Vikipedija isvwiki https://isv.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Special Besěda Koristnik Besěda s koristnikom Vikipedija Besěda Vikipedije Fajl Besěda o fajlu MediaWiki Besěda o MediaWiki Šablon Besěda o šablonu Pomoč Besěda o pomoči Kategorija Besěda o kategoriji TimedText TimedText talk Modul Besěda modula Event Event talk 10 243 49112 49047 2026-10-26T11:44:38Z Ilja isv 10 49112 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{symbol|}}} <!--- Period 1 ---> | H={{#switch:{{{format|}}} |main=−1, +1 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''−1'''}}, 0, {{resize|1=112%|2='''+1'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric|}}}} }} | He={{#switch:{{{format|}}} |main=0 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''0'''}} }} <!--- Period 2 ---> | Li={{#switch:{{{format|}}} |main=+1 |complete|complete_no_comment|#default=0<ref>Atomy {{-|Li}}(0) byli observovane v različnyh malyh [[Atomny klaster|klasterah]] hlorida litija; gledite: {{Cite journal |first1=Milan |last1=Milovanović |first2=Suzana |last2=Veličković |first3=Filip |last3=Veljković |first4=Stanka |last4=Jerosimić |title=Structure and stability of small lithium-chloride Li_nCl_m^(0,1+) (n ≥ m, n = 1–6, m = 1–3) clusters |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |issue=45 |date=October 30, 2017 |volume=19 |pages=30481–30497 |doi=10.1039/C7CP04181K |pmid=29114648 |url=https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2017/cp/c7cp04181k}}</ref>, {{resize|1=112%|2='''+1'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Be={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name=ZeroValentBeryllium>{{-|Be(0) has been observed; see }}{{Cite web |title= Beryllium(0) Complex Found |url= https://www.chemistryviews.org/details/news/9426001/Beryllium0_Complex_Found.html |publisher= [[Chemistry Europe]] |date= 13 June 2016}}</ref> +1,<ref>{{Cite web|url=http://bernath.uwaterloo.ca/media/252.pdf|title=Beryllium: Beryllium(I) Hydride compound data|access-date=2007-12-10|publisher=bernath.uwaterloo.ca}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+2'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | B={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=−5, −1, 0,<ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1221138|title=Ambient-Temperature Isolation of a Compound with a Boron-Boron Triple Bond|year=2012|last1=Braunschweig|first1=H.|last2=Dewhurst|first2=R. D. |last3=Hammond|first3=K.|last4=Mies|first4=J.|last5=Radacki|first5=K.|last6=Vargas|first6=A.|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1420–2|pmid=22700924|bibcode=2012Sci...336.1420B|s2cid=206540959}}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}<ref>{{Cite journal| url=http://bernath.uwaterloo.ca/media/125.pdf| title=Infrared Emission Spectroscopy of BF and AIF| author1=Zhang, K.Q.| author2=Guo, B.|author3=Braun, V.| author4=Dulick, M.| author5=Bernath, P.F.| journal=J. Molecular Spectroscopy| volume=170| issue=1| year=1995| page=82| doi=10.1006/jmsp.1995.1058|bibcode=1995JMoSp.170...82Z}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/binary/KKUKEQ5AXZBNJVU7NJCHZB4UXT2HAGJE/full/1.pdf|author=Schroeder, Melanie |title=Eigenschaften von borreichen Boriden und Scandium-Aluminium-Oxid-Carbiden|page=139|language=de}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | C={{#switch:{{{format|}}} |main=−4, −3, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4 |complete|complete_no_comment|#default= [[Metan|{{resize|1=112%|2='''−4'''}}]], [[Etan|{{resize|1=112%|2='''−3'''}}]], [[Metanol|{{resize|1=112%|2='''−2'''}}]], [[Carbid|{{resize|1=112%|2='''−1'''}}]], [[Formaldehyd|{{resize|1=112%|2='''0'''}}]], [[Glioksal|{{resize|1=112%|2='''+1'''}}]],<ref>{{Cite web|url=http://bernath.uwaterloo.ca/media/42.pdf|title=Fourier Transform Spectroscopy of the Electronic Transition of the Jet-Cooled CCI Free Radical|access-date=2007-12-06}}</ref> [[Monoksid vugleroda|{{resize|1=112%|2='''+2'''}}]], [[Oksalna kyslina|{{resize|1=112%|2='''+3'''}}]],<ref>{{Cite web |url=http://bernath.uwaterloo.ca/media/36.pdf|title=Fourier Transform Spectroscopy of the System of CP|access-date=2007-12-06}}</ref> [[Dioksid vugleroda|{{resize|1=112%|2='''+4'''}}]]<ref>{{Cite web |url=https://www.webelements.com/carbon/compounds.html|title=Carbon: Binary compounds|access-date=2007-12-06}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic|}}}} }} | N={{#switch:{{{format|}}} |main=−3, +3, +5 |complete|complete_no_comment|#default= {{resize|1=112%|2='''−3'''}}, −2, −1, 0,<ref>{{-|[[Tetrazolj|Tetrazoles]] contain a pair of double-bonded nitrogen atoms with oxidation state 0 in the ring. A Synthesis of the parent 1H-tetrazole, CH₂N₄ (two atoms N(0)) is given in Ronald A. Henry and William G. Finnegan, "An Improved Procedure for the Deamination of 5-Aminotetrazole", _J. Am. Chem. Soc._ (1954), 76, 1, 290–291, https://doi.org/10.1021/ja01630a086.}}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly acidic}}}} }} | O={{#switch:{{{format|}}} |main=−2 |complete|complete_no_comment|#default= {{resize|1=112%|2='''−2'''}}, [[peroxide|−1]], [[Hypofluorous acid|0]], [[Dioxygen difluoride|+1]], [[Oxygen difluoride|+2]] }} | F={{#switch:{{{format|}}} |main=−1 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''−1'''}}, 0<ref>{{Cite journal <!--|quote=Our calculations indicate clearly that the species claimed to be AuF7 had not been synthesized. Instead, a new gold fluoride complex AuF₅·F₂ was prepared. -->|last1=Himmel |first1=D. |last2=Riedel |first2=S. |title=After 20 Years, Theoretical Evidence That 'AuF₇' Is Actually AuF₅·F₂ |journal=Inorganic Chemistry |volume=46 |issue=13 |at=5338–5342 |date=2007 |doi=10.1021/ic700431s}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=oxidizes oxygen}}}} }} | Ne={{#switch:{{{format|}}} |main=0 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''0'''}} }} <!--- Period 3 ---> | Na={{#switch:{{{format|}}} |main=+1 |complete|complete_no_comment|#default=−1, 0,<ref>{{-|The compound [[NaCl]] has been shown in experiments to exists in several unusual [[Stehiometrije|stoichiometries]] under high pressure, including Na₃Cl in which contains a layer of sodium(0) atoms; see }}{{Cite journal |last1=Zhang |first1=W. |last2=Oganov |first2=A. R. |last3=Goncharov |first3=A. F. |last4=Zhu |first4=Q. |last5=Boulfelfel |first5=S. E. |last6=Lyakhov |first6=A. O. |last7=Stavrou |first7=E. |last8=Somayazulu |first8=M. |last9=Prakapenka |first9=V. B. |last10=Konôpková |first10=Z. |year=2013 |title=Unexpected Stable Stoichiometries of Sodium Chlorides |journal=Science |volume=342 |issue=6165 |pages=1502–1505 |arxiv=1310.7674 |bibcode=2013Sci...342.1502Z |doi=10.1126/science.1244989 |pmid=24357316|s2cid=15298372}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+1'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Mg={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref>{{-|Mg(0) has been synthesized in a compound containing a Na₂Mg₂²⁺ cluster coordinated to a bulky organic ligand; see }}{{Cite journal |first1=B. |last1=Rösch |first2=T. X. |last2=Gentner |first3=J. |last3=Eyselein |first4=J. |last4=Langer |first5=H. |last5=Elsen |first6=W. |last6=Li |first7=S. |last7=Harder |title=Strongly reducing magnesium(0) complexes |doi=10.1038/s41586-021-03401-w |journal=Nature |volume=592 |year=2021 |issue=7856 |pages=717–721 |pmid=33911274 |bibcode=2021Natur.592..717R |s2cid=233447380 |postscript=none}}</ref> +1,<ref>{{Cite journal|url=http://bernath.uwaterloo.ca/media/24.pdf| title=The spectrum of magnesium hydride |author=Bernath, P. F. |author2=Black, J. H. |author3=Brault, J. W. |name-list-style=amp |bibcode=1985ApJ...298..375B | doi=10.1086/163620 |journal=Astrophysical Journal|volume=298| year=1985| page=375}}. See also [[Low valent magnesium compounds]].</ref> {{resize|1=112%|2='''+2'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Al={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=−2, −1, 0,<ref>{{-|Unstable carbonyl of Al(0) has been detected in reaction of [[Trimethylaluminum|Al₂(CH₃)₆]] with carbon monoxide; see }}{{Cite journal |first1=Ramiro |last1=Sanchez |first2=Caleb |last2=Arrington |first3=C. A. |last3=Arrington Jr. |title=Reaction of trimethylaluminum with carbon monoxide in low-temperature matrixes |journal=American Chemical Society |volume=111 |issue=25 |date=December 1, 1989 |page=9110-9111 |doi=10.1021/ja00207a023 |osti=6973516 |url=https://www.osti.gov/biblio/6973516-reaction-trimethylaluminum-carbon-monoxide-low-temperature-matrices}}</ref> +1,<ref>{{Cite journal| title = Aluminum(I) and Gallium(I) Compounds: Syntheses, Structures, and Reactions|author1=Dohmeier, C. |author2=Loos, D. |author3=Schnöckel, H. | journal = Angewandte Chemie International Edition | year =1996| volume =35|issue=2 | pages =129–149| doi =10.1002/anie.199601291}}</ref> +2,<ref>{{Cite journal| author = Tyte, D. C. | title = Red (B2Π–A2σ) Band System of Aluminium Monoxide| doi = 10.1038/202383a0 | journal = Nature | volume = 202| issue = 4930 | year = 1964| page = 383 | bibcode=1964Natur.202..383T| s2cid = 4163250}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Si={{#switch:{{{format|}}} |main=+4 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −3, −2, −1, 0,<ref name=ZeroValentTin>{{Cite web |title=New Type of Zero-Valent Tin Compound |url= https://www.chemistryviews.org/details/news/9745121/New_Type_of_Zero-Valent_Tin_Compound.html |publisher=[[Chemistry Europe]] |date=27 August 2016}}</ref> +1,<ref>{{Cite journal|author=Ram, R. S.|title=Fourier Transform Emission Spectroscopy of the A2D–X2P Transition of SiH and SiD|url=http://bernath.uwaterloo.ca/media/184.pdf |journal=J. Mol. Spectr. |volume=190|issue=2|pages=341–352|year=1998|pmid=9668026|display-authors=etal|doi=10.1006/jmsp.1998.7582}}</ref> +2, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | P ={{#switch:{{{format|}}} |main=−3, +3, +5 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''−3'''}}, −2, −1, 0,<ref>{{Cite journal|doi=10.1021/ja807828t|title=Carbene-Stabilized Diphosphorus|year=2008|last1=Wang|first1=Yuzhong|last2=Xie|first2=Yaoming|last3=Wei|first3=Pingrong|last4=King|first4=R. Bruce|last5=Schaefer|first5=Iii|last6=Schleyer|first6=Paul v. R.|last7=Robinson|first7=Gregory H.|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=130|issue=45|pages=14970–1|pmid=18937460}}</ref> +1,<ref>{{Cite journal|doi=10.1021/ic060186o|pmid=16903744|title=Phosphorus(I) Iodide: A Versatile Metathesis Reagent for the Synthesis of Low Oxidation State Phosphorus Compounds|year=2006|last1=Ellis|first1=Bobby D.|last2=MacDonald|first2=Charles L. B.|journal=Inorganic Chemistry|volume=45|issue=17|pages=6864–74}}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | S={{#switch:{{{format|}}} |main=−2, +2, +4, +6 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''−2'''}}, −1, [[Hydrogen thioperoxide|0]], [[Disulfur dichloride|+1]], {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, {{resize|1=112%|2='''+6'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly acidic}}}} }} | Cl={{#switch:{{{format|}}} |main=−1, +1, +3, +5, +7 |complete|complete_no_comment|#default= {{resize|1=112%|2='''−1'''}}, 0, {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}}, +6, {{resize|1=112%|2='''+7'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly acidic}}}} }} | Ar={{#switch:{{{format|}}} |main=0 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''0'''}} }} <!--- Period 4 ---> | K={{#switch:{{{format|}}} |main=+1 |complete|complete_no_comment|#default=−1, {{resize|1=112%|2='''+1'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Ca={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default=+1,<ref name="West">{{Cite journal|last1=Krieck|first1=Sven|last2=Görls|first2=Helmar|last3=Westerhausen|first3=Matthias|title=Mechanistic Elucidation of the Formation of the Inverse Ca(I) Sandwich Complex [(thf)3Ca(μ-C6H3-1,3,5-Ph3)Ca(thf)3] and Stability of Aryl-Substituted Phenylcalcium Complexes|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=132|issue=35|pages=12492–12501|year=2010|pmid=20718434|doi=10.1021/ja105534w}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+2'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Sc={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default= 0,<ref>{{Cite journal |author=Cloke, F. Geoffrey N. |author2=Khan, Karl |author3=Perutz, Robin N. |name-list-style=amp |date=1991|title=η-Arene complexes of scandium(0) and scandium(II) |journal= J. Chem. Soc., Chem. Commun.|issue=19|pages=1372–1373|doi= 10.1039/C39910001372}}</ref> +1,<ref name="Smith">{{Cite journal|title=Diatomic Hydride and Deuteride Spectra of the Second Row Transition Metals|first=R. E.|last=Smith | journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series A, Mathematical and Physical Sciences|volume=332|pages=113–127|issue=1588|year=1973|doi=10.1098/rspa.1973.0015|bibcode=1973RSPSA.332..113S |s2cid=96908213}}</ref> +2,<ref name="McGuire">{{Cite journal|title=Preparation and Properties of Scandium Dihydride|first=Joseph C.|last=McGuire|author2=Kempter, Charles P.|journal=Journal of Chemical Physics|volume=33|issue=5|pages=1584–1585|year=1960|doi=10.1063/1.1731452|bibcode=1960JChPh..33.1584M }}</ref> {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Ti={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +3, +4 |complete|complete_no_comment|#default=−2, −1, 0,<ref>{{Cite journal |last1= Jilek |first1= Robert E. |last2= Tripepi |first2= Giovanna |last3= Urnezius |first3= Eugenijus |last4= Brennessel |first4= William W. |last5= Young |first5= Victor G. Jr. |last6= Ellis |first6= John E. |title= Zerovalent titanium–sulfur complexes. Novel dithiocarbamato derivatives of {{awrap|Ti(CO)₆:[Ti(CO)₄(S₂CNR₂)]⁻}} |journal= Chem. Commun. |issue= 25 |year= 2007 |pages= 2639–2641 |doi= 10.1039/B700808B |pmid= 17579764}}</ref> +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}<ref>{{Cite journal|author=Andersson, N.|title=Emission spectra of TiH and TiD near 938 nm|url=http://bernath.uwaterloo.ca/media/257.pdf|journal=J. Chem. Phys.|volume=118|issue=8|year=2003|page=10543|doi=10.1063/1.1539848|bibcode=2003JChPh.118.3543A |display-authors=etal}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | V={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +3, +4, +5 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −1, 0, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, {{resize|1=112%|2='''+5'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Cr={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +3, +6 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −2, −1, 0, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5, {{resize|1=112%|2='''+6'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=depending}}}} }} | Mn={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +3, +4, +6, +7 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −2, −1, 0, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, {{resize|1=112%|2='''+6'''}}, {{resize|1=112%|2='''+7'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=depending}}}} }} | Fe={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +3 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −2, −1, 0, +1,<ref>{{Cite journal|last1=Ram |first1=R. S. |last2=Bernath |first2=P. F. |journal=Journal of Molecular Spectroscopy |volume=221| year=2003| page=261|bibcode=2003JMoSp.221..261R |doi=10.1016/S0022-2852(03)00225-X|title=Fourier transform emission spectroscopy of the g⁴Δ&ndash;a⁴Δ system of FeCl|issue=2}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5,<ref>{{Cite journal|doi=10.1002/zaac.19824910109|title=Recent developments in the field of high oxidation states of transition elements in oxides stabilization of six-coordinated Iron(V)|year=1982|last1=Demazeau|first1=G.|journal=Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie|volume=491|pages=60–66|last2=Buffat|first2=B.|last3=Pouchard|first3=M.|last4=Hagenmuller|first4=P.}}</ref> +6, +7<ref>{{Cite journal|doi= 10.1039/C6CP06753K|pmid=27812577|title=Experimental and theoretical identification of the Fe(VII) oxidation state in FeO₄⁻|year=2016|last1=Lu|first1=J.|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=18|issue=45|pages=31125–31131|last2=Jian|first2=J.|last3=Huang|first3=W.|last4=Lin|first4=H.|last5=Li|first5=J|last6=Zhou|first6=M.|bibcode=2016PCCP...1831125L}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Co={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +3 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −1, 0, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5<ref name=greenwood>{{Greenwood&Earnshaw2nd|pages=1117–1119}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Ni={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default=−2, −1, 0, +1,<ref>{{Cite journal| title=A Dinuclear Nickel(I) Dinitrogen Complex and its Reduction in Single-Electron Steps| journal=Angewandte Chemie International Edition| year=2009| volume=48 | issue=18| pages=3357–61| doi=10.1002/anie.200805862| last1=Pfirrmann| first1=Stefan| last2=Limberg| first2=Christian| last3=Herwig| first3=Christian| last4=Stößer| first4=Reinhard| last5=Ziemer| first5=Burkhard| pmid=19322853}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3, +4<ref>{{Cite journal| title=A Stable Tetraalkyl Complex of Nickel(IV)| journal=Angewandte Chemie International Edition| year=2009| volume=48 | issue=2| pages=290–4| doi=10.1002/anie.200804435| last1=Carnes| first1=Matthew| last2=Buccella| first2=Daniela| last3=Chen| first3=Judy Y.-C.| last4=Ramirez| first4=Arthur P.| last5=Turro| first5=Nicholas J.| last6=Nuckolls| first6=Colin| last7=Steigerwald| first7=Michael| pmid=19021174}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Cu={{#switch:{{{format|}}} |main=+1, +2 |complete|complete_no_comment|#default=−2, 0,<ref>{{Cite journal|first1=Marc-Etienne|last1=Moret|first2=Limei|last2=Zhang|first3=Jonas C.|last3=Peters|title=A Polar Copper–Boron One-Electron σ-Bond|journal=J. Am. Chem. Soc|year=2013|volume=135|issue=10|pages=3792–3795|doi=10.1021/ja4006578|pmid=23418750|url=https://authors.library.caltech.edu/37931/ }}</ref> {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3, +4 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Zn={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default=−2, 0, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Ga={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=−5, −4, −3,<ref>{{-|Ga(−3) has been observed in LaGa, see }}{{Cite journal|lang=de|first1=Ines|last1=Dürr|first2=Britta|last2=Bauer|first3=Caroline|last3=Röhr|title=Lanthan-Triel/Tetrel-ide La(Al,Ga)_''x''(Si,Ge)_1-''x''. Experimentelle und theoretische Studien zur Stabilität intermetallischer 1:1-Phasen|journal=Z. Naturforsch.|year=2011|volume=66b|pages=1107–1121|url=http://www.znaturforsch.com/s66b/s66b1107.pdf}}</ref> −2, −1, 0, +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}<ref>{{Cite thesis|url=http://www.uni-kassel.de/upress/online/frei/978-3-7281-2597-2.volltext.frei.pdf|author=Hofmann, Patrick |title=Colture. Ein Programm zur interaktiven Visualisierung von Festkörperstrukturen sowie Synthese, Struktur und Eigenschaften von binären und ternären Alkali- und Erdalkalimetallgalliden|page=72|language=de|date=1997|publisher=PhD Thesis, ETH Zurich|doi=10.3929/ethz-a-001859893|hdl=20.500.11850/143357 |isbn=978-3728125972}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Ge={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +4 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −3, −2, −1, 0,<ref name=ZeroValentTin2>{{Cite web |title=New Type of Zero-Valent Tin Compound |url= https://www.chemistryviews.org/details/news/9745121/New_Type_of_Zero-Valent_Tin_Compound.html |publisher=[[Chemistry Europe]] |date=27 August 2016}}</ref> +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | As={{#switch:{{{format|}}} |main=−3, +3, +5 |complete|complete_no_comment|#default= {{resize|1=112%|2='''−3'''}}, −2, −1, 0,<ref>{{Cite journal|doi=10.1002/chem.200902840|title=Carbene Stabilization of Diarsenic: From Hypervalency to Allotropy|year=2010|last1=Abraham|first1=Mariham Y.|last2=Wang|first2=Yuzhong|last3=Xie|first3=Yaoming|last4=Wei|first4=Pingrong|last5=Shaefer III|first5=Henry F.|last6=Schleyer|first6=P. von R.|last7=Robinson|first7=Gregory H.|journal=Chemistry: A European Journal|volume=16|issue=2|pages=432–5|pmid=19937872}}</ref> +1,<ref>{{Cite journal|doi=10.1021/ic049281s|pmid=15360247|title=Stabilized Arsenic(I) Iodide: A Ready Source of Arsenic Iodide Fragments and a Useful Reagent for the Generation of Clusters|year=2004|last1=Ellis|first1=Bobby D.|last2=MacDonald|first2=Charles L. B.|journal=Inorganic Chemistry|volume=43|issue=19|pages=5981–6}}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | Se={{#switch:{{{format|}}} |main=−2, +2, +4, +6 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''−2'''}}, −1, 0,<ref>{{-|A Se(0) atom has been identified using DFT in [ReOSe(2-pySe)₃]; see }}{{Cite journal|doi=10.1016/j.inoche.2014.04.003|title=Synthesis and structure of [ReOSe(2-Se-py)3]: A rhenium(V) complex with selenium(0) as a ligand|year=2014|last1=Cargnelutti|first1=Roberta|last2=Lang|first2=Ernesto S.|last3=Piquini|first3=Paulo|last4=Abram|first4=Ulrich|journal=Inorganic Chemistry Communications|volume=45|pages=48–50|issn=1387-7003}}</ref> +1,<ref>{{Greenwood&Earnshaw}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, {{resize|1=112%|2='''+6'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly acidic}}}} }} | Br={{#switch:{{{format|}}} |main=−1, +1, +3, +5 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''−1'''}}, 0, {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, +2,<ref>{{-|Br(II) is known to occur in bromine monoxide [[Radical (chemistry)|radical]]; see }}[https://pubs.acs.org/doi/10.1021/j100382a032 Kinetics of the bromine monoxide radical + bromine monoxide radical reaction]</ref> {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}}, +7 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly acidic}}}} }} | Kr={{#switch:{{{format|}}} |main=0 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''0'''}}, +1, +2 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=rarely non-0, unk oxide}}}} }} <!--- Period 5 ---> | Rb={{#switch:{{{format|}}} |main=+1 |complete|complete_no_comment|#default=−1, {{resize|1=112%|2='''+1'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Sr={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default=+1,<ref>{{Cite journal|url=http://bernath.uwaterloo.ca/media/149.pdf|title=High-Resolution Infrared Emission Spectrum of Strontium Monofluoride|journal=J. Molecular Spectroscopy| volume=175|issue=1|page=158|year=1996|doi=10.1006/jmsp.1996.0019|bibcode=1996JMoSp.175..158C|last1=Colarusso|first1=P.|last2=Guo|first2=B.|last3=Zhang|first3=K.-Q.|last4=Bernath|first4=P. F. }}</ref> {{resize|1=112%|2='''+2'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Y={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=weakly basic}}}} }} | Zr={{#switch:{{{format|}}} |main=+4 |complete|complete_no_comment|#default=−2, 0, +1,<ref>{{Cite web|url=http://openmopac.net/data_normal/zirconium(i)%20fluoride_jmol.html|title=Zirconium: zirconium(I) fluoride compound data|access-date=2007-12-10|publisher=OpenMOPAC.net}}</ref> +2, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Nb={{#switch:{{{format|}}} |main=+5 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −1, 0, +1, +2, +3, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | Mo={{#switch:{{{format|}}} |main=+4, +6 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −2, −1, 0, +1,<ref>{{Cite web|url=http://openmopac.net/data_normal/molybdenum(i)%20fluoride_jmol.html|title=Molybdenum: molybdenum(I) fluoride compound data|access-date=2007-12-10|publisher=OpenMOPAC.net}}</ref> +2, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, {{resize|1=112%|2='''+6'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly acidic}}}} }} | Tc={{#switch:{{{format|}}} |main=+4, +7 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −1, 0, +1,<ref name="OpenMOPAC"/> +2, +3,<ref name="OpenMOPAC">{{Cite web|url=http://openmopac.net/data_normal/technetium(iii)%20triiodide_jmol.html|title=Technetium: technetium(III) iodide compound data|access-date=2007-12-10|publisher=OpenMOPAC.net}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, +6, {{resize|1=112%|2='''+7'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly acidic}}}} }} | Ru={{#switch:{{{format|}}} |main=+3, +4 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −2, 0, +1,<ref>{{Cite web|url=http://openmopac.net/data_normal/ruthenium(i)%20fluoride_jmol.html|title=Ruthenium: ruthenium(I) fluoride compound data|access-date=2007-12-10|publisher=OpenMOPAC.net}}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, +6, +7, +8 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | Rh={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=−3<ref>{{-|Ellis J E. Highly Reduced Metal Carbonyl Anions: Synthesis, Characterization, and Chemical Properties. Adv. Organomet. Chem, 1990, 31: 1-51.}}</ref>, −1, 0, +1,<ref>{{Cite web|url=http://openmopac.net/data_normal/rhfr_jmol.html|title=Rhodium: rhodium(I) fluoride compound data|access-date=2007-12-10|publisher=OpenMOPAC.net}}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5, +6, +7<ref>{{-|Rh(VII) is known in the RhO₃⁺ cation, see }}{{Cite journal |title=The Highest Oxidation State of Rhodium: Rhodium(VII) in [RhO3]+ |journal=Angew. Chem. Int. Ed. |date=2022 |doi=10.1002/anie.202207688|last1=Da Silva Santos |first1=Mayara |last2=Stüker |first2=Tony |last3=Flach |first3=Max |last4=Ablyasova |first4=Olesya S. |last5=Timm |first5=Martin |last6=von Issendorff |first6=Bernd |last7=Hirsch |first7=Konstantin |last8=Zamudio‐Bayer |first8=Vicente |last9=Riedel |first9=Sebastian |last10=Lau |first10=J. Tobias |volume=61 |issue=38 |pages=e202207688 |pmid=35818987 |pmc=9544489 }}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Pd={{#switch:{{{format|}}} |main=0, +2, +4 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''0'''}}, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5<ref>{{-|Palladium(V) has been identified in complexes with organosilicon compounds containing pentacoordinate palladium; see }}{{Cite journal |first1=Shigeru |last1=Shimada |first2=Yong-Hua |last2=Li |first3=Yoong-Kee |last3=Choe |first4=Masato |last4=Tanaka |first5=Ming |last5=Bao |first6=Tadafumi |last6=Uchimaru |title=Multinuclear palladium compounds containing palladium centers ligated by five silicon atoms |doi=10.1073/pnas.0700450104 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=104 |year=2007 |issue=19 |pages=7758–7763|pmid=17470819 |pmc=1876520 |doi-access=free }}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Ag={{#switch:{{{format|}}} |main=+1 |complete|complete_no_comment|#default=−2, −1, 0,<ref>{{-|Ag(0) has been observed in carbonyl complexes in low-temperature matrices: see }}{{Cite journal|doi=10.1021/ja00427a018|title=Synthesis using metal vapors. Silver carbonyls. Matrix infrared, ultraviolet-visible, and electron spin resonance spectra, structures, and bonding of silver tricarbonyl, silver dicarbonyl, silver monocarbonyl, and disilver hexacarbonyl|year=1976|last1=McIntosh|first1=D.|last2=Ozin|first2=G. A.|journal=J. Am. Chem. Soc.|volume=98|issue=11|pages=3167–75}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, +2, +3 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Cd={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default=−2, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | In={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=−5, −2, −1, 0,<ref>{{-|Unstable In(0) carbonyls and clusters have been detected, see }}[https://www.researchgate.net/profile/Anthony-Downs-2/publication/6589844_Development_of_the_Chemistry_of_Indium_in_Formal_Oxidation_States_Lower_than_3/links/5a82db2a0f7e9bda869fb52c/Development-of-the-Chemistry-of-Indium-in-Formal-Oxidation-States-Lower-than-3.pdf?origin=publication_detail],{{-| p. 6.}}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}<ref>{{Cite journal|doi=10.1021/ic951378e|title=Synthesis, Structure, and Bonding of Two Lanthanum Indium Germanides with Novel Structures and Properties|year=1996|last1=Guloy|first1=A. M.|last2=Corbett|first2=J. D.|journal=Inorganic Chemistry|volume=35|issue=9|pages=2616–22|pmid=11666477}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Sn={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +4 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −3, −2, −1, 0,<ref name=ZeroValentTin3>{{Cite web |title=New Type of Zero-Valent Tin Compound |url= https://www.chemistryviews.org/details/news/9745121/New_Type_of_Zero-Valent_Tin_Compound.html |publisher=[[Chemistry Europe]] |date=27 August 2016}}</ref> +1,<ref>{{Cite web|title=HSn|url=http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C13940255&Units=SI|work=NIST Chemistry WebBook|publisher=National Institute of Standards and Technology|access-date=23 January 2013}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3,<ref>{{Cite web|title=SnH3|url=http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=B1001467&Units=SI|work=NIST Chemistry WebBook|publisher=National Institure of Standards and Technology|access-date=23 January 2013}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+4'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Sb={{#switch:{{{format|}}} |main=+3, +5 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −2, −1, 0,<ref>{{Cite news|url=https://pdfs.semanticscholar.org/8817/39f9dfc007d7f77dd7baa63fe12e6079f8ef.pdf|author=Anastas Sidiropoulos|title=Studies of N-heterocyclic Carbene (NHC) Complexes of the Main Group Elements|year=2019 |page=39|doi=10.4225/03/5B0F4BDF98F60|s2cid=132399530}} </ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Te={{#switch:{{{format|}}} |main=−2, +2, +4, +6 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''−2'''}}, −1, 0, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, {{resize|1=112%|2='''+6'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | I={{#switch:{{{format|}}} |main=−1, +1, +3, +5, +7 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''−1'''}}, 0, {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, +2,<ref>{{-|I(II) is known to exist in monoxide (IO); see }}{{Cite journal|last1=Nikitin|first1=I V|title=Halogen monoxides|journal=Russian Chemical Reviews|date=31 August 2008|volume=77|issue=8|pages=739–749|doi=10.1070/RC2008v077n08ABEH003788|bibcode=2008RuCRv..77..739N|s2cid=250898175 }}</ref> {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}}, +6, {{resize|1=112%|2='''+7'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly acidic}}}} }} | Xe={{#switch:{{{format|}}} |main=0 |complete|complete_no_comment|#default=[[tetraxenonogold(II)|{{resize|1=112%|2='''0'''}}]], +2, +4, +6, +8 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=rarely non-0, weakly acidic}}}} }} <!--- Period 6 ---> | Cs={{#switch:{{{format|}}} |main=+1 |complete|complete_no_comment|#default=−1, {{resize|1=112%|2='''+1'''}}<ref name=caeside>{{Cite journal|journal = [[Angewandte Chemie|Angewandte Chemie International Edition]]|year = 1979|first = J. L.|last = Dye|title = Compounds of Alkali Metal Anions|volume = 18|issue = 8|pages = 587–598|doi = 10.1002/anie.197905871}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Ba={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default=+1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | La={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1,<ref name=LnI>La(I), Pr(I), Tb(I), Tm(I), and Yb(I) have been observed in MB₈⁻ clusters; see {{Cite journal|title=Monovalent lanthanide(I) in borozene complexes |journal=Nature Communications |volume=12 |page=6467 |year=2021 |last1=Li |first1=Wan-Lu |doi=10.1038/s41467-021-26785-9 |last2=Chen |first2=Teng-Teng |last3=Chen |first3=Wei-Jia |last4=Li |first4=Jun |last5=Wang |first5=Lai-Sheng|issue=1 |pmid=34753931 |pmc=8578558 }}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Ce={{#switch:{{{format|}}} |main=+3, +4 |complete|complete_no_comment|#default=+1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, {{resize|1=112%|2='''+4'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Pr={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1,<ref>{{Cite journal|title=Lanthanides with Unusually Low Oxidation States in the PrB^3– and PrB^4– Boride Clusters|journal=Inorganic Chemistry|volume=58|issue=1|pages=411–418|last1=Chen|first1=Xin|display-authors=etal|date=2019-12-13|doi=10.1021/acs.inorgchem.8b02572|pmid=30543295|s2cid=56148031 }}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Nd={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Pm={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=+2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Sm={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1,<ref>{{-|SmB₆^- cluster anion has been reported and contains Sm in rare oxidation state of +1; see }}{{Cite journal| title=SmB₆^– Cluster Anion: Covalency Involving f Orbitals |first1=J. Robinson |last1=Paul |first2=Zhang |last2=Xinxing |first3=McQueen |last3=Tyrel |first4=H. Bowen |last4=Kit |first5=N. Alexandrova |last5=Anastassia |journal=J. Phys. Chem. A 2017, 121, 8, 1849–1854 |year = 2017|volume = 121|issue = 8|pages = 1849–1854|doi=10.1021/acs.jpca.7b00247 |pmid=28182423 |s2cid=3723987 |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/acs.jpca.7b00247#}}.</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Eu={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Gd={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Tb={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1,<ref name=LnI>La(I), Pr(I), Tb(I), Tm(I), and Yb(I) have been observed in MB₈⁻ clusters; see {{Cite journal|title=Monovalent lanthanide(I) in borozene complexes |journal=Nature Communications |volume=12 |page=6467 |year=2021 |last1=Li |first1=Wan-Lu |doi=10.1038/s41467-021-26785-9 |last2=Chen |first2=Teng-Teng |last3=Chen |first3=Wei-Jia |last4=Li |first4=Jun |last5=Wang |first5=Lai-Sheng|issue=1 |pmid=34753931 |pmc=8578558 }}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=weakly basic}}}} }} | Dy={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=weakly basic}}}} }} | Ho={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=basic}}}} }} | Er={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=basic}}}} }} | Tm={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1,<ref name=LnI>La(I), Pr(I), Tb(I), Tm(I), and Yb(I) have been observed in MB₈⁻ clusters; see {{Cite journal|title=Monovalent lanthanide(I) in borozene complexes |journal=Nature Communications |volume=12 |page=6467 |year=2021 |last1=Li |first1=Wan-Lu |doi=10.1038/s41467-021-26785-9 |last2=Chen |first2=Teng-Teng |last3=Chen |first3=Wei-Jia |last4=Li |first4=Jun |last5=Wang |first5=Lai-Sheng|issue=1 |pmid=34753931 |pmc=8578558 }}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=basic}}}} }} | Yb={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1,<ref name=LnI>La(I), Pr(I), Tb(I), Tm(I), and Yb(I) have been observed in MB₈⁻ clusters; see {{Cite journal|title=Monovalent lanthanide(I) in borozene complexes |journal=Nature Communications |volume=12 |page=6467 |year=2021 |last1=Li |first1=Wan-Lu |doi=10.1038/s41467-021-26785-9 |last2=Chen |first2=Teng-Teng |last3=Chen |first3=Wei-Jia |last4=Li |first4=Jun |last5=Wang |first5=Lai-Sheng|issue=1 |pmid=34753931 |pmc=8578558 }}</ref> +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=basic}}}} }} | Lu={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=0,<ref name="Cloke1993">Yttrium and all lanthanides except Ce and Pm have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see {{Cite journal |journal=Chem. Soc. Rev. |date=1993 |volume=22 |pages=17–24 |first=F. Geoffrey N. |last=Cloke |title=Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides |doi=10.1039/CS9932200017}} and {{Cite journal|last1=Arnold|first1=Polly L.|last2=Petrukhina|first2=Marina A.|last3=Bochenkov|first3=Vladimir E.|last4=Shabatina|first4=Tatyana I.|last5=Zagorskii|first5=Vyacheslav V.|last6=Cloke|first9=F. Geoffrey N.