Vikipedija isvwiki https://isv.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Special Besěda Koristnik Besěda s koristnikom Vikipedija Besěda Vikipedije Fajl Besěda o fajlu MediaWiki Besěda o MediaWiki Šablon Besěda o šablonu Pomoč Besěda o pomoči Kategorija Besěda o kategoriji TimedText TimedText talk Modul Besěda modula Event Event talk 0 930 49191 47838 2026-11-05T06:03:34Z Noncinque 49 Mala pravka. 49191 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Kodex.Zograf.JPG|thumb|Stranica {{Lang|la|Codex Zographensis}} s tekstom Evangeĺja Luki]] '''Glagolica''' (Ⰳⰾⰰⰳⱁⰾⰹⱌⰰ ili takože Ⰳⰾⰰⰳⱁⰾⰻⱌⰰ, Ⰳⰾⰰⰳⱁⰾⰺⱌⰰ) jest najstarějše znano [[Slovjani|slovjansko]] [[pismo]]. Uvažaje se, že ono bylo stvorjeno v 9. stolětju [[Kiril i Metodij|Sv. Kirilom]], bizantijskym monahom iz [[Tesaloniki|Solunja]]. On i jegovi brat, Metodij, byli poslani bizantijskym imperatorom [[Mihail 3.|Mihailom 3.]] v 863 roku v [[Velika Moravija|Veliku Moraviju]], da by razprostranjati hristijanstvo srěd zapadnyh slovjanov. Brati rěšili prěvesti liturgične knigy na staroslovjansky jezyk — jegove slova ne bylo legko napisati grečskym ili latinskym pismom, začto Kiril rěšil jest izmysliti novo pismo; glagolicu, ktoru on osnoval na městnom narěčju slovjanov iz krajiny Solunj. Poslě smrtij Kirila i Metodija, glagolicu sut prěstali koristati v Moraviji, ale jihni učeniki sut prodolžili propagovati ju na zapadu i na jugu, kde ona takože byla potom izměščena latiniceju. Glagolica byla shranjena toliko duhovenstvom [[Hrvatija|Hrvatije]], da by pisati [[Crkovnoslovjansky jezyk|crkovnoslovjanskym]], do ranjego 19. stolětja. == Ime == Ime ne bylo stvorjeno poslě stvorenja pisma i proizhodi iz [[Starocrkovnoslovjansky jezyk|starocrkovnoslovjanskogo]] {{lang|cu|глаголъ}}, "slovo". Ime bylo stvorjeno črěz stolětja poslě stvorjenja pisma. Jest domysl, že ime «glagolica» razvilo se v [[Hrvatija|Hrvatije]] v 14. stolětju i izvodi se iz slova {{Lang|hr|glagoljati}}, ktoro prikladalo se k privržncam liturgije v slovjanskom jezyku.<ref>{{-|Bernard Comrie and Greville G. Corbett, ''The Slavonic Languages,'' Taylor & Francis, 2002, p. 29.}}</ref> Na crkovnoslovjanskom glagolica imenuje se {{lang|cu|кѷрїлловица}} (kirillovica). == Rody == V těčenju stolětij glagolica jest razvila se v mnoge rody: jestvuje krugla glagolica, v něktoryh jezykah jej nazva jest «obla glagolica». Vse najstarějše glagolične teksty iz tako zvanogo «starocrkovnoslovjanskogo kanona» sut pisane v krugloj glagolici (Kijevsky Misal, Assemansky Kodeks i druge). Jest i rod tako zvanoj «hrvatskoj vuglastoj glagolice», upotrěbjanoj v hrvatskoj rimsko-slovjanskoj liturgiji, i takože v «hrvatskoj rukopisnoj glagolici». Sut takože različne prědhodne i měšane formy glagolice, například, zapis na doskě iz Bašky ima različne osoblive formy bukv i někogdy takože latinske litery napr. O, M, N vměsto glagoličnyh Ⱁ, Ⰿ, Ⱀ<ref>Snimka iz Wikimedia Commons: [[:File:Bascanska_ploca.jpg]] Spis bukv iz dosky iz Bašky: http://www.croatianhistory.net/etf/baska.html</ref>. Takože forma pisanja jerov i bukvy Zemlja (Ⰸ) i drugyh bukv napr. v Kijevskom misalu i Asemanskom kodeksu jest nemnogo ina.