ye=15ma di aprilo 1989|editero=The Economist|url=https://web.archive.org/web/20160409143520/https://www.highbeam.com/doc/1G1-7518769.html}}&lt;/ref&gt;
*  [[15ma di aprilo]] - [[Dizastro di Hillsborough]] ([[Britannia]]), 96 mortinti pro fulo en tro plena stadiono
* [[4ma di junio]] - En [[Polonia]], [[Sindikato Solidareso]] vinkas l'unesma elekti libera pos la [[duesma mondomilito]].
* 4ma di junio - En [[Ufa]], [[Bashkortostan]], [[Sovietia]], du preterpasinta treni inflamas gaso likinta ek tubo, e 645 homi perisas.
* [[7ma di junio]] - En [[Dania]], lego permisanta samasexua mariajo aprobesas.&lt;ref&gt;[http://users.cybercity.dk/~dko12530/s2.htm The Registered Partnership Act]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://www.nytimes.com/1989/10/02/world/rights-for-gay-couples-in-denmark.html |titulo=Sheila Rule: Rights for Gay Couples in Denmark|editero=''New York Times''|publikigita ye=2ma di oktobro 1989|vidita ye=7ma di junio 2012}}&lt;/ref&gt;
* [[16ma di junio]] - En solena funero, [[Imre Nagy]] risepultesas en [[Budapest]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1989: Hungary reburies fallen hero Imre Nagy|editero=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/16/newsid_4522000/4522407.stm|vidita ye=23ma di junio 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[1ma di julio|1ma]] til la [[6ma di julio|6ma julio]] - [[Ido-konfero 1989|Ido-konfero]] eventas en [[Thalwil]], proxim [[Zürich]], [[Suisia]].
* [[23ma di agosto]] - Du milioni homi standas manuo en manuo sur voyo inter [[Tallinn]] e [[Vilnius]] en [[Baltiko]] por suportar la nedependo di [[Estonia]], [[Latvia]] e [[Lituania]].
* [[25ma di agosto]] - [[Tadeusz Mazowiecki]] divenas l'unesma ne-komunista chefministro di [[Polonia]].
* [[9ma di septembro]] - En [[Leipzig]], [[Est-Germania]], granda demonstro por demokratio.
* [[10ma di septembro]] - [[Hungaria]] apertas sua westala frontiero por [[Est-Germania]]ni transirar weste.
* [[18ma di oktobro]] - [[Erich Honecker]] renuncas a la chefeso di [[Est-Germania]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1989: East Germany leader ousted|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/18/newsid_2450000/2450783.stm|vidita ye=9ma di agosto 2016|idiomo={{en}}|editero=BBC}}&lt;/ref&gt;
* [[23ma di oktobro]] - [[Hungaria]] abandonas la [[komunismo|komunista]] rejimo.
* [[9ma di novembro]] - [[Kolda milito]] finas kande [[Est-Germania]] apertas la [[Murego di Berlin]] e permisas populani irar e vehar libere deeste adweste, ed inverse.
* [[10ma di novembro]] - Chefo di komunista partiso di [[Bulgaria]], [[Todor Jivkov]], e chefministro [[Petre Mladenov]] renuncas.
* [[14ma di novembro]] - Serioza inundado en [[Málaga]], [[Hispania]].
* [[17ma di novembro]] - &quot;[[Velura revoluciono]]&quot; komencas en [[Chekoslovakia]]. Policisti supresas demonstro en [[Praha]].&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/17/newsid_2540000/2540171.stm|titulo=1989: Police crush Prague protest rally|editero=BBC|vidita ye=20ma di oktobro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di novembro]] - Du milioni homi demonstras en [[Praha]].
* [[28ma di novembro]] - La komunista rejimo di Chekoslovakia imperas pri organizo di multa-partisal elekti.
* [[1ma di decembro]] - La parlamento di [[Est-Germania]] abrogas la duktanta rolo di komunista partiso.
* [[22ma di decembro]] - En [[Rumania]], la povo di [[Nicolae Ceausescu]] finas pos violentoza demonstri.
* [[25ma di decembro]] - [[Nicolae Ceausescu|Nicolae]] ed Elena Ceausescu mortigesas.
* [[29ma di decembro]] - En [[Chekoslovakia]], [[Václav Havel]] elektesas prezidanto per liber elekto.
* [[31ma di decembro]] - [[Tadeusz Mazowiecki]] divenas l'unesma [[komunismo|ne-komunista]] chefo di Polonia pos 1944.

===[[Azia]] ===
* [[7ma di januaro]] - [[Akihito]] divenas imperiestro di [[Japonia]] pos [[Hirohito]].
* [[23ma di januaro]] - [[Ter-tremo]] en la [[Republiko Socialista Sovietiana Tajikistan]] produktas 274 morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/23/newsid_2506000/2506569.stm|titulo=1989: Many killed in Tajik earthquake|editero=BBC|vidita ye=2ma di novembro 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[30ma di januaro]] - Ambasadeyo di [[Usa]] evakuesas en [[Kabul]], [[Afganistan]].
* [[14ma di februaro]] - Chefo di [[Iran]], ayatolo [[Ruhollah Khomeini]] incitas mortigar [[Salman Rushdie]], la skriptisto di &quot;Satanika poemi&quot;.
* [[15ma di februaro]] - Lasta Sovieta soldato foriras [[Afganistan]].
* [[24ma di februaro]] - Ayatolo [[Ruhollah Khomeini]] promisas 3 milioni dolari a mortigero di [[Salman Rushdie]].
* [[30ma di mayo]] - Chiniana studenti erektas en la [[placo Tianmen]], [[Beijing]], statuo dil &quot;Deino di Demokratio&quot;.
* [[3ma di junio]] - En [[Iran]], ayatolo [[Ruhollah Khomeini]] mortas.
* 3ma di junio - Dum la nokto ca dio, komencas represo dil studento-movado en [[Tianmen-placo]], [[Beijing]].
* [[4ma di junio]] - En [[Popul-Republiko Chinia]], eventas masakro di demonstranti en [[Tianmen-placo]], [[Beijing]].
* [[22ma di novembro]] - Prezidanto di [[Libano]], [[René Moawad]], ocidesas per bombo-explozo.

===[[Afrika]] ===
* [[10ma di januaro]] - [[Kuba]]na trupi retreteskas ek [[Angola]].
* [[30ma di junio]] - [[Omar Hassan Al-Bashir]] komandas [[stato-stroko]] en [[Sudan]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Profile: Sudan's President Bashir|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3273569.stm|editero=BBC News|idiomo={{en}}|publikigita ye=25ma di novembro 2003}}&lt;/ref&gt;.

===[[Nord-Amerika]] ===
* [[20ma di januaro]] - Prezidanteso di [[George Bush]] komencas.
* [[24ma di marto]] - Petrolo-navo ''Exxon Valdez'' likas {{formatnum:240000}} bareli di [[petrolo]] che rivo di [[Alaska]].
* [[19ma di julio]] - En [[Sioux City, Iowa]] 111 personi mortas kande aviono [[Douglas DC-10]] de [[United Airlines]] kolizionas kontre sulo, tamen 185 plusa homi transvivas.
* [[17ma di oktobro]] - [[Ter-tremo]] frapas [[San Francisco]] ed [[Oakland]] en [[Kalifornia]], e produktas 63 morti.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/17/newsid_2491000/2491211.stm|titulo=1989: Earthquake hits San Francisco |editero=BBC |vidita ye=23ma di junio 2019|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[6ma di decembro]] - Kontre-feministo Marc Lépine mortigas 14 mulieri en ''École Polytechnique di [[Montreal]]''.

===[[Central Amerika]] ===
* [[1ma di junio]] - En [[Salvador]], [[Alfredo Cristiani]] divenas prezidanto.
* [[21ma di oktobro]] - En [[Honduras]], aviono [[Boeing 727]] de kompanio TAN-SAHSA, veninta de [[San-Jose]], [[Kosta Rika]], e transportanta 138 pasajeri e 8 kruani, kolizionas kontre monto kande de lua proximigo al Aeroportuo Internaciona Tocontín, en [[Tegucigalpa]]. En la maxim mala avional acidento di Central Amerika, 138 de la 146 personi en nave mortas.&lt;ref&gt;{{Citez jurnalo od edituro|publikigita ye=22ma di oktobro 1989|editero=Times Wire Services|url=http://articles.latimes.com/1989-10-22/news/mn-1060_1_hits-mountain|titulo=Honduran 727 Hits Mountain; at Least 131 Die|publikigo=Los Angeles Times|idiomo={{en}}|issn=0458-3035}}&lt;/ref&gt;
* [[20ma di decembro]] - [[Usa]] invadas [[Panama]] por revokar [[Manuel Noriega]] de la povo.
* [[24ma di decembro]] - Diktatoro di Panama, Manuel Noriega, pregas azilo che ambasadeyo di [[Vatikano]].

===[[Sud-Amerika]] ===
* [[27ma di februaro|27ma]] til [[28ma di februaro]] - Populala revolto en [[Venezuela]], konocata kom ''El Caracazo'', kontre la politiki di [[Carlos Andrés Pérez]] por la ekonomio.
* [[14ma di mayo]] - [[Carlos Saúl Menem]] vinkas prezidantal elekto en [[Arjentinia]].
* [[8ma di julio]] - [[Carlos Saúl Menem]] divenas prezidanto di Arjentinia.
* [[14ma di decembro]] - En [[Chili]] eventas libera elekti pos 16 yari.
* [[17ma di decembro]] - En [[Brazilia]] eventas prezidantal elekti pos 29 yari.

==[[Sporto]]==
* [[Alain Prost]] vinkas mondala championkonkurso pri [[Formulo 1]].

==Naski ==
* [[1ma di januaro]] - [[Daniel Godson]], Polona kantisto
[[Arkivo:Kōhei Uchimura Rio 2016.jpg|130px|thumb|[[Kōhei Uchimura]]]]
* [[3ma di januaro]] - [[Kōhei Uchimura]], Japoniana gimnastikistulo
* [[5ma di januaro]] - [[Viktoria Vladimirovna Boikova|Viktoria Boikova]], Rusa skermistino
* [[6ma di januaro]] - [[Andy Carroll]], Angla futbalisto
* [[9ma di januaro]] - [[Nina Dobrev]], Bulgara-Kanadana aktorino
* [[10ma di januaro]] - [[Robin Hanzl]], Cheka hokeisto
* [[12ma di januaro]] - [[Axel Witsel]], Belga futbalisto
* [[16ma di januaro]] - [[Abdul-Aziz Abulapayevich Abdulvahabov|Abdul-Aziz Abdulvahabov]], Rusa MMA-luktisto
[[Arkivo:Kiesza @ Hotel Cafe 07 12 2019 (48501263112) (cropped).jpg|thumb|130px|[[Kiesza]]]]
* 16ma di januaro - [[Kiesza]], Kanadana kantistino
* [[17ma di januaro]] - [[Alexandr Viktorovich Sarnavski|Alexandr Sarnavski]], Rusa MMA-luktisto
* [[1ma di februaro]] - [[Alfreð Finnbogason]], Islandana futbalisto
* [[4ma di februaro]] - [[Nkosi Johnson]], Sudafrikana SIDA-aktivisto (m. [[2001]])
* [[4ma di februaro]] - [[Valentina Yevgenyevna Gunina|Valentina Gunina]], Rusa shakoludistino
* [[5ma di februaro]] - [[Marina Anatolyevna Melnikova|Marina Melnikova]], Rusa tenisistino
* [[8ma di februaro]] - [[Jan Berger (hokeisto)|Jan Berger]], Cheka hokeisto
* [[10ma di februaro]] - [[Svetlana Alexeyevna Klyukina|Svetlana Klyukina]], Rusa gimnastikistino
[[Arkivo:Corbin Bleu 2007, 1.jpg|thumb|130px|[[Corbin Bleu]]]]
* [[21ma di februaro]] - [[Corbin Bleu]], Usan aktoro
* [[24ma di februaro]] - [[Juha Metsola]], Finlandana hokeisto
* [[27ma di februaro]] - [[Stephen Kiprotich]], Ugandan atletulo
* [[1ma di marto]] - [[Dzmitriy Vasilievich Jirmont|Dzmitriy Jirmont]], Bielorusa tenisistulo
* 1ma di marto - [[Carlos Vela]], Mexikiana futbalisto
* [[2ma di marto]] - [[Toby Alderweireld]], Belga futbalisto
* [[3ma di marto]] - [[Shuichi Gonda]], Japoniana futbalisto
* [[4ma di marto]] - [[Erin Heatherton]], Usana manekinino
[[Arkivo:Benjamin_Kiplagat_FBK_Games_2010.jpg|thumb|130px|[[Benjamin Kiplagat]]]]
* 4ma di marto - [[Benjamin Kiplagat]], Ugandan atleto (m. 2023)
* [[6ma di marto]] - [[Yana Alexandrovna Zvereva|Yana Zvereva]], Rusa skermistino
* [[11ma di marto]] - [[Orlando Johnson]], Usana basketbalisto
* [[16ma di marto]] - [[Theo Walcott]], Angla futbalisto
* 16ma di marto - [[Gabriel Attal]], chefministro di Francia
* [[17ma di marto]] - [[Shinji Kagawa]], Japoniana futbalisto
* [[21ma di marto]] - [[Jordi Alba]], Hispana futbalisto
* [[28ma di marto]] - [[Siarhiey Aliaxandravich Jihalka|Siarhiey Jihalka]], Bielorusa shakoludistulo
[[Arkivo:Everton Ribeiro em entrevista.jpg|thumb|130px|[[Éverton Ribeiro]]]]
* [[10ma di aprilo]] - [[Éverton Ribeiro]], Braziliana futbalisto
* [[12ma di aprilo]] - [[Antonia Iacobescu]], Rumana kantistino
* [[19ma di aprilo]] - [[Marko Arnautović]], Austriana futbalisto
* [[27ma di aprilo]] - [[Lars Bender]], Germana futbalisto
* [[28ma di aprilo]] - [[Taylor Frey]], Usan aktoro
* [[3ma di mayo]] - [[Katinka Hosszú]], Hungara natistino
* [[6ma di mayo]] - [[Dominika Cibulková]], Slovakiana tenisistino
* [[20ma di mayo]] - [[Jan Eberle]], Cheka hokeisto
* [[30ma di mayo]] - [[Alexandra Dulgheru]], Rumana tenisistino
[[Arkivo:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs. Germany 2012-09-11 - Marco Reus 01.JPG|130px|thumb|[[Marco Reus]]]]
* [[31ma di mayo]] - [[Marco Reus]], Germana futbalisto
* [[10ma di junio]] - [[Alexandra Stan]], Rumana kantistino
* [[20ma di junio]] - [[Alexandr Sergeyevich Balandin|Alexandr Balandin]], Rusa gimnastikistulo
* [[25ma di junio]] - [[Waleed Al-Husseini]], Palestinana blogisto
* [[30ma di junio]] - [[Bruno Fratus]], Braziliana natisto
* [[1ma di julio]] - [[Daniel Ricciardo]], Australian automobilisto
[[Arkivo:Daniel Radcliffe in the Harry Potter and The Deathly Hallows Premiere 01.jpg|thumb|130px|[[Daniel Radcliffe]]]]
* [[5ma di julio]] - [[Dejan Lovren]], Kroata futbalisto
* 5ma di julio - [[Ixtiyor Navroʻzov]], Uzbekistana luktisto
* [[19ma di julio]] - [[Vít Budínský]], Cheka hokeisto
* [[23ma di julio]] - [[Daniel Radcliffe]], Britanian aktoro ([[Harry Potter]])
* [[31ma di julio]] - [[Viktoriya Fiodarawna Azaranka|Viktoriya Azaranka]], Bielorusa tenisistino
* 31ma di julio - [[Zelda Williams]], Usan aktorino
* [[1ma di agosto]] - [[Dmitri Sergeyevich Kagarlicki|Dmitri Kagarlicki]], Rusa hokeisto
* [[2ma di agosto]] - [[Nacer Chadli]], Belga futbalisto
* [[4ma di agosto]] - [[Alexandr Alexandrovich Buklov|Alexandr Buklov]], Rusa gimnastikistulo
* [[6ma di agosto]] - [[Rudolf Červený (hokeisto)|Rudolf Červený]], Cheka hokeisto
* [[14ma di agosto]] - [[Malvina Seferi]], Albanian-Italiana manekinino
* [[17ma di agosto]] - [[Karina Lvovna Ambarcumova|Karina Ambarcumova]], Rusa shakoludistino
[[Arkivo:Bebe Rexha live at Staples Center, Los Angeles 07.jpg|thumb|130px|[[Bebe Rexha]]]]
* [[30ma di agosto]] - [[Bebe Rexha]], Usana kantistino
* [[2ma di septembro]] - [[Alexandre Pato]], Braziliana futbalistulo
* 2ma di septembro - [[Zedd]], Rusa-Germana muzikala produktisto, disk-jokeo e kompozisto
* [[8ma di septembro]] - [[Avicii]], Sueda disk-jokeo (m. 2018)
* [[10ma di septembro]] - [[Alexa Glatch]], Usana tenisistino
[[Arkivo:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs. Germany 2012-09-11 - Thomas Müller 01.JPG|thumb|130px|[[Thomas Müller]]]]
* [[13ma di septembro]] - [[Thomas Müller]], Germana futbalisto
* [[21ma di septembro]] - [[Altanhuyagiyn Mörön]], Mongoliana futbalisto
* [[22ma di septembro]] - [[Sabine Lisicki]], Germana tenisistino
* [[1ma di oktobro]] - [[Sara Gijazi]], Egiptiana HBTI-aktivisto (m. 2020)
* [[4ma di oktobro]] - [[Dakota Johnson]], Usan aktorino
* [[12ma di oktobro]] - [[Paulo Henrique Ganso]], Braziliana futbalisto
* [[13ma di oktobro]] - [[Alexandria Ocasio-Cortez]], Usana politikal aktivisto
* [[28ma di oktobro]] - [[Camille Muffat]], Franca natistino (m. 2015)
* [[14ma di novembro]] - [[Jake Livermore]], Angla futbalisto
* [[15ma di novembro]] - [[Bahitdjan Akbaraliyev]], Kirgiziana futbalistulo
* [[3ma di decembro]] - [[Azamat Baimatov]], Kirgiziana futbalistulo
[[Arkivo:Taylor Swift Eras Tour (53079631118).jpg|thumb|130px|[[Taylor Swift]]]]
* [[13ma di decembro]] - [[Taylor Swift]], Usana kantistino
* 13ma di decembro - [[Hellen Onsando Obiri]], Kenian atletino
* [[18ma di decembro]] - [[Oxana Yuryevna Vasyakina|Oxana Vasyakina]], Rusa poetino, feministino e HBTI-aktivistino
* [[26ma di decembro]] - [[Yohan Blake]], Jamaikan atletulo
* [[27ma di decembro]] - [[Yekaterina Alexandrovna Lagno|Yekaterina Lagno]], Rusa shakoludistino
* [[Tomasz Ćwiąkała]], Polona jurnalisto e komentisto pri sporto

== Morti ==
[[Arkivo:昭和天皇.jpg|thumb|130px|[[Hirohito]]]]
* [[7ma di januaro]] - [[Hirohito]], imperiestro di Japonia (n. 1901)
* [[11ma di januaro]] - [[José Luis Bustamante y Rivero]], prezidanto di Peru (n. 1894)
* [[20ma di januaro]] - [[Józef Cyrankiewicz]], chefministro di Polonia (n. 1911)
* [[22ma di januaro]] - [[Vladimir Sergeyevich Belov (muzikisto)|Vladimir Belov]], Sovietiana pianisto (n. 1906)
* 22ma di januaro - [[Sándor Weöres]], Hungara poeto (n. 1913)
* [[23ma di januaro]] - [[Salvador Dalí]], Katalunian artisto (n. 1904)
* [[24ma di januaro]] - [[George Cukor]], Usana filmifisto (n. 1899)
* [[3ma di februaro]] - [[John Cassavetes]], Usan aktoro (n. 1929)
* [[4ma di februaro]] - [[Thorkild Hansen]], Dana skriptisto (n. 1927)
* [[9ma di februaro]] - [[Osamu Tezuka]], Japoniana manga-artisto (n. 1928)
* [[21ma di februaro]] - [[Sándor Márai]], Hungara skriptisto (n. 1900)
[[Arkivo:Konrad_Lorenz.JPG|thumb|130px|[[Konrad Lorenz]]]]
* [[27ma di februaro]] - [[Konrad Lorenz]], Austriana zoologiisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* [[5ma di marto]] - [[Richmond Barthé]], Usana skultisto (n. 1901)
* [[9ma di marto]] - [[Robert Mapplethorpe]], Usan artisto, fotografisto (n. 1946)
* [[8ma di aprilo]] - [[Esa Pakarinen]] (sr.), Finlandan aktoro (n. 1911)
* [[12ma di aprilo]] - [[Sugar Ray Robinson]], Usana boxisto (n. 1921)
* [[16ma di aprilo]] - [[Kaoru Ishikawa]], Japoniana kemiisto (n. 1915)
* [[22ma di aprilo]] - [[Emilio Gino Segrè]], Italiana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1905)
[[Arkivo:Hamani_Diori_1968b.jpg|130px|thumb|[[Hamani Diori]]]]
* [[23ma di aprilo]] - [[Hamani Diori]], prezidanto di Nijer (n. 1916)
* [[24ma di aprilo]] - [[Édgar Sanabria]], prezidanto di Venezuela (n. 1911)
* [[26ma di aprilo]] - [[Lucille Ball]], Usan aktorino di komedii (n. 1911)
* [[28ma di aprilo]] - [[Esa Pakarinen]] (sr.), Finlandan aktoro (n. 1911)
* [[30ma di aprilo]] - [[Sergio Leone]], Italiana filmifisto (n. 1929)
* [[20ma di mayo]] - [[John Richard Hicks]], Angla ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1904)
* [[3ma di junio]] - ayatolo [[Ruhollah Khomeini]], chefo di ''Shia''-Mohamedani de Iran (n. 1900)
* [[9ma di junio]] - [[George Wells Beadle]], Usana genetikisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* [[22ma di junio]] - [[Martti Talvela]], Finlandan opero-kantisto (n. 1935)
* [[30ma di junio]] - [[Hilmar Baunsgaard]], chefministro di Dania (n. 1920)
[[Arkivo:Andrei Gromyko at Conference on Security and Cooperation in Europe.jpg|thumb|130px|[[Andrei Gromiko]]]]
* [[2ma di julio]] - [[Andrei Gromiko]], Sovietiana politikistulo (n. 1909)
* [[6ma di julio]] - [[János Kádár]], Hungara politikistulo (n. 1912)
* [[11ma di julio]] - [[Laurence Olivier]], Britanian aktoro (n. 1907)
* [[16ma di julio]] - [[Herbert von Karajan]], Austriana orkestrestro (n. 1908)
* [[19ma di julio]] - [[Kazimierz Sabbat]], Polona politikistulo (n. 1913)
* [[22ma di julio]] - [[Martti Talvela]], Finlandana kantisto di opero (n. 1935)
* [[2ma di agosto]] - [[Luiz Gonzaga]], Braziliana muzikistulo e kantisto (n. 1912)
* [[12ma di agosto]] - [[William Bradford Shockley]], Usana fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1910)
* [[21ma di agosto]] - [[Raul Seixas]], Braziliana kantisto (n. 1945)
[[Arkivo:Georges_Simenon_(1963)_without_hat_by_Erling_Mandelmann.jpg|thumb|130px|[[Georges Simenon]]]]
* [[4ma di septembro]] - [[Georges Simenon]], Belga skriptisto (n. 1903)
* [[14ma di septembro]] - [[Pérez Prado]], Kubana kompozisto (n. 1916)
* [[22ma di septembro]] - [[Irving Berlin]], Usana kompozisto (n. 1888)
* [[26ma di septembro]] - [[Kaj Franck]], Finlandana projetisto di mobli (n. 1911)
* [[28ma di septembro]] - [[Ferdinand Marcos]], diktatoro di Filipini (n. 1917)
* [[4ma di oktobro]] - [[Graham Chapman]], Britanian aktoro (n. 1940)
* [[6ma di oktobro]] - [[Bette Davis]], Usan aktorino (n. 1908)&lt;ref name=IMBD&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0000012/ Internet Movie Database]&lt;/ref&gt;
* [[26ma di oktobro]] - [[Charles J. Pedersen]], Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1904)
* [[3ma di novembro]] - [[Timoci Bavadra]], chefministro di Fidji (n. 1934)
[[Arkivo:Concertpianist Vladimir Horowitz in Concertgebouw in Amsterdam Horowitz na aflo, Bestanddeelnr 933-8218.jpg|thumb|130px|[[Vladimir Horowitz]]]]
* [[5ma di novembro]] - [[Vladimir Horowitz]], Rusa pianisto (n. 1903)
* [[13ma di novembro]] - Princo [[Franz Joseph la 2ma di Liechtenstein]] (n. 1906)
* [[18ma di novembro]] - [[Edvin Laine]], Finlandana filmifisto (n. 1905)
* [[20ma di novembro]] - [[Božidar Jakac]], Sloveniana piktisto (n. 1899)
* [[22ma di novembro]] - [[René Moawad]], prezidanto di Libano (n. 1925)
* [[26ma di novembro]] - [[Ahmed Abdallah Abderemane]], prezidanto di Komori (n. 1919)
* [[27ma di novembro]] - [[Carlos Arias Navarro]], chefministro di Hispania (n. 1908)
[[Arkivo:Ahmadou_Ahidjo.jpg|thumb|130px|[[Ahmadou Ahidjo]]]]
* [[30ma di novembro]] - [[Ahmadou Ahidjo]], prezidanto di Kamerun (n. 1924)
* [[3ma di decembro]] - [[Fernando Martín]], Hispana basketbalisto (n. 1962)
* 3ma di decembro - [[Sourou-Migan Apithy]], prezidanto di Dahome, la nuna Benin (n. 1913)
* [[7ma di decembro]] - [[Hans Hartung]], Germana-Franca piktisto (n. 1904)
* [[8ma di decembro]] - [[Mikola Andriyovich Livickiy|Mikola Livickiy]], Ukrainana politikisto en exilo (n. 1907)
* [[12ma di decembro]] - [[Roger Moureaux]], Franca Idisto (n.?)
* [[14ma di decembro]] - [[Andrei Dmitriyevich Saharov|Andrei Saharov]], Sovietiana fizikisto e politikal aktivisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1921)
* [[16ma di decembro]] - [[Lee Van Cleef]], Usan aktoro (n. 1925)
* 16ma di decembro - [[Silvana Mangano]], Italian aktorino (n. 1930)
* [[22ma di decembro]] - [[Samuel Beckett]], Irlandana skriptisto, [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Nobel-laureato]] (n. 1906)
* [[25ma di decembro]] - [[Nicolae Ceausescu]], chefo di Rumania, mortigita (n. 1918)

==Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Norman Foster Ramsey, Jr]], [[Hans Georg Dehmelt]], [[Wolfgang Paul]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Sidney Altman]], [[Thomas Cech]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[John Michael Bishop]], [[Harold Elliot Varmus]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Camilo José Cela]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Tenzin Gyatso]] (14ma [[Dalai Lamao]])
* [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[Trygve Haavelmo]]

==Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1980a]]</text>
      <sha1>3ybn8qgqk2auejkudz1dfxc0cvcbfdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Francia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>995</id>
    <revision>
      <id>1125300</id>
      <parentid>1111568</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>45332</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ekonomio */ Photograph updated</comment>
      <origin>1125300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74773" sha1="fhl7hwwozs5c67uazfhyhsyivmzq12f" xml:space="preserve">&lt;!-- {{Artiklo di qualeso}} --&gt;
{{Landi
| Nomo                     = Francia
| Lokala_nomo              = République Française
| Flago                    = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg
| Blazono                  = Armoiries république française.svg
| Devizo                   = &quot;Liberté, égalité, fraternité&quot; ([[Franca]])&lt;br&gt;&quot;Libereso, egaleso, frateso&quot;
| Nomo_himno               = &quot;La Marseillaise&quot;&lt;br&gt;&quot;La Marseilleanino&quot;
| Audio_ligilo             = La Marseillaise.ogg
| Imajo_mapo               = Mapadefrancia.svg
| Chefurbo                 = [[Paris]]
| Habitanti_chefurbo       = {{formatnum:2125246}} (1999)
| Precipua_urbo            = [[Paris]]
| Oficala_lingui           = [[Franca linguo|Franca]]
| Regionala_lingui         = (Videz [[#Lingui|Lingui]])
| Etnii_procenti           = 85%
| Etnii                    = [[Blankano]]
| Etnii2_procenti          = 10%
| Etnii2                   = [[Nord-Afrikano]]
| Etnii3_procenti          = 3.5%
| Etnii3                   = [[Nigrano]]
| Etnii4_procenti          = 1.5%
| Etnii4                   = [[Aziano]]
| Guvernerio               = [[Unesala stato]], miprezidantala, [[Republiko|Konstitucala republiko]]
| Nomo_listo_chefo_stato   = Listo di prezidanti di Francia
| Titulo_chefo_stato       = Prezidanto
| Chefo_di_stato           = [[Emmanuel Macron]]
| Nomo_listo_chefo_guverno = Listo di chefministri di Francia
| Titulo_chefo_guverno     = Chefministro
| chefo_guverno            = [[Sébastien Lecornu]]
| Legifantaro              = Parlamento
| Historio                 = [[unigo di rejio Frankia]]
| Historio_dato            = [[486]]
| Historio2                = [[Pakto di Verdun]]
| Historio2_dato           = [[agosto]] [[843]]
| Historio3                = fondo di la [[republiko]]
| Historio3_dato           = [[2ma di septembro]] [[1792]]
| Historio4                = fondo di [[EEK]]
| Historio4_dato           = [[1ma di januaro]] [[1958]]
| Historio5                = [[Konstituco di Francia|Nuna konstituco]]
| Historio5_dato           = [[4ma di oktobro]] [[1958]]
| Surfaco                  = {{formatnum:551695}}
| Rango_surfaco            = 47
| Surfaco_aquo             = 0,26
| Habitanti                = {{formatnum:67348000}}
| Rango_habitanti          = 21
| Yaro                     = 2018
| Denseso di habitantaro   = 115
| Pekunio                  = [[Euro]], [[Franko CFP]]
| Abreviuro                = EUR, XPF
| Simbolo                  = €, F
| Tempo_zono               = CET ([[UTC]]+1)
| Somero_tempo             = CEST ([[UTC]]+2)
| Dato_formato             = dd/mm/yyyy
| Veho_latero              = dextre
| Telefono_kodexo          = +33
| ISO                      = 250
| ISO2                     = FRA
| ISO3                     = FR
| Reto_kodexo              = .fr
| Oficalaretosituo         = http://www.france.fr
}}
'''Francia''', en longa formo: '''Republiko Franca''' (''République française''), esas lando en westal [[Europa]] qua anke havas teritorii en altra kontinenti. Lua chef-urbo - e maxim populoza urbo - esas [[Paris]], kun {{formatnum:2125245}} habitanti segun la [[demografiala kontado]] di 1999. Havanta entote {{formatnum:68084217}} habitanti segun statistiki por julio 2021,&lt;ref name=CIA/&gt; inkluzite la habitantaro di transmara regioni, Francia esas developata lando, kun tre alta [[indexo pri homala developeso]]. En la kontinento Europana, ol havas kom vicini [[Hispania]] ed [[Andora]] sude, [[Italia]], [[Suisia]] e [[Germania]] este, e [[Luxemburgia]] e [[Belgia]] nord-este. Sude jacas [[Mediteraneo]] e la mikra-stato [[Monako (lando)|Monako]]. Norde e weste jacas [[Oceano Atlantiko]].

Lua oficala linguo esas la [[Franca linguo|Franca]], e lua valuto esas [[Euro]]. Lua devizo esas ''Liberté, égalité, fraternité'' ([[Ido|Ide]]: ''libereso, egaleso, frateso''), e lua standardo konsistas ek tri vertikala bendi en la kolori blua, blanka e reda. Lua himno esas ''La Marseillaise'' (''La Marseilleanino'' en Ido). Lua moto esas ''guvernado dil populo, dal populo e por la populo''. Francia esas [[republiko]] [[demokratio|demokratiala]], [[konstituco|konstitucala]] ed unesala e havas miprezidantala rejimo.

Francia esas anciena lando, qua formacesis dum la fino di la [[Mezepoko]]. Del frua [[17ma yarcento]] til l'unesma parto dil [[20ma yarcento]], Francia posedis vasta kolonial imperio. Pos la [[yari 1950a]] ol esis un ek la precipua landi qui suportis la konstrukto dil [[Europana Uniono]]. Francia esas nukleara povo ed un ek la kin permananta membri di la [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]]. Francia influabas decidigive la mondala historio per sua kulturala richeso, sua linguo e sua demokratiala, laika e republikala valori.

Francia okupis en [[2012]] la kinesma rango mondala segun totala nacionala produkturo ante imposti. Lua ekonomio, di [[kapitalismo|tipo kapitalista]] kun sat forta statala interveno, igis lu un ek la maxim importanta en produktado di nutrivi, aeronautiko, automobilala industrio, luxoza produkturi, turismo e nukleara industrio.

== Historio ==
{{PA|Historio di Francia}}
{{PA|Militala historio di Francia}}
[[Arkivo:Frontiere francaise 985 1947 small.gif|280px|thumb|left|Evoluciono dil teritorio di metropolala Francia, de 985 til 1947.]]
La vorto &quot;Francia&quot; devenas de Germana tribuo, la [[Franki]], atestita pos la 3ma yarcento advale dil dextra rivo di [[Rheno]]. Lua rejulo [[Klodovecho l'1ma|Klodovecho]] pose lua filii konquestis, inter 481 e 535, preske la tota anciena Romana provinco Galia, qua equivalas la maxim granda parto dil teritorio di nuna Francia. La vorto &quot;Francia&quot; ne uzesis oficale til 1190, kande rejulo [[Philippe la 2ma Auguste|Philippe Auguste]] komencis uzar la nomo ''rex Franciæ'' (rejulo di Francia) vice ''rex Francorum'' (rejulo dil Franki) por indikar sua suvereneso. La vorto kustumale uzesis anke por nomizar teritorio klare definita, exemple en la poemo ''Chanson de Roland'', skribita un yarcento ante lore. Depos junio [[1205]] la teritorio nomesis en mapi ''regnum Franciæ'' (rejio Francia).

Homala okupado dil teritorio di nuna Francia esas multe anciena. Multa populi unionesis a la grupi qui vivis en la regiono dum [[Paleolitiko]] e [[Neolitiko]], sucedante: Kelti, e Germani (Franki, Vizigoti, Alamani, Ostrogoti e [[Burgundia]]ni). Dum la komenco dil duesma yarmilo, monarko Huges Capet unigis Francia teritoriale.

La [[17ma di junio]] [[1789]] judikesas kom la nasko di la sistemo reprezentala en Francia, e la nasko di la nuna stato Franca. To esis kande l'unesma [[konstituco|konstitucal asemblo]] kunvokesis. Nun, la precipua sucii dil Stato Franca esas la linguistikala e kulturala unigo, richesko di la lando e l'enmigro veninta de altra Europana, Afrikana ed Aziana landi.

=== Prehistorio, protohistorio ed antiqueso ===
[[Homo neanderthalensis|Homi de Neanderthal]] ja habitis la teritorio di Francia dum l'infra [[paleolitiko]]. La maxim anciena homala restaji trovita evas de 1,8 milion yari. Neanderthali transvivis en la regiono sub klimato ruda e variema, karakterizata da multa glacial epoki qui modifikis lua vivostando.

En Francia existas multa groti qui ornesis dum supra paleotiko, de qui la maxim famoza esas la [[groto Lascaux]], en Dordogne (de 18.000 aK, ja habitita dal [[Homo sapiens]]).

Cirkume 10.000 aK (fino di la lasta glacial epoko) la klimato mildeskis. Pos cirkume 7.000 aK, komencis [[neolitiko]] en ta parto di Westal Europa. Lua habitanti formacis kolonii, quankam la developeso di ta kolonii esis diferanta segun la regioni. Pos forta demografiala kresko e developo dil [[agrokultivo]] dum kelka yarmili, aparis [[metalurgio]] en la regiono dum la 3ma yarmilo aK. Komence esis metalurgio di [[oro]], pose [[kupro]], [[bronzo]] e, pos l'8ma yarcento aK, anke [[fero]].

En 600 aK, [[Anciena Grekia|Greki]] veninta del urbo Phocea fondis urbo [[Marseille]] an la rivo di [[Mediteraneo]]. Dum la sam epoko kelka populi komencis okupar la nuna Francia, ma ta okupo difuzesis al tota teritorio erste inter la 5ma e la 3ma yarcenti aK. Aparis lore la nociono pri &quot;[[Galia]]&quot;, korespondanta a teritorii habitita da Kelti, inkluzite inter Rheno, Atlantiko e Mediteraneo. [[Galia]] lor esis prosperanta regiono, e lua sudo recevis multa Greka e Roman influi.

Depos la yaro 125 aK, la sudo di Galia gradope konquestesis da [[Republiko Romana]], qua fondis urbi [[Aix-en-Provence]], [[Toulouse]] e [[Narbonne]]. En 58 aK, [[Iulius Caesar]] konquestis impetuoze la cetera teritorii di [[Galia]] e vinkis revolto duktata dal Galiana chefo [[Vercingetorix]], en 52 aK. La teritorii lore konquestita repartisesis da Augustus en non Romana provinci, de qui la precipui esas [[Narbonia]] sude, Aquitania sud-weste, Lyonia centre, e Belgia norde. Multa urbi, exemple [[Lyon]] - qua pose divenis chef-urbo di Galia - fondesis dum la periodo Galiana-Romana. Lyon konceptesis quale altra Romana urbi, kun forumo, teatro, cirko, amfiteatro e termi. Romana religio dominacis Galiana kulti ma ne tote desaparigis li: la deaji Galiana gradope kunfuzesis kun Romana deaji, en sinkretismo.

Dum la [[3ma yarcento]], Romana Galia subisis grava krizo. Le ''limes'', sistemo di fortifikuri konstruktita an la frontieri por protektar l'imperio de Germana inkursi, subisis frequa invadi da barbari. Romana povo, dum ta epoko, semblis shancelanta: l'imperio dal Galiani proklamesis en 260, ed eskapis la Romana tutelo til 274. Tamen, la situaciono pluboneskis dum l'unesma duimo dil 4ma yarcento, periodo di rinovigo e prospero por Galia. En 312, lora imperiestro Konstantinus konvertis su a [[kristanismo]]. Kristani, tillore persekutita, plumulteskis.Tamen, Barbara inkursi durigis pos la duesma duimo dil 4ma yarcento. Ye la [[31ma di decembro]] [[406]], Vandali, Suevi ed Alamani transiris [[Rheno]] ed atingis Hispania. Meze dil 5ma yarcento, Alamani e Franki, du populi pagana, instalis su nord-este di la nuna Francia e forte presis Romana generali qui restis en la nord-esto di Galia.

=== Rejio Francia dum Mezepoko ===
[[Arkivo:Chlodwigs taufe.jpg|280px|thumbnail|''Bapto di Klodovecho'', segun pikturo en Sainte-Chapelle, Paris (anonimo).]]
La konverto di Klovis, chefo Frankiana, a [[kristanismo]] en 496, transformis il en federito dil Eklezio Katolika, e posibligis ilu konquestar importanta loki di Galia inter la 5ma e 6ma yarcenti. La fuzo di heredaji Galiana-Romana e kontributaji Germana kun kristanismo esis longe durinta e desfacila. Frankiani esis origine militala socio kun legi tre diferanta de Romana yuro e kristana principi. Samatempte kam la febleso demografiala qua lor eventis en la rejio Frankiana implikis dekado dil urbi. Kristanismo instalis su tra la kreo di rurala kirki e precipue tra multa monakeyi. Se komence la povo di Klovis semblis solida, [[Merovecho-dinastio]] balde afrontis grava desfacilaji. La dinastio desaparis en [[751]], kande [[Pipin la Basa-statura]] kronizesis rejulo di Frankiani, e fondis Karolingiana dinastio.

Pipin la Basa-statura e sua filiulo [[Karolus la Granda]] augmentis multe la l'extenso dil rejio di Franki, qua atingis plu kam 1 milion km² dum la 8ma yarcento.&lt;ref&gt;{{citez jurnalo od edituro|autoro=Jean Carpentier (dir.), François Lebrun (dir.), Alain Tranoy, Élisabeth Carpentier et Jean-Marie Mayeur (prefaco da Jacques Le Goff), |titulo=''Histoire de France''|loko=Paris, Points Seuil, coll. « Histoire », 2000 (1re éd. 1987), 514 p., poche (ISBN 978-2-020-10879-9 e 2-020-10879-8)}}&lt;/ref&gt; La chef-urbo dil imperio esis [[Aachen]], e l'imperiestro reprezentesis lokale da [[Komtio|komti]]. Karolus la Granda kronizesis imperiestro dil ocidento la yaro [[800]], e dum lua regno lu stimulis la instrukto di bel arti. Lua palaco en Aachen aceptis intelektal agadi ed artisti. Tamen, pos la morto di Karolus, lua komti e vasali gradope komencis transmisar lua tituli tra heredo. La nepotuli di Karolus la Granda partigis l'imperio inter li en 843, tra la traktato di Verdun. Karloman kontrolis ocidentala Franki, en regiono equivalanta aproxime a la du triimi ocidentala de la nuna Francia, di qua la frontieri variis poke til la fino di [[Mezepoko]].

La nova rejio afrontis tri diferanta ondi di invadi dum la 9 e 10ma yarcenti, duktita da Mohamedani, [[Vikingo|Vikingi]] e [[Hungaria|Hungari]]. Ye la sama epoko, la povi dil anciena komtii duris augmentar, kontre ke rejala povo diminutis. Establisesis feudala socio dividita en tri sociala klasi: klerikaro, nobelaro e plebeyaro.

[[Abadeyo di Cluny]]

En 987, Huges Capet elektesis da nobeli. La [[monarkio]] itere divenis heredala, e lua decendinti regnis sur Francia dum plu kam 800 yari. Tamen, l'unesma reji di la nova dinastio kontrolis direte nur tre mikra porcioni di Franca teritorio, nomizita &quot;rejala domeno&quot;, e kelk ek lua vasali esas plu multe povoza kam li. Dum la [[12ma yarcento]], rejala povo komencis afirmar su kontre la princi dil rejio, ma mustis afrontar pos la yari 1150a lor naskinta &quot;imperio Plantagenet&quot; grupiganta sub sama krono Anglia e la westala triimo de Francia.

Kapetiana rejio atingis lua maxima vasteso dum la 13ma yarcento. La monarkio pluforteskis itere, e Franca kulturo komencis afirmar su en Europa. [[Philippe la 2ma di Francia|Philippe la 2ma]] (1180-1223) sucesis konquestar teritorii en Francia de le Plantagenet, haltigis Angla minaco ed augmentis multe rejala povo dum ca epoko. Ilua nevulo [[Louis la 9ma di Francia|Louis la 9ma]], surnomizita &quot;la Santa&quot;, (1226-1270) partoprenis en la sepesma ed l'okesma krucomiliti.

Dum la [[14ma yarcento|14ma]] e l'unesma duimo di la [[15ma yarcento]] komencis grava krizo. La lando devastesis dal [[Centyara milito]] kontre Anglia, qua originis de heredo-problemo pri kontrolo dil rejio Francia. Ma ca krizo ne esis simple politikala o militala: ol ank esis demografiala (la [[nigra pesto]] mortigis adminime la triimo de la habitantaro dil rejio pos 1347); sociala (rurana ed urbana revolti multeskis); ekonomikala e religiala. Tamen, la monarkio pluforteskis kande la krizo finis: la centrala povo diplasis su a [[Loire-valo]], kreis permananta armeo e taxado, e developis nova institucuri.

=== Renesanco ed Absolutismo ===
[[Arkivo:Chateau de Montsoreau Museum of contemporary art Loire Valley France.jpg|thumb|280px|left|Il [[Kastelo di Montsoreau]], [[renesanco]] [[Arkitekturo|arkitekturala]] ([[15ma yarcento|c. 1455]]).]]
[[Arkivo:French possessions in the Americas (1534-1803).png|thumb|280px|La kolonial imperio Franca en [[Amerika]] (1534-1803).]]
Depos 1494, Franca suvereni duktis multa militi en Italia kontre l'imperiestro [[Karolus la 5ma di Germania e la 1ma di Hispania|Karolus la 5ma Habsburg]]. Ma la regni di [[François la 1ma di Francia]] (1515-1547) e de sua filio Henri la 2ma (1547-1559) precipue distingesis per la plufortigo dil rejala povo, qua divenis absoluta, e per la renesanco literaturala ed artala kun forta influi de Italia.

En 1539, ta la dekreto di Villers-Cotterêts, la [[Franca linguo]] divenis la linguo administrala e judiciala dil rejio. Tamen, l'unigo di Francia cirkum la persono dil rejo pluforteskis dum la duesma duimo dil 16ma yarcento pro religiala problemi: de 1562 til 1598 eventis ok militi pri religio inter katoliki e Kalvinisti. La krizo religiala koincidis kun l'ekonomikala, e precipue la politikala. En 1598, rejulo Henri la 4ma (1589-1610) signatis la Dekreto di Nantes, qua partale posibligis kulto-libereso a la protestanti.

Louis la 13ma (1610-1643) e lua ministri [[kardinalo Richelieu|Richelieu]] e Mazarin afrontis l'opozo di nobeli qui deziris rekuperar lia anciena povi. Samepoke, Francia vinkis multa militi, exemple la [[Milito di Triadek yari]], e komencis formacar lua unesma koloniala imperio, precipue en Nova-Francia, en [[Antili]] e sur la litoro di India. [[Louis la 14ma di Francia]] afirmis la karaktero absoluta di sua povo. La surnomizita &quot;Suno-rejo&quot; afirmis esar la &quot;lietnanto di deo sur Tero&quot; ed imperis konstruktar la [[palaco di Versailles]], simbolo di sua povo. Ilu proximigis su de artisti e ciencisti, laboris por l'unigo religiala di sua rejio e durigis la persekuto di protestanti e revokis la dekreto di Nantes. Malgre la danjeroza situo di la monarkio, Louis la 14ma duktis multa militi kontre Europana povi, dum ke la markezo di Vauban duktis la konstruktado di reti di fortifikita urbi an la frontieri dil rejio. Quankam ta militi rezultis multafoye en Franca vinki, multa vinkesi e famini desbriligis la fino di sua regno.

Lua posnepoto Louis la 15ma (1715-1774) anke duktis multa militi, kun diversa rezulti. Per la traktato di Paris signatita en [[1763]], Francia perdis sua posedaji en Nord-Amerika, tamen kompris [[Lotringia]] e [[Korsika]] dum la sama yardeko. Dum ta epoko, Francia konocis forta developo demografiala ed ekonomiala. L'augmento di la produktado agrokultivala eventis samatempe kam la komenco di industriigo, note texuro, ma anke la developo intelektala e kulturala en la lando. Louis la 14ma, qua kronizesis en 1774, revelis su nekapabla por solvar la troa debileso di la monarkio e decidis kunvokar Generala stati en 1788.

=== L'epoko di la revolucioni (1789 til la frua 20ma yarcento) ===
[[Arkivo:Fr-83-dep.jpg|thumb|280px|Francia en 1790.]]
La delegitari sendita por l'aperto di Generala stati, qua eventis  la 5ma di mayo 1789 transiris rapide la povi qui esis atribuita, ed impozis su kom  nacionala [[konstituco|konstitucal asemblajo]]. La rejulo ne povis impedar ke l'asemblo konstitucala decidis pri l'aboliso di privileji dum la nokto di la 4ma di agosto, pos adoptar ye la 26ma di agosto la &quot;[[Deklaro pri la yuri di la homo e di la civitano de 1789|Deklaro pri la yuri di la homo e di la civitano]]&quot;. Pos probo di monarkio konstitucala, la republiko naskis dum septembro 1792, e Louis la 16ma, akuzita pro trahizo, ocidesis per la [[gilotino]] pos judicio da Nacionala Kunveno ye la [[21ma di januaro]] [[1793]]. Pose Francia revolucionala subisis multa yari di militi e mortigi, til l'establiso dil [[Direktorio]] en 1795.

[[Arkivo:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|thumb|left|Revoluciono di 1830 ilustrita da Eugène Delacroix e montranta Libereso guidanta la populi.]]
Ye la [[9ma di novembro]] [[1799]], generalo [[Napoléon Bonaparte]] revokis Direktorio per [[stato-stroko]], e remplasis ol kun Konsuleso. Kin yari pose, ilu kronizesis imperiestro dil Franci. Napoléon la 1ma kreis o reformis multa institucuri, e sua multa vinki inkluzis la duimo dil Europana habitantaro sub sua kontrolo frue la [[yari 1810a]]. Tamen la deklino eventis rapide: pos efemera abdiko depos rivenar quik a la povo, l'imperiestro vinkesis definitive en la [[Batalio di Waterloo]] ye la [[18ma di junio]] [[1815]].

Francia komencis lua duesma periodo di [[konstitucala monarkio]], dum qua reji [[Louis la 18ma di Francia|Louis la 18ma]] (1814-1824) e precipue [[Charles la 10ma di Francia|Charles la 10ma]] (1824-1830) kontestis parto di sociala aquiraji de la revoluciono. Kelka semani pos konquestar [[Aljer]], Charles 10ma revokesis da ''Trois Glorieuses'', revolucionala movado qua adduktis sur la trono [[Louis Philippe la 1ma di Francia|Louis Philippe la 1ma]]. Quankam Louis Philippe konsideresis lore reformema, litiji kreskis rapide malgre l'ekonomikala kresko di Francia dum ta epoko.

En februaro [[1848]] nova revoluciono disruptis, e lua skopi ne esis nur politikala, ma anke sociala. L'efemera Duesma republiko qua establisesis kreis universala voto por viri, abolisis [[sklaveso]] en la kolonii e mortopuniso pro politiko, ma subversesis da sua prezidanto [[Louis-Napoléon Bonaparte]], qua kronizesis imperiestro en 1852.

Quankam la rejimo dum l'unesma yari dil Duesma imperio esis autoritatoza, [[Napoléon la 3ma]] komencis liberala jireyo en 1860, qua ne impedis la kresko di politikala opozantaro. Dum ta epoko l'industrio e fervoyala sistemo expansesis rapide. La vinkeso di Francia kontre Germania en 1870-1871, esis duopla jireyo en la historio di la lando: l'imperio kapitulacis ye la [[2ma di septembro]] [[1870]] e la republiko proklamesis ye la  [[4ma di septembro]] sam yaro, dum ke [[Prusia]] anexis Alzacia-Lotringia.

