Wikipedia iswiki https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Miðill Kerfissíða Spjall Notandi Notandaspjall Wikipedia Wikipediaspjall Mynd Myndaspjall Melding Meldingarspjall Snið Sniðaspjall Hjálp Hjálparspjall Flokkur Flokkaspjall Gátt Gáttaspjall TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1098 1962875 1798186 2026-05-11T10:39:56Z Akigka 183 1962875 wikitext text/x-wiki {{dagatal|maí}} '''11. maí''' er 131. [[Sólarhringur|dagur]] [[ár]]sins (132. á [[hlaupár]]i) samkvæmt [[gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]. 234 dagar eru eftir af árinu. == Atburðir == * [[1310]] - 54 [[musterisriddari|musterisriddarar]] voru brenndir á báli í [[Frakkland]]i fyrir [[villutrú]]. * [[1610]] - Enski landkönnuðurinn [[Henry Hudson]] kom til Íslands í síðustu ferð sinni til Ameríku. * [[1624]] - Jarðskjálfti varð í [[Fez]], Marokkó. Þúsundir létust. * [[1661]] - [[Ragnheiður Brynjólfsdóttir]] í [[Skálholti]] sór eið um hreinlífi sitt. Sonur hennar, Halldór Daðason, fæddist 40 vikum síðar. * 1661 - Borgin [[Mumbai]] fór af hendi Portúgala til Englendinga. * [[1678]] - Franski flotaforinginn [[Jean 2. d'Estrées]] sigldi öllum flota sínum, sautján skipum, í strand á [[kóralrif]]i við [[Curaçao]]. * [[1682]] - [[Streltsíuppreisnin]] hófst í [[Moskva|Moskvu]]. * [[1721]] - [[Kötlugos]] hófst með [[Jarðskjálfti|jarðskjálfta]] og miklum drunum, sem heyrðust allt norður í [[Eyjafjörður|Eyjafjörð]]. [[Gosmökkur]]inn sást víða að. * [[1777]] - [[Hannes Finnsson (biskup)|Hannes Finnsson]] var vígður [[Skálholtsbiskupar|Skálholtsbiskup]] 38 ára að aldri. Hann gegndi biskupsembætti til æviloka. * [[1812]] - [[Spencer Perceval]], forsætisráðherra [[Bretland]]s, var myrtur af [[John Bellingham]] í anddyri [[Breska þinghúsið|Breska þingshússins]]. * [[1818]] - [[Karl 14. Jóhann]] var krýndur konungur Svíþjóðar og Noregs. * [[1858]] - [[Minnesota]] varð 32. fylki Bandaríkjanna. * [[1911]] - [[Knattspyrnufélagið Valur]] í [[Reykjavík]] var stofnað af fjórtán strákum í [[KFUM]]. * [[1912]] - [[Hið íslenska fræðafélag í Kaupmannahöfn]] var stofnað. * [[1919]] - [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1919]] hófst. * [[1930]] - [[Skógræktarfélag Eyfirðinga]] var stofnað og hét þá Skógræktarfélag Íslands. * [[1936]] - [[Knattspyrnufélagið Víðir]] var stofnað í [[Sveitarfélagið Garður|Garði]]. * [[1946]] - [[Slysavarnafélag Íslands]] tók í notkun nýja björgunarstöð í [[Örfirisey]] í [[Reykjavík]]. Mikill mannfjöldi var viðstaddur vígslu hennar. * [[1949]] - Nafni landsins ''Síam'' var breytt í [[Taíland]] í annað sinn. * [[1949]] - Leikrit [[Shakespeare]]s, ''[[Hamlet|Hamlet Danaprins]]'', var frumflutt í [[Iðnó]] og lék [[Lárus Pálsson]] Hamlet. * [[1955]] - [[Kópavogur]] varð [[kaupstaður]], en hafði sjö árum áður orðið [[hreppur]] við aðskilnað frá [[Seltjarnarneshreppur|Seltjarnarneshreppi]]. * [[1960]] - Ísraelskir leyniþjónustumenn handtóku þýska nasistaforingjann [[Adolf Eichmann]] í [[Buenos Aires]] í [[Argentína|Argentínu]]. * [[1965]] - Yfir 10.000 fórust þegar öflugur fellibylur gekk yfir [[Austur-Pakistan]]. * [[1975]] - Um 75.000 manns fögnuðu lokum [[Víetnamstríðið|Víetnamstríðsins]] í [[Central Park]] í [[New York-borg]]. * [[1984]] - [[Jörðin]] var í beinni línu milli [[sólin|sólarinnar]] og [[Mars (reikistjarna)|Mars]]. Því var hægt að fylgjast með skugga jarðarinnar færast yfir yfirborð Mars. Næst gerist þetta [[10. nóvember]] [[2084]]. * [[1985]] - [[Mafíunefndarréttarhöldin]]: [[FBI]] lagði fram ákærur á hendur meintum forystumönnum fimm mafíufjölskyldna í New York. * [[1985]] - 56 létust þegar viðarstúka brann á [[Valley Parade]]-leikvanginum í [[Bradford]] á Englandi. * [[1987]] - [[Klaus Barbie]] fór fyrir rétt í [[Lyon]] sakaður um stríðsglæpi. * [[1989]] - Bandaríkin sendu 1900 hermenn til [[Panama]] til að vernda bandaríska ríkisborgara. * [[1995]] - Yfir 170 lönd samþykktu ótakmarkaða framlengingu [[Samningur um að dreifa ekki kjarnavopnum|Samnings um að dreifa ekki kjarnavopnum]]. * [[1996]] - [[ValuJet flug 592]] hrapaði í [[Everglades]] í Flórída. Allir 110 um borð fórust. * [[1997]] - Ofurtölvan ''[[Deep Blue]]'' sigraði [[Garrí Kasparov]] í skák með 3½ vinningi gegn 2½. * [[1998]] - [[Indland|Indverjar]] framkvæmdu þrjár [[kjarnorkutilraun]]ir neðanjarðar. Í einni þeirra sprengdu þeir [[vetnissprengja|vetnissprengju]]. * [[1998]] - Fyrstu [[evra|evrumyntirnar]] voru slegnar í [[Pessac]] í Frakklandi. Þær voru síðan bræddar aftur. * [[2001]] - Íslenska vefritið ''[[Baggalútur (vefrit)|Baggalútur]]'' hóf göngu sína. * [[2003]] - [[Saltker Cellinis|Saltkeri Cellinis]] var stolið frá [[Kunsthistorisches Museum]] í Vín. <onlyinclude> * [[2009]] - Geimskutlunni ''[[Atlantis (geimskutla)|Atlantis]]'' var skotið á loft til að gera við Hubble-geimsjónaukann. * [[2010]] - [[David Cameron]] tók við embætti [[forsætisráðherra Bretlands]]. * [[2015]] - Málverkið ''[[Les Femmes d'Alger]]'' eftir [[Pablo Picasso]] seldist á 179,3 milljónir dala á uppboði hjá [[Christie's]] í New York. Við sama tækifæri seldist höggmyndin ''[[L'Homme au doigt]]'' eftir [[Alberto Giacometti]] fyrir 141,3 milljónir. Í báðum tilvikum var um metfé að ræða. * [[2021]] - [[Átök Ísraels og Palestínu 2021]]: Ísraelsher skaut eldflaugum á [[Gasaströndin]]a til að svara eldflaugaárásum [[Hamas]] eftir að Ísrael hóf að hrekja Palestínumenn frá heimilum sínum í [[Sheikh Jarrah]] í [[Austur-Jerúsalem]]. * [[2022]] – Palestínska blaðakonan [[Shireen Abu Akleh]] var skotin til bana þar sem hún flutti fréttir af aðgerðum [[Ísraelsher]]s í Jenin á [[Vesturbakkinn|Vesturbakkanum]]. * [[2025]] - Svissneski rapparinn [[Nemo (rappari)|Nemo]] vann [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2025]] með laginu „The Code“.</onlyinclude> == Fædd == * [[1366]] - [[Anna af Bæheimi, Englandsdrottning]] (d. [[1394]]). * [[1720]] - [[Münchhausen barón]], þýskur barón og sagnaritari (d. [[1797]]). * [[1811]] - [[Chang og Eng Bunker]], síamstvíburar (d. [[1874]]). * [[1874]] - [[Einar Jónsson]], íslenskur myndhöggvari (d. [[1954]]). * [[1897]] - [[George Peter Murdock]], bandarískur mannfræðingur (d. [[1985]]). * [[1904]] - [[Salvador Dalí]], spænskur listamaður (d. [[1989]]). * [[1916]] - [[Camilo José Cela]], spænskur rithöfundur (d. [[2002]]). * [[1918]] - [[Richard Feynman]], bandarískur eðlisfræðingur (d. [[1988]]). * [[1924]] - [[Jóhannes Nordal]], íslenskur seðlabankastjóri (d. [[2023]]). * [[1924]] - [[Jackie Milburn]], enskur knattspyrnumaður (d. [[1988]]). * [[1952]] - [[Frances Fisher]], bandarísk leikkona. * [[1953]] - [[Gordana Siljanovska-Davkova]], makedónsk stjórnmálakona. * [[1963]] - [[Natasha Richardson]], leikkona (d. [[2009]]). * [[1968]] - [[Jeffrey Donovan]], bandarískur leikari. * [[1971]] - [[Sigurður Eyberg]], íslenskur leikari og söngvari. * [[1973]] - [[Jóhann Hjörleifsson]], íslenskur trommuleikari. * [[1975]] - [[Coby Bell]], bandarískur leikari. * [[1977]] - [[Marcos Paulo]], brasilískur knattspyrnumaður. * [[1980]] - [[Björgólfur Hideaki Takefusa]], íslenskur knattspyrnumaður. * [[1981]] - [[Daisuke Matsui]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1982]] - [[Cory Monteith]], kanadískur leikari (d. [[2013]]). * [[1983]] - [[Holly Valance]], leikkona og söngkona. * [[1984]] - [[Andrés Iniesta]], spænskur knattspyrnumaður. * [[1987]] - [[Tomoaki Makino]], japanskur knattspyrnumaður. * [[1988]] - [[Oscar Carlén]], sænskur handknattleiksmaður. * [[1992]] - [[Thibaut Courtois]], belgískur knattspyrnumaður. * [[1999]] - [[Sabrina Carpenter]], bandarísk söngkona. * [[2000]] - [[Ingibjörg Iða Auðunardóttir]], íslenskur gagnrýnandi. * 2000 - [[Yuki Tsunoda]], japanskur akstursíþróttamaður. == Dáin == * [[1610]] - [[Matteo Ricci]], ítalskur trúboði (f. [[1552]]). * [[1642]] - [[Safi Persakonungur]] (f. [[1611]]). * [[1686]] - [[Otto von Guericke]], þýskur vísindamaður (f. [[1602]]). * [[1778]] - [[William Pitt eldri]], breskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra (f. [[1708]]). * [[1812]] - [[Spencer Perceval]], enskur stjórnmálamaður (f. [[1762]]). * [[1945]] - [[John R. Commons]], bandarískur hagfræðingur (f. [[1862]]). * [[1960]] - [[John D. Rockefeller, yngri]], bandarískur auðmaður (f. [[1874]]). * [[1962]] - [[Hans Luther]], þýskur stjórnmálamaður (f. [[1879]]). * [[1965]] - [[Wilhelm Ernst Beckmann]], þýsk-íslenskur tréskurðar- og höggmyndalistamaður (f. [[1909]]). * [[1970]] - [[Katrín Thoroddsen]], íslenskur læknir og alþingiskona (f. [[1896]]). * [[1976]] - [[Alvar Aalto]], finnskur arkitekt og hönnuður (f. [[1898]]). * [[1981]] - [[Bob Marley]], söngvari og tónlistarmaður (f. [[1945]]). * [[1996]] - [[Nnamdi Azikiwe]], nígerískur stjórnmálamaður (f. [[1904]]). * [[2001]] - [[Douglas Adams]], breskur rithöfundur (f. [[1952]]). * [[2017]] - [[Jóhanna Kristjónsdóttir]], íslenskur rithöfundur og blaðamaður (f. [[1940]]). * [[2018]] - [[Gérard Genette]], franskur bókmenntafræðingur (f. [[1930]]). * [[2019]] - [[Pua Magasiva]], samósk-nýsjálenskur leikari (f. [[1980]]). * [[2020]] – [[Jerry Stiller]], bandarískur gamanleikari (f. [[1927]]). * [[2022]] – [[Shireen Abu Akleh]], palestínsk blaðakona (f. [[1971]]). * [[2025]] - [[Lalli Johns]], íslenskur smáglæpamaður (f. [[1951]]). {{Mánuðirnir}} [[Flokkur:Maí]] o8xik3va65g38m8x7ukiwpl9apijmbe 0 2120 1962748 1874115 2026-05-10T12:08:09Z MáneyMánadóttir 103358 /* Tengt efni */ 1962748 wikitext text/x-wiki '''Föll''' eru fyrirbæri í sumum [[tungumál]]um sem notuð eru til þess að breyta eðli [[fallorð]]a eftir kringumstæðum eða umræðuefni. Misjafnt er eftir [[tungumál]]um hvaða [[orðflokkar]] teljast til fallorða, en í [[íslenska|íslensku]] teljast til þeirra [[nafnorð]], [[lýsingarorð]], [[fornafn|fornöfn]], [[töluorð]] og [[greinir]]. Í íslensku eru föllin fjögur, [[Nefnifall#Nefnifall_í_íslensku|nefnifall]] og svo þrjú sem telst til '''[[aukafall]]a''': [[þolfall]]ið, [[þágufall]]ið og [[eignarfall]]ið.<ref name="skola">[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100816192215/www.skolavefurinn.is/_opid/islenska/vanda_malid/kynning/hugtakaskyringar_malfraedi_kynning.html Hugtakaskýringar - Málfræði]</ref> Hér er listi yfir þau föll sem til eru í ýmsum tungumálum. Alls ekki öll tungumál hafa orð sem beygjast í föllum, raunar mjög fá, en þó er upptalningin hér að neðan hvergi tæmandi. {| class="wikitable" |- bgcolor="#ddddff" ! Fall !! Enskt heiti !! Notkun !! Dæmi !! Dæmi um mál sem nota fallið |- | [[Fjarverufall]] || ''Abessive''|| skortur á e-u || án hússins || [[finnska]], [[Samísk tungumál|skoltsamíska]], [[tyrkneska]] |- | [[Sviptifall]] || ''Ablative (1)''|| algilt óbeint fall || varðandi húsið || [[latína]], [[sanskrít]], [[litháíska]] |- | [[Sviptifall]] || ''Ablative (2)''|| tilfærsla frá e-u || burt frá húsinu || [[latína]], [[finnska]] |- | [[Grunnfall]] || ''Absolutive''|| efni sagna í framsöguhætti eða hlutur sagna í boðhætti || húsið [so.frh.]; [so.bh.] húsið || [[baskneska]], [[téténska]], [[inúktitút]] |- | [[Þolfall]] || ''Accusative''|| bein tilvísiun í þolanda || um hús || [[íslenska]], [[finnska]], [[þýska]], [[esperanto]], [[latína]], [[gríska]], [[rússneska]], [[serbneska]], [[litháíska]] |- | [[Nærverufall]] || ''Adessive''|| staðsetning í grennd || hjá / á / við húsið || [[finnska]], [[litháískar mállýskur]] |- | [[Tilgangsfall]] || ''Allative''|| færsla á eitthvað || ofan á húsið || [[finnska]] |- | [[Nytjafall]] || ''Benefactive''|| fyrir e-n eða fyrir hönd e-s || fyrir húsið || [[baskneska]], [[aímaríska]], [[ketsjúa]] |- | [[Samvistarfall]] || ''Comitative''|| í félagi við e-ð/e-n || ásamt húsinu || [[eistneska]], [[finnska]], [[ungverska]], [[ketsjúa]] |- | [[Samanburðarfall]] || ''Comparitive''|| að jafna saman orð || ég er jafnstór þér || [[téténska]] |- | [[Þágufall]] || ''Dative''|| sýnir móttakanda eða stefnu, óbeint fall || frá húsinu || [[íslenska]], [[þýska]], [[latína]], [[rússneska]], [[serbneska]], [[hindi]], [[litháíska]] |- | [[Virðingarfall]] || ''Dedative (Respective)''|| með hliðsjón af e-u || með tilliti til hússins || [[quenya]] |- | || ''Disjunctive''|| notað þegar að viðfangsefnið er endurtekið til aherslu eða vegna upptalningar || húsið og bíllin eru bæði hér || [[franska]] |- | [[Úrferðarfall]] || ''Elative''|| út úr e-u || úr húsinu || [[finnska]], [[eistneska]], [[ungverska]] |- | [[Áhrifsfall]] || ''Ergative''|| samskonar og nefnifall ef viðfangsefnið framkvæmir e-ð í framsöguhætti || húsið [so.frh] || [[baskneska]], [[georgíska]], [[téténska]], [[inuktitut]] |- | [[Verufall]] || ''Essive''|| skilyrði || sem húsið || [[finnska]], [[mið-egypska]] |- | [[Eignarfall]] || ''Genitive''|| sýnir tengsl eða eign eða skilgreinir nánar stýrandi orð || til hússins || [[íslenska]], [[finnska]], [[þýska]], [[latína]], [[rússneska]], [[serbneska]], [[gríska]], [[hollenska]], [[litháíska]] |- | [[Íferðarfall]] || ''Illative''|| færsla inn í e-ð || inn í húsið || [[finnska]], [[litháíska]] |- | [[Íverufall]] || ''Inessive''|| inni í e-u || í húsinu || [[eistneska]], [[finnska]], [[ungverska]] |- | [[Tækisfall]] || ''Instrumental / Instructive''|| notkun á e-u || með húsinu || [[rússneska]], [[serbneska]], [[finnska]], [[sanskrít]], [[litháíska]] |- | [[Staðarfall]] || ''Locative''|| staðsetning || á húsinu / í húsinu / við húsið || [[serbneska]], [[klingónska]], [[sanskrít]], [[lettneska]], [[kasakska]], ([[latína]]) |- | [[Nefnifall]] || ''Nominative case''|| almennt fall || hér er hús || [[íslenska]] og nánast öll tungumál sem beygjast í föllum |- | || ''Oblique''|| almennt fall || varðandi húsið || [[hindi]] |- | [[Deildarfall]] || ''Partitive''|| notað vegna fjölda || [þrjú] húsanna || [[finnska]] |- | [[Eignartilvísunarfall]] || ''Possessive case''|| bein eign á e-u || í eigu hússins || [[quenya]] |- | || ''Postpositional''|| þegar að forsetning kemur á eftir nafnorði || húsið í / á / við / með || [[hindi]] |- | Forsetningarfall || ''Prepositional''|| þegar að forsetning kemur á undan nafnorði || í / hjá / með húsinu || [[rússneska]] |- | || ''Prolative''|| færsla eftir fleti eða braut || meðfram / í gegnum húsið || [[eistneska]], [[finnska]] |- | || ''Terminative case''|| endir tilfærslu eða tímabils || þar til að húsið [springur] || [[eistneska]] |- | [[Áhrifsfall]] || ''Translative''|| breyting úr einu ástandi í annað || [maðurinn er að breytast] í hús || [[finnska]], [[ungverska]] |- | [[Ávarpsfall]] || ''Vocative''|| notað til ávarpa || Hús! || [[latína]], [[gríska]], [[serbneska]], [[sanskrít]], [[litháíska]], [[úkraínska]] |} == Tengt efni == * [[Kennifall (málfræði)|Kenniföll]] * [[Aukafall]] ==Tilvísanir== <references/> {{Stubbur|málfræði}} <!--- en:Noun case is now redirected to en:Declension, this is linked to other articles ---> <!