<ref>Sravnite sobě stranicu glagolice iz Asemanskogo Kodeksa [[:File:CodexVaticanusSlavicus3Gagoliticus.jpg]] i stranice iz Kijevskogo Misala https://www.wdl.org/en/item/7488/view/1/13/</ref> == Pravopis == Glagolica ne iměla jednogo, redovnogo i točnogo pravopisa. Pisanje sloves zavisělo često od pisatelja i dialekta, pisatelji upotrěbjali takože različne označena (točky, linije i druge), dnes malo razumlive, ne pisali sut odstupov medžu slovami, interpunkcija byla mnogo bědna (bez ekvivalentov znakov . , !). Napriměr, dva slova "běsy izgonite" v Kodeksu Marianskom sut pisane "ⰱⱑⱄⱏⰹ ⰻⰸⰳⱁⱀⰻⱅⰵ" v Kodeksu Zografskom sut "ⰱⱑⱄⱏⰹ ⰺⰸⰳⱁⱀⰻⱅⰵ" i v Kodeksu Asemanskom "Ⰱⱑⱄⱏⰹ ⰻ̄ⰸⰳⱁⱀⰹⱅⰵ". Razliky v pravopisu sut često v bukvah Ⰺ, Ⰻ, Ⰹ<ref> Zrite Evangelije od Matěja, děl 10, linija 8. K. Mariansky: http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/slav/aksl/marianus/maria.htm K. Asemansky: http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/texte/etcs/slav/aksl/asseman/assem.htm K. Zografsky: http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/texte/etcs/slav/aksl/zograph/zogra.htm </ref> i v jih sostavjenjah s jerami, napr. ⱏⰹ, ⱏⰻ, ⱐⰹ. Takože pisanje jerov tvrdogo i mekkogo i nosovok bylo različno: ove zvuky pomalo izčezali v rodnyh, městnyh jezykah. Něktore bukvy byli mnogo rědke i s nejasnym značenjem, napr. tako zvana bukva «hlъmъ», ona byla pisana jedino v slově ⱒⰾⱏⰿⱏ i jedino v něktoryh rukopisah.<ref> ''Dawn of the Slavic: an introduction to the Slavic philology,'' A. Schenker, stranica 172</ref> Koristili tož mnoge skraćenja i s tako zvanym ''titlom'' ҃ i ine.<ref>''Dawn of the Slavic: an introduction to the Slavic philology,'' A. Schenker, stranica 181-182</ref> == Iztočniky == <references /> == Vněšnje linky == * [https://slovjani.info/archive/2018-2.pdf Moderno glagoljičsko pravopisanje] — članok v časopisu Slovjani.info ** [http://slovjani.info/archive/2019-1.pdf Erratum — Moderno glagoljičsko pravopisanje] {{Prěvod|en|Glagolitic script|revizija=833141620}} {{Slovjanske jezyky}} [[Kategorija:Pisma]] afl0dye5nioukwahudm1ki56s96hyt5 0 1716 49190 49135 2026-11-05T05:52:52Z Noncinque 49 /* Početok Slovjanov */ mala otipka etimologičnoj latinice. 49190 wikitext text/x-wiki [[Fajl:Slavic World.svg|thumb|Karta držav světa s boljšestju Slovjan (''temnym'') ili značimym (10%+) menšinstvom Slovjan (''světlym'')]][[Fajl:Slavs mosaic.jpg|thumb|Slavne osobnosti slovjanskyh narodov]] '''Slovjani''' sut največša sěmja evropejskyh narodov, s naseljeńjem večšim neželi 250 milionov ljudij, ktori živut glavno v Vozhodnoj i Srědnoj [[Evropa|Evropě]], na velikoj česti [[Balkanski poluostrov|Balkanskogo poluostrova]] i za [[Uralske gory|uralskymi gorami]] v [[Azija|Aziji]]. [[Slovjanske jezyky|Slovjanska