|date=2003-12-15|title=Arene complexation of Sm, Eu, Tm and Yb atoms: a variable temperature spectroscopic investigation|journal=Journal of Organometallic Chemistry|volume=688|issue=1–2|pages=49–55|doi=10.1016/j.jorganchem.2003.08.028}}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=weakly basic}}}} }} | Hf={{#switch:{{{format|}}} |main=+4 |complete|complete_no_comment|#default=−2, 0, +1, +2, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Ta={{#switch:{{{format|}}} |main=+5 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −1, 0, +1, +2, +3, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | W={{#switch:{{{format|}}} |main=+4, +6 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −2, −1, 0, +1, +2, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, {{resize|1=112%|2='''+6'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | Re={{#switch:{{{format|}}} |main=+3, +4, +7 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −1, 0, +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, +6, {{resize|1=112%|2='''+7'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | Os={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +3, +4, +8 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −2, −1, 0, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, +6, +7, {{resize|1=112%|2='''+8'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | Ir={{#switch:{{{format|}}} |main=+1, +3, +4 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −1, 0, {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, +6, +7, +8, +9<ref name=IrIX>{{Cite journal |last1=Wang |first1=Guanjun |last2=Zhou |first2=Mingfei |last3=Goettel |first3=James T. |last4=Schrobilgen |first4=Gary G. |last5=Su |first5=Jing |last6=Li |first6=Jun |last7=Schlöder |first7=Tobias |last8=Riedel |first8=Sebastian |date=2014 |title=Identification of an iridium-containing compound with a formal oxidation state of IX |journal=Nature |volume=514 |issue=7523 |pages=475–477 |doi=10.1038/nature13795 |pmid=25341786|bibcode=2014Natur.514..475W |s2cid=4463905 }}</ref> }} | Pt={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +4 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −2, −1, 0, +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, +6 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Au={{#switch:{{{format|}}} |main=+1, +3 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −2, [[Caesium auride|−1]], 0,<ref>{{Cite journal |doi= 10.1002/(SICI)1521-3773(19991102)38:21<3194::AID-ANIE3194>3.0.CO;2-O |title= Gold(I) and Gold(0) Complexes of Phosphinine‐Based Macrocycles|first1=Nicolas |last1= Mézaille |first2=Narcis |last2=Avarvari |first3=Nicole |last3=Maigrot|first4=Louis |last4=Ricard|first5=François |last5=Mathey|first6=Pascal |last6=Le Floch|first7=Laurent|last7=Cataldo|first8=Théo|last8=Berclaz|first9=Michel|last9=Geoffroy|journal= Angewandte Chemie International Edition|year= 1999 |volume= 38|issue= 21|pages= 3194–3197|pmid= 10556900}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, [[Gold pentafluoride|+5]] {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Hg={{#switch:{{{format|}}} |main=+1, +2 |complete|complete_no_comment|#default=−2 , {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, {{resize|1=112%|2='''+2'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Tl={{#switch:{{{format|}}} |main=+1, +3 |complete|complete_no_comment|#default=−5,<ref>{{Cite journal|doi=10.1021/ic960014z|title=Na₂₃K₉Tl_15.3: An Unusual Zintl Compound Containing Apparent Tl₅⁷⁻, Tl₄⁸⁻, Tl₃⁷⁻, and Tl⁵⁻ Anions|year=1996|last1=Dong|first1=Z.-C.|last2=Corbett|first2=J. D.|journal=Inorganic Chemistry|volume=35|issue=11|pages=3107–12|pmid=11666505 }}</ref><!-- is about a Tl 7- then? --> −2, −1, {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly basic}}}} }} | Pb={{#switch:{{{format|}}} |main=+2, +4 |complete|complete_no_comment|#default=−4, −2, −1, 0,<ref>{{-|Pb(0) carbonyls have been observered in reaction between lead atoms and [[carbon monoxide]]; see }}{{Cite journal|url=https://aip.scitation.org/doi/10.1063/1.1834915 | title= Observation of the lead carbonyls Pb_nCO (n=1–4): Reactions of lead atoms and small clusters with carbon monoxide in solid argon |first1=Jiang |last1=Ling |first2=Xu |last2=Qiang |journal=The Journal of Chemical Physics. 122 (3): 034505 |year = 2005|volume = 122|issue = 3|page = 34505|doi=10.1063/1.1834915 |pmid = 15740207|bibcode = 2005JChPh.122c4505J|issn=0021-9606}}</ref> +1, {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Bi={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=−3, −2, −1, 0,<ref>{{-|Bi(0) state exists in a [[Heterocyclic compound|N-heterocyclic carbene]] complex of dibismuthene; see }}{{Cite journal |first1=Rajesh |last1=Deka |first2=Andreas |last2=Orthaber |title=Carbene chemistry of arsenic, antimony, and bismuth: origin, evolution and future prospects |journal=Royal Society of Chemistry |issue=22 |date=May 6, 2022 |volume=51 |pages=8540–8556 |doi=10.1039/d2dt00755j |pmid=35578901|s2cid=248675805 }}</ref> +1, +2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=mildly acidic}}}} }} | Po={{#switch:{{{format|}}} |main=−2, +2, +4 |complete|complete_no_comment|#default='''[[Polonide|−2]]''', {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5,<ref name="Thayer p78">{{Cite journal |last1=Thayer |first1=John S. |journal=Relativistic Methods for Chemists |title=Relativistic Effects and the Chemistry of the Heavier Main Group Elements |series=Challenges and Advances in Computational Chemistry and Physics |year=2010 |volume=10 |page=78 |doi=10.1007/978-1-4020-9975-5_2|isbn=978-1-4020-9974-8 }}</ref> +6 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | At={{#switch:{{{format|}}} |main=−1, +1 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''−1'''}}, {{resize|1=112%|2='''+1'''}}, +3, +5, +7<ref>{{Greenwood&Earnshaw2nd|page=28}}</ref> }} | Rn={{#switch:{{{format|}}} |main=0 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''0'''}}, +2, +6 }} <!--- Period 7 ---> | Fr={{#switch:{{{format|}}} |main=+1 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''+1'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic expected}}}} }} | Ra={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''+2'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic expected}}}} }} | Ac={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''+3'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=strongly basic}}}} }} | Th={{#switch:{{{format|}}} |main=+4 |complete|complete_no_comment|#default=−1,<ref name="Th(-1), U(-1)">Th(-I) and U(-I) have been detected in the gas phase as octacarbonyl anions; see {{Cite journal| title=Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)₈]^+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding |first1=Chi |last1=Chaoxian |first2=Pan |last2=Sudip |first3=Jin |last3=Jiaye |first4=Meng |last4=Luyan |first5=Luo |last5=Mingbiao |first6=Zhao |last6=Lili |first7=Zhou |last7=Mingfei |first8=Frenking |last8=Gernot |journal=Chemistry (Weinheim an der Bergstrasse, Germany). 25 (50): 11772–11784 |year = 2019|volume = 25|issue = 50|pages = 11772–11784|doi=10.1002/chem.201902625 |issn=0947-6539 |pmc=6772027 |pmid=31276242}}</ref> +1, +2, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=weakly basic}}}} }} | Pa={{#switch:{{{format|}}} |main=+5 |complete|complete_no_comment|#default=+2, +3, +4, {{resize|1=112%|2='''+5'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=weakly basic}}}} }} | U={{#switch:{{{format|}}} |main=+4, +6 |complete|complete_no_comment|#default=−1,<ref name="Th(-1), U(-1)">Th(-I) and U(-I) have been detected in the gas phase as octacarbonyl anions; see {{Cite journal| title=Octacarbonyl Ion Complexes of Actinides [An(CO)₈]^+/− (An=Th, U) and the Role of f Orbitals in Metal–Ligand Bonding |first1=Chi |last1=Chaoxian |first2=Pan |last2=Sudip |first3=Jin |last3=Jiaye |first4=Meng |last4=Luyan |first5=Luo |last5=Mingbiao |first6=Zhao |last6=Lili |first7=Zhou |last7=Mingfei |first8=Frenking |last8=Gernot |journal=Chemistry (Weinheim an der Bergstrasse, Germany). 25 (50): 11772–11784 |year = 2019|volume = 25|issue = 50|pages = 11772–11784|doi=10.1002/chem.201902625 |issn=0947-6539 |pmc=6772027 |pmid=31276242}}</ref> +1, +2, +3,<ref>{{Cite book|title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements|edition=3rd|editor1=Morss, L.R. |editor2=Edelstein, N.M. |editor3=Fuger, J. |place=Netherlands|publisher=Springer|year=2006|isbn=978-9048131464}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, {{resize|1=112%|2='''+6'''}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Np={{#switch:{{{format|}}} |main=+5 |complete|complete_no_comment|#default=+2, +3, +4,<ref name="Dutkiewicz2017">Np(II), (III) and (IV) have been observed, see {{Cite journal|doi=10.1039/C7SC00034K|pmid=28553487|pmc=5431675|year=2017|title=Reduction chemistry of neptunium cyclopentadienide complexes: from structure to understanding|first1=Michał S.|last1=Dutkiewicz|first2=Christos|last2=Apostolidis|first3=Olaf|last3=Walter|first4=Polly L|last4=Arnold|volume=8|issue=4|journal=Chem. Sci.|pages=2553–2561}}</ref> {{resize|1=112%|2='''+5'''}}, +6, +7 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Pu={{#switch:{{{format|}}} |main=+4 |complete|complete_no_comment|#default=+2, +3, {{resize|1=112%|2='''+4'''}}, +5, +6, +7, +8 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Am={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=+2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5, +6, +7 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Cm={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5,<ref name="Kovács2018">{{Cite journal |last1=Kovács |first1=Attila |last2=Dau |first2=Phuong D. |last3=Marçalo |first3=Joaquim |last4=Gibson |first4=John K. |date=2018 |title=Pentavalent Curium, Berkelium, and Californium in Nitrate Complexes: Extending Actinide Chemistry and Oxidation States |journal=Inorg. Chem. |volume=57 |issue=15 |pages=9453–9467 |publisher=American Chemical Society |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b01450 |pmid=30040397 |osti=1631597 |s2cid=51717837 }}</ref> +6<ref name="CmO3">{{Cite journal |last1=Domanov |first1=V. P. |last2=Lobanov |first2=Yu. V. |date=October 2011 |title=Formation of volatile curium(VI) trioxide CmO₃ |journal=Radiochemistry |volume=53 |issue=5 |pages=453–6 |publisher=SP MAIK Nauka/Interperiodica |doi=10.1134/S1066362211050018|s2cid=98052484 }}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=amphoteric}}}} }} | Bk={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=+2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5<ref name="Kovács2018">{{Cite journal |last1=Kovács |first1=Attila |last2=Dau |first2=Phuong D. |last3=Marçalo |first3=Joaquim |last4=Gibson |first4=John K. |date=2018 |title=Pentavalent Curium, Berkelium, and Californium in Nitrate Complexes: Extending Actinide Chemistry and Oxidation States |journal=Inorg. Chem. |volume=57 |issue=15 |pages=9453–9467 |publisher=American Chemical Society |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b01450 |pmid=30040397 |osti=1631597 |s2cid=51717837 }}</ref> }} | Cf={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=+2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4, +5<ref>{{Greenwood&Earnshaw2nd|page=1265}}</ref><ref name="Kovács2018">{{Cite journal |last1=Kovács |first1=Attila |last2=Dau |first2=Phuong D. |last3=Marçalo |first3=Joaquim |last4=Gibson |first4=John K. |date=2018 |title=Pentavalent Curium, Berkelium, and Californium in Nitrate Complexes: Extending Actinide Chemistry and Oxidation States |journal=Inorg. Chem. |volume=57 |issue=15 |pages=9453–9467 |publisher=American Chemical Society |doi=10.1021/acs.inorgchem.8b01450 |pmid=30040397 |osti=1631597 |s2cid=51717837 }}</ref> }} | Es={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=+2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}}, +4 }} | Fm={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=+2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} }} | Md={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default=+2, {{resize|1=112%|2='''+3'''}} }} | No={{#switch:{{{format|}}} |main=+2 |complete|complete_no_comment|#default= {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, +3 }} | Lr={{#switch:{{{format|}}} |main=+3 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''+3'''}} }} | Rf={{#switch:{{{format|}}} |main=(+3), +4 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(+2), ({{resize|1=112%|2='''+3'''}}), {{resize|1=112%|2='''+4'''}}<ref name="rsc-Rf">{{Cite web|url=http://www.rsc.org/periodic-table/element/104/rutherfordium |title=Rutherfordium |publisher=Royal Chemical Society |access-date=2019-09-21}}</ref><ref name=Haire/>{{Fricke1975}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}} }} | Db={{#switch:{{{format|}}} |main=+5 |complete|complete_no_comment|#default=(+3), (+4), {{resize|1=112%|2='''+5'''}}<ref name=Haire/>{{Fricke1975}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}} }} | Sg={{#switch:{{{format|}}} |main=(+4), +6 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}} |complete|complete_no_comment|#default=0, (+3), ({{resize|1=112%|2='''+4'''}}), (+5), {{resize|1=112%|2='''+6'''}}<ref name=Haire/>{{Fricke1975}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}} }} | Bh={{#switch:{{{format|}}} |main=(+3), (+4), (+5), +7 {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}} |complete|complete_no_comment|#default=({{resize|1=112%|2='''+3'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+4'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+5'''}}), {{resize|1=112%|2='''+7'''}}<ref name=Haire/>{{Fricke1975}} {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}} }} | Hs={{#switch:{{{format|}}} |main=(+3), (+4) {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(+2), ({{resize|1=112%|2='''+3'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+4'''}}), (+6), {{resize|1=112%|2='''+8'''}}<ref>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006 |page=1691}}</ref>{{Fricke1975}}<ref name="hassocene">{{Cite conference|url=http://www-win.gsi.de/tasca08/contributions/TASCA08_Cont_Duellmann1.pdf |title=Investigation of group 8 metallocenes @ TASCA |last1=Düllmann |first1=C. E. |date=2008 |conference=7th Workshop on Recoil Separator for Superheavy Element Chemistry TASCA 08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430000106/https://www-win.gsi.de/tasca08/contributions/TASCA08_Cont_Duellmann1.pdf |access-date=28 August 2020|archive-date=30 April 2014}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}} }} | Mt={{#switch:{{{format|}}} |main=(+1), (+3), (+6){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=({{resize|1=112%|2='''+1'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+3'''}}), (+4), ({{resize|1=112%|2='''+6'''}}), (+8), (+9){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref><ref name="MtX4">{{Cite journal|doi=10.1023/B:RUCO.0000026006.39497.82|title=Halides of Tetravalent Transactinides (Rf, Db, Sg, Bh, Hs, Mt, 110th Element): Physicochemical Properties|year=2004|last1=Ionova|first1=G. V.|last2=Ionova|first2=I. S.|last3=Mikhalko|first3=V. K.|last4=Gerasimova|first4=G. A.|last5=Kostrubov|first5=Yu. N.|last6=Suraeva|first6=N. I.|journal=Russian Journal of Coordination Chemistry|volume=30|issue=5|pages=352|s2cid=96127012}}</ref><ref name="Mt(IX)">{{Cite journal|doi=10.1002/cphc.200900910|title=How Far Can We Go? Quantum-Chemical Investigations of Oxidation State +IX|year=2010|last1=Himmel|first1=Daniel|last2=Knapp|first2=Carsten|last3=Patzschke|first3=Michael|last4=Riedel|first4=Sebastian|journal=ChemPhysChem|volume=11|issue=4|pages=865–9|pmid=20127784}}</ref>{{Fricke1975}} }} | Ds={{#switch:{{{format|}}} |main=(0), (+2), (+4){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=({{resize|1=112%|2='''0'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+2'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+4'''}}), (+6), (+8){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire/>{{Fricke1975}} }} | Rg={{#switch:{{{format|}}} |main=(+3){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(−1), (+1), ({{resize|1=112%|2='''+3'''}}), (+5), (+7){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref>{{Fricke1975}}<ref name=hepta>{{Cite journal |last1=Conradie |first1=Jeanet |last2=Ghosh |first2=Abhik |date=15 June 2019 |title=Theoretical Search for the Highest Valence States of the Coinage Metals: Roentgenium Heptafluoride May Exist |journal=Inorganic Chemistry |volume=2019 |issue=58 |pages=8735–8738 |doi=10.1021/acs.inorgchem.9b01139|pmid=31203606 |s2cid=189944098 }}</ref> }} | Cn={{#switch:{{{format|}}} |main=0, +2 |complete|complete_no_comment|#default={{resize|1=112%|2='''0'''}}, (+1), {{resize|1=112%|2='''+2'''}}, (+4), (+6){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=parenthesized}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref><ref name="superheavy chemistry">{{Cite book|first1=Heinz W.|last1=Gäggeler|first2=Andreas|last2=Türler|title=The Chemistry of Superheavy Elements|chapter=Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements|year=2013|pages=415–483|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-37466-1_8|access-date=2018-04-21|doi=10.1007/978-3-642-37466-1_8|isbn=978-3-642-37465-4}}</ref>{{Fricke1975}}<ref name=VI>{{Cite journal |last1=Hu |first1=Shu-Xian |last2=Zou |first2=Wenli |date=23 September 2021 |title=Stable copernicium hexafluoride (CnF₆) with an oxidation state of VI+ |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |volume=2022 |issue=24 |pages=321–325 |doi=10.1039/D1CP04360A|pmid=34889909 }}</ref> }} | Nh={{#switch:{{{format|}}} |main=(+1), (+3){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(−1), ({{resize|1=112%|2='''+1'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+3'''}}), (+5){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref>{{Fricke1975}}<ref name="Thayer pp63-67">{{Cite book |last1=Thayer |first1=John S. |editor-first1=Maria |editor-last1=Barysz |editor-first2=Yasuyuki |editor-last2=Ishikawa |title=Relativistic Methods for Chemists |date=2010 |pages=63–67 |doi=10.1007/978-1-4020-9975-5_2 |chapter=Relativistic Effects and the Chemistry of the Heavier Main Group Elements |series=Challenges and Advances in Computational Chemistry and Physics |volume=10 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-9974-8}}</ref> }} | Fl={{#switch:{{{format|}}} |main=(+2){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(0), (+1), ({{resize|1=112%|2='''+2'''}}), (+4), (+6){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref>{{Fricke1975}}<ref name=Schwerdtfeger>{{Cite journal |last1=Schwerdtfeger |first1=Peter |last2=Seth |first2=Michael |date=2002 |title=Relativistic Quantum Chemistry of the Superheavy Elements. Closed-Shell Element 114 as a Case Study |url=http://www.radiochem.org/paper/JN31/30.pdf |journal=Journal of Nuclear and Radiochemical Sciences |volume=3 |issue=1 |pages=133–136 |access-date=12 September 2014|doi=10.14494/jnrs2000.3.133 }}</ref> }} | Mc={{#switch:{{{format|}}} |main=(+1), (+3){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=({{resize|1=112%|2='''+1'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+3'''}}){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref>{{Fricke1975|ref}} }} | Lv={{#switch:{{{format|}}} |main=(+2){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(−2),<ref name="Thayer p83">{{Cite journal |last1=Thayer |first1=John S. |journal=Relativistic Methods for Chemists |title=Relativistic Effects and the Chemistry of the Heavier Main Group Elements |series=Challenges and Advances in Computational Chemistry and Physics |year=2010 |volume=10 |page=83 |doi=10.1007/978-1-4020-9975-5_2|isbn=978-1-4020-9974-8 }}</ref> ({{resize|1=112%|2='''+2'''}}), (+4){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref> }} | Ts={{#switch:{{{format|}}} |main=(+1), (+3){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(−1), ({{resize|1=112%|2='''+1'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+3'''}}), (+5){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}{{Fricke1975}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref> }} | Og={{#switch:{{{format|}}} |main=(+2), (+4){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(−1),<ref name=Haire/> (0), (+1),<ref name=hydride>{{Cite journal|journal=Journal of Chemical Physics|volume=112|issue=6|year=2000|title=Spin–orbit effects on the transactinide p-block element monohydrides MH (M=element 113–118)|first1=Young-Kyu |last1=Han|first2=Cheolbeom |last2=Bae|first3=Sang-Kil |last3=Son|first4=Yoon Sup |last4=Lee|doi=10.1063/1.480842|page=2684|bibcode=2000JChPh.112.2684H}}</ref> ({{resize|1=112%|2='''+2'''}}),<ref name=Kaldor/> ({{resize|1=112%|2='''+4'''}}),<ref name=Kaldor>{{Cite book|title=Theoretical Chemistry and Physics of Heavy and Superheavy Elements|first1=Uzi |last1=Kaldor |first2=Stephen|last2=Wilson|page=105|year=2003|publisher=Springer|isbn=978-1402013713|url=https://books.google.com/books?id=0xcAM5BzS-wC&q=element+118+properties|access-date=2008-01-18}}</ref> (+6)<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref> {{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} }} <!--- Period 8 ---> | Uue={{#switch:{{{format|}}} |main=(+1){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=({{resize|1=112%|2='''+1'''}}), (+3), (+5){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref><ref name=Cao>{{Cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Schwarz |first3=W. H. Eugen |last4=Li |first4=Jun |date=2022 |title=Periodic Law of Chemistry Overturns for Superheavy Elements |type=preprint |url=https://chemrxiv.org/engage/chemrxiv/article-details/63730be974b7b6d84cfdda35 |journal=[[ChemRxiv]] |volume= |issue= |pages= |doi=10.26434/chemrxiv-2022-l798p |access-date=16 November 2022}}</ref> }} | Ubn={{#switch:{{{format|}}} |main=(+2){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(+1),<ref name=Thayer>{{Cite journal |last1=Thayer |first1=John S. |journal=Relativistic Methods for Chemists |title=Relativistic Effects and the Chemistry of the Heavier Main Group Elements |series=Challenges and Advances in Computational Chemistry and Physics |year=2010 |volume=10 |page=84 |doi=10.1007/978-1-4020-9975-5_2|isbn=978-1-4020-9974-8 }}</ref> ({{resize|1=112%|2='''+2'''}}), (+4), (+6){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref><ref name=Cao>{{Cite journal |last1=Cao |first1=Chang-Su |last2=Hu |first2=Han-Shi |last3=Schwarz |first3=W. H. Eugen |last4=Li |first4=Jun |date=2022 |title=Periodic Law of Chemistry Overturns for Superheavy Elements |type=preprint |url=https://chemrxiv.org/engage/chemrxiv/article-details/63730be974b7b6d84cfdda35 |journal=[[ChemRxiv]] |volume= |issue= |pages= |doi=10.26434/chemrxiv-2022-l798p |access-date=16 November 2022}}</ref> }} | Ubu={{#switch:{{{format|}}} |main=(+3){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(+1), ({{resize|1=112%|2='''+3'''}}){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name=Haire>{{Cite book| title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements| editor1-last=Morss| editor2-first=Norman M.| editor2-last=Edelstein| editor3-last=Fuger| editor3-first=Jean| last1=Hoffman| first1=Darleane C.| last2=Lee| first2=Diana M.| last3=Pershina| first3=Valeria| chapter=Transactinides and the future elements| publisher=[[Springer Science+Business Media]]| year=2006| isbn=978-1-4020-3555-5| location=Dordrecht, The Netherlands| edition=3rd| ref=CITEREFHaire2006}}</ref><ref name=Amador>{{Cite journal |last1=Amador |first1=Davi H. T. |last2=de Oliveira |first2=Heibbe C. B. |first3=Julio R. |last3=Sambrano |first4=Ricardo |last4=Gargano |first5=Luiz Guilherme M. |last5=de Macedo |date=12 September 2016 |title=4-Component correlated all-electron study on Eka-actinium Fluoride (E121F) including Gaunt interaction: Accurate analytical form, bonding and influence on rovibrational spectra |journal=Chemical Physics Letters |volume=662 |pages=169–175 |doi=10.1016/j.cplett.2016.09.025|bibcode=2016CPL...662..169A |hdl=11449/168956 }}</ref> }} | Ubb={{#switch:{{{format|}}} |main=(+4){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=({{resize|1=112%|2='''+4'''}}){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name="Pyykkö2011">{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode = 2011PCCP...13..161P }}</ref> }} | Ubt={{#switch:{{{format|}}} |main=(+5){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=({{resize|1=112%|2='''+5'''}}){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name="Pyykkö2011">{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode = 2011PCCP...13..161P }}</ref> }} | Ubq={{#switch:{{{format|}}} |main=(+6){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=({{resize|1=112%|2='''+6'''}}){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name="Pyykkö2011">{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode = 2011PCCP...13..161P }}</ref> }} | Ubp={{#switch:{{{format|}}} |main=(+6), (+7){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(+1), ({{resize|1=112%|2='''+6'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+7'''}}){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name="Pyykkö2011">{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode = 2011PCCP...13..161P }}</ref> }} | Ubh={{#switch:{{{format|}}} |main=(+4), (+6), (+8){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}} |complete|complete_no_comment|#default=(+1), (+2), ({{resize|1=112%|2='''+4'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+6'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+8'''}}){{#ifeq:{{{format|complete}}}|complete_no_comment||&#x20;{{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}}}<ref name="Pyykkö2011">{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode = 2011PCCP...13..161P }}</ref> }} | Ubo={{#switch:{{{format|}}} |main=(+6){{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}} |complete|#default=({{resize|1=112%|2='''+6'''}}){{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}<ref name="Pyykkö2011">{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode = 2011PCCP...13..161P }}</ref> }} | Ube={{#switch:{{{format|}}} |main=(+1), (+6){{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}} |complete|#default=({{resize|1=112%|2='''+1'''}}), ({{resize|1=112%|2='''+6'''}}){{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}}<ref name="Pyykkö2011">{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode = 2011PCCP...13..161P }}</ref> }} | Uts={{#switch:{{{format|}}} |main={{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=predicted}} |complete|#default=({{resize|1=112%|2=''unknown''}}){{Kartka element/symbol-to-oxidation-state/comment|comment=}} }} <!--- default ---> |#default={{#if:{{{symbol|}}}|{{error|[[:Template:Kartka element/symbol-to-oxidation-state]]: Symbol "{{{symbol|}}}" not known}}}} }}<!-- --><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 9gr77j947bv3j5h0cfqaap6bur3tmt5 2 1887 49077 48097 2026-10-26T06:35:47Z GlěbDyndar 29 49077 wikitext text/x-wiki '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje, ako by byli prisjedinene) do miniaturnyh povozov i drugyh prědmetov i pobudžene izpolnjati cirkove triky vnutri malogo voliera. == Historija == Prve spominanja o prědstavjenjah bloh je svezane s časovnikarami, ktori takym obrazom demonstrovali jihno masterstvo raboty s metalom. V 1578 godu londonsky kovač Mark Skaliot izdělal zamok s okovami, prisjedinenymi k blohě. Prvy zadokumentovany cirk bloh je pojavil se v početku 1820-h godov, kogda italijansky impresario Lui Bertolotto anonsoval "neobyčnu izstavku trudoljubivyh bloh" na ulici Regent v Londonu. V programmu Bertolotto vhodili "četyri blohy, igrajuče v karty, orkestr bloh i rekonstrukcija poražky Napoleona pri Vaterloo". Popularicaciji takyh atrakcij pobudžala takože kniga Bertolotto "Histroije blohy". V 19-om stolětju byli popularne takože prědstavjenja vojennoj tematiky, napriměr, imitirovane "duely na mečah" medžu blohami. V SŠA něktore cirky bloh jestvovali na nevelikyh cirkovyh ploščah do 1960-h godov. V Velikoj Britaniji, v zoologičnom sadu "Belj Vju" (Mančester), cirk bloh rabotal ješče v 1970 godu. Po stanju na 2013 god jestvoval prinajmenje jedin realny cirk bloh (na každogodnom festivalu "Oktoberfest" v Münchenu, Němcija). Pomimo togo, cirkova trupa Svensons inogda koristaje živyh nasěkomyh. Jednakože večinstvo cirkovyh bloh je čest prědstavjenjij fokusnikov i klounov, kde zaměsto pravdivyh bloh koristajut se električne ili mehanične efekty. == Tehniky == === S koristanjem pravdivyh bloh === Generalno blohy živut toliko několiko měsecev. Jih ogledyvajut, da by oprěděliti, imajut li one prědrazpoloženje do skakanja ili běganja. Poslě togo kako bloh razprěděljajut suglasno tym kategorijam, na njin naděvajut jarmo izdělano iz zlatogo ili srěbrnogo provoda, ktoro ovivajut vokrug šije nasěkomogo. Popavši v tako jarmo, bloha generalno nosi jego do konca života. Jarmo prisjedinjaje se do rekvizitov, a blagodareči jih silnym nogam, blohy je sposobny prěměščati prědmety, ktore mnogokratno prěvyšajut jih razměr. Skakajučih bloh koristajut, da by one udarjali malu kulju. Jim podlagajut kulju, i kogda one probujut skaknuti (čto ne je možlivo iz-za jarma), one zaměsto togo udarjajut jego. Běgajuče blohy mogut tegati miniaturne povozy i takože krutiti črtovo kolo. Sut historične svědočstva, že bloh priklejivali do osnovanja areny cirka, potom do samyh bloh priklejivali muzikalne instrumenty, a potom arenu započinali nagrěvati. Probujuči izlězti, blohy izdělyvali gestikuljacije, podobne igrě na instrumentah. === Bez realnyh bloh === V něktoryh blošinyh cirkah blohy zapravdu ne koristajut se. Za stvorenje prědstavjenjij izkoristyvajut se različne električne, magnitne i mehanične ustrojstva. Poněkogda, imenno tute mehanizmy izpolnjajut vse nomery, a prisutnost živyh bloh jedino poddrživaje iluziju. == Iztočniky == <references /> == Vněšne linky == {{Prěvod|ca|Maricarmen_Abascal_Martín}} 0fpq9ml5b3ijpp9j2nf8pma8w0s7g5g 49078 49077 2026-10-26T06:50:50Z GlěbDyndar 29 49078 wikitext text/x-wiki [[Fajl:The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass.jpg|thumb|499x499px|"Gonka ježdžaj-kako-je-ugodno, izobražena črěz uvěličitelno steklo" ''(The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass)'' , gravirovanje J.G. Francis, iz članka Čarlza Frederika Holdera v žurnalu ''St. Nicholas Magazine'', 1886]] '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje, ako by byli prisjedinene) do miniaturnyh povozov i drugyh prědmetov i pobudžene izpolnjati cirkove triky vnutri malogo voliera. == Historija == Prve spominanja o prědstavjenjah bloh je svezane s časovnikarami, ktori takym obrazom demonstrovali jihno masterstvo raboty s metalom. V 1578 godu londonsky kovač Mark Skaliot izdělal zamok s okovami, prisjedinenymi k blohě.<ref name=":1">{{Cite book|last=Nickell|first=Joe|title=Secrets of the sideshows|date=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-7179-2|location=Lexington, Ky.|oclc=65377460|author-link=Joe Nickell}}</ref> Prvy zadokumentovany cirk bloh je pojavil se v početku 1820-h godov, kogda italijansky impresario Lui Bertolotto anonsoval "neobyčnu izstavku trudoljubivyh bloh" na ulici Regent v Londonu.<ref>{{cite journal|last=Lawton|first=Graham|date=22 December 2012|title=Fleadom or death: Reviving the glorious flea circus|journal=New Scientist|volume=216|issue=2896|pages=53–55|doi=10.1016/S0262-4079(12)63266-7}}</ref> V programmu Bertolotto vhodili "četyri blohy, igrajuče v karty, orkestr bloh i rekonstrukcija poražky Napoleona pri Vaterloo".<ref name=":1" /> Popularicaciji takyh atrakcij pobudžala takože kniga Bertolotto "Histroije blohy". V 19-om stolětju byli popularne takože prědstavjenja vojennoj tematiky, napriměr, imitirovane "duely na mečah" medžu blohami. V SŠA něktore cirky bloh jestvovali na nevelikyh cirkovyh ploščah do 1960-h godov. V Velikoj Britaniji, v zoologičnom sadu "Belj Vju" (Mančester), cirk bloh rabotal ješče v 1970 godu. Po stanju na 2013 god jestvoval prinajmenje jedin realny cirk bloh (na každogodnom festivalu "Oktoberfest"<ref>{{cite web|url=http://www.flohcirkus.de/geschichte|title=Geschichte|publisher=Flohcirkus.de|access-date=2013-10-25|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190714/http://www.flohcirkus.de/geschichte|url-status=dead}}</ref> v Münchenu, Němcija). Pomimo togo, cirkova trupa Svensons inogda koristaje živyh nasěkomyh. Jednakože večinstvo cirkovyh bloh je čest prědstavjenjij fokusnikov i klounov, kde zaměsto pravdivyh bloh koristajut se električne ili mehanične efekty.<gallery widths="430" heights="400"> Fajl:Fleas in dresses at Ye Olde Curiosity Shop.jpg|Blohy v oblačenjah v Ye Olde Curiosity Shop v Sijetlu, štat Vošington Fajl:Flea circus.jpg|Blošiny cirk Maksfilda Rabbiša, San Diegom, Kalifornija. </gallery> == Tehniky == === S koristanjem pravdivyh bloh === Generalno blohy živut toliko několiko měsecev. Jih ogledyvajut, da by oprěděliti, imajut li one prědrazpoloženje do skakanja ili běganja. Poslě togo kako bloh razprěděljajut suglasno tym kategorijam, na njin naděvajut jarmo izdělano iz zlatogo ili srěbrnogo provoda, ktoro ovivajut vokrug šije<ref>{{cite journal|last1=Duplaix|first1=Nicole|title=Fleas: Lethal Leapers|journal=National Geographic|date=May 1988|page=690|url=https://www.researchgate.net/publication/303692614|access-date=29 December 2020}}</ref> nasěkomogo. Popavši v tako jarmo, bloha generalno nosi jego do konca života. Jarmo prisjedinjaje se do rekvizitov, a blagodareči jih silnym nogam, blohy je sposobny prěměščati prědmety, ktore mnogokratno prěvyšajut jih razměr. Skakajučih bloh koristajut, da by one udarjali malu kulju. Jim podlagajut kulju, i kogda one probujut skaknuti (čto ne je možlivo iz-za jarma), one zaměsto togo udarjajut jego. Běgajuče blohy mogut tegati miniaturne povozy i takože krutiti črtovo kolo.<ref>Hund, Katze, Maus. 10 February 2010 VOX</ref> Sut historične svědočstva, že bloh priklejivali do osnovanja areny cirka, potom do samyh bloh priklejivali muzikalne instrumenty, a potom arenu započinali nagrěvati. Probujuči izlězti, blohy izdělyvali gestikuljacije, podobne igrě na instrumentah.<ref>{{cite web|url=http://www.noonco.com/flea/faq.htm|title=Flea-Circus.com|publisher=Noonco.com|access-date=2010-08-26}}</ref> === Bez realnyh bloh === V něktoryh blošinyh cirkah blohy zapravdu ne koristajut se. Za stvorenje prědstavjenjij izkoristyvajut se različne električne, magnitne i mehanične ustrojstva. Poněkogda, imenno tute mehanizmy izpolnjajut vse nomery, a prisutnost živyh bloh jedino poddrživaje iluziju. == Iztočniky == <references /> == Vněšne linky == {{Prěvod|ca|Maricarmen_Abascal_Martín}} inozkwzx192fuq2oekfixjhwdxj0oe3 49079 49078 2026-10-26T06:51:12Z GlěbDyndar 29 49079 wikitext text/x-wiki [[Fajl:The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass.jpg|thumb|499x499px|"Gonka ježdžaj-kako-je-ugodno, izobražena črěz uvěličitelno steklo" ''(The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass)'' , gravirovanje J.G. Francis, iz članka Čarlza Frederika Holdera v žurnalu ''St. Nicholas Magazine'', 1886]] '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje, ako by byli prisjedinene) do miniaturnyh povozov i drugyh prědmetov i pobudžene izpolnjati cirkove triky vnutri malogo voliera. == Historija == Prve spominanja o prědstavjenjah bloh je svezane s časovnikarami, ktori takym obrazom demonstrovali jihno masterstvo raboty s metalom. V 1578 godu londonsky kovač Mark Skaliot izdělal zamok s okovami, prisjedinenymi k blohě.<ref name=":1">{{Cite book|last=Nickell|first=Joe|title=Secrets of the sideshows|date=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-7179-2|location=Lexington, Ky.|oclc=65377460|author-link=Joe Nickell}}</ref> Prvy zadokumentovany cirk bloh je pojavil se v početku 1820-h godov, kogda italijansky impresario Lui Bertolotto anonsoval "neobyčnu izstavku trudoljubivyh bloh" na ulici Regent v Londonu.<ref>{{cite journal|last=Lawton|first=Graham|date=22 December 2012|title=Fleadom or death: Reviving the glorious flea circus|journal=New Scientist|volume=216|issue=2896|pages=53–55|doi=10.1016/S0262-4079(12)63266-7}}</ref> V programmu Bertolotto vhodili "četyri blohy, igrajuče v karty, orkestr bloh i rekonstrukcija poražky Napoleona pri Vaterloo".<ref name=":1" /> Popularicaciji takyh atrakcij pobudžala takože kniga Bertolotto "Histroije blohy". V 19-om stolětju byli popularne takože prědstavjenja vojennoj tematiky, napriměr, imitirovane "duely na mečah" medžu blohami. V SŠA něktore cirky bloh jestvovali na nevelikyh cirkovyh ploščah do 1960-h godov. V Velikoj Britaniji, v zoologičnom sadu "Belj Vju" (Mančester), cirk bloh rabotal ješče v 1970 godu. Po stanju na 2013 god jestvoval prinajmenje jedin realny cirk bloh (na každogodnom festivalu "Oktoberfest"<ref>{{cite web|url=http://www.flohcirkus.de/geschichte|title=Geschichte|publisher=Flohcirkus.de|access-date=2013-10-25|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190714/http://www.flohcirkus.de/geschichte|url-status=dead}}</ref> v Münchenu, Němcija). Pomimo togo, cirkova trupa Svensons inogda koristaje živyh nasěkomyh. Jednakože večinstvo cirkovyh bloh je čest prědstavjenjij fokusnikov i klounov, kde zaměsto pravdivyh bloh koristajut se električne ili mehanične efekty. == Galerija == <gallery widths="430" heights="400"> Fajl:Fleas in dresses at Ye Olde Curiosity Shop.jpg|Blohy v oblačenjah v Ye Olde Curiosity Shop v Sijetlu, štat Vošington Fajl:Flea circus.jpg|Blošiny cirk Maksfilda Rabbiša, San Diegom, Kalifornija. </gallery> == Tehniky == === S koristanjem pravdivyh bloh === Generalno blohy živut toliko několiko měsecev. Jih ogledyvajut, da by oprěděliti, imajut li one prědrazpoloženje do skakanja ili běganja. Poslě togo kako bloh razprěděljajut suglasno tym kategorijam, na njin naděvajut jarmo izdělano iz zlatogo ili srěbrnogo provoda, ktoro ovivajut vokrug šije<ref>{{cite journal|last1=Duplaix|first1=Nicole|title=Fleas: Lethal Leapers|journal=National Geographic|date=May 1988|page=690|url=https://www.researchgate.net/publication/303692614|access-date=29 December 2020}}</ref> nasěkomogo. Popavši v tako jarmo, bloha generalno nosi jego do konca života. Jarmo prisjedinjaje se do rekvizitov, a blagodareči jih silnym nogam, blohy je sposobny prěměščati prědmety, ktore mnogokratno prěvyšajut jih razměr. Skakajučih bloh koristajut, da by one udarjali malu kulju. Jim podlagajut kulju, i kogda one probujut skaknuti (čto ne je možlivo iz-za jarma), one zaměsto togo udarjajut jego. Běgajuče blohy mogut tegati miniaturne povozy i takože krutiti črtovo kolo.