--- is:Fall (málfræði) ---> [[Flokkur:Málfræði]] [[Flokkur:Listar um málfræði]] 9hd72p4jze82mkgm5n5n7ww9gk9f6gv 0 2194 1962803 1493467 2026-05-11T08:17:23Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962803 wikitext text/x-wiki '''Frjáls hugbúnaður''' er [[hugtak]] notað yfir [[hugbúnaður|hugbúnað]] sem handhafinn getur notað, afritað, kynnt sér, breytt og dreift með eða án breytinga að vild. Hugbúnaður sem flokkast undir þetta er meðal annars hugbúnaður sem ekki nýtur verndar laga um [[Höfundarréttur|höfundarrétt]] eða hugbúnaður sem [[Frálst hugbúnaðarleyfi|leyfi]] er gefið til að nota á þennan hátt. [[Richard Stallman]], ásamt því að stofna [[Frjálsa hugbúnaðarstofnunin|Frjálsu hugbúnaðarstofnunina]] fann upp og skilgreindi hugtakið um miðjan [[1981–1990|níunda áratug]] [[20. öldin|20. aldar]], í skilgreiningunni eru tekin fram fjögur „[[frelsi]]“ (hér „leyfi“) (talin frá [[0]]) sem hugbúnaðurinn verður með höfundaréttarstöðu sinni að veita til að teljast undir hana: :0. Leyfi til að keyra [[forrit]]ið í hvaða tilgangi sem er. :1. Leyfi til að skoða hvernig forritið vinnur og breyta því eftir þörfum (aðgang að [[Frumkóði|frumkóða]] forritsins þarf nær alltaf til þess) :2. Leyfi til að dreifa afritum af forritinu. :3. Leyfi til að breyta forritinu og bæta það, og dreifa útkomunni til annarra svo að samfélagið í heild hagnist af breytingunum (aðgang að grunnkóða forritsins þarf til þess). <!-- Færa á [[Hugbúnaðarleyfi]] --[[Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason| ]] [[User:Ævar Arnfjörð Bjarmason/|Ævar]] [[User talk:Ævar Arnfjörð Bjarmason/|Arnfjörð]] [{{SERVER}}{{localurl:User talk:Ævar Arnfjörð Bjarmason|action=edit&section=new}} Bjarmason] [[User:Ævar Arnfjörð Bjarmason/| ]] 18:29, 19 nóv 2004 (UTC) Með sjálfkrafa gildistöku höfundarréttar fyrir [[hugverk]], og með því að hugbúnaður var sérstaklega tekinn inn í [[Bernarsáttmálinn|Bernarsáttmálann]] á [[1971-1980|áttunda áratugnum]], þarf höfundur sem vill gera hugverk sitt frjálst að gera það með sérstöku [[notkunarleyfi]], svokölluðu [[almenningsleyfi]]. Með því getur umgengni notandans við hugverkið verið ''eins og'' það væri í [[almenningur|almenningi]] að flestu leyti. (Hér ber að gæta þess að hugtakið [[almenningur]] hefur ólíka þýðingu í [[Evrópu]]löndum en annars staðar, og [[almenningseign]], sem í raun er oftast túlkað sem ríkiseign, hefur alls ekki sömu merkingu). --> <!-- Tók þetta út, þetta var í ensku greininni bara útaf málruglingi í enskri tungu og á varla heima hér þar sem ruglingur þessi er ekki til í íslensku --[[Notandi:Ævar Arnfjörð Bjarmason| ]] [[User:Ævar Arnfjörð Bjarmason/|Ævar]] [[User talk:Ævar Arnfjörð Bjarmason/|Arnfjörð]] [{{SERVER}}{{localurl:User talk:Ævar Arnfjörð Bjarmason|action=edit&section=new}} Bjarmason] [[User:Ævar Arnfjörð Bjarmason/| ]] 18:29, 19 nóv 2004 (UTC) Mikilvægt er að greina frjálsan hugbúnað frá [[gjafbúnaður|gjafbúnaði]] (''freeware'') sem er ókeypis, en alls ekki frjáls, og [[Opinn hugbúnaður|opnum hugbúnaði]] sem er víðtækara hugtak. Raunar er alls ekki nauðsynlegt að hugbúnaður sé ókeypis til að hann teljist frjáls. --> == Tengt efni == * [[Frjálst efni]] * [[Opinn hugbúnaður]] == Tenglar == * [http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html Skilgreiningin á frjálsum hugbúnaði] * [http://www.gnu.org/licenses/license-list.html Listi yfir frjáls hugbúnaðarleyfi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825004145/http://www.gnu.org/licenses/license-list.html |date=2011-08-25 }} {{stubbur|hugbúnaður}} [[Flokkur:Frjáls hugbúnaður| ]] [[Flokkur:Frjálst efni]] rwips73xsl0qsgbp8d1y4duuolecqmx 0 5458 1962799 1962401 2026-05-11T02:57:37Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962799 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = England | nafn_í_eignarfalli = Englands | fáni = Flag of England.svg | skjaldarmerki = Royal Arms of England (1198-1340).svg | staðsetningarkort = England_in_the_UK_and_Europe.svg | kjörorð = Dieu et mon droit | kjörorð_tungumál = franska | kjörorð_þýðing = Guð og réttur minn | þjóðsöngur = [[God Save the King]] | tungumál = [[enska]] | höfuðborg = [[London]] | stjórnarfar = [[Þingbundin konungsstjórn]] | titill_leiðtoga1 =[[Bretakonungur|Konungur]] | titill_leiðtoga2 = [[Forsætisráðherra Bretlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Karl 3. Bretakonungur|Karl 3.]] | nafn_leiðtoga2 = [[Keir Starmer]] | staða = Sameining | atburður1 = Stofnun | dagsetning1 = 12. júlí 927 | atburður2 = Sameining við Skotland | dagsetning2 = 1. maí 1707 | flatarmál = 130.279 | fólksfjöldi = 56.286.961 | mannfjöldaár = 2019 | íbúar_á_ferkílómetra = 432 | gjaldmiðill = [[Sterlingspund]] (£) | tímabelti = [[UTC]] (+1 [[Evrópskur sumartími|á sumrin]]) | tld = uk | símakóði = 44 }} '''England''' (borið fram /ˈɪŋglənd/ á [[enska|ensku]]) er land sem er hluti af [[Bretland]]i. Íbúar Englands eru yfir 83% af íbúum Bretlands. England á landamæri að [[Skotland]]i í norðri, [[Wales]] í vestri og strönd við [[Norðursjór|Norðursjó]], [[Írlandshaf]], [[Keltahaf]], [[Bristol-sund]] og [[Ermarsund]]. Landið nær yfir 5/8 hluta af [[Stóra-Bretland]]i auk yfir [[eyjar Englands|100 minni eyja]], þar á meðal [[Scilly-eyjar]] og [[Wight-eyja|Wight-eyju]]. Menn settust að á Englandi á [[síðfornsteinöld]], en nafnið er fengið frá [[Englar|Englum]], [[Germanir|germönskum]] ættflokki sem settist þar að á [[5. öldin|5.]] og [[6. öldin|6. öld]] og drógu nafn sitt af skaganum [[Angeln]] í Norður-Þýskalandi. England var sameinað í eitt ríki á 10. öld og hefur haft mikil menningarleg og efnahagsleg áhrif um víða veröld síðan á [[landafundatímabilið|landafundatímabilinu]] sem hófst á 15. öld.<ref>{{cite web |title=England&nbsp;– Culture |url=http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516162153/http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-date=16 May 2008 |publisher=britainusa.com |access-date=1 February 2009}}</ref> [[Enska|Ensk tunga]], [[ensk lög]] og [[enska biskupakirkjan]] hafa orðið undirstaða [[réttarkerfi]]s margra landa og enskt [[þingræði]] hefur verið tekið upp víða.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1038758.stm |title=Country profile: United Kingdom |publisher=news.bbc.co.uk |work=BBC News |access-date=1 February 2009 |date=26 October 2009}}</ref> [[Iðnbyltingin]] hófst á Englandi seint á 18. öld og England varð fyrsta iðvædda samfélag heims.<ref>{{cite web |url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Industrial_Revolution.html |publisher=Ace.mmu.ac.uk |title=Industrial Revolution |access-date=1 February 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080427080826/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_warming/older/Industrial_Revolution.html |archive-date=27 April 2008 }}</ref> Á Englandi eru tveir elstu háskólar hins enskumælandi heims: [[Oxford-háskóli]] (stofnaður 1096) og [[Cambridge-háskóli]] (stofnaður 1209), sem teljast báðir með fremstu háskólum heims.<ref>[https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings "2022-2023 Best Global Universities Rankings"], ''[[U.S. News & World Report]]''</ref> [[Konungsríkið England]] innlimaði [[Wales]] árið 1535 en hætti að vera til sem sjálfstætt ríki árið 1707 þegar það sameinaðist [[Skotland]]i með [[bresku sambandslögin 1707|bresku sambandslögunum]] þegar sameinaða konungsríkið [[Bretland]] var stofnað.<ref>{{Cite book |first=William E. |last=Burns |title=A Brief History of Great Britain |page=[https://books.google.com/books?id=Fjf4YynnC90C&pg=PT21#v=onepage xxi]}}; {{cite web |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |title=Acts of Union 1707 |website=parliament.uk |access-date=27 January 2011}}</ref> Árið 1801 sameinaðist þetta ríki [[Írland]]i með [[bresku sambandslögin 1801|nýjum sambandslögum]] og til varð sameinað konungsríki Bretlands og Írlands. Árið 1922 sagði [[Írska fríríkið]] sig frá þessu ríki og eftir stóð þá sameinað konungsríki Bretlands og Norður-Írlands.<ref>{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/europe/ireland/articles/the-partition-of-ireland-a-short-history/|title=The Partition Of Ireland: A Short History|last=Phelan|first=Kate|website=Culture Trip|date=4 October 2016|access-date=20 May 2019|archive-date=27 ágúst 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827140219/https://theculturetrip.com/europe/ireland/articles/the-partition-of-ireland-a-short-history/|url-status=dead}}</ref> Landslag á Englandi er að mestu flatt með lágum hæðadrögum, aðallega í [[Midlands]] og [[Suður-England]]i. Flest fjöllin eru í norðurhlutanum, í [[Lake District]] og [[Pennínafjöll]]um, en líka í vestri í [[Dartmoor]] og [[Shropshire Hills]]. Höfuðborg landsins er [[London]] sem er stærsta þéttbýli Bretlands með 14,2 milljón íbúa árið 2021. Íbúar Englands eru 56,3 milljónir, eða 84% af íbúum Bretlands.<ref name="ONS-pop-ests-June2018">{{cite web|last1=Park|first1=Neil|date=24 June 2020|title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest#population-growth-in-england-wales-scotland-and-northern-ireland|website=www.ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics (United Kingdom)]]}}</ref> Langflestir búa í og við London, í [[Suðaustur-England]]i og borgum í [[Midlands]], [[Norðvestur-England]]i og [[Yorkshire]] þar sem stórar iðnaðarborgir byggðust upp á 19. öld.<ref name=2011census>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf 2011 Census – Population and household estimates for England and Wales, March 2011] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf |date=2016-01-05 }}. Accessed 31 May 2013.</ref> == Heiti == Heitið England kemur úr [[fornenska|fornensku]], ''Englaland'', sem merkir „land Engla“.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=England |title=England |website=Online Etymology Dictionary |access-date=21 July 2010}}</ref> Þessir [[Englar]] voru [[Germanir|germanskur]] ættflokkur sem settist þar að á [[5. öldin|5.]] og [[6. öldin|6. öld]] og er talinn hafa komið frá skaganum [[Angeln]], sem í dag er hluti af [[Danmörk]]u og Norður-[[Þýskaland]]i ([[Slésvík]]-[[Holtsetaland]]i). Elsta heimildin um landið er úr handriti með þýðingu á ''[[Kirkjusaga Englendinga|Kirkjusögu Englendinga]]'' eftir [[Beda prestur|Beda prest]], þar sem það kemur fyrir sem ''Engla londe''. Hugtakið merkti landið þar sem Englendingar búa, og náði því líka yfir það sem síðar varð suðausturhluti Skotlands, en var þá hluti [[Norðymbraland]]s og byggt Englendingum. Í ''[[Krónika Engilsaxa|Króniku Engilsaxa]]'' segir að ''[[Dómsdagsbókin]]'' hafi náð yfir allt England, í merkingunni enska konungsríkið, en nokkrum árum síðar stendur þar að [[Malcolm 3.]] hafi farið frá Skotlandi inn í [[Lothian]] í Englalandi, sem þá er eldri merkingin.{{sfn|Molyneaux|2015|pp=6–7}} Samkvæmt ''[[Oxford Dictionary]]'' kom nútímastafsetning orðsins fyrst fyrir árið 1538. Elstu heimildir um Engla eru í ''[[Germanía (Tacitus)|Germaníu]]'' [[Tacitus]]ar frá 1. öld þar sem latneska heitið ''Anglii'' kemur fyrir.<ref name="Fordham">{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |title=Germania |publisher=[[Tacitus]] |access-date=5 September 2009 |archive-date=16 september 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916075339/http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |url-status=dead }}</ref> Uppruni ættbálkaheitisins er umdeildur. Stungið hefur verið upp á því að það sé dregið ýmist af orðinu ''öng'' („beygja“ eða „krókur“) eða ''angr'' („mjór“) og vísi þá annað hvort til skagans við mynni árinnar [[Slien]] eða þess hve árósinn er þröngur.<ref>Pyles, Thomas and John Algeo 1993. ''Origins and development of the English language''. 4th edition. (New York: Harcourt, Brace, Jovanovich). </ref><ref>Barber, Charles, Joan C. Beal and Philip A. Shaw 2009. Other Indo-European languages have derivities of the PIE Sten or Lepto or Dol-ə'kho as root words for narrow. ''The English language. A historical introduction''. Second edition of Barber (1993). Cambridge: University Press.</ref> Ekki er vitað af hverju þetta nafn varð að landaheiti, frekar en önnur ættbálkaheiti (til dæmis [[Saxar]]), en hugsanlega var það til að greina Saxa á Englandi frá Söxum á meginlandinu.<ref>{{harvnb|Crystal|2004| pp=26–27}}</ref> Í [[skosk gelíska|skoskri gelísku]] heitir landið hins vegar eftir Söxum, ''Sasunn''.<ref>{{cite book |last=Forbes |first=John |title=The Principles of Gaelic Grammar |year=1848 |publisher=Oliver, Boyd and Tweeddale |location=Edinburgh}}</ref> Velska heitið yfir ensku er líka dregið af Söxum, ''Saesneg''. Í skáldamáli hefur England líka verið nefnt [[Loegria]] (dregið af velska heitinu ''Lloegr'') og [[Albion]]<ref>{{harvnb|Foster|1988|p=9}}</ref> sem upphaflega náði yfir allt Stóra-Bretland. == Saga == {{aðalgrein|Saga Englands}} === Forsögulegur tími === Bein- og tinnusteinstól hafa fundist í [[Norfolk]] og [[Suffolk]] sem sýna að ''[[Homo erectus]]'' bjó á Englandi fyrir 700.000 árum. Þá tengdist England meginlandi [[Evrópa|Evrópu]] um [[landbrú]]. [[Ermarsund]]ið var á sem að lágu [[þverá]]rnar [[Thames]] og [[Signa (á)|Signa]]. Á síðustu [[ísöld]] eyddist byggð á þessu svæði. England var síðan ekki byggt aftur fyrr en fyrir 13.000 árum. Þeir íbúar tóku síðar upp [[Keltar|keltneska]] menningu. [[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|[[Stonehenge]] er stórt mannvirki frá [[nýsteinöld]].]] [[File:Maiden Castle, Dorchester..jpg|thumb|Veggir hæðavirkisins [[Maiden Castle]] í Dorset.]] Elstu merki um menn á því svæði sem nú er þekkt sem England eru leifar af ''[[Homo antecessor]]'' frá um 780.000 árum. Elstu bein frummanna sem fundist hafa í Englandi eru 500.000 ára gömul.<ref>{{Cite web |date=24 May 2007 |title=500,000 BC&nbsp;– Boxgrove |url=http://www.archaeology.co.uk/the-timeline-of-britain/boxgrove.htm |access-date=20 December 2010 |website=Current Archaeology |publisher=Current Publishing}}</ref> Vitað er að nútímamenn bjuggu á svæðinu á [[síðfornsteinöld]], þótt elstu merki um fasta búsetu séu aðeins um 6000 ára gömul.<ref>{{Cite web |title=Palaeolithic Archaeology Teaching Resource Box |url=http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505012542/http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-date=5 May 2021 |access-date=20 December 2010 |publisher=Palaeolithic Rivers of South-West Britain Project (2006)}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chalk east |url=http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305032854/http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |archive-date=5 March 2011 |access-date=20 December 2010 |publisher=A Geo East Project}}</ref> Eftir [[síðasta ísöld|síðustu ísöld]] voru einungis stór spendýr eins og [[mammútur|mammútar]], [[vísundur|vísundar]] og [[loðnashyrningur|loðnashyrningar]] eftir. Fyrir um 11.000 árum, þegar ísbreiðurnar hörfuðu, fluttust menn aftur inn á svæðið. Erfðarannsóknir benda til þess að þeir hafi komið frá norðurhluta [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]].