jezyčna grupa]] s jej mnogymi jezykami jest čest [[Indoevropejske jezyky|indoevropejskyh jezykov]]. Tamta grupa može byti razděljena v [[Iztočnoslovjanske jezyky|vozhodnoslovjansku větvu]], ktora jest formovana iz [[Russky jezyk|russkogo]], [[Bělorussky jezyk|bělorusskogo]] i [[Ukrajinsky jezyk|ukrajinskogo]] jezyka; [[Zapadnoslovjanske jezyky|zapadnoslovjansku větvu]], ktora jest formovana iz [[Poljsky jezyk|poljskogo]], [[Češsky jezyk|češskogo]] i [[Slovačsky jezyk|slovačskogo]] jezyka; i [[Južnoslovjanske jezyky|južnoslovjansku větvu]], ktora jest formovana iz [[Slovenačsky jezyk|slovenskogo]], [[Srbohrvatsky jezyk|srbohrvatskogo]], [[Makedonsky jezyk|makedonskogo]] i [[Bulgarsky jezyk|bulgarskogo]] jezyka. == Početok Slovjanov == Rani Slovjani byli někaka grupa zemjedělcev i pasnikov, ktori žili v blatu i lěsah sučasnoj vozhodnoj [[Poljska|Poljsky]], zapadnoj [[Rosija|Rosije]], [[Bělorus]]i i [[Ukrajina|Ukrajiny]]. Od okolo 150 n.e. slovjanske plemena počeli razširjati se v vse strany. Na sěver, oni šli po rěkah prěz lěsy sučasnoj Rosije, i zajmali teritoriju naseljenu od [[Fini|finskyh]] i [[Baltičske narody|baltičskyh]] narodov, a mnogyh iz njih oni asimilovali. Na zapad, oni strětli [[Germanci|germanske]] i [[Kelti|keltske]] plemena i zajmali mnoge zemje v Srědnjej Evropě. V sedmom stolětji Slovjani dosegnuli na jug až do [[Jadransko morje|Jadranskogo]] i [[Egejsko morje|Egejskogo]] morja. Naslědujuče dva stolětja oni naselili najvyše veliku čest [[Balkanski poluostrov|Balkanskogo poluostrova]], potom čest [[Bizantijska imperija|Bizantijskoj imperije]], vměščajuči městno naseljenje i slovjanizujuči pribyvajuče narody (napriměr [[Bulgari|Bulgarov]]). Na vozhodu, na koncu 16-ogo stolětja, [[Rusi]] už obezpečili opora za Uralskymi gorami v Aziji, a v 19-om stolětji slovjanska kultura dosegnula [[Tihy okean]]. == Religija i kultura == Ako drěvni Slovjani pravdopodobno iměli značnu rasovu i kulturnu homogennost, to tutčasni Slovjani sut spojeni glavno jihnoju jezyčnym srodstvom i svědomostju o občem početku. Široky kontakt s različnymi narodami iměl gluboky efekt na rasovy i kulturny razvoj Slovjanov. Tutčas slovjanske narody demonstrujut više veliku raznorodnost, i po fizičnom tipu i po kulturě, neželi kakakoli ina grupa Evropejcev. [[Hristijanstvo]] bylo najprvo prědstavjeno Slovjanam od [[Grecija|grečskyh]] misionarov v 9-om i 10-om stolětju. Ale slovjansky religiozny razvoj prěměnil se poslě razděljeńja vozhodnoj i zapadnoj crkve v 1054 g. Slovjani stali objekt borby medžu zapadnoju [[Rimsky katolicizm|rimskokatoličskoju]] i vozhodnoju [[Pravoslavje|pravoslavnoju crkovju]]. Katolicizm i zapadna kultura pobědili srěd [[Poljaki|Poljakov]], [[Slovaki|Slovakov]] i [[Čehi|Čehov]] (hoti pozdněje Čehi iměli na sobě značne efekty od [[Reformacija|Reformacije]], i nyně oni sut jediny Slovjansky narod s velikym [[Protestantizm|protestantskym]] menšinstvom). Na Balkanah [[Slovenci]] i [[Hrvati]] takože