<ref>Hund, Katze, Maus. 10 February 2010 VOX</ref> Sut historične svědočstva, že bloh priklejivali do osnovanja areny cirka, potom do samyh bloh priklejivali muzikalne instrumenty, a potom arenu započinali nagrěvati. Probujuči izlězti, blohy izdělyvali gestikuljacije, podobne igrě na instrumentah.<ref>{{cite web|url=http://www.noonco.com/flea/faq.htm|title=Flea-Circus.com|publisher=Noonco.com|access-date=2010-08-26}}</ref> === Bez realnyh bloh === V něktoryh blošinyh cirkah blohy zapravdu ne koristajut se. Za stvorenje prědstavjenjij izkoristyvajut se različne električne, magnitne i mehanične ustrojstva. Poněkogda, imenno tute mehanizmy izpolnjajut vse nomery, a prisutnost živyh bloh jedino poddrživaje iluziju. == Iztočniky == <references /> == Vněšne linky == {{Prěvod|ca|Maricarmen_Abascal_Martín}} k4pzrjk91ww8jowgf42ly1ibhb17mmp 49080 49079 2026-10-26T06:51:41Z GlěbDyndar 29 49080 wikitext text/x-wiki [[Fajl:The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass.jpg|thumb|499x499px|"Gonka ježdžaj-kako-je-ugodno, izobražena črěz uvěličitelno steklo" ''(The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass)'' , gravirovanje J.G. Francis, iz članka Čarlza Frederika Holdera v žurnalu ''St. Nicholas Magazine'', 1886]] '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje, ako by byli prisjedinene) do miniaturnyh povozov i drugyh prědmetov i pobudžene izpolnjati cirkove triky vnutri malogo voliera. == Historija == Prve spominanja o prědstavjenjah bloh je svezane s časovnikarami, ktori takym obrazom demonstrovali jihno masterstvo raboty s metalom. V 1578 godu londonsky kovač Mark Skaliot izdělal zamok s okovami, prisjedinenymi k blohě.<ref name=":1">{{Cite book|last=Nickell|first=Joe|title=Secrets of the sideshows|date=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-7179-2|location=Lexington, Ky.|oclc=65377460|author-link=Joe Nickell}}</ref> Prvy zadokumentovany cirk bloh je pojavil se v početku 1820-h godov, kogda italijansky impresario Lui Bertolotto anonsoval "neobyčnu izstavku trudoljubivyh bloh" na ulici Regent v Londonu.<ref>{{cite journal|last=Lawton|first=Graham|date=22 December 2012|title=Fleadom or death: Reviving the glorious flea circus|journal=New Scientist|volume=216|issue=2896|pages=53–55|doi=10.1016/S0262-4079(12)63266-7}}</ref> V programmu Bertolotto vhodili "četyri blohy, igrajuče v karty, orkestr bloh i rekonstrukcija poražky Napoleona pri Vaterloo".<ref name=":1" /> Popularicaciji takyh atrakcij pobudžala takože kniga Bertolotto "Histroije blohy". V 19-om stolětju byli popularne takože prědstavjenja vojennoj tematiky, napriměr, imitirovane "duely na mečah" medžu blohami. V SŠA něktore cirky bloh jestvovali na nevelikyh cirkovyh ploščah do 1960-h godov. V Velikoj Britaniji, v zoologičnom sadu "Belj Vju" (Mančester), cirk bloh rabotal ješče v 1970 godu. Po stanju na 2013 god jestvoval prinajmenje jedin realny cirk bloh (na každogodnom festivalu "Oktoberfest"<ref>{{cite web|url=http://www.flohcirkus.de/geschichte|title=Geschichte|publisher=Flohcirkus.de|access-date=2013-10-25|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190714/http://www.flohcirkus.de/geschichte|url-status=dead}}</ref> v Münchenu, Němcija). Pomimo togo, cirkova trupa Svensons inogda koristaje živyh nasěkomyh. Jednakože večinstvo cirkovyh bloh je čest prědstavjenjij fokusnikov i klounov, kde zaměsto pravdivyh bloh koristajut se električne ili mehanične efekty. == Galerija == <gallery widths="430" heights="400" mode="nolines"> Fajl:Fleas in dresses at Ye Olde Curiosity Shop.jpg|Blohy v oblačenjah v Ye Olde Curiosity Shop v Sijetlu, štat Vošington Fajl:Flea circus.jpg|Blošiny cirk Maksfilda Rabbiša, San Diegom, Kalifornija. </gallery> == Tehniky == === S koristanjem pravdivyh bloh === Generalno blohy živut toliko několiko měsecev. Jih ogledyvajut, da by oprěděliti, imajut li one prědrazpoloženje do skakanja ili běganja. Poslě togo kako bloh razprěděljajut suglasno tym kategorijam, na njin naděvajut jarmo izdělano iz zlatogo ili srěbrnogo provoda, ktoro ovivajut vokrug šije<ref>{{cite journal|last1=Duplaix|first1=Nicole|title=Fleas: Lethal Leapers|journal=National Geographic|date=May 1988|page=690|url=https://www.researchgate.net/publication/303692614|access-date=29 December 2020}}</ref> nasěkomogo. Popavši v tako jarmo, bloha generalno nosi jego do konca života. Jarmo prisjedinjaje se do rekvizitov, a blagodareči jih silnym nogam, blohy je sposobny prěměščati prědmety, ktore mnogokratno prěvyšajut jih razměr. Skakajučih bloh koristajut, da by one udarjali malu kulju. Jim podlagajut kulju, i kogda one probujut skaknuti (čto ne je možlivo iz-za jarma), one zaměsto togo udarjajut jego. Běgajuče blohy mogut tegati miniaturne povozy i takože krutiti črtovo kolo.<ref>Hund, Katze, Maus. 10 February 2010 VOX</ref> Sut historične svědočstva, že bloh priklejivali do osnovanja areny cirka, potom do samyh bloh priklejivali muzikalne instrumenty, a potom arenu započinali nagrěvati. Probujuči izlězti, blohy izdělyvali gestikuljacije, podobne igrě na instrumentah.<ref>{{cite web|url=http://www.noonco.com/flea/faq.htm|title=Flea-Circus.com|publisher=Noonco.com|access-date=2010-08-26}}</ref> === Bez realnyh bloh === V něktoryh blošinyh cirkah blohy zapravdu ne koristajut se. Za stvorenje prědstavjenjij izkoristyvajut se različne električne, magnitne i mehanične ustrojstva. Poněkogda, imenno tute mehanizmy izpolnjajut vse nomery, a prisutnost živyh bloh jedino poddrživaje iluziju. == Iztočniky == <references /> == Vněšne linky == {{Prěvod|ca|Maricarmen_Abascal_Martín}} eqbt7k116tbnvvm4u9gwvolss4jap67 49081 49080 2026-10-26T06:52:00Z GlěbDyndar 29 49081 wikitext text/x-wiki [[Fajl:The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass.jpg|thumb|499x499px|"Gonka ježdžaj-kako-je-ugodno, izobražena črěz uvěličitelno steklo" ''(The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass)'' , gravirovanje J.G. Francis, iz članka Čarlza Frederika Holdera v žurnalu ''St. Nicholas Magazine'', 1886]] '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje, ako by byli prisjedinene) do miniaturnyh povozov i drugyh prědmetov i pobudžene izpolnjati cirkove triky vnutri malogo voliera. == Historija == Prve spominanja o prědstavjenjah bloh je svezane s časovnikarami, ktori takym obrazom demonstrovali jihno masterstvo raboty s metalom. V 1578 godu londonsky kovač Mark Skaliot izdělal zamok s okovami, prisjedinenymi k blohě.<ref name=":1">{{Cite book|last=Nickell|first=Joe|title=Secrets of the sideshows|date=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-7179-2|location=Lexington, Ky.|oclc=65377460|author-link=Joe Nickell}}</ref> Prvy zadokumentovany cirk bloh je pojavil se v početku 1820-h godov, kogda italijansky impresario Lui Bertolotto anonsoval "neobyčnu izstavku trudoljubivyh bloh" na ulici Regent v Londonu.<ref>{{cite journal|last=Lawton|first=Graham|date=22 December 2012|title=Fleadom or death: Reviving the glorious flea circus|journal=New Scientist|volume=216|issue=2896|pages=53–55|doi=10.1016/S0262-4079(12)63266-7}}</ref> V programmu Bertolotto vhodili "četyri blohy, igrajuče v karty, orkestr bloh i rekonstrukcija poražky Napoleona pri Vaterloo".<ref name=":1" /> Popularicaciji takyh atrakcij pobudžala takože kniga Bertolotto "Histroije blohy". V 19-om stolětju byli popularne takože prědstavjenja vojennoj tematiky, napriměr, imitirovane "duely na mečah" medžu blohami. V SŠA něktore cirky bloh jestvovali na nevelikyh cirkovyh ploščah do 1960-h godov. V Velikoj Britaniji, v zoologičnom sadu "Belj Vju" (Mančester), cirk bloh rabotal ješče v 1970 godu. Po stanju na 2013 god jestvoval prinajmenje jedin realny cirk bloh (na každogodnom festivalu "Oktoberfest"<ref>{{cite web|url=http://www.flohcirkus.de/geschichte|title=Geschichte|publisher=Flohcirkus.de|access-date=2013-10-25|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190714/http://www.flohcirkus.de/geschichte|url-status=dead}}</ref> v Münchenu, Němcija). Pomimo togo, cirkova trupa Svensons inogda koristaje živyh nasěkomyh. Jednakože večinstvo cirkovyh bloh je čest prědstavjenjij fokusnikov i klounov, kde zaměsto pravdivyh bloh koristajut se električne ili mehanične efekty. == Galerija == <gallery widths="470" heights="400" mode="nolines"> Fajl:Fleas in dresses at Ye Olde Curiosity Shop.jpg|Blohy v oblačenjah v Ye Olde Curiosity Shop v Sijetlu, štat Vošington Fajl:Flea circus.jpg|Blošiny cirk Maksfilda Rabbiša, San Diegom, Kalifornija. </gallery> == Tehniky == === S koristanjem pravdivyh bloh === Generalno blohy živut toliko několiko měsecev. Jih ogledyvajut, da by oprěděliti, imajut li one prědrazpoloženje do skakanja ili běganja. Poslě togo kako bloh razprěděljajut suglasno tym kategorijam, na njin naděvajut jarmo izdělano iz zlatogo ili srěbrnogo provoda, ktoro ovivajut vokrug šije<ref>{{cite journal|last1=Duplaix|first1=Nicole|title=Fleas: Lethal Leapers|journal=National Geographic|date=May 1988|page=690|url=https://www.researchgate.net/publication/303692614|access-date=29 December 2020}}</ref> nasěkomogo. Popavši v tako jarmo, bloha generalno nosi jego do konca života. Jarmo prisjedinjaje se do rekvizitov, a blagodareči jih silnym nogam, blohy je sposobny prěměščati prědmety, ktore mnogokratno prěvyšajut jih razměr. Skakajučih bloh koristajut, da by one udarjali malu kulju. Jim podlagajut kulju, i kogda one probujut skaknuti (čto ne je možlivo iz-za jarma), one zaměsto togo udarjajut jego. Běgajuče blohy mogut tegati miniaturne povozy i takože krutiti črtovo kolo.<ref>Hund, Katze, Maus. 10 February 2010 VOX</ref> Sut historične svědočstva, že bloh priklejivali do osnovanja areny cirka, potom do samyh bloh priklejivali muzikalne instrumenty, a potom arenu započinali nagrěvati. Probujuči izlězti, blohy izdělyvali gestikuljacije, podobne igrě na instrumentah.<ref>{{cite web|url=http://www.noonco.com/flea/faq.htm|title=Flea-Circus.com|publisher=Noonco.com|access-date=2010-08-26}}</ref> === Bez realnyh bloh === V něktoryh blošinyh cirkah blohy zapravdu ne koristajut se. Za stvorenje prědstavjenjij izkoristyvajut se različne električne, magnitne i mehanične ustrojstva. Poněkogda, imenno tute mehanizmy izpolnjajut vse nomery, a prisutnost živyh bloh jedino poddrživaje iluziju. == Iztočniky == <references /> == Vněšne linky == {{Prěvod|ca|Maricarmen_Abascal_Martín}} 4vb8yn3q1xjzvd4yfz8mw37yyvsnezr 49082 49081 2026-10-26T06:52:12Z GlěbDyndar 29 49082 wikitext text/x-wiki [[Fajl:The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass.jpg|thumb|499x499px|"Gonka ježdžaj-kako-je-ugodno, izobražena črěz uvěličitelno steklo" ''(The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass)'' , gravirovanje J.G. Francis, iz članka Čarlza Frederika Holdera v žurnalu ''St. Nicholas Magazine'', 1886]] '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje, ako by byli prisjedinene) do miniaturnyh povozov i drugyh prědmetov i pobudžene izpolnjati cirkove triky vnutri malogo voliera. == Historija == Prve spominanja o prědstavjenjah bloh je svezane s časovnikarami, ktori takym obrazom demonstrovali jihno masterstvo raboty s metalom. V 1578 godu londonsky kovač Mark Skaliot izdělal zamok s okovami, prisjedinenymi k blohě.<ref name=":1">{{Cite book|last=Nickell|first=Joe|title=Secrets of the sideshows|date=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-7179-2|location=Lexington, Ky.|oclc=65377460|author-link=Joe Nickell}}</ref> Prvy zadokumentovany cirk bloh je pojavil se v početku 1820-h godov, kogda italijansky impresario Lui Bertolotto anonsoval "neobyčnu izstavku trudoljubivyh bloh" na ulici Regent v Londonu.<ref>{{cite journal|last=Lawton|first=Graham|date=22 December 2012|title=Fleadom or death: Reviving the glorious flea circus|journal=New Scientist|volume=216|issue=2896|pages=53–55|doi=10.1016/S0262-4079(12)63266-7}}</ref> V programmu Bertolotto vhodili "četyri blohy, igrajuče v karty, orkestr bloh i rekonstrukcija poražky Napoleona pri Vaterloo".<ref name=":1" /> Popularicaciji takyh atrakcij pobudžala takože kniga Bertolotto "Histroije blohy". V 19-om stolětju byli popularne takože prědstavjenja vojennoj tematiky, napriměr, imitirovane "duely na mečah" medžu blohami. V SŠA něktore cirky bloh jestvovali na nevelikyh cirkovyh ploščah do 1960-h godov. V Velikoj Britaniji, v zoologičnom sadu "Belj Vju" (Mančester), cirk bloh rabotal ješče v 1970 godu. Po stanju na 2013 god jestvoval prinajmenje jedin realny cirk bloh (na každogodnom festivalu "Oktoberfest"<ref>{{cite web|url=http://www.flohcirkus.de/geschichte|title=Geschichte|publisher=Flohcirkus.de|access-date=2013-10-25|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190714/http://www.flohcirkus.de/geschichte|url-status=dead}}</ref> v Münchenu, Němcija). Pomimo togo, cirkova trupa Svensons inogda koristaje živyh nasěkomyh. Jednakože večinstvo cirkovyh bloh je čest prědstavjenjij fokusnikov i klounov, kde zaměsto pravdivyh bloh koristajut se električne ili mehanične efekty. == Galerija == <gallery widths="450" heights="400" mode="nolines"> Fajl:Fleas in dresses at Ye Olde Curiosity Shop.jpg|Blohy v oblačenjah v Ye Olde Curiosity Shop v Sijetlu, štat Vošington Fajl:Flea circus.jpg|Blošiny cirk Maksfilda Rabbiša, San Diegom, Kalifornija. </gallery> == Tehniky == === S koristanjem pravdivyh bloh === Generalno blohy živut toliko několiko měsecev. Jih ogledyvajut, da by oprěděliti, imajut li one prědrazpoloženje do skakanja ili běganja. Poslě togo kako bloh razprěděljajut suglasno tym kategorijam, na njin naděvajut jarmo izdělano iz zlatogo ili srěbrnogo provoda, ktoro ovivajut vokrug šije<ref>{{cite journal|last1=Duplaix|first1=Nicole|title=Fleas: Lethal Leapers|journal=National Geographic|date=May 1988|page=690|url=https://www.researchgate.net/publication/303692614|access-date=29 December 2020}}</ref> nasěkomogo. Popavši v tako jarmo, bloha generalno nosi jego do konca života. Jarmo prisjedinjaje se do rekvizitov, a blagodareči jih silnym nogam, blohy je sposobny prěměščati prědmety, ktore mnogokratno prěvyšajut jih razměr. Skakajučih bloh koristajut, da by one udarjali malu kulju. Jim podlagajut kulju, i kogda one probujut skaknuti (čto ne je možlivo iz-za jarma), one zaměsto togo udarjajut jego. Běgajuče blohy mogut tegati miniaturne povozy i takože krutiti črtovo kolo.<ref>Hund, Katze, Maus. 10 February 2010 VOX</ref> Sut historične svědočstva, že bloh priklejivali do osnovanja areny cirka, potom do samyh bloh priklejivali muzikalne instrumenty, a potom arenu započinali nagrěvati. Probujuči izlězti, blohy izdělyvali gestikuljacije, podobne igrě na instrumentah.<ref>{{cite web|url=http://www.noonco.com/flea/faq.htm|title=Flea-Circus.com|publisher=Noonco.com|access-date=2010-08-26}}</ref> === Bez realnyh bloh === V něktoryh blošinyh cirkah blohy zapravdu ne koristajut se. Za stvorenje prědstavjenjij izkoristyvajut se različne električne, magnitne i mehanične ustrojstva. Poněkogda, imenno tute mehanizmy izpolnjajut vse nomery, a prisutnost živyh bloh jedino poddrživaje iluziju. == Iztočniky == <references /> == Vněšne linky == {{Prěvod|ca|Maricarmen_Abascal_Martín}} 3ciqlqdowgf7zu6ldvwrt2djmwvoxz1 49083 49082 2026-10-26T06:52:46Z GlěbDyndar 29 49083 wikitext text/x-wiki [[Fajl:The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass.jpg|thumb|499x499px|"Gonka ježdžaj-kako-je-ugodno, izobražena črěz uvěličitelno steklo" ''(The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass)'' , gravirovanje J.G. Francis, iz članka Čarlza Frederika Holdera v žurnalu ''St. Nicholas Magazine'', 1886]] '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje, ako by byli prisjedinene) do miniaturnyh povozov i drugyh prědmetov i pobudžene izpolnjati cirkove triky vnutri malogo voliera. == Historija == Prve spominanja o prědstavjenjah bloh je svezane s časovnikarami, ktori takym obrazom demonstrovali jihno masterstvo raboty s metalom. V 1578 godu londonsky kovač Mark Skaliot izdělal zamok s okovami, prisjedinenymi k blohě.<ref name=":1">{{Cite book|last=Nickell|first=Joe|title=Secrets of the sideshows|date=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-7179-2|location=Lexington, Ky.|oclc=65377460|author-link=Joe Nickell}}</ref> Prvy zadokumentovany cirk bloh je pojavil se v početku 1820-h godov, kogda italijansky impresario Lui Bertolotto anonsoval "neobyčnu izstavku trudoljubivyh bloh" na ulici Regent v Londonu.<ref>{{cite journal|last=Lawton|first=Graham|date=22 December 2012|title=Fleadom or death: Reviving the glorious flea circus|journal=New Scientist|volume=216|issue=2896|pages=53–55|doi=10.1016/S0262-4079(12)63266-7}}</ref> V programmu Bertolotto vhodili "četyri blohy, igrajuče v karty, orkestr bloh i rekonstrukcija poražky Napoleona pri Vaterloo".<ref name=":1" /> Popularicaciji takyh atrakcij pobudžala takože kniga Bertolotto "Histroije blohy". V 19-om stolětju byli popularne takože prědstavjenja vojennoj tematiky, napriměr, imitirovane "duely na mečah" medžu blohami. V SŠA něktore cirky bloh jestvovali na nevelikyh cirkovyh ploščah do 1960-h godov. V Velikoj Britaniji, v zoologičnom sadu "Belj Vju" (Mančester), cirk bloh rabotal ješče v 1970 godu. Po stanju na 2013 god jestvoval prinajmenje jedin realny cirk bloh (na každogodnom festivalu "Oktoberfest"<ref>{{cite web|url=http://www.flohcirkus.de/geschichte|title=Geschichte|publisher=Flohcirkus.de|access-date=2013-10-25|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190714/http://www.flohcirkus.de/geschichte|url-status=dead}}</ref> v Münchenu, Němcija). Pomimo togo, cirkova trupa Svensons inogda koristaje živyh nasěkomyh. Jednakože večinstvo cirkovyh bloh je čest prědstavjenjij fokusnikov i klounov, kde zaměsto pravdivyh bloh koristajut se električne ili mehanične efekty. == Galerija == <gallery widths="450" heights="400" mode="nolines"> Fajl:Fleas in dresses at Ye Olde Curiosity Shop.jpg|Blohy v oblačenjah v Ye Olde Curiosity Shop v Sijetlu, štat Vošington Fajl:Flea circus.jpg|Blošiny cirk Maksfilda Rabbiša, San Diegom, Kalifornija. </gallery> == Tehniky == === S koristanjem pravdivyh bloh === Generalno blohy živut toliko několiko měsecev. Jih ogledyvajut, da by oprěděliti, imajut li one prědrazpoloženje do skakanja ili běganja. Poslě togo kako bloh razprěděljajut suglasno tym kategorijam, na njin naděvajut jarmo izdělano iz zlatogo ili srěbrnogo provoda, ktoro ovivajut vokrug šije<ref>{{cite journal|last1=Duplaix|first1=Nicole|title=Fleas: Lethal Leapers|journal=National Geographic|date=May 1988|page=690|url=https://www.researchgate.net/publication/303692614|access-date=29 December 2020}}</ref> nasěkomogo. Popavši v tako jarmo, bloha generalno nosi jego do konca života. Jarmo prisjedinjaje se do rekvizitov, a blagodareči jih silnym nogam, blohy je sposobny prěměščati prědmety, ktore mnogokratno prěvyšajut jih razměr. Skakajučih bloh koristajut, da by one udarjali malu kulju. Jim podlagajut kulju, i kogda one probujut skaknuti (čto ne je možlivo iz-za jarma), one zaměsto togo udarjajut jego. Běgajuče blohy mogut tegati miniaturne povozy i takože krutiti črtovo kolo.<ref>Hund, Katze, Maus. 10 February 2010 VOX</ref> Sut historične svědočstva, že bloh priklejivali do osnovanja areny cirka, potom do samyh bloh priklejivali muzikalne instrumenty, a potom arenu započinali nagrěvati. Probujuči izlězti, blohy izdělyvali gestikuljacije, podobne igrě na instrumentah.<ref>{{cite web|url=http://www.noonco.com/flea/faq.htm|title=Flea-Circus.com|publisher=Noonco.com|access-date=2010-08-26}}</ref> === Bez realnyh bloh === V něktoryh blošinyh cirkah blohy zapravdu ne koristajut se. Za stvorenje prědstavjenjij izkoristyvajut se različne električne, magnitne i mehanične ustrojstva. Poněkogda, imenno tute mehanizmy izpolnjajut vse nomery, a prisutnost živyh bloh jedino poddrživaje iluziju. == Iztočniky == <references /> == Vněšne linky == {{Prěvod|en|Flea_circus}} 20jh39aicuzzx7w21iqerb8h1dgghvp 2 2830 49108 49075 2026-10-26T11:33:20Z Ilja isv 10 /* Chemical compounds */ 49108 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} {{#invoke:Wikidata|getValue|P154}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka element |name =lithium |symbol =Li |Z =3 |number =3 |abundance= |abundance in earth's crust= |abundance in oceans= |abundance in solar system= |left=[[helij]] |right=[[berilij]] |above=[[vodorod|H]] |below=[[natrij|Na]] |appearance=srěbrno-běly |image name=[[Fajl:Lithium paraffin.jpg|thumb|300px|center|Litij, plyvajuči v parafinu]] |electrons per shell=2, 1 |phase= |phase comment= |density=0.5334&nbsp;g/cm³<ref name="Arblaster 2018" /> |density conditions=(at&nbsp;20°&nbsp;C) |density gplstp= |density gpcm3nrt= |density gpcm3mp=0.512 |melting point K=453.65 |melting point C=180.50 |melting point F=356.90 |boiling point K=1617 |boiling point C=1344 |boiling point F=2451 |triple point K= |triple point kPa= |critical point K=3220 |critical point MPa=67 |critical point comment=''(ekstrapolacija)'' |heat fusion=3.00 |heat vaporization=136 |heat capacity=24.860 |vapor pressure 1=797 |vapor pressure 10=885 |vapor pressure 100=995 |vapor pressure 1 k=1144 |vapor pressure 10 k=1337 |vapor pressure 100 k=1610 |vapor pressure comment= |crystal structure=body-centered cubic |crystal structure Pearson symbol=cI2 |lattice constant=''a''&nbsp;=&nbsp;350.93&nbsp;pm (at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018">{{cite book |last=Arblaster |first= John W. |title=Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements |publisher=ASM International |publication-place=Materials Park, Ohio |date=2018 |isbn=978-1-62708-155-9}}</ref> |electronegativity=0.98 |number of ionization energies=3 |ionization energy 1=520.2 |ionization energy 2=7298.1 |ionization energy 3=11815.0 |atomic radius=152 |atomic radius calculated=167 |covalent radius=128±7 |Van der Waals radius=182 |magnetic ordering=paramagnetik |electrical resistivity= |electrical resistivity unit prefix=n |electrical resistivity comment= |electrical resistivity at 0= |electrical resistivity at 20=92.8 |thermal conductivity=84.8 |thermal conductivity 2= |thermal diffusivity= |thermal expansion=<!-- see thermal expansion comment --> |thermal expansion comment={{val|46.56|e=−6}}/K (at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018" /> |speed of sound= |speed of sound rod at 20=6000 |speed of sound rod at r.t.= |magnetic susceptibility= {{val|+14.2|e=−6}} |magnetic susceptibility ref=&#x20;(298&nbsp;K)<ref>{{Cite book|title=CRC, Handbook of Chemistry and Physics|last=Weast|first=Robert|publisher=Chemical Rubber Company Publishing|year=1984|isbn=0-8493-0464-4|location=Boca Raton, Florida|page=E110}}</ref> |Young's modulus=4.9{{efn|Tute module elastičnosti ne mogut jestvovati zajedno, ako se vozmut dva i razčitaje se tretji, rezultat bude velmi odličnym, i jestli izbrati dva nevěrne, koeficient Puasona vyjde negativny. Jest možlivo najdti zdroje, ktore sumněvajut se v tutyh veličinah, napriklad, {{-|https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1615733114#fig04}} (januar 2026).}} |Shear modulus=4.2 |Bulk modulus=11 |Poisson ratio= |Mohs hardness=0.6 |Vickers hardness= |Brinell hardness=5 |CAS number=7439-93-2 |naming=od grečskogo slova ''λιθoς''(kamenj) |predicted by= |prediction date= |discovered by=[[Johan August Arfwedson]] |discovery date=1817 |first isolation by=[[William Thomas Brande|Viljam Tomas Brande]] |first isolation date=1821 |history comment label= |history comment= |QID=Q568 }} '''Litij''' (od [[Grečsky jezyk|grečskogo]] {{Lang|grc|λίθος}}, 'kamenj') jest mekky srěbrno-běly [[metal]], imajuči [[Hemičny simbol]]&nbsp;'''{{-|Li}}'''. On jest tretjim [[Hemičny element|elementom]] v [[Periodična sistema elementov|periodičnoj sistemě]]. Tuto označaj, že on imaje 3 [[Proton|protona]] v jedru i 3 [[Elektron|elektrona]] vokrug. Jego [[atomny nomer]] jest 3, jego [[masovo čislo]] jest 6.94. Litij imaje dva razprostranjenyh [[izotop|izotopa]], {{Hem2|^{6}Li}} i {{Hem2|^{7}Li}}. {{Hem2|^{7}Li}} jest vyše razprostrajenym i tuty izotop sostavjaje 92.5% vsego litija. Litij jest velmi reaktivnym metalom. Jego glavne primjenjenja sut v [[litijeva baterija|litijevyh baterijah]], [[litij-ionovy akumulator|litij-ionovyh akumulatorah]], i v něktoryh [[Lěk|lěkah]]. ==Svojstva== ===Fizične svojstva=== Litij odnosi se k [[Alkalijne metaly|alkalijnym metalam]]. On jest srěbristy (v svěžem rězu) tvrdy vemi mekky [[metal]], začto jego možno legko rězati nožem. Litij se topi pri nizkoj temperaturě, on jest velmi legkym, priblizdo kako drěvo. Jest metalom s njnizšej gustotoju od vseh metalov i najměne gustym iz vseh elementov v tvrdom ili tečnom stanju. Imaje najvysšu teplotnu vměstilost i može udržati vyše [[Teplost|teplosti]], než libokaky drugy element. Velmi dobro provodi teplost i [[električnost]]. ===Hemične svojstva=== Litij aktivno [[Hemična reakcija|reaguje]] s [[Voda|vodoju]], izpuščajuči [[vodorod]] i iztvarjajuči [[Osnivanje (hemija)|osnovny]] raztvor [[hidroksid litija|hidroksida litija]]. Vslěd tomu, litij musi se shranjati pod naftovym gelom ili parafinom. [[Natrij]] ili [[kalij]] jest možno držati v oleju, ale ne litij, ktory jest mnogo legšy. Toj by plyval na povrhnosti oleja i ono by jego ne zaščiščalo. Litij takože reaguje s [[halogen]]ami. On može reagovati s [[azot]]om, stvarjajuči [[nitrid litija]]. On reaguje s vozduhom, stvarjajuči črnu skvrnu i potom běly prašek hidroksida i [[karbonat litija|karbonata litija]]. ===Hemične sjedinjenja=== [[File:FlammenfärbungLi.png|thumb|Plamenny test na litij]] Litij stvarjaje [[Hemično sjedinjenje|hemične sjedinjenja]] jedino v [[Stupenj okysljenja|stupnju okysljenja]] +1. Večinstvo od njih jest bělo i nereaktivno. Pri nagrěvanju v plamenu oni tvoret jasny črveny kolor, sut slegka toksične i večinstvom raztvorjajut se v vodě. Karbonat litija jest meně raztvorimy v vodě, než karbonaty drugyh alkalijnyh metalov, kako [[karbonat natrija]].<gallery> File:Lithium nitrate.jpg|[[Lithium nitrate]] File:Lithium hydroxide.jpg|[[Lithium hydroxide]] File:Lithium carbonate.jpg|[[Lithium carbonate]] File:Lithium chloride.jpg|[[Lithium chloride]] </gallery> ==Occurrence== It does not occur as an element in nature. It only is in the form of lithium compounds. The ocean has a large amount of lithium in it. Certain [[granite]]s have large amounts of lithium. Most living things have lithium in them. There are some places where much lithium is in the salt. Some [[silicate]]s have lithium in them. The largest current find of lithium on Earth may be at the McDermitt Caldera near the Oregon-Nevada border. That's the [[Greater Yellowstone Ecosystem]] on this wiki.<ref>Peter Zeihan on [https://www.youtube.com/watch?v=b-GBVRdwXVA] </ref> == History == Lithium ([[Greek language|Greek]] ''lithos'', meaning "stone") was discovered by [[Johann Arfvedson]] in 1817. In 1818, [[Christian Gmelin]] observed that lithium [[salt]]s give a bright red color in flame. [[W.T. Brande]] and Sir [[Humphrey Davy]] later used [[electrolysis]] on [[lithium oxide]] to isolate the element. Lithium was first used in greases. Then nuclear weapons became a big use of lithium. Lithium was also used to make glass melt easier and make [[aluminium oxide]] melt easier in making [[aluminium]]. Now lithium is used mainly in [[battery|batteries]]. It was apparently given the name "lithium" because it was discovered from a [[mineral]], while other common alkali metals were first discovered in [[plant]] tissue. ==Preparation== It is made by getting [[lithium chloride]] from pools and [[Spring (water)|springs]]. The lithium chloride is melted and [[electrolysis|electrolyzed]]. This makes liquid lithium and [[chlorine]]. ==Uses== ===As an element=== Its main use is in [[battery|batteries]]. Lithium is used as an [[anode]] in the [[lithium battery]]. It has more power than batteries with [[zinc]], like [[alkaline cell]]s. [[Lithium-ion battery|Lithium ion batteries]] also have lithium in them, though not as an element. It is also used in heat transfer [[alloy]]s. Lithium is used to make organolithium compounds. They are used for very strong [[base (chemistry)|bases]]. It is used to make special glasses and ceramics, including the Mount Palomar telescope's 200 inch mirror. Lithium is the lightest known [[metal]] and can be alloyed with [[aluminium]], [[copper]], manganese, and [[cadmium]] to make strong, lightweight metals for [[aircraft]]. ===In chemical compounds=== Lithium [[chemical compounds|compounds]] are used in some [[drug]]s known as [[mood stabilizer]]s. Lithium niobate is used in [[radio transmitter]]s in [[cell phone]]s. Some lithium compounds are also used in ceramics. [[Lithium chloride]] can absorb water from other things. Some lithium compounds are used to make [[soap]] and [[Petroleum|grease]]. [[Lithium carbonate]] is used as a drug to treat manic depression disorder. Lithium carbonate is used for the treatment of bipolar disease and other mental illness conditions. ===Organic chemistry=== [[Organolithium compound]]s are used to make [[polymer]]s and [[fine chemical]]s.<ref name=":0" /> Many lithium compounds are used as [[reagent]]s to make [[organic compound]]s. Some lithium compounds like [[lithium aluminium hydride]], [[lithium triethylborohydride]], [[n-butyllithium]] and [[tert-butyllithium]] are commonly used as very strong bases called [[superbase]]s. ===Other uses=== [[File:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|thumb|Lithium battery Model]] Lithium compounds are used as [[pyrotechnic colorant]]s and [[oxidizer]]s in red [[firework]]s and [[Flare (countermeasure)|flares]].<ref name=":0">{{Cite book|title=CRC handbook of chemistry and physics, 2000-2001|url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8|date=2000|publisher=CRC Press|others=Lide, David R., 1928-|isbn=0-8493-0481-4|edition=81st|location=Boca Raton|oclc=44440496}}</ref><ref>{{Cite book|title=Inorganic chemistry|last=Wiberg, Egon.|date=2001|publisher=Academic Press|others=Wiberg, Nils., Holleman, A. F. (Arnold Frederick), 1859-1953.|isbn=0-12-352651-5|edition=1st English|location=San Diego|oclc=48056955}}</ref> [[Lithium chloride]] and [[lithium bromide]] are used as [[desiccant]]s for [[gas stream]]s.<ref name=":0" /> [[Lithium hydroxide]] and [[lithium peroxide]] are used to remove [[carbon dioxide]] and purify the [[air]] in [[spacecraft]]s and [[submarine]]s.<ref>{{Cite book|title=Air quality in airplane cabins and similar enclosed spaces|date=2005|publisher=Springer|others=Hocking, M. B. (Martin Blake), 1938-|isbn=978-3-540-31491-2|location=Berlin|oclc=262680730}}</ref> [[Lithium hydroxide]], [[lithium peroxide]] and [[lithium perchlorate]] are used in [[oxygen candle]]s that supply submarines with oxygen.<ref name=":0" /> Lithium aluminum hydride can also be used as a [[solid fuel]] by itself. [[Lithium hydride]] that contains lithium-6 is used in [[thermonuclear weapon]]s.<ref>{{Cite book|title=Nature's building blocks : an A-Z guide to the elements|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4|last=Emsley, John.|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-960563-7|oclc=758646995}}</ref> ==Safety== Lithium reacts with water, making irritating smoke and heat. It is not as dangerous as the other alkali metals. Lithium hydroxide is very corrosive. Lithium fires must not be put out with water or an ordinary [[fire extinguisher]]. A lithium fire can only be put out with a class D fire extinguisher. == Isotopes == There are 5 [[isotope]]s of Lithium having respectively 2, 3, 4, 5 and 6 [[neutron]]s in the nucleus. The most common isotope in nature is ₃Li⁷ which makes up 92.58% of the total. The second isotope which is widely available is ₃Li⁶ which makes up 7.42% of the total. The other 3 isotopes are very [[Radioactive decay|radioactive]] and exist in very small quantities. The atomic mass of Lithium is 6.939. ==Related pages== *[[Alkaline earth metal]] *[[Beryllium]] == Primětky == {{Small|<references group="lower-alpha"/>}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} ==Zdroje v inyh viki== {{Prěvod|simple|Lithium}} [[Kategorija:Hemija]] [[Kategorija:Hemične elementy]] [[Kategorija:Metaly]] {{Ne zaměšivati s|Litijova baterija}} [[Fajl:LiIon-18650-match.jpg|thumb|275px|Litij-ionovy akumulator cilindričny, tiporazměr 18650]] [[Fajl:A battery, 7, ubt.jpeg|thumb|Litij-ionovy akumulator mobilnogo telefona {{-|Siemens}}, prizmatičny]] '''[[Litij]][[ion|-ionovy]] akumulator''' ({{-|Li-ion}}) je tipom [[Električny akumulator|akumulatora]] [[Električnost|električnosti]], ktory priměnjaje se v [[Nizkovoltažny akumulator|nizkovoltažnyh]] i [[Tegovy akumulator|tegovyh]] akumulatornyh baterijah vozov, v [[Sistemy akumulacije energije|sistemah akumulacije energije]], takože kako zdroj energije v devajsah kako [[Mobilny telefon|mobilne telefony]], [[laptop]]y i dr. V lětu 2019 [[Michael Stanley Whittingham|{{-|Whittingham|Уитингем}}]], [[John Goodenough|{{-|Goodenough|Гудинаф}}]] i [[Akira Yoshino|{{-|Yoshino|Јошино}}]] sut iziskali [[Nobeleva nagrada v hemiji|Nobelevu nagradu v hemiji]] s formulacijeju "Za razvoj litij-ionovyh akumulatorov". == Historija == {{Citatny blok|align=center|Glavny zdroj: {{Cite magazine |url=https://www.nkj.ru/archive/articles/37454/ |author=Татьяна Кулова |title=Аккумуляторы, изменившие жизнь |year=2019 |lang=ru |magazine=[[Наука и жизнь]] |issue=12 |pages=2—7}}}} Najprvo principialna možlivost stvorjenja [[litij|litijevyh]] akumulatorov na osnově sposobnosti [[disulfid titana|disulfida titana]] či [[disulfid molibden|disulfida molibdena]] priključati do sebe iony litija pri iznabivanju akumulatora i ekstraktovati jih pri nabivanju byla jest pokazana v lětu 1970 [[Michael Stanley Whittingham|Majklom {{-|Whittinghamom|Уитингемом}}]]. Sučstvenymi nedostatkami takyh akumulatorov javjali se nizky voltaž 2.37&nbsp;V i vysoka požarna nebezpečnost vslěd stvarjanja dendritov metaličnogo litija, ktore sut zamykali elektrody. Sučasany variant litij-ionovogo akumulatora s anodom iz [[Vuglerod|grafita]] i katodom iz kobaltita litija byl jest iznahodženy v lětu 1991 [[Akira Joshino|Akiroju {{-|Joshino|Jošino}}]]. Prvy litij-ionovy akumulator po jego patentu jest izpustila korporacija {{-|[[Sony]]}} v istom lětu. Tutčasno vedut se izslědovanja na poiskanje materialov na osnově [[Kremnij|kremnija]] ([[Kremnij-vugoljny akumulator|kremnij-vugoljny akumulator]]) i [[Fosfor|fosfora]], zabezpečivajučih povyšenu sposobnost interkaliranja [[Ion|ionov]] litija, i takože zaměny ionov litija [[Natrij-ionovy akumulator|na iony natrija]]. Druge izslědovanja směnšajut efekt starěnja i podolžajut dobu životnosti. Napriměr, izkoristanje tvoriva {{lang|en|bis-imino-acenaphthenequinone-Paraphenylene (BP)}} dozvoli shranjati 95 procentov vměstilosti akumulatora daže po 1700 ciklah nabivanja-iznabivanja.<ref name="sb0505">{{Cite web |lang=en |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acsaem.0c02742 |title=Bis-imino-acenaphthenequinone-Paraphenylene-Type Condensation Copolymer Binder for Ultralong Cyclable Lithium-Ion Rechargeable Batteries |first=Agman |last=Gupta |website=ACS Applied Energy Materials |date=2021-03-22 |pages=2231–2240 |publisher=pubs.acs.org |access-date=2021-05-05 |archive-date=2021-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408172047/https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acsaem.0c02742 |url-status=live }}</ref><ref name="sb0505-2">{{Cite web |lang=ru |url=https://3dnews.ru/1038734/yaponskie-uchyonie-pridumali-akkumulyator-sposobniy-prorabotat-5-let-pochti-bez-poteri-yomkosti |title=Японские учёные придумали аккумулятор, способный проработать 5 лет почти без потери ёмкости |website=3dnews.ru |date=2021-05-05 |publisher=3dnews.ru |access-date=2021-05-05 |archive-date=2021-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505110457/https://3dnews.ru/1038734/yaponskie-uchyonie-pridumali-akkumulyator-sposobniy-prorabotat-5-let-pochti-bez-poteri-yomkosti |url-status=live }}</ref> V lětu 1991 v sumě vměstilost litij-ionovyh akumulatorov byla 130 k{{-|W|Вт}}·č, ale v lětu 2025 uže 1.59 T{{-|W|Вт}}·č<ref>[http://kvant.mccme.ru/pdf/2023/2023-04.pdf Про запас (о развитии систем накопления энергии) . С Минаев] {{Wayback|url=http://kvant.mccme.ru/pdf/2023/2023-04.pdf |date=20230616183538 }}. Квант 2023 г , 4 Номер</ref><ref>[https://www.tadviser.ru/index.php/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F:%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%B0%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B_(%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%BA) {{-|Литий-ионные аккумуляторы (мировой рынок)}}]</ref> == Типы литий-ионных аккумуляторов == В зависимости от химического состава и устройства (LMO, LCO, NCA, NMC, [[LiFePO4|LFP]], LTO,…), литий-ионные разделяются на типы, сильно различающиеся потребительскими качествами. === Литий-кобальтовые (ICR) === Эта разновидность имеет самую высокую ёмкость, но требовательны к условиям работы, имеют весьма ограниченный ресурс. Рабочий диапазон напряжений — от 3 до 4,2 В. Самая высокая удельная энергоемкость — до 250 Втч/кг, пиковый ток разряда — не более двух ёмкостей (то есть аккумулятор 2 Ач имеет разрешённый ток 4 А), длительный ток разряда — не более одной ёмкости. Температура длительного хранения аккумуляторов — −5 °C при 40-50 % заряда{{нет АИ|17|01|2024}}. Литий-кобальтовые аккумуляторы взрывоопасны и могут воспламеняться при перегреве или вследствие глубокого разряда. По этим причинам они обычно снабжаются защитной платой и имеют маркировку Protected. Напряжение разряда — не ниже 3 В. Взрывоопасны при повреждении корпуса, быстро стареют (средний срок жизни — 3-5 лет, в циклах «заряд-разряд» — не более 500). Нежелательна зарядка большим током. Крайне токсичны при воспламенении. === Литий-никель-марганец-кобальт-оксидный (NMC) === {{Основная статья|Литий-никель-марганец-кобальт-оксидный аккумулятор}} Аккумуляторы номинальным напряжением 3,7 вольта, диапазон от 2,6 до 4,3 вольта, плотность энергии до 200 Втч/кг, токоотдача до двух ёмкостей, ресурс при разряде до минимума более 1000 циклов, при частичном 5000 циклов и более. Взрывопожаробезопасность высокая, высокая теплостойкость<ref>{{Cite web|url=https://acums.ru/akkumulyatory/nmc-akkumulyatory|title=Li NMC аккумуляторы: литий-никель-марганец-кобальт-оксидный, характеристики, новый тип лития|lang=ru-RU|first=Акум|last=Эксперт|website=Акумы.