{{Sfn|Oppenheimer|2006|p=173}} Sjávarborð var lægra en í dag og Bretland tengdist Írlandi og Evrópu með landbrúm.<ref>{{Cite web |title=Tertiary Rivers: Tectonic and structural background |url=http://www.qpg.geog.cam.ac.uk/research/projects/tertiaryrivers/tectonics.html |access-date=9 September 2009 |publisher=University of Cambridge}}</ref> Seinna hækkaði sjávarborð svo Bretland og Írland skildust að fyrir um 10.000 árum og Bretland skildist frá meginlandi Evrópu tvö þúsund árum síðar. [[Bikarmenningin]] barst til Bretlands um 2500 f.o.t. með drykkjarílátum úr leir og pottum sem notaðir voru til að bræða kopargrýti.<ref>{{Cite web |title=Function and significance of Bell Beaker pottery according to data from residue analyses |url=http://tp.revistas.csic.es/index.php/tp/article/viewFile/5/5 |access-date=21 December 2010}}</ref> Á þessum tíma voru stór steinmannvirki, eins og [[Stonehenge]] og [[Avebury]], reist. Með því að bræða saman tin og kopar, sem nóg var af í landinu, var hægt að framleiða [[brons]]. Seinna hófst [[járn]]bræðsla sem leiddi til gerðar betri [[plógur|plóga]] og sterkari [[vopn]]a.<ref>{{Cite book |last=Reid |first=Struan |url=https://books.google.com/books?id=bn88JPk_Fr0C&q=inventions+in+trade |title=Inventions and Trade. P.8 |date=1994 |isbn=978-0-921921-30-1 |access-date=23 December 2010}}</ref> [[Keltar|Keltnesk menning]], afkomandi [[Hallstatt-menningin|Hallstatt-menningarinnar]] og [[La Tène-menningin|La Téne-menningarinnar]], barst til Bretlands frá Mið-Evrópu. Keltneska málið [[breska]] var töluð í landinu á þessum tíma. Samfélagið skiptist í ættbálka. Í ''[[Geographia]]'' áætlar [[Kládíus Ptólmæos]] að þeir hafi verið um 20 talsins. Eldri skiptingar eru óþekktar því Bretar skildu engar ritaðar heimildir eftir sig. Líkt og aðrar þjóðir við jaðar [[Rómaveldi]]s höfðu Bretar lengi stundað viðskipti við Rómverja. [[Júlíus Sesar]] reyndi tvisvar að gera innrás 55 f.Kr., og tókst að koma rómverskum leppkonungi til valda hjá [[Trínóvantar|Trínóvöntum]]. [[File:Queen Boudica by John Opie.jpg|thumb|right|[[Bóadíkea]] leiddi uppreisn gegn Rómaveldi.]] Rómverjar réðust fyrst inn í Bretland árið 43 e.Kr., í valdatíð [[Kládíus]]ar keisara. Í kjölfarið [[Hernám Rómverja á Bretlandi|lögðu þeir undir sig meginhluta landsins]]. Landið var gert að rómverska skattlandinu [[Rómverska Bretland|Britanníu]].<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=2 December 2000 |title=Dig uncovers Boudicca's brutal streak |work=The Observer |location=London |url=http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,6903,406152,00.html |url-status=dead |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031022061846/http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0%2C6903%2C406152%2C00.html |archive-date=22 October 2003}}</ref> Þekktasti ættbálkurinn sem veitti þeim mótspyrnu voru [[Catuvellauni]] undir forystu [[Caratacus]]ar. Síðar leiddi [[Bóadíkea]], drottning [[Íkenar|Íkena]], uppreisn sem lauk með því að hún framdi sjálfsmorð eftir ósigur í [[orrustan við Watling Street|orrustunni við Watling Street]].<ref>{{Cite web |title=Cornelius Tacitus, The Annals |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Tac.+Ann.+14.37&redirect=true |access-date=22 December 2010 |publisher=Alfred John Church, William Jackson Brudribh, Ed}}</ref> Höfundur einnar bókar um rómverska Bretland hefur áætlað að Rómverjar hafi drepið milli 100 og 250.000 manns, af um 2 milljónum íbúa.<ref>{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Pax Romana: War, Peace and Conquest in the Roman World |date=2016 |publisher=Hachette UK |page=276}}</ref> Á þessum tíma varð [[grísk-rómversk menning]] ríkjandi með [[rómarréttur|rómverskum lögum]], [[rómversk byggingalist|rómverskri byggingalist]], vatnsveitum, holræsum, skipulegum landbúnaði og silki.<ref>{{Cite web |last=Bedoyere |first=Guy |title=Architecture in Roman Britain |url=http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703012351/http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |archive-date=3 July 2009 |access-date=23 December 2010 |website=Heritage Key}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bylBAAAAIAAJ&q=roman+law+after+roman+invasion+of+britain&pg=PA276 |title=The History of Progress in Great Britain |volume=2 |first=Robert |last=Philip |access-date=23 December 2010 |date=1860}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1qiFEQ1tAHQC&q=roman+occupation+brought+to+britain+a+sewage+system&pg=PT119 |title=Medicine through time |publisher=Heinemann |first1=Bob |last1=Rees |first2=Paul |last2=Shute |first3=Nigel |last3=Kelly |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-435-30841-4 |date=9 January 2003}}</ref> Á 3. öld dó keisarinn [[Septimius Severus]] í [[Eboracum]] (nú [[York]]), þar sem [[Konstantínus mikli]] var lýstur keisari einni öld síðar.{{Sfn|Rankov|1994|p=16}} Það er umdeilt hvenær kristni barst fyrst til Englands. Það hefur ekki verið seinna en á 4. öld, og líklega mun fyrr. Samkvæmt [[Beda prestur|Beda presti]] voru trúboðar sendir frá Róm af [[Elevþeríus páfi|Elevþeríusi páfa]] að beiðni höfðingjans [[Lúsíus af Bretlandi|Lúsíusar af Bretland]] árið 180, til að skera úr um deilur um austræna og vestræna kirkjusiði sem ollu ósætti innan kirkjunnar. Til eru hefðir sem tengjast [[Glastonbury]] sem snúast um komu [[Jósef frá Arímaþeu|Jósefs frá Arímaþeu]].{{Sfn|Wright|2008|p=143}} Um 410 hafði rómverskum herdeildum í Bretlandi fækkað vegna [[hnignun Rómaveldis|hnignunar Rómaveldis]]. Þær voru sendar annað til að berjast á landamærasvæðum eða taka þátt í borgarastyrjöldum.<ref name="james_anglosaxons" /> Keltnesk klausturlífi blómstruðu: [[Heilagur Patrekur]] (Írland á 5. öld) og [[Brendan sæfari]] (6. öld), [[Comgall]], [[heilagur Davíð]], [[Aiden]] og [[Kólumkilli]]. Kristni varð á þessum tíma fyrir áhrifum frá fornri keltneskri menningu. Klaustrin voru miðstöðvar kirkjusókna, og klausturleiðtogar voru eins og ættbálkahöfðingjar til forna.<ref name="Lehane">{{Cite book |last=Lehane |first=Brendan |title=Early Christian Christianity |date=1968 |publisher=John Murray}}</ref> === Miðaldir === [[File:Sutton Hoo replica (face).jpg|thumb|Endurgerð af spangarhjálmi frá [[Sutton Hoo]] í Austur-Anglíu.]] [[Rómaveldi|Rómverski herinn]] hvarf frá Bretlandi sem leiddi til innrása heiðinna sjóræningja frá norðvesturhluta meginlands Evrópu, sérstaklega [[Saxar|Saxa]], [[Englar (Germanar)|Engla]], [[Jótar|Jóta]] og [[Frísland|Fríslendinga]] sem höfðu lengi stundað strandhögg þar. Þessir hópar tóku að setjast að í Bretlandi á 5. og 6. öld, fyrst í austurhluta landsins.<ref name="james_anglosaxons">{{Cite web |last=James |first=Edward |title=Overview: Anglo-Saxons, 410 to 800 |url=https://www.bbc.co.uk/history/ancient/anglo_saxons/overview_anglo_saxons_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> Framrás þeirra stöðvaðist um tíma eftir sigur Breta í [[orrustan við Badon|orrustunni við Badon]], en hélt svo áfram. [[Engilsaxar]] lögðu undir sig frjósamt láglendið á Englandi og Bretar hrökkluðust inn á sífellt minni svæði í vesturhluta landsins undir lok 6. aldar. Samtímaheimildir frá þessum tíma eru mjög fáar og það er því stundum kallað [[myrku aldirnar]]. Sagnfræðingar deila því um umfang og eðli landnáms Engilsaxa; en almennt er talið að það hafi verið mest í suðri og austri, en minna í norðri og vestri, þar sem keltnesk mál voru áfram töluð, jafnvel á landsvæðum sem Engilsaxar réðu yfir.<ref>{{Cite web |last=Dark |first=Ken R. |date=2003 |title=Large-scale population movements into and from Britain south of Hadrian's Wall in the fourth to sixth centuries AD |url=https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |access-date=20 June 2020 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601080017/https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |first=Toby F. |last=Martin |title=The Cruciform Brooch and Anglo-Saxon England |publisher=Boydell and Brewer Press |date=2015 |pages=174–178}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coates |first=Richard |title=Celtic whispers: revisiting the problems of the relation between Brittonic and Old English |url=https://ul.qucosa.de/api/qucosa%3A31804/attachment/ATT-0/ }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kortlandt |first=Frederik |year=2018 |title=Relative Chronology |url=https://www.kortlandt.nl/publications/art320e.pdf }}</ref><ref>{{Cite web |last=Fox |first=Bethany |title=The P-Celtic Place Names of North-East England and South-East Scotland |url=http://www.heroicage.org/issues/10/fox.html }}</ref><ref name="Härke, Heinrich 2011">{{Cite journal |last=Härke |first=Heinrich |title=Anglo-Saxon Immigration and Ethnogenesis |journal=Medieval Archaeology |volume=55 |issue=1 |date=2011 |pages=1–28|doi=10.1179/174581711X13103897378311 |s2cid=162331501 }}</ref> [[Engilsaxnesk heiðni]] tók við af rómverskri kristni sem ríkjandi trúarbrögð, en rómverskir trúboðar undir forystu [[Ágústínus frá Kantaraborg|Ágústínusar frá Kantaraborg]] tóku aftur að boða kristni þar frá 597.<ref>{{Cite web |title=The Christian Tradition |url=http://www.picturesofengland.com/history/england-history-p4.html |access-date=5 September 2009 |website=PicturesofEngland.com}}</ref> Afleiðingin varð deilur milli keltneskrar og rómverskrar kristni sem lauk með sigri þeirrar síðarnefndu á [[kirkjuþingið í Whitby|kirkjuþinginu í Whitby]] árið 664, sem að nafninu til snerist um klippingu presta og dagsetningu páskahátíðarinnar.<ref name="Lehane" /> Landnám Saxa virðist hafa skipst í mikinn fjölda smáríkja, en á 7. öld höfðu þau runnið saman í um tylft konungsríkja eins og [[Norðymbraland]], [[Mersía|Mersíu]], [[Wessex]], [[Konungsríkið Austur-Anglía|Austur-Anglíu]], [[Konungsríkið Essex|Essex]], [[Konungsríkið Kent|Kent]] og [[Konungsríkið Sussex|Sussex]]. Næstu aldirnar héldu þessar sameiningar áfram.{{Sfn|Kirby|2000|p=4}} Á 7. öld tókust Norðymbraland og Mersía á um yfirráð yfir landi og á 8. öld náði Mersía undirtökunum í þeim átökum. Fyrsti einvaldurinn sem notaði nafnbótina „[[Listi yfir einvalda Englands|Englandskonungur]]“ var [[Offa af Mersíu]] árið 774 þó svo að listar hefjist oft á [[Egbert af Wessex]] árið [[829]].{{Sfn|Lyon|1960|p=23}} Snemma á 9. öld tók Wessex við sem valdamesta ríkið í Englandi. Seinna á þeirri öld hófust innrásir [[Víkingaöld|Víkinga]] sem lögðu undir sig norður- og austurhluta Englands og hertóku konungsríkin Norðymbraland, Mersíu og Austur-Anglíu. Eina saxneska ríkið sem lifði þetta umrót af var Wessex undir stjórn [[Alfreð mikli|Alfreðs mikla]]. Það stækkaði síðan smátt og smátt með því að ná undir sig löndum frá [[Danalög]]um. Með því móti varð England til sem eitt konungsríki, fyrst undir stjórn [[Aðalsteinn Englandskonungur|Aðalsteins]] árið 927 og síðan eftir landvinninga [[Játráður Englandskonungur|Játráðs]] 953. Árásum víkinga fjölgaði aftur seint á 10. öld og enduðu með því að [[Sveinn tjúguskegg]] lagði England undir sig 1013, og sonur hans, [[Knútur ríki]], árið 1016. Knútur stofnaði skammlíft [[Norðursjávarveldið|Norðursjávarveldi]] sem náði líka yfir Danmörku og Noreg. Innlend konungsætt náði aftur völdum þegar [[Játvarður góði]] tók við völdum 1042. [[File:King Henry V at the Battle of Agincourt.jpg|thumb|upright|Hinrik 5. í orrustunni við Agincourt sem lauk með enskum sigri yfir stærri frönsku herliði í hundrað ára stríðinu.]] Deilur um eftirmann Játvarðs leiddu til [[innrás Normanna|innrásar Normanna]] árið 1066 undir forystu [[Vilhjálmur sigursæli|Vilhjálms sigursæla]] hertoga af Normandí.<ref>{{Cite web |title=Overview: The Normans, 1066–1154 |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/normans/overview_normans_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> [[Normannar]] voru sjálfir ættaðir frá Norðurlöndunum og höfðu sest að í Normandí í Frakklandi á 9. og 10. öld.<ref>{{harvnb|Crouch|2006|pp=2–4}}</ref> Með hernámi Normanna var nær allri ensku yfirstéttinni skipt út fyrir nýjan frönskumælandi aðal, sem hafði mikil og varanleg áhrif á þróun enskrar tungu.<ref>{{Cite news |date=20 February 2008 |title=Norman invasion word impact study |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/mid/7254446.stm |access-date=3 December 2010}}</ref> [[Plantagenet-ætt]] frá Anjou í Frakklandi erfði ensku krúnuna, undir forystu [[Hinrik 2. Englandskonungur|Hinriks 2.]]. England varð þar með hluti af ört stækkandi ríki [[Angevínar|Angevína]], sem ríktu meðal annars yfir [[Akvitanía|Akvitaníu]].<ref name="Bartlett p124">{{harvnb|Bartlett|1999|p=124}}.</ref> Plantagenet-ætt hélt völdum í þrjár aldir. Meðal frægustu konunga af þeirri ætt má nefna [[Ríkharður ljónshjarta|Ríkharð ljónshjarta]], [[Játvarður 1. Englandskonungur|Játvarð 1.]], [[Játvarður 3. Englandskonungur|Játvarð 3.]] og [[Hinrik 5. Englandskonungur|Hinrik 5.]].<ref name="Bartlett p124" /> Á þessum tíma urðu miklar breytingar á verslun og lagasetningu, meðal annars með undirritun ''[[Magna Carta]]'' sem takmarkaði völd konungs og tryggði réttindi frjálsborinna manna. Kaþólsk [[klausturlífi]] blómstruðu og háskólarnir í Oxford og Cambridge voru stofnaðir með stuðningi konungs. [[Furstadæmið Wales]] varð að léni Plantagenet-ættar á 13. öld<ref>{{Cite web |title=Edward I (r. 1272–1307) |url=http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624181028/http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-date=24 June 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> og páfi veitti konungi titilinn [[lávarður Írlands]]. Á 14. öld gerðu bæði Plantagenet-ætt og [[Valois-ætt]] tilkall til þess að erfa krúnuna í Frakklandi frá [[Kapetingar|Kapetingum]]. Í kjölfarið hófst [[hundrað ára stríðið]].{{Sfn|Fowler|1967|p=208}} [[Svarti dauði]] barst til Englands árið 1348 og er talið að um helmingur íbúa hafi látist.<ref>{{harvnb|Ziegler|2003|p=230}}; {{harvnb|Goldberg|1996|p=4}}.</ref> Frá 1453 til 1487 stóð [[rósastríðið]] yfir, borgarastyrjöld milli tveggja greina konungsfjölskyldunnar: [[York-ætt]]ar og [[Lancaster-ætt]]ar.{{Sfn|Crofton|2007|p=111}} Að lokum missti York-ætt krúnuna til velskrar aðalsættar, [[Túdorætt]]ar, sem voru grein af Lancaster-ætt undir forystu [[Hinrik 7. Englandskonungur|Hinriks Tudor]] sem gerði innrás í England með velskum og bretónskum málaliðum og vann sigur í [[orrustan við Bosworth Field|orrustunni við Bosworth Field]]. [[Ríkharður 3. Englandskonungur]] af York-ætt féll í bardaganum.