dali svoju věrnost rimskomu katolicizmu i padli v sferu srědnjeevropejskoj civilizacije. [[Srbi]], [[Makedonci]], [[Bulgari]] i večinstvo [[Vozhodni Slovjani|vozhodnyh Slovjanov]] sjedinili se s pravoslavnoju crkovju, i prijeli mnogo aspektov bizantijskoj kultury, vključno s adaptacijeju dlja sebe [[Grečsky alfabet|grečskogo alfabeta]] v formě ([[Kirilica|kirilice]]). V 14-om stolětju [[Turki|turečski]] [[Otomanska imperija|Otomanci]] pokorili veliku čest jugo-vozhodnoj Evropy. Zemje, ktore tutčas sut [[Bosnija i Hercegovina]], [[Bulgarija]], [[Hrvatija]], [[Sěverna Makedonija]], [[Srbija]] i [[Črna Gora]], ostali pod turečskoju vladoju až do 1912 goda. Četyri stolětja turečskogo dominovańja iměli gluboky efekt na balkanskyh Slovjanov, mnogi iz ktoryh bili nasilno prěobračeni v [[Islam]]. Dnes večinstvo slovjanskyh muslimanov žive v Bosniji i južnoj Bulgariji. Ače Slovjani tvorili několiko srědnjevěčnyh kraljevstv medžu 9-ym i 11-om stolětjem, velika čest jihnoj naslědnoj historije byla harakterizovana pokorjeńjem od inyh držav. Tutčasne slovjanske državy pomnogu sut rezultat razrušeńjem [[Avstro-Vugrska imperija|Avstro-Vugrije]] i [[Otomanska imperija|Otomanskoj]] imperije poslě [[Prva světova vojna|Prvoj světovoj vojny]]. S isključeńjem Čehov Slovjani prěvažno ostavali agrarne narody do srědiny 20-ogo stolětja. Poslě [[Druga světova vojna|Drugoj světovoj vojny]] večinstvo slovjanskyh narodov padlo pod [[Sovětsky sojuz|sovětskoju]] sferoju vlady, a marksistične vlady tvorili ambiciozne programy industrializacije i urbanizacije. Na koncu 1980-yh i početku 1990-yh lět, poslě razpada Sovětskogo sojuza, mnogo evropejskyh držav prěměnilo se v nezaležne, demokratične vladstva. Na někojih zemjah, osoblivo v byvšej [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], toj prěhod započal konflikt medžu Slovjanami iz raznyh nacionalno-religioznyh grup. == Slovjanske narody == Vsego v světu, po ocěnkam, žive kolo 350 milionov slovjanov. * [[Rusi]] — kolo 130 milionov * [[Poljaki]] — kolo 60 milionov * [[Ukrajinci]] — kolo 40 milionov * [[Srbi]] — kolo 10 milionov * [[Čehi]] — 10–14 milionov * [[Bělorusi]] — 9–10 milionov * [[Bulgari]] — 8–10 milionov * [[Hrvati]] — 6–9 milionov * [[Slovaki]] — 5–7 milionov * [[Bosnjaki]] — 2–3 miliona * [[Slovenci]] — kolo 2 milionov * [[Makedonci]] — kolo 2 milionov * [[Slezci]] — kolo 500 tysečev * [[Moravci]] — kolo 500 tysečev * [[Rusini]] — od 500 do 1500 tysečev * [[Črnogorci]] — do 500 tysečev * [[Kašubi]] — do 500 tysečev * [[Srbolužičani]] — do 200 tysečev [[Kategorija:Slovjani| ]] [[Kategorija:Narody]] dphjy4x0ifg9hl1juz3udhxypl1tmfi 0 3087 49189 38263 2026-11-04T13:32:32Z Uhgwq1408 121 49189 wikitext text/x-wiki [[Fajl:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|thumb|Ход росијского вломјенја в Украјину с 2022 года. Жолтым оземја Украјины, кторе сут под јеј контролоју, чрвеным сут оземја, кторе окуповала Росија.]] '''Росијскы напад на