ру|date=2022-09-27|access-date=2024-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240115211220/https://acums.ru/akkumulyatory/nmc-akkumulyatory|archive-date=2024-01-15}}</ref>. === Литий-никель-кобальт-алюминий-оксидный (NCA) === {{Основная статья|Литий-никель-кобальт-алюминий-оксидный аккумулятор}} Удельная плотность энергии в аккумуляторах данного типа: 200—260 ([[Ватт (единица измерения)|Вт]]•[[Час|ч]]/[[Килограмм|кг]])<ref name="Ref01">{{Cite web |url=https://best-energy.com.ua/support/battery/bu-205#battery-bu-205-050 |title=Литий-никель-кобальт-алюминий-оксидный аккумулятор. |access-date=2020-09-27 |archive-date=2020-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023001209/https://best-energy.com.ua/support/battery/bu-205#battery-bu-205-050 |url-status=live }}</ref>. Выдерживают до 500 циклов зарядки-разрядки. Преимуществами аккумуляторов данного типа являются высокая удельная энергоемкость, длительный срок службы и высокая удельная мощность.<ref>''Кочеров А. В., Курмакаев Д. Р., Сизов А. Ю., Туманов А. А., Федосова Л. О.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=35196938 Выбор типа электрохимической системы аккумулятора электромобиля LCV-сегмента] // [[Нижегородский государственный технический университет|НГТУ]], Труды НГТУ им. Р. Е. Алексеева, номер: 2(121), год: 2018, с: 156—161</ref> Они применяются в промышленности, электротранспорте, медицинской технике. === Литий-марганцевые (IMR или INR) === Более долговечны и безопасны, чем кобальтовые, допустима зарядка большим током. Рабочий диапазон напряжений — от 2,5 до 4,2 В. Удельная энергоемкость — 140—150 Втч/кг. Ресурс — порядка 5-6 лет — до 1000 циклов «заряд-разряд». Высокий ток под нагрузкой — до 5 ёмкостей. Предельная граница разряда — 2,5 В, однако возможно снижение ресурса. INR-аккумуляторы редко снабжают защитной платой, но зарядная цепь всегда имеет ограничение по напряжению. Неработоспособны ниже −10 °C. Достаточно безопасны в использовании, не взрываются и не воспламеняются. Имеют низкий саморазряд. === Литий железофосфатные аккумуляторы (LiFePO4, LiFe, LFP, IFR) === {{Основная статья|Литий-железо-фосфатный аккумулятор}} Рабочий диапазон напряжений — от 2 до 3,65 В, номинальное напряжение — 3,2 В. Удельная энергоемкость — примерно 150 Втч/кг. Ресурс — 10-20 лет, примерно 1500-3000 циклов «заряд-разряд» (до 8000 в мягких условиях). Высокий ток под нагрузкой (до 10 ёмкостей) и стабильное напряжение разряда идеальны для электромобилей, велосипедов, и подобных применений. Разряд вблизи нижней границы напряжения (2 В) может снижать ресурс. Допустима зарядка большим током с сохранением безопасности. При самых тяжёлых условиях эксплуатации не выделяют газа, не взрываются и не возгораются. === Литий-титанатные аккумуляторы (LTO) === {{Основная статья|Литий-титанатный аккумулятор}} Наивысшая долговечность и широкий температурный интервал работы. Рабочий диапазон напряжений и от 1,6 до 2,7 В, номинальное напряжение — 2,3 В. Удельная энергоёмкость — примерно 100 Втч/кг. Ресурс — более 15 000 циклов «заряд-разряд». Температурный диапазон и от −60 °C до +60 °C. Имеет очень низкое сопротивление, позволяющее использовать сверхбыстрый заряд, и низкий саморазряд, примерно 0,02 % в сутки. == Технические показатели == [[Fajl:Skizze Balancer.png|thumb|При использовании литий-ионных аккумуляторов в составе батарей без балансирующего устройства часть из них окажется переразряженной (B) при работе батареи или перезаряженной (C) либо не дозаряженной (D) до номинальной ёмкости во время зарядки батареи]] Основные показатели элементов, зависящие от химсостава, находятся в следующих пределах: * [[Электрическое напряжение|напряжение]] единичного элемента: ** максимальное: 4,2 [[Вольт (единица измерения)|В]] (или 4,35/4,40 В для высоковольтных);<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://www.ixbt.com/live/supply/li-ion-435v-vs-420v-skolko-teryaem-test-sanyo-ur18650zta.html |title=Li-ion 4.35V vs 4.20V сколько теряем? Тест SANYO UR18650ZTA. / Зарядки, пауэрбанки, провода и переходники / iXBT Live |date=2018-08-26 |publisher=iXBT Live |access-date=2019-10-18 |archive-date=2019-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018063726/https://www.ixbt.com/live/supply/li-ion-435v-vs-420v-skolko-teryaem-test-sanyo-ur18650zta.html |url-status=live }}</ref> ** минимальное: 2,5 В (или 2,8/3,0 В для высоковольтных); * удельная [[энергоёмкость]]: 110…325 [[Киловатт-час|Вт·ч]]/[[кг]];<ref>{{Cite web|url=https://www.molicel.com/newsroom/molicel-launches-inr-21700-m65a-and-inr-21700-p60b-pioneering-market-leading-power-for-e-bikes-and-light-electric-vehicles/|title=Molicel Launches INR-21700-M65A and INR-21700-P60B, Pioneering Market Leading Power for E-bikes and light electric vehicles|lang=en|date=2025-06-24|publisher=Newsroom molicell|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629213754/https://www.molicel.com/newsroom/molicel-launches-inr-21700-m65a-and-inr-21700-p60b-pioneering-market-leading-power-for-e-bikes-and-light-electric-vehicles/|archive-date=2025-06-29|access-date=2025-07-25|url-status=live}}</ref> * [[внутреннее сопротивление]]: 4…15 [[милли-|м]][[Ом (единица измерения)|Ом]];<ref>{{Cite web |lang=ru |url=http://www.ecigtalk.ru/forum/f33/t192678.html |title=Sony VTC6A и VTC6 с одинаковыми Matrix-кодами - результаты тестов |publisher=ecigtalk.ru |access-date=2019-10-18 |archive-date=2019-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018063305/http://www.ecigtalk.ru/forum/f33/t192678.html |url-status=live }}</ref> * число циклов заряд-разряд до снижения [[Ёмкостный накопитель энергии|ёмкости]] до 80 %: 600; * время быстрого заряда: 1 [[час]]; * [[саморазряд]] зависит от температуры хранения и степени заряда. При температуре 25 °C и заряде 100 % ≈1,6 % в [[месяц]]; * [[Сила тока|ток]] [[Нагрузка (значения)|нагрузки]] относительно ёмкости '''С,''' представленной в [[Ампер-час|А·ч]]: ** постоянный: до 5'''С'''; ** импульсный: до 50'''С'''; ** оптимальный: до 1'''С'''; * диапазон рабочих [[Температура|температур]]: от −20 °C до +60 °C (оптимальная +23 °C);<ref>{{Cite web |url=https://telit.co.rs/PDFDokumenti/Li-Ion/INR18650-25R.pdf |title=Samsung INR18650-25R Specification |access-date=2020-04-01 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030193340/https://telit.co.rs/PDFDokumenti/Li-Ion/INR18650-25R.pdf |url-status=live }}</ref> == Защитные устройства аккумулятора == [[Fajl:Lithium Ionen Akku Überwachungselektronik.jpg|thumb|left|Контроллер заряда/разряда ([[Печатная плата|плата]] защиты) цилиндрического литий-ионного аккумулятора, конструкционно припаянный к отрицательному контакту аккумулятора и обратной фольгированной стороной выполняющий его функции. На снимке частично демонтирован и отсоединён от проводника, идущего к положительному контакту аккумулятора]] Почти всегда в корпус аккумулятора встроен [[Контроллер заряда аккумуляторов|контроллер]] (или ''{{-|PCM}}-плата'' ({{lang|en|Protection Circuit Module}})), который управляет зарядкой и защищает аккумулятор от превышения напряжения заряда, чрезмерного разряда и превышения температуры, приводящих к преждевременной деградации или разрушению. Также этот контроллер может ограничивать ток потребления, защищать от [[Короткое замыкание|короткого замыкания]]. Тем не менее, надо учитывать, что не все аккумуляторы снабжаются защитой. Производители могут не устанавливать её в целях снижения стоимости, веса, а также в устройствах, в которых встроен контроллер защиты, в аккумуляторных батареях (например, ноутбуков) используются аккумуляторы без встроенной платы защиты<ref>''Н. Бровка, О. Янченков'' [https://cyberleninka.ru/article/n/primenenie-spetsializirovannyh-mikroprotsessorov-dlya-postroeniya-shem-kontrolya-i-zaschity-litiy-ionnyh-i-litiy-polimernyh {{-|Применение специализированных микропроцессоров для построения схем контроля и защиты литий-ионных и литий-полимерных аккумуляторных батарей}}] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/primenenie-spetsializirovannyh-mikroprotsessorov-dlya-postroeniya-shem-kontrolya-i-zaschity-litiy-ionnyh-i-litiy-polimernyh |date=20190828235251 }} {{-|// Журнал «Компоненты и Технологии». — № 3, 2007 г. С. 132—135. ISSN 2079-6811.}}</ref>. Литиевые аккумуляторы имеют специальные требования при подключении нескольких ячеек [[Последовательное и параллельное соединение|последовательно]]. Зарядные устройства для таких многосоставных аккумуляторов с ячейками или сами аккумуляторные [[Батарея (электротехника)|батареи]] снабжаются схемой балансировки ячеек. Смысл балансировки в том, что электрические свойства ячеек могут немного различаться, и какая-то ячейка достигнет полного заряда/разряда раньше других. При этом необходимо прекратить заряд этой ячейки, продолжая заряжать остальные, так как перезаряд литий-ионных аккумуляторов выводит их из строя. Эту функцию выполняет специальный узел — {{iw|Балансировочная плата аккумуляторов|балансир||Battery balancing}} (или ''BMS-плата'' ({{lang-en|Battery Management System}})<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Si-Nm4ClEjE Обзор BMS контроллера заряда литий-ионных аккумуляторов 18650 3.7В] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=Si-Nm4ClEjE |date=20190916133541 }} на [[YouTube]]</ref>). Он [[шунт]]ирует заряженную ячейку так, чтобы ток заряда шёл мимо неё. Балансиры одновременно выполняют как функцию платы защиты в отношении каждого из аккумуляторов, так и батареи в целом<ref>''Сердечный Д. В., Томашевский Ю. Б.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/upravlenie-protsessom-zaryada-mnogoelementnyh-litiy-ionnyh-akkumulyatornyh-batarey Управление процессом заряда многоэлементных литий-ионных аккумуляторных батарей] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/upravlenie-protsessom-zaryada-mnogoelementnyh-litiy-ionnyh-akkumulyatornyh-batarey |date=20190828231910 }} / Научная статья // Журнал «Измерение. Мониторинг. Управление. Контроль». — № 3 (21), 2017 г. С. 115—123. УДК 621.314. DOI 10.21685/2307-5538-2017-3-16. ISSN 1999-5458.</ref><ref>''Сазонов И. Е., Лукьяненко М. В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/vyravnivanie-zaryada-v-litiy-ionnyh-akkumulyatornyh-batareyah Выравнивание заряда в литий-ионных аккумуляторных батареях] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/vyravnivanie-zaryada-v-litiy-ionnyh-akkumulyatornyh-batareyah |date=20190828231907 }} / Научная статья // Сборник материалов IX Междунарародной научно-практической конференции, посвящённой [[День космонавтики|Дню космонавтики]]. «Актуальные проблемы авиации и космонавтики» [Электронныйресурс]. Красноярск: СибГУ им. М. Ф. Решетнева — № 9, т. 1, 2013 г. С. 204. УДК 537.22. ISSN 1999-5458.</ref>. Зарядные устройства могут поддерживать конечное напряжение заряда в диапазоне 4,15—4,25 [[Вольт (единица измерения)|В]]. {{Внешние медиафайлы |topic = Варианты Li-ion аккумуляторов с напряжением 1,5 В |font-size = |align = |width = 230px |image1 = [https://ae01.alicdn.com/kf/HTB1ylB2ajDuK1Rjy1zjq6zraFXaV.jpg Со встроенным контроллером и разъёмом микро-USB<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=uM0UQRyIpsc] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=uM0UQRyIpsc |date=20190916133542 }}.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wzWlVSSL1q4] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=wzWlVSSL1q4 |date=20190916133530 }}.</ref>] |image2 = [https://ae01.alicdn.com/kf/HTB1Fxi8h5FTMKJjSZFAq6AkJpXaV/Etinesan-3000mWh-AA-1-5-V.jpg С двойным преобразованием напряжения (при зарядке/разрядке) и требующие специального зарядного устройства<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=GJmmI2WFoW8] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=GJmmI2WFoW8 |date=20190916133533 }}.</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=3QYn6m_Tlgw |title=LITHIUM AA 1 5 Volt BATTERIES - YouTube<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-08-29 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916133541/https://www.youtube.com/watch?v=3QYn6m_Tlgw&gl=US&hl=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ae01.alicdn.com/kf/HTB1G3CHXfc3T1VjSZLeq6zZsVXaf.jpg |title=Архивированная копия |access-date=2019-08-29 |archive-date=2019-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190829051045/https://ae01.alicdn.com/kf/HTB1G3CHXfc3T1VjSZLeq6zZsVXaf.jpg |url-status=live }}</ref>] |image3 = [https://ae01.alicdn.com/kf/HTB16gVkXgvGK1JjSspiq6A96FXaH/KENTLI-4-3000mWh-aa-1-5.jpg С двойным положительным контактом: 1,5 В — центральный рабочий, 3,7 В — по периферии для зарядки специальным зарядным устройством либо через переходник (желобчатый или трубчатый) зарядным устройством для Li-ion<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DwPfkfOxZIQ] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=DwPfkfOxZIQ |date=20190916133530 }}.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1rru1qUk9Sc] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=1rru1qUk9Sc |date=20190916133547 }}.</ref>] }} Существуют литий-ионные и литий-полимерные аккумуляторы типоразмеров АА и ААА с напряжением 1,5 В. Они имеют не только схему защиты, но также встроенный электронный [[преобразователь напряжения]] ({{lang-en|DC-DC converter}}). Отличие таких аккумуляторов — стабилизированное напряжение на контактах в 1,5 В вне зависимости от ''рабочего напряжения'' самой ячейки аккумулятора и его моментальное обнуление, когда литиевая ячейка разряжается до нижнего допустимого предела и срабатывает защита от чрезмерного разряда. Такие аккумуляторы можно спутать с похожими по размерам аккумуляторами 14500 и 10440 напряжением 3,7 В, а также с незаряжаемыми одноразовыми [[Литиевый элемент питания|литиевыми элементами питания]]. Все они различаются маркировкой. Из-за высокой [[Пожароопасность|пожароопасности]] литиевых батарей предпринимаются попытки перехода на БМС с полностью открытым исходным кодом, например, проект «foxBMS».<ref>{{Cite web |url=https://foxbms.org/ |title=foxBMS.org |access-date=2023-07-26 |archive-date=2023-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726075025/https://foxbms.org/ |url-status=live }}</ref> == Ustroj == [[File:Shema Litij-ionovogo akumulatora.svg|thumb|Litij-ionovy akumulator. Shema]] Litij-ionovy akumulator skladaje se iz elektrodov (katodnogo materiala na [[Aluminij|aluminijevoj]] foliji i anodnogo materiala na [[Měd|mědnoj]] foliji), razděljenyh poronitym separatorom, orošenym elektrolitom. Paket elektrodov jest poměščen do neprodyšnogo korpusa, katody i anody sut prisjednjene k terminalam za nimanje toka. Korpus poněkogda imaje zaščitny ventil, skydyvajučim vnutrny pritisk pri avarijnyh situacijah ili narušenju uslovij eksploatacije. Litij-ionove akumulatory različajut se tipom izkoristanogo katodnogo materiala. Prěnosnikom naboja v litij-ionovom akumulatoru jest pozitivno nabity ion litija, ktory imaje sposoobnost vsadžati se (interkalirovati) v kristaličnu rešetku drugyh materialov (napriklad, [[Grafit|grafita]], [[Oksid|oksidov]] i [[Solj|soljij]] [[Metal|metalov]]) s obrazovanjem hemičnogo sveza, napriklad: v grafit s obrazovanjem {{Hem2|LiC6}}, v oksidy s obrazovanjem ({{Hem2|LiMnO2}}) i v solji metalov s obrazovanjem ({{Hem2|LiMn_{R}O_{N}|}}). Prvonačelno kako negativne plošče jest koristal se metaličny litij, potom [[kamenovugoljny koks]]. Dalje sut počeli priměnjati grafit. Priměnjenje oksidov kobalta dozvoljaje akumulatoram rabotati pri nizšyh temperaturah, povyšaje kolikost ciklov nabivanja/iznabivanja jednogo akumulatora. Razprostanjenje litij-želězofosfatnyh akumulatorov imaje byti blagodare jihnoj odnositelno nizkoju cěně. Litij-ionove akumulatory priměnjajut jedino spoločno s sistemoju uptavjenja akumulatorom {{-|BMS (battery management system)}} I specialnym ustrojstvom nabivanja/iznabivanja. V sučasnosti v masovom proizvodstvu litij-ionovyh akumulatorov upotrěbjajut tri klasy katodnyh materialov: * [[kobaltit litija]] {{Hem2|LiCoO2}} i tvrde raztvory na osnově izostrukturnogo s njim nikelata litija; * litij-manganova špinel {{Hem2|LiMn2O4}}; * ferofosfat litija {{Hem2|LiFePO4}}. Elektrohemične shemy litij-ionovyh akumulatorov: * litij-kobaltove {{Hem2|LiCoO2 + 6C -> Li_{1-x}CoO2 + LiC6}}; * litij-ferofosfatne {{Hem2|LiFePO4 + 6C -> Li_{1-x}FePO_{4} + LiC6|}}. Blagodare nizkomu samoiznabivanju i velikoj kolikosti ciklov nabivanja/iznabivanja, Li-ion akumulatory sut prědpočitane za priměnjenje v alternativnoj energetikě. Pri tom, pomimo sistemy BMS, oni zabezpěčivajut se [[Invertor (elektrotehnika)|invertorami]] (prěobražateljami električnosti). == Преимущества == * Низкий саморазряд. * Высокая токоотдача. * Большое число циклов заряд-разряд. * Не требуют обслуживания. == Недостатки == Широко применяемые литий-ионные аккумуляторы при перезаряде, несоблюдении условий заряда или при механическом повреждении часто бывают чрезвычайно огнеопасными. * Огнеопасны * Теряют работоспособность при переразряде * Теряют ёмкость на холоде * Быстро деградируют от повышенных температур и представляют повышенную пожароопасность в жару === Ekologične problemy === Dobyvanje litija, osnovnogo elementa za akumulatory, pričinjaje važne ekologične problemy zatože ekstrakcija jednoj tony litija trěbuje 2 miliony litrov vody, čto privodi k zanečiščenju počvy i razrušanju biosistem. Proizvodstvo litij-ionovyh akumulatorov elektromobilov trěbuje o 50% věčě , чем на производство двигателей внутреннего сгорания. [[Кобальт]], еще один необходимый элемент, является опасным токсическим веществом в различных соединениях, что делает сложнее и дороже как производство аккумуляторов, так и их утилизацию. Утилизация аккумуляторов, содержащих платину, литий и другие элементы, может нанести ущерб окружающей среде. Имеющиеся технологии их переработки слишком энергоемки и дают низкокачественное сырье<ref>[https://roscongress.org/news/litij-ionnaja-lihoradka-rynok-akkumuljatorov-na-poroge-revoljutsii/ Литий-ионная лихорадка: рынок аккумуляторов на пороге революции]</ref>. === Взрывоопасность === [[Fajl:Lithium-ion batteries (form factor ENEL10, Li-42B, NP-45).jpg|thumb|Вздувшийся литий-ионный аккумулятор в плоском алюминиевом корпусе типоразмера ENEL10 (Li-42B, NP-45). Бумажная этикетка снята]] [[Fajl:Felix-car-batteries-full.jpg|thumb|Литий-ионная аккумуляторная [[Батарея (электротехника)|батарея]] [[Гибридный автомобиль|гибридного автомобиля]]]] Аккумуляторы Li-ion первого поколения были подвержены взрывному эффекту. Это объяснялось тем, что в них использовался анод из металлического лития, на котором в процессе многократных циклов зарядки/разрядки возникали пространственные образования ([[Дендрит (кристалл)|дендриты]]), приводящие к замыканию электродов и, как следствие, возгоранию или взрыву. Этот недостаток удалось окончательно устранить заменой материала анода на графит. Подобные процессы происходили и на катодах литий-ионных аккумуляторов на основе оксида кобальта при нарушении условий эксплуатации (перезарядке). Литий-ферро-фосфатные аккумуляторы полностью лишены этих недостатков. Литиевые аккумуляторы изредка проявляют склонность к взрывному самовозгоранию.<ref>{{Cite web |url=http://www.vestifinance.ru/articles/24666 |title=Возгорания на Dreamliner связаны с аккумуляторами |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104075120/http://www.vestifinance.ru/articles/24666 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://4pda.to/2016/09/02/321656/ |title=Samsung отзывает Galaxy Note 7 из-за возможности возгорания |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104023424/http://4pda.ru/2016/09/02/321656/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lenta.ru/news/2016/11/04/tesla/ |title=Находившийся за рулем Tesla бывший агент ФБР погиб в ДТП |lang=ru |access-date=2016-11-04 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105033609/https://lenta.ru/news/2016/11/04/tesla/ |url-status=live }}</ref> Интенсивность горения даже от миниатюрных аккумуляторов такова, что может приводить к тяжким последствиям.<ref>{{Cite web |url=http://www.motherjones.com/environment/2014/04/e-cigarettes-explode-fda-timeline |title=Should You Be Worried About Your E-Cigarette Exploding? |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115084937/http://www.motherjones.com/environment/2014/04/e-cigarettes-explode-fda-timeline |url-status=live }}</ref> Авиакомпании и международные организации принимают меры к ограничению перевозок литиевых аккумуляторов и устройств с ними на авиатранспорте.<ref>{{Cite web |url=https://lenta.ru/news/2016/09/28/samsungtablet/ |title=Лайнер экстренно сел из-за загоревшегося планшета Samsung |lang=ru |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104075652/https://lenta.ru/news/2016/09/28/samsungtablet/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.iata.org/whatwedo/cargo/dgr/Documents/lithium-battery-update.pdf |title=Lithium Batteries as Cargo in 2016 Update III |access-date=2016-07-03 |archive-date=2016-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910064520/http://www.iata.org/whatwedo/cargo/dgr/Documents/lithium-battery-update.pdf |url-status=live }}</ref> Самовозгорание литиевого аккумулятора очень плохо поддаётся тушению традиционными средствами. В процессе термического разгона неисправного или повреждённого аккумулятора происходит не только выделение запасённой электрической энергии, но и ряд химических реакций, выделяющих вещества для поддержания горения, горючие газы от электролита<ref>{{cite doi|10.1149/1.3515880}}</ref>, а также, в случае не LiFePO4-электродов<ref>{{cite doi|10.1016/j.jpowsour.2012.05.018}}</ref>, выделяется кислород. Потому вспыхнувший аккумулятор способен гореть без доступа воздуха и для его тушения непригодны средства изоляции от атмосферного кислорода. Целью тушения может быть лишь снижение температуры аккумулятора и предотвращение распространения пламени<ref>{{Cite web |url=http://www.powerinfo.ru/accumulator-liion.php |title=Литий-ионные (li-ion) аккумуляторы<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2016-10-31 |archive-date=2016-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101035217/http://www.powerinfo.ru/accumulator-liion.php |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.computerra.ru/84841/model-s-fire-facts/ |title=Гореть, а не тлеть! Что на самом деле случилось с электроседаном Tesla Motors? |access-date=2016-11-04 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103024604/http://www.computerra.ru/84841/model-s-fire-facts/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://best-energy.com.ua/support/battery/bu-304-a |title=Аспекты безопасности литий-ионных аккумуляторов |access-date=2016-11-04 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105033033/https://best-energy.com.ua/support/battery/bu-304-a |url-status=live }}</ref>. === Эффект памяти === Традиционно считалось, что, в отличие от [[Ni-Cd]]- и [[Ni-MH]]-аккумуляторов, Li-Ion-аккумуляторы полностью избавлены от [[Эффект памяти аккумулятора|эффекта памяти]]. По результатам исследований учёных Института Пауля Шерера (Швейцария) в 2013 году этот эффект всё-таки был обнаружен, но оказался ничтожен.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=http://www.psi.ch/media/memory-effect-now-also-found-in-lithium-ion-batteries |title=Paul Scherrer Institut (PSI) :: Memory effect now also found in lithium-ion batteries |archive-url=https://www.webcitation.org/6GWseiW22?url=http://www.psi.ch/media/memory-effect-now-also-found-in-lithium-ion-batteries |archive-date=2013-05-11 |access-date=2013-05-02 |url-status=live}}</ref> Причиной его является то, что основой работы батареи являются процессы высвобождения и обратного захвата ионов лития, динамика которых ухудшается в случае неполной зарядки{{нет АИ|18|04|2026}}. Во время зарядки ионы лития один за другим покидают частицы литий-феррофосфата, размер которых составляет десятки микрометров. Катодный материал начинает разделяться на частицы с разным содержанием лития. Зарядка батареи происходит на фоне возрастания электрохимического потенциала. В определённый момент он достигает предельного значения. Это приводит к ускорению высвобождения оставшихся ионов лития из катодного материала, но они уже не меняют суммарного напряжения батареи. Если батарея не будет полностью заряжена, то на катоде останется некоторое число частиц, близких к пограничному состоянию. Они практически достигли барьера высвобождения ионов лития, но не успели его преодолеть. При разряде свободные ионы лития стремятся вернуться на место и рекомбинировать с ионами феррофосфата. Однако на поверхности катода их также встречают частицы в пограничном состоянии, уже содержащие литий. Обратный захват затрудняется, и нарушается микроструктура электрода. В настоящее время просматриваются два пути решения проблемы: внесение изменений в алгоритмы работы системы управления батареями и разработка катодов с увеличенной площадью поверхности. === Требования к режимам заряда/разряда === Глубокий разряд полностью выводит из строя литий-ионный аккумулятор. Также на жизненный цикл аккумуляторов влияет глубина его разряда перед очередной зарядкой<!-- но ведь выше указано, что у него практически нет эффекта памяти? --> и зарядка токами выше установленных производителем. Из-за низкого внутреннего сопротивления аккумулятора зарядный ток сильно зависит от напряжения на его клеммах во время зарядки. Ток зарядки зависит от разницы напряжений между аккумулятором и зарядным устройством и от сопротивления как самого аккумулятора, так и подводимых к нему проводов. Увеличение напряжения зарядки на 4 % может приводить к увеличению тока зарядки в 10 раз, что отрицательно сказывается на аккумуляторе, при недостаточном отводе тепла он перегревается и деградирует. В результате, если напряжение на аккумуляторе превысить всего на 4 %, он будет вдвое быстрее терять ёмкость от цикла к циклу<ref>{{публикация |1=статья |автор=Мельничук |автор имя=О. В. |автор2=Фетисов |автор2 имя=В. С. |заглавие=Особенности заряда и разряда литиевых аккумуляторных батарей и современные технические средства управления этими процессами |тип=журн |издание=Электротехнические и информационные комплексы и системы |issn=1999-5458 |год=2016 |номер=2 |том=12 |страницы=41–48 |удк=621.355.9 |ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-zaryada-i-razryada-litievyh-akkumulyatornyh-batarey-i-sovremennye-tehnicheskie-sredstva-upravleniya-etimi-protsessami |архив дата=2019-08-28 |архив=https://web.archive.org/web/20190828231845/https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-zaryada-i-razryada-litievyh-akkumulyatornyh-batarey-i-sovremennye-tehnicheskie-sredstva-upravleniya-etimi-protsessami }}</ref>. === Старение === Литиевые аккумуляторы стареют, даже если не используются. Соответственно, нет смысла покупать аккумулятор «про запас» или чрезмерно увлекаться «экономией» его ресурса. Оптимальные условия хранения Li-ion-аккумуляторов достигаются при 40-процентном заряде от ёмкости аккумулятора и температуре 0…10 [[Градус Цельсия|°C]]<ref name="htplbb">{{публикация |1=статья |автор=Дмитрий |заглавие=5 практических советов по эксплуатации литий-ионных аккумуляторов |издание=Блог компании Mugen Power Batteries |год=2013 |месяц=02 |день=06 |ссылка=https://habrahabr.ru/company/mugenpower/blog/168483/ |архив дата=2016-12-22 |архив=https://web.archive.org/web/20161222073941/https://habrahabr.ru/company/mugenpower/blog/168483/ }}</ref>. {| class="standard" !Температура, ⁰C !С 40%-м зарядом, % за год !Со 100%-м зарядом, % за год |- |0 |2 |6 |- |25 |4 |20 |- |40 |15 |35 |- |60 |25 |60 (40 % за ''три месяца'') |} === Снижение ёмкости при низких температурах === Как и в других типах аккумуляторов, разрядка в условиях низких температур приводит к снижению отдаваемой энергии, в особенности при температурах ниже 0 ⁰C. Так, снижение запаса отдаваемой энергии при понижении температуры от +20 ⁰C до +4 ⁰C приводит к уменьшению отдаваемой энергии на ~5-7 %, дальнейшее понижение температуры разрядки ниже 0 ⁰C приводит к потере отдаваемой энергии на десятки процентов. Разряд аккумулятора при температуре, не ниже указанной производителем аккумуляторов, не приводит к их деградации (преждевременному исчерпанию ресурса). Как и для других типов аккумуляторов, одним из вариантов решения проблемы являются [[Аккумулятор с внутренним электроподогревом|аккумуляторы с внутренним подогревом]]<ref>{{публикация |1=статья |автор=Комов С. |соавторы=Сергей Комов |заглавие=Созданы литий-ионные аккумуляторы с подогревом |издание=Новый взгляд |год=2016 |месяц=01 |день=22 |ссылка=http://newvz.ru/info/68833.html |архив дата=2016-02-17 |архив=https://web.archive.org/web/20160217030453/http://newvz.ru/info/68833.html }}</ref>. == Производители == Производство литий-ионных аккумуляторов в мире в основном сосредоточено в [[Китай|Китае]], [[Южная Корея|Южной Корее]] и [[Япония|Японии]]. Крупнейшими их производителями являются [[CATL]], [[LG Chem]], [[Samsung SDI]] и [[Panasonic]]<ref>[https://1economic.ru/lib/119994 Аналитический обзор рынка производителей литий-ионных аккумуляторов]</ref>. В [[Россия|России]] есть несколько компаний, производящих литий-ионные аккумуляторы, но работают они на импортном сырье, в основном китайском<ref>[https://www.techinsider.ru/technologies/1601067-akkumulyatornaya-nezavisimost-kak-v-rossii-razvivaetsya-proizvodstvo-litiy-ionnyh-nakopiteley-energii/ Аккумуляторная независимость: как в России развивается производство литий-ионных накопителей энергии]</ref>. == См. также == * [[Типоразмеры гальванических элементов#Элементы номинальным напряжением 3—3,7 В|Типоразмеры цилиндрических литий-ионных аккумуляторов]] * [[Литий-полимерный аккумулятор]] * [[Литий-железо-фосфатный аккумулятор]] * [[Литий-титанатный аккумулятор]] * [[Нанопроводниковый аккумулятор]] * [[Зарядное устройство]] * [[Никель-металл-гидридный аккумулятор|Никель-металл-гидридный аккумулятор (NiMH)]] * [[Никель-кадмиевый аккумулятор|Никель-кадмиевый аккумулятор (NiCd)]] * [[Батарея (электротехника)|Батарея]] * [[Элемент AA]] * [[Элемент AAA]] * [[Эффект памяти аккумулятора]] * [[Натрий-ионный аккумулятор]] * [[Система накопления электрической энергии|Системы накопления электрической энергии]] == Примечания == {{Примечания}} == Литература == * {{публикация|книга |автор=Хрусталёв |автор имя=Д. А. |заглавие=Аккумуляторы |место=М. |издательство=Изумруд |год=2003 |ref=Хрусталёв }} * {{публикация|статья |автор=Филипповский Ю. |соавторы=Юрий Филипповский |заглавие=Мобильное питание |подзаголовок=Ч. 2 |издание=Компьютерра-онлайн |год=2009 |месяц=05 |день=26 |ссылка= https://old.computerra.ru/terralab/platform/428707/ |архив= https://web.archive.org/web/20090529231525/http://www.computerra.ru/terralab/platform/428707 |архив дата= 2009-05-29 |ref=Филипповский }} * {{публикация|книга |автор=Скундин |автор имя=А. М. |автор2=Брылев |автор2 имя=О. А. |заглавие=Наноматериалы в современных химических источниках тока |подзаголовок=методическая разработка к программам повышения квалификации |ответственный=Фак-т наук о материалах МГУ |место=М. |издательство=[[МГУ]] |год=2011 |страниц=56 |ссылка=http://www.nanometer.ru/2009/10/27/12565955237306/PROP_FILE_files_1/hit1.pdf |ref=Скундин и Брылев }} * {{публикация|статья|язык=en |авторScrosati |автор имя=Bruno |автор2=Garche |автор2 имя=Jürgen |заглавие=Lithium batteries |подзаголовок=Status, prospects and future |издание=Journal of Power Sources |issn=0378-7753 |год=2010 |месяц=05 |volume=195 |issue=9 |pages=2419—2430 |doi=10.1016/j.jpowsour.2009.11.048 |ref=Scrosati & Garche }} * {{публикация|статья|язык=en |автор имя=Tsuyoshi |автор=Sasaki |автор2 имя=Yoshio |автор2=Ukyo |автор3 имя=Petr |автор3=Novák |заглавие=Memory effect in a lithium-ion battery |тип=журн |издание=Nature Materials |год=2013 |volume=12 |pages=569–575 |ссылка=http://www.nature.com/nmat/journal/v12/n6/full/nmat3623.html |doi=10.1038/nmat3623 |ref=Sasaki et al. }} == Ссылки == * {{публикация|статья |автор=Васильев В. |соавторы=Владимир Васильев |заглавие=Литий-ионные и литий-полимерные аккумуляторы |издание=iXBT |год=2001 |месяц=11 |день=26 |ссылка=http://www.ixbt.com/mobile/review/lipol.shtml |ref=Васильев }} * {{публикация|статья |заглавие=Литий-ионные (Li-ion) аккумуляторы |издание=Аккумуляторы, батарейки и другие источники питания |ссылка=http://www.powerinfo.ru/accumulator-liion.php }} {{Гальванические элементы}} [[Категория:Литиевые аккумуляторы]] [[Категория:Появились в 1991 году]] [[Категория:Изобретения Японии]] [[Категория:Ионы]] == Vněšnje linky == == Primětky == {{Small|<references group="lower-alpha"/>}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} nsr20odblxksjmwy6ceveodiqdgd4bw 49110 49108 2026-10-26T11:36:40Z Ilja isv 10 49110 wikitext text/x-wiki {{Začetok|data=July 2026}} {{Wikidata Infobox}} {{#invoke:Wikidata|getValue|P154}} <code><nowiki>{{UI prěvod|data={{subst:#timel: d xg Y H:i||isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}|izpraviti do = {{subst:#timel: d xg Y H:i| +2 months|isv}} {{-|({{subst:#timel: T}})}}}}}</nowiki></code> {{Kartka element |name =lithium |symbol =Li |Z =3 |number =3 |abundance= |abundance in earth's crust= |abundance in oceans= |abundance in solar system= |left=[[helij]] |right=[[berilij]] |above=[[vodorod|H]] |below=[[natrij|Na]] |appearance=srěbrno-běly |image name=[[Fajl:Lithium paraffin.jpg|thumb|300px|center|Litij, plyvajuči v parafinu]] |electrons per shell=2, 1 |phase= |phase comment= |density=0.5334&nbsp;g/cm³<ref name="Arblaster 2018" /> |density conditions=(at&nbsp;20°&nbsp;C) |density gplstp= |density gpcm3nrt= |density gpcm3mp=0.512 |melting point K=453.65 |melting point C=180.50 |melting point F=356.90 |boiling point K=1617 |boiling point C=1344 |boiling point F=2451 |triple point K= |triple point kPa= |critical point K=3220 |critical point MPa=67 |critical point comment=''(ekstrapolacija)'' |heat fusion=3.00 |heat vaporization=136 |heat capacity=24.860 |vapor pressure 1=797 |vapor pressure 10=885 |vapor pressure 100=995 |vapor pressure 1 k=1144 |vapor pressure 10 k=1337 |vapor pressure 100 k=1610 |vapor pressure comment= |crystal structure=body-centered cubic |crystal structure Pearson symbol=cI2 |lattice constant=''a''&nbsp;=&nbsp;350.93&nbsp;pm (at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018">{{cite book |last=Arblaster |first= John W. |title=Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements |publisher=ASM International |publication-place=Materials Park, Ohio |date=2018 |isbn=978-1-62708-155-9}}</ref> |electronegativity=0.98 |number of ionization energies=3 |ionization energy 1=520.2 |ionization energy 2=7298.1 |ionization energy 3=11815.0 |atomic radius=152 |atomic radius calculated=167 |covalent radius=128±7 |Van der Waals radius=182 |magnetic ordering=paramagnetik |electrical resistivity= |electrical resistivity unit prefix=n |electrical resistivity comment= |electrical resistivity at 0= |electrical resistivity at 20=92.8 |thermal conductivity=84.8 |thermal conductivity 2= |thermal diffusivity= |thermal expansion=<!-- see thermal expansion comment --> |thermal expansion comment={{val|46.56|e=−6}}/K (at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018" /> |speed of sound= |speed of sound rod at 20=6000 |speed of sound rod at r.t.