<ref>{{Cite web |title=Richard III (r. 1483–1485) |url=http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080710093939/http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-date=10 July 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> === Árnýöld === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 310 | caption_align = left | align = right | image1 = After Hans Holbein the Younger (1497-8-1543) - Henry VIII (1491-1547) - RCIN 404438 - Royal Collection.jpg | caption1 = [[Hinrik 8.]] (1491–1547) | image2 = Elizabeth I in Parliament Robes.jpg | caption2 = [[Elísabet 1.]] (1558–1603) | caption3 = | caption4 = | width = 200 }} Á [[Túdortímabilið|Túdortímabilinu]] barst [[endurreisnin]] til Englands með ítölskum hirðmönnum sem kynntu fyrir ensku hirðinni listræn viðmið og heimspeki klassískrar fornaldar.<ref>{{cite book |last=Hay |first=Denys |url=https://books.google.com/books?id=jzm2Vu9h-CYC&q=italian+influence+on+the+english+renaissance&pg=PA165 |title=Renaissance essays |page=65 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-0-907628-96-5 |year=1988}}</ref> [[Enski flotinn]] varð til og könnun [[Nýi heimurinn|Nýja heimsins]] hófst fyrir alvöru.<ref>{{cite web |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |title=Royal Navy History, Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |access-date=24. desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118040146/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=18 January 2012}}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Goldwin |url=https://books.google.com/books?id=RdOTQUDgH54C&q=england+under+the+tudors+by+goldwin+smith |title=England Under the Tudors |page=176 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-1-60620-939-4}}</ref> [[Hinrik 8.]] sleit sambandið við kaþólsku kirkjuna í Róm með [[Drottnunarlögin 1534|Drottnunarlögunum]] árið 1534 þar sem hann lýsti því yfir að konungur væri æðsti ráðamaður [[Enska kirkjan|ensku kirkjunnar]]. Ólíkt meginstraumi [[mótmælendatrú]]ar í Evrópu, voru ástæður [[enska siðbótin|ensku siðbótarinnar]] pólitískar fremur en trúarlegar. Hinrik felldi líka Wales (heimaland Túdorættarinnar) saman við England með [[lög um lög í Wales 1535-1542|lögum um lög í Wales]]. Í valdatíð dætra Hinriks, [[María 1. Englandsdrottning|Maríu 1.]] og [[Elísabet 1.|Elísabetar 1.]], urðu mikil trúarleg átök í landinu. Sú fyrrnefnda færði landið nær kaþólsku kirkjunni, meðan sú síðari sleit það aftur frá henni og kom á [[biskupakirkja|biskupakirkju]] með valdi. [[Elísabetartímabilið]] er oft nefnt sem dæmi um [[gullöld]] í enskri sögu. Á þeim tíma náði [[enska endurreisnin]] hátindi sínum og myndlist, ljóðlist, tónlist og bókmenntir blómstruðu.<ref>Lewis, ''English Literature in the Sixteenth Century'' (Oxford, 1954) p. 1</ref> Tímabilið er þekktast fyrir leikhúslíf og fræg leikskáld. Á þessum tíma var stjórn Englands vel skipulögð og áhrifarík vegna hinna miklu umbóta Túdorættarinnar.<ref>{{Cite web|title=Tudor Parliaments|url=https://spartacus-educational.com/TUDparliament.htm|access-date=4 April 2021|website=Spartacus Educational|language=en}}</ref> England átti í harðri samkeppni við [[spænska heimsveldið]] sem hófst þegar fyrsta enska nýlendan í Ameríku var stofnuð af [[Walter Raleigh]] í [[Virginía|Virginíu]] og nefnd [[Roanoke-nýlendan]]. Nýlendustofnunin mistókst og er síðan þekkt sem týnda nýlendan eftir að hún fannst yfirgefin þegar birgðaskip kom þangað.<ref>{{cite book |last=Ordahl |first=Karen |url=https://books.google.com/books?id=W8cr4Vgt9ekC&q=roanoke+colony |title=Roanak:the abandoned colony |publisher=Rowman & Littlefield publishers Inc |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-7425-5263-0 |date=25 February 2007}}</ref> Með stofnun [[Breska Austur-Indíafélagið|Breska Austur-Indíafélagsins]] hóf England líka samkeppni við [[hollenska heimsveldið]] og [[franska heimsveldið]] í [[Austur-Indíur|Austur-Indíum]]. Á Elísabetartímabilinu átti England í stríðsátökum við Spán sem sendi [[flotinn ósigrandi|flotann ósigrandi]] árið 1588 til að endurreisa kaþólska trú í Englandi. Lélegt skipulag og óhagstætt veður, auk árása enskra skipa undir stjórn [[Charles Howard, jarl af Nottingham|Charles Howard]], urðu til þess að innrásin mistókst. Spánn hugðist endurtaka leikinn 1596 og 1597 en í bæði skiptin hröktu óveður skipin af leið. === Samband við Skotland === Yfirstjórn Stóra-Bretlands breyttist varanlega árið 1603 þegar [[Jakob 6. Skotakonungur]] erfði ensku krúnuna. Þá gengu England og Skotland í [[konungssamband]] en voru áfram tvö ríki.<ref name="Britons">{{harvnb|Colley|1992|p=12}}.; {{cite web |title=Making the Act of Union |url=http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |publisher=Parliament.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609075346/http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |archive-date=9 June 2008}}</ref> Jakob tók að kalla sig „konung Stóra-Bretlands“ þótt enginn grundvöllur væri fyrir þeim titli í enskum lögum.<ref>{{cite web |url=http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |title=The term "Great Britain" in the Middle Ages |last=Hay |first=Denys |publisher=ads.ahds.ac.uk |access-date=19 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325061737/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |archive-date=25 March 2009 }}</ref> Jakob lét gefa út [[Jakobsbiblían|Jakobsbiblíuna]], sem einu lögmætu útgáfu [[Biblían|Biblíunnar]] á ensku árið 1611. [[File:Charles II of England.jpeg|thumb|upright|left|Konungsvaldið var endurreist í Englandi þegar Karl 2. tók við völdum.]] Í valdatíð sonar Jakobs, [[Karl 1. Englandskonungur|Karls 1.]], braust út [[enska borgarastyrjöldin|borgarastríð]] milli stuðningsmanna konungs annars vegar og [[langa þingið|langa þingsins]] hins vegar. Konungssinnar og þingsinnar voru þekktir sem „[[kavaler]]ar“ og „[[hnatthöfði|hnatthöfðar]]“. Þeir skiptust eftir landfræðilegum, pólitískum, trúarlegum og samfélagslegum átakalínum. Átök brutust líka út í öðrum ríkjum Bretlandseyja og urðu þekkt sem [[þríríkjastríðin]] þar sem þau áttu sér stað í konungsríkjunum þremur, Írlandi, Skotlandi og Englandi. Þingsinnar báru á endanum sigur úr býtum og Karl var tekinn af lífi. Leiðtogi þingliðsins, [[Oliver Cromwell]], varð lávarður ríkisins árið 1653 og [[enska samveldið]] tók við af konungsveldinu.<ref name="Ocromwell">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/143822/Oliver-Cromwell |title=Oliver Cromwell (English statesman) |year=2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=britannica.com |access-date=8 August 2009}}</ref> Þegar Cromwell lést og sonur hans, [[Richard Cromwell]], sagði af sér sem lávarður, var [[Karl 2. Englandskonungur|Karl 2.]] boðaður aftur og krýndur konungur árið 1660. Það markar upphaf [[Stúartendurreisnin|Stúartendurreisnarinnar]] þar sem leikhúsin voru opnuð á ný og listirnar blómstruðu.<ref>Lyndsey Bakewell, "Changing scenes and flying machines: re-examination of spectacle and the spectacular in Restoration theatre, 1660–1714" (PhD. Diss. Loughborough University, 2016) [https://web.archive.org/web/20200212175057/https://pdfs.semanticscholar.org/5c52/dfd2b876951f2d9ca982a2aa2460f52c228f.pdf online].</ref> Eftir [[dýrlega byltingin|dýrlegu byltinguna]] 1688 var [[þingbundin konungsstjórn]] fest í lög með [[Réttindaskráin 1689|réttindaskrá]], þar sem konungi var gert að ríkja með þinginu. Aðeins þingið gat lagt fram ný lög og konungur mátti hvorki leysa upp þing, boða nýja skatta eða kveða menn í herinn án samþykkis þingsins.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=mPoqfoiIp4sC&q=with+the+restoration+it+was+not+constitutionally+established+that+king+and+parliament+should+rule+together&pg=PA340 |title=World Civilization |first1=Philip J. |last1=Adler |first2=Randall L. |last2=Pouwels |page=340 |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-495-50262-3 |date=27 November 2007}}</ref> Frá þeim tíma hefur enginn konungur komið inn í [[neðri deild breska þingsins]] meðan á þingi stendur. Tákn þess er athöfn sem fer fram árlega þar sem dyrum þingsins er skellt framan í fulltrúa konungs.<ref>[http://news.bbc.co.uk/democracylive/hi/guides/newsid_81000/81909.stm "Democracy Live: Black Rod"]. BBC. Retrieved 6 August 2008; </ref> Vísindi tóku miklum framförum eftir stofnun [[Konunglega breska vísindafélagið|Konunglega breska vísindafélagsins]] árið 1660. Árið 1666 varð [[Lundúnabruninn mikli]] til þess að stór hluti miðborgar London eyðilagðist og var endurbyggður skömmu síðar.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/great_fire_02.shtml |work=BBC News |title=London's Burning: The Great Fire |access-date=25 September 2009}}</ref> Margar stórbyggingar voru hannaðar af arkitektinum [[Christopher Wren]]. Tveir flokkar komu fram á þinginu: [[Toríar]] og [[Viggar (Bretland)|Viggar]]. Toríar studdu upphaflega hinn kaþólska [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakob 2.]], en sumir þeirra gengu í lið með Viggum í dýrlegu byltingunni og buðu [[Vilhjálmur 2. Englandskonungur|Vilhjálmi af Óraníu]] krúnuna. Andstæðingar Vilhjálms voru kallaðir [[Jakobítar]] og þeir nutu einkum fylgis í norðurhluta landsins og Skotlandi. Undir stjórn [[Stúartætt]]ar þandist verslunarveldi Englendinga út um allan heim og hagsæld jókst. Stærsti kaupskipafloti Evrópu varð til í Bretlandi.<ref>{{Cite web|title=The History Press {{!}} The Stuarts|url=https://www.thehistorypress.co.uk/the-stuarts |access-date=11 April 2021|website=www.thehistorypress.co.uk|language=en}}</ref> Þing Englands og Skotlands samþykktu hvert í sínu lagi að sameina löndin tvö og stofna [[Konungsríki Stóra-Bretlands]] árið 1707.<ref name="unionwithscotland" /><ref name="Britons" /> Ýmsar stofnanir, löggjöf og kirkjuskipan, voru áfram aðskilin. === Nútíminn === [[File:CanalettoSomersetHouseTerrace.jpg|thumb|[[Thames-á]] á [[Georgstímabilið|Georgstímabilinu]] frá svölum á Somerset House í átt að Saint Paul's (um 1750).]] Eftir að Konungsríkið Stóra-Bretland var stofnað áttu [[Konunglega breska vísindafélagið]], [[skoska upplýsingin]] og [[enska upplýsingin]] þátt í nýjungum í visindum og verkfræði, meðan mikill vöxtur í [[þríhyrningsverslunin]]ni á Atlantshafi sem naut verndar [[konunglegi breski sjóherinn|konunglega breska sjóhersins]] skapaði undirstöður undir [[breska heimsveldið]]. Í Englandi hófst [[iðnbyltingin]] sem olli miklum efnahagslegum, samfélagslegum og menningarlegum breytingum á ensku samfélagi. Á þeim tíma iðnvæddist landbúnaðurinn, iðnaðarframleiðslan og námavinnsla, auk þess sem nýir innviðir fyrir vöruflutninga og fólksflutninga stóðu undir útþenslu og þróun iðnfyrirtækja.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/workshop_of_the_world_01.shtml |title=The Workshop of the World |author=Hudson, Pat |publisher=BBC |access-date=10 December 2010}}</ref> Árið 1761 var [[Bridgewater-skurðurinn]] opnaður í Norðvestur-Englandi og markaði upphaf skurðatímabilsins í Bretlandi.<ref name="Briton20015">{{Harvnb|Office for National Statistics|2000|p=5}}; {{harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=4}}.</ref> Árið 1825 hóf fyrsta varanlega farþegalestin starfsemi: [[Stockton- og Darlington-lestin]].<ref name="Briton20015"/> [[File:Turner, The Battle of Trafalgar (1822).jpg|thumb|[[Orrustan við Trafalgar]] var sjóorrusta milli breska sjóhersins og sameinaðs spænsks og fransks flota í Napóleonsstyrjöldunum.<ref>{{Cite web|date=28 July 2014|title=Department of History – Napoleonic Wars|url=http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728203458/http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx|url-status=dead|archive-date=28 July 2014|access-date=8. apríl 2021}}</ref>]] Vegna [[iðnbyltingin|iðnbyltingarinnar]] fluttust margir verkamenn frá sveitum Englands í ört vaxandi þéttbýliskjarna til að vinna í verksmiðjum, til dæmis í [[Birmingham]] og [[Manchester]], sem voru nefndar „verkstæði heimsins“ og „vöruhúsaborgin“.<ref>{{Harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=9}}.; {{cite web |url=http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |access-date=4 October 2009 |title=Heritage |publisher=visitbirmingham.com |author=Birmingham City Council |author-link=Birmingham City Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426080011/http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |archive-date=26 April 2012}}</ref> Manchester var fyrsta iðnaðarborg heimsins.<ref name="Industrial city">{{cite web|title=Manchester – the first industrial city|url=http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309184810/http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp|archive-date=9 March 2012|access-date=17 March 2012|publisher=Entry on Sciencemuseum website}}</ref> Þegar [[franska byltingin]] hófst hélst stöðugleiki í Englandi. [[William Pitt yngri]] var forsætisráðherra í valdatíð [[Georg 3. Bretakonungur|Georgs 3.]] Staðgengilsstjórn [[Georg 4.|Georgs 4.]] var þekkt fyrir framfarir í listum og arkitektúr.<ref>{{Cite web|title=Regency {{!}} British Architectural Dates and Styles {{!}} Property {{!}} UK {{!}} Mayfair Office|url=https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency|access-date=8 April 2021|website=www.mayfairoffice.co.uk|archive-date=17 apríl 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417084322/https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency|url-status=dead}}</ref> Í [[Napóleonsstyrjaldirnar|Napóleonsstyrjöldunum]] hugðist Napóleon gera innrás í Bretland úr suðaustri, en það gerðist þó aldrei og [[Horatio Nelson]] vann sigur á her Napóleons á sjó, meðan [[Arthur Wellesley]] vann sigur á landi. Sigur Breta í [[orrustan við Trafalgar|orrustunni við Trafalgar]] staðfesti yfirburði breska sjóhersins.<ref>Bennet, Geoffrey (2004). ''The Battle of Trafalgar''. England: Pen & Sword Books Limited, CPI UK, South Yorkshire.</ref> Á [[Napóleonstímabilið|Napóleonstímabilinu]] varð til bresk sjálfsmynd og hugmynd um [[Bretar|Breta]] sem sameinaða þjóð Englendinga, Skota og Wales-búa.<ref name="Colley1">{{Harvnb|Colley|1992|p=1}}.</ref> [[File:Frith A Private View.jpg|thumb|[[Viktoríutímabilið]] er oft nefnt em dæmi um [[gullöld]]. Málverk eftir [[William Powell Frith]] sem á að sýna menningarmun.]] London varð stærsta og fjölmennasta þéttbýlissvæði heims á [[Viktoríutímabilið|Viktoríutímabilinu]] og verslun, her og floti breska heimsveldisins nutu mikillar virðingar.