Quankam sua kaosala nasko, la Triesma republiko esis la maxim longa de la politikala rejimi qui Francia konocis depos 1789. Republikani instalis gradope lua politikala projeti: skoli divenis gratuita, laika ed obligata en 1881-1882, libereso di jurnalaro ed asemblo posibligesis en 1881, [[divorco]] e sindikati legaligesis en 1884, e la Eklezio e la Stato separesis en 1905. Dum la sam epoko, Francia dotis su kun vasta imperio koloniala, qua esis la duesma maxim granda dil mondo en 1914, pos la de [[Unionita Rejio]]. Quankam multa politika krizi eventis interne la lando — la krizo ''Boulangist''a, la skandalo di dekoruri, la skandalo pri la konstrukturo dil [[kanalo di Panama]], l'[[afero Dreyfus]] —, la precipua minaci por la republiko venis de exterlando, ube milito semblis plu minacanta.

=== Francia e la du mondomiliti ===
Francia eniris l'[[unesma mondomilito]] dum la komenco di agosto 1914 federita kun [[Unionita Rejio]] e [[Rusa imperio]] kontre [[Germana imperio]]. La milito produktis 1.4 milion viktimi en Francia e multa destruktadi en nord-esto di la lando, finis ye la [[11ma di novembro]] [[1918]] kun la vinko di Triopla interkonsento. Ultre recevar itere Alzacia-Lotringia, Francia recevis parto di Germania komisi segun stipulita en la [[kontrato di Versailles (1919)|kontrato di Versailles]], ed obtenis garantii pri sekureso qui extingesis tragediale en 1940, kande Belgia invadesis dal Germani.

Pos kelka yari di laboroza rikonstrukto, karakterizata per esforci pri augmento dil enmigrado e di la produktiveso, e por diminutar la manko di laboristi en la mineyi ed en la stala ed automobilala industrii, Francia afrontis problemi pri kreskar til la nivelo di ante la milito. Pos kreskar forte de pos 1924, Francia frapesis plu tarda kam altra landi per la krizo di la yari 1930a. La krizo esis duriva e profunda, quankam ol komencis tarde. La politika krizo ed ekonomiala desfacilaji adjuntesis, malgre l'espero stimultata pro la vinko dil partiso ''Front populaire'' en 1936. La krizo finis ye la [[3ma di septembro]] [[1939]] kande Francia deklaris milito kontre Naziista Germania.

[[Arkivo:France map Lambert-93 with regions and departments-occupation-eo.svg|280px|thumbnail|right|Dum la duesma mondomilito til novembro 1942, metropolala Francia dividesis inter &quot;zoni okupata&quot; norde, e &quot;zono libera&quot; sude.]]
Pos ok monati sen kombati (« Drôle de guerre »), Germana ''Wehrmacht'' invadis la nord-esto di Francia ye la [[10ma di mayo]] [[1940]]. Marshalo [[Philippe Pétain]] demandis armistico ye la [[22ma di junio]]. Il obtenabis plena povi ye la [[10ma di julio]] sam yaro. To signifikis la fino di la [[Triesma Republiko]] e la nasko dil [[Francia di Vichy|rejimo di Vichy]], qua praktikis politiki konservema, tradicionalista ed antisemida, e kunlaboris kun la Triesma Reich, malgre l'agado di rezistado interne ed extere la lando. La desembarko di [[Federiti de la duesma mondomilito|la Federiti]] ye la [[6ma di julio]] [[1944]] en Normandia signifikis la fino dil okupeso e la komenco di libereso di Europa. Entote, ta konflikto mortigis min soldati kam l'antea, tamen la viktimi civila esas plu multa - adminime {{formatnum:330000}} civili, inkluzite 75 000 judi qui rezidis en Franca teritorio, ocidita en [[koncentreyo|koncentreyi]] - e la vundi psikologiala e politikala pro l'invado en 1940, l'agadi di kunlaboranti kun naziisti, e pose la venji kontre li, qui duris longatempe por cikatrigar.

=== Depos la liberigo ===
Periodo di rinovigo komencis lor por Francia.&lt;ref name=&quot;France&quot;&gt;Jean Carpentier (dir.), François Lebrun (dir.), Alain Tranoy, Élisabeth Carpentier et Jean-Marie Mayeur (préf. Jacques Le Goff), ''Histoire de France'', Paris, Points Seuil, coll. « Histoire »,‎ 2000 (1re éd. 1987), poche, 514 p. (ISBN 978-2-020-10879-9 e 2-020-10879-8). Libro en Franca linguo&lt;/ref&gt; Se generalo de Gaulle, chefo di Francia libera, ne povIs impedar l'adopto di [[konstituco]] proxim to de la [[Triesma republiko]], posmilito vidis la kreado di sekureso sociala e voto-yuro grantita a mulieri.&lt;ref name=France/&gt; La nomizita &quot;[[Quaresma Republiko]]&quot; selektis suportar l'Ocidento dum la [[kolda milito]] qua komencis ta epoko. La deskoloniigo di Azia ed Afrika, e la debuto di la konstrukto di la uniono Europana komencis.&lt;ref name=France/&gt; Samatempe komencis periodo di forta kresko ekonomikala, qua l'ekonomikisto Jean Fourastié nomizis ''Trente Glorieuses'' (&quot;la triadek (yari) glorioza&quot;).&lt;ref name=France/&gt;

Ye la [[1ma di junio]] [[1958]], dum grava politika krizo pro la [[milito en Aljeria]], generalo de Gaulle divenis prezidanto dil konsilistaro per l'Asemblo Nacionala, kun la misiono di donar a la republiko nova konstituco: la [[kinesma republiko]] donis a la prezidanto plua povi relate a la parlamento. Charles de Gaulle duris e kompletigis la deskoloniigo di Afrika, ed afirmis la nedependo di Francia relate ad Usa. Por ta skopo, il dotizis Francia di nukleara povo, civila ed armeala.

Ma la krizo studentala e sociala en mayo 1968 alegis l'arkaismo dil rejimo qua semblis deskonektita del aspirado di la yuneso. Tamen de Gaulle sucesis inversigar la situaciono, tra la dissolvo di l'Asemblo Nacionala ye la [[30ma di mayo]] [[1968]]. Fine, Franci donis ad il larja majoritato prezidantala. Generalo de Gaulle demisionis en 1969 pos la falio di [[plebicito]] pri la reformo dil Senato e di la regionala subdividuri. Tamen, ''[[gaulismo]]&quot; duris en povo dum kin yari o pluse, sub la figuro dil prezidanto [[Georges Pompidou]].

En 1974 komencis ero pos-Gaullista, kun l'arivo di [[Valéry Giscard d'Estaing]], politikisto di centro, a la prezidanteso. Quankam Francia eniris gradope en la krizo di la yari 1970a, l'unesma yari de sua guvernisteso distingesis pro multa legi qui modifikis la socio di Francia, exemple la lego Veil, qua legaleskis l'[[aborto]], o la redukto dil evo por la majoreso, de 21 yari a 18 yari. Ma la precipua jireyo eventis en 1981, kande socialista prezidanto, [[François Mitterrand]], elektesis. Afrontanta l'ekonomikala situo qua plugraveskis, ilu komence probis transferar la kontrolo di ekonomiala sektori a la Stato, e samatempe adoptis simbolala agi, exemple l'aboliso di la [[mortopuniso]]. Quankam François Mitterrand rielektesis en 1988, Francia konocis de 1986 til 1988, e pose de 1993 til 1995 du periodi di politikala &quot;[[kohabito]]&quot; til lor nevidita ube la prezidanto ne esas di sama partiso kam sua guvernerio e qua ofris nova lektado di institucuri. Ta situaciono eventis itere de 1997 til 2002, ma en inversa fasono, kande prezidanto de dextra, [[Jacques Chirac]], elektabis en 1995, e l'elektita legifantaro en 1997 adportis socialista [[Lionel Jospin]] kom chefministro. Francia adoptis samatempe l'unika monetaro por Europa.

La prezidantal elekto en 2002 distingesis pro l'elektala surprizo, kun la vinkeso di Lionel Jospin da [[Jean-Marie Le Pen]], kandidato di extrema-dextra, quik en l'unesma balotado. Tamen, Jacques Chirac facile rielektesis. Dum l'administrado di la chefministri [[Jean-Pierre Raffarin]], e pose [[Dominique de Villepin]], Francia notinde opozis la [[milito en Irak]], la &quot;ne&quot; vinkis la plebicito pri la ratifiko di la konstituco Europana, ed en novembro 2005 eventis urbala sedicii. Quankam [[Nicolas Sarkozy]], prezidanto depos 2007, duktis la partiso di sua precedanto lor sua elekto ed esis membro di sua guvernerio, la politiko qua duktis volar esar di &quot;rupturo&quot;. La ministraro di [[François Fillon]] formacesis kun personi de diferanta politikala tendenci, ne nur dextrani, ma anke centrani e sinistrani. Lua administrado afrontis la rezulti del ekonomika krizo de 2008 til 2009. Ye la [[6ma di mayo]] [[2012]], socialista [[François Hollande]] elektesis prezidanto di la republiko. Pos intensa debati e rankoroza polemiki duktita da lua opozanti, la lego qua legaligis samasexua mariajo adoptesis ye la 15ma di mayo la sequanta yaro.

== Politiko ==
Francia esas [[Parlamento|parlamentala]] [[republiko]]. La [[chefo di stato]] esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por 5-yara periodo. La prezidanto nominas la [[chefministro]], qua esas la [[chefo di guvernerio]].

La Parlamento havas du chambri: la [[Nacional Asemblo (Francia)|Nacional Asemblo]] (''Assemblée Nationale''), kun 577 membri qui elektesas dal populo por 5 yari, e la [[Senato]], kun 321 membri qui elektesas da elektala kolegio. Nuna [[konstituco]] aprobesis ye la [[28ma di septembro]] [[1958]].

=== Organizo di povi ===
L'organizo di povi en Francia establisesas per la [[konstituco]] di 1958, qua recevis diversa emendi. Francia havas politika sistemo qua rezervas granda povi ambe por la parlamento e por la prezidanto di la republiko. Studiisti di konstitucala sistemi nominas Franca sistemo &quot;rejimo mi-prezidantala&quot; o ankore &quot;rejimo parlementala bireprezentala&quot;.

La [[legifala povo]] konsistas ek la parlamento, qua havas du chambri, Nacional Asemblo e Senato. La Nacional Asemblo, basa chambro dil parlamento, formacesis da 577 deputati en 2011, qui elektesis por kin yari per universala direta sufrajio dum unnoma majoritata voto en du foyi en distrikti subdividita en departmenti. Nacional Asemblo havas la lasta vorto se eventus deskonkordo longega kun senato pri adopto di lego. Senato formacesis en 2011 kun 348 senatani qui elektesis por sis yari per {{formatnum:150000}} granda elektanti (ca elektanti elektesas lokale) e fakte judikesas kom min importanta reprezenteri kam la deputati de la Nacional Asemblo.

L'[[exekutiva povo]] konsistas ek la prezidanto di la republiko, qua esas [[chefo di stato]] e chefo dil armei. La prezidanto anke promulgas la legi e povas dissolvar la Nacional Asemblo e kunvokar elekti. Ilu nominas la chefministro e, segun propozo di lu, la membri di [[Guvernerii di Francia|guvernerio]]. La guvernerio povas dissolvesar per propozo di censuro adoptita per la Nacional Asemblo. Kande la parlamenta majoritato e prezidanto ne esas de la sama politikala partiso, on parolas lore “kunhabitado”.

[[Judiciala povo]] separesas de la du altra, quankam la prezidanto di la republiko havas povo por indulgar. Judiciala povo subdividesas segun administral intenco. La maxim alta judicio esas la konsilistaro dil Stato, ed un judicial ordeno, di qua la maxim alta esas la Korto di Kasaco.  Franca yurala sistemo, di tradiciono civila romana, stipulas ke omna akuzati supozesas senkulpe ante esar kondamnita, ed ula procedo povas rijudiciesar pos apelo demandita per un ek la procesanti.

La konformeso di legi a la [[konstituco]], la regulado di voti e, plu larje la respekto al institucuri kontrolesas dal konstitucala konsilistaro.

[[Arkivo:Schema pouvoirs Ve republique France.png|thumb|center|upright=2|La grafiko montras l'organizo dil institucuri di la kinesma republiko.]]

=== Teritoriala subdivido e descentraligo ===
[[Arkivo:Regions_France_2016.svg|280px|thumbnail|right|Mapo di la regioni di Francia pos la [[1ma di januaro]] [[2016]].]]
Metropolala Francia subdividesas ek multa lokal ensembli en tri niveli: komoni, departmenti e [[regioni di Francia|regioni]]. Ta lokala ensembli esas samatempe administrala distrikti en qui la stato intervenas tra sua deskoncentrita servadi. La komoni, entote {{formatnum:36570}} en metropolala Francia ye la 1ma di januaro 2009, korespondas maxim-multa-kaze a la teritorio di un urbo o urbeto, ed administresas da municipala konsilistari qui elektas l'urbestro, qui esas ambe agenti di lokala ensembli e reprezentanti dil stato en l'urbo. Pos la yari 1990a la kooperado inter la komoni plufortigesis, pro la kreo di publika establisuri di koopero interkomonala, di qua la rolo kreskas. La distrikti, kreita dum Franca revoluciono, nun esas 96 che la metropolo, ed administresas da la Generala konsilistaro. La membri dil konsilistaro elektesas en la kantoni. La prefekto reprezentas la stato Franca ibe.

Pos la [[1ma di januaro]] [[2016]] Francia subdividesas en 18 regioni, di qui 12 jacas an l'anciena &quot;metropolo&quot;, 2 transmara regioni, 3 ''collectivités'', plu [[Mayotte]], qua esas departmento kun stando di regiono.

Francia longatempe distingesas per lua granda politikala centraligo kande komparata a sua vicini Europana, kontre ke l'administradi lokala havas poka povi. Tamen, ta situaciono evolucionis multe, komence en 1982-1983 kun la lego Defferre, e pose de 2002 e 2004 sub l'administrado di [[Jean-Pierre Raffarin]]. La resortiso di la teritoriala ensembli esas multe, e koncernas nome edukerii, transporti, ekonomikala developo e social agado. Tamen, la superpozo e konfuzeso di la limiti inter la diversa teritoriala ensembli esas la fonto di debati pri futura descentraligo di la povo. Dum l'administrado di [[Manuel Valls]] aprobesis la subdivido di Francia en 18 regioni, di qui 13 en Europa.

=== Francia transmara ===
[[Arkivo:Overseasfrancemap.png|280px|thumb|Francia metropolala e transmara (blue)]]
[[Arkivo:Résultats au premier tour des élections présidentielles en France depuis 1960.svg|thumb|Diagramo reprezentanta la procento de voti obtenita da omna politikal konkursanti dum l' unesma balotado di singla prezidantala elekto, de 1965 til 2012.&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;{{legendo|#ff0000|komunisti, extrema sinistro}}
{{surskriburo|#ff00ff|socialisti, altra  sinistrani}}
{{surskriburo|#00bb00|ekologiisti}}
{{surskriburo|#40c4ff|Centristi}}
{{surskriburo|#0000ff|Dextro}}
{{surskriburo|#802020|Extrema dextro}}
{{surskriburo|#a0a0a0|diversi}}&lt;/div&gt;]]

Franca teritorii situita exter Europa, qua korespondas a anciena Franca kolonii qui ne nedependanteskis, submisesas a rejimi administrala e judiciala tre diversa l'uno de l'altri. L'ekonomikala situaciono di ca teritorii esas ordinare min bona kam la de la metropolo, ed ol beneficas de multa helpi di stato.

[[Guadelupa]], [[Franca Guyana]], [[Martinik]], [[Réunion]] e [[Mayotte]] (depos 2011) esas ambe distrikti e regioni transmara, kun standi simila a la distrikti e regioni metropolala, quankam la legi Franca povas prearanjar di dispozesi speciganta pri. Ta distrikti, ecepte Mayotte, esas parto di la regioni transperiferiala di UE, e submisesas ad Europana legaro.

Kontraste, l'altra transmara Franca teritorii, ecepte l'insuli [[Saint-Barthélemy]] e [[Saint-Martin]], ne esas parto di UE, malgre lua habitanti havar Europana civitaneso. La teritorii transmara esas 5, kun diversa politikala standi: [[Franca Polinezia]], [[Saint-Barthélemy]]‎, [[Saint-Martin]], [[Santa Pierre e Mikelon]] e l'insuli [[Wallis e Futuna‎]]. Quankam la centrala guvernerio konservas certa prerogativi exklusiva, lokale ol submisesas grandaparte a specifika legaro. Altralatere, [[Nova-Kaledonia]]‎ esas ensemblo teritoriala distinta kun granda autonomeso. En 2018, eventis ibe plebicito qua rejektis, per 56,45 no-voti, la propozo pri lua nedependantesko.&lt;ref name=www.bbc.com&gt;{{Citez jurnalo od edituro|titulo=French territory rejects independence |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-46087053 |publikigo=BBC News |publikigita ye=4ma di novembro 2018}}&lt;/ref&gt; Tandem, la nomizita Teritorii Australa ed Antarkikala di Francia e l'[[insulo Clipperton]], qua ne havas permananta habitantaro, administresas direte dal stato Franca o da sua reprezentanto.

=== Politiko, partisi ed elekti ===
Ordinare la politikala sistemo di Franca dominacesas per du o tri granda partisi. Pos la yari 1980a esas videbla ke la Komunista partiso di Francia gradope perdis populareso, la partisi de centro anke diminutis, kontre ke augmentis la voto en la partisi di extrema dextra. Pluse, kreskabas l'absteno di elekteri en la votadi.

Pos la yari 1990a, la du precipua Franca partisi esas l'Uniono por Populala Movado (UMP) — Rassemblement pour la République (RPR) ante 2002 — e la Partiso Socialista. L'UMP esas partiso di dextra e centro-dextra, membro di Partiso Populala Europana. La Partiso Socialista reprezentas la sinistra e centro-sinistra, ed esas membro di Partiso Socialista Europana. En 2012, la prezidanti di republiko, la chefministro, la plu multi di ministri, di deputati, di senatani e prezidanti di regionala o generala konsilistari esas membri di lo. Multa altra partisi partoprenas en la politika vivo di Francia: la du maxim importanti esas Front National (FN, rekto nacionala), Europe Écologie Les Verts (ekologi) e Front de gauche (sinistro antiliberala).

=== Publika financi ===
En Francia, obligiva imposti reprezentis 44,4 % di TNP en 2006, la 6ma maxim alta procento inter la landi membri dil [[Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo]] - OKED - e ta procento tendencas augmentar. La sociala kontributi reprezentas proxim 38 % di sumo, dek punti pluse la mezavaloro di landi di OKED. Inverse, Francia esas la developata landi ube l'imposti sur la revenuo e sur societi reprezentas la parto maxim febla di totalo di obligata imposti.

Malgre l'alta procento di obligata imposti, la publika spensi superiras la revenui, entote 53,9 % de TNP en 2006. Ja lore la publika deficito esas alta, atinganta 2,7 % di TNP en 2007 e mem 7,9 % en 2009 pro ekonomikala konjunturo. La publika debajo di Francia, pri, atingis 1,457.4 miliardi [[Euro|Euri]] en 2009, esis 75,8 % de TNP, kontre 20,7 % en 1980. Tamen, Francia obligesas respektar la kriterii dil [[Pakto pri Stabileso e Kresko|pakto pri stabileso e kresko]] del [[Eurozono]], qua limitas la deficito budjetala a 3 % dE TNP e la debo publika a 60 % de TNP.

[[Arkivo:Prélèvements obligatoires en France en 2007.svg|280px|thumbnail|center|Repartiso di sustracioni obligata e profitanti institucala en 2007 (fonti e precizaji).]]

=== Sociala sekureso ===
Depos lua kreado en 1945, la sistemo sekureso sociala divenis la precipua sistemo pri sociala protekto en Franca, quankam la stato, l'ensembli teritoriala e la mutualesi* havas anke importanta rolo. La manteno di rejimi di protekto sociala di qua disponis certa profesioni ante 1945 explikas la granda komplexeso di sistemo, qua konsistas ek adminime 120 rejimi di baso e 1 200 rejimi komplementala. La rejimo generala, qua havas la maxim granda nombro di admisiti, dividesas en quar branchi korespondanta a quar precipua riski: morbo, laboral acidenti e profesionala morbi, la protekto al olda personi e a la familii.

La precipua fonto di revenuo de la sistemo di sociala sekureso esas la kontributadi pagata dal laboristi (65,5% ek la totalo en 2005), ma ol anke subsidiesas dal Stato e dal ensembli teritoriala. En 2005, la spensi dil sistemo reprezentis cirkume 30% de la TNP e pluse 45% de la disponebla revenuo adjustita di menaji. Malgre l'esforci facita da la sucedanta guvernerii por kontrolar la spensi sociala, ol augmentas rapide, nomo pro kresko di familiala spensi e l'oldeso de la habitantaro. Tandem, la kreskanta augmento di la chomeso augmentas la deficito, nam la neemployata ne kontributas. Preske tota augmento di publika spensi depos 1960 rezultis del augmento di spensi kun sociala sekureso, e la deficito di la sekureso sociala en 2009 esis 23,5 miliard Euri.

=== Defenso ===
[[Arkivo:French MO-120-RT-61 and Véhicule de Tracte Mortier 120 during Operation Desert Shield.JPEG|thumb|280px|Franca trupi qui partoprenis l'operaco Tempesto dil dezerto en 1991.]]
Francia havas la kinesma maxim granda budjeto en la mondo pri defenso segun l'Instituto Internaciona di Inquesti pri Paco di Stockholm (IISPS), ed esas un ek la kin landi konsiderata &quot;havante nukleara povo&quot; segun la traktato pri nevejeturo di nukleara armi. Kune la Britaniana, Franca armeo judikesas kom un ek la maxim bone equipata de Europa. La spensi kun defenso (39 miliardi di dolari en 2010) reprezentas 2,5% de la [[Totala nacionala produkturo]], kontre ke en altra Europana landi (ecepte Unionita Rejio e Grekia) ol reprezentas mezavalore 1,5% de la TNP.

Lua defenso-trupi subdividesas en quar grupi: terala armeo, mar-armeo, aer-armeo e nacionala jendarmaro. Depos 1996, l'armeo divenis profesionala, e l'obligata konskripto remplasesis da la “dio di defenso e mixa civitaneso”. Lua kapaceso militarala esas cirkume 350 000 homi, e lua trupi partoprenis en misioni en [[Afganistan]], [[Libano]], [[Chad]], [[Ivora Rivo]], [[Kosovo]], [[Djibuti]], [[Senegal]] e [[Gabon]].

=== Partopreno en internaciona organizuri ===
Francia esas un ek la fondinti dil Europana Uniono, dil spaco Schengen e dil [[Eurozono]]. Esas anke un ek la kin permananta membri dil [[Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni]]. Tandem, esas membro di multa internaciona organizuri, exemple Nord-Atlantikal Uniono, [[Mondal organizuro pri komerco]], [[Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo]], G8, G20, organizuro internaciona di Frankofonio (''Francophonie'') edc.

Pos 1945, Europa divenis la precipua axo dil extera politiko Franca. Du ek la sep &quot;patri di Europa&quot;, [[Jean Monnet]] e [[Robert Schuman]], naskis en Francia. Un ek la skopi dil organizuro esis evitar nova mondomilito e faciligar la rikoncilio inter Francia e Germania. Tamen, la stando di Francia e Franci pri Europa esis ofte ambigua: refuzo dil traktato qua kreis l'Europana komunitato pri defenso da lua Nacional Asemblo en 1954, e refuzo per referovoto di traktato por krear konstituco Europana en 2005, la haltostroki di Francia vers Europan asemblo esis ferma.

Pos la [[Traktato di Maastricht]] en 1992, la domeni en qua UE havas exkluziva kompetenteso esas sempre plu multa. Granda parto dil yuri aplikebla en Francia en 2010 havis Europana origino, plu multa kam la nacionala yuri. Francia, mezavalora povo, ne povas pezar en la mondala ceno en multa domeni nur tra UE. L'unigado di Europana merkato e l'establiso di unika pekunio ye 1999 implikis importanta transformi di Franca ekonomio, qua l'avantajoza karaktero facas debato. Mem se Francia esas l'unesma profitanta de la [[Komuna agrokultivala politiko|komuna agrokultivala politiko]], ulo esas parto di landi neta kontributanti a budjeto di UE.

=== Politiko exterlanda e diplomaco ===
[[Arkivo:Bannière Drapeaux UE-28.png|280px|thumbnail|Francia, membro di UE.]]
Pos la prezidanteso di generalo de Gaulle (1958-1969), la politiko exterlanda di Francia esas karakterizita per volo di nedependo, kelkafoye opozata ad Usa, e to rezultis la developo di nuklear armi, e l'ekiro di Francia di integrata komando di OTAN de 1966 til 2009. De la yari 1960a til la frua yari 2000a, Francia videsas kom amiko di Araba-Mohamedana landi, kritike opozanta a la politko di Israel.

La reto di diplomacala reprezenteri di Francia esas la duesma maxim granda del mondo, havanta nun 156 ambasadi e 97 konsulala posti sur la kin kontinenti.