Украјину''' ({{Jezyky|ru|российское вторжение на Украину|uk|російське вторгнення в Україну}}) у росијској пропагандє '''[[Специална војенна операција]]'''({{Jezyky|ru|Специальная военная операция}}) јест војенны конфликт [[Росија|Росије]] с [[Украјина|Украјиноју]], что иде с 24 дња второго мєсеца 2022 года, чест [[Росијско-украјинска војна|росијско-украјинској војны]]. Росијскы напад стал највеликоју војноју в Европє од часа [[Втора свєтова војна|Второј свєтовој војны]] и сустрєтило широкы меджународны осуд. Војенна кампанија је почела се послє нарастенја росијскых војск од јединнадсетого мєсеца 2021 года по граници Украјины с Росијеју и Бєлорусју и признанја владоју Росије 21 февруара 2022 года сепаратистичных држав на територији Украјины — [[Donečska narodna republika|ДНР]] и [[Luganska narodna republika|ЛНР]] — како независных држав. Официалне прєдставитељи Росији всако сут одрєкали в својих тврдженјах, же Росија планује или имаје намєр нападати на Украјину. Практично једночасно војенне силы Росијској Федерацији сут почели неукрыто прємешченје додаточных војск на зајете територије Донечској и Луганској областиј. Близко четвртој часины за кыјевскым часом (UTC+2) 24 февруара президент Росијској Федерацији, [[Владимир Путин]], огласил је о начелу "специалној војенној операције", цєљ кторој јест "[[Demilitarizacija|демилитаризација]] и [[Denacifikacija|денацификација]] Украјины". За нєколико минут сут почели се ракетне удары по всеј територији Украјины, вкључно подле [[Кыјев]]а. Росијске војска сут вјежджали из боку Харкова, Херсона, Чернигова, Сум. Заједно с Росијеју војну против Украјины фактично вмєшана [[Бєлорус]]. Из приграничных округов наносет се ракетне удары по територији Украјины, вылєтаје војенна авиација дља нанесенја ракетных и бомбовых ударов по територији Украјины, дєје се прємешченје војск и јего забезпеченје. Благодаре одпору украјинској армији и сил самообраны уж в први дни агресији росијска армија је прєжила значных утрат в живој силє и техникє. У својеј најновєјшеј историји, за оцєнками украјинскых и меджународных експертов, Росија в жадној војнє јешче не је прєживала такых великых утрат за такы краткы час. За признанјем западној развєдкы, Росија је стрєтла силнєјши, неж је очекывала, одпор, кторы је поражал материаљне-техничне проблемы дља јеј војск, недостаток палива, амуницији и продовољства, упад бојевого духу војинов. Быстре сједињенје крајев свєта дља помочи Украјинє, ако и запроваджање мочных санкциј против Росији, стало неочекываным дља нјеј ударом. В септембру 2022 года Росија такоже присјединила до себе јешче 4 региона Украјины — Донечску, Луганску, Херсонску и Запорожску области, оземја кторых она контролује не полно. Од првого дња напада обоје страны гласет, же противник нарушаје правила водитељства војны и чини војенни злочины. Кромє того, иде [[Informacijna vojna|информацијна војна]]. [[Kategorija:Росијско-украјинска војна]] {{INTERWIKI|Q110999040}} 7in9v3f9lhjx1eqspbguyywkjkrwn2w