<ref>{{cite book |last=Haggard |first=Robert F. |url=https://books.google.com/books?id=53VUwDw_UYMC&q=prestige+of+the+british+empire+in+victorian+times&pg=PA13 |title=The persistence of Victorian liberalism:The Politics of Social Reform in Britain, 1870–1900 |page=13 |access-date=26 December 2010 |isbn=978-0-313-31305-9 |year=2001}}</ref> Á þessum tíma urðu miklar tækniframfarir sem leiddu til aukinnar velsældar.<ref name=":17">{{Cite web|last=Atterbury|first=Paul|date=17 February 2011|title=Victorian Technology|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/victorian_technology_01.shtml|access-date=13 October 2020|website=BBC History}}</ref> Róttækar stjórnmálahreyfingar eins og [[Chartistar]] og [[súffragettur]] áttu þátt í að hraða lagalegum umbótum sem leiddu til almenns kosningaréttar.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/abolition_women_article_01.shtml#five |title=Women: From Abolition to the Vote |author=Crawford, Elizabeth |publisher=BBC |access-date=10 December 2010}}</ref> [[Samuel Hynes]] lýsti [[Játvarðstímabilið|Játvarðstímabilinu]] sem þægilegum tíma þar sem konur gengu með [[myndahattur|myndahatta]] og kusu ekki, ríkt fólk skammaðist sín ekki fyrir að sýna ríkidæmi sitt, og [[Heimsveldi þar sem sólin sest aldrei|sólin settist aldrei á breska fánann]].<ref>{{Cite web|title=Manor House. Edwardian Life {{pipe}} PBS|url=https://www.pbs.org/manorhouse/edwardianlife/introduction.html|website=www.pbs.org}}</ref> Breytingar á valdajafnvægi í Austur- og Mið-Evrópu leiddu til [[fyrri heimsstyrjöldin|fyrri heimsstyrjaldar]] þar sem hundruð þúsunda enskra hermanna börðust fyrir Bretland sem hluti af [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöld)|Bandamönnum]] Tveimur áratugum síðar var Bretland enn hluti af [[Bandamenn (síðari heimsstyrjöld)|Bandamönnum]] í [[síðari heimsstyrjöld]]. Undir lok [[Þykjustustríðið|þykjustustríðsins]] varð [[Winston Churchill]] forsætisráðherra. Margar enskar borgir urðu fyrir miklu tjóni í [[Orrustan um Bretland|loftárásum Þjóðverja]]. Eftir stríðið hófst hröð [[afnýlenduvæðing]] [[breska heimsveldið|breska heimsveldisins]] og tækniþróun olli miklum breytingum á daglegu lífi fólks. Bílar urðu helsti samgöngumátinn og [[þotuhreyfill]]inn (önnur ensk uppfinning) leiddi til þess að flugferðir urðu hagkvæmari.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituaries-air-commodore-sir-frank-whittle-1309015.html |title=Obituaries: Air Commodore Sir Frank Whittle |author=Golley, John |date=10 August 1996 |access-date=2 December 2010 |newspaper=The Independent |location=London}}</ref> Búseta fólks í Englandi breyttist með tilkomu bifreiða og heilsugæslan [[National Health Service]] hóf að veita almenningi ókeypis heilbrigðisþjónustu árið 1948. Þessi þróun leiddi til breytinga á sveitarfélögum í Englandi um miðja 20. öld.<ref>{{Harvnb|Clark|Steed|Marshall|1973|p=1}}; {{Harvnb|Wilson|Game|2002|p=55}}.</ref> Frá og með 20. öld hafa miklir fólksflutningar orðið til Englands, aðallega frá öðrum hlutum [[Bretlandseyjar|Bretlandseyja]], en líka frá öðrum [[Breska samveldið|samveldislöndum]], sérstaklega [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]].<ref>{{harvnb|Gallagher|2006|pp=10–11}}.</ref> Frá 8. áratug 20. aldar hefur störfum fækkað í iðnaði og fjölgað í [[þjónustugeirinn|þjónustugeiranum]].<ref name="Thatcher">{{harvnb|Reitan|2003|p=50}}.</ref> England varð hluti af [[Evrópska efnahagssvæðið|evrópska efnahagssvæðinu]] sem síðar varð [[Evrópusambandið]]. Frá lokum 20. aldar breyttist stjórn Bretlands þannig að aukin völd færðust til endurreistra þinga Skotlands, Wales og Norður-Írlands.<ref>{{cite journal |last=Keating |first=Michael |author-link=Michael Keating (political scientist) |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |page=217 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> [[England og Wales]] er þó áfram til sem sérstakt lögsagnarumdæmi innan Bretlands.<ref name="BBC Wales">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/guide/ch11_part2_coming_of_the_tudor.shtml |title=The coming of the Tudors and the Act of Union |year=2009 |publisher=BBC News |website=[[BBC Wales]] |access-date=9 September 2009}}</ref> Aukin valddreifing hefur leitt til meiri áherslu á sérstaka enska sjálfsmynd.<ref>{{harvnb|Kenny|English|Hayton|2008|p=3}}; {{Harvnb|Ward|2004|p=180}}.</ref> Ekkert sérstakt þing eða stjórn Englands er til, og hugmyndum um slíka sérstjórn hefur verið hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslum.<ref name="refreject"/> == Landfræði == England nær yfir tvo þriðju hluta [[Stóra-Bretland]]s með eyjum, eins og [[Wighteyja|Wighteyju]] og [[Scilly-eyjar|Scilly-eyjum]]. [[Skotland]] liggur að landinu í norðri og [[Wales]] í vestri. England er nær [[Meginland Evrópu|meginlandi Evrópu]] en aðrir hlutar Bretlands. [[Ermarsund]] greinir England að meginlandinu og er 52 [[kílómetri|km]] að breidd þar sem það er grennst.<ref name="Engchannel">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/187921/English-Channel |title=English Channel |year=2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=britannica.com |access-date=15 August 2009}}</ref> [[Ermarsundsgöngin]] skammt frá [[Folkestone]] tengja England beint við [[Frakkland]]i.<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |publisher=EuroTunnel.com |access-date=5 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081116055538/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |archive-date=16 November 2008}}</ref> England á líka strönd að [[Norðursjór|Norðursjó]] og [[Atlantshaf]]i. Helstu hafnarborgir landsins, London, [[Liverpool]] og [[Newcastle upon Tyne]], liggja við árnar [[Thames]], [[Mersey]] og [[Tyne-á]]. Lengsta áin sem rennur um England er [[Severn]], 354 km að lengd.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/england/sevenwonders/west/severn-river/ |publisher=BBC |title=The River Severn |access-date=5 December 2010}}</ref> Hún rennur út í [[Bristolsund]] og er þekkt fyrir [[Severn-röstin]]a, [[sjávarfallaröst]] sem getur myndað 2 metra brimöldur.<ref>{{cite web |url=http://www.environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |title=Severn Bore and Trent Aegir |publisher=Environment Agency |access-date=5 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122125420/http://environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |archive-date=22 November 2010}}</ref> Lengsta áin sem aðeins rennur um England er þó Thames sem er 346 km að lengd.<ref name="Thames">{{cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/related-139-94056-articles-reviews/River+Thames-London+(England)/related.do |title=River Thames and London (England) |website=London Evening Standard |location=London |access-date=17 August 2009 }}{{dead link|date=October 2017|bot=medic}}</ref> [[File:Malvern Hills - England.jpg|left|thumb|[[Malvern-hæðir]] í ensku sýslunum [[Worcestershire]] og [[Herefordshire]] eru skilgreindar sem svæði einstakrar náttúrufegurðar.]] Í Englandi eru mörg vötn. Stærsta stöðuvatn landsins er [[Windermere]] í vatnasvæðinu [[Lake District]].<ref name="metoffice_nw">{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |title=North West England & Isle of Man: climate |publisher=Met Office |access-date=5 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605003213/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |archive-date=5 June 2011 }}</ref> Landslag í Englandi einkennist aðallega af lágum hæðardrögum, en í norðri er landið fjalllendara. Þar eru [[Pennínafjöll]], sem eru fjallgarður sem liggur frá austri til vesturs, [[Kúmbríufjöll]] í Lake District og [[Cheviot-hæðir]] við landamæri Englands og Skotlands. Hæsti tindur Englands er [[Scafell Pike]], 978 metrar á hæð.<ref name="metoffice_nw" /> [[Shropshire-hæðir]] liggja að landamærum Wales, og [[Dartmoor]] og [[Exmoor]] eru heiðarlönd í suðvestri. Í [[Austur-Anglía|Austur-Anglíu]] er flatt undirlendi notað sem beitiland. Þetta svæði er kallað [[Fens]]. [[Tees–Exe-línan]] er stundum notuð til að greina norður- og vesturhlutann, með eldra bergi og meira hálendi; frá suður- og austurhlutanum sem einkennist af meira flatlendi og setbergi.<ref>{{cite book|title=World Regional Geography|url=https://books.google.com/books?id=yAgGHnENHjoC&q=tees+exe+line+england+lowland+upland&pg=PA100|publisher=Joseph J. Hobbs|access-date=6 December 2017|isbn=978-0-495-38950-7|date=13 March 2008}}</ref> Elstu fjöll landsins eru [[Pennínafjöll]] sem eru stundum kölluð „hryggjarsúla landsins“ og eru frá lokum [[fornlífsöld|fornlífsaldar]] frá því fyrir um 300 milljón árum..<ref>{{cite web |url=http://www.summitpost.org/area/range/220026/pennines.html |title=Pennines |publisher=Smmit Post |access-date=8 September 2009}}</ref> Þau eru meðal annars mynduð úr [[sandsteinn|sandsteini]] og [[kalksteinn|kalksteini]] og þar er líka að finna [[kol]]alög. [[Karst]]landslag er að finna í [[Yorkshire]] og [[Derbyshire]]. Við fjöllin eru mýrlendi og frjósamir dalir þar sem árnar skera sig inn í þau. [[Yorkshire Dales-þjóðgarðurinn|Yorkshire Dales]] og [[Peak District]] eru tveir þjóðgarðar í Pennínafjöllum. Í suðvestri eru heiðarlöndin Dartmoor og Exmoor sem liggja á granítklöpp og þar sem milt úthafsloftslag er ríkjandi. Bæði heiðarlöndin eru þjóðgarðar.<ref>{{cite web |url=http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |title=National Parks&nbsp;– About us |publisher=nationalparks.gov.uk |access-date=5 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027162402/http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |archive-date=27 October 2010 |url-status=dead }}</ref> [[Ensku láglöndin]] eru í mið- og suðurhluta landsins og einkennast af grónum hæðardrögum, eins og [[Cotswold-hæðir|Cotswold-hæðum]], [[Chiltern-hæðir|Chiltern-hæðum]], [[North Downs]] og [[South Downs]]. Við ströndina eru hvítir kalksteinsklettar, eins og við [[Dover]]. Þar eru líka sléttur eins og [[Salisbury-sléttan]], [[Somerset-flatlendið]], [[Suðurstrandarsléttan]] og [[Fenin (Englandi)|Fenin]]. == Stjórnmál == [[File:Palace of Westminster, London - Feb 2007.jpg|thumb|right|[[Westminster-höll]] er samkomustaður [[breska þingið|breska þingsins]].]] England er hluti af Bretlandi, þar sem er [[þingbundið konungsvald]] með [[þingræði]]skerfi.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "United Kingdom"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ |date=2021-01-09 }} CIA ''The World Factbook'']. Retrieved 13 April 2021</ref> England hefur ekki haft sína eigin ríkisstjórn síðan 1707 en með [[Sambandslögin 1707|sambandslögunum]] sameinuðust [[konungsríkið Skotland]] og [[konungsríkið England]] í [[konungsríkið Stóra-Bretland]].<ref name="unionwithscotland">{{cite web |title=The first Parliament of Great Britain |url=http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |publisher=Parliament.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621165514/http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |archive-date=21 June 2008}}</ref> Fyrir sambandið var landinu stjórnað af [[Listi yfir þjóðhöfðingja Englands|konungi]] og [[enska þingið|þinginu]]. Í dag fer [[breska þingið]] með stjórn Englands, en önnur lönd Bretlands hafa sínar eigin ríkisstjórnir og þing sem starfa í umboði þess.<ref name="Devolution">{{cite web |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/devolution.aspx |title=Devolution in the United Kingdom |date=26 March 2009 |author=Cabinet Office |author-link=Cabinet Office |publisher=cabinetoffice.gov.uk |access-date=16 August 2009}}</ref> Í [[Neðri málstofa breska þingsins|neðri málstofu breska þingsins]] sitja 532 fulltrúar einmenningskjördæma á Englandi, af 650 þingmönnum deildarinnar.<ref>{{cite web |title=Lists of MPs |url=http://www.parliament.uk/mps-lords-and-offices/mps/ |publisher=Parliament.uk |access-date=21 May 2009}}</ref> Eftir [[þingkosningar í Bretlandi 2019]] voru fulltrúar úr [[Íhaldsflokkurinn (Bretlandi)|Íhaldsflokknum]] 345, 179 úr [[Verkamannaflokkurinn (Bretlandi)|Verkamannaflokknum]], sjö úr [[Frjálslyndi flokkurinn (Bretlandi)|Frjálslynda flokknum]], einn úr [[Græningjaflokkur Englands og Wales|Græningjum]], og [[forseti neðri málstofu breska þingsins]], [[Lindsay Hoyle]]. Eftir að breska þingið fól þingum annarra landa Bretlands að fara með stjórn að hluta í Skotlandi, Wales og Norður-Írlandi, hefur verið rætt um að koma á líku fyrirkomulagi í Englandi. Upphaflega var rætt um að hvert [[héruð Englands|hérað]] fengi eigin þing, en þegar tillögunni var hafnað af [[Norðaustur-England]]i í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2004, var hætt við það.<ref name="refreject">{{cite news |last=Sherman |first=Jill |author2=Andrew Norfolk |date=5 November 2004 |title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |archive-date=25 May 2010}}</ref> Eitt vandamál er [[spurningin um Vestur-Lothian]] þar sem þingmenn úr Skotlandi og Wales geta kosið um löggjöf sem snertir eingöngu England, meðan enskir þingmenn geta ekki kosið um mál sem hin þingin fást við.<ref>{{cite news |title=West Lothian question |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7702326.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=31 October 2008}}</ref> Þetta hefur verið sett í samhengi við það að England er eina land Bretlands þar sem ekki eru ókeypis lyfseðlar og skráningargjöld í háskóla<ref name="msnmoney">{{cite web |title=Are Scottish people better off? |url=http://money.uk.msn.com/consumer/article.aspx?cp-documentid=6543296 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417222726/http://money.uk.msn.com/consumer/article.aspx?cp-documentid=6543296 |archive-date=17 April 2008 |publisher=MSN Money |access-date=5 September 2009}}</ref> og hefur leitt til vaxandi enskrar þjóðernishyggju.<ref>{{cite news |title=English nationalism "threat to UK" |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/596703.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=9 January 2000}}</ref> Sumir hafa því stungið upp á stofnun sérstaks ensks þings<ref>{{cite news |last=Davidson |first=Lorraine |date=3 June 2008 |title=Gordon Brown pressed on English parliament |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article4061785.ece |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529115803/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/article4061785.ece |archive-date=29 May 2010}}</ref> meðan aðrir hafa mælt með því að aðeins enskir þingmenn fái að kjósa um löggjöf sem eingöngu varðar England.