Francia developas helpo-politiko koncerne developanta landi, nome Afrikana. La publika helpo a developanta landi reprezentis 0,39% de la tota revenuo nacionala en 2007.

=== Republikala simboli ===
Segun la konstituco di la [[Kinesma Franca Republiko|Kinesma Republiko]], Francia posedas multa emblemi, multa ek li kreita dum [[Franca revoluciono]]. La Standardo di Francia konsistas ek tri vertikala bendi de sama larjeso, kolorizata blue, blanke e rede&lt;ref&gt;{{Extera ligilo |url=https://www.conseil-constitutionnel.fr/le-bloc-de-constitutionnalite/texte-integral-de-la-constitution-du-4-octobre-1958-en-vigueur#article_2 |titulo=Texte intégral de la Constitution du 4 octobre 1958 en vigueur |editero=Conseil constitutionnel|idiomo={{fr}}|publikigita ye=23ma di julio 2008| vidita ye=16ma di junio 2023|chapitro=«Titre premier - De la souveraineté», article 2.}}&lt;/ref&gt;. La himno nacionala esas ''la Marseillese'', kompozita da Rouget de Lisle dum Franca revoluciono e kelkafoye kritikata pro violento di lua texto. Tandem, Franca republiko havas kom moto tri vorti: &quot;Libereso, Egaleso, Fraterneso&quot;. Altra oficala simboli existas por reprizentar Francia, nome la busto di ''Marianne'', muliero portanta Frigiana boneto, qua ornas urbo-domi. Lua vizajo reprezentesas sur posto-marki ed en moneti di centimi di Euro monetifata en Francia.

Depos 1999, Franca guvernerio adoptis logotipo* qua rimemorigas la standardo, la devizo di la lando, e la figuro di Marianne. Ica logotipo* reprezentesas en domkumenti publikigita da Franca administrado. En 2020 ca logotipo* modernigesis&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=Introduction|url=https://www.gouvernement.fr/charte/charte-graphique-les-fondamentaux/introduction|editero=Guvernerio di Franca republiko|vidita ye=6ma di marto 2020|idiomo={{fr}}}}&lt;/ref&gt;.

== Geografio ==
Francia havas diversa peizaji en lua kontinentala teritorio, de plana regioni an la litoro til alta montaro di [[Alpi]], en sud-esto. La maxim alta monto esas [[Monto Blanka]] ([[Alpi]]) kun 4810 metri di [[altitudo]]. An la frontiero kun [[Hispania]] ed [[Andora]] jacas la montaro [[Pirenei]]. La maxim longa fluvii di Francia esas [[fluvio Loire|Loire]], longa de 1016 km, e [[Seine]], longa de 776 km.

La maxim granda [[insulo]] di Francia en [[Mediteraneo]] esas [[Korsika]].
== Teritorial organizado ==
[[Arkivo:Francia_bazala_mapo_18_regioni-Ido.png|thumb|280px|La 18 regioni di Francia, inkluzite la regioni transmara.]]
Francia subdividesas administrative en regioni, departamenti, distrikti, kantoni e municipi. Ol anke havas enmsembli, teritorii e dependadi. La maxim extensa departamento esas Franca Guyana, havanta {{formatnum:91000}} km². Francia subdividesas en 18 regioni e 101 departmenti, metropolala e transmara.

La nomizita &quot;metropolala Francia&quot; konsistas ek 13 [[Regioni di Francia|regioni]] (France: ''régions''). La regioni nek havas autonomio legifala nek autonomio exekutiva, e recevas parto ek la imposti kolektata dal guvernerio, segun lia bezoni.

:* 96 [[Departamenti di Francia|departamenti]] (France ''départements''): Administrata da Generala konsilistaro qua elektesas singla 6 yari per direta votado. Ol kreesis en 1790, kun la skopo ke omna persono povus distar admaxime un jorno per kavalo de lua reprezenteri. Singla havas departmento havas lua prefekto.
:* 329 distrikti (France: ''arrondissements''): Singla departamento subdividesas en plura distrikti, qui havas singla lua subprefekto. Lua funciono esas helpar la prefekto dil departmento.
:* 3.879 kantoni: Ol esas la maxim mikra subdividuro, nur kun elektorala efekti.
:* 36.571 komoni: Equivalanta a municipo. En l'urbo Paris, recevas la nomo ''arrondissements''.
:* Interkomunitati* (France: ''intercommunautés''): ol unigas en singla departamento plura komoni.

La 5 ''transmara regioni'': [[Guadelupa]], [[Franca Guyana]], [[Martinik]], [[Mayotte]] e [[Reunion]].

La &quot;transmara ensembli&quot; esas 5: [[Santa Pierre e Mikelon]], [[Franca Polinezia]], [[Wallis e Futuna]], [[Saint Barthélemy]] e [[Saint Martin]]. Existas un ''ensemblo sui generis'': [[Nova-Kaledonia]].

=== Maxim granda urbi ===
{{Maxim granda urbi
| lando = Francia
| dato = 2010
| nomo1 = Paris
| provinco1 = Francilia
| hab1 = 2243833
| nomo2 = Marseille
| provinco2 = Provenco-Alpi-Azur-Rivo
| hab2 = 850726
| nomo3 = Lyon
| provinco3 = Arvernia-Rodano-Alpi
| hab3 = 484344
| nomo4 = Toulouse
| provinco4 = Ocitania
| hab4 = 441802
| nomo5 = Nice
| provinco5 = Provenco-Alpi-Azur-Rivo
| hab5 = 343304
| nomo6 = Nantes
| provinco6 = Loire-regiono
| hab6 = 284970
| nomo7 = Strasbourg
| provinco7 = Alzacia
| hab7 = 271782
| nomo8 = Montpellier
| provinco8 = Ocitania
| hab8 = 257351
| nomo9 = Bordeaux
| provinco9 = Nov Aquitania
| hab9 = 239157
| nomo10 = Lille
| provinco10 = Supra Francia
| hab10 = 227560
| nomo11 = Rennes
| provinco11 = Bretonia
| hab11 = 207178
| nomo12 = Reims
| provinco12 = Grand Esto
| hab12 = 179992
| nomo13 = Le Havre
| provinco13 = Normandia
| hab13 = 175497
| nomo14 = Saint-Étienne
| provinco14 = Arvenia-Rodano-Alpi
| hab14 = 171260
| nomo15 = Toulon
| provinco15 = Provenco-Alpi-Azur-Rivo
| hab15 = 164532
| nomo16 = Grenoble
| provinco16 = Arvernia-Rodano-Alpi
| hab16 = 155637
| nomo17 = Dijon
| provinco17 = Burgundia-Libera Komtio
| hab17 = 151212
| nomo18 = Angers
| provinco18 = Loire-regiono
| hab18 = 147571
| nomo19 = Villeurbanne
| provinco19 = Arvernia-Rodano-Alpi
| hab19 = 145150
| nomo20 = Saint-Denis
| provinco20 = Reunion
| hab20 = 145022
| imajo1 = Arc_de_Triomphe_-_Paris.jpg
| urbo1 = Paris
| imajo2 = Coucher_de_soleil_sur_Notre-Dame_de_la_Garde.JPG
| urbo2 = Marseille
| imajo3 = Pont_Bonaparte_Lyon.jpg
| urbo3 = Lyon
| imajo4 = Toulouse_Minimes.JPG
| urbo4 = Toulouse
}}

== Ekonomio ==
[[Arkivo:Champ de blé à Vred.jpg|maldekstra|eta|280x280ra|Plantacerio di [[frumento]]]]
[[Arkivo:Several_Bordeaux_wines.jpg|thumb|280px|''Bordeaux''-[[vino]].]]
{{PA|Ekonomio di Francia}}
L'ekonomio di Francia esas la 7ma maxim granda del mondo, e la 2ma maxim granda del [[Europana Uniono]]. Sideyo por 39 ek la 500 maxim granda kompanii del mondo, ol havas plura kompanii inter la maxim granda del mondo kam [[Germania]] ed [[Unionita Rejio]].&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Global 500 by Country |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/countries/France.html|editero=CNN |publikigita ye=26ma di julio 2010 |vidita ye=21ma di julio 2011|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; Ensemble kun altra 11 landi Francia adoptis l'[[Euro]] en [[2002]] e remplasis komplete la franko (₣).&lt;ref&gt;{{extera ligilo |titulo=History of the Euro|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/business/2001/euro_cash/history/ |editero=BBC News |vidita ye=30ma di oktobro 2010|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;

En [[2014]] lua [[Totala nacionala produkturo]] esis 2 587 miliardi dolari.&lt;ref name=CIA&gt;{{extera ligilo|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/france/ |titulo=The World Factbook: France|vidita ye=4ma di mayo 2015|idiomo={{en}}|autoro=CIA}}&lt;/ref&gt; [[Agrokultivo]] reprezentas 1.7 % de la TNP,  [[industrio]] reprezentas 19,4%, e servadi reprezentas 78.9%. Francia esas membro dil [[G8]] (grupo di la precipua industriala landi) e di [[Mondal organizuro pri komerco]].

Historiale, Francia esas granda produktero di agrokultivala produkturi.&lt;ref name = agriculture&gt;{{extera ligilo|titulo= France - Agriculture |url= http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/France-AGRICULTURE.html|autoro=Encyclopedia of the Nations|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt; Fertila suli, l'uzo di moderna teknologio e la subsidiaji de [[Europana Uniono]] transformacis Francia en la precipua agrokultivala produktero ed exportacero de [[Europa]]&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url= http://www.diplomatie.gouv.fr/en/france_159/economy_6815/overview-of-the-french-economy_6831/key-figures-of-the-french-economy_1402.html#sommaire_1 |editero=French Ministry of Foreign and European Affairs|titulo=Key figures of the French economy}}&lt;/ref&gt; (ol reprezentas 20% de l'agrokultivala produktado dil [[Europana Uniono]]&lt;ref name=&quot;ministère&quot;&gt;{{extera ligilo|titulo=A panorama of the agriculture and agri-food industries|url=http://agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/panorama_agriculture_ed2008EN.pdf | editero=Ministère de l'Alimentation, de l'Agriculture et de la Pêche}}&lt;/ref&gt;). Lua precipua agrokultivala produkturi por exportacajo esas [[frumento]], pultro, lakterio, bovokarno e porkokarno, ed anke industriizita nutrivi. La [[vino]] &quot;rozea&quot; (''rosé'') konsumesas precipue en Francia, kontre ke la vini [[champanio]] e ''bordeaux'' esas precipue exportacata.

La maxim importanta industriala produkturi esas aeroplani, automobili, mashini, kemialaji ed elektronikala kompozanti, exemple la mikonduktori produktita en [[Grenoble]], &quot;la Silikovalo di Francia&quot;. Quankam pos la duimo dil yari 1990a multa statala firmi privatigesis, la stato duras kontrolar granda parto de la funcionado di la ekonomio, e duras tenar acioni di multa firmi, exemple banki, energiala kompanii, kompanii di transporto e di [[informatiko]]. Dum la fino di [[2008]] ed en [[2009]] eventis forta [[Mondala financala krizo 2007-2011|financala krizo]], e la depreso ekonomikala dum 2010 e 2011 augmentis la [[chomeso]] til plu kam 9% de la [[labor-povo]]. En 2010 Francia anuncis ke ol konsumus cirkume 26 miliardi Euri por helpar firmi minacata di bankroto.

Preske 79% del [[energio]] konsumata en Francia havas nukleara origino.

== Demografio ==
[[Arkivo:Évolution démographique comparée - France, Allemagne et Royaume-Uni.svg|thumb|upright=1.5|Evoluciono dil habitantaro di metropolala Francia pos 1801, kompare Germana e Britaniana habitantaro (baso 100 = 1800 o 1801)&lt;ref&gt;
* Francia: Jacques Dupaquier, ''Histoire de la population française'', Paris, PUF, 1988, et {{extera ligilo|url=http://www.indices.insee.fr/bsweb/servlet/bsweb?action=BS_SERIE&amp;BS_IDBANK=043638781&amp;BS_IDARBO=01000000000000|titulo=Évolution de la population de la France métropolitaine|site=insee.fr|vidita ye=31ma di januaro 2010}}
* Germania: [http://destatis.de destatis.de]
* Unionita rejio: [http://www.statistics.gov.uk/CCI/nscl.asp?ID=7589 Office for National Statistics], en Angla linguo.
&lt;/ref&gt;.]]
Segun statistiki de ''The World Factbook'' por julio 2021, Francia havis {{formatnum:68084217}} habitanti.&lt;ref name=CIA/&gt; La maxim multa habitanti rezultis de mixuro di Kelti kun Romani e Germani. Altra populi existas en diferanta regioni de Europana Francia, exemple Bretoni en [[Bretonia]], Aquitani en [[Nov-Aquitania]], Alemani nord-weste, e Liguriani sudeste.

L'oficala linguo di la lando esas [[Franca linguo|Franca]], oficala en 100% de la lando. Regionala dialekti e lingui, exemple [[Ocitaniana linguo|Ocitana]], [[Bretona linguo|Bretona]], Alzaciana, Korsikana, Kataluniana, Baska, Flandriana e Pikarda, gradope desaparas.&lt;ref name=CIA/&gt;

Pluse, l'urbi [[Le Havre]], [[Strasbourg]], [[Bordeaux]], [[Lille]], Marseille, Nantes, Paris, Saint-Denis de la Réunion, Tours, asociita urbi di Angoulême, Nice e Poitiers, asociita membri di la komunitato di aglomerajo Evry Centre Essonne e la komunitato urbala di Bordeaux anke asociuro di komoni ed transmara ensembli esas membri di internaciona asociuro di Franca-parolanta urbestri.

Ultre la Franca, en 1999 parolesis sepadek e kin altra lingui, inkluzite regionala lingui, lingui parolata dal enmigranti e dialekti parolata en la trasmara domeni, segun raporto dal linguisto Bernard Cerquiglini.

[[Arkivo:Cathédrale10.jpg|thumb|280px|Til 1825 la reji di Francia kronizesis en la katedralo di Reims.]]
Segun statistiki por la yaro 2015, la maxim praktikata religio en Francia esas [[kristanismo]]: 63% til 66% de la habitantaro, la maxim multa katoliki. Mohamedani esas de 7% til 9%, Budisti de 0,5% til 0,75%, Judi de 0,5% til 0,75%, altri de 0,5% til 1%, e de 23% til 28% havas nula religio.&lt;ref name=CIA/&gt; Pos lego aprobita ye la 9ma di decembro 1905, stato e religio esas legale separata en Francia. La Republiko Franca ne agnoskas kom oficala, salarias o subvencionas irga kulto, excepte en Alzacia-Mozel, ube kulto katolika, du kulti protestanta e la kulto judala agnoskesas. La komunitato [[Judo|Juda]] en Francia esas la maxim granda de Europa e la 3ma maxim granda de la mondo, dop [[Israel]] ed [[Usa]].

=== Enmigro, stranjeri e minoritati ===
Segun demografo Michèle Tribalat, 14 milion personi (cirkume la quarimo de la habitantaro di la lando) en 1999 havis adminime un parento od avo qua esis enmigranto. Gérard Noiriel opinionis ke en 2002 ta proporciono esis proxim la triimo de la habitantaro, se on konsideras la preavi. Segun plu restrikiva defino uzata en Francia, en metropolala Francia habitis 5,3 milion enmigrinti en 2008, esinta {{formatnum:1100000}} plua kam en 1999 e 8.9 % ek omna habitantaro. Ek omna habitanti, 40% havis Franca nacionaneso, aquirita per civitanigo o per mariajo. Enmigrinti originas precipue de altra landi Europana (34 %) de [[Magreb]] (30 %), de Azia (14 %, de qui la triimo esas Turka), e de subSaharan Afrika (11 %). Filii de enmigrinti, direta decendanti de un o du enmigrinti, esis 6.5 milioni en 2008, to esas 11% de la habitantaro. Ek li, 3 milion havis amba genitori enmigrinti.

La mezavalora revenuo dil enmigranti esas infre la triimo de olta di la nacionani. Ordinare enmigranti, nome kelka minoritati, kelkafoye subisas diskriminaco en Francia. Pro ankore necerta motivi, kelka enmigranti e/o lia decendanti adoptas religiala radikalismo.

{{Specala revizo}}{{riskribota}}
=== Eduko ===
[[Arkivo:EducationFr.svg|thumb|280px|Organizo di sekundara docado en Francia.]]
En Francia, instrukto esas obligata de sis a dek e sis yari, ed publika skolo esas laika e gratuita. Tante la formaco e salario di docantaro, same kam la selekto di programi, resortisas ad stato, la jerado di primara e sekundara edukerii resortisas di teritoriala ensembli.

Primara instrukto desvolvesas en du fazi. Matrala skolo, qua aceptas la tre yuna pueri, donas su por skopo lua veko, lua socialeso* e lokizo di fundamentala implementi qua esas linguo e nombro. Pose, proxim evas sis yari, pueri esas aceptita per elementala skolo, di qua l'unesma skopi esas aprentiseso di lektado, skribado e kalkulo, e civitala edukado.

Sekundara instrukto desvolvesas ipsa en du cikli. L'unesma esas disdonita en kolegio ed finas en nacionala diplomo di kapableso. La duesma esas disdonita en liceo e finas en finala e nacionala exameni : bachelereso (profesionala, teknologiala e generala) e certigo di profesionala kapableso (CAPA en agrokultiva instrukto). Pri l'instrukto supera en Francia, kunexistas l'universitati e la sistemo di granda skoli, ube on eniras ordinare per konkurso en fino di preparanta klasi. Superiora instrukti por certigo di supera teknikisto e preparanta klasi ad granda skoli esas disdonita en licei o privata edukerii. Granda skoli ordinare judikesas ambe kom plu efikiva e plu elitista kam universitati.

Altralatere, proxim 17 % di skolani di primara e sekundara instrukto esas lokizita en privata edukerii, precipua sub kontrado di asociuro kun stato ed ofte konfesionala.

Francia experiencis depos la liberigo granda plularjigo instruktado. En 1936 min kam 3% de la klaso di yaro obtenis bachelereso; ta procento esas pasita ad 30 % en 1985 e 60 % en 1995. Tamen, ta demokratigeso* di instrukto ne supresass la sociala neegalesi : 25 % di pueri di manuala laboristi naskinta inter 1974 e 1978 esas diplomizita di superiora instrukto, kontre 77 % di pueri di kadri. Ta neegalesi esas ankore plu importanta en granda skoli: nur 2,9 % di lernanti admizita en Skoli nacionala di administrado ye 2008 havis parento manuala laboristo.

Segun la programo PISA di komparado di nacionala edukala sistemi, la rezultaji di Franca edukala sistemo esas deceptanta compare ad altra stati membri di [[Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo|OKED]], en partikulara depos l'inquesto PISA ye 2003. Malgre la projeti por alfabetigar omna habitanti, l'iliterateso afektas 3.1 milioni personi, equivalanta a 9 % de la habitantaro evante 18 til 65 yari en Francia.

=== Saneso ===
La kusto di Franca medikaro esas grandaparte pagata per la sistemo di social askuro. La lando havis 3,22 mediki por 1 000 habitanti en 2008, un ek la maxim alta procenti del mondo. La Franci beneficas egale di un ek la vivoexpekto maxim longa del mondo, mem se la procento di prematura mortemeso (ante 65 evo) esas alta. La medikala spenso yarala per habitanti esis € 4719 en 2008.

Tamen, la saneso dil habitantaro ne esas ecelanta en omna domeno. Malgre la falo di konsumado di vino pos la yari 1960a, Franci restas la duesma konsumanti di alkoholo en westal Europa pos Irlando, e malgre l'intensa kampanii kontre tabako, 29% ek la personi evante 18 til 75 yari fumis omnadie en 2005. Pri interdiktata drogi, la maxim konsumita esas [[kanabo]]: segun statistiki de 2005, 39% ek la viri evante 18 til 25 yari konsumis ol.

Pluse, Francia esas un ek la landi di Europa qua konocas la maxim nombro di depresiva perturbesi. Francia esas la maxim importanta konsumero di antidepresivi di Europa, e havas un ek la maxim alta procento di suocidi de Europa.

=== Informomoyeni ===
[[Arkivo:AudiencesTF1FR2FR3M6.png|thumb|Asistantari TF1 (obskura blue), France 2 (rede), France 3 (klara blue) e M6 (flave).]]
Lego publikigita en Francia ye la [[29ma di julio]] [[1881]] institucis e samatempe limitis la libereso di jurnalaro.

Se regionala, semanala e tematala jurnalaro vendas su bone en Francia, nacionala jurnalaro diala di generalista informo difuzesas poka exter la chef-urbo. La kin precipua titri di ta kategorio (''Le Figaro'', ''Le Monde'', ''Aujourd’hui en France'', ''Libération'' e ''La Croix'') kune vendas nur min kam 1 milioni exempleri singladie, dum ke Japonia diala jurnalo ''Yomiuri Shinbum'' vendas plu kam 14 milioni.

Depos 1981 kun la legaligo di &quot;libera radii&quot;, l'emisili di publika radio jeranta da ''Radio France'' esas konkurencata da privata emisili, ofte propraji di granda grupi di medii. Ja lore, inter la quaresma emisili di radio en kumulita audienco en novembro-decembro 2009 (RTL, NRJ, France Inter ed Europe 1), nur la triesma esas publika. Same, depos l'aparo di unesma privata televiziono-kanalo (''Canal +'') en 1984, multa televizion-stacioni privata inauguresis, difuzita per radioelektro, kablo, satelito o plu recente per terala numerala televiziono (TNT). La tri precipua kanali esas ''TF1'', ''France 2'' e ''M6'', nur ''France 2'' apartenas a la grupo ''France Télévisions''.

Segun statistiki de decembro 2009 pri aceso ad [[interreto]], 65% de Franci evanta 11 yari o pluse uzis interreto.

Inter 2002 e 2009, Francia regresis de 11ma a 43ma en rango pri libereso di [[komunikilaro]] en la mondo, segun organizuro ''Reporters sans frontières''.

=== Sporto ===
[[Arkivo:Amelie Mauresmo at the 2008 US Open.jpg|thumb|left|Amélie Mauresmo esis en 2004 e 2006 la unesma-ranga tenisistino mondala segun klasifikeso WTA.]]
Sporto en Francia karakterizesas per anciena sportala tradiciono e granda diverseso di modalesi praktikata en alta nivelo. Francia havas preponderanta rolo en l'organizo di moderna sporto e sua premio-listo* pos la fino dil 19ma yarcento, esante fakte un ek la maxim premiizita nacioni del mondo pri multa sporti. Por la yaro 2012. Francia esas quaresma di mondala klasifikeso establisita da Havas Sports &amp; Entertainment (e duesma Europana naciono dop Rusia) qua kontas plu ke 1 600 sportala eventaji.

[[Futbalo]] esas la maxim populara sporto, kun plua kam 2.3 milion luderi (di qui 97% viri), augmentis sua populareso pos Francia vinkir la [[Mondala Kupo di Futbalo]] en 1998 e pose la championkonkurso di Europa en 2000. Teniso (duesma maxim populara sporto segun la quanto di luderi), [[kavalkado]], [[judoo]]*, [[basketbalo]], [[handbalo]]* e [[golfo]] anke praktikesas multe, sen omisar [[rugbio]]* e petanko*, precipue sude de la lando. En [[2018]] la lando ganis duesmafoye la [[Mondala Kupo di Futbalo]].

Cirkume sep milioni Franci praktikas [[skio]] omna vintri, maxim ofte exter la klubi sportala. Skermado e ciklismo esas sporti en qui Francia recevis la maxim granda nombro di Olimpiala medalii, rispektive 44 e 41 olimpiala tituli, til 2010.

Du importanta sportala eventi yarala esas la teniso-konkurso internaciona di Roland Garros qua eventas en Paris, e la biciklo-konkurso [[Turo di Francia]]. En 2016 Francia gastigis la Kupo Europana pri Futbalo ''Euro 2016''.

=== Partopreno en sindikati ed en politikala partisi ===
[[Arkivo:Anti CPE - Paris 2006.jpg|thumb|Manifesto kontre CPE en Paris en 2006.]]
Malgre ke la quanto di personi qui votas en elekti diminutabas, altralatere la quanto di personi qui partoprenas en protesti kreskabas.&lt;ref name=&quot;Maurin&quot;&gt;{{Citez jurnalo od edituro|idiomo={{fr}}|titulo=Déchiffrer la société française |nomo=Louis|surnomo=Maurin |loko=Paris |editero=La Découverte|publikigita ye=2009|pages =368 |isbn=978-2-707-15413-2}}&lt;/ref&gt; En 2008, 42% ek la habitanti partoprenis adminime unfoye en protesti, kontre 25% en 1981. Kompare ad altra developata landi, Francia esas ofte vidita kom lando ube demonstri e striki esas frequa.

En Francia, poka personi partoprenas en politikala partisi, e nur 8% ek la laboristi asociis su ad ula [[sindikato]].

== Kulturo ==
Franca kulturo, nome lua edukala sistemo, militaral organizado, la linguo [[Franca linguo|Franca]], lua artala movadi pri [[pikto]], [[literaturo]], [[arkitekturo]], edc,  exercis e duras exercar granda influo en la mondo. Lua [[cinemo]] anke esas remarkinda de multa yari: la [[fratuli Lumière]] inventis la [[cinematografilo]].