= |magnetic susceptibility= {{val|+14.2|e=−6}} |magnetic susceptibility ref=&#x20;(298&nbsp;K)<ref>{{Cite book|title=CRC, Handbook of Chemistry and Physics|last=Weast|first=Robert|publisher=Chemical Rubber Company Publishing|year=1984|isbn=0-8493-0464-4|location=Boca Raton, Florida|page=E110}}</ref> |Young's modulus=4.9{{efn|Tute module elastičnosti ne mogut jestvovati zajedno, ako se vozmut dva i razčitaje se tretji, rezultat bude velmi odličnym, i jestli izbrati dva nevěrne, koeficient Puasona vyjde negativny. Jest možlivo najdti zdroje, ktore sumněvajut se v tutyh veličinah, napriklad, {{-|https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1615733114#fig04}} (januar 2026).}} |Shear modulus=4.2 |Bulk modulus=11 |Poisson ratio= |Mohs hardness=0.6 |Vickers hardness= |Brinell hardness=5 |CAS number=7439-93-2 |naming=od grečskogo slova ''λιθoς''(kamenj) |predicted by= |prediction date= |discovered by=[[Johan August Arfwedson]] |discovery date=1817 |first isolation by=[[William Thomas Brande|Viljam Tomas Brande]] |first isolation date=1821 |history comment label= |history comment= |QID=Q568 }} '''Litij''' (od [[Grečsky jezyk|grečskogo]] {{Lang|grc|λίθος}}, 'kamenj') jest mekky srěbrno-běly [[metal]], imajuči [[Hemičny simbol]]&nbsp;'''{{-|Li}}'''. On jest tretjim [[Hemičny element|elementom]] v [[Periodična sistema elementov|periodičnoj sistemě]]. Tuto označaj, že on imaje 3 [[Proton|protona]] v jedru i 3 [[Elektron|elektrona]] vokrug. Jego [[atomny nomer]] jest 3, jego [[masovo čislo]] jest 6.94. Litij imaje dva razprostranjenyh [[izotop|izotopa]], {{Hem2|^{6}Li}} i {{Hem2|^{7}Li}}. {{Hem2|^{7}Li}} jest vyše razprostrajenym i tuty izotop sostavjaje 92.5% vsego litija. Litij jest velmi reaktivnym metalom. Jego glavne primjenjenja sut v [[litijeva baterija|litijevyh baterijah]], [[litij-ionovy akumulator|litij-ionovyh akumulatorah]], i v něktoryh [[Lěk|lěkah]]. ==Svojstva== ===Fizične svojstva=== Litij odnosi se k [[Alkalijne metaly|alkalijnym metalam]]. On jest srěbristy (v svěžem rězu) tvrdy vemi mekky [[metal]], začto jego možno legko rězati nožem. Litij se topi pri nizkoj temperaturě, on jest velmi legkym, priblizdo kako drěvo. Jest metalom s njnizšej gustotoju od vseh metalov i najměne gustym iz vseh elementov v tvrdom ili tečnom stanju. Imaje najvysšu teplotnu vměstilost i može udržati vyše [[Teplost|teplosti]], než libokaky drugy element. Velmi dobro provodi teplost i [[električnost]]. ===Hemične svojstva=== Litij aktivno [[Hemična reakcija|reaguje]] s [[Voda|vodoju]], izpuščajuči [[vodorod]] i iztvarjajuči [[Osnivanje (hemija)|osnovny]] raztvor [[hidroksid litija|hidroksida litija]]. Vslěd tomu, litij musi se shranjati pod naftovym gelom ili parafinom. [[Natrij]] ili [[kalij]] jest možno držati v oleju, ale ne litij, ktory jest mnogo legšy. Toj by plyval na povrhnosti oleja i ono by jego ne zaščiščalo. Litij takože reaguje s [[halogen]]ami. On može reagovati s [[azot]]om, stvarjajuči [[nitrid litija]]. On reaguje s vozduhom, stvarjajuči črnu skvrnu i potom běly prašek hidroksida i [[karbonat litija|karbonata litija]]. ===Hemične sjedinjenja=== [[File:FlammenfärbungLi.png|thumb|Plamenny test na litij]] Litij stvarjaje [[Hemično sjedinjenje|hemične sjedinjenja]] jedino v [[Stupenj okysljenja|stupnju okysljenja]] +1. Večinstvo od njih jest bělo i nereaktivno. Pri nagrěvanju v plamenu oni tvoret jasny črveny kolor, sut slegka toksične i večinstvom raztvorjajut se v vodě. Karbonat litija jest meně raztvorimy v vodě, než karbonaty drugyh alkalijnyh metalov, kako [[karbonat natrija]].<gallery> File:Lithium nitrate.jpg|[[Nitrat litija]] File:Lithium hydroxide.jpg|[[Hidroksid litija]] File:Lithium carbonate.jpg|[[Karbonat litija]] File:Lithium chloride.jpg|[[Hlorid litija]] </gallery> ==Occurrence== It does not occur as an element in nature. It only is in the form of lithium compounds. The ocean has a large amount of lithium in it. Certain [[granite]]s have large amounts of lithium. Most living things have lithium in them. There are some places where much lithium is in the salt. Some [[silicate]]s have lithium in them. The largest current find of lithium on Earth may be at the McDermitt Caldera near the Oregon-Nevada border. That's the [[Greater Yellowstone Ecosystem]] on this wiki.<ref>Peter Zeihan on [https://www.youtube.com/watch?v=b-GBVRdwXVA] </ref> == History == Lithium ([[Greek language|Greek]] ''lithos'', meaning "stone") was discovered by [[Johann Arfvedson]] in 1817. In 1818, [[Christian Gmelin]] observed that lithium [[salt]]s give a bright red color in flame. [[W.T. Brande]] and Sir [[Humphrey Davy]] later used [[electrolysis]] on [[lithium oxide]] to isolate the element. Lithium was first used in greases. Then nuclear weapons became a big use of lithium. Lithium was also used to make glass melt easier and make [[aluminium oxide]] melt easier in making [[aluminium]]. Now lithium is used mainly in [[battery|batteries]]. It was apparently given the name "lithium" because it was discovered from a [[mineral]], while other common alkali metals were first discovered in [[plant]] tissue. ==Preparation== It is made by getting [[lithium chloride]] from pools and [[Spring (water)|springs]]. The lithium chloride is melted and [[electrolysis|electrolyzed]]. This makes liquid lithium and [[chlorine]]. ==Uses== ===As an element=== Its main use is in [[battery|batteries]]. Lithium is used as an [[anode]] in the [[lithium battery]]. It has more power than batteries with [[zinc]], like [[alkaline cell]]s. [[Lithium-ion battery|Lithium ion batteries]] also have lithium in them, though not as an element. It is also used in heat transfer [[alloy]]s. Lithium is used to make organolithium compounds. They are used for very strong [[base (chemistry)|bases]]. It is used to make special glasses and ceramics, including the Mount Palomar telescope's 200 inch mirror. Lithium is the lightest known [[metal]] and can be alloyed with [[aluminium]], [[copper]], manganese, and [[cadmium]] to make strong, lightweight metals for [[aircraft]]. ===In chemical compounds=== Lithium [[chemical compounds|compounds]] are used in some [[drug]]s known as [[mood stabilizer]]s. Lithium niobate is used in [[radio transmitter]]s in [[cell phone]]s. Some lithium compounds are also used in ceramics. [[Lithium chloride]] can absorb water from other things. Some lithium compounds are used to make [[soap]] and [[Petroleum|grease]]. [[Lithium carbonate]] is used as a drug to treat manic depression disorder. Lithium carbonate is used for the treatment of bipolar disease and other mental illness conditions. ===Organic chemistry=== [[Organolithium compound]]s are used to make [[polymer]]s and [[fine chemical]]s.<ref name=":0" /> Many lithium compounds are used as [[reagent]]s to make [[organic compound]]s. Some lithium compounds like [[lithium aluminium hydride]], [[lithium triethylborohydride]], [[n-butyllithium]] and [[tert-butyllithium]] are commonly used as very strong bases called [[superbase]]s. ===Other uses=== [[File:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|thumb|Lithium battery Model]] Lithium compounds are used as [[pyrotechnic colorant]]s and [[oxidizer]]s in red [[firework]]s and [[Flare (countermeasure)|flares]].<ref name=":0">{{Cite book|title=CRC handbook of chemistry and physics, 2000-2001|url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8|date=2000|publisher=CRC Press|others=Lide, David R., 1928-|isbn=0-8493-0481-4|edition=81st|location=Boca Raton|oclc=44440496}}</ref><ref>{{Cite book|title=Inorganic chemistry|last=Wiberg, Egon.|date=2001|publisher=Academic Press|others=Wiberg, Nils., Holleman, A. F. (Arnold Frederick), 1859-1953.|isbn=0-12-352651-5|edition=1st English|location=San Diego|oclc=48056955}}</ref> [[Lithium chloride]] and [[lithium bromide]] are used as [[desiccant]]s for [[gas stream]]s.<ref name=":0" /> [[Lithium hydroxide]] and [[lithium peroxide]] are used to remove [[carbon dioxide]] and purify the [[air]] in [[spacecraft]]s and [[submarine]]s.<ref>{{Cite book|title=Air quality in airplane cabins and similar enclosed spaces|date=2005|publisher=Springer|others=Hocking, M. B. (Martin Blake), 1938-|isbn=978-3-540-31491-2|location=Berlin|oclc=262680730}}</ref> [[Lithium hydroxide]], [[lithium peroxide]] and [[lithium perchlorate]] are used in [[oxygen candle]]s that supply submarines with oxygen.<ref name=":0" /> Lithium aluminum hydride can also be used as a [[solid fuel]] by itself. [[Lithium hydride]] that contains lithium-6 is used in [[thermonuclear weapon]]s.<ref>{{Cite book|title=Nature's building blocks : an A-Z guide to the elements|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4|last=Emsley, John.|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-960563-7|oclc=758646995}}</ref> ==Safety== Lithium reacts with water, making irritating smoke and heat. It is not as dangerous as the other alkali metals. Lithium hydroxide is very corrosive. Lithium fires must not be put out with water or an ordinary [[fire extinguisher]]. A lithium fire can only be put out with a class D fire extinguisher. == Isotopes == There are 5 [[isotope]]s of Lithium having respectively 2, 3, 4, 5 and 6 [[neutron]]s in the nucleus. The most common isotope in nature is ₃Li⁷ which makes up 92.58% of the total. The second isotope which is widely available is ₃Li⁶ which makes up 7.42% of the total. The other 3 isotopes are very [[Radioactive decay|radioactive]] and exist in very small quantities. The atomic mass of Lithium is 6.939. ==Related pages== *[[Alkaline earth metal]] *[[Beryllium]] == Primětky == {{Small|<references group="lower-alpha"/>}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} ==Zdroje v inyh viki== {{Prěvod|simple|Lithium}} [[Kategorija:Hemija]] [[Kategorija:Hemične elementy]] [[Kategorija:Metaly]] {{Ne zaměšivati s|Litijova baterija}} [[Fajl:LiIon-18650-match.jpg|thumb|275px|Litij-ionovy akumulator cilindričny, tiporazměr 18650]] [[Fajl:A battery, 7, ubt.jpeg|thumb|Litij-ionovy akumulator mobilnogo telefona {{-|Siemens}}, prizmatičny]] '''[[Litij]][[ion|-ionovy]] akumulator''' ({{-|Li-ion}}) je tipom [[Električny akumulator|akumulatora]] [[Električnost|električnosti]], ktory priměnjaje se v [[Nizkovoltažny akumulator|nizkovoltažnyh]] i [[Tegovy akumulator|tegovyh]] akumulatornyh baterijah vozov, v [[Sistemy akumulacije energije|sistemah akumulacije energije]], takože kako zdroj energije v devajsah kako [[Mobilny telefon|mobilne telefony]], [[laptop]]y i dr. V lětu 2019 [[Michael Stanley Whittingham|{{-|Whittingham|Уитингем}}]], [[John Goodenough|{{-|Goodenough|Гудинаф}}]] i [[Akira Yoshino|{{-|Yoshino|Јошино}}]] sut iziskali [[Nobeleva nagrada v hemiji|Nobelevu nagradu v hemiji]] s formulacijeju "Za razvoj litij-ionovyh akumulatorov". == Historija == {{Citatny blok|align=center|Glavny zdroj: {{Cite magazine |url=https://www.nkj.ru/archive/articles/37454/ |author=Татьяна Кулова |title=Аккумуляторы, изменившие жизнь |year=2019 |lang=ru |magazine=[[Наука и жизнь]] |issue=12 |pages=2—7}}}} Najprvo principialna možlivost stvorjenja [[litij|litijevyh]] akumulatorov na osnově sposobnosti [[disulfid titana|disulfida titana]] či [[disulfid molibden|disulfida molibdena]] priključati do sebe iony litija pri iznabivanju akumulatora i ekstraktovati jih pri nabivanju byla jest pokazana v lětu 1970 [[Michael Stanley Whittingham|Majklom {{-|Whittinghamom|Уитингемом}}]]. Sučstvenymi nedostatkami takyh akumulatorov javjali se nizky voltaž 2.37&nbsp;V i vysoka požarna nebezpečnost vslěd stvarjanja dendritov metaličnogo litija, ktore sut zamykali elektrody. Sučasany variant litij-ionovogo akumulatora s anodom iz [[Vuglerod|grafita]] i katodom iz kobaltita litija byl jest iznahodženy v lětu 1991 [[Akira Joshino|Akiroju {{-|Joshino|Jošino}}]]. Prvy litij-ionovy akumulator po jego patentu jest izpustila korporacija {{-|[[Sony]]}} v istom lětu. Tutčasno vedut se izslědovanja na poiskanje materialov na osnově [[Kremnij|kremnija]] ([[Kremnij-vugoljny akumulator|kremnij-vugoljny akumulator]]) i [[Fosfor|fosfora]], zabezpečivajučih povyšenu sposobnost interkaliranja [[Ion|ionov]] litija, i takože zaměny ionov litija [[Natrij-ionovy akumulator|na iony natrija]]. Druge izslědovanja směnšajut efekt starěnja i podolžajut dobu životnosti. Napriměr, izkoristanje tvoriva {{lang|en|bis-imino-acenaphthenequinone-Paraphenylene (BP)}} dozvoli shranjati 95 procentov vměstilosti akumulatora daže po 1700 ciklah nabivanja-iznabivanja.<ref name="sb0505">{{Cite web |lang=en |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acsaem.0c02742 |title=Bis-imino-acenaphthenequinone-Paraphenylene-Type Condensation Copolymer Binder for Ultralong Cyclable Lithium-Ion Rechargeable Batteries |first=Agman |last=Gupta |website=ACS Applied Energy Materials |date=2021-03-22 |pages=2231–2240 |publisher=pubs.acs.org |access-date=2021-05-05 |archive-date=2021-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408172047/https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acsaem.0c02742 |url-status=live }}</ref><ref name="sb0505-2">{{Cite web |lang=ru |url=https://3dnews.ru/1038734/yaponskie-uchyonie-pridumali-akkumulyator-sposobniy-prorabotat-5-let-pochti-bez-poteri-yomkosti |title=Японские учёные придумали аккумулятор, способный проработать 5 лет почти без потери ёмкости |website=3dnews.ru |date=2021-05-05 |publisher=3dnews.ru |access-date=2021-05-05 |archive-date=2021-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505110457/https://3dnews.ru/1038734/yaponskie-uchyonie-pridumali-akkumulyator-sposobniy-prorabotat-5-let-pochti-bez-poteri-yomkosti |url-status=live }}</ref> V lětu 1991 v sumě vměstilost litij-ionovyh akumulatorov byla 130 k{{-|W|Вт}}·č, ale v lětu 2025 uže 1.59 T{{-|W|Вт}}·č<ref>[http://kvant.mccme.ru/pdf/2023/2023-04.pdf Про запас (о развитии систем накопления энергии) . С Минаев] {{Wayback|url=http://kvant.mccme.ru/pdf/2023/2023-04.pdf |date=20230616183538 }}. Квант 2023 г , 4 Номер</ref><ref>[https://www.tadviser.ru/index.php/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F:%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B9-%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%B0%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B_(%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%BA) {{-|Литий-ионные аккумуляторы (мировой рынок)}}]</ref> == Типы литий-ионных аккумуляторов == В зависимости от химического состава и устройства (LMO, LCO, NCA, NMC, [[LiFePO4|LFP]], LTO,…), литий-ионные разделяются на типы, сильно различающиеся потребительскими качествами. === Литий-кобальтовые (ICR) === Эта разновидность имеет самую высокую ёмкость, но требовательны к условиям работы, имеют весьма ограниченный ресурс. Рабочий диапазон напряжений — от 3 до 4,2 В. Самая высокая удельная энергоемкость — до 250 Втч/кг, пиковый ток разряда — не более двух ёмкостей (то есть аккумулятор 2 Ач имеет разрешённый ток 4 А), длительный ток разряда — не более одной ёмкости. Температура длительного хранения аккумуляторов — −5 °C при 40-50 % заряда{{нет АИ|17|01|2024}}. Литий-кобальтовые аккумуляторы взрывоопасны и могут воспламеняться при перегреве или вследствие глубокого разряда. По этим причинам они обычно снабжаются защитной платой и имеют маркировку Protected. Напряжение разряда — не ниже 3 В. Взрывоопасны при повреждении корпуса, быстро стареют (средний срок жизни — 3-5 лет, в циклах «заряд-разряд» — не более 500). Нежелательна зарядка большим током. Крайне токсичны при воспламенении. === Литий-никель-марганец-кобальт-оксидный (NMC) === {{Основная статья|Литий-никель-марганец-кобальт-оксидный аккумулятор}} Аккумуляторы номинальным напряжением 3,7 вольта, диапазон от 2,6 до 4,3 вольта, плотность энергии до 200 Втч/кг, токоотдача до двух ёмкостей, ресурс при разряде до минимума более 1000 циклов, при частичном 5000 циклов и более. Взрывопожаробезопасность высокая, высокая теплостойкость<ref>{{Cite web|url=https://acums.ru/akkumulyatory/nmc-akkumulyatory|title=Li NMC аккумуляторы: литий-никель-марганец-кобальт-оксидный, характеристики, новый тип лития|lang=ru-RU|first=Акум|last=Эксперт|website=Акумы.ру|date=2022-09-27|access-date=2024-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240115211220/https://acums.ru/akkumulyatory/nmc-akkumulyatory|archive-date=2024-01-15}}</ref>. === Литий-никель-кобальт-алюминий-оксидный (NCA) === {{Основная статья|Литий-никель-кобальт-алюминий-оксидный аккумулятор}} Удельная плотность энергии в аккумуляторах данного типа: 200—260 ([[Ватт (единица измерения)|Вт]]•[[Час|ч]]/[[Килограмм|кг]])<ref name="Ref01">{{Cite web |url=https://best-energy.com.ua/support/battery/bu-205#battery-bu-205-050 |title=Литий-никель-кобальт-алюминий-оксидный аккумулятор. |access-date=2020-09-27 |archive-date=2020-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023001209/https://best-energy.com.ua/support/battery/bu-205#battery-bu-205-050 |url-status=live }}</ref>. Выдерживают до 500 циклов зарядки-разрядки. Преимуществами аккумуляторов данного типа являются высокая удельная энергоемкость, длительный срок службы и высокая удельная мощность.<ref>''Кочеров А. В., Курмакаев Д. Р., Сизов А. Ю., Туманов А. А., Федосова Л. О.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=35196938 Выбор типа электрохимической системы аккумулятора электромобиля LCV-сегмента] // [[Нижегородский государственный технический университет|НГТУ]], Труды НГТУ им. Р. Е. Алексеева, номер: 2(121), год: 2018, с: 156—161</ref> Они применяются в промышленности, электротранспорте, медицинской технике. === Литий-марганцевые (IMR или INR) === Более долговечны и безопасны, чем кобальтовые, допустима зарядка большим током. Рабочий диапазон напряжений — от 2,5 до 4,2 В. Удельная энергоемкость — 140—150 Втч/кг. Ресурс — порядка 5-6 лет — до 1000 циклов «заряд-разряд». Высокий ток под нагрузкой — до 5 ёмкостей. Предельная граница разряда — 2,5 В, однако возможно снижение ресурса. INR-аккумуляторы редко снабжают защитной платой, но зарядная цепь всегда имеет ограничение по напряжению. Неработоспособны ниже −10 °C. Достаточно безопасны в использовании, не взрываются и не воспламеняются. Имеют низкий саморазряд. === Литий железофосфатные аккумуляторы (LiFePO4, LiFe, LFP, IFR) === {{Основная статья|Литий-железо-фосфатный аккумулятор}} Рабочий диапазон напряжений — от 2 до 3,65 В, номинальное напряжение — 3,2 В. Удельная энергоемкость — примерно 150 Втч/кг. Ресурс — 10-20 лет, примерно 1500-3000 циклов «заряд-разряд» (до 8000 в мягких условиях). Высокий ток под нагрузкой (до 10 ёмкостей) и стабильное напряжение разряда идеальны для электромобилей, велосипедов, и подобных применений. Разряд вблизи нижней границы напряжения (2 В) может снижать ресурс. Допустима зарядка большим током с сохранением безопасности. При самых тяжёлых условиях эксплуатации не выделяют газа, не взрываются и не возгораются. === Литий-титанатные аккумуляторы (LTO) === {{Основная статья|Литий-титанатный аккумулятор}} Наивысшая долговечность и широкий температурный интервал работы. Рабочий диапазон напряжений и от 1,6 до 2,7 В, номинальное напряжение — 2,3 В. Удельная энергоёмкость — примерно 100 Втч/кг. Ресурс — более 15 000 циклов «заряд-разряд». Температурный диапазон и от −60 °C до +60 °C. Имеет очень низкое сопротивление, позволяющее использовать сверхбыстрый заряд, и низкий саморазряд, примерно 0,02 % в сутки. == Технические показатели == [[Fajl:Skizze Balancer.png|thumb|При использовании литий-ионных аккумуляторов в составе батарей без балансирующего устройства часть из них окажется переразряженной (B) при работе батареи или перезаряженной (C) либо не дозаряженной (D) до номинальной ёмкости во время зарядки батареи]] Основные показатели элементов, зависящие от химсостава, находятся в следующих пределах: * [[Электрическое напряжение|напряжение]] единичного элемента: ** максимальное: 4,2 [[Вольт (единица измерения)|В]] (или 4,35/4,40 В для высоковольтных);<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://www.ixbt.com/live/supply/li-ion-435v-vs-420v-skolko-teryaem-test-sanyo-ur18650zta.html |title=Li-ion 4.35V vs 4.20V сколько теряем? Тест SANYO UR18650ZTA. / Зарядки, пауэрбанки, провода и переходники / iXBT Live |date=2018-08-26 |publisher=iXBT Live |access-date=2019-10-18 |archive-date=2019-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018063726/https://www.ixbt.com/live/supply/li-ion-435v-vs-420v-skolko-teryaem-test-sanyo-ur18650zta.html |url-status=live }}</ref> ** минимальное: 2,5 В (или 2,8/3,0 В для высоковольтных); * удельная [[энергоёмкость]]: 110…325 [[Киловатт-час|Вт·ч]]/[[кг]];<ref>{{Cite web|url=https://www.molicel.com/newsroom/molicel-launches-inr-21700-m65a-and-inr-21700-p60b-pioneering-market-leading-power-for-e-bikes-and-light-electric-vehicles/|title=Molicel Launches INR-21700-M65A and INR-21700-P60B, Pioneering Market Leading Power for E-bikes and light electric vehicles|lang=en|date=2025-06-24|publisher=Newsroom molicell|archive-url=https://web.archive.org/web/20250629213754/https://www.molicel.com/newsroom/molicel-launches-inr-21700-m65a-and-inr-21700-p60b-pioneering-market-leading-power-for-e-bikes-and-light-electric-vehicles/|archive-date=2025-06-29|access-date=2025-07-25|url-status=live}}</ref> * [[внутреннее сопротивление]]: 4…15 [[милли-|м]][[Ом (единица измерения)|Ом]];<ref>{{Cite web |lang=ru |url=http://www.ecigtalk.ru/forum/f33/t192678.html |title=Sony VTC6A и VTC6 с одинаковыми Matrix-кодами - результаты тестов |publisher=ecigtalk.ru |access-date=2019-10-18 |archive-date=2019-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018063305/http://www.ecigtalk.ru/forum/f33/t192678.html |url-status=live }}</ref> * число циклов заряд-разряд до снижения [[Ёмкостный накопитель энергии|ёмкости]] до 80 %: 600; * время быстрого заряда: 1 [[час]]; * [[саморазряд]] зависит от температуры хранения и степени заряда. При температуре 25 °C и заряде 100 % ≈1,6 % в [[месяц]]; * [[Сила тока|ток]] [[Нагрузка (значения)|нагрузки]] относительно ёмкости '''С,''' представленной в [[Ампер-час|А·ч]]: ** постоянный: до 5'''С'''; ** импульсный: до 50'''С'''; ** оптимальный: до 1'''С'''; * диапазон рабочих [[Температура|температур]]: от −20 °C до +60 °C (оптимальная +23 °C);<ref>{{Cite web |url=https://telit.co.rs/PDFDokumenti/Li-Ion/INR18650-25R.pdf |title=Samsung INR18650-25R Specification |access-date=2020-04-01 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030193340/https://telit.co.rs/PDFDokumenti/Li-Ion/INR18650-25R.pdf |url-status=live }}</ref> == Защитные устройства аккумулятора == [[Fajl:Lithium Ionen Akku Überwachungselektronik.jpg|thumb|left|Контроллер заряда/разряда ([[Печатная плата|плата]] защиты) цилиндрического литий-ионного аккумулятора, конструкционно припаянный к отрицательному контакту аккумулятора и обратной фольгированной стороной выполняющий его функции. На снимке частично демонтирован и отсоединён от проводника, идущего к положительному контакту аккумулятора]] Почти всегда в корпус аккумулятора встроен [[Контроллер заряда аккумуляторов|контроллер]] (или ''{{-|PCM}}-плата'' ({{lang|en|Protection Circuit Module}})), который управляет зарядкой и защищает аккумулятор от превышения напряжения заряда, чрезмерного разряда и превышения температуры, приводящих к преждевременной деградации или разрушению. Также этот контроллер может ограничивать ток потребления, защищать от [[Короткое замыкание|короткого замыкания]]. Тем не менее, надо учитывать, что не все аккумуляторы снабжаются защитой. Производители могут не устанавливать её в целях снижения стоимости, веса, а также в устройствах, в которых встроен контроллер защиты, в аккумуляторных батареях (например, ноутбуков) используются аккумуляторы без встроенной платы защиты<ref>''Н. Бровка, О. Янченков'' [https://cyberleninka.ru/article/n/primenenie-spetsializirovannyh-mikroprotsessorov-dlya-postroeniya-shem-kontrolya-i-zaschity-litiy-ionnyh-i-litiy-polimernyh {{-|Применение специализированных микропроцессоров для построения схем контроля и защиты литий-ионных и литий-полимерных аккумуляторных батарей}}] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/primenenie-spetsializirovannyh-mikroprotsessorov-dlya-postroeniya-shem-kontrolya-i-zaschity-litiy-ionnyh-i-litiy-polimernyh |date=20190828235251 }} {{-|// Журнал «Компоненты и Технологии». — № 3, 2007 г. С. 132—135. ISSN 2079-6811.}}</ref>. Литиевые аккумуляторы имеют специальные требования при подключении нескольких ячеек [[Последовательное и параллельное соединение|последовательно]]. Зарядные устройства для таких многосоставных аккумуляторов с ячейками или сами аккумуляторные [[Батарея (электротехника)|батареи]] снабжаются схемой балансировки ячеек. Смысл балансировки в том, что электрические свойства ячеек могут немного различаться, и какая-то ячейка достигнет полного заряда/разряда раньше других. При этом необходимо прекратить заряд этой ячейки, продолжая заряжать остальные, так как перезаряд литий-ионных аккумуляторов выводит их из строя. Эту функцию выполняет специальный узел — {{iw|Балансировочная плата аккумуляторов|балансир||Battery balancing}} (или ''BMS-плата'' ({{lang-en|Battery Management System}})<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Si-Nm4ClEjE Обзор BMS контроллера заряда литий-ионных аккумуляторов 18650 3.7В] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=Si-Nm4ClEjE |date=20190916133541 }} на [[YouTube]]</ref>). Он [[шунт]]ирует заряженную ячейку так, чтобы ток заряда шёл мимо неё. Балансиры одновременно выполняют как функцию платы защиты в отношении каждого из аккумуляторов, так и батареи в целом<ref>''Сердечный Д. В., Томашевский Ю. Б.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/upravlenie-protsessom-zaryada-mnogoelementnyh-litiy-ionnyh-akkumulyatornyh-batarey Управление процессом заряда многоэлементных литий-ионных аккумуляторных батарей] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/upravlenie-protsessom-zaryada-mnogoelementnyh-litiy-ionnyh-akkumulyatornyh-batarey |date=20190828231910 }} / Научная статья // Журнал «Измерение. Мониторинг. Управление. Контроль». — № 3 (21), 2017 г. С. 115—123. УДК 621.314. DOI 10.21685/2307-5538-2017-3-16. ISSN 1999-5458.</ref><ref>''Сазонов И. Е., Лукьяненко М. В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/vyravnivanie-zaryada-v-litiy-ionnyh-akkumulyatornyh-batareyah Выравнивание заряда в литий-ионных аккумуляторных батареях] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/vyravnivanie-zaryada-v-litiy-ionnyh-akkumulyatornyh-batareyah |date=20190828231907 }} / Научная статья // Сборник материалов IX Междунарародной научно-практической конференции, посвящённой [[День космонавтики|Дню космонавтики]]. «Актуальные проблемы авиации и космонавтики» [Электронныйресурс]. Красноярск: СибГУ им. М. Ф. Решетнева — № 9, т. 1, 2013 г. С. 204. УДК 537.22. ISSN 1999-5458.</ref>. Зарядные устройства могут поддерживать конечное напряжение заряда в диапазоне 4,15—4,25 [[Вольт (единица измерения)|В]]. {{Внешние медиафайлы |topic = Варианты Li-ion аккумуляторов с напряжением 1,5 В |font-size = |align = |width = 230px |image1 = [https://ae01.alicdn.com/kf/HTB1ylB2ajDuK1Rjy1zjq6zraFXaV.jpg Со встроенным контроллером и разъёмом микро-USB<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=uM0UQRyIpsc] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=uM0UQRyIpsc |date=20190916133542 }}.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wzWlVSSL1q4] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=wzWlVSSL1q4 |date=20190916133530 }}.</ref>] |image2 = [https://ae01.alicdn.com/kf/HTB1Fxi8h5FTMKJjSZFAq6AkJpXaV/Etinesan-3000mWh-AA-1-5-V.jpg С двойным преобразованием напряжения (при зарядке/разрядке) и требующие специального зарядного устройства<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=GJmmI2WFoW8] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=GJmmI2WFoW8 |date=20190916133533 }}.</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=3QYn6m_Tlgw |title=LITHIUM AA 1 5 Volt BATTERIES - YouTube<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-08-29 |archive-date=2019-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916133541/https://www.youtube.com/watch?v=3QYn6m_Tlgw&gl=US&hl=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ae01.alicdn.com/kf/HTB1G3CHXfc3T1VjSZLeq6zZsVXaf.jpg |title=Архивированная копия |access-date=2019-08-29 |archive-date=2019-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190829051045/https://ae01.alicdn.com/kf/HTB1G3CHXfc3T1VjSZLeq6zZsVXaf.jpg |url-status=live }}</ref>] |image3 = [https://ae01.alicdn.com/kf/HTB16gVkXgvGK1JjSspiq6A96FXaH/KENTLI-4-3000mWh-aa-1-5.jpg С двойным положительным контактом: 1,5 В — центральный рабочий, 3,7 В — по периферии для зарядки специальным зарядным устройством либо через переходник (желобчатый или трубчатый) зарядным устройством для Li-ion<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DwPfkfOxZIQ] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=DwPfkfOxZIQ |date=20190916133530 }}.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1rru1qUk9Sc] {{Wayback|url=https://www.youtube.com/watch?v=1rru1qUk9Sc |date=20190916133547 }}.</ref>] }} Существуют литий-ионные и литий-полимерные аккумуляторы типоразмеров АА и ААА с напряжением 1,5 В. Они имеют не только схему защиты, но также встроенный электронный [[преобразователь напряжения]] ({{lang-en|DC-DC converter}}). Отличие таких аккумуляторов — стабилизированное напряжение на контактах в 1,5 В вне зависимости от ''рабочего напряжения'' самой ячейки аккумулятора и его моментальное обнуление, когда литиевая ячейка разряжается до нижнего допустимого предела и срабатывает защита от чрезмерного разряда. Такие аккумуляторы можно спутать с похожими по размерам аккумуляторами 14500 и 10440 напряжением 3,7 В, а также с незаряжаемыми одноразовыми [[Литиевый элемент питания|литиевыми элементами питания]]. Все они различаются маркировкой. Из-за высокой [[Пожароопасность|пожароопасности]] литиевых батарей предпринимаются попытки перехода на БМС с полностью открытым исходным кодом, например, проект «foxBMS».<ref>{{Cite web |url=https://foxbms.org/ |title=foxBMS.org |access-date=2023-07-26 |archive-date=2023-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726075025/https://foxbms.org/ |url-status=live }}</ref> == Ustroj == [[File:Shema Litij-ionovogo akumulatora.svg|thumb|Litij-ionovy akumulator. Shema]] Litij-ionovy akumulator skladaje se iz elektrodov (katodnogo materiala na [[Aluminij|aluminijevoj]] foliji i anodnogo materiala na [[Měd|mědnoj]] foliji), razděljenyh poronitym separatorom, orošenym elektrolitom. Paket elektrodov jest poměščen do neprodyšnogo korpusa, katody i anody sut prisjednjene k terminalam za nimanje toka. Korpus poněkogda imaje zaščitny ventil, skydyvajučim vnutrny pritisk pri avarijnyh situacijah ili narušenju uslovij eksploatacije. Litij-ionove akumulatory različajut se tipom izkoristanogo katodnogo materiala. Prěnosnikom naboja v litij-ionovom akumulatoru jest pozitivno nabity ion litija, ktory imaje sposoobnost vsadžati se (interkalirovati) v kristaličnu rešetku drugyh materialov (napriklad, [[Grafit|grafita]], [[Oksid|oksidov]] i [[Solj|soljij]] [[Metal|metalov]]) s obrazovanjem hemičnogo sveza, napriklad: v grafit s obrazovanjem {{Hem2|LiC6}}, v oksidy s obrazovanjem ({{Hem2|LiMnO2}}) i v solji metalov s obrazovanjem ({{Hem2|LiMn_{R}O_{N}|}}). Prvonačelno kako negativne plošče jest koristal se metaličny litij, potom [[kamenovugoljny koks]]. Dalje sut počeli priměnjati grafit. Priměnjenje oksidov kobalta dozvoljaje akumulatoram rabotati pri nizšyh temperaturah, povyšaje kolikost ciklov nabivanja/iznabivanja jednogo akumulatora. Razprostanjenje litij-želězofosfatnyh akumulatorov imaje byti blagodare jihnoj odnositelno nizkoju cěně. Litij-ionove akumulatory priměnjajut jedino spoločno s sistemoju uptavjenja akumulatorom {{-|BMS (battery management system)}} I specialnym ustrojstvom nabivanja/iznabivanja. V sučasnosti v masovom proizvodstvu litij-ionovyh akumulatorov upotrěbjajut tri klasy katodnyh materialov: * [[kobaltit litija]] {{Hem2|LiCoO2}} i tvrde raztvory na osnově izostrukturnogo s njim nikelata litija; * litij-manganova špinel {{Hem2|LiMn2O4}}; * ferofosfat litija {{Hem2|LiFePO4}}. Elektrohemične shemy litij-ionovyh akumulatorov: * litij-kobaltove {{Hem2|LiCoO2 + 6C -> Li_{1-x}CoO2 + LiC6}}; * litij-ferofosfatne {{Hem2|LiFePO4 + 6C -> Li_{1-x}FePO_{4} + LiC6|}}. Blagodare nizkomu samoiznabivanju i velikoj kolikosti ciklov nabivanja/iznabivanja, Li-ion akumulatory sut prědpočitane za priměnjenje v alternativnoj energetikě. Pri tom, pomimo sistemy BMS, oni zabezpěčivajut se [[Invertor (elektrotehnika)|invertorami]] (prěobražateljami električnosti). == Преимущества == * Низкий саморазряд. * Высокая токоотдача. * Большое число циклов заряд-разряд. * Не требуют обслуживания. == Недостатки == Широко применяемые литий-ионные аккумуляторы при перезаряде, несоблюдении условий заряда или при механическом повреждении часто бывают чрезвычайно огнеопасными. * Огнеопасны * Теряют работоспособность при переразряде * Теряют ёмкость на холоде * Быстро деградируют от повышенных температур и представляют повышенную пожароопасность в жару === Ekologične problemy === Dobyvanje litija, osnovnogo elementa za akumulatory, pričinjaje važne ekologične problemy zatože ekstrakcija jednoj tony litija trěbuje 2 miliony litrov vody, čto privodi k zanečiščenju počvy i razrušanju biosistem. Proizvodstvo litij-ionovyh akumulatorov elektromobilov trěbuje o 50% věčě , чем на производство двигателей внутреннего сгорания. [[Кобальт]], еще один необходимый элемент, является опасным токсическим веществом в различных соединениях, что делает сложнее и дороже как производство аккумуляторов, так и их утилизацию. Утилизация аккумуляторов, содержащих платину, литий и другие элементы, может нанести ущерб окружающей среде. Имеющиеся технологии их переработки слишком энергоемки и дают низкокачественное сырье<ref>[https://roscongress.org/news/litij-ionnaja-lihoradka-rynok-akkumuljatorov-na-poroge-revoljutsii/ Литий-ионная лихорадка: рынок аккумуляторов на пороге революции]</ref>. === Взрывоопасность === [[Fajl:Lithium-ion batteries (form factor ENEL10, Li-42B, NP-45).jpg|thumb|Вздувшийся литий-ионный аккумулятор в плоском алюминиевом корпусе типоразмера ENEL10 (Li-42B, NP-45). Бумажная этикетка снята]] [[Fajl:Felix-car-batteries-full.jpg|thumb|Литий-ионная аккумуляторная [[Батарея (электротехника)|батарея]] [[Гибридный автомобиль|гибридного автомобиля]]]] Аккумуляторы Li-ion первого поколения были подвержены взрывному эффекту. Это объяснялось тем, что в них использовался анод из металлического лития, на котором в процессе многократных циклов зарядки/разрядки возникали пространственные образования ([[Дендрит (кристалл)|дендриты]]), приводящие к замыканию электродов и, как следствие, возгоранию или взрыву. Этот недостаток удалось окончательно устранить заменой материала анода на графит. Подобные процессы происходили и на катодах литий-ионных аккумуляторов на основе оксида кобальта при нарушении условий эксплуатации (перезарядке). Литий-ферро-фосфатные аккумуляторы полностью лишены этих недостатков. Литиевые аккумуляторы изредка проявляют склонность к взрывному самовозгоранию.<ref>{{Cite web |url=http://www.vestifinance.ru/articles/24666 |title=Возгорания на Dreamliner связаны с аккумуляторами |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104075120/http://www.vestifinance.ru/articles/24666 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://4pda.to/2016/09/02/321656/ |title=Samsung отзывает Galaxy Note 7 из-за возможности возгорания |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104023424/http://4pda.ru/2016/09/02/321656/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lenta.ru/news/2016/11/04/tesla/ |title=Находившийся за рулем Tesla бывший агент ФБР погиб в ДТП |lang=ru |access-date=2016-11-04 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105033609/https://lenta.ru/news/2016/11/04/tesla/ |url-status=live }}</ref> Интенсивность горения даже от миниатюрных аккумуляторов такова, что может приводить к тяжким последствиям.<ref>{{Cite web |url=http://www.motherjones.com/environment/2014/04/e-cigarettes-explode-fda-timeline |title=Should You Be Worried About Your E-Cigarette Exploding? |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115084937/http://www.motherjones.com/environment/2014/04/e-cigarettes-explode-fda-timeline |url-status=live }}</ref> Авиакомпании и международные организации принимают меры к ограничению перевозок литиевых аккумуляторов и устройств с ними на авиатранспорте.