<ref>{{cite news |title=English votes for English laws' plan by Tories |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/english-votes-for-english-laws-plan-by-tories-857647.html |access-date=5 September 2009 |work=The Independent |location=London |first=Andrew |last=Grice |date=1 July 2008}}</ref> == Efnahagslíf == [[Mynd:City of London Skyline.jpg|thumb|350px|[[Lundúnaborg]] er miðstöð heimsefnahags.]] England er eitt af stærstu efnahagskerfum [[Evrópa|Evrópu]] og fimmta stærsta í heimi. Hagkerfi Englands notar [[engilsaxneskt haglíkan]]. Það er eitt af fjórum hagkerfum á Bretlandi, og 100 af 500 stærstum fyrirtækjum í Evrópu eru með höfuðstöðvar í [[London]]. Sem hluti Bretlands er England aðalmiðstöð fyrir efnahagsmál heimsins. England er eitt iðnvæddu landa í heimi. Aðaliðnaðasvæði eru efna- og lyfjaiðnaðir og tækniiðnaðir eins og [[geimverkfræði]], [[vopn]]aiðnaður og framleiðslu [[hugbúnaður|hugbúnaða]]. London flytur út aðallega iðnaðarvörur and flytja inn efni eins og jarðolía, te, ull, hrásykur, timbur, smjör, málmur og kjöt. Í fyrra flutti út England meira en 30.000 [[tonn]] nautakjöta eiga 75.000.000 [[breskt pund|breskra punda]]. [[Frakkland]], [[Ítalía]], [[Grikkland]], [[Holland]], [[Belgía]] og [[Spánn]] eru aðalinnflytjendur nautakjöta frá Englandi. Seðlabanki Bretlands sem setur vaxtaprósentur og kemur á peningamálastefnu er [[Englandsbanki]] í London. [[Kauphöllin í London]] er líka í borginni og er aðalkauphöllin í Bretlandi og er stærsta í Evrópu. London er alheimsleiðtogi í fjármáli, börgin er stærsta fjármálamiðstöð í Evrópu. Hefðbundnir framleiðslu- og þungaiðnaðir hafa hnignað undanfarið á Englandi eins og annars staðar á Bretlandi. Um leið hafa [[þjónustugrein]]ar orðið öllu meira mikilvægar. Til dæmis er [[ferðaþjónusta]] sjötti stærsti iðnaðurinn á Bretlandi og gaf hagkerfinu 76 milljónir breskra punda. Árið [[2002]] ræður hún 1.800.000 stöðugildi fólks eða 6,1% vinnandi íbúa. Aðalmiðstöð fyrir ferðamenn er London og börgin laðar að milljónum ferðamanna árlega. Embættislegi gjaldmiðill Bretlands er [[breskt pund]] (stundum ''sterlingspund'' eða ''GBP'', e. ''pound sterling''). == Íbúar == [[File:England counties population (crop).png|thumb|alt=Kort af Englandi þar sem sýslurnar eru litaðar með missterkum bláum lit.|Borgar- og sveitasýslur eftir mannfjölda.]] [[File:England and Wales population cartogram districts.svg|thumb|Íbúafjöldi Englands og Wales eftir stjórnsýslueiningum.]] England er langfjölmennasta land Bretlands, með yfir 56 milljón íbúa, sem eru 84% af heildarfjöldanum.<ref name="2011census"/>{{rp|12}}<ref>{{cite web |author=Office for National Statistics |author-link=Office for National Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2011-and-mid-2012/index.html |title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland&nbsp;– current datasets |publisher=statistics.gov.uk |access-date=5 October 2013 |date=8 August 2013 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Ef England væri sérstakt ríki væri það 25. fjölmennasta ríki heims miðað við árið 2005.<ref>{{cite web |last=United Nations Department of Economic and Social Affairs |author-link=United Nations Department of Economic and Social Affairs |title=World Population Prospects: Analytical Report for the 2004 |url=https://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm |publisher=United Nations |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807035831/http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm |archive-date=7 August 2009 |url-status=dead }}</ref> [[Englendingar]] eru [[bresk þjóð]].<ref name="ethnicityengl">{{cite web |author=Office for National Statistics |author-link=Office for National Statistics |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales 2011 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html |publisher=Statistics.gov.uk |access-date=5 October 2013 |year=2011 |archive-date=24 janúar 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124090812/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html |url-status=dead }}</ref> Sumar erfðarannsóknir benda til þess að 75-95% þeirra séu afkomendur landnema frá forsögulegum tíma sem fluttust þangað upprunalega frá [[Íberíuskagi|Íberíuskaga]], með um 5% framlagi [[Englar (þjóð)|Engla]] og [[Saxar|Saxa]], auk þó nokkurs framlags frá [[Norðurlönd]]unum.{{sfn|Oppenheimer|2006|p=378}}<ref>{{cite web |title=British and Irish, descendant of the Basques? |url=http://www.eitb24.com/new/en/B24_38277/life/GENETIC-STUDY-British-and-Irish-descendant-of-the-Basques/ |publisher=Eitb24.com |access-date=5 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516142837/http://www.eitb24.com/new/en/B24_38277/life/GENETIC-STUDY-British-and-Irish-descendant-of-the-Basques/ |archive-date=16 May 2011}}; {{cite news |title=What does being British mean? Ask the Spanish |url=https://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3348004/What-does-being-British-mean-Ask-the-Spanish.html |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |access-date=5 September 2009 |first=Stephen |last=Oppenheimer |date=10 October 2006a |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715070548/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3348004/What-does-being-British-mean-Ask-the-Spanish.html |archive-date=15 July 2009 }}</ref> Aðrar rannsóknir meta framlag germanskra þjóða sem allt að 50%.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/03/06/science/06brits.html |title=A United Kingdom? Maybe |last=Wade |first=Nicholas |date=6 March 2007 |newspaper=The New York Times |access-date=8 August 2009}}; {{cite journal |title=Evidence for an apartheid-like social structure in early Anglo-Saxon England |pmc=1635457 |year=2006 |volume=273 |issue=1601 |pmid=17002951 |last1=Thomas |first1=M.G. |last2=Stumpf |first2=M.P. |last3=Härke |first3=H. |pages=2651–7 |doi=10.1098/rspb.2006.3627 |journal=Proceedings: Biological Sciences}}</ref> Ýmis menningarsamfélög hafa orðið áhrifamikil á Englandi í gegnum söguna: [[Forsögulegt Bretland|forsöguleg samfélög]], [[Bretar (söguleg þjóð)|Bretar]],<ref>{{cite web |title=Roman Britons after 410 |url=http://www.britarch.ac.uk/ba/ba68/feat1.shtml |publisher=Britarch.ac.uk |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522193002/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba68/feat1.shtml |archive-date=22 May 2009 |url-status=dead}}</ref> [[Rómaveldi]], [[Engilsaxar]],<ref>{{cite book |title=Anglo-Saxon Origins: The Reality of the Myth |url=https://books.google.com/books?id=D3GPUqysfoAC&q=Anglo-Saxon%20Origins%3A%20The%20Reality%20of%20the%20Myth&pg=PA3 |access-date=5 September 2009 |publisher=Malcolm Todd |isbn=978-1-871516-85-2 |last=Cameron |first=Keith |date=March 1994}}</ref> [[Víkingar]],<ref>{{cite news |title=Legacy of the Vikings |url=https://www.bbc.co.uk/history/trail/conquest/after_viking/legacy_vikings_01.shtml |work=BBC News |access-date=5 September 2009}}</ref> [[Gelar]] og [[Normannar]]. Samfélög brottfluttra Englendinga er víða að finna í fyrrum löndum breska heimsveldisins, sérstaklega í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]], [[Kanada]], [[Ástralía|Ástralíu]], [[Suður-Afríka|Suður-Afríku]] og [[Nýja-Sjáland]]i.<ref>{{cite news |title=Shifting Identities&nbsp;– statistical data on ethnic identities in the US |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_/ai_80408799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112123723/http://findarticles.com/p/articles/mi_m4021/is_/ai_80408799 |url-status=dead |archive-date=12 January 2016 |publisher=Bnet |access-date=29 July 2009 |year=2001}}</ref> <ref>{{cite web |title=Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |publisher=Statistics Canada |access-date=29 July 2009 |date=2 April 2008 |archive-date=1 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101151108/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Australian Population: Ethnic Origins |url=http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |author=Centre for Population and Urban Research, Monash University |access-date=29 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719124226/http://elecpress.monash.edu.au/pnp/free/pnpv7n4/v7n4_3price.pdf |archive-date=19 July 2011 }}</ref><ref>{{cite web |title=Inmigración británica en Chile |url=http://www.galeon.com/typepad/ |publisher=Galeon.com |access-date=29 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822074242/http://www.galeon.com/typepad/ |archive-date=22 August 2009 |url-status=dead }}</ref> Frá lokum 20. aldar hafa margir Englendingar flust til Spánar.<ref>{{cite news |title=An Englishman's home is his casa as thousands go south |url=https://www.theguardian.com/world/2005/oct/09/spain.spain |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=5 September 2009 |first=Jason |last=Burke |date=9 October 2005}}; {{cite news |url=https://www.theguardian.com/society/2007/nov/16/emigration |title=Record numbers leave the country for life abroad |first=Alan |last=Travis |author2=Sarah Knapton |date=16 November 2007 |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=8 August 2009}}</ref> Þegar ''[[Dómsdagsbókin]]'' var samin árið 1086 var íbúafjöldi Englands tvær milljónir. Um 10% bjuggu þá í þéttbýli.<ref>{{cite web |author=University of Wisconsin |title=Medieval English society |url=http://history.wisc.edu/sommerville/123/123%2013%20Society.htm |access-date=14 August 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111025121640/http://history.wisc.edu/sommerville/123/123%2013%20Society.htm |archive-date=25 October 2011 |url-status=dead}}</ref> Árið 1801 var íbúafjöldinn 8,3 milljónir og árið 1901 var hann orðinn 30,5 milljónir.<ref>{{cite report |publisher=[[Office for National Statistics]] |title=Focus on People and Migration |url=http://ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/index.html |date=7 December 2005 |chapter=Chapter 1 – The UK population: past, present and future |chapter-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/fertility-analysis/focus-on-people-and-migration/december-2005/focus-on-people-and-migration---focus-on-people-and-migration---chapter-1.pdf |access-date=16 February 2017 |format=PDF }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Efnahagslegur vöxtur í [[Suðaustur-England]]i hefur gert það að áfangastað fyrir fólksflutninga annars staðar að í Bretlandi.<ref name="ethnicityengl"/> Þó nokkur fjöldi Íra hefur líka flust til Englands.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1224611.stm |title=One in four Britons claim Irish roots |work=BBC News |access-date=26 November 2010 |date=16 March 2001}}</ref> Hlutfall íbúa af evrópskum uppruna er 87,5%. Þar á meðal eru íbúar af þýskum<ref name="migra"/> og pólskum uppruna.<ref name="ethnicityengl"/> Innflytjendur hafa flust til Englands lengra að síðan á 6. áratugnum. Um 6% íbúa Englands tilheyra fjölskyldum sem komu upprunalega frá [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]] ([[Indland]]i, [[Pakistan]] og [[Bangladess]]).<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra">{{cite news |title=British Immigration Map Revealed |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4218740.stm |work=BBC News |access-date=5 September 2009 |date=7 September 2005}}</ref> Um 0,7% íbúa eru af kínverskum uppruna.<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra"/> 2,9% íbúa eru þeldökkir af afrískum og karabískum uppruna, sérstaklega frá fyrrum breskum nýlendum þar.<ref name="ethnicityengl"/><ref name="migra"/> Árið 2007 tilheyrðu 22% skólabarna í Englandi minnihlutaþjóðarbrotum<ref name="Paton">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=One fifth of children from ethnic minorities |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Graeme |last=Paton |date=1 October 2007 |access-date=14 August 2014}}</ref> og árið 2011 var fjöldi þeirra 26,5%.<ref name="Shepherd">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/education/2011/jun/22/quarter-state-school-pupils-from-ethnic-minority |title=Almost a quarter of state school pupils are from an ethnic minority |newspaper=The Guardian |location=London |first=Jessica |last=Shepherd |date=22 June 2011 |access-date=17 January 2014}}</ref> Um helmingur fólksfjölgunar milli 1991 og 2001 var vegna aðflutnings.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |title=Immigration rise increases segregation in British cities |last=Leppard |first=David |date=10 April 2005 |work=The Times |location=London |access-date=8 August 2009 |archive-date=11 febrúar 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080211185641/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article379434.ece |url-status=dead }}</ref> Deilur um þennan aðflutning eru áberandi í enskum stjórnmálum.<ref>{{cite web |title=Immigration debate hots up in England |url=http://www.dawn.com/news/821775/immigration-debate-hots-up-in-england |publisher=The Independent News Service |date=26 November 2008 |access-date=14 August 2014}}</ref> Í könnun innanríkisráðuneytisins árið 2009 sögðust 80% aðspurðra vilja takmarka aðflutning fólks.<ref>{{cite news |title=80% say cap immigration |url=http://www.express.co.uk/posts/view/115745/80-say-cap-immigration |newspaper=Daily Express |location=London |date=23 July 2009 |first=Gabriel |last=Milland |access-date=5 September 2009}}</ref> [[Hagstofa Bretlands]] áætlar að íbúum muni fjölga um 9 milljónir milli 2014 og 2039.<ref>{{cite report |title=National Population Projections: 2014-based Statistical Bulletin |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationprojections/bulletins/nationalpopulationprojections/2015-10-29 |date=29 October 2015 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> [[Kornbretar]] eru eina þjóðarbrotið sem er upprunnið á Englandi, sem er viðurkennt af ríkisstjórn Bretlands samkvæmt [[Rammasamkomulag um vernd þjóðarbrota|Rammasamkomulagi um vernd þjóðarbrota]] frá 2014.<ref name="ReferenceB">{{cite news |title=Cornish people formally declared a national minority along with Scots, Welsh and Irish |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/cornish-people-formally-declared-a-national-minority-along-with-scots-welsh-and-irish-9278725.html |access-date=23 April 2014 |newspaper=The Independent |date=23 April 2014 |archive-date=24 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424100108/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/cornish-people-formally-declared-a-national-minority-along-with-scots-welsh-and-irish-9278725.html |url-status=dead }}</ref> === Tungumál === {{aðalgrein|Enska}} Enska varð til á Englandi og er aðaltungumál Englands í dag. Enska er vesturgermanskt [[indóevrópsk tungumál|indóevrópskt]] tungumál og er skylt [[Skoska|skosku]] og [[frísneska|frísnesku]]. Í sögu málsins er tímabilið fram til ársins [[1066]] nefnt [[fornenska]] en frá árinu 1066 til [[15. öld|15. aldar]] er talað um [[miðenska|miðensku]] og frá 15. öld um nútímaensku. Allt frá árinu 1066 hefur enska orðið fyrir miklum áhrifum frá latínu og frönsku, ekki síst orðaforðinn sem er nú að verulegu leyti af latneskum rótum líkt og í [[Rómönsk mál|rómönsku málunum]]. === Borgir === [[London]] er stærsta borg Bretlands og er líka [[höfuðborg]] landsins. Þær eru stærsta þéttbýli á landinu. [[Birmingham]] er önnur stærsta borgin. Aðrar stórar borgir eru [[Manchester]], [[Leeds]], [[Liverpool]], [[Newcastle]], [[Sheffield]], [[Bristol]], [[Coventry]], [[Bradford]], [[Leicester]] og [[Nottingham]]. Stærsta höfnin er [[Poole]] á suðströndinni. {|class="wikitable" |- !Röð !