En [[2008]] Francia modifikis lua [[konstituco]] por agnoskar regionala lingui, exemple [[Okcitaniana linguo|Okcitaniana]], [[Baska linguo|Baska]], [[Bretona linguo|Bretona]] e [[Alzaciana linguo|Alzaciana]].

La simbolo di la lando esas [[hano|hanulo]].

=== Arkitekturala patrimonio ===
[[Arkivo:Chateau Versailles Galerie des Glaces.jpg|thumb|280px|Galerio di speguli di kastelo Versailles, maestroverko di baroka arkitekturo dil 17ma yarcento.]]
Francia posedas richa patrimonio arkitekturala, testo di lua longa historio e la renkontro di diversa civilizuri.

==== Konstrukturi judikata kom Patrimonii de la Homaro ====
Ek la 753 kulturala loki judikata kom mondala patrimonii segun l'[[UNESKO]] ye la 27ma di januaro 2012, 34 jacas en Francia, qua rangizesas 3ma en la mondo segun la quanto di mondala patrimonii. L'arkitekturala patrimonio Franca inkluzas edifici religiala (exemple l'abadeyo di Fontenay), civila (exemple la kasteli dil Loire-valo), industriala (rejala salino di Arc-et-Senans), militala (l'urbi fortifikita di Vauban) ed urbala (exemple la placo Stanislas en Nancy, o la centrala quartero di [[Strasburg]]). Ol inkluzas exempleri pri l'arkitekturo di omna epoki, de l'arkitekturo Romana (exemple, la ponto di Gard) til la moderna arkitekturo pos la [[Duesma mondomilito]] (la centro dil urbo [[Le Havre]]), inkluzite maestroverki Romana (l'abadeyo di Saint-Savin-sur-Gartempe), Gotika (katedralo di Chartres) e klasika (kanalo di Midi).

==== Konstrukturi di historiala interesto ====
Pos 1840 la stato Franca povas klasifikar kom historiala patrimonio la konstrukturi di interesto historiala, arkitekturala, patrimoniala o kulturala, ed anke kelka moblala havaji (kloshi). To grantas legala protektado, e helpo por restaurar e mantenar la kozi protektata. Ye la 31ma di decembro 2008, existis en Francia {{formatnum:43180}} historiala konstrukturi enrejistrata o klasifikata. Diversa arkitekti de diversa epoki, exemple [[Pierre de Montreuil]] dum [[Mezepoko]]; Lescot Delorme ed Androuet du Cerceau dum [[Renesanco]]; Mansart, Le Vau, Hardouin-Mansart, Gabriel e Claude-Nicolas Ledoux dum klasika e neoklasika epoki; Viollet-le-Duc, Garnier e [[Gustave Eiffel]] dum la 19ma yarcento; e Le Corbusier e Perret dum la moderna epoko, kreis edifici qui formacas la nuna patrimonio arkitekturala Franca.

=== Artala patrimonio e kultural eventaji ===
Malgre ke artala produkturi en Francia atestesas de la [[prehistorio]], on ne povas parolar pri &quot;Franca arto&quot; ante la komenco di la duesma yarmilo, epoko en qua la stato e la naciono komencis formacesar. Pos ta epoko, la bel arti Franca divenis maxim-multa-kaze simila a la resto di westal Europa, exemple la Romanika artajo dum la 11ma e 12ma yarcenti e la Gotika artajo dum la 12ma e 13ma yarcenti; la celebro di la povo di Franca monarkio, di &quot;privilejizita spaco&quot; (A. Chastel) e reprezento di sakrajo divenis la precipua temi dil arto, precipue kande komendita da povoza autoritati politikala o religiala.

La [[Renesanco]], la Klasikismo di la [[17ma yarcento]], e la Neoklasikismo di la 18ma yarcento expresis la sercho di ordeno e pompo, sub influi del antiqua arto Italiana. Dum la moderna epoko aparis individuala figuri di artisti, exemple piktisti Fouquet, Poussin, La Tour, Watteau, Boucher, Chardin, Fragonard, Greuze, David, Gros ed Ingres, e skultisti Goujon, Girardon, Coysevox, Puget e Houdon. Francia influis la precipua artala movadi de la 19ma e 20ma yarcento: Romantikismo (Delacroix e Géricault), realismo (Courbet), impresionismo (Monet, Renoir, Manet, Degas) e neo-impresionismo (Seurat, Van Gogh, [[Paul Cézanne]], Gauguin), [[fauvismo]] (Matisse, Derain, Vlaminck), kubismo (Braque, Picasso, Léger) od ankore surrealismo (Duchamp) inkluzas Franc artisti inter lua precipua reprezentanti. Auguste Rodin, en sua latero, revolucionas skultado dum la fino dil 19ma yarcento.

Diferanta de altra landi qui havas poka skriptisti famoza, Franca literaturo havas multa importanta nomi qui apartenis a diferanta movadi o skribis segun diferanta stili. Exemple: dum Mezepoko, poeti Chrétien de Troyes e Villon; dum la [[Renesanco]] (16ma yarcento) pedagogo e skriptisto Rabelais, esayisto [[Michel de Montaigne]] e poeti Du Bellay e Ronsard. Dum la 17ma yarcento, dramatisti Corneille, Racine e Molière, poeto Boileau, fablisto [[La Fontaine]], e matematikisto e filozofo [[Blaise Pascal]]; dum 18ma yarcento, [[Voltaire]], Diderot e Rousseau, romanisti Prévost, Laclos e Sade, e dramatisti Marivaux e Beaumarchais. Dum la 19ma yarcento, romanisti [[Stendhal]], [[Honoré de Balzac]], [[Victor Hugo]], [[Alexandre Dumas, patro]] ed [[Alexandre Dumas, filio]], [[Gustave Flaubert]] ed [[Émile Zola]], biografo Chateaubriand, e poeti Lamartine, Musset, Baudelaire, Vigny, Rimbaud e Mallarmé. Dum 20ma yarcento on povas tamen citar poeti Apollinaire, Éluard, Aragon, [[René Char]] e Prévert, romanisti Proust, [[André Gide]], Céline, [[Jean-Paul Sartre]], Camus e Sarraute, e dramatisti Giraudoux, [[Jean Cocteau]], Beckett ed Ionesco.

Dividita dum [[Mezepoko]] inter la religiala arto qua inspiris Gregoriala kanto, e la profana kanto di trubaduri e voyajanti, Franca [[muziko]] atingis notoreso pos l'epoko klasika, pro la verki di kompozisti exemple Lully e Charpentier dum a 17ma yarcento, Rameau dum la 18ma yarcento, [[Hector Berlioz]], Gounod e Bizet Dum la 19ma yarcento, o Débussy dum 20ma yarcento — multa di ta artisti kompozas operi. Depos frua 20ma yarcento, la muziko nominita &quot;populala&quot; rapide expansis, mixanta jenri propra a Francia (kansono) kun importita generi (rock e rap note), e posibliganta a exterrangi kam Claude François, Johnny Hallyday, Sheila, Michel Sardou o Jean-Jacques Goldman vendar deko di milioni di diski.

Cinemo, inventita en 1895 en Lyon dal [[fratuli Lumière]], esas importanta kultural agado en Francia malgre la konkurenco di [[Hollywood]]: en 2005 Francia esis la sisesma mondala produktero ed l'unesma Europana produktero di longa filmi. Franca cinemo, nome [[komedio|komedii]] e &quot;filmi di autori&quot; lansata pos la yari 1980a, e precipue dum la [[yari 2000a]] produktis kelka filmi qui obtenis suceso mondala, exemple ''Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain'' o ''La Marche de l'empereur''. L'Internaciona Festivalo pri Cinemo qua eventas omnayare en [[Cannes]], esas la kulturala eventajo la maxim mediatigata en mondo.

=== Literaturo ===
La [[literaturo]] di Francia komencis dum [[Mezepoko]], ed esas notinda la poezio di [[trubaduro|trubaduri]] en [[Ocitaniana linguo]]. Dum la [[16ma yarcento]], importanta skriptisto esis [[François Rabelais]]. Dum la [[17ma yarcento]] aparis tri importanta teatrala skriptisti: [[Molière]], [[Pierre Corneille]] e [[Jean Racine]]. [[Blaise Pascal]] e [[René Descartes]], qui profunde influis la Franca aristokrataro, esis importanta filozofi Franca.

Literaturo e [[poezio]] en [[Franca linguo]] kreskis dum la [[18ma yarcento|18ma]] e [[19ma yarcento|19ma]] yarcenti e komencis influar la mondala kulturo, exemple la verki di [[Voltaire]], [[Denis Diderot]] e [[Jean-Jacques Rousseau]]. Pri puerala literaturo, esas remarkinda la verki da [[Charles Perrault]]. Dum la [[19ma yarcento]] aparis importanta skriptisti, exemple [[Alexandre Dumas, patro]], [[Alexandre Dumas, filio]], [[Jules Verne]], [[Émile Zola]], [[Guy de Maupassant]], [[Honoré de Balzac]], [[Théophile Gautier]], [[Charles Baudelaire]] e [[Stendhal]], ed anke la poeti [[Paul Verlaine]] e [[Stéphane Mallarmé]]. Dum la [[20ma yarcento]] aparis importanta nomi, exemple [[Marcel Proust]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Albert Camus]], [[Frédéric Mistral]] e [[Jean-Paul Sartre]]. [[Antoine de Saint-Exupéry]] skribis ''[[La Princeto]]'' por pueri.

=== Ciencala tradiciono ===
Depos Mezepoko, Francia divenis importanta centro por konoci e deskovri. Poke pos lua fondo en 1200, l'universitato di Paris divenis un ek la maxim importanta universitati dil Ocidento. Til la 1ma di septembro 2010, 56 Franci ganabis [[Nobel-premio]], e dek ed un obtenabis la medalio ''Fields''.

Dum la 17ma yarcento, [[René Descartes]] definis metodo por aquirado di ciencala konoco, kontre ke [[Blaise Pascal]] divenis famoza por sua verko pri kalkulo di probablesi e la mekaniko di fluidi. Dum la [[18ma yarcento]], verki dal biologiisto Buffon e dal kemiisto [[Antoine Lavoisier]] - ca lasta deskovrinto di la rolo di [[oxo]] en kombusto -, e l'edito dil ''Enciklopedio'' da Diderot e d'Alembert expansis ciencala konoco. Dum la 19ma yarcento, [[Augustin Fresnel]] developis la moderna [[optiko]]. [[Nicolas Léonard Sadi Carnot]] studiis [[termodinamiko]], e [[Louis Pasteur]] esis pioniro pri mikrobiologio. Dum la 20ma yarcento, on povas mencionar matematikisto e fizikisto [[Henri Poincaré]], fizikisti [[Henri Becquerel]], la gespozi [[Pierre Curie|Pierre]] e [[Marie Curie]] (qui divenis famoza por lia verki pri [[radioaktiveso]]), fizikisto [[Paul Langevin]] ed anke virologiisto [[Luc Montagnier]], kundeskovrinto dil viruso dil [[Sindromo di Imuno-Defekteso Aquirita (AIDS)|AIDS]].

=== Gastronomio ===
Franca [[gastronomio]] esas famoza pro lua bona agrokultivala produkturi, nome vini (''champagne'', vini de la regioni Bordeaux o Burgundia, e.c) e fromaji (''roquefort'', ''camembert'' edc.), e pro la nomizita &quot;supera gastronomio&quot; praktikata pos la 18ma yarcento. Tamen, Franca manjajo esas multe diversigata, ed konsistas precipue ek regionala specalaji qui konquestis tota lando, exemple [[Alzacia]]na surkruto, Lotringiana ''quiche'', porkohachajo de Le Mans, Burgundiana bovi, grasa hepato ''périgourdin'', ''cassoulet'' de Lengadocia, ''tapenade'' de Provenco, keneli de Lyon. Ultre to, existas &quot;gastronomiala frontieri&quot; qui &quot;separas&quot; la nordo (qua uzas [[butro]] e shaloto por koquar) e la sudo (qua preferas oliv-oleo ed alio) di la lando, ed inter regioni qui uzas nutrivi obtenita de la tero (exemple [[Périgord]]) ed altra qui uzas nutrivi obtenita de la maro, exemple Provenco. Tamen, nun ica frontieri tendencas desaparar, pro simileso di vivomanieri en la tota mondo.

La &quot;Gastronomio di Francia&quot; enskribesis ye la 16ma di novembro 2010 en la listo di la kulturala nemateriala patrimonio dil homaro, segun [[UNESKO]].

== Referi ==
{{reflist}}
&lt;references group=&quot;a&quot;/&gt;

== Extera ligili ==
* [http://www.elysee.fr Pagino di la prezidanto di Francia]
* [https://web.archive.org/web/20120103101721/http://service-public.fr/langue/english/ Oficala pagino di publika servadi en Francia]

{{Regioni di Francia}}

{{Template:EU-stati}}

[[Kategorio:Francia|*]]</text>
      <sha1>fhl7hwwozs5c67uazfhyhsyivmzq12f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1996</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3234</id>
    <revision>
      <id>1125286</id>
      <parentid>1124883</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T23:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+nasko</comment>
      <origin>1125286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21399" sha1="0bozxpk8h0g3klp9r4megvh3zj2hiog" xml:space="preserve">{{20ma yarcento}}
La [[yaro]] '''1996''' (MCMXCVI per Romala algarismi) esis [[bisextila yaro]] komencinta ye [[lundio]] segun [[Gregoriala kalendario]]. Ol esis la 996ma [[yaro]] di la duesma yarmilo, la 96ma yaro di la [[20ma yarcento]], e la 7ma yaro di la [[yari 1990a]].

==Eventi ==
===[[Kosmo]] ===
* [[6ma di agosto]] - [[NASA]] anuncas ke [[aerolito]] ALH 84001, probable ek [[Marso]], kontenas traiti di primitiva vivo.
* [[19ma di septembro]] - Usana [[Spaco-paromo Atlantis]] atachas su a Rusa kosmo-staciono ''[[Mir]]''.
* [[7ma di novembro]] - [[NASA]] sendas probilo ''[[Mars Global Surveyor]]''.

===[[Mondo]] ===
* [[10ma di februaro]] - [[Komputero]] (Deep Blue -programaro di [[IBM]]) vinkas unesmafoye [[Garri Kasparov]], mondala [[shakoludo]]-championo. Kasparov vinkas la ludaro 4-2.
* [[26ma di marto]] - [[Internaciona Monetala Fonduro]] atribuas presto di 10,2 miliard dolari a [[Rusia]] por novigor l'ekonomio.
* [[13ma di decembro]] - [[Kofi Annan]] elektesas chefo di [[Unionita Nacioni]].

===[[Europa]] ===
* [[2ma di januaro]] - L'unesma konvoyo di Usana soldati por garantiar la paco en [[Bosnia e Herzegovina]] arivas an la nordo di la lando.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/2/newsid_2547000/2547285.stm|titulo=1996: US peacekeepers pour into Bosnia |vidita ye=29ma di oktobro 2016|editero=BBC}}&lt;/ref&gt;
* [[10ma di januaro]] - [[Slovenia]] adheras a [[grupo di Visegrád]].
* [[14ma di januaro]] - En [[Portugal]], [[Jorge Sampaio]] elektesas prezidanto.
* [[22ma di januaro]] - En [[Grekia]], chefministro [[Andreas Papandreou]] renuncas, e [[Costas Simitis]] sucedos lu.
* [[29ma di januaro]] - Prezidanto [[Jacques Chirac]] de [[Francia]] anuncas fino di nukleara probi di la lando.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1996: France halts nuclear testing|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/29/newsid_4665000/4665676.stm |editero=BBC|vidita ye=2ma di oktobro 2018}}&lt;/ref&gt;
* 29ma di januaro - En [[Venezia]], famoza opero-domo &quot;La Fenice&quot; perisas en fairo.
* [[3ma di marto]] - [[José María Aznar]] elektesas chefministro di [[Hispania]].
* [[21ma di marto]] - En [[Suedia]], [[Göran Persson]] sucedas [[Ingvar Carlsson]] kom chefministro.
* [[5ma di mayo]] - [[José María Aznar]] divenas chefministro di [[Hispania]].
* [[27ma di mayo]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]], prezidanto di [[Rusia]], renkontras revoltinti de [[Chechenia]]. Li kontratas pri armistico.
* [[1ma di junio]] - [[Boris Nikolayevich Yelcin|Boris Yelcin]] elektesas duesma-foye kom prezidanto di [[Rusia]].
* [[10ma di junio]] - Kontrato pri paco en [[Nord-Irlando]] komencas sen [[Sinn Fein]].
* [[8ma di septembro]] - Paco en [[Chechenia]].

===[[Azia]] ===
* [[5ma di januaro]] - [[Yahya Ayyash]] de [[Hamas]] mortas, kande bombo instalita da [[Israel]] explozas en lua [[posh-telefonilo]].
* [[11ma di januaro]] - [[Ryutaro Hashimoto]] divenas chefministro di [[Japonia]].
* [[20ma di januaro]] - [[Yaser Arafat]] elektesas prezidanto di [[Palestina]]na guvernerio.
* [[31ma di januaro]] - Kamiono plenigita per bombi lansesas kontre la centrala banko en [[Colombo]], [[Sri-Lanka]]. L'explozo produktas entote 91 morti e cirkume 1400 plusa homi vundesas.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/31/newsid_4083000/4083095.stm|titulo=1996: Fifty dead in Sri Lanka suicide bombing|editero=BBC |vidita ye=31ma di januaro 2018|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[februaro]] - Hussein Kamel, bofilio di [[Saddam Hussein]], retrovenas ad [[Irak]]. Pos kelka dii ilu, lua fratulo, patro, fratino e filii di fratino mortigesos.
* [[23ma di marto]] - En [[Taiwan]] eventas unesmafoye direta prezidantala elekto. [[Lee Teng-hui]] itere elektesas.
* [[18ma di aprilo]] - Masakro en Qana: plua kam 100 [[Libano|Libanana]] civili mortas, kande [[Israel]] pafas kontre Fijiana paco-trupi di [[UN]].
* [[13ma di mayo]] - [[Tondro]] e tornado produktas 600 morti en [[Bangladesh]].
* [[23ma di mayo]] - Sueda Göran Kropp klimas adsur [[Monto Everest]] sen oxigenuyo. Ilu vehis per [[biciklo]] de [[Suedia]] a [[Nepal]].
* [[25ma di junio]] - En [[Saudi-Arabia]], 19 Usana soldati ed un lokalo mortigesas e 372 vundesas en explozo che Khobar-turmodomo.
* [[31ma di agosto]] - [[Irak]]ana korpi atakas en nordo e konquestas [[Arbil]] de [[Kurdistan|Kurdi]].
* [[septembro]] - [[Al-Jazira]] komencas brokastar en [[Katar]].
* [[27ma di septembro]] - En [[Afganistan]] [[Talibano]]-trupi konquestas [[Kabul]]. prezidanto [[Burhanuddin Rabban]] fugas, e ex-prezidanto [[Mohammad Najibullah]] mortigesos.
* [[9ma di decembro|9ma]] til la [[13ma di decembro]] - Unesma asemblo di [[Mondal organizuro pri komerco|MOK]] en [[Singapur]].
* [[12ma di decembro]] - [[Uday Hussein]] vundas su serioze dum atento.
* [[27ma di decembro]] - [[Talibano|Talibani]] konquestas aerodromo di Bagram, proxim [[Kabul]].

===[[Afrika]] ===
* [[27ma di januaro]] - En [[Nijer]], kolonelo [[Ibrahim Bare Mainassara]] revokas prezidanto [[Mahamane Ousmane]], demokratale elektita.
* [[8ma di mayo]] - [[Sudafrika]] promulgas nova [[konstituco]] qua eliminas [[apartheid]] definitive.
* [[5ma di junio]] - [[Gabon]] abandonas [[ONEP]].
* [[23ma di novembro]] - Aviono [[Boeing 767]] de ''Ethiopian Airways'' qua esis fluganta de [[Addis Ababa]] ad [[Abidjan]] (flugo ET961) kidnapesas dum flugo da tri [[Etiopia]]ni. L'aviono falas en [[Indiana Oceano]] pos finar lua kombustivo proxim [[Komori]], e 125 de la 175 personi ennave perisas.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1996: Hijacked jet crashes into sea|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/23/newsid_2547000/2547715.stm |vidita ye=22ma di oktobro 2016|editero=BBC}}&lt;/ref&gt;

===[[Nord-Amerika]] ===
* [[7ma di januaro]] - Granda nivo-burasko frapas estal [[Usa]]. Plu kam cent homi mortas.
* [[14ma di marto]] - Prezidanto [[Bill Clinton]] dekretas 100 milion dolari por anti-teror agado.
* [[3ma di aprilo]] - Theodore Kaczynski, alias [[Unabomber]], arestesas en [[Montana]].
* [[17ma di julio]] - Aviono [[Boeing 747]] de ''TWA Airlines'' explozas pos departar del [[aeroportuo]] ''JFK'', en [[New York]]. Omna 230 personi en nave mortas.
* [[19ma di julio]] - Prezidanto [[Bill Clinton]] inauguras l'[[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Olimpiala Ludi]] en [[Atlanta]], [[Georgia (Usa)|Georgia]]. 
* [[27ma di julio]] - Bombo explozas dum l'[[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Olimpiala Ludi en Atlanta]], [[Georgia]]: du homi perisas e 111 vundesas.
* [[5ma di novembro]] - [[Bill Clinton]] vinkas [[Bob Dole]] en elekto prezidantala.

===[[Central-Amerika]] ===
* [[7ma di januaro]] - En [[Guatemala]], [[Álvaro Arzú Irigoyen]] elektesas prezidanto.
* [[6ma di februaro]] - Aviono [[Boeing 757]] de la kompanio ''Borgenair'' falas che [[Atlantiko]] proxim [[Dominikana Republiko]], e produktas 189 morti.
* [[7ma di februaro]] - En [[Haiti]], [[René Préval]] sucedas [[Jean-Bertrand Aristide]] kom prezidanto, l'unesma pacala sucedo en Haitiana historio.
* [[29ma di decembro]] - Rejimo di [[Guatemala]] e revolteri paktas pri paco, e 36-yara [[interna milito]] finas.

===[[Sud-Amerika]] ===
* [[17ma di aprilo]] - Che Eldorado dos Carajás, [[Brazilia]], eventas konflikto inter rurani sen proprieti e granda farmisti. Dek-e-non rurani mortigesas.&lt;ref name=Diplomatique&gt;{{extera ligilo|url=http://www.monde-diplomatique.fr/1997/09/REVELLI/9097.html |titulo=La résistance des « sans-terre » du Brésil |autoro=Philippe Revelli|editero=Le Monde diplomatique|idiomo={{fr}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{extera ligilo|titulo=Massacre de Eldorado do Carajás completa 25 anos e segue como símbolo de impunidade no campo|url=https://www1.folha.uol.com.br/poder/2021/04/massacre-de-eldorado-do-carajas-completa-25-anos-e-segue-como-simbolo-de-impunidade-no-campo.shtml|editero=Folha de S.Paulo|vidita ye=4ma di julio 2021|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt; Ye la [[18ma di decembro]] dil sama yaro prezidanto [[Fernando Henrique Cardoso]] posibligas distributar 1.000 km² de tereni a 3.600 familii sen proprieti por kultivar.&lt;ref name=Diplomatique/&gt;
* [[11ma di junio]] - Che urbo [[Osasco]], [[Brazilia]], explozo di gaso che komercala centro ''Osasco Plaza Shopping'' produktas 44 morti e 100 vunditi.&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|titulo=1996: explosão no Osasco Plaza Shopping mata mais de 40 pessoas|url=https://cbn.globoradio.globo.com/institucional/historia/aniversario/cbn-25-anos/boletins/2016/06/07/1996-EXPLOSAO-NO-OSASCO-PLAZA-SHOPPING-MATA-MAIS-DE-40-PESSOAS.htm|editero=CBN|publikigita ye=7ma di junio 2016|idiomo={{pt}}}}&lt;/ref&gt;
* [[4ma di septembro]] - En [[Kolumbia]], gerilera grupo Revolucionala Popul-armeo di Kolumbia ([[FARC]]) atakas militala bazo en Guaviare. Dum tri-semana milito mortos 130 Kolumbiani.
* [[31ma di oktobro]] - Aviono [[Fokker 100]] del aearala kompanio TAM falas sur kelka domi en [[Sao Paulo (urbo)|l'urbo di Sao Paulo]], [[Brazilia]]. L'acidento produktas 99 morti.

===[[Oceania]] ===
* [[29ma di januaro]] - Prezidanto [[Jacques Chirac]] anuncas ke [[Francia]] finos nukleara probi en [[Pacifiko]].
* [[11ma di marto]] - [[John Winston Howard]] divenas chefministro di Australia.

==[[Sporto]]==
* [[8ma di julio]] - 15-yara evanta tenisisto [[Martina Hingis]] vinkas en [[Wimbledon]] en duo-ludo.
* [[19ma di julio]] til la [[4ma di agosto]] - Eventas [[Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996|Someral Olimpiala Ludi]] en [[Atlanta]], [[Usa]].
* [[15ma di agosto]] til la [[25ma di agosto]] - Eventas [[Paralimpiala Ludi]] en Atlanta, kun la partopreno di {{formatnum:3259}} atleti.