<ref>{{Cite web |url=https://lenta.ru/news/2016/09/28/samsungtablet/ |title=Лайнер экстренно сел из-за загоревшегося планшета Samsung |lang=ru |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104075652/https://lenta.ru/news/2016/09/28/samsungtablet/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.iata.org/whatwedo/cargo/dgr/Documents/lithium-battery-update.pdf |title=Lithium Batteries as Cargo in 2016 Update III |access-date=2016-07-03 |archive-date=2016-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910064520/http://www.iata.org/whatwedo/cargo/dgr/Documents/lithium-battery-update.pdf |url-status=live }}</ref> Самовозгорание литиевого аккумулятора очень плохо поддаётся тушению традиционными средствами. В процессе термического разгона неисправного или повреждённого аккумулятора происходит не только выделение запасённой электрической энергии, но и ряд химических реакций, выделяющих вещества для поддержания горения, горючие газы от электролита<ref>{{cite doi|10.1149/1.3515880}}</ref>, а также, в случае не LiFePO4-электродов<ref>{{cite doi|10.1016/j.jpowsour.2012.05.018}}</ref>, выделяется кислород. Потому вспыхнувший аккумулятор способен гореть без доступа воздуха и для его тушения непригодны средства изоляции от атмосферного кислорода. Целью тушения может быть лишь снижение температуры аккумулятора и предотвращение распространения пламени<ref>{{Cite web |url=http://www.powerinfo.ru/accumulator-liion.php |title=Литий-ионные (li-ion) аккумуляторы<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2016-10-31 |archive-date=2016-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101035217/http://www.powerinfo.ru/accumulator-liion.php |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.computerra.ru/84841/model-s-fire-facts/ |title=Гореть, а не тлеть! Что на самом деле случилось с электроседаном Tesla Motors? |access-date=2016-11-04 |archive-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103024604/http://www.computerra.ru/84841/model-s-fire-facts/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://best-energy.com.ua/support/battery/bu-304-a |title=Аспекты безопасности литий-ионных аккумуляторов |access-date=2016-11-04 |archive-date=2016-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161105033033/https://best-energy.com.ua/support/battery/bu-304-a |url-status=live }}</ref>. === Эффект памяти === Традиционно считалось, что, в отличие от [[Ni-Cd]]- и [[Ni-MH]]-аккумуляторов, Li-Ion-аккумуляторы полностью избавлены от [[Эффект памяти аккумулятора|эффекта памяти]]. По результатам исследований учёных Института Пауля Шерера (Швейцария) в 2013 году этот эффект всё-таки был обнаружен, но оказался ничтожен.<ref>{{Cite web |lang=ru |url=http://www.psi.ch/media/memory-effect-now-also-found-in-lithium-ion-batteries |title=Paul Scherrer Institut (PSI) :: Memory effect now also found in lithium-ion batteries |archive-url=https://www.webcitation.org/6GWseiW22?url=http://www.psi.ch/media/memory-effect-now-also-found-in-lithium-ion-batteries |archive-date=2013-05-11 |access-date=2013-05-02 |url-status=live}}</ref> Причиной его является то, что основой работы батареи являются процессы высвобождения и обратного захвата ионов лития, динамика которых ухудшается в случае неполной зарядки{{нет АИ|18|04|2026}}. Во время зарядки ионы лития один за другим покидают частицы литий-феррофосфата, размер которых составляет десятки микрометров. Катодный материал начинает разделяться на частицы с разным содержанием лития. Зарядка батареи происходит на фоне возрастания электрохимического потенциала. В определённый момент он достигает предельного значения. Это приводит к ускорению высвобождения оставшихся ионов лития из катодного материала, но они уже не меняют суммарного напряжения батареи. Если батарея не будет полностью заряжена, то на катоде останется некоторое число частиц, близких к пограничному состоянию. Они практически достигли барьера высвобождения ионов лития, но не успели его преодолеть. При разряде свободные ионы лития стремятся вернуться на место и рекомбинировать с ионами феррофосфата. Однако на поверхности катода их также встречают частицы в пограничном состоянии, уже содержащие литий. Обратный захват затрудняется, и нарушается микроструктура электрода. В настоящее время просматриваются два пути решения проблемы: внесение изменений в алгоритмы работы системы управления батареями и разработка катодов с увеличенной площадью поверхности. === Требования к режимам заряда/разряда === Глубокий разряд полностью выводит из строя литий-ионный аккумулятор. Также на жизненный цикл аккумуляторов влияет глубина его разряда перед очередной зарядкой<!-- но ведь выше указано, что у него практически нет эффекта памяти? --> и зарядка токами выше установленных производителем. Из-за низкого внутреннего сопротивления аккумулятора зарядный ток сильно зависит от напряжения на его клеммах во время зарядки. Ток зарядки зависит от разницы напряжений между аккумулятором и зарядным устройством и от сопротивления как самого аккумулятора, так и подводимых к нему проводов. Увеличение напряжения зарядки на 4 % может приводить к увеличению тока зарядки в 10 раз, что отрицательно сказывается на аккумуляторе, при недостаточном отводе тепла он перегревается и деградирует. В результате, если напряжение на аккумуляторе превысить всего на 4 %, он будет вдвое быстрее терять ёмкость от цикла к циклу<ref>{{публикация |1=статья |автор=Мельничук |автор имя=О. В. |автор2=Фетисов |автор2 имя=В. С. |заглавие=Особенности заряда и разряда литиевых аккумуляторных батарей и современные технические средства управления этими процессами |тип=журн |издание=Электротехнические и информационные комплексы и системы |issn=1999-5458 |год=2016 |номер=2 |том=12 |страницы=41–48 |удк=621.355.9 |ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-zaryada-i-razryada-litievyh-akkumulyatornyh-batarey-i-sovremennye-tehnicheskie-sredstva-upravleniya-etimi-protsessami |архив дата=2019-08-28 |архив=https://web.archive.org/web/20190828231845/https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-zaryada-i-razryada-litievyh-akkumulyatornyh-batarey-i-sovremennye-tehnicheskie-sredstva-upravleniya-etimi-protsessami }}</ref>. === Старение === Литиевые аккумуляторы стареют, даже если не используются. Соответственно, нет смысла покупать аккумулятор «про запас» или чрезмерно увлекаться «экономией» его ресурса. Оптимальные условия хранения Li-ion-аккумуляторов достигаются при 40-процентном заряде от ёмкости аккумулятора и температуре 0…10 [[Градус Цельсия|°C]]<ref name="htplbb">{{публикация |1=статья |автор=Дмитрий |заглавие=5 практических советов по эксплуатации литий-ионных аккумуляторов |издание=Блог компании Mugen Power Batteries |год=2013 |месяц=02 |день=06 |ссылка=https://habrahabr.ru/company/mugenpower/blog/168483/ |архив дата=2016-12-22 |архив=https://web.archive.org/web/20161222073941/https://habrahabr.ru/company/mugenpower/blog/168483/ }}</ref>. {| class="standard" !Температура, ⁰C !С 40%-м зарядом, % за год !Со 100%-м зарядом, % за год |- |0 |2 |6 |- |25 |4 |20 |- |40 |15 |35 |- |60 |25 |60 (40 % за ''три месяца'') |} === Снижение ёмкости при низких температурах === Как и в других типах аккумуляторов, разрядка в условиях низких температур приводит к снижению отдаваемой энергии, в особенности при температурах ниже 0 ⁰C. Так, снижение запаса отдаваемой энергии при понижении температуры от +20 ⁰C до +4 ⁰C приводит к уменьшению отдаваемой энергии на ~5-7 %, дальнейшее понижение температуры разрядки ниже 0 ⁰C приводит к потере отдаваемой энергии на десятки процентов. Разряд аккумулятора при температуре, не ниже указанной производителем аккумуляторов, не приводит к их деградации (преждевременному исчерпанию ресурса). Как и для других типов аккумуляторов, одним из вариантов решения проблемы являются [[Аккумулятор с внутренним электроподогревом|аккумуляторы с внутренним подогревом]]<ref>{{публикация |1=статья |автор=Комов С. |соавторы=Сергей Комов |заглавие=Созданы литий-ионные аккумуляторы с подогревом |издание=Новый взгляд |год=2016 |месяц=01 |день=22 |ссылка=http://newvz.ru/info/68833.html |архив дата=2016-02-17 |архив=https://web.archive.org/web/20160217030453/http://newvz.ru/info/68833.html }}</ref>. == Производители == Производство литий-ионных аккумуляторов в мире в основном сосредоточено в [[Китай|Китае]], [[Южная Корея|Южной Корее]] и [[Япония|Японии]]. Крупнейшими их производителями являются [[CATL]], [[LG Chem]], [[Samsung SDI]] и [[Panasonic]]<ref>[https://1economic.ru/lib/119994 Аналитический обзор рынка производителей литий-ионных аккумуляторов]</ref>. В [[Россия|России]] есть несколько компаний, производящих литий-ионные аккумуляторы, но работают они на импортном сырье, в основном китайском<ref>[https://www.techinsider.ru/technologies/1601067-akkumulyatornaya-nezavisimost-kak-v-rossii-razvivaetsya-proizvodstvo-litiy-ionnyh-nakopiteley-energii/ Аккумуляторная независимость: как в России развивается производство литий-ионных накопителей энергии]</ref>. == См. также == * [[Типоразмеры гальванических элементов#Элементы номинальным напряжением 3—3,7 В|Типоразмеры цилиндрических литий-ионных аккумуляторов]] * [[Литий-полимерный аккумулятор]] * [[Литий-железо-фосфатный аккумулятор]] * [[Литий-титанатный аккумулятор]] * [[Нанопроводниковый аккумулятор]] * [[Зарядное устройство]] * [[Никель-металл-гидридный аккумулятор|Никель-металл-гидридный аккумулятор (NiMH)]] * [[Никель-кадмиевый аккумулятор|Никель-кадмиевый аккумулятор (NiCd)]] * [[Батарея (электротехника)|Батарея]] * [[Элемент AA]] * [[Элемент AAA]] * [[Эффект памяти аккумулятора]] * [[Натрий-ионный аккумулятор]] * [[Система накопления электрической энергии|Системы накопления электрической энергии]] == Примечания == {{Примечания}} == Литература == * {{публикация|книга |автор=Хрусталёв |автор имя=Д. А. |заглавие=Аккумуляторы |место=М. |издательство=Изумруд |год=2003 |ref=Хрусталёв }} * {{публикация|статья |автор=Филипповский Ю. |соавторы=Юрий Филипповский |заглавие=Мобильное питание |подзаголовок=Ч. 2 |издание=Компьютерра-онлайн |год=2009 |месяц=05 |день=26 |ссылка= https://old.computerra.ru/terralab/platform/428707/ |архив= https://web.archive.org/web/20090529231525/http://www.computerra.ru/terralab/platform/428707 |архив дата= 2009-05-29 |ref=Филипповский }} * {{публикация|книга |автор=Скундин |автор имя=А. М. |автор2=Брылев |автор2 имя=О. А. |заглавие=Наноматериалы в современных химических источниках тока |подзаголовок=методическая разработка к программам повышения квалификации |ответственный=Фак-т наук о материалах МГУ |место=М. |издательство=[[МГУ]] |год=2011 |страниц=56 |ссылка=http://www.nanometer.ru/2009/10/27/12565955237306/PROP_FILE_files_1/hit1.pdf |ref=Скундин и Брылев }} * {{публикация|статья|язык=en |авторScrosati |автор имя=Bruno |автор2=Garche |автор2 имя=Jürgen |заглавие=Lithium batteries |подзаголовок=Status, prospects and future |издание=Journal of Power Sources |issn=0378-7753 |год=2010 |месяц=05 |volume=195 |issue=9 |pages=2419—2430 |doi=10.1016/j.jpowsour.2009.11.048 |ref=Scrosati & Garche }} * {{публикация|статья|язык=en |автор имя=Tsuyoshi |автор=Sasaki |автор2 имя=Yoshio |автор2=Ukyo |автор3 имя=Petr |автор3=Novák |заглавие=Memory effect in a lithium-ion battery |тип=журн |издание=Nature Materials |год=2013 |volume=12 |pages=569–575 |ссылка=http://www.nature.com/nmat/journal/v12/n6/full/nmat3623.html |doi=10.1038/nmat3623 |ref=Sasaki et al. }} == Ссылки == * {{публикация|статья |автор=Васильев В. |соавторы=Владимир Васильев |заглавие=Литий-ионные и литий-полимерные аккумуляторы |издание=iXBT |год=2001 |месяц=11 |день=26 |ссылка=http://www.ixbt.com/mobile/review/lipol.shtml |ref=Васильев }} * {{публикация|статья |заглавие=Литий-ионные (Li-ion) аккумуляторы |издание=Аккумуляторы, батарейки и другие источники питания |ссылка=http://www.powerinfo.ru/accumulator-liion.php }} {{Гальванические элементы}} [[Категория:Литиевые аккумуляторы]] [[Категория:Появились в 1991 году]] [[Категория:Изобретения Японии]] [[Категория:Ионы]] == Vněšnje linky == == Primětky == {{Small|<references group="lower-alpha"/>}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Kategorija:Nikola Tesla]] [[Kategorija:Elektromagnetizm]] <gallery> Margay tiger cat (side profile).jpg|Kot imenom {{-|Tigriño}}, prědstavitelj vida {{-|Leopardus tilcayo}}, v rezervaciji {{-|La Senda Verde|Сенда-Верде}} v 2026 Leopardus tilcayo (5x3 cropped).jpg| </gallery> == Čitati dalje == == Izvor == {{Prěvod|en|Japanese language|}} [[Kategorija:Zvěri]] [[Kategorija:Kotovi]] == Vněšnje linky == {{DEFAULTSORT:Seleznjova, Alisa}} {{Pravopis}} {{Poslanje | type = informative | file = EU-LABEL AI black transparent.svg | title = UI prěvod | description = Tutoj članok imaje priznaky koristanja [[Umětna inteligencija|umětnoj inteligencije]] zaradi prěvoda na medžuslovjansky jezyk iz drugyh iztočnikov i zato potrěbuje prověrku pravopisa. Medžuslovjanska Vikipedija ne imaje ničto protiv izkoristanja umětnoj inteligencije za prěvodženje, ale kvalita prěvoda musi byti dobra i odpovědati standardam. Iztvoritelju tutogo članka prěporučajemo prověriti pravopis i sdělati nužne izpravjenja do '''{{{izpraviti do}}}''' i oddaliti tuty šablon. ''Hvala za spolurabotu!'' | comment = ''Data i čas vključenja poslanja: {{{data}}}.'' }}<includeonly>{{#if:{{{nocat|}}}||[[Kategorija:Poddržka:Članky, prěvedene s pomočju UI]][[Kategorija:Šablon:Poslanja]]}}</includeonly><noinclude> {{Dokumentacija}} </noinclude> {{Citatny blok |border = 2px |align = center |bgcolor = Cornsilk |title = |halign = left |quote = Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{skryto odsud}} {{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}} {{skryto dotud}} |salign = right |author = |source = Originalny tekst (angl.) }} Vikipedija jest svobodna enciklopedija, ktoru každy može tvoriti {{Collapse|1={{-|Wikipedija is a free encyclopedia that anyone can edit}}|2=Originalny tekst (angl.)|padding=20px}} Tekst članka.{{sfn |''Popular Magazine''|1996|p=29}}<ref>{{cite magazine | magazine = Popular Magazine | title = An Article by an Anonymous Author | date = 1996 | ref = {{sfnref|Popular Magazine|1996}} }}</ref> Tuto jest peskovišče. [[File:Nihongo.svg|thumb|right|100px| 日本語 (Japonsky jezyk)]] '''Japonsky jezyk''' ({{Jezyky|ja|日本語 {{!}} にほんご}} | {{-|''Nihongo'' [nʲiho̞ŋːo̞]}}) <span class="ext-gadget-alphabet-disable"> </span> == Referencije == <div class="ext-gadget-alphabet-disable"> <references group="lower-alpha"/> {{Iztočniky}} </div> {{Pravopis prověrjeny}} ghwozane3hscsxufetdwkamvd8gg4jh 0 6535 49109 49076 2026-10-26T11:34:59Z Ilja isv 10 49109 wikitext text/x-wiki {{Kartka element |name =lithium |symbol =Li |Z =3 |number =3 |abundance= |abundance in earth's crust= |abundance in oceans= |abundance in solar system= |left=[[helij]] |right=[[berilij]] |above=[[vodorod|H]] |below=[[natrij|Na]] |appearance=srěbrno-běly |image name=[[Fajl:Lithium paraffin.jpg|thumb|300px|center|Litij, plyvajuči v parafinu]] |electrons per shell=2, 1 |phase= |phase comment= |density=0.5334&nbsp;g/cm³<ref name="Arblaster 2018" /> |density conditions=(at&nbsp;20°&nbsp;C) |density gplstp= |density gpcm3nrt= |density gpcm3mp=0.512 |melting point K=453.65 |melting point C=180.50 |melting point F=356.90 |boiling point K=1617 |boiling point C=1344 |boiling point F=2451 |triple point K= |triple point kPa= |critical point K=3220 |critical point MPa=67 |critical point comment=''(ekstrapolacija)'' |heat fusion=3.00 |heat vaporization=136 |heat capacity=24.860 |vapor pressure 1=797 |vapor pressure 10=885 |vapor pressure 100=995 |vapor pressure 1 k=1144 |vapor pressure 10 k=1337 |vapor pressure 100 k=1610 |vapor pressure comment= |crystal structure=body-centered cubic |crystal structure Pearson symbol=cI2 |lattice constant=''a''&nbsp;=&nbsp;350.93&nbsp;pm (at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018">{{cite book |last=Arblaster |first= John W. |title=Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements |publisher=ASM International |publication-place=Materials Park, Ohio |date=2018 |isbn=978-1-62708-155-9}}</ref> |electronegativity=0.98 |number of ionization energies=3 |ionization energy 1=520.2 |ionization energy 2=7298.1 |ionization energy 3=11815.0 |atomic radius=152 |atomic radius calculated=167 |covalent radius=128±7 |Van der Waals radius=182 |magnetic ordering=paramagnetik |electrical resistivity= |electrical resistivity unit prefix=n |electrical resistivity comment= |electrical resistivity at 0= |electrical resistivity at 20=92.8 |thermal conductivity=84.8 |thermal conductivity 2= |thermal diffusivity= |thermal expansion=<!-- see thermal expansion comment --> |thermal expansion comment={{val|46.56|e=−6}}/K (at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018" /> |speed of sound= |speed of sound rod at 20=6000 |speed of sound rod at r.t.= |magnetic susceptibility= {{val|+14.2|e=−6}} |magnetic susceptibility ref=&#x20;(298&nbsp;K)<ref>{{Cite book|title=CRC, Handbook of Chemistry and Physics|last=Weast|first=Robert|publisher=Chemical Rubber Company Publishing|year=1984|isbn=0-8493-0464-4|location=Boca Raton, Florida|page=E110}}</ref> |Young's modulus=4.9{{efn|Tute module elastičnosti ne mogut jestvovati zajedno, ako se vozmut dva i razčitaje se tretji, rezultat bude velmi odličnym, i jestli izbrati dva nevěrne, koeficient Puasona vyjde negativny. Jest možlivo najdti zdroje, ktore sumněvajut se v tutyh veličinah, napriklad, {{-|https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1615733114#fig04}} (januar 2026).}} |Shear modulus=4.2 |Bulk modulus=11 |Poisson ratio= |Mohs hardness=0.6 |Vickers hardness= |Brinell hardness=5 |CAS number=7439-93-2 |naming=od grečskogo slova ''λιθoς'' (kamenj) |predicted by= |prediction date= |discovered by=[[Johan August Arfwedson]] |discovery date=1817 |first isolation by=[[William Thomas Brande|Viljam Tomas Brande]] |first isolation date=1821 |history comment label= |history comment= |QID=Q568 }} '''Litij''' (od [[Grečsky jezyk|grečskogo]] {{Lang|grc|λίθος}}, 'kamenj') jest mekky srěbrno-běly [[metal]], imajuči [[Hemičny simbol]]&nbsp;'''{{-|Li}}'''. On jest tretjim [[Hemičny element|elementom]] v [[Periodična sistema elementov|periodičnoj sistemě]]. Tuto označaj, že on imaje 3 [[Proton|protona]] v jedru i 3 [[Elektron|elektrona]] vokrug. Jego [[atomny nomer]] jest 3, jego [[masovo čislo]] jest 6.94. Litij imaje dva razprostranjenyh [[izotop|izotopa]], {{Hem2|^{6}Li}} i {{Hem2|^{7}Li}}. {{Hem2|^{7}Li}} jest vyše razprostrajenym i tuty izotop sostavjaje 92.5% vsego litija. Litij jest velmi reaktivnym metalom. Jego glavne priměnjenja sut v [[litijeva baterija|litijevyh baterijah]], [[litij-ionovy akumulator|litij-ionovyh akumulatorah]], i v něktoryh [[Lěk|lěkah]]. ==Svojstva== ===Fizične svojstva=== Litij odnosi se k [[Alkalijne metaly|alkalijnym metalam]]. On jest srěbristy (v svěžem rězu) tvrdy vemi mekky [[metal]], začto jego možno legko rězati nožem. Litij se topi pri nizkoj temperaturě, on jest velmi legkym, priblizdo kako drěvo. Jest metalom s njnizšej gustotoju od vseh metalov i najměne gustym iz vseh elementov v tvrdom ili tečnom stanju. Imaje najvysšu teplotnu vměstilost i može udržati vyše [[Teplost|teplosti]], než libokaky drugy element. Velmi dobro provodi teplost i [[električnost]]. ===Hemične svojstva=== Litij aktivno [[Hemična reakcija|reaguje]] s [[Voda|vodoju]], izpuščajuči [[vodorod]] i iztvarjajuči [[Osnivanje (hemija)|osnovny]] raztvor [[hidroksid litija|hidroksida litija]]. Vslěd tomu, litij musi se shranjati pod naftovym gelom ili parafinom. [[Natrij]] ili [[kalij]] jest možno držati v oleju, ale ne litij, ktory jest mnogo legšy. Toj by plyval na povrhnosti oleja i ono by jego ne zaščiščalo. Litij takože reaguje s [[halogen]]ami. On može reagovati s [[azot]]om, stvarjajuči [[nitrid litija]]. On reaguje s vozduhom, stvarjajuči črnu skvrnu i potom běly prašek hidroksida i [[karbonat litija|karbonata litija]]. ===Hemične sjedinjenja=== [[File:FlammenfärbungLi.png|thumb|Plamenny test na litij]] Litij stvarjaje [[Hemično sjedinjenje|hemične sjedinjenja]] jedino v [[Stupenj okysljenja|stupnju okysljenja]] +1. Večinstvo od njih jest bělo i nereaktivno. Pri nagrěvanju v plamenu oni tvoret jasny črveny kolor, sut slegka toksične i večinstvom raztvorjajut se v vodě. Karbonat litija jest meně raztvorimy v vodě, než karbonaty drugyh alkalijnyh metalov, kako [[karbonat natrija]].<gallery> File:Lithium nitrate.jpg|[[Lithium nitrate]] File:Lithium hydroxide.jpg|[[Lithium hydroxide]] File:Lithium carbonate.jpg|[[Lithium carbonate]] File:Lithium chloride.jpg|[[Lithium chloride]] </gallery> == Primětky == {{Small|<references group="lower-alpha"/>}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} ==Zdroje v inyh viki== {{Prěvod|simple|Lithium}} [[Kategorija:Hemija]] [[Kategorija:Hemične elementy]] [[Kategorija:Metaly]] 045xnawthio1zwjo4s9wmswmaya8wnr 49111 49109 2026-10-26T11:36:54Z Ilja isv 10 /* Hemične sjedinjenja */ 49111 wikitext text/x-wiki {{Kartka element |name =lithium |symbol =Li |Z =3 |number =3 |abundance= |abundance in earth's crust= |abundance in oceans= |abundance in solar system= |left=[[helij]] |right=[[berilij]] |above=[[vodorod|H]] |below=[[natrij|Na]] |appearance=srěbrno-běly |image name=[[Fajl:Lithium paraffin.jpg|thumb|300px|center|Litij, plyvajuči v parafinu]] |electrons per shell=2, 1 |phase= |phase comment= |density=0.5334&nbsp;g/cm³<ref name="Arblaster 2018" /> |density conditions=(at&nbsp;20°&nbsp;C) |density gplstp= |density gpcm3nrt= |density gpcm3mp=0.512 |melting point K=453.65 |melting point C=180.50 |melting point F=356.90 |boiling point K=1617 |boiling point C=1344 |boiling point F=2451 |triple point K= |triple point kPa= |critical point K=3220 |critical point MPa=67 |critical point comment=''(ekstrapolacija)'' |heat fusion=3.00 |heat vaporization=136 |heat capacity=24.860 |vapor pressure 1=797 |vapor pressure 10=885 |vapor pressure 100=995 |vapor pressure 1 k=1144 |vapor pressure 10 k=1337 |vapor pressure 100 k=1610 |vapor pressure comment= |crystal structure=body-centered cubic |crystal structure Pearson symbol=cI2 |lattice constant=''a''&nbsp;=&nbsp;350.93&nbsp;pm (at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018">{{cite book |last=Arblaster |first= John W. |title=Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements |publisher=ASM International |publication-place=Materials Park, Ohio |date=2018 |isbn=978-1-62708-155-9}}</ref> |electronegativity=0.98 |number of ionization energies=3 |ionization energy 1=520.2 |ionization energy 2=7298.1 |ionization energy 3=11815.0 |atomic radius=152 |atomic radius calculated=167 |covalent radius=128±7 |Van der Waals radius=182 |magnetic ordering=paramagnetik |electrical resistivity= |electrical resistivity unit prefix=n |electrical resistivity comment= |electrical resistivity at 0= |electrical resistivity at 20=92.8 |thermal conductivity=84.8 |thermal conductivity 2= |thermal diffusivity= |thermal expansion=<!-- see thermal expansion comment --> |thermal expansion comment={{val|46.56|e=−6}}/K (at&nbsp;20&nbsp;°C)<ref name="Arblaster 2018" /> |speed of sound= |speed of sound rod at 20=6000 |speed of sound rod at r.t.= |magnetic susceptibility= {{val|+14.2|e=−6}} |magnetic susceptibility ref=&#x20;(298&nbsp;K)<ref>{{Cite book|title=CRC, Handbook of Chemistry and Physics|last=Weast|first=Robert|publisher=Chemical Rubber Company Publishing|year=1984|isbn=0-8493-0464-4|location=Boca Raton, Florida|page=E110}}</ref> |Young's modulus=4.9{{efn|Tute module elastičnosti ne mogut jestvovati zajedno, ako se vozmut dva i razčitaje se tretji, rezultat bude velmi odličnym, i jestli izbrati dva nevěrne, koeficient Puasona vyjde negativny. Jest možlivo najdti zdroje, ktore sumněvajut se v tutyh veličinah, napriklad, {{-|https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1615733114#fig04}} (januar 2026).}} |Shear modulus=4.2 |Bulk modulus=11 |Poisson ratio= |Mohs hardness=0.6 |Vickers hardness= |Brinell hardness=5 |CAS number=7439-93-2 |naming=od grečskogo slova ''λιθoς'' (kamenj) |predicted by= |prediction date= |discovered by=[[Johan August Arfwedson]] |discovery date=1817 |first isolation by=[[William Thomas Brande|Viljam Tomas Brande]] |first isolation date=1821 |history comment label= |history comment= |QID=Q568 }} '''Litij''' (od [[Grečsky jezyk|grečskogo]] {{Lang|grc|λίθος}}, 'kamenj') jest mekky srěbrno-běly [[metal]], imajuči [[Hemičny simbol]]&nbsp;'''{{-|Li}}'''. On jest tretjim [[Hemičny element|elementom]] v [[Periodična sistema elementov|periodičnoj sistemě]]. Tuto označaj, že on imaje 3 [[Proton|protona]] v jedru i 3 [[Elektron|elektrona]] vokrug. Jego [[atomny nomer]] jest 3, jego [[masovo čislo]] jest 6.94. Litij imaje dva razprostranjenyh [[izotop|izotopa]], {{Hem2|^{6}Li}} i {{Hem2|^{7}Li}}. {{Hem2|^{7}Li}} jest vyše razprostrajenym i tuty izotop sostavjaje 92.5% vsego litija. Litij jest velmi reaktivnym metalom. Jego glavne priměnjenja sut v [[litijeva baterija|litijevyh baterijah]], [[litij-ionovy akumulator|litij-ionovyh akumulatorah]], i v něktoryh [[Lěk|lěkah]]. ==Svojstva== ===Fizične svojstva=== Litij odnosi se k [[Alkalijne metaly|alkalijnym metalam]]. On jest srěbristy (v svěžem rězu) tvrdy vemi mekky [[metal]], začto jego možno legko rězati nožem. Litij se topi pri nizkoj temperaturě, on jest velmi legkym, priblizdo kako drěvo. Jest metalom s njnizšej gustotoju od vseh metalov i najměne gustym iz vseh elementov v tvrdom ili tečnom stanju. Imaje najvysšu teplotnu vměstilost i može udržati vyše [[Teplost|teplosti]], než libokaky drugy element. Velmi dobro provodi teplost i [[električnost]]. ===Hemične svojstva=== Litij aktivno [[Hemična reakcija|reaguje]] s [[Voda|vodoju]], izpuščajuči [[vodorod]] i iztvarjajuči [[Osnivanje (hemija)|osnovny]] raztvor [[hidroksid litija|hidroksida litija]]. Vslěd tomu, litij musi se shranjati pod naftovym gelom ili parafinom. [[Natrij]] ili [[kalij]] jest možno držati v oleju, ale ne litij, ktory jest mnogo legšy. Toj by plyval na povrhnosti oleja i ono by jego ne zaščiščalo. Litij takože reaguje s [[halogen]]ami. On može reagovati s [[azot]]om, stvarjajuči [[nitrid litija]]. On reaguje s vozduhom, stvarjajuči črnu skvrnu i potom běly prašek hidroksida i [[karbonat litija|karbonata litija]]. ===Hemične sjedinjenja=== [[File:FlammenfärbungLi.png|thumb|Plamenny test na litij]] Litij stvarjaje [[Hemično sjedinjenje|hemične sjedinjenja]] jedino v [[Stupenj okysljenja|stupnju okysljenja]] +1. Večinstvo od njih jest bělo i nereaktivno. Pri nagrěvanju v plamenu oni tvoret jasny črveny kolor, sut slegka toksične i večinstvom raztvorjajut se v vodě. Karbonat litija jest meně raztvorimy v vodě, než karbonaty drugyh alkalijnyh metalov, kako [[karbonat natrija]].<gallery> File:Lithium nitrate.jpg|[[Nitrat litija]] File:Lithium hydroxide.jpg|[[Hidroksid litija]] File:Lithium carbonate.jpg|[[Karbonat litija]] File:Lithium chloride.jpg|[[Hlorid litija]] </gallery> == Primětky == {{Small|<references group="lower-alpha"/>}} == Iztočniky == {{Iztočniky}} ==Zdroje v inyh viki== {{Prěvod|simple|Lithium}} [[Kategorija:Hemija]] [[Kategorija:Hemične elementy]] [[Kategorija:Metaly]] ozslibqbirpvwsp0f9xzsha7aulz4el 0 6537 49084 2026-10-26T06:53:16Z GlěbDyndar 29 Stvorjena nova stranica s tekstom: «[[Fajl:The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass.jpg|thumb|499x499px|"Gonka ježdžaj-kako-je-ugodno, izobražena črěz uvěličitelno steklo" ''(The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass)'' , gravirovanje J.G. Francis, iz članka Čarlza Frederika Holdera v žurnalu ''St. Nicholas Magazine'', 1886]] '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje,...» 49084 wikitext text/x-wiki [[Fajl:The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass.jpg|thumb|499x499px|"Gonka ježdžaj-kako-je-ugodno, izobražena črěz uvěličitelno steklo" ''(The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass)'' , gravirovanje J.G. Francis, iz članka Čarlza Frederika Holdera v žurnalu ''St. Nicholas Magazine'', 1886]] '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje, ako by byli prisjedinene) do miniaturnyh povozov i drugyh prědmetov i pobudžene izpolnjati cirkove triky vnutri malogo voliera. == Historija == Prve spominanja o prědstavjenjah bloh je svezane s časovnikarami, ktori takym obrazom demonstrovali jihno masterstvo raboty s metalom. V 1578 godu londonsky kovač Mark Skaliot izdělal zamok s okovami, prisjedinenymi k blohě.<ref name=":1">{{Cite book|last=Nickell|first=Joe|title=Secrets of the sideshows|date=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-7179-2|location=Lexington, Ky.|oclc=65377460|author-link=Joe Nickell}}</ref> Prvy zadokumentovany cirk bloh je pojavil se v početku 1820-h godov, kogda italijansky impresario Lui Bertolotto anonsoval "neobyčnu izstavku trudoljubivyh bloh" na ulici Regent v Londonu.<ref>{{cite journal|last=Lawton|first=Graham|date=22 December 2012|title=Fleadom or death: Reviving the glorious flea circus|journal=New Scientist|volume=216|issue=2896|pages=53–55|doi=10.1016/S0262-4079(12)63266-7}}</ref> V programmu Bertolotto vhodili "četyri blohy, igrajuče v karty, orkestr bloh i rekonstrukcija poražky Napoleona pri Vaterloo".<ref name=":1" /> Popularicaciji takyh atrakcij pobudžala takože kniga Bertolotto "Histroije blohy". V 19-om stolětju byli popularne takože prědstavjenja vojennoj tematiky, napriměr, imitirovane "duely na mečah" medžu blohami. V SŠA něktore cirky bloh jestvovali na nevelikyh cirkovyh ploščah do 1960-h godov. V Velikoj Britaniji, v zoologičnom sadu "Belj Vju" (Mančester), cirk bloh rabotal ješče v 1970 godu. Po stanju na 2013 god jestvoval prinajmenje jedin realny cirk bloh (na každogodnom festivalu "Oktoberfest"<ref>{{cite web|url=http://www.flohcirkus.de/geschichte|title=Geschichte|publisher=Flohcirkus.de|access-date=2013-10-25|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190714/http://www.flohcirkus.de/geschichte|url-status=dead}}</ref> v Münchenu, Němcija). Pomimo togo, cirkova trupa Svensons inogda koristaje živyh nasěkomyh. Jednakože večinstvo cirkovyh bloh je čest prědstavjenjij fokusnikov i klounov, kde zaměsto pravdivyh bloh koristajut se električne ili mehanične efekty. == Galerija == <gallery widths="450" heights="400" mode="nolines"> Fajl:Fleas in dresses at Ye Olde Curiosity Shop.jpg|Blohy v oblačenjah v Ye Olde Curiosity Shop v Sijetlu, štat Vošington Fajl:Flea circus.jpg|Blošiny cirk Maksfilda Rabbiša, San Diegom, Kalifornija. </gallery> == Tehniky == === S koristanjem pravdivyh bloh === Generalno blohy živut toliko několiko měsecev. Jih ogledyvajut, da by oprěděliti, imajut li one prědrazpoloženje do skakanja ili běganja. Poslě togo kako bloh razprěděljajut suglasno tym kategorijam, na njin naděvajut jarmo izdělano iz zlatogo ili srěbrnogo provoda, ktoro ovivajut vokrug šije<ref>{{cite journal|last1=Duplaix|first1=Nicole|title=Fleas: Lethal Leapers|journal=National Geographic|date=May 1988|page=690|url=https://www.researchgate.net/publication/303692614|access-date=29 December 2020}}</ref> nasěkomogo. Popavši v tako jarmo, bloha generalno nosi jego do konca života. Jarmo prisjedinjaje se do rekvizitov, a blagodareči jih silnym nogam, blohy je sposobny prěměščati prědmety, ktore mnogokratno prěvyšajut jih razměr. Skakajučih bloh koristajut, da by one udarjali malu kulju. Jim podlagajut kulju, i kogda one probujut skaknuti (čto ne je možlivo iz-za jarma), one zaměsto togo udarjajut jego. Běgajuče blohy mogut tegati miniaturne povozy i takože krutiti črtovo kolo.<ref>Hund, Katze, Maus. 10 February 2010 VOX</ref> Sut historične svědočstva, že bloh priklejivali do osnovanja areny cirka, potom do samyh bloh priklejivali muzikalne instrumenty, a potom arenu započinali nagrěvati. Probujuči izlězti, blohy izdělyvali gestikuljacije, podobne igrě na instrumentah.<ref>{{cite web|url=http://www.noonco.com/flea/faq.htm|title=Flea-Circus.com|publisher=Noonco.com|access-date=2010-08-26}}</ref> === Bez realnyh bloh === V něktoryh blošinyh cirkah blohy zapravdu ne koristajut se. Za stvorenje prědstavjenjij izkoristyvajut se različne električne, magnitne i mehanične ustrojstva. Poněkogda, imenno tute mehanizmy izpolnjajut vse nomery, a prisutnost živyh bloh jedino poddrživaje iluziju. == Iztočniky == <references /> == Vněšne linky == {{Prěvod|en|Flea_circus}} 20jh39aicuzzx7w21iqerb8h1dgghvp 49090 49084 2026-10-26T10:03:38Z Ilja isv 10 /* Galerija */ 49090 wikitext text/x-wiki [[Fajl:The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass.jpg|thumb|499x499px|"Gonka ježdžaj-kako-je-ugodno, izobražena črěz uvěličitelno steklo" ''(The Go-As-You-Please Race, as seen through a Magnifying Glass)'' , gravirovanje J.G. Francis, iz članka Čarlza Frederika Holdera v žurnalu ''St. Nicholas Magazine'', 1886]] '''Blošiny cirk''' ili '''cirk bloh''' je vid cirkovoj atrakcije, v koj blohy je prisjedinene (ili izgledaje, ako by byli prisjedinene) do miniaturnyh povozov i drugyh prědmetov i pobudžene izpolnjati cirkove triky vnutri malogo voliera. == Historija == Prve spominanja o prědstavjenjah bloh je svezane s časovnikarami, ktori takym obrazom demonstrovali jihno masterstvo raboty s metalom. V 1578 godu londonsky kovač Mark Skaliot izdělal zamok s okovami, prisjedinenymi k blohě.<ref name=":1">{{Cite book|last=Nickell|first=Joe|title=Secrets of the sideshows|date=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=0-8131-7179-2|location=Lexington, Ky.|oclc=65377460|author-link=Joe Nickell}}</ref> Prvy zadokumentovany cirk bloh je pojavil se v početku 1820-h godov, kogda italijansky impresario Lui Bertolotto anonsoval "neobyčnu izstavku trudoljubivyh bloh" na ulici Regent v Londonu.<ref>{{cite journal|last=Lawton|first=Graham|date=22 December 2012|title=Fleadom or death: Reviving the glorious flea circus|journal=New Scientist|volume=216|issue=2896|pages=53–55|doi=10.1016/S0262-4079(12)63266-7}}</ref> V programmu Bertolotto vhodili "četyri blohy, igrajuče v karty, orkestr bloh i rekonstrukcija poražky Napoleona pri Vaterloo".<ref name=":1" /> Popularicaciji takyh atrakcij pobudžala takože kniga Bertolotto "Histroije blohy". V 19-om stolětju byli popularne takože prědstavjenja vojennoj tematiky, napriměr, imitirovane "duely na mečah" medžu blohami. V SŠA něktore cirky bloh jestvovali na nevelikyh cirkovyh ploščah do 1960-h godov. V Velikoj Britaniji, v zoologičnom sadu "Belj Vju" (Mančester), cirk bloh rabotal ješče v 1970 godu. Po stanju na 2013 god jestvoval prinajmenje jedin realny cirk bloh (na každogodnom festivalu "Oktoberfest"<ref>{{cite web|url=http://www.flohcirkus.de/geschichte|title=Geschichte|publisher=Flohcirkus.de|access-date=2013-10-25|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190714/http://www.flohcirkus.de/geschichte|url-status=dead}}</ref> v Münchenu, Němcija). Pomimo togo, cirkova trupa Svensons inogda koristaje živyh nasěkomyh. Jednakože večinstvo cirkovyh bloh je čest prědstavjenjij fokusnikov i klounov, kde zaměsto pravdivyh bloh koristajut se električne ili mehanične efekty. == Galerija == <gallery widths="450" heights="400" mode="nolines"> Fajl:Fleas in dresses at Ye Olde Curiosity Shop.jpg|Blohy v oblačenjah v Ye Olde Curiosity Shop v Sijetlu, štat Vošington Fajl:Flea circus.jpg|Blošiny cirk Maksfilda Rabbiša, San Diego, Kalifornija. </gallery> == Tehniky == === S koristanjem pravdivyh bloh === Generalno blohy živut toliko několiko měsecev. Jih ogledyvajut, da by oprěděliti, imajut li one prědrazpoloženje do skakanja ili běganja. Poslě togo kako bloh razprěděljajut suglasno tym kategorijam, na njin naděvajut jarmo izdělano iz zlatogo ili srěbrnogo provoda, ktoro ovivajut vokrug šije<ref>{{cite journal|last1=Duplaix|first1=Nicole|title=Fleas: Lethal Leapers|journal=National Geographic|date=May 1988|page=690|url=https://www.researchgate.net/publication/303692614|access-date=29 December 2020}}</ref> nasěkomogo. Popavši v tako jarmo, bloha generalno nosi jego do konca života. Jarmo prisjedinjaje se do rekvizitov, a blagodareči jih silnym nogam, blohy je sposobny prěměščati prědmety, ktore mnogokratno prěvyšajut jih razměr. Skakajučih bloh koristajut, da by one udarjali malu kulju. Jim podlagajut kulju, i kogda one probujut skaknuti (čto ne je možlivo iz-za jarma), one zaměsto togo udarjajut jego. Běgajuče blohy mogut tegati miniaturne povozy i takože krutiti črtovo kolo.<ref>Hund, Katze, Maus. 10 February 2010 VOX</ref> Sut historične svědočstva, že bloh priklejivali do osnovanja areny cirka, potom do samyh bloh priklejivali muzikalne instrumenty, a potom arenu započinali nagrěvati. Probujuči izlězti, blohy izdělyvali gestikuljacije, podobne igrě na instrumentah.<ref>{{cite web|url=http://www.noonco.com/flea/faq.htm|title=Flea-Circus.com|publisher=Noonco.com|access-date=2010-08-26}}</ref> === Bez realnyh bloh === V něktoryh blošinyh cirkah blohy zapravdu ne koristajut se. Za stvorenje prědstavjenjij izkoristyvajut se različne električne, magnitne i mehanične ustrojstva. Poněkogda, imenno tute mehanizmy izpolnjajut vse nomery, a prisutnost živyh bloh jedino poddrživaje iluziju. == Iztočniky == <references /> == Vněšne linky == {{Prěvod|en|Flea_circus}} c8cz82s525xrjr4oslrjhy9ibj8d56o 0 6538 49085 2026-10-26T09:18:57Z ~2026-56158-15 1181 Stvorjena nova stranica s tekstom: «{{Kartka osoba | ime = Avrelij Avgustin | izvirno_ime = {{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}} | slika = Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg | opis_sliky = Sveti Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650) | rodjenje_datum = [[13. novembr|13. novembra]] [[354]] | rodjenje_město = Tagast, Numidija | smrt_datum = [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]] | smrt_město = Hipon, N...» 49085 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | ime = Avrelij Avgustin | izvirno_ime = {{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}} | slika = Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg | opis_sliky = Sveti Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650) | rodjenje_datum = [[13. novembr|13. novembra]] [[354]] | rodjenje_město = Tagast, Numidija | smrt_datum = [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]] | smrt_město = Hipon, Numidija | počitajemy_v = [[Katoličska crkva]], [[Pravoslavna crkva]], [[Luteranstvo]], [[Anglikanstvo]] | praznik = [[28. avgust]] (v zapadnoj tradiciji), [[15. junij]] (v pravoslavnoj tradiciji) }} '''Avrelij Avgustin''' ({{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}; [[13. novembr|13. novembra]] [[354]], Tagast — [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]], Hipon), takože znany kako '''Sveti Avgustin''' ili '''Avgustin iz Hipona''', byl hristijansky [[teologija|teolog]], [[filozofija|filozof]] i episkop Hipona v Rimskoj Numidiji. Jego pisanja imajut veliky vliv na razvitje zapadnogo hristijanstva i zapadnoj filozofije. On jest počitajemy kako sveti v Katoličskoj, Pravoslavnoj, Anglikanskoj i Luteranskoj crkvah, a takože kako {{Jezyky|la|Doctor Ecclesiae}} (Učitelj Crkve) v Katoličskoj crkvi.