Þéttbýli !Fólksfjöldi<br />(manntal 2011) !Staðir !Stærri þéttbýlisstaðir |- !1 |[[Þéttbýli Stór-Lundúnasvæðisins]] |9.787.426 |67 |[[London]] |- !2 |[[Stór-Manchester]] |2.553.379 |57 |[[Manchester]], [[Salford]], [[Bolton]], [[Stockport]], [[Oldham]] |- !3 |[[Þéttbýli Vestur-Miðhéraðanna]] |2.440.986 |22 |[[Birmingham]], [[Wolverhampton]], [[Dudley]], [[Walsall]] |- !4 |[[Þéttbýli Vestur-Yorkshire]] |1.777.934 |26 |[[Leeds]], [[Bradford]], [[Huddersfield]], [[Wakefield]] |- !5 |[[Þéttbýlið Liverpool]] |864.122 |8 |[[Liverpool]], [[St Helens (Merseyside)|St Helens]], [[Bootle]], [[Huyton-with-Roby]] |- !6 |[[Þéttbýlið South-Hampshire]] |855.569 |16 |[[Southampton]], [[Portsmouth]] |- !7 |[[Tyneside]] |774.891 |25 |[[Newcastle upon Tyne]], [[North Shields]], [[South Shields]], [[Gateshead]], [[Jarrow]] |- !8 |[[Þéttbýlið Nottingham]] |729.977 |15 |[[Nottingham]], [[Beeston (Nottinghamshire)|Beeston]] og [[Stapleford (Nottinghamshire)|Stapleford]], [[Carlton, Nottinghamshire|Carlton]], [[Long Eaton]] |- !9 |[[Þéttbýlið Sheffield]] |685.368 |7 |[[Sheffield]], [[Rotherham]], [[Chapeltown (Suður-Yorkshire)|Chapeltown]], [[Mosborough]]/[[Highlane]] |- !10 |[[Þéttbýlið Bristol]] |617.280 |7 |[[Bristol]], [[Kingswood, South Gloucestershire|Kingswood]], [[Mangotsfield]], [[Stoke Gifford]] |} == Menning == {{aðalgrein|Ensk menning}} Ensk menning er breið og fjölbreytileg. Englendingar hafa spilað inn í þróun [[list]]a og [[vísindi|vísindanna]]. Margir mikilvægir vísindamenn og heimspekingar fæddust á Englandi eða hafa búið á Englandi, til dæmis [[Isaac Newton]], [[Francis Bacon (heimspekingur)|Francis Bacon]], [[Charles Darwin]], [[Ernest Rutherford]] (fæddur á [[Nýja-Sjáland]]i), [[John Locke]], [[John Stuart Mill]], [[Bertrand Russell]], [[Thomas Hobbes]] og hagfræðingar svo sem [[David Ricardo]] og [[John Maynard Keynes]]. [[Karl Marx]] skrifaði mest af ritverkum sínum í [[Manchester]]. === Matargerð === Mörg lönd telja að ensk matargerð sé gróf og einföld. Ensk matargerð umbreyttist á sjötta áratuginum undir áhrifum frá [[Indland]]i og [[Kína]] sem fylgdu innflytjendum. Dæmi af hefðbundnum enskum mat eru: [[Mynd:English Breakfast.jpg|thumb|180px|Enskur morgunverður]] {{dálkar |width= | col1 = * [[Eplabaka]] * [[Bjúgu og stappa]] * [[Bedfordshire clanger]] * [[Bubble and Squeak]] * [[Kornbresk kjötbaka]] * [[Bústaðarbaka]] * [[Devonshire rjómaté]] * [[Fiskur og franskar]] | col2width = | col2 = * [[Enskur morgunverður]] * [[Kjötsósa|Kjötsósur]] * [[Hlaupaáll]] * [[Lancashire grýta]] * [[Lincolnshire bjúga|Lincolnshire bjúgu]] * [[Kjötbaka|Kjötbökur]] * [[Baka og stappa]] * [[Ploughmans hádegisverður]] | col3 = * [[Svínabaka|Svínabökur]] * [[Scouse]] * [[Smalabaka]] * [[Spotted Dick]] * [[Nýrnabaka]] * [[Sunnudagssteik]]ur * [[Toad in the hole]] * [[Yorkshire pudding]] }} === Verkfræði === England er fæðingarstaður [[Iðnbyltingin|Iðnbyltingarinnar]] og margir uppfinningamenn bjuggu á Englandi á [[18. öld|18.]] og [[19. öld]]. Frægir verkfræðingar eru til dæmis [[Isambard Kingdom Brunel]], [[Charles Babbage]], [[Tim Berners-Lee]], [[John Dalton]], [[James Dyson]], [[Michael Faraday]], [[Robert Hooke]], [[Robert Stephenson]], [[Joseph Swan]] og [[Alan Turing]]. === Vísindi og heimspeki === [[Mynd:Charles Darwin aged 51.jpg|thumb|right|[[Charles Darwin]].]] Meðal mikilhæfra vísindamanna frá Englandi má nefna [[Isaac Newton]], [[Michael Faraday]], [[Robert Hooke]], [[Robert Boyle]], [[Joseph Priestley]], [[J. J. Thomson]], [[Charles Babbage]], [[Charles Darwin]], [[Stephen Hawking]], [[Christopher Wren]], [[Alan Turing]], [[Francis Crick]], [[Joseph Lister]], [[Tim Berners-Lee]], [[Andrew Wiles]] og [[Richard Dawkins]]. Enskir heimspekingar áttu ríkan þátt í að móta vestræna heimspeki. Þar má nefna [[William af Ockham]], [[Francis Bacon (heimspekingur)|Francis Bacon]], [[Thomas Hobbes]], [[John Locke]], [[Jeremy Bentham]], [[Thomas Paine]], [[John Stuart Mill]], [[Herbert Spencer]], [[Bertrand Russell]], [[G.E. Moore]], [[A.J. Ayer]], [[Gilbert Ryle]], [[J.L. Austin]], [[G.E.M. Anscombe]] og [[Bernard Williams]]. === Bókmenntir === [[Mynd:CHANDOS3.jpg|thumb|upright|right|Leikskáld [[William Shakespeare]].]] Saga enskra bókmennta er rótgróin. Margir [[rithöfundur|rithöfundar]] eru frá Englandi til dæmis leikskáldin [[William Shakespeare]], [[Christopher Marlowe]], [[Ben Jonson]] og [[John Webster]], til viðbótar rithöfundarnir [[Daniel Defoe]], [[Henry Fielding]], [[Jane Austen]], [[William Makepeace Thackeray]], [[Charlotte Brontë]], [[Emily Brontë]], [[J.R.R. Tolkien]], [[Charles Dickens]], [[Mary Shelley]], [[H. G. Wells]], [[George Eliot]], [[Rudyard Kipling]], [[D.H. Lawrence]], [[E.M. Forster]], [[Virginia Woolf]], [[George Orwell]] og [[Harold Pinter]]. [[J.K. Rowling]], [[Enid Blyton]] og [[Agatha Christie]] eru rithöfundar sem hafa orðið frægir á [[20. öld]]. === Tónlist === Tónskáld frá Englandi eru ekki eins fræg og rithöfundarnir þaðan. Flytjendur eins og [[Bítlarnir]], [[Led Zeppelin]], [[Pink Floyd]], [[Elton John]], [[Queen]] og [[The Rolling Stones]] eru meðal þeirra sem hafa selt mest af plötum í heiminum. England er einnig fæðingarstaður margra [[tónlistarstefna]] til dæmis [[harðrokk]]s, [[þungarokk]]s, [[Britpop]]s, [[glamrokk]]s, [[drum and bass]], [[framsækið rokk|framsækins rokks]], [[pönk]]s, [[gotneskt rokk|gotnesks rokks]] og [[triphop]]s. == Tilvísanir == {{Reflist}} == Heimildir == * {{Cite book |last=Colley |first=Linda |url=https://archive.org/details/britonsforgingna0000coll |title=Britons: Forging the Nation, 1701–1837 |publisher=Yale University Press |date=1992 |isbn=978-0-300-05737-9 |author-link=Linda Colley}} * {{Cite book |last=Crofton |first=Ian |title=The Kings and Queens of England |publisher=Quercus |date=2007 |isbn=978-1-84724-065-1}} * {{Cite book |last=Crouch |first=David |url=https://archive.org/details/isbn_9781852855956 |title=Normans: The History of a Dynasty |publisher=Hambledon Continuum |date=2006 |isbn=978-1-85285-595-6 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Crystal |first=David |url=https://archive.org/details/storiesofenglish00crys |title=The Stories of English |publisher=The Overlook Press |date=2004 |isbn=978-1-58567-601-9 |author-link=David Crystal}} * {{Cite book |last=Fowler |first=Kenneth |url=https://archive.org/details/ageofplantagenet0000fowl |title=The Age of Plantagenet and Valois: The Struggle for Supremacy, 1328–1498 |publisher=Putnam |date=1967 |isbn=978-0-236-30832-3 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Gallagher |first=Michael |title=The United Kingdom Today |publisher=Franklin Watts |date=2006 |isbn=978-0-7496-6488-6 |location=London}} * {{Cite book |last=Goldberg |first=Jeremy |title=The Black Death in England |publisher=Paul Watkins |date=1996 |isbn=978-1-871615-56-2 |editor-last=Mark Ormrod & P.G. Lindley |location=Stamford |chapter=Introduction |author-link=Jeremy Goldberg}} * {{Cite book |last=Kirby |first=D.P. |title=The earliest English kings |publisher=Routledge |date=2000 |isbn=978-0-415-24210-3}} * {{Cite book |last=Molyneaux |first=George |title=The Formation of the English Kingdom in the Tenth Century |url=https://archive.org/details/formationofengli0000moly |publisher=Oxford University Press |date=2015 |isbn=978-0-19-871791-1}} * {{Cite book |last=Rankov |first=Boris |title=The Praetorian Guard |url=https://archive.org/details/praetorianguard0000rank |publisher=Osprey Publishing |date=1994 |isbn=978-1-85532-361-2}} * {{Cite book |last=Reitan |first=Earl Aaron |title=The Thatcher Revolution |publisher=Rowman & Littlefield |date=2003 |isbn=978-0-7425-2203-9}} * {{Cite book |last=Oppenheimer |first=Stephen |url=https://archive.org/details/isbn_9780786718900 |title=Origins of the British |publisher=Carroll & Graf |date=2006 |isbn=978-0-7867-1890-0 |author-link=Stephen Oppenheimer}} * {{Cite book |last=Wright |first=Kevin J |url=https://archive.org/details/christiantravelp0000wrig |title=The Christian Travel Planner |publisher=Thomas Nelson Inc |date=2008 |isbn=978-1-4016-0374-8 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Ziegler |first=Philip |title=The Black Death |url=https://archive.org/details/blackdeath00unse |publisher=Sutton Publishing Ltd. |date=2003 |isbn=978-0-7509-3202-8 |edition=New |location=Sutton |author-link=Philip Ziegler}} == Tenglar == {{Wiktionary|England}} * [https://www.ons.gov.uk/ Office for National Statistics] - Hagstofa Bretlands. * [https://visitengland.com/ ''Visit England''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305164945/https://www.visitengland.com/ |date=2023-03-05 }} — Vefur frá Ferðamálaráði Bretlands. * [https://www.gov.uk/ Opinber vefur ríkisstjórnar Bretlands]. * [https://bbc.co.uk/england/ Fréttir frá Englandi á vef BBC]. * [https://www.gov.uk/government/organisations/natural-england Natural England] — náttúrufræðistofnun Englands. * [https://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage] — félag um enskan menningararf. * {{Vísindavefurinn|14634|Hversu gamalt er England og hvernig myndaðist það?}} {{Evrópa}} [[Flokkur:England| ]] notlp6tfr8cnwrdjruuk55lhox4tk4c 0 6673 1962808 1953718 2026-05-11T09:37:08Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962808 wikitext text/x-wiki {{Hugbúnaður |nafn = GNOME |lógó = [[Mynd:Gnomelogo.svg|125px|GNOME merkið]] |skjáskot = [[File:Gnome3.png|300px]] |myndatexti = Útgáfa 3.8.2 sem sýnir yfirlitsham. |höfundur = GNOME verkefnið |hönnuður = |útgáfudagur = [[3. mars]] [[1999]] |nýjasta útgáfa = 3.30.0 |nýjasti útgáfudagur = 5. september 2018 |nýjasta forskoðunarútgáfa = 3.30rc2 |nýjasti forskoðunarútgáfudagur = 1. September 2018 |stýrikerfi = |verkvangur = |tungumál = Fjöltyngt (49 tungumál) |tegund = [[Skjáborðsumhverfi]] |notkun = Eitt vinsælasta [[skjáborðsumhverfi]] í [[GNU/Linux]] stýrikerfum |leyfi = [[Hið almenna GNU leyfi]] ([[GNU]] [[GPL]]) [http://www.gnu.org/licenses/gpl.html] |vefsíða = https://gnome.org/ }} '''GNOME''' (sem stóð upprunalega fyrir '''''G'''NU '''N'''etwork '''O'''bject '''M'''odel '''E'''nvironment'') er [[skjáborðsumhverfi]] fyrir [[UNIX]] og [[UNIX-legt|lík stýrikerfi]]. GNOME er hluti af [[GNU]]-verkefninu. Byrjað var að vinna að GNOME-verkefninu árið [[1997]] og var markmið þess að bjóða upp á frjálst [[skjáborðsumhverfi]] (einnig þekkt sem gluggaumhverfi, en skal þó ekki rugla saman við [[gluggakerfi]]) fyrir [[GNU/Linux]] stýrikerfið. GNOME er eitt af vinsælustu gluggaumhverfum fyrir [[Linux]] stýrikerfi ásamt [[KDE]] og [[Xfce]] en margar Linux dreifingar eins og til dæmis [[Ubuntu]], [[Fedora]] og [[Debian]] nota GNOME sem aðalskjáborðsumhverfi. == Tenglar == * [https://www.gnome.org/ Heimasíða GNOME-verkefnisins] * [http://www.gnu.org/ Heimasíða GNU-verkefnisins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ |date=2011-02-22 }} * [http://www.dmoz.org/Computers/Software/Operating_Systems/Graphic_Subsystems/Desktop_Environments/GNOME/ Tenglar sem tengjast GNOME á ODP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090717040535/http://www.dmoz.org/Computers/Software/Operating_Systems/Graphic_Subsystems/Desktop_Environments/GNOME/ |date=2009-07-17 }} * [http://gtkfiles.org/ Forrit sem keyrast í GNOME] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317070842/http://gtkfiles.org/ |date=2013-03-17 }} * [ftp://ftp.gnome.org/Public/GNOME/ FTP-skráasíða] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012141101/http://ftp.gnome.org/Public/GNOME/ |date=2008-10-12 }} yfir ýmsar GNOME-skrár {{Stubbur|hugbúnaður}} [[Flokkur:Frjáls hugbúnaður]] [[Flokkur:GNU/Linux]] [[Flokkur:Stofnað 1997]] [[Flokkur:X11 skjáborðsumhverfi]] [[Flokkur:skjáborðsumhverfi]] 36botkfrchbk92pmmk7viz82j8rsfnm 0 10855 1962804 1957979 2026-05-11T08:23:56Z Bücherfresser 10785 /* Efnahagslíf */ sauðfjárbændur 1962804 wikitext text/x-wiki {{Land | nafn = Grænland | nafn_á_frummáli = Kalaallit Nunaat {{mál|gl}}<br />Grønland {{mál|da}} | nafn_í_eignarfalli = Grænlands | fáni = Flag of Greenland.svg | skjaldarmerki = Coat of arms Greenland.svg | staðsetningarkort = Greenland (orthographic projection).svg | tungumál = [[grænlenska]], [[danska]] | höfuðborg = [[Nuuk]] | stjórnarfar = [[Heimastjórn]] | titill_leiðtoga1 = [[Þjóðhöfðingjar Danmerkur|Konungur]] | titill_leiðtoga2 = [[Landstjóri Grænlands|Landstjóri]] | titill_leiðtoga3 = [[Forsætisráðherra Grænlands|Forsætisráðherra]] | nafn_leiðtoga1 = [[Friðrik 10. Danakonungur|Friðrik 10.]] | nafn_leiðtoga2 = [[Julie Præst Wilche]] | nafn_leiðtoga3 = [[Jens-Frederik Nielsen]] | staða = Dönsk hjálenda | atburður1 = Heimastjórn | dagsetning1 = 1. maí 1979 | atburður2 = Aukið sjálfræði | dagsetning2 = 21. júní 2009 | flatarmál = 2.166.086 | hlutfall_vatns = 83,1 | mannfjöldaár = 2022 | fólksfjöldi = 56.466 | íbúar_á_ferkílómetra = 0,028 | VLF_ár = 2021 | VLF = 2,174 | VLF_á_mann = 38.575 | VÞL = {{hækkun}} 0.786 | VÞL_ár = 2010 | VÞL_sæti = 61 | gjaldmiðill = [[Dönsk króna|Dönsk króna (kr)]] (DKK) | tímabelti = [[UTC]]+0 til -4 | þjóðsöngur = [[Nunarput utoqqarsuanngoravit]] | tld = gl | símakóði = 299 }} '''Grænland''' ([[grænlenska]]: ''Kalaallit Nunaat''; [[danska]]: ''Grønland'') er [[Listi stærstu eyja heims|stærsta eyja jarðar]] sem ekki telst [[meginland]] út af fyrir sig, 2,2 milljónir km² að stærð. Grænland liggur milli [[Norður-Íshaf]]sins og [[Atlantshaf]]sins, austan við [[Kanadíski eyjaklasinn|kanadíska eyjaklasann]]. Landfræðilega tilheyrir Grænland heimsálfunni [[Norður-Ameríka|Norður-Ameríku]]. Höfuðborgin er [[Nuuk]] (''Godthåb'' á dönsku). Grænland er [[sjálfsstjórnarsvæði]] innan [[Danmörk|dönsku]] ríkisheildarinnar. Um 81 prósent landsins er þakið [[jökull|jökli]]. Nánast allir Grænlendingar búa í byggðum við firði á suðvesturhluta eyjunnar þar sem veður er talsvert mildara en annars staðar. Grænland hlaut heimastjórn frá Dönum árið 1979 og í nóvember árið [[2008]] var samþykkt í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] að landið fengi aukna sjálfstjórn.