== Naski ==
[[Arkivo:Dawid_Kwiatkowski,_Polsat_Superhit_Festival_2023_09_(cropped).jpg|thumb|130px|[[Dawid Kwiatkowski]]]]
* [[1ma di januaro]] - [[Dawid Kwiatkowski]], Polona kantistulo
* [[5ma di januaro]] - [[Erdenebatin Bajarragchaa]], Mongoliana e Azerbaijanana judoistino
* [[11ma di januaro]] - [[Leroy Sané]], Germana futbalisto
* [[16ma di januaro]] - [[Anastasia Nikolayevna Grishina|Anastasia Grishina]], Rusa gimnastikistino
* 16ma di januaro - [[Jennie Kim]], Sud-Koreana kantistino&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://mnews.joins.com/article/22892780|titulo=The Reason Koreans Say &quot;Whoa&quot; by Hearing &quot;Jennie Was Born in Cheongdam-dong&quot;|publikigita ye=17ma di agosto 2018|editero=JoongAng Ilbo|idiomo={{kr}}|vidita ye=21ma di junio 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[19ma di januaro]] - [[Alina Alexandrovna Bivol|Alina Bivol]], Rusa shakoludistino
* [[1ma di februaro]] - [[Alexander Schlager]], Austriana futbalisto
* [[11ma di februaro]] - [[Daniil Sergeyevich Medvedev|Daniil Medvedev]], Rusa tenisistulo
* 11ma di februaro - [[Jonathan Tah]], Germana futbalisto
* [[14ma di februaro]] - [[Lucas François Bernard Hernandez]], Franca futbalisto
* [[15ma di februaro]] - [[Yekaterina Vladimirovna Makarova|Yekaterina Makarova]], Rusa tenisistino
* [[27ma di februaro]] - [[Imran Rizvanovich Bukuyev|Imran Bukuyev]], Rusa MMA-luktisto
[[Arkivo:Ye Shiwen (CHN) 2014.jpg|thumb|130px|[[Ye Shiwen]]]]
* [[1ma di marto]] - [[Ye Shiwen]], Chiniana natistino
* [[4ma di marto]] - [[Antonio Sanabria]], Paraguayana futbalisto
* [[13ma di marto]] - [[Estelle Cascino]], Franca tenisistino
* [[18ma di marto]] - [[Odiljon Abdurahmanov]], Kirgiziana futbalistulo
* [[2ma di aprilo]] - [[Matheus Santana]], Braziliana natistulo
* [[3ma di aprilo]] - [[Fabián Ruiz]], Hispana futbalisto
* [[12ma di aprilo]] - [[Tomáš Andres]], Cheka hokeisto
* [[16ma di aprilo]] - [[Taylor Townsend]], Usana tenisistino
* [[17ma di aprilo]] - [[Dee Dee Davis]], Usana televizion-aktorino
* [[18ma di aprilo]] - [[Daniil Dmitriyevich Dubov|Daniil Dubov]], Rusa shakoludistulo
[[Arkivo:Artur_Dalaloyan_2021.jpg|thumb|130px|[[Artur Grachyevich Dalaloyan|Artur Dalaloyan]]]]
* [[26ma di aprilo]] - [[Artur Grachyevich Dalaloyan|Artur Dalaloyan]], Rusa gimnastikistulo
* [[1ma di mayo]] - [[William Nylander (hokeisto)|William Nylander]], Sueda hokeisto
* [[10ma di mayo]] - [[Kateřina Siniaková]], Cheka tenisistino
* [[14ma di mayo]] - [[Dejana Radanović]], Serbiana tenisistino
* 14ma di mayo - [[Martin Garrix]], Nederlandana disk-jokeo
* [[16ma di mayo]] - [[Louisa Chirico]], Usana tenisistino
* [[21ma di mayo]] - [[Karen Abgarovich Hachanov|Karen Hachanov]], Rusa tenisistulo
* [[22ma di mayo]] - [[Adrián Cubas]], Arjentiniana futbalisto
* [[25ma di mayo]] - [[Darya Yuryevna Lodikova|Darya Lodikova]], Rusa tenisistino
* [[22ma di junio]] - [[Rodri Hernández]], Hispana futbalisto
* 22ma di junio - [[Mikel Merino]], Hispana futbalisto
[[Arkivo:Waldemar_Anton_(2025).jpg|thumb|130px|[[Waldemar Anton]]]]
* [[20ma di julio]] - [[Waldemar Anton]], Germana futbalisto
* [[30ma di julio]] - [[Nina Stojanović]], Serbiana tenisistino
* [[21ma di agosto]] - [[Jasmine Camacho-Quinn]], Porto-Rikana atletino pri 100-metra hurd-kurado
* 21ma di agosto - [[Karolína Muchová]], Cheka tenisistino
* [[1ma di septembro]] - [[Jiří Černoch]], Cheka hokeisto
* [[4ma di septembro]] - [[Eleonora Olegovna Afanasyeva|Eleonora Afanasyeva]], Rusa gimnastikistino
* [[5ma di septembro]] - [[Jamsaran Ayurovich Cidipov|Jamsaran Cidipov]], Rusa shakoludistulo
* [[20ma di septembro]] - [[Azim Azarov]], Kirgiziana futbalistulo
* [[26ma di septembro]] - [[Jessika Ponchet]], Franca tenisistino
[[Arkivo:Alexander_nuebel.jpg|thumb|130px|[[Alexander Nübel]]]]
* [[30ma di septembro]] - [[Alexander Nübel]], Germana futbalisto
* [[1ma di oktobro]] - [[Vitalina Igorevna Bacarashkina|Vitalina Bacarashkina]], Rusa sporta pafistino
* [[4ma di oktobro]] - [[Jasmin Jebawy]], Germana tenisistino
* [[6ma di oktobro]] - [[Viktoria Roshchina]], Ukrainana jurnalisto (m. 2024)
* [[11ma di oktobro]] - [[Dasha Ivanova]], Usana tenisistino
* [[16ma di oktobro]] - [[Erdenebatin Cendbaatar]], Mongoliana boxisto
* [[19ma di oktobro]] - [[Rebecca Šramková]], Slovakiana tenisistino
* [[24ma di oktobro]] - [[Océane Dodin]], Franca tenisistino
* [[27ma di oktobro]] - [[Nadiem Amiri]], Germana futbalisto
[[Arkivo:Emi Mernes en 2020.png|thumb|130px|[[Emilia Mernes]]]]
* [[29ma di oktobro]] - [[Emilia Mernes]], Arjentiniana kantistino
* [[31ma di oktobro]] - [[Dïnara Ramazanqızı Sädwaqasova|Dïnara Sädwaqasova]], Kazakstanana shakoludistino
* [[7ma di novembro]] - [[Maxim Konstantinovich Chigayev|Maxim Chigayev]], Rusa shakoludistulo
* 7ma di novembro - [[Lorde]], Nova-Zelandana kantistino
* [[16ma di novembro]] - [[Mackenyu]], Usana-Japonian aktoro
* [[22ma di novembro]] - [[Madison Davenport]], Usan aktorino
* [[13ma di decembro]] - [[Varvara Alexandrovna Flink|Varvara Flink]], Rusa tenisistino
* [[26ma di decembro]] - [[Omar Alderete]], Paraguayana futbalisto
* [[29ma di decembro]] - [[Dylan Minnette]], Usan aktoro e muzikisto

==Morti ==
* [[5ma di januaro]] - [[Yahya Ayyash]], membro di Hamas (n. 1966)
[[Arkivo:Reagan_Mitterrand_1984_(cropped).jpg|thumb|130px|[[François Mitterrand]]]]
* [[8ma di januaro]] - [[François Mitterrand]], prezidanto di Francia (n. 1916)
* [[15ma di januaro]] - [[Moshoeshoe la 2ma]], rejulo di Lesotho (n. 1938)
* [[28ma di januaro]] - [[Jerry Siegel]], Usana desegnisto, kreinto di &quot;Superman&quot; (n. 1914)
* 28ma di januaro - [[Iosif Alexandrovich Brodski|Iosif Brodski]], Rusa skriptisto, Nobel-laureato (n. 1940)
* [[2ma di februaro]] - [[Shamus Culhane]], Usan animisto, cinematografisto e produktisto pri animi (n. 1908)
* [[2ma di februaro]] - [[Gene Kelly]], Usan aktoro (n. 1912)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Gene-Kelly|titulo=Gene Kelly{{!}}Biography, Movies|editero=Encyclopaedia Britannica|vidita ye=23ma di julio 2023|idiomo={{en}}}}&lt;/ref&gt;
* [[11ma di februaro]] - [[Kebby Musokotwane]], chefministro di Zambia (n. 1946)
* [[17ma di februaro]] - [[Hervé Bazin]], Franca skriptisto (n. 1911)
* [[20ma di februaro]] - [[Toru Takemitsu]], Japoniana kompozisto (n. 1930)
* [[3ma di marto]] - [[Marguerite Duras]], Franca skriptisto (n. 1914)
* [[5ma di marto]] - [[Khondaker Mostaq Ahmad]], prezidanto di Bangladesh (n. 1918)
[[Arkivo:Alberto Terrile.1994.Krzysztof Kieslowsky.jpg|thumb|130px|[[Krzysztof Kieślowski]]]]
* [[13ma di marto]] - [[Krzysztof Kieślowski]], Polona filmifisto (n. 1941)
* 13ma di marto - [[Lucio Fulci]], Italiana filmifisto ed aktoro (n. 1927)
* [[17ma di marto]] - [[René Clément]], Franca filmifisto (n. 1913)
* [[18ma di marto]] - [[Odysseas Elytis]], Greka skriptisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* [[6ma di aprilo]] - [[Greer Garson]], Britanian-Usan aktorino (n. 1904)
* [[17ma di aprilo]] - [[Piet Hein (ciencisto)|Piet Hein]], Dana matematikisto, inventero e poeto (n. 1905)
* [[18ma di aprilo]] - [[Bernard Edwards]], Usana muzikisto, kompozisto e muzikala produktisto ([[Chic]]) (n. 1952)
* [[21ma di aprilo]] - [[Dzhokhar Dudaiev]], prezidanto di Chechenia (n. 1944)
* [[30ma di aprilo]] - [[Julio César Méndez Montenegro]], prezidanto di Guatemala (n. 1915)
* [[11ma di mayo]] - [[Nnamdi Azikiwe]], prezidanto di Nigeria (n. 1904)
[[Arkivo:Timothy-Leary-Los-Angeles-1989.jpg|thumb|130px|[[Timothy Leary]]]]
* [[31ma di mayo]] - [[Timothy Leary]], Usana skriptisto, psikologo (n. 1920)
* [[1ma di junio]] - [[Neelam Sanjiva Reddy]], prezidanto di India (n. 1913)
* [[3ma di junio]] - [[Tito Okello]], prezidanto di Uganda (n. 1914)
* [[6ma di junio]] - [[George Davis Snell]], Usana genetikisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* 6ma di junio - [[Kusuo Kitamura]], Japoniana natisto (n. 1917)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.olympic.org/kusuo-kitamura|titulo=Kusuo KITAMURA - Olympic Swimming|vidita ye=22ma di septembro 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[9ma di junio]] - [[Rafaela Aparicio]], Hispan aktorino (n. 1906)
* [[15ma di junio]] - [[Ella Fitzgerald]], Usana jazo-kantistino (n. 1917)
* [[17ma di junio]] - [[Thomas Kuhn]], Usana filozofo (n. 1922)
* [[20ma di junio]] - [[Walter Guevara Arze]], prezidanto di Bolivia (n. 1912)
* [[23ma di junio]] - [[Andreas Papandreou]], Greka politikisto (n. 1919)
* [[1ma di agosto]] - [[Tadeusz Reichstein]], Polona ciencisto, Nobel-laureato (n. 1897)
* [[2ma di agosto]] - [[Michel Debré]], chefministro di Francia (n. 1912)
* [[6ma di agosto]] - [[Hernán Siles Zuazo]], prezidanto di Bolivia (n. 1914)
* [[8ma di agosto]] - [[Nevill Francis Mott]], Britaniana fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1905)
* [[13ma di agosto]] - [[António de Spínola]], prezidanto di Portugal (n. 1910)
* [[26ma di agosto]] - [[Alejandro Agustín Lanusse]], prezidanto di Arjentinia (n. 1918)
[[Arkivo:Ernesto Geisel 1978.jpg|thumb|130px|[[Ernesto Geisel]]]]
* [[12ma di septembro]] - [[Ernesto Geisel]], prezidanto di Brazilia (n. 1907)
* [[13ma di septembro]] - [[Tupac Shakur]], Usana ''rap''-artisto (n. 1971)
* [[17ma di septembro]] - [[Spiro Agnew]], Usana politikisto, vice-prezidanto de 1969 til 1973 (n. 1918)
* [[26ma di septembro]] - [[Geoffrey Wilkinson]], Angla kemiisto, Nobel-laureato (n. 1921)
* [[28ma di septembro]] - [[Mohammad Najibullah]], prezidanto di Afganistan (n. 1947)
* [[2ma di oktobro]] - [[Andrey Lukanov]], chefministro di Bulgaria (n. 1938)
* [[11ma di oktobro]] - [[Renato Russo]], Braziliana kantisto e kompozistulo ([[Legião Urbana]]) (n. 1960)
* 11ma di oktobro - [[William Vickrey]], Kanadan-Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1914)
* [[1ma di novembro]] - [[Junius Richard Jayewardene]], chefa ministro e prezidanto di Sri-Lanka (n. 1906)
* 1ma di novembro - [[Maati Bouabid]], chefministro di Maroko (n. 1927)
* [[3ma di novembro]] - [[Jean-Bédel Bokassa]], diktatoro ed imperiestro di Centrafrika (n. 1921)
* [[8ma di novembro]] - [[Andrés Rivero Agüero]], chefministro di Kuba (n. 1905)
[[Arkivo:Abdus_Salam_1987.jpg|thumb|130px|[[Abdus Salam]]]]
* [[21ma di novembro]] - [[Abdus Salam]], Pakistanana fizikisto, Nobel-laureato pri fiziko (n. 1926)
* [[29ma di novembro]] - [[Dan Flavin]], Usana skultisto (n. 1933)
* [[30ma di novembro]] - [[Tiny Tim]], Usana muzikisto (n. 1932)
* [[3ma di decembro]] - [[Babrak Karmal]], prezidanto di Afganistan (n. 1929)
* [[9ma di decembro]] - [[Alain Poher]], Franca politikistulo (n. 1909)&lt;ref&gt;{{Extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Alain-Emile-Louis-Marie-Poher|titulo=Alain-Émile-Louis-Marie Poher|editero=Britannica.com|vidita ye=10ma di decembro 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[17ma di decembro]] - [[Stanko Todorov]], Bulgara politikisto (n. 1920)
* [[19ma di decembro]] - [[Marcello Mastroianni]], Italian aktoro (n. 1924)&lt;ref&gt;{{extera ligilo|url=https://www.britannica.com/biography/Marcello-Mastroianni|titulo=Marcello Mastroianni|editero=Encyclopaedia Britannica|idiomo={{en}}|vidita ye=23ma di julio 2023}}&lt;/ref&gt;
* 19ma di decembro - [[Amata Kabua]], prezidanto di Insuli Marshall (n. 1928)
* [[20ma di decembro]] - [[Carl Sagan]], Usan astronomo, skriptisto (n. 1934)
* [[Hellmut Röhnisch]], Germana-Suedian atleto ed Idisto (n. 1914)

==Nobel-premiiziti ==
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziko|Fiziko]]: [[Robert Coleman Richardson]], [[Douglas Dean Osheroff]], [[David Morris Lee]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri kemio|Kemio]]: [[Robert Curl]], [[Harold Walter Kroto]], [[Richard Errett Smalley]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri fiziologio o medicino|Fiziologio o Medicino]]: [[Peter Charles Doherty]], [[Rolf M. Zinkernagel]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri literaturo|Literaturo]]: [[Wisława Szymborska]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri paco|Paco]]: [[Carlos Filipe Ximenes Belo]] e [[José Ramos Horta]]
* [[Listo di Nobel-laureati pri ekonomiko|Ekonomiko]]: [[James Mirrlees]], [[William Vickrey]]

==Referi ==
{{reflist}}

[[Kategorio:Yari 1990a]]</text>
      <sha1>0bozxpk8h0g3klp9r4megvh3zj2hiog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lake Worth Beach (Florida)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8919</id>
    <revision>
      <id>1125287</id>
      <parentid>1100043</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T00:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1125287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2451" sha1="rs9rvgnaupx3tnwzyaz2bwhcq34774e" xml:space="preserve">'''Lake Worth''' esas urbo en la komtio Palm Beach, [[Florida]], [[Usa]]. Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, ol havis 35,133 habitanti.

== Geografio ==
[[Arkivo:FLMap-doton-LakeWorth.PNG|right|Loko di Lake Worth, Florida]]

Segun l'[[Usana Kontado-Ministerio]], l'urbo havas entote 16.7 [[quadrata kilometro|km²]], equivalanta a 6.5 [[quadrata milio|mi²]], di qui 14.6 km² (5.6 mi²) esas lando e 2.1 km² (0.8 mi², o 12.69% de la surfaco totala) esas aquo.

== Demografio ==
Segun la [[demografiala kontado]] di 2000, esis 35,133 homi, 13,828 hemanari, e 7,688 familii qui rezidis en la urbo. La [[denseso di habitantaro]] esis 2,405.1/km² (6,225.5/mi²). Esis 15,861 domi kun mezvalora denseso di 1,085.8/km² (2,810.6/mi²). Segun raso, esis 65.12% Blanki, 18.86% Negri od [[Afrikan-Usani]], 0.78% indijeni Amerikana, 0.75% Aziani, 0.11% Pacifik-insulani, 9.57% de altra rasi, e 4.82% de du o plura rasi, e 29.71% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 13,828 hemanari, di qui 26.0% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 36.9% esis mariajita e habitis kune; en 11.5% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 44.4% esis ne-familii. En 33.6% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 11.4% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.49 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 3.19 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 22.9% sub l'evo di 18, 10.6% de 18 til 24 yari, 32.6% de 25 til 44 yari, 19.6% de 45 til 64 yari, e 14.3% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 35 yari. Po singla 100 mulieri esis 108.9 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 110.2 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en l'urbo esis $30,034, e la mezvalora revenuo po familio esis $35,374. La mezvalora revenuo por la viri esis $24,862 kontre $22,971 por la mulieri. La revenuo ''per capita'' por l'urbo esis $15,517. Vivis sub la [[povreso-lineo]] 20.0% de la habitantaro e 15.8% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 24.1% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 12.7% vivis sub la povreso-lineo.

== Extera ligili == 
*[https://web.archive.org/web/19990424122938/http://www.lakeworth.org/ Lake Worth official city website]  
*[https://web.archive.org/web/20050901190410/http://www.lwchamber.com/ Greater Lake Worth Chambro di Komerco]

[[Kategorio:Urbi en Florida]]</text>
      <sha1>rs9rvgnaupx3tnwzyaz2bwhcq34774e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peptida ligilo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14064</id>
    <revision>
      <id>1125274</id>
      <parentid>1019788</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T19:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <origin>1125274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="ldmozg75w4vmjb9qrh7ieb3tcst04b0" xml:space="preserve">{{revizo}}
[[Arkivo:aspartame2.png|thumb|280px|[[aspartamo]] esas [[peptido]] produkto dil ligo de du [[aminoacido|aminoacidi]].]]
'''Peptida ligilo''' esas [[kemiala ligilo]] inter [[atomo|atomi]] di [[karbo]] e [[nitro]] di du [[aminoacido]]. La ligilo esas la reakto-rezulto inter la funciono COOH (funciono [[Karboxila acido|karboxila]]) dil unesma [[aminoacido]] e la funciono NH2 (funciono [[amino]]) dil duesma, kam duesma produkto molekulo {{H2O}} (di [[aquo]]).

Peptida ligilo esas fundamentala en la formaco di [[peptido|peptidi]], di [[polipeptido|polipeptidi]] e di [[proteino|proteini]].

[[Kategorio:Biokemio]]</text>
      <sha1>ldmozg75w4vmjb9qrh7ieb3tcst04b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emmy Rossum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21825</id>
    <revision>
      <id>1125281</id>
      <parentid>1036779</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T21:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1125281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="717" sha1="ij3ma5z37e1mlg78qrpqcr691fnzttu" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo= Emmy Rossum
| Imajo= [[Arkivo:Emma-Rossum 2011-03-08 photoby Adam-Bielawski.jpg|180px]]
| Profesiono= [[Cinemo|cinem-aktorino]]
| Shablono_lando= {{USA}}
| Naskodio= [[12ma di septembro]] [[1986]]
| Nask-urbo= [[New York]], [[Usa]]
| Mort-dio = 
| Mort-urbo = 
}}
'''Emmanuelle Grey &quot;Emmy&quot; Rossum''' (n. ye la [[12ma di septembro]] [[1986]]) esas [[Usa]]na [[Cinemo|cinem-aktorino]] e kantistino.

== Extera ligili ==
* [https://web.archive.org/web/20201122133103/http://www.emmyrossum.com/ oficala situo]
* [http://www.imdb.com/name/nm0002536/ IMDB]

{{DEFAULTSORT:Rossum, Emmy}}
[[Kategorio:Usan aktori dil 20ma yarcento]]
[[Kategorio:Usan aktori dil 21ma yarcento]]
[[Kategorio:Usana kantisti]]</text>
      <sha1>ij3ma5z37e1mlg78qrpqcr691fnzttu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Şalom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29319</id>
    <revision>
      <id>1125298</id>
      <parentid>911712</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T05:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30866</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1125298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="827" sha1="k97dlsbbonqorivm19usfn57u304cva" xml:space="preserve">'''Şalom''' - ([[Hebrea linguo|Hebrea]]: '''שָׁלוֹם''', [[Ido]]: '''Paco''') esas [[Judo|Juda]] [[jurnalo|semanala jurnalo]] qua publikigesis en [[Istanbul]], [[Turkia]]. L'origino dil nomo esas [[Turkiana linguo|Turkiana]] skribo di Hebrea vorto ''Shalom'' (''Paco''). La jurnalo fondesis ye la [[29ma di oktobro]] [[1947]] da Turka judo Avram Leyon. Ol publikigesis en la Turka ed un pagino en [[Ladino]]. Ol imprimesas en Istanbul omna [[merkurdio]]. Yakup Barokas esis chef-redaktisto. En 2005, la mezavalora semanala quanto di exempleri esis 5,000.

== Extera ligili ==
* [http://www.salom.com.tr/ Şalom oficala situo en la Turkiana]
* [https://web.archive.org/web/20081211031624/http://www.salom.com.tr/news/list/category/19-Judeo-Espanyol.aspx Şalom oficala situo en la Ladino]

[[Kategorio:Jurnali di Turkia]]</text>
      <sha1>k97dlsbbonqorivm19usfn57u304cva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bonnie Tyler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35993</id>
    <revision>
      <id>1125261</id>
      <parentid>1125260</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T12:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Inform-adjunto</comment>
      <origin>1125261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="515" sha1="pjwy9g0rewrk1t43b2fl7tqj0r6uw88" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo= Bonnie Tyler
| Imajo= [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8647.jpg|180px]]
| Profesiono= [[muziko|kantistino]]
| Shablono_lando= {{WAL}}
| Naskodio= [[8ma di junio]] [[1951]]
| Nask-urbo= [[Skewen]], [[Neath]], [[Wals]]
| Mort-dio = [[8ma di junio]]
| Mort-urbo = [[Lighthouse]]
}}
'''Bonnie Tyler''' (n. '''Gaynor Hopkins''' ye la [[8ma di junio]] [[1951]] - m. ye la [[8ma di julio]] [[2026]]) esis [[Wals]]ana kantisto.

{{DEFAULTSORT:Tyler, Bonnie}}
[[Kategorio:Britaniana kantisti]]</text>
      <sha1>pjwy9g0rewrk1t43b2fl7tqj0r6uw88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125262</id>
      <parentid>1125261</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T13:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xavy</username>
        <id>24358</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1125262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="509" sha1="64jo52yciu3kqco3vi5b2y60zayd4xa" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo= Bonnie Tyler
| Imajo= [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8647.jpg|180px]]
| Profesiono= [[muziko|kantistino]]
| Shablono_lando= {{WAL}}
| Naskodio= [[8ma di junio]] [[1951]]
| Nask-urbo= [[Skewen]], [[Neath]], [[Wals]]
| Mort-dio = [[8ma di junio]]
| Mort-urbo = [[Lighthouse]]
}}
'''Bonnie Tyler''' (n. '''Gaynor Hopkins''' ye la [[8ma di junio]] [[1951]] - m. [[8ma di julio]] [[2026]]) esis [[Wals]]ana kantisto.

{{DEFAULTSORT:Tyler, Bonnie}}
[[Kategorio:Britaniana kantisti]]</text>
      <sha1>64jo52yciu3kqco3vi5b2y60zayd4xa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125263</id>
      <parentid>1125262</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T13:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xavy</username>
        <id>24358</id>
      </contributor>
      <origin>1125263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="cxhyk3iw5vhxklv7kz1rfzcui91840g" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo= Bonnie Tyler
| Imajo= [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8647.jpg|180px]]
| Profesiono= [[muziko|kantistino]]
| Shablono_lando= {{WAL}}
| Naskodio= [[8ma di junio]] [[1951]]
| Nask-urbo= [[Skewen]], [[Neath]], [[Wals]]
| Mort-dio = [[8ma di junio]]
| Mort-urbo = [[Lighthouse]]
}}
'''Bonnie Tyler''' (n. '''Gaynor Hopkins''' ye la [[8ma di junio]] [[1951]] - m. [[8ma di julio]] [[2026]]) esis [[Wals]]ana kantisto.