<ref name="brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=Augustine of Hippo: A Biography |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-22757-6 |language=en}}</ref> == Životopis == Avgustin rodil se v gorodě Tagast (dnes Suk Ahras v Alžiriji). Jego otec Patricij byl pagan, a jego matka, [[Monika (sveta)|sveta Monika]], byla devotna hristijanka. V mladyh lětah on prijal [[maniheizm]], ale pozdnje pod vlivom propovědej episkopa [[Amvrosij Mediolansky|Amvrosija Mediolanskogo]] i čtenja pisanij [[Platon|Platona]] obratil se v hristijanstvo v [[386]] lětě. V [[391]] lětě Avgustin byl rukopoloženy na presbitera v Hiponu, a v [[395]] lětě stal se episkopom tutogo goroda. On služil kako episkop Hipona do svojej smrti v [[430]] lětě, kogda gorod byl pod obsedom [[Vandali|Vandalov]]. == Tvorčestvo i učenje == Avgustin napisal mnogo pracij, iz ktoryh najbolje znane sut: * '''Ispovědi''' ({{Jezyky|la|Confessiones}}) — avtobiografično dělo, v ktorom on opisuje svoje mlade lěta i duhovny put k Bogu. * '''O gradě Božjem''' ({{Jezyky|la|De Civitate Dei}}) — teologično-filozofično dělo, napisane poslě razorenja Rima od Vestgotov v [[410]] lětě, v ktorom on prědstavlja historiju kako borbu medžu gradom zemjskym i gradom Božjim. * '''O Trojici''' ({{Jezyky|la|De Trinitate}}) — teologičny traktat o prirodě Božjej Trojice. Avgustinovo učenje o [[grěh|grěhu]], [[blagodatj|blagodatji]] i prědodredženju imalo jest gluboky vliv na katoličsko bogoslovje, a pozdnje takože na liderov [[Protestantska reformacija|protestantskoj reformacije]], takyh kako [[Martin Luter]] i [[Žan Kalvin]].<ref name="brown" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Sveti]] [[Category:Hristijanski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Rimski episkopi]] hyujz8wxc8hjk2r8e6k3lslwd3s2pg1 49091 49085 2026-10-26T10:11:09Z Ilja isv 10 49091 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Avrelij Avgustin | original_name = {{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}} | image = Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg | caption = Sveti Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650) | birth_date = [[13. novembr|13. novembra]] [[354]] | birth_place = Tagast, Numidija | death_date = [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]] | death_place = Hipon, Numidija | počitajemy_v = [[Katoličska crkva]], [[Pravoslavna crkva]], [[Luteranstvo]], [[Anglikanstvo]] | holiday = [[28. avgust]] (v zapadnoj tradiciji), [[15. junij]] (v pravoslavnoj tradiciji) }} '''Avrelij Avgustin''' ({{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}; [[13. novembr|13. novembra]] [[354]], Tagast — [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]], Hipon), takože znany kako '''Sveti Avgustin''' ili '''Avgustin iz Hipona''', byl hristijansky [[teologija|teolog]], [[filozofija|filozof]] i episkop Hipona v Rimskoj Numidiji. Jego pisanja imajut veliky vliv na razvitje zapadnogo hristijanstva i zapadnoj filozofije. On jest počitajemy kako sveti v Katoličskoj, Pravoslavnoj, Anglikanskoj i Luteranskoj crkvah, a takože kako {{Jezyky|la|Doctor Ecclesiae}} (Učitelj Crkve) v Katoličskoj crkvi.<ref name="brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=Augustine of Hippo: A Biography |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-22757-6 |language=en}}</ref> == Životopis == Avgustin rodil se v gorodě Tagast (dnes Suk Ahras v Alžiriji). Jego otec Patricij byl pagan, a jego matka, [[Monika (sveta)|sveta Monika]], byla devotna hristijanka. V mladyh lětah on prijal [[maniheizm]], ale pozdnje pod vlivom propovědej episkopa [[Amvrosij Mediolansky|Amvrosija Mediolanskogo]] i čtenja pisanij [[Platon|Platona]] obratil se v hristijanstvo v [[386]] lětě. V [[391]] lětě Avgustin byl rukopoloženy na presbitera v Hiponu, a v [[395]] lětě stal se episkopom tutogo goroda. On služil kako episkop Hipona do svojej smrti v [[430]] lětě, kogda gorod byl pod obsedom [[Vandali|Vandalov]]. == Tvorčestvo i učenje == Avgustin napisal mnogo pracij, iz ktoryh najbolje znane sut: * '''Ispovědi''' ({{Jezyky|la|Confessiones}}) — avtobiografično dělo, v ktorom on opisuje svoje mlade lěta i duhovny put k Bogu. * '''O gradě Božjem''' ({{Jezyky|la|De Civitate Dei}}) — teologično-filozofično dělo, napisane poslě razorenja Rima od Vestgotov v [[410]] lětě, v ktorom on prědstavlja historiju kako borbu medžu gradom zemjskym i gradom Božjim. * '''O Trojici''' ({{Jezyky|la|De Trinitate}}) — teologičny traktat o prirodě Božjej Trojice. Avgustinovo učenje o [[grěh|grěhu]], [[blagodatj|blagodatji]] i prědodredženju imalo jest gluboky vliv na katoličsko bogoslovje, a pozdnje takože na liderov [[Protestantska reformacija|protestantskoj reformacije]], takyh kako [[Martin Luter]] i [[Žan Kalvin]].<ref name="brown" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Sveti]] [[Category:Hristijanski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Rimski episkopi]] 961ijgj2a7ca10oez7zxsctzpwfz7ka 49092 49091 2026-10-26T10:20:17Z Ilja isv 10 49092 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Avrelij Avgustin | native_name = <center>{{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}</center> | image = [[Fajl:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|thumb|Sveti Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650)]] | caption = Sveti Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650) | birth_date = [[13. novembr|13. novembra]] [[354]] | birth_place = Tagast, Numidija | death_date = [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]] | death_place = Hipon, Numidija | misc = Počitajemy | module = [[Katoličska crkov]], [[Pravoslavje]], [[Luteranstvo]], [[Anglikanstvo]] | misc2 = Svetok | module2 = 28. avgust (v zapadnoj tradiciji), 15. junij (v pravoslavnoj tradiciji) }} '''Avrelij Avgustin''' ({{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}; [[13. novembr|13. novembra]] [[354]], Tagast — [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]], Hipon), takože znany kako '''Sveti Avgustin''' ili '''Avgustin iz Hipona''', byl hristijansky [[teologija|teolog]], [[filozofija|filozof]] i episkop Hipona v Rimskoj Numidiji. Jego pisanja imajut veliky vliv na razvitje zapadnogo hristijanstva i zapadnoj filozofije. On jest počitajemy kako sveti v Katoličskoj, Pravoslavnoj, Anglikanskoj i Luteranskoj crkvah, a takože kako {{Jezyky|la|Doctor Ecclesiae}} (Učitelj Crkve) v Katoličskoj crkvi.<ref name="brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=Augustine of Hippo: A Biography |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-22757-6 |language=en}}</ref> == Životopis == Avgustin rodil se v gorodě Tagast (dnes Suk Ahras v Alžiriji). Jego otec Patricij byl pagan, a jego matka, [[Monika (sveta)|sveta Monika]], byla devotna hristijanka. V mladyh lětah on prijal [[maniheizm]], ale pozdnje pod vlivom propovědej episkopa [[Amvrosij Mediolansky|Amvrosija Mediolanskogo]] i čtenja pisanij [[Platon|Platona]] obratil se v hristijanstvo v [[386]] lětě. V [[391]] lětě Avgustin byl rukopoloženy na presbitera v Hiponu, a v [[395]] lětě stal se episkopom tutogo goroda. On služil kako episkop Hipona do svojej smrti v [[430]] lětě, kogda gorod byl pod obsedom [[Vandali|Vandalov]]. == Tvorčestvo i učenje == Avgustin napisal mnogo pracij, iz ktoryh najbolje znane sut: * '''Ispovědi''' ({{Jezyky|la|Confessiones}}) — avtobiografično dělo, v ktorom on opisuje svoje mlade lěta i duhovny put k Bogu. * '''O gradě Božjem''' ({{Jezyky|la|De Civitate Dei}}) — teologično-filozofično dělo, napisane poslě razorenja Rima od Vestgotov v [[410]] lětě, v ktorom on prědstavlja historiju kako borbu medžu gradom zemjskym i gradom Božjim. * '''O Trojici''' ({{Jezyky|la|De Trinitate}}) — teologičny traktat o prirodě Božjej Trojice. Avgustinovo učenje o [[grěh|grěhu]], [[blagodatj|blagodatji]] i prědodredženju imalo jest gluboky vliv na katoličsko bogoslovje, a pozdnje takože na liderov [[Protestantska reformacija|protestantskoj reformacije]], takyh kako [[Martin Luter]] i [[Žan Kalvin]].<ref name="brown" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Sveti]] [[Category:Hristijanski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Rimski episkopi]] a2y980lj47h82e6j8g70llj3aygi1br 49093 49092 2026-10-26T10:21:18Z Ilja isv 10 49093 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Avrelij Avgustin | native_name = <center>{{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}</center> | image = [[Fajl:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|thumb|Sveti Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650)]] | caption = Sveti Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650) | birth_date = [[13. novembr|13. novembra]] [[354]] | birth_place = Tagast, Numidija | death_date = [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]] | death_place = Hipon, Numidija | misc = Počitajemy | module = [[Katoličska crkov]], [[Pravoslavje]], [[Luteranstvo]], [[Anglikanstvo]] | misc2 = Svetok | module2 = 28. avgust (v zapadnoj tradiciji), 15. junij (v pravoslavnoj tradiciji) }} '''Avrelij Avgustin''' ({{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}; [[13. novembr|13. novembra]] [[354]], Tagast — [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]], Hipon), takože znany kako '''Sveti Avgustin''' ili '''Avgustin iz Hipona''', byl hristijansky [[teologija|teolog]], [[filozofija|filozof]] i episkop Hipona v Rimskoj Numidiji. Jego pisanja imajut veliky vliv na razvitje zapadnogo hristijanstva i zapadnoj filozofije. On jest počitajemy kako sveti v Katoličskoj, Pravoslavnoj, Anglikanskoj i Luteranskoj crkvah, a takože kako {{Jezyky|la|Doctor Ecclesiae}} (Učitelj Crkve) v [[Katoličska crkov|Katoličskoj crkvi]].<ref name="brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=Augustine of Hippo: A Biography |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-22757-6 |language=en}}</ref> == Životopis == Avgustin rodil se v gorodě Tagast (dnes Suk Ahras v Alžiriji). Jego otec Patricij byl pagan, a jego matka, [[Monika (sveta)|sveta Monika]], byla devotna hristijanka. V mladyh lětah on prijal [[maniheizm]], ale pozdnje pod vlivom propovědej episkopa [[Amvrosij Mediolansky|Amvrosija Mediolanskogo]] i čtenja pisanij [[Platon|Platona]] obratil se v hristijanstvo v [[386]] lětě. V [[391]] lětě Avgustin byl rukopoloženy na presbitera v Hiponu, a v [[395]] lětě stal se episkopom tutogo goroda. On služil kako episkop Hipona do svojej smrti v [[430]] lětě, kogda gorod byl pod obsedom [[Vandali|Vandalov]]. == Tvorčestvo i učenje == Avgustin napisal mnogo pracij, iz ktoryh najbolje znane sut: * '''Ispovědi''' ({{Jezyky|la|Confessiones}}) — avtobiografično dělo, v ktorom on opisuje svoje mlade lěta i duhovny put k Bogu. * '''O gradě Božjem''' ({{Jezyky|la|De Civitate Dei}}) — teologično-filozofično dělo, napisane poslě razorenja Rima od Vestgotov v [[410]] lětě, v ktorom on prědstavlja historiju kako borbu medžu gradom zemjskym i gradom Božjim. * '''O Trojici''' ({{Jezyky|la|De Trinitate}}) — teologičny traktat o prirodě Božjej Trojice. Avgustinovo učenje o [[grěh|grěhu]], [[blagodatj|blagodatji]] i prědodredženju imalo jest gluboky vliv na katoličsko bogoslovje, a pozdnje takože na liderov [[Protestantska reformacija|protestantskoj reformacije]], takyh kako [[Martin Luter]] i [[Žan Kalvin]].<ref name="brown" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Sveti]] [[Category:Hristijanski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Rimski episkopi]] m8onhxitmk01dvpraelpkvhw6jr2lao 49102 49093 2026-10-26T10:52:03Z Ilja isv 10 49102 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Avrelij Avgustin | native_name = <center>{{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}</center> | image = [[Fajl:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|thumb|center|Svety Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650)]] | image caption = Svety Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650) | birth_date = [[13. novembr|13. novembra]] [[354]] | birth_place = Tagast, Numidija | death_date = [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]] | death_place = Hipon, Numidija | misc = Počitajemy | module = [[Katoličska crkov]], [[Pravoslavje]], [[Luteranstvo]], [[Anglikanstvo]] | misc2 = Svetok | module2 = 28. avgust (v zapadnoj tradiciji), 15. junij (v pravoslavnoj tradiciji) }} '''Avrelij Avgustin''' ({{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}; [[13. novembr|13. novembra]] [[354]], Tagast — [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]], Hipon), takože znany kako '''Svety Avgustin''' ili '''Avgustin iz Hipona''', byl hristijansky [[teologija|teolog]], [[filozofija|filozof]] i episkop Hipona v Rimskoj Numidiji. Jego pisanja imajut veliky vliv na razvitje zapadnogo hristijanstva i zapadnoj filozofije. On jest počitajemy kako sveti v Katoličskoj, Pravoslavnoj, Anglikanskoj i Luteranskoj crkvah, a takože kako {{Jezyky|la|Doctor Ecclesiae}} (Učitelj Crkve) v [[Katoličska crkov|Katoličskoj crkvi]].<ref name="brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=Augustine of Hippo: A Biography |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-22757-6 |language=en}}</ref> == Životopis == Avgustin rodil se v gorodě Tagast (dnes Suk Ahras v Alžiriji). Jego otec Patricij byl pagan, a jego matka, [[Monika (sveta)|sveta Monika]], byla devotna hristijanka. V mladyh lětah on prijal [[maniheizm]], ale pozdnje pod vlivom propovědej episkopa [[Amvrosij Mediolansky|Amvrosija Mediolanskogo]] i čtenja pisanij [[Platon|Platona]] obratil se v hristijanstvo v [[386]] lětě. V [[391]] lětě Avgustin byl rukopoloženy na presbitera v Hiponu, a v [[395]] lětě stal se episkopom tutogo goroda. On služil kako episkop Hipona do svojej smrti v [[430]] lětě, kogda gorod byl pod obsedom [[Vandali|Vandalov]]. == Tvorčestvo i učenje == Avgustin napisal mnogo pracij, iz ktoryh najbolje znane sut: * '''Ispovědi''' ({{Jezyky|la|Confessiones}}) — avtobiografično dělo, v ktorom on opisuje svoje mlade lěta i duhovny put k Bogu. * '''O gradě Božjem''' ({{Jezyky|la|De Civitate Dei}}) — teologično-filozofično dělo, napisane poslě razorenja Rima od Vestgotov v [[410]] lětě, v ktorom on prědstavlja historiju kako borbu medžu gradom zemjskym i gradom Božjim. * '''O Trojici''' ({{Jezyky|la|De Trinitate}}) — teologičny traktat o prirodě Božjej Trojice. Avgustinovo učenje o [[grěh|grěhu]], [[blagodatj|blagodatji]] i prědodredženju imalo jest gluboky vliv na katoličsko bogoslovje, a pozdnje takože na liderov [[Protestantska reformacija|protestantskoj reformacije]], takyh kako [[Martin Luter]] i [[Žan Kalvin]].<ref name="brown" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Sveti]] [[Category:Hristijanski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Rimski episkopi]] 5w8hkmm5s38pm49jdtu7v7pf4o5hqjl 49103 49102 2026-10-26T10:54:30Z Ilja isv 10 49103 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Avrelij Avgustin | native_name = <center>{{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}</center> | image = [[Fajl:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|thumb|center|Svety Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650)]] | image caption = Svety Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650) | birth_date = [[13. novembr|13. novembra]] [[354]] | birth_place = Tagast, Numidija | death_date = [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]] | death_place = Hipon, Numidija | misc = Počitajemy | module = [[Katoličska crkov]], [[Pravoslavje]], [[Luteranstvo]], [[Anglikanstvo]] | misc2 = Svetok | module2 = 28. avgust (v zapadnoj tradiciji), 15. junij (v pravoslavnoj tradiciji) }} '''Avrelij Avgustin''' ({{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}; [[13. novembr|13. novembra]] [[354]], Tagast — [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]], Hipon), takože znany kako '''Svety Avgustin''' ili '''Avgustin iz Hipona''', byl hristijansky [[teologija|teolog]], [[filozofija|filozof]] i episkop Hipona v Rimskoj Numidiji. Jego pisanja imajut veliky vliv na razvitje zapadnogo hristijanstva i zapadnoj filozofije. On jest počitajemy kako svety v Katoličskoj, Pravoslavnoj, Anglikanskoj i Luteranskoj crkvah, a takože kako {{Jezyky|la|Doctor Ecclesiae}} (Učitelj Crkve) v [[Katoličska crkov|Katoličskoj crkvi]].<ref name="brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=Augustine of Hippo: A Biography |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-22757-6 |language=en}}</ref> == Životopis == Avgustin rodil se v gorodě Tagast (dnes Suk Ahras v Alžiriji). Jego otec Patricij byl pagan, a jego matka, [[Monika (sveta)|sveta Monika]], byla devotna hristijanka. V mladyh lětah on prijal [[maniheizm]], ale pozdnje pod vlivom propovědej episkopa [[Amvrosij Mediolansky|Amvrosija Mediolanskogo]] i čtenja pisanij [[Platon|Platona]] obratil se v hristijanstvo v [[386]] lětě. V [[391]] lětě Avgustin byl rukopoloženy na presbitera v Hiponu, a v [[395]] lětě stal se episkopom tutogo goroda. On služil kako episkop Hipona do svojej smrti v [[430]] lětě, kogda gorod byl pod obsedom [[Vandali|Vandalov]]. == Tvorčestvo i učenje == Avgustin napisal mnogo pracij, iz ktoryh najbolje znane sut: * '''Ispovědi''' ({{Jezyky|la|Confessiones}}) — avtobiografično dělo, v ktorom on opisuje svoje mlade lěta i duhovny put k Bogu. * '''O gradě Božjem''' ({{Jezyky|la|De Civitate Dei}}) — teologično-filozofično dělo, napisane poslě razorenja Rima od Vestgotov v [[410]] lětě, v ktorom on prědstavlja historiju kako borbu medžu gradom zemjskym i gradom Božjim. * '''O Trojici''' ({{Jezyky|la|De Trinitate}}) — teologičny traktat o prirodě Božjej Trojice. Avgustinovo učenje o [[grěh|grěhu]], [[blagodatj|blagodatji]] i prědodredženju imalo jest gluboky vliv na katoličsko bogoslovje, a pozdnje takože na liderov [[Protestantska reformacija|protestantskoj reformacije]], takyh kako [[Martin Luter]] i [[Žan Kalvin]].<ref name="brown" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Sveti]] [[Category:Hristijanski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Rimski episkopi]] sp3c5u7ft03ietl8yhvidlbetcipie2 49104 49103 2026-10-26T10:58:15Z ~2026-56158-15 1181 49104 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Avrelij Avgustin | native_name = <center>{{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}</center> | image = [[Fajl:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|thumb|center|Svety Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650)]] | image caption = Svety Avgustin (kartina Filippa de Šampanja, okolo 1645–1650) | birth_date = [[13. novembr|13. novembra]] [[354]] | birth_place = Tagast, Numidija | death_date = [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]] | death_place = Hipon, Numidija | misc = Počitajemy | module = [[Katoličska crkov]], [[Pravoslavje]], [[Luteranstvo]], [[Anglikanstvo]] | misc2 = Svetok | module2 = 28. avgust (v zapadnoj tradiciji), 15. junij (v pravoslavnoj tradiciji) }} '''Avrelij Avgustin''' ({{Jezyky|la|Aurelius Augustinus Hipponensis}}; [[13. novembr|13. novembra]] [[354]], Tagast — [[28. avgust|28. avgusta]] [[430]], Hipon), takože znany kako '''Svety Avgustin''' ili '''Avgustin iz Hipona''', byl hristijansky [[teologija|teolog]], [[filozofija|filozof]] i episkop Hipona v Rimskoj Numidiji. Jego pisanja imajut veliky vliv na razvitje zapadnogo hristijanstva i zapadnoj filozofije. On jest počitajemy kako svety v Katoličskoj, Pravoslavnoj, Anglikanskoj i Luteranskoj crkvah, a takože kako {{Jezyky|la|Doctor Ecclesiae}} (Učitelj Crkve) v [[Katoličska crkov|Katoličskoj crkvi]].<ref name="brown">{{Cite book |last=Brown |first=Peter |title=Augustine of Hippo: A Biography |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-22757-6 |language=en}}</ref> == Životopis == Avgustin rodil se v gradě Tagast (dnes Suk Ahras v Alžiriji). Jego otec Patricij byl pagan, a jego matka, [[Monika (sveta)|sveta Monika]], byla devotna hristijanka. V mladyh lětah on prijal [[maniheizm]], ale pozdnje pod vlivom propovědej episkopa [[Amvrosij Mediolansky|Amvrosija Mediolanskogo]] i čtenja pisanij [[Platon|Platona]] obratil se v hristijanstvo v [[386]] lětě. V [[391]] lětě Avgustin byl rukopoloženy na presbitera v Hiponu, a v [[395]] lětě stal se episkopom tutogo grada. On služil kako episkop Hipona do svojej smrti v [[430]] lětě, kogda grad byl pod obsedom [[Vandali|Vandalov]]. == Tvorčestvo i učenje == Avgustin napisal mnogo pracij, iz ktoryh najbolje znane sut: * '''Ispovědi''' ({{Jezyky|la|Confessiones}}) — avtobiografično dělo, v ktorom on opisuje svoje mlade lěta i duhovny put k Bogu. * '''O gradě Božjem''' ({{Jezyky|la|De Civitate Dei}}) — teologično-filozofično dělo, napisane poslě razorenja Rima od Vestgotov v [[410]] lětě, v ktorom on prědstavlja historiju kako borbu medžu gradom zemjskym i gradom Božjim. * '''O Trojici''' ({{Jezyky|la|De Trinitate}}) — teologičny traktat o prirodě Božjej Trojice. Avgustinovo učenje o [[grěh|grěhu]], [[blagodatj|blagodatji]] i prědodredženju imalo jest gluboky vliv na katoličsko bogoslovje, a pozdnje takože na liderov [[Protestantska reformacija|protestantskoj reformacije]], takyh kako [[Martin Luter]] i [[Žan Kalvin]].<ref name="brown" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Sveti]] [[Category:Hristijanski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Rimski episkopi]] rt4n8u78pnxbbvmr8yowbd5k16raahy 0 6539 49086 2026-10-26T09:24:07Z ~2026-56158-15 1181 Stvorjena nova stranica s tekstom: «{{Kartka osoba | ime = Abu Hamid al-Gazali | izvirno_ime = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | slika = | opis_sliky = | rodjenje_datum = [[1058]] | rodjenje_město = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | smrt_datum = [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] | smrt_město = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | regija = [[Islamsky svět]...» 49086 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | ime = Abu Hamid al-Gazali | izvirno_ime = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | slika = | opis_sliky = | rodjenje_datum = [[1058]] | rodjenje_město = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | smrt_datum = [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] | smrt_město = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | regija = [[Islamsky svět]] | škola = [[Ašarizm]], [[Sufizm]], [[Kalam]] | interesy = [[Teologija]], [[Filozofija]], [[Jurisprudencija]], [[Logika]] }} '''Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gazali''' ({{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}}; [[1058]], Tus — [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]], Tus), znany jednostavno kako '''Al-Gazali''' ili v Zapadnoj Evropě kako '''Algazel''', byl persijsky [[islamsky teolog]], [[filozof]], [[jurist]] i [[sufizm|sufij]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh misliteljev v istoriji islamskogo světa i često nazyvajemy «obnoviteljem věry» (''mudžaddid'').<ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Frank |title=Al-Ghazali's Philosophical Theology |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-533162-2 |language=en}}</ref> == Životopis == Al-Gazali rodil se okolo [[1058]] lěta v gorodě Tus v Horasanu (dnes Iran). On dostal obrazovanje v Tusu, Džurdžanu i Nišapuru, kde jego učitelj byl izvěstny teolog Al-Džuvajni. Poslě smrti učitelja v [[1085]] lětě Al-Gazali prišel k dvoru seldžukskogo vezira Nizam al-Mulka. V [[1091]] lětě Nizam al-Mulk naznačil Al-Gazalija na post profesora i rukovoditelja prestižnoj akademije Nizamija v Bagdadu. V tutom periodě Al-Gazali napisal mnogo prac o islamskom pravu, teologiji i filozofiji, i stal se jednim iz najvažnějših učenjakov islamskogo světa. Jednakože v [[1095]] lětě Al-Gazali prěžil gluboky duhovny krizis. On ostavil svoju profesorsku poziciju, rozdal svoje iměnje i pokinul Bagdad, da by stal se putujučim sufijem. V tečenju slědujučih deset lět on posětil Damask, Jerusalim, Mekku i Medinu, živejuči v skromnosti i posvečajući čas meditaciji i duhovnym pracam. V [[1106]] lětě Al-Gazali na kratky čas vratil se k prěpodavanju v Nišapuru, ale pozdnje ponovno odšel v Tus, kde osnoval skromnu sufijsku obitelj (''hanakah''). On umrl [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] lěta. == Filozofija i teologija == Al-Gazali kritikoval tradiciju islamskoj filozofije (''falsafa''), osoblivo dělà [[Al-Farabi|Al-Farabija]] i [[Ibn Sina|Ibn Siny]] (Avicenny), ktori prědlagali viziju světa, osnovanu na drěvnegrečskoj filozofiji [[Aristotel|Aristotela]] i [[Platon|Platona]]. V svojem najbolje izvěstnom filozofičnom děle '''Nekompetencija filozofov''' (arabsky ''Tahafut al-Falasifa'') Al-Gazali utvrždal, kolko razum i filozofija sut nedostatočne dlja razuměnja duhovnyh pravd i Božjej prirody. On podvrgl kritikě filozofične koncepcije o věčnosti světa i pričinnosti. Svojim glavnym teologičnym dělom '''Voskresenje nauk o věrě''' (arabsky ''Ihya 'Ulum al-Din'') Al-Gazali uspěšno objedinil ortodoksalno sunitsko bogoslovje, islamsko pravo i sufijsku mistiku. == Glavne děla == * '''''Tahafut al-Falasifa''''' («Nekompetencija filozofov») — kritika islamskyh neoplatoničnyh filozofov. * '''''Ihya 'Ulum al-Din''''' («Voskresenje nauk o věrě») — monumentalno dělo o islamskoj etikě, teologiji i sufizmu. * '''''Al-Munqidh min al-Dalal''''' («Izbavitelj od zabluženja») — avtobiografija i duhovny traktat. * '''''Mishkat al-Anwar''''' («Niša světla») — ezoteričnо-sufijsko dělo o smyslu Božjego světa. == Vliv == Děla Al-Gazalija imali sut ogromny vliv ne toliko na islamsku mysl, ale takože na hristijansku i evrejsku filozofiju srědnjevěkovja. Jego idei obsuždaly se takymi filozofami kako [[Foma Akvinsky]] i [[Majmonid]].<ref name="griffel" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Islamski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Sufiji]] fgnlrc9bhlbrez2lmp54jtt2fdc8l2t 49088 49086 2026-10-26T09:31:50Z ~2026-56158-15 1181 49088 wikitext text/x-wiki {{Kartka člověk | gender = mužsky | native_name = {{Jezyky|sa|नागार्जुन}} | image = | caption = | birth_date = okolo [[150]] | birth_place = Džutna, [[Indija]] | death_date = okolo [[250]] | death_place = | occupation = * filozof * budističsky myslitelj * osnovatelj školy [[Madjamaka]] }} '''Nagardžuna''' ({{Jezyky|sa|नागार्जुन}}, ''Nāgārjuna''; okolo [[150]] — okolo [[250]]) byl indijsky [[Budizm|budističsky]] [[filozof]], myslitelj i osnovatelj školy [[Madjamaka]] v tradiciji [[Mahajana|Mahajany]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh budističskyh misliteljev poslě samogo [[Gautama Buda|Gautamy Budy]].<ref name="westerhoff">{{Cite book |last=Westerhoff |first=Jan |title=Nāgārjuna's Madhyamaka: A Philosophical Introduction |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-538496-3 |language=en}}</ref> == Životopis == O žitju Nagardžuny jest malo dostověrnyh istoriko-biografičnyh faktov, i velika čast informacij o njem jest svezana s legendami i tradicijami. Po prědanju, on rodil se v južnoj Indiji v brahmanskoj sěmji. Po legendě, Nagardžuna dostal svoje ime iz-za svezi s [[Naga|nagami]] (zmijevidnymi duhami), ktori dali jemu svete knigy ''Pradžnjaparamita-sutry'', skryte na dně okeana. On učil se v znanom budističskom centrě [[Nalanda]] i pozdnje stal se jego rukovoditeljem. == Filozofija == Glavna zasluga Nagardžuny jest razvitje koncepcije '''šunjata''' (praznost ili bezsuštnost). On utvrždal, že vse fenomeny, objekty i koncepcije sut prazne od samostojnoj, nezavisnoj suštnosti (''svabhava''), potomu že oni nastajut v zavisnosti od inyh pričin i uslovij (''pratitja-samutpada''). V svojem glavnom dělě '''Mulamadjamakakarika''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») Nagardžuna koristal metodu dialektiky i {{Jezyky|la|reductio ad absurdum}} (''prasanga''), da by pokazal, že vse ekstremne filozofične pozicije (kako bytje, nebytje, oboje ili ničto) sut protivorěčive. Takože Nagardžuna formuloval doktrinu o dvoh stupnjah pravdy: * '''Samvrti-satja''' — otnositelna ili konvencionalna pravda, ktora jest koristna v vsakodenjem žitju. * '''Paramartha-satja''' — absolutna pravda, ktora prěvyšaje vse koncepcije i slova. == Glavne děla == * '''''Mulamadjamakakarika''''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») — fundamentalny tekst školy Madjamaka. * '''''Šunjatasaptati''''' («Sedmdesjat stihov o praznosti»). * '''''Vigrahavjavartani''''' («Odvračenje sporov»). * '''''Ratnavali''''' («Dragocěny venec») — poslanje k kralju s pravilami etiky i političnoj mudrosti. == Vliv == Nagardžuna i jego škola Madjamaka imali sut ogromny vliv na razvitje budizma Mahajany v Indiji, Tibetu, Kitaju, Japoniji i v inyh krajah Azije. V Tibetu Nagardžuna jest počitajemy kako «drugy Buda».<ref name="westerhoff" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Budističski filozofi]] [[Category:Indijski filozofi]] [[Category:Filozofi]] 7unhq18i5hay6xmdfjtl8rqc4igq43k 49089 49088 2026-10-26T10:02:14Z Ilja isv 10 49089 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | gender = mužsky | native_name = {{Jezyky|sa|नागार्जुन}} | image = | caption = | birth_date = okolo [[150]] | birth_place = Džutna, [[Indija]] | death_date = okolo [[250]] | death_place = | occupation = * filozof * budističsky myslitelj * osnovatelj školy [[Madjamaka]] }} '''Nagardžuna''' ({{Jezyky|sa|नागार्जुन}}, ''Nāgārjuna''; okolo [[150]] — okolo [[250]]) byl indijsky [[Budizm|budističsky]] [[filozof]], myslitelj i osnovatelj školy [[Madjamaka]] v tradiciji [[Mahajana|Mahajany]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh budističskyh misliteljev poslě samogo [[Gautama Buda|Gautamy Budy]].<ref name="westerhoff">{{Cite book |last=Westerhoff |first=Jan |title=Nāgārjuna's Madhyamaka: A Philosophical Introduction |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-538496-3 |language=en}}</ref> == Životopis == O žitju Nagardžuny jest malo dostověrnyh istoriko-biografičnyh faktov, i velika čast informacij o njem jest svezana s legendami i tradicijami. Po prědanju, on rodil se v južnoj Indiji v brahmanskoj sěmji. Po legendě, Nagardžuna dostal svoje ime iz-za svezi s [[Naga|nagami]] (zmijevidnymi duhami), ktori dali jemu svete knigy ''Pradžnjaparamita-sutry'', skryte na dně okeana. On učil se v znanom budističskom centrě [[Nalanda]] i pozdnje stal se jego rukovoditeljem. == Filozofija == Glavna zasluga Nagardžuny jest razvitje koncepcije '''šunjata''' (praznost ili bezsuštnost). On utvrždal, že vse fenomeny, objekty i koncepcije sut prazne od samostojnoj, nezavisnoj suštnosti (''svabhava''), potomu že oni nastajut v zavisnosti od inyh pričin i uslovij (''pratitja-samutpada''). V svojem glavnom dělě '''Mulamadjamakakarika''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») Nagardžuna koristal metodu dialektiky i {{Jezyky|la|reductio ad absurdum}} (''prasanga''), da by pokazal, že vse ekstremne filozofične pozicije (kako bytje, nebytje, oboje ili ničto) sut protivorěčive. Takože Nagardžuna formuloval doktrinu o dvoh stupnjah pravdy: * '''Samvrti-satja''' — otnositelna ili konvencionalna pravda, ktora jest koristna v vsakodenjem žitju. * '''Paramartha-satja''' — absolutna pravda, ktora prěvyšaje vse koncepcije i slova. == Glavne děla == * '''''Mulamadjamakakarika''''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») — fundamentalny tekst školy Madjamaka. * '''''Šunjatasaptati''''' («Sedmdesjat stihov o praznosti»). * '''''Vigrahavjavartani''''' («Odvračenje sporov»). * '''''Ratnavali''''' («Dragocěny venec») — poslanje k kralju s pravilami etiky i političnoj mudrosti. == Vliv == Nagardžuna i jego škola Madjamaka imali sut ogromny vliv na razvitje budizma Mahajany v Indiji, Tibetu, Kitaju, Japoniji i v inyh krajah Azije. V Tibetu Nagardžuna jest počitajemy kako «drugy Buda».<ref name="westerhoff" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Budističski filozofi]] [[Category:Indijski filozofi]] [[Category:Filozofi]] l0v4y1886akc607x1g85kl9tm7mxm7n 49099 49089 2026-10-26T10:37:22Z ~2026-56158-15 1181 /* Glavne děla */ 49099 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | gender = mužsky | native_name = {{Jezyky|sa|नागार्जुन}} | image = | caption = | birth_date = okolo [[150]] | birth_place = Džutna, [[Indija]] | death_date = okolo [[250]] | death_place = | occupation = * filozof * budističsky myslitelj * osnovatelj školy [[Madjamaka]] }} '''Nagardžuna''' ({{Jezyky|sa|नागार्जुन}}, ''Nāgārjuna''; okolo [[150]] — okolo [[250]]) byl indijsky [[Budizm|budističsky]] [[filozof]], myslitelj i osnovatelj školy [[Madjamaka]] v tradiciji [[Mahajana|Mahajany]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh budističskyh misliteljev poslě samogo [[Gautama Buda|Gautamy Budy]].<ref name="westerhoff">{{Cite book |last=Westerhoff |first=Jan |title=Nāgārjuna's Madhyamaka: A Philosophical Introduction |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-538496-3 |language=en}}</ref> == Životopis == O žitju Nagardžuny jest malo dostověrnyh istoriko-biografičnyh faktov, i velika čast informacij o njem jest svezana s legendami i tradicijami. Po prědanju, on rodil se v južnoj Indiji v brahmanskoj sěmji. Po legendě, Nagardžuna dostal svoje ime iz-za svezi s [[Naga|nagami]] (zmijevidnymi duhami), ktori dali jemu svete knigy ''Pradžnjaparamita-sutry'', skryte na dně okeana. On učil se v znanom budističskom centrě [[Nalanda]] i pozdnje stal se jego rukovoditeljem. == Filozofija == Glavna zasluga Nagardžuny jest razvitje koncepcije '''šunjata''' (praznost ili bezsuštnost). On utvrždal, že vse fenomeny, objekty i koncepcije sut prazne od samostojnoj, nezavisnoj suštnosti (''svabhava''), potomu že oni nastajut v zavisnosti od inyh pričin i uslovij (''pratitja-samutpada''). V svojem glavnom dělě '''Mulamadjamakakarika''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») Nagardžuna koristal metodu dialektiky i {{Jezyky|la|reductio ad absurdum}} (''prasanga''), da by pokazal, že vse ekstremne filozofične pozicije (kako bytje, nebytje, oboje ili ničto) sut protivorěčive. Takože Nagardžuna formuloval doktrinu o dvoh stupnjah pravdy: * '''Samvrti-satja''' — otnositelna ili konvencionalna pravda, ktora jest koristna v vsakodenjem žitju. * '''Paramartha-satja''' — absolutna pravda, ktora prěvyšaje vse koncepcije i slova. == Glavne děla == * '''Mulamadjamakakarika''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») — fundamentalny tekst školy Madjamaka. * '''Šunjatasaptati''' («Sedmdesjat stihov o praznosti»). * '''Vigrahavjavartani''' («Odvračenje sporov»). * '''Ratnavali''' («Dragocěny venec») — poslanje k kralju s pravilami etiky i političnoj mudrosti. == Vliv == Nagardžuna i jego škola Madjamaka imali sut ogromny vliv na razvitje budizma Mahajany v Indiji, Tibetu, Kitaju, Japoniji i v inyh krajah Azije. V Tibetu Nagardžuna jest počitajemy kako «drugy Buda».<ref name="westerhoff" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Budističski filozofi]] [[Category:Indijski filozofi]] [[Category:Filozofi]] s06qe43bs6a8x88orep01kvc58i943s 49100 49099 2026-10-26T10:38:42Z ~2026-56158-15 1181 49100 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | gender = mužsky | native_name = {{Jezyky|sa|नागार्जुन}} | image = | caption = | birth_date = okolo [[150]] | birth_place = Džutna, [[Indija]] | death_date = okolo [[250]] | death_place = | occupation = * filozof * budističsky myslitelj * osnovatelj školy [[Madjamaka]] }} '''Nagardžuna''' ({{Jezyky|sa|नागार्जुन}}, ''Nāgārjuna''; okolo [[150]] — okolo [[250]]) byl indijsky [[Budizm|budističsky]] [[filozof]], myslitelj i osnovatelj školy [[Madjamaka]] v tradiciji [[Mahajana|Mahajany]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh budističskyh misliteljev poslě samogo [[Buda|Gautamy Budy]].<ref name="westerhoff">{{Cite book |last=Westerhoff |first=Jan |title=Nāgārjuna's Madhyamaka: A Philosophical Introduction |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-538496-3 |language=en}}</ref> == Životopis == O žitju Nagardžuny jest malo dostověrnyh istoriko-biografičnyh faktov, i velika čast informacij o njem jest svezana s legendami i tradicijami. Po prědanju, on rodil se v južnoj Indiji v brahmanskoj sěmji. Po legendě, Nagardžuna dostal svoje ime iz-za svezi s [[Naga|nagami]] (zmijevidnymi duhami), ktori dali jemu svete knigy ''Pradžnjaparamita-sutry'', skryte na dně okeana. On učil se v znanom budističskom centrě [[Nalanda]] i pozdnje stal se jego rukovoditeljem. == Filozofija == Glavna zasluga Nagardžuny jest razvitje koncepcije '''šunjata''' (praznost ili bezsuštnost). On utvrždal, že vse fenomeny, objekty i koncepcije sut prazne od samostojnoj, nezavisnoj suštnosti (''svabhava''), potomu že oni nastajut v zavisnosti od inyh pričin i uslovij (''pratitja-samutpada''). V svojem glavnom dělě '''Mulamadjamakakarika''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») Nagardžuna koristal metodu dialektiky i {{Jezyky|la|reductio ad absurdum}} (''prasanga''), da by pokazal, že vse ekstremne filozofične pozicije (kako bytje, nebytje, oboje ili ničto) sut protivorěčive. Takože Nagardžuna formuloval doktrinu o dvoh stupnjah pravdy: * '''Samvrti-satja''' — otnositelna ili konvencionalna pravda, ktora jest koristna v vsakodenjem žitju. * '''Paramartha-satja''' — absolutna pravda, ktora prěvyšaje vse koncepcije i slova. == Glavne děla == * '''Mulamadjamakakarika''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») — fundamentalny tekst školy Madjamaka. * '''Šunjatasaptati''' («Sedmdesjat stihov o praznosti»). * '''Vigrahavjavartani''' («Odvračenje sporov»). * '''Ratnavali''' («Dragocěny venec») — poslanje k kralju s pravilami etiky i političnoj mudrosti. == Vliv == Nagardžuna i jego škola Madjamaka imali sut ogromny vliv na razvitje budizma Mahajany v Indiji, Tibetu, Kitaju, Japoniji i v inyh krajah Azije. V Tibetu Nagardžuna jest počitajemy kako «drugy Buda».<ref name="westerhoff" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Budističski filozofi]] [[Category:Indijski filozofi]] [[Category:Filozofi]] rfzycagn3aa8b0xpjhu0ykjx6j33zl0 49107 49100 2026-10-26T11:08:38Z Ilja isv 10 49107 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | gender = mužsky | native_name = <center>{{Jezyky|sa|नागार्जुन}}</center> | image = | caption = | birth_date = okolo [[150]] | birth_place = Džutna, [[Indija]] | death_date = okolo [[250]] | death_place = | occupation = * filozof * budističsky myslitelj * osnovatelj školy [[Madjamaka]] }} '''Nagardžuna''' ({{Jezyky|sa|नागार्जुन}}, ''Nāgārdžuna''; okolo [[150]] — okolo [[250]]) byl indijsky [[Budizm|budističsky]] [[filozof]], myslitelj i osnovatelj školy [[Madjamaka]] v tradiciji [[Mahajana|Mahajany]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh budističskyh misliteljev poslě samogo [[Buda|Gautamy Budy]].<ref name="westerhoff">{{Cite book |last=Westerhoff |first=Jan |title=Nāgārjuna's Madhyamaka: A Philosophical Introduction |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-538496-3 |language=en}}</ref> == Životopis == O žitju Nagardžuny jest malo dostověrnyh istoriko-biografičnyh faktov, i velika čast informacij o njem jest svezana s legendami i tradicijami. Po prědanju, on rodil se v južnoj Indiji v brahmanskoj sěmji. Po legendě, Nagardžuna dostal svoje ime iz-za svezi s [[Naga|nagami]] (zmijevidnymi duhami), ktori dali jemu svete knigy ''Pradžnjaparamita-sutry'', skryte na dně okeana. On učil se v znanom budističskom centrě [[Nalanda]] i pozdnje stal se jego rukovoditeljem. == Filozofija == Glavna zasluga Nagardžuny jest razvitje koncepcije '''šunjata''' (praznost ili bezsuštnost). On utvrždal, že vse fenomeny, objekty i koncepcije sut prazne od samostojnoj, nezavisnoj suštnosti (''svabhava''), potomu že oni nastajut v zavisnosti od inyh pričin i uslovij (''pratitja-samutpada''). V svojem glavnom dělě '''Mulamadjamakakarika''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») Nagardžuna koristal metodu dialektiky i {{Jezyky|la|reductio ad absurdum}} (''prasanga''), da by pokazal, že vse ekstremne filozofične pozicije (kako bytje, nebytje, oboje ili ničto) sut protivorěčive. Takože Nagardžuna formuloval doktrinu o dvoh stupnjah pravdy: * '''Samvrti-satja''' — otnositelna ili konvencionalna pravda, ktora jest koristna v vsakodenjem žitju. * '''Paramartha-satja''' — absolutna pravda, ktora prěvyšaje vse koncepcije i slova. == Glavne děla == * '''Mulamadjamakakarika''' («Osnovne stihy o srědnjem putu») — fundamentalny tekst školy Madjamaka. * '''Šunjatasaptati''' («Sedmdesjat stihov o praznosti»). * '''Vigrahavjavartani''' («Odvračenje sporov»). * '''Ratnavali''' («Dragocěny venec») — poslanje k kralju s pravilami etiky i političnoj mudrosti. == Vliv == Nagardžuna i jego škola Madjamaka imali sut ogromny vliv na razvitje budizma Mahajany v Indiji, Tibetu, Kitaju, Japoniji i v inyh krajah Azije. V Tibetu Nagardžuna jest počitajemy kako «drugy Buda».<ref name="westerhoff" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Budističski filozofi]] [[Category:Indijski filozofi]] [[Category:Filozofi]] ckvt2p4pgzhfbvgymjvwm4jo3ry88k5 0 6540 49087 2026-10-26T09:24:43Z ~2026-56158-15 1181 Stvorjena nova stranica s tekstom: «{{Kartka osoba | ime = Abu Hamid al-Gazali | izvirno_ime = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | slika = | opis_sliky = | rodjenje_datum = [[1058]] | rodjenje_město = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | smrt_datum = [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] | smrt_město = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | regija = [[Islamsky svět]...» 49087 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | ime = Abu Hamid al-Gazali | izvirno_ime = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | slika = | opis_sliky = | rodjenje_datum = [[1058]] | rodjenje_město = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | smrt_datum = [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] | smrt_město = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | regija = [[Islamsky svět]] | škola = [[Ašarizm]], [[Sufizm]], [[Kalam]] | interesy = [[Teologija]], [[Filozofija]], [[Jurisprudencija]], [[Logika]] }} '''Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gazali''' ({{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}}; [[1058]], Tus — [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]], Tus), znany jednostavno kako '''Al-Gazali''' ili v Zapadnoj Evropě kako '''Algazel''', byl persijsky [[islamsky teolog]], [[filozof]], [[jurist]] i [[sufizm|sufij]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh misliteljev v istoriji islamskogo světa i često nazyvajemy «obnoviteljem věry» (''mudžaddid'').<ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Frank |title=Al-Ghazali's Philosophical Theology |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-533162-2 |language=en}}</ref> == Životopis == Al-Gazali rodil se okolo [[1058]] lěta v gorodě Tus v Horasanu (dnes Iran). On dostal obrazovanje v Tusu, Džurdžanu i Nišapuru, kde jego učitelj byl izvěstny teolog Al-Džuvajni. Poslě smrti učitelja v [[1085]] lětě Al-Gazali prišel k dvoru seldžukskogo vezira Nizam al-Mulka. V [[1091]] lětě Nizam al-Mulk naznačil Al-Gazalija na post profesora i rukovoditelja prestižnoj akademije Nizamija v Bagdadu. V tutom periodě Al-Gazali napisal mnogo prac o islamskom pravu, teologiji i filozofiji, i stal se jednim iz najvažnějših učenjakov islamskogo světa. Jednakože v [[1095]] lětě Al-Gazali prěžil gluboky duhovny krizis. On ostavil svoju profesorsku poziciju, rozdal svoje iměnje i pokinul Bagdad, da by stal se putujučim sufijem. V tečenju slědujučih deset lět on posětil Damask, Jerusalim, Mekku i Medinu, živejuči v skromnosti i posvečajući čas meditaciji i duhovnym pracam. V [[1106]] lětě Al-Gazali na kratky čas vratil se k prěpodavanju v Nišapuru, ale pozdnje ponovno odšel v Tus, kde osnoval skromnu sufijsku obitelj (''hanakah''). On umrl [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] lěta. == Filozofija i teologija == Al-Gazali kritikoval tradiciju islamskoj filozofije (''falsafa''), osoblivo dělà [[Al-Farabi|Al-Farabija]] i [[Ibn Sina|Ibn Siny]] (Avicenny), ktori prědlagali viziju světa, osnovanu na drěvnegrečskoj filozofiji [[Aristotel|Aristotela]] i [[Platon|Platona]]. V svojem najbolje izvěstnom filozofičnom děle '''Nekompetencija filozofov''' (arabsky ''Tahafut al-Falasifa'') Al-Gazali utvrždal, kolko razum i filozofija sut nedostatočne dlja razuměnja duhovnyh pravd i Božjej prirody. On podvrgl kritikě filozofične koncepcije o věčnosti světa i pričinnosti. Svojim glavnym teologičnym dělom '''Voskresenje nauk o věrě''' (arabsky ''Ihya 'Ulum al-Din'') Al-Gazali uspěšno objedinil ortodoksalno sunitsko bogoslovje, islamsko pravo i sufijsku mistiku. == Glavne děla == * '''''Tahafut al-Falasifa''''' («Nekompetencija filozofov») — kritika islamskyh neoplatoničnyh filozofov. * '''''Ihya 'Ulum al-Din''''' («Voskresenje nauk o věrě») — monumentalno dělo o islamskoj etikě, teologiji i sufizmu. * '''''Al-Munqidh min al-Dalal''''' («Izbavitelj od zabluženja») — avtobiografija i duhovny traktat. * '''''Mishkat al-Anwar''''' («Niša světla») — ezoteričnо-sufijsko dělo o smyslu Božjego světa. == Vliv == Děla Al-Gazalija imali sut ogromny vliv ne toliko na islamsku mysl, ale takože na hristijansku i evrejsku filozofiju srědnjevěkovja. Jego idei obsuždaly se takymi filozofami kako [[Foma Akvinsky]] i [[Majmonid]].<ref name="griffel" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Islamski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Sufiji]] fgnlrc9bhlbrez2lmp54jtt2fdc8l2t 49094 49087 2026-10-26T10:25:54Z Ilja isv 10 49094 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Abu Hamid al-Gazali | native_name = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | image = | image_caption = | birth_date = [[1058]] | birth_place = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | death_date = [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] | death_place = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | religion = [[Islamsky svět]] | school = [[Ašarizm]], [[Sufizm]], [[Kalam]] | known_for = [[Teologija]], [[Filozofija]], [[Jurisprudencija]], [[Logika]] }} '''Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gazali''' ({{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}}; [[1058]], Tus — [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]], Tus), znany jednostavno kako '''Al-Gazali''' ili v Zapadnoj Evropě kako '''Algazel''', byl persijsky [[islamsky teolog]], [[filozof]], [[jurist]] i [[sufizm|sufij]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh misliteljev v istoriji islamskogo světa i često nazyvajemy «obnoviteljem věry» (''mudžaddid'').<ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Frank |title=Al-Ghazali's Philosophical Theology |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-533162-2 |language=en}}</ref> == Životopis == Al-Gazali rodil se okolo [[1058]] lěta v gorodě Tus v Horasanu (dnes Iran). On dostal obrazovanje v Tusu, Džurdžanu i Nišapuru, kde jego učitelj byl izvěstny teolog Al-Džuvajni. Poslě smrti učitelja v [[1085]] lětě Al-Gazali prišel k dvoru seldžukskogo vezira Nizam al-Mulka. V [[1091]] lětě Nizam al-Mulk naznačil Al-Gazalija na post profesora i rukovoditelja prestižnoj akademije Nizamija v Bagdadu. V tutom periodě Al-Gazali napisal mnogo prac o islamskom pravu, teologiji i filozofiji, i stal se jednim iz najvažnějših učenjakov islamskogo světa. Jednakože v [[1095]] lětě Al-Gazali prěžil gluboky duhovny krizis. On ostavil svoju profesorsku poziciju, rozdal svoje iměnje i pokinul Bagdad, da by stal se putujučim sufijem. V tečenju slědujučih deset lět on posětil Damask, Jerusalim, Mekku i Medinu, živejuči v skromnosti i posvečajući čas meditaciji i duhovnym pracam. V [[1106]] lětě Al-Gazali na kratky čas vratil se k prěpodavanju v Nišapuru, ale pozdnje ponovno odšel v Tus, kde osnoval skromnu sufijsku obitelj (''hanakah''). On umrl [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] lěta. == Filozofija i teologija == Al-Gazali kritikoval tradiciju islamskoj filozofije (''falsafa''), osoblivo dělà [[Al-Farabi|Al-Farabija]] i [[Ibn Sina|Ibn Siny]] (Avicenny), ktori prědlagali viziju světa, osnovanu na drěvnegrečskoj filozofiji [[Aristotel|Aristotela]] i [[Platon|Platona]]. V svojem najbolje izvěstnom filozofičnom děle '''Nekompetencija filozofov''' (arabsky ''Tahafut al-Falasifa'') Al-Gazali utvrždal, kolko razum i filozofija sut nedostatočne dlja razuměnja duhovnyh pravd i Božjej prirody. On podvrgl kritikě filozofične koncepcije o věčnosti světa i pričinnosti. Svojim glavnym teologičnym dělom '''Voskresenje nauk o věrě''' (arabsky ''Ihya 'Ulum al-Din'') Al-Gazali uspěšno objedinil ortodoksalno sunitsko bogoslovje, islamsko pravo i sufijsku mistiku. == Glavne děla == * '''''Tahafut al-Falasifa''''' («Nekompetencija filozofov») — kritika islamskyh neoplatoničnyh filozofov. * '''''Ihya 'Ulum al-Din''''' («Voskresenje nauk o věrě») — monumentalno dělo o islamskoj etikě, teologiji i sufizmu. * '''''Al-Munqidh min al-Dalal''''' («Izbavitelj od zabluženja») — avtobiografija i duhovny traktat. * '''''Mishkat al-Anwar''''' («Niša světla») — ezoteričnо-sufijsko dělo o smyslu Božjego světa. == Vliv == Děla Al-Gazalija imali sut ogromny vliv ne toliko na islamsku mysl, ale takože na hristijansku i evrejsku filozofiju srědnjevěkovja. Jego idei obsuždaly se takymi filozofami kako [[Foma Akvinsky]] i [[Majmonid]].<ref name="griffel" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Islamski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Sufiji]] 6fs1c6qz3vvf9i9leqy1tjeufpx1l9i 49095 49094 2026-10-26T10:29:08Z Ilja isv 10 49095 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Abu Hamid al-Gazali | native_name = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | image = | image caption = | birth_date = [[1058]] | birth_place = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | death_date = 19. dekembra [[1111]] | death_place = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | religion = [[Islamsky svět]] | movement = [[Ašarizm]], [[Sufizm]], [[Kalam]] | known_for = [[Teologija]], [[Filozofija]], [[Jurisprudencija]], [[Logika]] }} '''Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gazali''' ({{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}}; [[1058]], Tus — [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]], Tus), znany jednostavno kako '''Al-Gazali''' ili v Zapadnoj Evropě kako '''Algazel''', byl persijsky [[islamsky teolog]], [[filozof]], [[jurist]] i [[sufizm|sufij]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh misliteljev v istoriji islamskogo světa i često nazyvajemy «obnoviteljem věry» (''mudžaddid'').<ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Frank |title=Al-Ghazali's Philosophical Theology |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-533162-2 |language=en}}</ref> == Životopis == Al-Gazali rodil se okolo [[1058]] lěta v gorodě Tus v Horasanu (dnes Iran). On dostal obrazovanje v Tusu, Džurdžanu i Nišapuru, kde jego učitelj byl izvěstny teolog Al-Džuvajni. Poslě smrti učitelja v [[1085]] lětě Al-Gazali prišel k dvoru seldžukskogo vezira Nizam al-Mulka. V [[1091]] lětě Nizam al-Mulk naznačil Al-Gazalija na post profesora i rukovoditelja prestižnoj akademije Nizamija v Bagdadu. V tutom periodě Al-Gazali napisal mnogo prac o islamskom pravu, teologiji i filozofiji, i stal se jednim iz najvažnějših učenjakov islamskogo světa. Jednakože v [[1095]] lětě Al-Gazali prěžil gluboky duhovny krizis. On ostavil svoju profesorsku poziciju, rozdal svoje iměnje i pokinul Bagdad, da by stal se putujučim sufijem. V tečenju slědujučih deset lět on posětil Damask, Jerusalim, Mekku i Medinu, živejuči v skromnosti i posvečajući čas meditaciji i duhovnym pracam. V [[1106]] lětě Al-Gazali na kratky čas vratil se k prěpodavanju v Nišapuru, ale pozdnje ponovno odšel v Tus, kde osnoval skromnu sufijsku obitelj (''hanakah''). On umrl [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] lěta. == Filozofija i teologija == Al-Gazali kritikoval tradiciju islamskoj filozofije (''falsafa''), osoblivo dělà [[Al-Farabi|Al-Farabija]] i [[Ibn Sina|Ibn Siny]] (Avicenny), ktori prědlagali viziju světa, osnovanu na drěvnegrečskoj filozofiji [[Aristotel|Aristotela]] i [[Platon|Platona]]. V svojem najbolje izvěstnom filozofičnom děle '''Nekompetencija filozofov''' (arabsky ''Tahafut al-Falasifa'') Al-Gazali utvrždal, kolko razum i filozofija sut nedostatočne dlja razuměnja duhovnyh pravd i Božjej prirody. On podvrgl kritikě filozofične koncepcije o věčnosti světa i pričinnosti. Svojim glavnym teologičnym dělom '''Voskresenje nauk o věrě''' (arabsky ''Ihya 'Ulum al-Din'') Al-Gazali uspěšno objedinil ortodoksalno sunitsko bogoslovje, islamsko pravo i sufijsku mistiku. == Glavne děla == * '''''Tahafut al-Falasifa''''' («Nekompetencija filozofov») — kritika islamskyh neoplatoničnyh filozofov. * '''''Ihya 'Ulum al-Din''''' («Voskresenje nauk o věrě») — monumentalno dělo o islamskoj etikě, teologiji i sufizmu. * '''''Al-Munqidh min al-Dalal''''' («Izbavitelj od zabluženja») — avtobiografija i duhovny traktat. * '''''Mishkat al-Anwar''''' («Niša světla») — ezoteričnо-sufijsko dělo o smyslu Božjego světa. == Vliv == Děla Al-Gazalija imali sut ogromny vliv ne toliko na islamsku mysl, ale takože na hristijansku i evrejsku filozofiju srědnjevěkovja. Jego idei obsuždaly se takymi filozofami kako [[Foma Akvinsky]] i [[Majmonid]].<ref name="griffel" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Islamski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Sufiji]] m70zaemkn0tyrrenjnr0ss6qagu4ocm 49096 49095 2026-10-26T10:34:51Z ~2026-56158-15 1181 49096 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Abu Hamid al-Gazali | native_name = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | image = | image caption = | birth_date = [[1058]] | birth_place = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | death_date = 19. dekembra [[1111]] | death_place = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | religion = [[Islamsky svět]] | movement = [[Ašarizm]], [[Sufizm]], [[Kalam]] | known_for = [[Teologija]], [[Filozofija]], [[Jurisprudencija]], [[Logika]] }} '''Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gazali''' ({{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}}; [[1058]], Tus — [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]], Tus), znany jednostavno kako '''Al-Gazali''' ili v Zapadnoj Evropě kako '''Algazel''', byl persijsky [[islamsky teolog]], [[filozof]], [[jurist]] i [[sufizm|sufij]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh misliteljev v istoriji islamskogo světa i često nazyvajemy «obnoviteljem věry» (''mudžaddid'').<ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Frank |title=Al-Ghazali's Philosophical Theology |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-533162-2 |language=en}}</ref> == Životopis == Al-Gazali rodil se okolo [[1058]] lěta v gorodě Tus v Horasanu (dnes Iran). On dostal obrazovanje v Tusu, Džurdžanu i Nišapuru, kde jego učitelj byl izvěstny teolog Al-Džuvajni. Poslě smrti učitelja v [[1085]] lětě Al-Gazali prišel k dvoru seldžukskogo vezira Nizam al-Mulka. V [[1091]] lětě Nizam al-Mulk naznačil Al-Gazalija na post profesora i rukovoditelja prestižnoj akademije Nizamija v Bagdadu. V tutom periodě Al-Gazali napisal mnogo prac o islamskom pravu, teologiji i filozofiji, i stal se jednim iz najvažnějših učenjakov islamskogo světa. Jednakože v [[1095]] lětě Al-Gazali prěžil gluboky duhovny krizis. On ostavil svoju profesorsku poziciju, rozdal svoje iměnje i pokinul Bagdad, da by stal se putujučim sufijem. V tečenju slědujučih deset lět on posětil Damask, Jerusalim, Mekku i Medinu, živejuči v skromnosti i posvečajući čas meditaciji i duhovnym pracam. V [[1106]] lětě Al-Gazali na kratky čas vratil se k prěpodavanju v Nišapuru, ale pozdnje ponovno odšel v Tus, kde osnoval skromnu sufijsku obitelj (''hanakah''). On umrl [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] lěta. == Filozofija i teologija == Al-Gazali kritikoval tradiciju islamskoj filozofije (''falsafa''), osoblivo dělà [[Al-Farabi|Al-Farabija]] i [[Ibn Sina|Ibn Siny]] (Avicenny), ktori prědlagali viziju světa, osnovanu na drěvnegrečskoj filozofiji [[Aristotel|Aristotela]] i [[Platon|Platona]]. V svojem najbolje izvěstnom filozofičnom děle '''Nekompetencija filozofov''' (arabsky ''Tahafut al-Falasifa'') Al-Gazali utvrždal, kolko razum i filozofija sut nedostatočne dlja razuměnja duhovnyh pravd i Božjej prirody. On podvrgl kritikě filozofične koncepcije o věčnosti světa i pričinnosti. Svojim glavnym teologičnym dělom '''Voskresenje nauk o věrě''' (arabsky ''Ihya 'Ulum al-Din'') Al-Gazali uspěšno objedinil ortodoksalno sunitsko bogoslovje, islamsko pravo i sufijsku mistiku. == Glavne děla == * '''Tahafut al-Falasifa''' («Nekompetencija filozofov») — kritika islamskyh neoplatoničnyh filozofov. * '''Ihya 'Ulum al-Din''' («Voskresenje nauk o věrě») — monumentalno dělo o islamskoj etikě, teologiji i sufizmu. * '''Al-Munqidh min al-Dalal''' («Izbavitelj od zabluženja») — avtobiografija i duhovny traktat. * '''Mishkat al-Anwar''' («Niša světla») — ezoteričnо-sufijsko dělo o smyslu Božjego světa. == Vliv == Děla Al-Gazalija imali sut ogromny vliv ne toliko na islamsku mysl, ale takože na hristijansku i evrejsku filozofiju srědnjevěkovja. Jego idei obsuždaly se takymi filozofami kako [[Tomaso Akvinsky]] i [[Majmonid]].<ref name="griffel" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Islamski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Sufiji]] s0x5whx5pprv3uqy0hk19mpi84g1d6z 49097 49096 2026-10-26T10:35:32Z ~2026-56158-15 1181 49097 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Abu Hamid al-Gazali | native_name = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | image = | image caption = | birth_date = [[1058]] | birth_place = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | death_date = 19. dekembra [[1111]] | death_place = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | religion = [[Islamsky svět]] | movement = [[Ašarizm]], [[Sufizm]], [[Kalam]] | known_for = [[Teologija]], [[Filozofija]], [[Jurisprudencija]], [[Logika]] }} '''Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gazali''' ({{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}}; [[1058]], Tus — [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]], Tus), znany jednostavno kako '''Al-Gazali''' ili v Zapadnoj Evropě kako '''Algazel''', byl persijsky [[islamsky teolog]], [[filozof]], [[jurist]] i [[sufizm|sufij]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh misliteljev v istoriji islamskogo světa i često nazyvajemy «obnoviteljem věry» (''mudžaddid'').<ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Frank |title=Al-Ghazali's Philosophical Theology |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-533162-2 |language=en}}</ref> == Životopis == Al-Gazali rodil se okolo [[1058]] lěta v gorodě Tus v Horasanu (dnes Iran). On dostal obrazovanje v Tusu, Džurdžanu i Nišapuru, kde jego učitelj byl izvěstny teolog Al-Džuvajni. Poslě smrti učitelja v [[1085]] lětě Al-Gazali prišel k dvoru seldžukskogo vezira Nizam al-Mulka. V [[1091]] lětě Nizam al-Mulk naznačil Al-Gazalija na post profesora i rukovoditelja prestižnoj akademije Nizamija v Bagdadu. V tutom periodě Al-Gazali napisal mnogo prac o islamskom pravu, teologiji i filozofiji, i stal se jednim iz najvažnějših učenjakov islamskogo světa. Jednakože v [[1095]] lětě Al-Gazali prěžil gluboky duhovny krizis. On ostavil svoju profesorsku poziciju, rozdal svoje iměnje i pokinul Bagdad, da by stal se putujučim sufijem. V tečenju slědujučih deset lět on posětil Damask, Jerusalim, Mekku i Medinu, živejuči v skromnosti i posvečajući čas meditaciji i duhovnym pracam. V [[1106]] lětě Al-Gazali na kratky čas vratil se k prěpodavanju v Nišapuru, ale pozdnje ponovno odšel v Tus, kde osnoval skromnu sufijsku obitelj (''hanakah''). On umrl [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] lěta. == Filozofija i teologija == Al-Gazali kritikoval tradiciju islamskoj filozofije (''falsafa''), osoblivo dělà [[Al-Farabi|Al-Farabija]] i [[Ibn Sina|Ibn Siny]] (Avicenny), ktori prědlagali viziju světa, osnovanu na drěvnegrečskoj filozofiji [[Aristotelj|Aristotelja]] i [[Platon|Platona]]. V svojem najbolje izvěstnom filozofičnom děle '''Nekompetencija filozofov''' (arabsky ''Tahafut al-Falasifa'') Al-Gazali utvrždal, kolko razum i filozofija sut nedostatočne dlja razuměnja duhovnyh pravd i Božjej prirody. On podvrgl kritikě filozofične koncepcije o věčnosti světa i pričinnosti. Svojim glavnym teologičnym dělom '''Voskresenje nauk o věrě''' (arabsky ''Ihya 'Ulum al-Din'') Al-Gazali uspěšno objedinil ortodoksalno sunitsko bogoslovje, islamsko pravo i sufijsku mistiku. == Glavne děla == * '''Tahafut al-Falasifa''' («Nekompetencija filozofov») — kritika islamskyh neoplatoničnyh filozofov. * '''Ihya 'Ulum al-Din''' («Voskresenje nauk o věrě») — monumentalno dělo o islamskoj etikě, teologiji i sufizmu. * '''Al-Munqidh min al-Dalal''' («Izbavitelj od zabluženja») — avtobiografija i duhovny traktat. * '''Mishkat al-Anwar''' («Niša světla») — ezoteričnо-sufijsko dělo o smyslu Božjego světa. == Vliv == Děla Al-Gazalija imali sut ogromny vliv ne toliko na islamsku mysl, ale takože na hristijansku i evrejsku filozofiju srědnjevěkovja. Jego idei obsuždaly se takymi filozofami kako [[Tomaso Akvinsky]] i [[Majmonid]].<ref name="griffel" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Islamski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Sufiji]] 1l9hsozo85d44ihs504b6m64a4rbdzr 49101 49097 2026-10-26T10:50:23Z Ilja isv 10 49101 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Abu Hamid al-Gazali | native_name = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | image = | image caption = | birth_date = [[1058]] | birth_place = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | death_date = 19. dekembra [[1111]] | death_place = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | religion = [[Islamsky svět]] | movement = [[Ašarizm]], [[Sufizm]], [[Kalam]] | known_for = [[Teologija]], [[Filozofija]], [[Pravo]], [[Logika]] }} '''Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gazali''' ({{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}}; [[1058]], Tus — [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]], Tus), znany jednostavno kako '''Al-Gazali''' ili v Zapadnoj Evropě kako '''Algazel''', byl persijsky [[islamsky teolog]], [[filozof]], [[pravnik]] i [[sufizm|sufij]]. On jest sčitajemy jednim iz najbolje vlivnyh misliteljev v istoriji islamskogo světa i često nazyvajemy «obnoviteljem věry» (''mudžaddid'').<ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Frank |title=Al-Ghazali's Philosophical Theology |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-533162-2 |language=en}}</ref> == Životopis == Al-Gazali rodil se okolo [[1058]] lěta v gorodě Tus v Horasanu (dnes Iran). On dostal obrazovanje v Tusu, Džurdžanu i Nišapuru, kde jego učitelj byl izvěstny teolog Al-Džuvajni. Poslě smrti učitelja v [[1085]] lětě Al-Gazali prišel k dvoru seldžukskogo vezira Nizam al-Mulka. V [[1091]] lětě Nizam al-Mulk naznačil Al-Gazalija na post profesora i rukovoditelja prestižnoj akademije Nizamija v Bagdadu. V tutom periodě Al-Gazali napisal mnogo prac o islamskom pravu, teologiji i filozofiji, i stal se jednim iz najvažnějših učenjakov islamskogo světa. Jednakože v [[1095]] lětě Al-Gazali prěžil gluboky duhovny krizis. On ostavil svoju profesorsku poziciju, rozdal svoje iměnje i pokinul Bagdad, da by stal se putujučim sufijem. V tečenju slědujučih deset lět on posětil Damask, Jerusalim, Mekku i Medinu, živejuči v skromnosti i posvečajući čas meditaciji i duhovnym pracam. V [[1106]] lětě Al-Gazali na kratky čas vratil se k prěpodavanju v Nišapuru, ale pozdnje ponovno odšel v Tus, kde osnoval skromnu sufijsku obitelj (''hanakah''). On umrl [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] lěta. == Filozofija i teologija == Al-Gazali kritikoval tradiciju islamskoj filozofije (''falsafa''), osoblivo dělà [[Al-Farabi|Al-Farabija]] i [[Ibn Sina|Ibn Siny]] (Avicenny), ktori prědlagali viziju světa, osnovanu na drěvnegrečskoj filozofiji [[Aristotelj|Aristotelja]] i [[Platon|Platona]]. V svojem najbolje izvěstnom filozofičnom děle '''Nekompetencija filozofov''' (arabsky ''Tahafut al-Falasifa'') Al-Gazali utvrždal, kolko razum i filozofija sut nedostatočne dlja razuměnja duhovnyh pravd i Božjej prirody. On podvrgl kritikě filozofične koncepcije o věčnosti světa i pričinnosti. Svojim glavnym teologičnym dělom '''Voskresenje nauk o věrě''' (arabsky ''Ihya 'Ulum al-Din'') Al-Gazali uspěšno objedinil ortodoksalno sunitsko bogoslovje, islamsko pravo i sufijsku mistiku. == Glavne děla == * '''Tahafut al-Falasifa''' («Nekompetencija filozofov») — kritika islamskyh neoplatoničnyh filozofov. * '''Ihya 'Ulum al-Din''' («Voskresenje nauk o věrě») — monumentalno dělo o islamskoj etikě, teologiji i sufizmu. * '''Al-Munqidh min al-Dalal''' («Izbavitelj od zabluženja») — avtobiografija i duhovny traktat. * '''Mishkat al-Anwar''' («Niša světla») — ezoteričnо-sufijsko dělo o smyslu Božjego světa. == Vliv == Děla Al-Gazalija imali sut ogromny vliv ne toliko na islamsku mysl, ale takože na hristijansku i evrejsku filozofiju srědnjevěkovja. Jego idei obsuždaly se takymi filozofami kako [[Tomaso Akvinsky]] i [[Majmonid]].<ref name="griffel" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Islamski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Sufiji]] klc00udt5t0sr26mpbkny2n67uctcjm 49105 49101 2026-10-26T11:01:51Z Ilja isv 10 49105 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Abu Hamid al-Gazali | native_name = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | image = | image caption = | birth_date = [[1058]] | birth_place = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | death_date = 19. dekembra [[1111]] | death_place = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | religion = [[Islamsky svět]] | movement = [[Ašarizm]], [[Sufizm]], [[Kalam]] | known_for = [[Teologija]], [[Filozofija]], [[Pravo]], [[Logika]] }} '''Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gazali''' ({{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}}; [[1058]], Tus — [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]], Tus), znany jednostavno kako '''Al-Gazali''' ili v Zapadnoj Evropě kako '''Algazel''', byl persijsky [[islamsky teolog]], [[filozof]], [[pravnik]] i [[sufizm|sufij]]. On jest mněvajemy jednim iz najvyše vlivnyh misliteljev v istoriji islamskogo světa i često nazyvajemy «obnovitelj věry» (''mudžaddid'').<ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Frank |title=Al-Ghazali's Philosophical Theology |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-533162-2 |language=en}}</ref> == Životopis == Al-Gazali rodil se okolo [[1058]] lěta v gorodě Tus v Horasanu (dnes Iran). On dostal obrazovanje v Tusu, Džurdžanu i Nišapuru, kde jego učitelj byl izvěstny teolog Al-Džuvajni. Poslě smrti učitelja v [[1085]] lětě Al-Gazali prišel k dvoru seldžukskogo vezira Nizam al-Mulka. V [[1091]] lětě Nizam al-Mulk naznačil Al-Gazalija na post profesora i rukovoditelja prestižnoj akademije Nizamija v Bagdadu. V tutom periodě Al-Gazali napisal mnogo prac o islamskom pravu, teologiji i filozofiji, i stal se jednim iz najvažnějših učenjakov islamskogo světa. Jednakože v [[1095]] lětě Al-Gazali prěžil gluboky duhovny krizis. On ostavil svoju profesorsku poziciju, rozdal svoje iměnje i pokinul Bagdad, da by stal se putujučim sufijem. V tečenju slědujučih deset lět on posětil Damask, Jerusalim, Mekku i Medinu, živejuči v skromnosti i posvečajući čas meditaciji i duhovnym pracam. V [[1106]] lětě Al-Gazali na kratky čas vratil se k prěpodavanju v Nišapuru, ale pozdnje ponovno odšel v Tus, kde osnoval skromnu sufijsku obitelj (''hanakah''). On umrl [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]] lěta. == Filozofija i teologija == Al-Gazali kritikoval tradiciju islamskoj filozofije (''falsafa''), osoblivo dělà [[Al-Farabi|Al-Farabija]] i [[Ibn Sina|Ibn Siny]] (Avicenny), ktori prědlagali viziju světa, osnovanu na drěvnegrečskoj filozofiji [[Aristotelj|Aristotelja]] i [[Platon|Platona]]. V svojem najbolje izvěstnom filozofičnom děle '''Nekompetencija filozofov''' (arabsky ''Tahafut al-Falasifa'') Al-Gazali utvrždal, kolko razum i filozofija sut nedostatočne dlja razuměnja duhovnyh pravd i Božjej prirody. On podvrgl kritikě filozofične koncepcije o věčnosti světa i pričinnosti. Svojim glavnym teologičnym dělom '''Voskresenje nauk o věrě''' (arabsky ''Ihya 'Ulum al-Din'') Al-Gazali uspěšno objedinil ortodoksalno sunitsko bogoslovje, islamsko pravo i sufijsku mistiku. == Glavne děla == * '''Tahafut al-Falasifa''' («Nekompetencija filozofov») — kritika islamskyh neoplatoničnyh filozofov. * '''Ihya 'Ulum al-Din''' («Voskresenje nauk o věrě») — monumentalno dělo o islamskoj etikě, teologiji i sufizmu. * '''Al-Munqidh min al-Dalal''' («Izbavitelj od zabluženja») — avtobiografija i duhovny traktat. * '''Mishkat al-Anwar''' («Niša světla») — ezoteričnо-sufijsko dělo o smyslu Božjego světa. == Vliv == Děla Al-Gazalija imali sut ogromny vliv ne toliko na islamsku mysl, ale takože na hristijansku i evrejsku filozofiju srědnjevěkovja. Jego idei obsuždaly se takymi filozofami kako [[Tomaso Akvinsky]] i [[Majmonid]].<ref name="griffel" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Islamski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Sufiji]] 67uhb31lpxdo5u80umrgwvafzhuewc7 49106 49105 2026-10-26T11:04:18Z Ilja isv 10 49106 wikitext text/x-wiki {{Kartka osoba | name = Abu Hamid al-Gazali | native_name = {{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}} | image = | image caption = | birth_date = [[1058]] | birth_place = Tus, [[Seldžuksky sultanat]] | death_date = 19. dekembra [[1111]] | death_place = Tus, Seldžuksky sultanat | epoha = [[Srědnjevěkovje]] | religion = [[Islamsky svět]] | movement = [[Ašarizm]], [[Sufizm]], [[Kalam]] | known_for = [[Teologija]], [[Filozofija]], [[Pravo]], [[Logika]] }} '''Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad al-Gazali''' ({{Jezyky|ar|أبو حامد محمد بن محمد الغزالي}}; [[1058]], Tus — [[19. decembr|19. decembra]] [[1111]], Tus), znany jednostavno kako '''Al-Gazali''' ili v Zapadnoj Evropě kako '''Algazel''', byl persijsky [[Islam|islamsky teolog]], [[Filozofija|filozof]], [[Pravo|pravnik]] i [[sufizm|sufij]]. On jest mněvajemy jednim iz najvyše vlivnyh misliteljev v istoriji islamskogo světa i često nazyvajemy «obnovitelj věry» (''mudžaddid'').<ref name="griffel">{{Cite book |last=Griffel |first=Frank |title=Al-Ghazali's Philosophical Theology |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-533162-2 |language=en}}</ref> == Životopis == Al-Gazali rodil se okolo 1058 lěta v gorodě Tus v Horasanu (dnes Iran). On dostal obrazovanje v Tusu, Džurdžanu i Nišapuru, kde jego učitelj byl izvěstny teolog Al-Džuvajni. Poslě smrti učitelja v 1085 lětě Al-Gazali prišel k dvoru seldžukskogo vezira Nizam al-Mulka. V 1091 lětě Nizam al-Mulk naznačil Al-Gazalija na post profesora i rukovoditelja prestižnoj akademije Nizamija v Bagdadu. V tutom periodě Al-Gazali napisal mnogo prac o islamskom pravu, teologiji i filozofiji, i stal se jednim iz najvažnějših učenjakov islamskogo světa. Jednakože v 1095 lětě Al-Gazali prěžil gluboky duhovny krizis. On ostavil svoju profesorsku poziciju, rozdal svoje iměnje i pokinul Bagdad, da by stal se putujučim sufijem. V tečenju slědujučih deset lět on posětil Damask, Jerusalim, Mekku i Medinu, živejuči v skromnosti i posvečajući čas meditaciji i duhovnym pracam. V 1106 lětě Al-Gazali na kratky čas vratil se k prěpodavanju v Nišapuru, ale pozdnje ponovno odšel v Tus, kde osnoval skromnu sufijsku obitelj (''hanakah''). On umrl 19. decembra 1111 lěta. == Filozofija i teologija == Al-Gazali kritikoval tradiciju islamskoj filozofije (''falsafa''), osoblivo dělà [[Al-Farabi|Al-Farabija]] i [[Ibn Sina|Ibn Siny]] (Avicenny), ktori prědlagali viziju světa, osnovanu na drěvnegrečskoj filozofiji [[Aristotelj|Aristotelja]] i [[Platon|Platona]]. V svojem najbolje izvěstnom filozofičnom dělu '''Nekompetencija filozofov''' (arabsky ''Tahafut al-Falasifa'') Al-Gazali utvrždal, kolko razum i filozofija sut nedostatočne dlja razuměnja duhovnyh pravd i Božjej prirody. On podvrgl kritikě filozofične koncepcije o věčnosti světa i pričinnosti. Svojim glavnym teologičnym dělom '''Voskresenje nauk o věrě''' (arabsky ''Ihya 'Ulum al-Din'') Al-Gazali uspěšno objedinil ortodoksalno sunitsko bogoslovje, islamsko pravo i sufijsku mistiku. == Glavne děla == * '''Tahafut al-Falasifa''' («Nekompetencija filozofov») — kritika islamskyh neoplatoničnyh filozofov. * '''Ihya 'Ulum al-Din''' («Voskresenje nauk o věrě») — monumentalno dělo o islamskoj etikě, teologiji i sufizmu. * '''Al-Munqidh min al-Dalal''' («Izbavitelj od zabluženja») — avtobiografija i duhovny traktat. * '''Mishkat al-Anwar''' («Niša světla») — ezoteričnо-sufijsko dělo o smyslu Božjego světa. == Vliv == Děla Al-Gazalija imali sut ogromny vliv ne toliko na islamsku mysl, ale takože na hristijansku i evrejsku filozofiju srědnjevěkovja. Jego idei obsuždaly se takymi filozofami kako [[Tomaso Akvinsky]] i [[Majmonid]].<ref name="griffel" /> == Iztočniky == {{Iztočniky}} [[Category:Wp/isv]] [[Category:Islamski teologi]] [[Category:Filozofi]] [[Category:Sufiji]] 1z6s9nit5zhdtahjmy50f4i4cx4b95l 14 6541 49098 2026-10-26T10:36:02Z ~2026-56158-15 1181 Stvorjena prazdna stranica 49098 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1