El kantis plura [[Sucesokansono|sucesokansoni]] inter la lasta yari 1970 e l'unesma yari 1980: ''Lost in France'', ''It's a Heartache'' e ''Total Eclipse of the Heart''.

El reprezentis [[Unionita Rejio|Britania]] dum la granda finalo dil [[Euroviziono-Konkurso di Kansono]] [[2013]] en [[Malmö]] ([[Suedia]]) per sua kansono ''Believe in Me''.

== Muzikalbumi ==
Listo pri la albumi da Bonnie Tyler:

* 1977: ''The World Starts Tonight''
* 1978: ''Natural Force''
* 1978: ''It's a Heartache''
* 1979: ''Diamond Cut''
* 1981: ''Goodbye to the Island''
* 1983: ''Faster Than The Speed Of Night''
* 1986: ''Secret Dreams And Forbidden Fire''
* 1988: ''Hide Your Heart''
* 1988: ''Notes From America''
* 1991: ''Bitterblue''
* 1992: ''Angel Heart''
* 1993: ''Silhouette In Red''
* 1995: ''Free Spirit''
* 1998: ''All In One Voice''
* 2002: ''Heart And Soul'' kun la Filharmonial Orkestro di Praha
* 2004: ''Simply Believe''
* 2005: ''Wings''
* 2013: ''Rocks and Honey''

Esas anke kompiluri ek kansoni ek la supra albumi.

== Extera ligili ==

* [http://www.bonnietyler.com/ Oficala retosituo pri Bonnie Tyler]
{{DEFAULTSORT:Tyler, Bonnie}}
[[Kategorio:Britaniana kantisti]]</text>
      <sha1>cxhyk3iw5vhxklv7kz1rfzcui91840g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125264</id>
      <parentid>1125263</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T13:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xavy</username>
        <id>24358</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1125264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1649" sha1="ri5m8idlm28f6bu9e6k80nczhr8nprm" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo= Bonnie Tyler
| Imajo= [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8647.jpg|180px]]
| Profesiono= [[muziko|kantistino]]
| Shablono_lando= {{WAL}}
| Naskodio= [[8ma di junio]] [[1951]]
| Nask-urbo= [[Skewen]], [[Neath]], [[Wals]], [[Britania]]
| Mort-dio = [[8ma di julio]] [[2026]]
| Mort-urbo = [[Faro]], [[Portugal]]
}}
'''Bonnie Tyler''' (n. '''Gaynor Hopkins''' ye la [[8ma di junio]] [[1951]] - m. [[8ma di julio]] [[2026]]) esis [[Wals]]ana kantisto.

El kantis plura [[Sucesokansono|sucesokansoni]] inter la lasta yari 1970 e l'unesma yari 1980: ''Lost in France'', ''It's a Heartache'' e ''Total Eclipse of the Heart''.

El reprezentis [[Unionita Rejio|Britania]] dum la granda finalo dil [[Euroviziono-Konkurso di Kansono]] [[2013]] en [[Malmö]] ([[Suedia]]) per sua kansono ''Believe in Me''.

== Muzikalbumi ==
Listo pri la albumi da Bonnie Tyler:

* 1977: ''The World Starts Tonight''
* 1978: ''Natural Force''
* 1978: ''It's a Heartache''
* 1979: ''Diamond Cut''
* 1981: ''Goodbye to the Island''
* 1983: ''Faster Than The Speed Of Night''
* 1986: ''Secret Dreams And Forbidden Fire''
* 1988: ''Hide Your Heart''
* 1988: ''Notes From America''
* 1991: ''Bitterblue''
* 1992: ''Angel Heart''
* 1993: ''Silhouette In Red''
* 1995: ''Free Spirit''
* 1998: ''All In One Voice''
* 2002: ''Heart And Soul'' kun la Filharmonial Orkestro di Praha
* 2004: ''Simply Believe''
* 2005: ''Wings''
* 2013: ''Rocks and Honey''

Esas anke kompiluri ek kansoni ek la supra albumi.

== Extera ligili ==

* [http://www.bonnietyler.com/ Oficala retosituo pri Bonnie Tyler]
{{DEFAULTSORT:Tyler, Bonnie}}
[[Kategorio:Britaniana kantisti]]</text>
      <sha1>ri5m8idlm28f6bu9e6k80nczhr8nprm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125272</id>
      <parentid>1125264</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Inform-korektigo</comment>
      <origin>1125272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="98b3dxdb70eb7g20da084go4rejjw47" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo= Bonnie Tyler
| Imajo= [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8647.jpg|180px]]
| Profesiono= [[muziko|kantistino]]
| Shablono_lando= {{WAL}}
| Naskodio= [[8ma di junio]] [[1951]]
| Nask-urbo= [[Skewen]], [[Neath]], [[Wals]], [[Britania]]
| Mort-dio = [[9ma di julio]]&lt;ref&gt;https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/07/09/bonnie-tyler-chanteuse-galloise-a-l-inimitable-voix-eraillee-est-morte_6722058_3382.html?lmd_medium=al&amp;lmd_campaign=envoye-par-appli&amp;lmd_creation=android&amp;lmd_source=default&lt;/ref&gt; [[2026]]
| Mort-urbo = [[Faro]], [[Portugal]]
}}
'''Bonnie Tyler''' (n. '''Gaynor Hopkins''' ye la [[8ma di junio]] [[1951]] - m. [[8ma di julio]] [[2026]]) esis [[Wals]]ana kantisto.

El kantis plura [[Sucesokansono|sucesokansoni]] inter la lasta yari 1970 e l'unesma yari 1980: ''Lost in France'', ''It's a Heartache'' e ''Total Eclipse of the Heart''.

El reprezentis [[Unionita Rejio|Britania]] dum la granda finalo dil [[Euroviziono-Konkurso di Kansono]] [[2013]] en [[Malmö]] ([[Suedia]]) per sua kansono ''Believe in Me''.

== Muzikalbumi ==
Listo pri la albumi da Bonnie Tyler:

* 1977: ''The World Starts Tonight''
* 1978: ''Natural Force''
* 1978: ''It's a Heartache''
* 1979: ''Diamond Cut''
* 1981: ''Goodbye to the Island''
* 1983: ''Faster Than The Speed Of Night''
* 1986: ''Secret Dreams And Forbidden Fire''
* 1988: ''Hide Your Heart''
* 1988: ''Notes From America''
* 1991: ''Bitterblue''
* 1992: ''Angel Heart''
* 1993: ''Silhouette In Red''
* 1995: ''Free Spirit''
* 1998: ''All In One Voice''
* 2002: ''Heart And Soul'' kun la Filharmonial Orkestro di Praha
* 2004: ''Simply Believe''
* 2005: ''Wings''
* 2013: ''Rocks and Honey''

Esas anke kompiluri ek kansoni ek la supra albumi.

== Extera ligili ==

* [http://www.bonnietyler.com/ Oficala retosituo pri Bonnie Tyler]
{{DEFAULTSORT:Tyler, Bonnie}}
[[Kategorio:Britaniana kantisti]]</text>
      <sha1>98b3dxdb70eb7g20da084go4rejjw47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125273</id>
      <parentid>1125272</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Inform-korektigo</comment>
      <origin>1125273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1649" sha1="ri5m8idlm28f6bu9e6k80nczhr8nprm" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo= Bonnie Tyler
| Imajo= [[Arkivo:2016 Bonnie Tyler - by 2eight - DSC8647.jpg|180px]]
| Profesiono= [[muziko|kantistino]]
| Shablono_lando= {{WAL}}
| Naskodio= [[8ma di junio]] [[1951]]
| Nask-urbo= [[Skewen]], [[Neath]], [[Wals]], [[Britania]]
| Mort-dio = [[8ma di julio]] [[2026]]
| Mort-urbo = [[Faro]], [[Portugal]]
}}
'''Bonnie Tyler''' (n. '''Gaynor Hopkins''' ye la [[8ma di junio]] [[1951]] - m. [[8ma di julio]] [[2026]]) esis [[Wals]]ana kantisto.

El kantis plura [[Sucesokansono|sucesokansoni]] inter la lasta yari 1970 e l'unesma yari 1980: ''Lost in France'', ''It's a Heartache'' e ''Total Eclipse of the Heart''.

El reprezentis [[Unionita Rejio|Britania]] dum la granda finalo dil [[Euroviziono-Konkurso di Kansono]] [[2013]] en [[Malmö]] ([[Suedia]]) per sua kansono ''Believe in Me''.

== Muzikalbumi ==
Listo pri la albumi da Bonnie Tyler:

* 1977: ''The World Starts Tonight''
* 1978: ''Natural Force''
* 1978: ''It's a Heartache''
* 1979: ''Diamond Cut''
* 1981: ''Goodbye to the Island''
* 1983: ''Faster Than The Speed Of Night''
* 1986: ''Secret Dreams And Forbidden Fire''
* 1988: ''Hide Your Heart''
* 1988: ''Notes From America''
* 1991: ''Bitterblue''
* 1992: ''Angel Heart''
* 1993: ''Silhouette In Red''
* 1995: ''Free Spirit''
* 1998: ''All In One Voice''
* 2002: ''Heart And Soul'' kun la Filharmonial Orkestro di Praha
* 2004: ''Simply Believe''
* 2005: ''Wings''
* 2013: ''Rocks and Honey''

Esas anke kompiluri ek kansoni ek la supra albumi.

== Extera ligili ==

* [http://www.bonnietyler.com/ Oficala retosituo pri Bonnie Tyler]
{{DEFAULTSORT:Tyler, Bonnie}}
[[Kategorio:Britaniana kantisti]]</text>
      <sha1>ri5m8idlm28f6bu9e6k80nczhr8nprm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lucky Luciano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47167</id>
    <revision>
      <id>1125265</id>
      <parentid>1023094</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LuckyLuchano-dalbaed</username>
        <id>47039</id>
      </contributor>
      <comment>had no USA citizenship</comment>
      <origin>1125265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9790" sha1="dk4mtrshd7jnqclxt5pny5njtybkzbk" xml:space="preserve">{{Biografio
|Nomo = Lucky Luciano
|Imajo = [[Arkivo:Charles Lucky Luciano (Excelsior Hotel, Rome).jpg|180px]]
|Okupeso = [[krimino|kriministo]]
|Shablono_lando = [[Italia]]
|Nask-urbo = [[Lercara Friddi]], [[Sicilia]], [[Italia]]
|Mort-urbo = [[Napoli]], [[Italia]]
}}
'''Charles &quot;Lucky&quot; Luciano''' (pr. c. ''luchiano(u)''; n. '''Salvatore Lucania''' [[24 di novembro|24ma novembro]] [[1897]] - [[26 di januaro|26ma januaro]] [[1962]]) esis [[Italia]]n-[[Usa|usana]] [[Krimino|kriminero]] e krimino-chefo.

Luciano egardesas kom la patro di moderna organizita krimino en [[Usa]] pro establiso dil unesma ''[[Commission]]''. Il esis anke la unesma oficala chefo di la moderna [[Genova|Genovana]] krimino-familio. Il esis, kun sua asociati, instrumentala en la developo dil [[Nacionala Krimino-Sindikato]].

Luciano procesesis e sucesoze kondamnesis pro koaktata [[Prostitucado|prostituco]] e jerar prostituco-komerco en 1936 pos yari de inquestado da Distrikt-Advokato [[Thomas E. Dewey]]. Il kondamnesis a triadek yari en [[karcero]], ma dum la [[Duesma mondomilito|Duesma Mondo-Milito]] esis konkordo kun la ''Department of the Navy'' per lua asociato [[Meyer Lansky]] skope protektar la portui di [[New York]] kontre [[U-Batelo|U-Bateli]]. Dewey preske faliis satisfacar la konkordo, e monati bezonesis por fine trovar solvo por liberigar Luciano. Il deportesis por vivar libere exter Usa.

=== Nomo ===
Ne esas klara quale Luciano ganis la nomo &quot;Lucky&quot;. Ol forsan devenis de lua transvivo di severa batado da tri viri dum la 1920a yari, ultre [[fauco]]-seko. To eventis pro ke Luciano refuzis laborar por altra bando-chefo. De 1916 til 1936, Luciano arestesis 25-foye pro akuzi qui inkluzis asalto, kontre-lega risko-ludo, extorso e rapto, ma il pasis nula tempo en karcero. La nomo &quot;Lucky&quot; forsan anke esis mispronunco di lua familio-nomo &quot;Lucania&quot;.

=== Frua vivo ===
Salvatore Lucania naskis ye novembro 24ma 1897 en [[Lercara Friddi]], [[Sicilia]], [[Italia]]. Lua genitori, Antonio e Rosalia Capporelli-Lucania, havis quar altra filii: Bartolomeo (n. 1890), Giuseppe (n. 1898), Filippa (n. 1901), e Concetta. Lua patro laboris en sulfuro-mineyo en Sicilia.

Lua patro esis tre ambicioza e persistema pri migrar ad Usa. Luciano rakontas en sua mi-[[autobiografio]] ''The Last Testament of Lucky Luciano: The Mafia Story in His Own Words'' ke lua patro sempre havis nova [[kalendario]] di [[Vapornavo|vaporonavo]]-kompanio singlayare e salvis pekunio por la voyajo per jaro sub sua lito. Il anke mencionas en la libro ke lua patro esis tro fiera demandar pekunio, do vicee lua matro recevis pekunio de kuzo di Luciano sekrete, kuzo Rotolo qua anke habitis Lercara Friddi. En aprilo 1906, kande Luciano evis non yari, la familio ekmigris ad Usa. Li lojeskis en [[New York|New York-urbo]] en la distrikto [[Manhattan]] en la ''Lower East Side'', populara destino por [[Italia|italiana]] enmigranti. Evinta 14, Luciano abandonis skolo e trovis employeso kom [[chapelo]]-livristo, ganinta $7 po semano. Tamen, pos ganir $244 en kubo-ludo, Luciano demisionis e komencis ganar pekunio en la stradi. Samayare, lua genitori sendis lu a la ''Brooklyn Truant School''.

Kom adolecanto, Luciano komencis sua propra bando ed esis membro dil ''[[Five Points Gang]]''. Nequale altra strado-bandi, di qui la komerco esis krimineti, Luciano ofris protekto a [[Judo|juda]] yuni de italiana ed [[Irlando|irlandana]] bandi po 10 centimi po semano. Il anke lernis la [[proxeneto]]-komerco dum la yari cirkum la [[Unesma mondomilito|Unesma Mondo-Milito]]. Cirkum ta tempo, Luciano anke renkontris [[Meyer Lansky]], lua futura komerco-partenero ed amiko.

=== Interdikto ===
[[Arkivo:Charles Luciano.jpg|thumb|280px|Polico-fotografuro (&quot;mugshot&quot;) di Luciano]]
Ye januaro 17ma 1920, la 18ma Emendo dil Usana Konstituco ratifikesis, ed [[Interdikto]]''' '''duris til ke la emendo abrogesis en 1933. La emendo interdiktis''' '''fabriko, vendo, e transporto di [[Alkoholo|alkoholoza]] drinkaji. Nam esis ankore demando ad alkoholaji, to provizis kriminozi per plusa revenuo-fonto.

Ante 1920, Luciano renkontris multa futura [[Mafio|Mafia]]-dukteri, inkluzanta [[Vito Genovese]] e [[Frank Costello]], lua longatempa amiko e futura komerco-partenero per la ''Five Points Gang''. Samayare, bando-chefo [[Joe Masseria]] rekrutis Luciano kom un ek sua [[Fusilo|fusilieri]]. Cirkum ta tempo, Luciano e lua asociati laboreskis por risko-ludero [[Arnold &quot;The Brain&quot; Rothstein]], qua quik vidis la posibla profiti de Interdikto ed edukis Luciano pri jerar kontre-lega alkoholaji kom komerco. Luciano, Costello, e Genovese komencis sua propra &quot;bootlegging&quot;-operaco per financizo de Rothstein.

Rothstein servis kom mentoro por Luciano; inter altro, Rothstein docis lu quale kondutar en alta socio. En 1923, Luciano kaptesis per trompo dum vendar [[heroeno]] a sekreta policani. Il pasis nula tempo en karcero, ma expozesar kom [[drogo]]-vendero domajis lua reputeso inter lua alta-klasa asociati e klienti. Por salvar sua reputeso, Luciano kompris 200 chera sideyi che la [[boxo]]-lukto Jack Dempsey-Luis Firpo en la [[Bronx]] e distributis li a bandani e politikisti. Rothstein lore duktis Luciano a la butiko ''Wanamaker's Department Store'' en Manhattan por komprar chera [[Vesto|vesti]] por la lukto. La strategio sucesis, e lua reputeso salvesis.

En 1925, Luciano havis tota revenuo plu kam $12 milion singlayare. Il havis neta revenuo de c. $4 milion singlayare sen la kusti di subornar politikisti e policani. Luciano e lua parteneri jeris la max granda &quot;bootlegging&quot;-operaco en New York, qua anke extensesis aden [[Filadelfia]]. Il importacis &quot;Scotch&quot;-[[wiskio]] de [[Skotia]], [[rumo]] de la [[Karibiana Maro|Karibeano]], e wiskio de [[Kanada]]. Luciano anke entraprezis kontre-lega risko-ludo.

=== Acenso ===
Luciano balde divenis helpanto en la kriminal organizuro di Masseria. Kontraste a Rothstein, Masseria esis needukita, kun mala manieri e limitizita jerala habileso. En la tarda 1920a yari, la chefa rivalo di Masseria esis [[Salvatore Maranzano]], qua venabis de Sicilia por jerar la klano Castellammarese. Maranzano refuzis pagar [[Komisiono|komisioni]] a Masseria. Lia rivaleso fine kreskis aden la sangoza Castellammarese-Milito e fine rezultis en la morti di e Maranzano e Masseria.

Masseria e Maranzano nomizesis le &quot;Mustache Petes&quot;: olda, tradicionala Mafia-chefi qui komencis sua kriminala karieri en Italia. Li kredis a mantenar la supozita Mafia-principi di &quot;honoro&quot;, &quot;tradiciono&quot;, &quot;respekto&quot;, e &quot;digneso&quot;. Ta chefi refuzis laborar kun ne-italiani, ed esis mem skeptika pri laborar kun ne-Siciliani. Ula maxim konservema chefi nur laboris kun viri kun radiki en lia propra Siciliana vilajo. Luciano, kontraste, kredis ke tam longe kam esis posibla profito, la etnio di onua partenero ne importas. Il do volunte laboris kun ne nur italiani, ma anke juda ed irlandana bandani. Luciano shokesis audar tradicionala Siciliana Mafia-ani reprimandar lu pri lua relati kun amiko Costello, quan li nomizis &quot;la sordida [[Kalabria|Kalabriano]]&quot;.

Luciano balde komencis kultivar ligi kun altra yuna kriminozi qui naskis en Italia, ma komencis sua kriminala kariero en Usa. Konocita kom le ''Young Turks'', li iracesis da la konservemismo di sua chefi. Luciano volis uzar lecioni de Rothstein por konvertar band-aktivesi aden kriminal impirii. Dum la Milito, ta grupo inkluzeskis futura bando-dukteri quala Costello, Genovese, Albert Anastasia, Joe Adonis, Joe Bonanno, Carlo Gambino, Joe Profaci, Tommy Gagliano e Tommy Lucchese. Le ''Young Turks'' kredis ke la avareso e [[konservemismo]] di lia chefi povrigis li, dum ke la irlandana e juda bandi richeskis. La vizioni di Luciano esis formacar nacionala krimino-sindikato ube la italiana, juda, ed irlandana bandi povus kunlaborar e konvertar organizita krimino aden profitoza komerco por omni.

En oktobro 1929, Luciano pulsesis aden &quot;limousine&quot; per fusilo da tri viri, batesis, vundesis per kultelo, e depozesis sur plajo en [[Staten Island]]. Il ulmaniere transvivis la experienco ma markizesis por sempre per [[cikatro]] e falanta [[okulo]]. La identeso di lua kapteri nultempe deskovresis. Kande trovita da la polico pos la atako, Luciano dicis ke il ne savis qui responsis. Tamen, en 1953, Luciano dicis ad interviuvero ke la polico kaptis e batis lu, probinta trovar Jack &quot;Legs&quot; Diamond. Altra naraco esis ke Maranzano imperis l'atako. La maxim importanta konsequajo di ta epizodo esis la raportado en la jurnalaro, qua introduktis Luciano al publiko di New York.

=== Personala vivo ===
En 1929, Luciano renkontris Gay Orlova, dansisto che noktoklubo en [[Broadway]], ''Hollywood''. Li esis neseparebla til ke il enkarcerigesis, ma nultempe mariajesis. En frua 1948, il renkontris Igea Lissoni, [[Milano|Milanana]] [[Baleto|baletistino]] 20 yari plu yuna kam ilu, quan il pose deskriptis kom lua vivo-amoro. Dum la somero, Lissoni lojeskis kun ilu. Segun ula raporti la paro mariajesis en 1949, ma segun altri li nur interkambiis ringi. Luciano e Lissoni kunlojis che la domo di Luciano en [[Napoli]]. Il duris havar aferi kun altra mulieri. to quo duktis a multa argumenti inter il e Lissoni. Dum ta argumenti, Luciano kelkafoye frapis elu. En 1959, Lissoni mortis pro mamo-[[kancero]].

Luciano ne genitis filii. Il unfoye provizis motivo por to: &quot;Me ne deziris ke filiulo mea vivar kom filiulo di Luciano, la kriminero.&quot;

Ye la 26ma di januaro 1962, Luciano mortis pro kordio-atako che Internaciona Aeroportuo di Napoli. Il iris al aeroportuo por renkontrar usana produktisto [[Martin Gosch]] pri filmo pri sua vivo. Pos la renkontro kun Gosch, Luciano sufris kordio-atako e mortis. Il ne savis ke italiana drog-agenti sequis lu al aeroportuo skope arestar ilu pro akuzi di drogo-kontrabando.

[[Kategorio:Kriminozi]]
[[Kategorio:Usani]]</text>
      <sha1>dk4mtrshd7jnqclxt5pny5njtybkzbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kylian Mbappé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48134</id>
    <revision>
      <id>1125307</id>
      <parentid>937120</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gabriel from92</username>
        <id>46417</id>
      </contributor>
      <comment>nova imajo</comment>
      <origin>1125307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="0uv74n1sgskxif9alv5ez4anqldhy4i" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo = Kylian Mbappé Lottin
| Imajo = [[Arkivo:Kylian Mbappe - France v Norway - 26 June 2026 (cropped).jpg|180px]]
| Profesiono= [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando= {{FRA}}
| Naskodio = [[20ma di decembro]] [[1998]]
| Nask-urbo = [[Paris]]
| Mort-dio =
| Mort-urbo =
}}
'''Kylian Mbappé Lottin''' (n. ye la [[20ma di decembro]] [[1998]]) esas [[Francia]]na [[Futbalo|futbalisto]]. Ilu nune ludas por Franca futbalo-klubo ''Paris Saint-Germain F.C.'' e por la nacionala futbalo-esquado di Francia.

{{DEFAULTSORT:Mbappe, Kylian}}
[[Kategorio:Franciana futbalisti]]</text>
      <sha1>0uv74n1sgskxif9alv5ez4anqldhy4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gimnospermi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55326</id>
    <revision>
      <id>1125301</id>
      <parentid>1125016</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="552" sha1="oy7z494cwjpiziy1oxfdf9swb3fu58f" xml:space="preserve">[[Arkivo: Gymnospermae.jpg|eta|Exempli di gimnospermi]]
'''Gimnospermi''' (de la Greka:, nuda semini) esas [[semino]]-planti ([[Fanerogamo|fanerogami]]) kun nekovrit [[ovulo|ovuli]], tale ke [[poleno]]-greni povas enirar che la [[mikropilo]]. Quale omna semino-planti la  gimnospermi seminifas, ma kontraste al [[angiospermi]] la gimnospermi ne havas [[pistilo]] od [[ovario]] e konseque anke ne ‘vera’ frukti.

== Extera ligili ==
* [https://www.conifers.org/zz/gymnosperms.php Gimnospermi en &quot;The Gymnosperm Database&quot;]

[[Kategorio:Gimnospermi]]</text>
      <sha1>oy7z494cwjpiziy1oxfdf9swb3fu58f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Angiospermi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55327</id>
    <revision>
      <id>1125299</id>
      <parentid>1123906</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T06:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="fx7yp70bki2t2insf87kn579o3yt57z" xml:space="preserve">'''Angiospermi''' esas [[fanerogami]] kun kovrita semini. Li karakterizesas da flori e la fakto ke li progenitas per [[semino|semini]] en [[frukto|frukti]]. Che angiospermi la semini trovesas en frukto. En kelka kazi ca frukti esas neremarkebla, tale quale la [[glano]], di qua la parieto di la frukto esas nur tre dina kovruro di la semino. En altra kazi la frukti esas tre remarkebla, tale quale la [[tomato]].

== Extera ligilo ==
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-9949999999 Angiospermi en &quot;World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Angiospermi]]</text>
      <sha1>fx7yp70bki2t2insf87kn579o3yt57z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaskuloza planti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116839</id>
    <revision>
      <id>1125266</id>
      <timestamp>2026-07-09T16:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ek la antiqua Greka: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignozigita tisui (la [[xilemo]]) por dukti [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignozigita tisuo (la [[floemo]]) por dukti la produkti de la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti...'</comment>
      <origin>1125266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="526" sha1="1i7cg01db81hyz864hvgfrxrnf7ve81" xml:space="preserve">'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ek la antiqua Greka: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignozigita tisui (la [[xilemo]]) por dukti [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignozigita tisuo (la [[floemo]]) por dukti la produkti de la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>1i7cg01db81hyz864hvgfrxrnf7ve81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125267</id>
      <parentid>1125266</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="536" sha1="baxczq4kridwvb2wu5z4o247110p6fw" xml:space="preserve">'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ek la antiqua Greka: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignozigita [[tisuo|tisui]] (la [[xilemo]]) por dukti [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignozigita tisuo (la [[floemo]]) por dukti la produkti de la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>baxczq4kridwvb2wu5z4o247110p6fw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125268</id>
      <parentid>1125267</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T16:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="538" sha1="holufpbkvl1a74qu202f3vbde7s8w4h" xml:space="preserve">'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ek la antiqua Greka: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignozigita [[tisuo|tisui]] (la [[xilemo]]) por dukti [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignozigita tisuo (la [[floemo]]) por dukti la produkturi de la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>holufpbkvl1a74qu202f3vbde7s8w4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125269</id>
      <parentid>1125268</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T17:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="526" sha1="s6hlgordoshuinlvixlbkcjxec7xutn" xml:space="preserve">'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ek la antiqua Greka: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignoza [[tisuo]] (la [[xilemo]]) por duktar [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignoza tisuo (la [[floemo]]) por duktar la produkturi de la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>s6hlgordoshuinlvixlbkcjxec7xutn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125270</id>
      <parentid>1125269</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="1dxx94wvg1i8q20e0z3jv1nqr1rose5" xml:space="preserve">'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ek la antiqua [[Greka linguo|Greka]]: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignoza [[tisuo]] (la [[xilemo]]) por duktar [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignoza tisuo (la [[floemo]]) por duktar la produkturi de la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>1dxx94wvg1i8q20e0z3jv1nqr1rose5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125271</id>
      <parentid>1125270</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T18:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="543" sha1="pb7dzbrwc6p4cd3r2e28sd2s9il4dec" xml:space="preserve">'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ek la antiqua [[Greka linguo|Greka]]: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignoza [[tisuo]] (la [[xilemo]]) por duktar [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignoza tisuo (la [[floemo]]) por duktar la produkturi di la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>pb7dzbrwc6p4cd3r2e28sd2s9il4dec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125278</id>
      <parentid>1125271</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T20:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="ongrbso6eczwvlu6ah3jdjndq4ct8tc" xml:space="preserve">'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [cience : ''Tracheophyta''; ek la antiqua [[Greka linguo|Greka]]: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignoza [[tisuo]] (la [[xilemo]]) por duktar [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignoza tisuo (la [[floemo]]) por duktar la produkturi di la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>ongrbso6eczwvlu6ah3jdjndq4ct8tc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125279</id>
      <parentid>1125278</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T20:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="svw6zo1pvc0k3o5qp125y67663u1bbd" xml:space="preserve">'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ [[cienco|cience]] : ''Tracheophyta''; ek la antiqua [[Greka linguo|Greka]]: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignoza [[tisuo]] (la [[xilemo]]) por duktar [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignoza tisuo (la [[floemo]]) por duktar la produkturi di la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>svw6zo1pvc0k3o5qp125y67663u1bbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125280</id>
      <parentid>1125279</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T20:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="dnksf7zce8qiczxkn5x5z2yamni9ut0" xml:space="preserve">'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ [[cienco|cience]] : ''Tracheophyta''; ek la antiqua [[Greka linguo|Greka]]: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignoza [[tisuo]] (la [[xilemo]]) por duktar [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignoza tisuo (la [[floemo]]) por duktar la produkturi di la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

== Extera ligilo ==
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4100003335 ''Pteridobiotina'' en &quot;World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>dnksf7zce8qiczxkn5x5z2yamni9ut0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125282</id>
      <parentid>1125280</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T21:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="766" sha1="ir882m61dmzg43ehvl6gxc0q6zrw94u" xml:space="preserve">[[Arkivo: Embryophyta 1.png|eta|Exempli di vaskuloza planti]]
'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ [[cienco|cience]] : ''Tracheophyta''; ek la antiqua [[Greka linguo|Greka]]: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignoza [[tisuo]] (la [[xilemo]]) por duktar [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignoza tisuo (la [[floemo]]) por duktar la produkturi di la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti exkluzante la [[musko|muski]].

== Extera ligilo ==
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4100003335 ''Pteridobiotina'' en &quot;World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>ir882m61dmzg43ehvl6gxc0q6zrw94u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125283</id>
      <parentid>1125282</parentid>
      <timestamp>2026-07-09T21:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="763" sha1="ojixqs054hbpwcv4e2hc3v3ft07x4u3" xml:space="preserve">[[Arkivo: Embryophyta 1.png|eta|Exempli di vaskuloza planti]]
'''Vaskuloza planti''' (ek la Latina : vasculum 'dukturo') o '''trakeofiti''' [ [[cienco|cience]] : ''Tracheophyta''; ek la antiqua [[Greka linguo|Greka]]: τραχεῖα ἀρτηρία (trakheîa artēría) 'trakeo' e φυτά (phutá) 'planti')] esas [[planto|planti]] qui havas lignoza [[tisuo]] (la [[xilemo]]) por duktar [[aquo]] e [[mineralo|minerali]] tra la planto. Oli anke havas ne-lignoza tisuo (la [[floemo]]) por duktar la produkturi di la [[fotosintezo]]. La trakeofiti inkluzas la majoritato di la surtera planti excepte la [[musko|muski]].

== Extera ligilo ==
* [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4100003335 ''Pteridobiotina'' en &quot;World Flora Online&quot;]

[[Kategorio:Planti]]</text>
      <sha1>ojixqs054hbpwcv4e2hc3v3ft07x4u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peptido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116840</id>
    <revision>
      <id>1125275</id>
      <timestamp>2026-07-09T19:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''Peptido''' esas [[molekulo]] qua existas de mikra nombro de [[Aminoacido|aminoacidi]], qui interligesas per peptida ligi.  [[Kategorio:Peptidi]] [[Kategorio:Aminoacidi]]'</comment>
      <origin>1125275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="ltfvultjurqtdofow371f6n1efl9p3p" xml:space="preserve">'''Peptido''' esas [[molekulo]] qua existas de mikra nombro de [[Aminoacido|aminoacidi]], qui interligesas per peptida ligi.

[[Kategorio:Peptidi]]
[[Kategorio:Aminoacidi]]</text>
      <sha1>ltfvultjurqtdofow371f6n1efl9p3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Peptidi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>116841</id>
    <revision>
      <id>1125276</id>
      <timestamp>2026-07-09T19:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Molekulala biologio]]'</comment>
      <origin>1125276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="lbm9hgz6pqzydtiralz26yg1udr72kh" xml:space="preserve">[[Kategorio:Molekulala biologio]]</text>
      <sha1>lbm9hgz6pqzydtiralz26yg1udr72kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Aminoacidi</title>
    <ns>14</ns>
    <id>116842</id>
    <revision>
      <id>1125277</id>
      <timestamp>2026-07-09T19:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idisto</username>
        <id>28999</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '[[Kategorio:Biokemio]]'</comment>
      <origin>1125277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="917qdanxdwfrmtj2qxf3ma5tc3jmslr" xml:space="preserve">[[Kategorio:Biokemio]]</text>
      <sha1>917qdanxdwfrmtj2qxf3ma5tc3jmslr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marko Arnautović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116843</id>
    <revision>
      <id>1125288</id>
      <timestamp>2026-07-10T02:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Biografio | Nomo           = Marko Arnautović | Imajo          = [[Arkivo:20180610_FIFA_Friendly_Match_Austria_vs._Brazil_Marko_Arnautović_850_1633.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]] | Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{AUT}} | Naskodio       =  | Nask-urbo      = [[Wien]], [[Austria]] | Mort-dio       =  | Mort-urbo      =  }} '''Marko Arnautović''', n. ye la [[19ma di aprilo]] [[1989]] esas [[Austria]]na [[futbalo|futbalisto]], qua lud...'</comment>
      <origin>1125288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="4mtp5junw3xzm1q4opcngqg7yftjseh" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Marko Arnautović
| Imajo          = [[Arkivo:20180610_FIFA_Friendly_Match_Austria_vs._Brazil_Marko_Arnautović_850_1633.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{AUT}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = [[Wien]], [[Austria]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''Marko Arnautović''', n. ye la [[19ma di aprilo]] [[1989]] esas [[Austria]]na [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''FK Crvena Zvezda'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Austria]].

{{DEFAULTSORT:Arnautovic, Marko}}
[[Kategorio:Austriana futbalisti]]</text>
      <sha1>4mtp5junw3xzm1q4opcngqg7yftjseh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexander Schlager</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116844</id>
    <revision>
      <id>1125289</id>
      <timestamp>2026-07-10T02:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{Biografio | Nomo           = Alexander Schlager | Imajo          = [[Arkivo:FC_Salzburg_vs._Atletico_Madrid_(2025-01-29_UEFA_Championsleague)_47.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]] | Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{AUT}} | Naskodio       =  | Nask-urbo      = [[Salzburg]], [[Austria]] | Mort-dio       =  | Mort-urbo      =  }} '''Alexander Schlager''', n. ye la [[1ma di februaro]] [[1996]] esas Austriana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas p...'</comment>
      <origin>1125289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="egiqiqib48q6q5yykv5mu4v4hipw02m" xml:space="preserve">{Biografio
| Nomo           = Alexander Schlager
| Imajo          = [[Arkivo:FC_Salzburg_vs._Atletico_Madrid_(2025-01-29_UEFA_Championsleague)_47.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{AUT}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = [[Salzburg]], [[Austria]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''Alexander Schlager''', n. ye la [[1ma di februaro]] [[1996]] esas Austriana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''FC Red Bull Salzburg'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Austria]].

{{DEFAULTSORT:Schlager, Alexander}}
[[Kategorio:Austriana futbalisti]]</text>
      <sha1>egiqiqib48q6q5yykv5mu4v4hipw02m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125290</id>
      <parentid>1125289</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T02:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{</comment>
      <origin>1125290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="j3bts73qyle14senoy96955b69m8r4g" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Alexander Schlager
| Imajo          = [[Arkivo:FC_Salzburg_vs._Atletico_Madrid_(2025-01-29_UEFA_Championsleague)_47.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{AUT}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = [[Salzburg]], [[Austria]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''Alexander Schlager''', n. ye la [[1ma di februaro]] [[1996]] esas [[Austria]]na [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''FC Red Bull Salzburg'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Austria]].

{{DEFAULTSORT:Schlager, Alexander}}
[[Kategorio:Austriana futbalisti]]</text>
      <sha1>j3bts73qyle14senoy96955b69m8r4g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lucas François Bernard Hernandez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116845</id>
    <revision>
      <id>1125291</id>
      <timestamp>2026-07-10T02:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Biografio | Nomo           = Lucas François Bernard Hernandez | Imajo          = [[Arkivo:Lucas_Hernandez_France_v_Senegal_16_June_2026-281.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]] | Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{FRA}} | Naskodio       =  | Nask-urbo      = [[Marseille]], [[Francia]] | Mort-dio       =  | Mort-urbo      =  }} '''Lucas François Bernard Hernandez''', n. ye la [[14ma di februaro]] [[1996]] esas Franciana [[futbalo|futbalisto]...'</comment>
      <origin>1125291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="654" sha1="65wym0n74gmx178i5bn0g21o0p8fgpg" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Lucas François Bernard Hernandez
| Imajo          = [[Arkivo:Lucas_Hernandez_France_v_Senegal_16_June_2026-281.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{FRA}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = [[Marseille]], [[Francia]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''Lucas François Bernard Hernandez''', n. ye la [[14ma di februaro]] [[1996]] esas Franciana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''[[Paris Saint-Germain]]'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Francia]].

{{DEFAULTSORT:Hernandez, Lucas Francois Bernard}}
[[Kategorio:Franciana futbalisti]]</text>
      <sha1>65wym0n74gmx178i5bn0g21o0p8fgpg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125292</id>
      <parentid>1125291</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T02:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>+texto</comment>
      <origin>1125292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="871" sha1="t6krixboghmkqgiszmha6zolucpit57" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Lucas François Bernard Hernandez
| Imajo          = [[Arkivo:Lucas_Hernandez_France_v_Senegal_16_June_2026-281.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{FRA}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = [[Marseille]], [[Francia]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''Lucas François Bernard Hernandez''', n. ye la [[14ma di februaro]] [[1996]] esas [[Francia|Franca]] [[futbalo|futbalisto]], qua ludas en poziciono dop-centrala o dop-sinistrala por Franca klubo ''[[Paris Saint-Germain]]'', e por la nacionala futbal-esquado di [[Francia]].

Ilu komencis ilua futbolala kariero en Hispana futbalo-klubo ''Atlético Madrid'', e disputis la finala partio di [[UEFA-Ligo di Championi]] en 2016.

{{DEFAULTSORT:Hernandez, Lucas Francois Bernard}}
[[Kategorio:Franciana futbalisti]]</text>
      <sha1>t6krixboghmkqgiszmha6zolucpit57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Leopold Affengruber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116846</id>
    <revision>
      <id>1125293</id>
      <timestamp>2026-07-10T02:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Biografio | Nomo           = David Leopold Affengruber | Imajo          = [[Arkivo:FC_RB_Salzburg_gegen_SK_Sturm_Graz(2023-05-21)_56.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]] | Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{AUT}} | Naskodio       =  | Nask-urbo      = Scheibbs, [[Austria]] | Mort-dio       =  | Mort-urbo      =  }} '''David Leopold Affengruber''', n. ye la [[19ma di marto]] [[2001]] esas Austriana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''Elche...'</comment>
      <origin>1125293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="608" sha1="sxem2msh4c9i6pf5ki20npivv6zy7px" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = David Leopold Affengruber
| Imajo          = [[Arkivo:FC_RB_Salzburg_gegen_SK_Sturm_Graz(2023-05-21)_56.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{AUT}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = Scheibbs, [[Austria]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''David Leopold Affengruber''', n. ye la [[19ma di marto]] [[2001]] esas Austriana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''Elche CF'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Austria]].

{{DEFAULTSORT:Affengruber, David Leopold}}
[[Kategorio:Austriana futbalisti]]</text>
      <sha1>sxem2msh4c9i6pf5ki20npivv6zy7px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Axel Witsel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116847</id>
    <revision>
      <id>1125294</id>
      <timestamp>2026-07-10T02:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Biografio | Nomo           = Axel Witsel | Imajo          = [[Arkivo:Axel_Witsel_USMNT_v_Belgium_Mar_28_2026-34_(cropped).jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]] | Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{BEL}} | Naskodio       =  | Nask-urbo      = [[Liège]], [[Belgia]] | Mort-dio       =  | Mort-urbo      =  }} '''Axel Witsel''', n. ye la [[12ma di januaro]] [[1989]] esas Belgiana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''Girona FC'' e por la naciona...'</comment>
      <origin>1125294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="svymy1qd2kz8q3diydlh888iwziinzv" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Axel Witsel
| Imajo          = [[Arkivo:Axel_Witsel_USMNT_v_Belgium_Mar_28_2026-34_(cropped).jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{BEL}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = [[Liège]], [[Belgia]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''Axel Witsel''', n. ye la [[12ma di januaro]] [[1989]] esas Belgiana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''Girona FC'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Belgia]].

{{DEFAULTSORT:Witsel, Axel}}
[[Kategorio:Belgiana futbalisti]]</text>
      <sha1>svymy1qd2kz8q3diydlh888iwziinzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leroy Sané</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116848</id>
    <revision>
      <id>1125295</id>
      <timestamp>2026-07-10T02:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Biografio | Nomo           = Leroy Sané | Imajo          = [[Arkivo:Leroy_Sane_Ecuador_v_Germany_25_June_2026-119_(cropped).jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]] | Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{DEU}} | Naskodio       =  | Nask-urbo      = [[Essen]], [[Germania]] | Mort-dio       =  | Mort-urbo      =  }} '''Leroy Sané''', n. ye la [[11ma di januaro]] [[1996]] esas Germaniana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''Galatasaray S.K.'' e p...'</comment>
      <origin>1125295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="s1ls3qeta61i16q2uem4mrghn4lurbb" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Leroy Sané
| Imajo          = [[Arkivo:Leroy_Sane_Ecuador_v_Germany_25_June_2026-119_(cropped).jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{DEU}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = [[Essen]], [[Germania]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''Leroy Sané''', n. ye la [[11ma di januaro]] [[1996]] esas Germaniana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''Galatasaray S.K.'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Germania]].

{{DEFAULTSORT:Sane, Leroy}}
[[Kategorio:Germaniana futbalisti]]</text>
      <sha1>s1ls3qeta61i16q2uem4mrghn4lurbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jonathan Tah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116849</id>
    <revision>
      <id>1125296</id>
      <timestamp>2026-07-10T02:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Biografio | Nomo           = Jonathan Tah | Imajo          = [[Arkivo:Jonathan_Tah_Ecuador_v_Germany_25_June_2026-116.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]] | Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{DEU}} | Naskodio       =  | Nask-urbo      = [[Hamburg]], [[Germania]] | Mort-dio       =  | Mort-urbo      =  }} '''Jonathan Tah''', n. ye la [[11ma di februaro]] [[1996]] esas Germaniana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''[[FC Bayern München]]''...'</comment>
      <origin>1125296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="pwc8brqvz1jqbvizi5bd65auejrjdfy" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Jonathan Tah
| Imajo          = [[Arkivo:Jonathan_Tah_Ecuador_v_Germany_25_June_2026-116.jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{DEU}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = [[Hamburg]], [[Germania]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''Jonathan Tah''', n. ye la [[11ma di februaro]] [[1996]] esas Germaniana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''[[FC Bayern München]]'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Germania]].

{{DEFAULTSORT:Tah, Jonathan}}
[[Kategorio:Germaniana futbalisti]]</text>
      <sha1>pwc8brqvz1jqbvizi5bd65auejrjdfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antonio Sanabria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116850</id>
    <revision>
      <id>1125297</id>
      <timestamp>2026-07-10T02:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Joao Xavier</username>
        <id>110</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun '{{Biografio | Nomo           = Antonio Sanabria | Imajo          = [[Arkivo:Antonio_Sanabria,_2025_(cropped).jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]] | Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]] | Shablono_lando = {{PRY}} | Naskodio       =  | Nask-urbo      = San Lorenzo, [[Paraguay]] | Mort-dio       =  | Mort-urbo      =  }} '''Antonio Sanabria''', n. ye la [[4ma di marto]] [[1996]] esas Paraguayana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''US Cremonese'' e por la nacionala f...'</comment>
      <origin>1125297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="576" sha1="hdz1wdohrhrpzcj9fa717e510ca9nat" xml:space="preserve">{{Biografio
| Nomo           = Antonio Sanabria
| Imajo          = [[Arkivo:Antonio_Sanabria,_2025_(cropped).jpg|180px|Yuna Louis de Beaufront.]]
| Profesiono     = [[Futbalo|Futbalisto]]
| Shablono_lando = {{PRY}}
| Naskodio       = 
| Nask-urbo      = San Lorenzo, [[Paraguay]]
| Mort-dio       = 
| Mort-urbo      = 
}}
'''Antonio Sanabria''', n. ye la [[4ma di marto]] [[1996]] esas Paraguayana [[futbalo|futbalisto]], qua ludas por ''US Cremonese'' e por la nacionala futbal-esquado di [[Paraguay]].

{{DEFAULTSORT:Sanabria, Antonio}}
[[Kategorio:Paraguayana futbalisti]]</text>
      <sha1>hdz1wdohrhrpzcj9fa717e510ca9nat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xilemo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116851</id>
    <revision>
      <id>1125302</id>
      <timestamp>2026-07-10T09:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''Xilemo''' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek mortinta [[celuli]], qua kondukta adsupre la kruda [[sapto]], kontenanta [[mineralo|minerala]] [[salo|sali]] absorbita dal [[radiko|radiki]].  [[Kategorio:Biologio]]'</comment>
      <origin>1125302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="tko8s7nl34nm0h2s796lsneeeg6h8qz" xml:space="preserve">'''Xilemo''' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek mortinta [[celuli]], qua kondukta adsupre la kruda [[sapto]], kontenanta [[mineralo|minerala]] [[salo|sali]] absorbita dal [[radiko|radiki]].

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>tko8s7nl34nm0h2s796lsneeeg6h8qz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125303</id>
      <parentid>1125302</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="ps0dyi7cwmir26ps887q4aa8dafp5f8" xml:space="preserve">'''Xilemo''' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek mortinta [[celuli]], qua konduktas adsupre la kruda [[sapto]], kontenanta [[mineralo|minerala]] [[salo|sali]] absorbita dal [[radiko|radiki]].

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>ps0dyi7cwmir26ps887q4aa8dafp5f8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125304</id>
      <parentid>1125303</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240" sha1="p6dodb869owsugbblbrx6enbiab33lf" xml:space="preserve">{{Wikivortaro}}
'''Xilemo''' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek mortinta [[celuli]], qua konduktas adsupre la kruda [[sapto]], kontenanta [[mineralo|minerala]] [[salo|sali]] absorbita dal [[radiko|radiki]].

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>p6dodb869owsugbblbrx6enbiab33lf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125305</id>
      <parentid>1125304</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T09:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="i7gdusssruou1q7j11ymvrlnteua2jv" xml:space="preserve">{{Wikivortaro}}
'''Xilemo''' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek mortinta [[celuli]], qua konduktas adsupre la kruda [[sapto]], kontenanta [[mineralo|minerala]] [[salo|sali]] absorbita dal [[radiko (biologio)|radiki]].

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>i7gdusssruou1q7j11ymvrlnteua2jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125306</id>
      <parentid>1125305</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T10:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="7606ltdayw5dxiu3wa6e370yiwtip4k" xml:space="preserve">[[Arkivo: Xylem and phloem diagram.svg|eta|[[Diagramo]] pri la xilemo e la [[floemo]] che la [[ vaskuloza planti]]]]
'''Xilemo''' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek mortinta [[celuli]], qua konduktas adsupre la kruda [[sapto]], kontenanta [[mineralo|minerala]] [[salo|sali]] absorbita dal [[radiko (biologio)|radiki]].

{{Wikivortaro}}

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>7606ltdayw5dxiu3wa6e370yiwtip4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125309</id>
      <parentid>1125306</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364" sha1="kuav25wmlpgenkwon2zc2sktvwmlx08" xml:space="preserve">[[Arkivo: Xylem and phloem diagram.svg|eta|[[Diagramo]] pri la xilemo e la [[floemo]] che la vaskuloza planti]]
'''Xilemo''' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek mortinta [[celuli]], qua konduktas adsupre la kruda [[sapto]], kontenanta [[mineralo|minerala]] [[salo|sali]] absorbita dal [[radiko (biologio)|radiki]].

{{Wikivortaro}}

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>kuav25wmlpgenkwon2zc2sktvwmlx08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Floemo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116852</id>
    <revision>
      <id>1125308</id>
      <timestamp>2026-07-10T10:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <comment>Pagino kreesis kun ''''Floemo'' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek vivanta [[celuli]], qua konduktas adsupre od adinfre la elaborita [[sapto]] kontenanta solvebla  organikaji, precipue  [[sakaroso]], produktita per [[fotosintezo]].  {{Wikivortaro}}  [[Kategorio:Biologio]]'</comment>
      <origin>1125308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="o33n77kf6bhksaaoognphr2s8w978z7" xml:space="preserve">'''Floemo'' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek vivanta [[celuli]], qua konduktas adsupre od adinfre la elaborita [[sapto]] kontenanta solvebla  organikaji, precipue  [[sakaroso]], produktita per [[fotosintezo]].

{{Wikivortaro}}

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>o33n77kf6bhksaaoognphr2s8w978z7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125310</id>
      <parentid>1125308</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="l72cndv0wswhyu1rxdzkbky7d5o5ez4" xml:space="preserve">[[Arkivo: Xylem and phloem diagram.svg|eta|[[Diagramo]] pri la xilemo e la [[floemo]] che la vaskuloza planti]]
'''Floemo'' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek vivanta [[celuli]], qua konduktas adsupre od adinfre la elaborita [[sapto]] kontenanta solvebla  organikaji, precipue  [[sakaroso]], produktita per [[fotosintezo]].

{{Wikivortaro}}

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>l72cndv0wswhyu1rxdzkbky7d5o5ez4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1125311</id>
      <parentid>1125310</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T11:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>3024</id>
      </contributor>
      <origin>1125311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="hu3jmrv8vj5gqopoiz4qs42ilggscxk" xml:space="preserve">[[Arkivo: Xylem and phloem diagram.svg|eta|[[Diagramo]] pri la xilemo e la [[floemo]] che la vaskuloza planti]]
'''Floemo''' (che [[vaskuloza planti]]) esas [[tisuo]] ek vivanta [[celuli]], qua konduktas adsupre od adinfre la elaborita [[sapto]] kontenanta solvebla  organikaji, precipue  [[sakaroso]], produktita per [[fotosintezo]].

{{Wikivortaro}}

[[Kategorio:Biologio]]</text>
      <sha1>hu3jmrv8vj5gqopoiz4qs42ilggscxk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>