<ref>{{vefheimild|url=http://www.mbl.is/mm/frettir/erlent/2008/11/26/sjalfstaedi_fra_donum_fyrir_2021/|titill=Sjálfstæði frá Dönum fyrir 2021|mánuður=26. nóvember|ár=2008}}</ref> Margir Grænlendingar eru af blönduðum uppruna [[Inúítar|Inúíta]] og Evrópumanna og tala [[Grænlenska|grænlensku]] (''kalaallisut'') sem móðurmál. Um 50 þúsund manns tala grænlensku en það eru fleiri en mælendur allra annarra [[Eskimó-aleutísk tungumál|eskimó-aleutískra mála]] samanlagt. Um 20% íbúa Grænlands eru af dönskum uppruna og hafa dönsku að móðurmáli. Bæði þessi mál eru opinberar tungur. Hin formlega gerð grænlensku sem er kennd í skólum og notuð sem ritmál er aðallega mótuð úr vesturgrænlenskum mállýskum. Grænland var ein af [[Noregur|norsku]] [[Krúnunýlenda|krúnunýlendunum]] allt fram til [[1814]] þegar það varð formlega dönsk nýlenda, þó svo að Noregur og Danmörk hafi verið sameiginlegt konungdæmi um aldir, allt frá [[1536]]. Þann [[5. júní]] [[1953]] varð Grænland hluti af Danmörku sem danskt [[amt]]. Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu [[1978]] fékk Grænland [[heimastjórn]] sem tók við völdum [[1. maí]] [[1979]]. [[Þjóðhöfðingi]] Grænlands er [[Friðrik 10. Danakonungur]]. Þann [[25. nóvember]] 2008 fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla á Grænlandi um aukna sjálfstjórn landsins þar sem 76% voru fylgjandi.<ref>[http://dk.nanoq.gl/Emner/Landsstyre/Departementer/Landsstyreformandens%20Departement/Selvstyrekontor/Folkeafstemning.aspx Folkeafstemningen om Selvstyre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120175654/http://dk.nanoq.gl/Emner/Landsstyre/Departementer/Landsstyreformandens%20Departement/Selvstyrekontor/Folkeafstemning.aspx |date=2012-01-20 }} Nanoq, vefur heimastjórnarinar</ref> Þann 21. júní 2009 lýstu Grænlendingar yfir fullum sjálfsákvörðunarrétti í málum er tengjast réttarfari, stefnumótun og náttúruauðlindum. Þá voru Grænlendingar viðurkenndir sem sérstök [[þjóð]] samkvæmt alþjóðalögum. Danska ríkið heldur enn eftir stjórn utanríkis- og varnarmála. == Heiti == Á [[grænlenska|grænlensku]] heitir landið ''Kalaallit Nunaat'' „land Kalaallíta (Grænlendinga)“. ''Kalaallit'' (eintala: ''Kalaaleq'') er það orð sem grænlenskir [[Inúítar]] nota um sig sjálfa. Samkvæmt danska trúboðanum [[Poul Egede]] sem skrifaði fyrstu grænlensku orðabókina, töldu þeir það komið af því orði sem norrænir menn notuðu um þá. Sú tilgáta hefur verið sett fram að orðið sé dregið af orðinu „[[skrælingi]]“ sem kemur fyrir í ''[[Eiríks saga rauða|Eiríks sögu rauða]]'' sem heiti á Inúítum og í ''[[Grænlendinga saga|Grænlendinga sögu]]'' mögulega sem heiti á [[Indíáni|Indíánum]].<ref>{{cite book|editor1-last=Store|editor1-first=P|editor2-last=Clarkson|editor2-first=Iain|title=Language Contact across the North Atlantic: Proceedings of the Working|date=1992|publisher=De Gruyter|location=Darmstadt|isbn=978-3-484-30359-1|page=135|url=https://books.google.com/books?id=O46ZKTUg2ogC&q=Kalaaleq&pg=PA135}}</ref> Nafn landsins (''Kalaallit Nunaat'') og tungumálsins (''kalallisut'') er dregið af ''Kalaallit''. Í ''Eiríks sögu'' segir frá því að [[Eiríkur rauði]] hafi ákveðið að nefna landið Grænland „því að hann kvað menn það mjög mundu fýsa þangað ef landið héti vel“.<ref>{{vefheimild|url=https://www.snerpa.is/net/isl/eirik.htm|titill=Eiríks saga rauða|vefsíða=Snerpa.is|skoðað=12.10.2022}}</ref> Þar er líka minnst á landnámsmanninn [[Gunnbjörn Úlfsson]] sem sagðist hafa komið í sker norðvestur af Íslandi sem hann nefndi „Gunnbjarnarsker“.<ref>{{vísindavefur|75173|Hvað vitum við um Gunnbjarnarsker? Hvar eru þau eða voru?}}</ref> Í langflestum tungumálum heims dregur landið nafn sitt af norræna heitinu Grænlandi fremur en því grænlenska Kalaallit Nunaat. Samanburður á nöfnum Grænlands og [[Ísland]]s hefur oft verið tilefni vangaveltna um hvort nöfnin séu rangnefni.<ref>{{vefheimild|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/iceland-greenland-name-swap|titill=Is Iceland Really Green and Greenland Really Icy?|vefsíða=National Geographic|höfundur=Andrew Evans|dagsetning=30.6.2016|skoðað=12.10.2022}}</ref> == Saga == === Elstu menningarsamfélög === Landnám á Grænlandi tók þúsundir ára. Fámennir hópar komu norðan frá, einkum frá [[Asía|Asíu]] yfir hafísinn og einnig frá [[Alaska]] og norðurhluta [[Kanada]]. Á tímaskeiðinu 2400 f.Kr. fram að 2000 f.Kr. bjó þar fólk af svonefndri [[Independence I-menning]]u (nefnt eftir [[Independence-fjörður|Independence-firði]]). Flestallar mannvistarleifar tengdar þessu skeiði hafa fundist lengst í norðri, á [[Pearyland]]i. Einkum virðist [[sauðnaut]]aveiði hafa verið mikilvæg. Fólk af [[Independence II-menningin|Independence II-menningunni]] bjó þar frá [[8. öldin f.Kr.|8. öld f.Kr.]] til [[1. öldin f.Kr.|1. aldar f.Kr.]] Á öldunum 1400 f.Kr. fram til 500 f.Kr. fluttu nýir hópar frá Kanada til Grænlands. Þetta menningarskeið er nefnt [[Saqqaq-menningin]] og íbúarnir tóku sér búsetu allt frá [[Upernavik]] í norðri til núverandi [[Nuuk]] í suðri. Þetta fólk bjó til steinkolur, boga og skutla. Það virðist einnig hafa haft með sér hunda.<ref>{{cite journal|author=A.B. Gotfredsen, T. Møbjerg|title=Nipisat - a Saqqaq Culture Site in Sisimiut, Central West Greenland|journal=Meddelelser om Grønland|volume=331|year=2004|doi=10.26530/OAPEN_342365}}</ref> Enn má víða finna fornleifar frá þessu menningarskeiði. Um 500 f.Kr. fluttist svonefnt [[Dorset-menningin|Dorset-fólk]] (hugsanlega kallað ''Tuniit'' af Inúítum) að nýju úr norðri inn á sama svæði og talað var um hér að ofan. Af fornminjafundum frá þessum menningarheimi má nefna stóra steina sem virðast hafa verið notaðir sem vörður til að vísa veg, fígúrur tálgaðar i stein og nálar úr [[rostungur|rostungstönnum]]. === Landnám Inúíta === Um árið 900 náðu nýir hópar fólks til Norður-Grænlands alla leið frá [[Alaska]]. Vitað er að þetta fólk var [[Inúítar]] og því forfeður núverandi Grænlendinga, en það á ekki við um eldri menningarskeið. Þeir höfðu með sér háþróaða veiðimannamenningu, smíðuðu og notuðu [[kajak]]a og svonefnda „[[konubátur|konubáta]]“ (''umiak''), auk [[hundasleði|hundasleða]].<ref>{{cite journal|author=Vitale, E., Rasmussen, J. A., Grønnow, B., Hansen, A. J., Meldgaard, M., & Feuerborn, T. R.|year=2023|title=An ethnographic framework for identifying dog sledding in the archaeological record|journal=Journal of Archaeological Science|volume=159|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S030544032300136X}}</ref> Þeir byggðu hús úr torfi og grjóti og notuðu hvalbein í sperrur. Þetta menningartímabil er kennt við [[Thule (Grænlandi)|Thule]] á vesturströnd Grænlands og kallað [[Thule-menningin]], því þar fundust fyrstu fornleifarnar. Hluti fólksins fór suður með austurströndinni og einangraðist frá hinum íbúunum. Stærsti hlutinn settist að á vesturströndinni og flutti sig smám saman sunnar og náðu þeir fyrstu til suðurodda Grænlands, [[Hvarf (Grænlandi)|Hvarfi]] (Kap Farvel), um árið 1500. Í kringum 1200 tók menningin umtalsverðum breytingum og er eftir það kölluð [[Inugsuk-menningin]].<ref>{{cite book|author=Jordan, R. H.|year=1979|chapter=Inugsuk revisited: An alternative view of Neo-Eskimo chronology and culture change in Greenland|title=Thule Eskimo Culture: An Anthropological Retrospective|series=National Museum of Man Mercury Series|publisher=Archaeological Survey of Canada Paper|volume=88|page=157}}</ref> Þetta er það menningarskeið sem ríkt hefur allt fram á okkar daga. === Landnám norænna manna === {{aðalgrein|Norrænir Grænlendingar}} Um árið [[900]] sá [[Gunnbjörn Úlfsson]] til lands á Grænlandi og nefndi það [[Gunnbjarnarsker]]. Þegar norrænir menn fóru að nema land á suðvesturströnd landsins í lok [[10. öld|10. aldar]] komu þeir að óbyggðu landi. Hins vegar fundu þeir húsarústir og leifar af bátum og veiðarfærum. Á sama tíma og norrænir menn fóru að nema land í suðri fluttu nýir hópar Inúíta inn í norðurhlutann. Árið [[982]] fór [[Eiríkur rauði]] í útlegð til Grænlands og valdi að setjast að í [[Brattahlíð]] og nefndi hann landið Grænland. Árið [[985]] eða [[986]] sigldu 25 skip frá [[Ísland]]i með 500 - 700 manns um borð, en einungis 14 af þeim náðu landi í [[Eystribyggð]]. Um [[1000]] sneri [[Leifur Eiríksson]], sonur Eiríks rauða, aftur til Grænlands frá Noregi og hafði hann þá tekið kristni. Hann boðaði norrænum mönnum á Grænlandi kristni og byggði [[Þjóðhildarkirkja|Þjóðhildarkirkju]] í Brattahlíð (sem á grænlensku heitir nú [[Qassiarsuk]]). Þar stendur enn mjög heilleg rúst af kirkjunni. Árið [[1126]] var biskupsstóll stofnaður í [[Garðar (Grænlandi)|Görðum]]. Fyrsti biskupinn var [[Arnaldur (Garðabiskup)|Arnaldur]]. Um 1150 hittust norrænir menn og Inúítar í fyrsta sinn í [[Norðurseta|Norðursetu]]. Árið [[1261]] gengu Grænlendingar Noregskonungi á hönd. Fyrir miðja 14. öld fór [[Vestribyggð]] í eyði. Er talið að tvennt hafi komið til: kólnandi loftslag og ágangur Inúíta að norðan. Upp úr þessu lögðust Norðursetuferðir af. Siglingum frá Noregi fækkaði mjög um sama leyti vegna áhrifa [[svartidauði|svartadauða]] þar í landi. Um [[1369]] fórst ''[[Grænlandsknörrinn]]'' og lögðust þá af reglulegar siglingar frá Noregi.<ref>{{cite journal|author=Guðmundur J. Guðmundsson|title=Grænland og umheimurinn: Norrænir menn á Grænlandi og samskipti þeirra við umheiminn fram til 1400|journal=Skírnir|pages=59-82|volume=178|year=2004|url=https://timarit.is/gegnir/991000627579706886}}</ref> Árið [[1377]] dó [[Álfur (Garðabiskup)|Álfur]] biskup og var Grænland biskupslaust eftir það. Árið [[1385]] hrakti [[Björn Einarsson Jórsalafari|Björn Jórsalafara]] til Grænlands og dvaldi hann þar í tvo vetur með liði sínu. Árið [[1406]] hrakti skip til Grænlands með fjölda stórættaðra Íslendinga um borð. Sigldu þeir á brott árið [[1410]] og spurðist ekki til norrænna manna á Grænlandi eftir það, svo öruggt sé. Óljósar sagnir frá miðri 15. öld herma að [[Baskar|baskneskir]] hvalveiðimenn hafi rænt Eystribyggð. Árið [[1540]] kom íslenskt skip til Grænlands og fundu þá skipverjar enga norræna menn á lífi. Er allt á huldu um hvernig stóð á því að norrænir menn hurfu frá Grænlandi. Kólnandi loftslag og sjúkdómar geta verið mikilvæg ástæða. Einnig eru ágiskanir um að barátta við Inúíta hafi átt sinn hlut í hvarfinu. [[Fridtjof Nansen]] hélt því fram í ritinu ''Eskimo Life'' frá 1893 að blöndun milli Inúíta og norrænna manna kynni að hafa átt þátt í hvarfi þeirra síðarnefndu. Þessi kenning naut þó nokkurra vinsælda, meðal annars hjá [[Vilhjálmur Stefánsson|Vilhjálmi Stefánssyni]] og [[Jón Dúason|Jóni Dúasyni]], sem taldi að Grænland heyrði með réttu undir [[Ísland]].<ref>{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/08/20/thegar_islendingar_girntust_graenland/|titill=Þegar Íslendingar girntust Grænland|dags=20.8.2019|skoðað=11.12.2022|höfundur=Skúli Halldórsson|vefsíða=mbl.is}}</ref> === Landkönnun á 16. og 17. öld === [[Mynd:Zentralbibliothek_Zürich_-_Merckliche_Beschreibung_sampt_eygenlicher_Abbildung_eynes_frembden_unbekanten_Volcks_-_000003625.jpg|thumb|right|Frásögn af þriðja leiðangri Martin Frobisher á þýsku frá 1578.]] Árið 1500 sendi [[Manúel 1. Portúgalskonungur]] skip undir stjórn [[Gaspar Corte-Real]] til Grænlands í leit að [[norðvesturleiðin]]ni til Asíu. Samkvæmt [[Tordesillas-sáttmálinn|Tordesillas-sáttmálanum]] heyrði Grænland undir yfirráð Portúgals. Árið eftir hélt Corte-Real aftur þangað ásamt bróður sínum, [[Miguel Corte-Real]]. Þeir komu að frosnu hafi og sneru því í suðurátt og komu að [[Labrador]] og [[Nýfundnaland]]i. Í Labrador er sagt að þeir hafi tekið innfædda höndum og selt í þrældóm þegar heim var komið upp í kostnað við ferðina.<ref name="The Telegram">{{cite web |last1=McLeod |first1=James |title=N.L. indigenous leaders say Corte-Real statue is an insulting relic |url=https://www.thetelegram.com/news/local/nl-indigenous-leaders-say-corte-real-statue-is-an-insulting-relic-25739/ |website=The Telegram |publisher=The Telegram |access-date=14 June 2020}}</ref> Mælingar þeirra á suðvesturströnd Grænlands urðu hluti af [[Cantino-heimskortið|Cantino-heimskortinu]] í [[Módena]].<ref>Nebenzahl, Kenneth. ''Rand McNally Atlas of Columbus and The Great Discoveries'' (Rand McNally & Company: Genova; 1990); ''The Cantino Planisphere, Lisbon, 1502'', pp. 34–37.</ref> Næstu ár komu ýmsir leiðangrar til Grænlands í leit að norðvesturleiðinni. Einn þekktasti könnuðurinn frá síðari hluta 16. aldar, [[Martin Frobisher]], taldi suðurodda Grænlands vera sagnalandið [[Frísland (sagnaland)|Frísland]].<ref name="Allen1997">{{cite book|author=David Beers Quinn|editor=John Logan Allen|title=North American Exploration|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7RGlz9a4wVYC&pg=PA311|volume=I|year=1997|publisher=U of Nebraska Press|isbn=0-8032-1015-9|pages=311–312|chapter=The Northwest Passage in Theory and Practice}}</ref> Árin 1605 til 1607 sendi [[Kristján 4.]] Danakonungur þrjá leiðangra til Grænlands til að leita að Eystribyggð, sem hann áleit ranglega að væri á austurströndinni rétt norðan við [[Hvarf (Grænlandi)|Hvarf]], en þar er ströndin illfær vegna íss. Meðal annars þess vegna mistókust þessir leiðangrar þegar skipin komu að hafíslögðum sjó og lentu í erfiðum veðurskilyrðum í [[Grænlandssund]]i. Leiðsögumaður í öllum þremur ferðum var enski landkönnuðurinn [[James Hall]]. Í fyrsta leiðangrinum rændi eitt skipanna tveimur grænlenskum veiðimönnum ásamt kajökum þeirra og fluttu með sér til Kaupmannahafnar. Þar léku þeir listir sínar á bátunum fyrir konunginn, sem var fyrsta sýnikennslan í kajakróðri og kajakveltum í Evrópu. Í næsta leiðangri var fimm Grænlendingum rænt.<ref>{{vefheimild|url=https://sciencenordic.com/denmark-greenland-history/did-a-recently-found-bird-spear-belong-to-a-kidnapped-greenlander/1374238|titill=Did a recently found bird spear belong to a kidnapped Greenlander?|höfundur=Jens Winther Johannesen|dagsetning=2. ágúst 2012|vefsíða=ScienceNordic|skoðað=2.12.2022}}</ref> Þessi mannrán danskra Grænlandsfara á 17. öld gerðu að verkum að íbúar landsins sýndu aðkomumönnum fjandskap og forðuðust þá. Árið 1636 fékk skipafélag í Kaupmannahöfn einkaleyfi á verslun og hvalveiðum við Grænland. Félagið sendi tvö skip til Grænlands sem keyptu náhvalstennur af innfæddum. Síðasta mannránið á þessum tíma voru þrír leiðangrar á vegum danska embættismannsins [[Henrik Müller]] sem hafði fengið einkaleyfi á siglingum til Grænlands og Vestur-Indía. Skipin sigldu norður eftir vesturströndinni 1654 og tóku þar fjóra Grænlendinga. Málverk var gert af þeim í Bergen í Noregi sem er varðveitt í [[Þjóðminjasafn Danmerkur|Þjóðminjasafni Danmerkur]].<ref>{{vefheimild|url=https://samlinger.natmus.dk/es/asset/43730|titill=Oliemaleri, 1654|vefsíða=Nationalmuseets samlinger|skoðað=2.12.2022}}</ref> [[Thomas Bartholin]], sem skrifaði grænlenskt orðasafn eftir þeim, segir frá því að loftslagið í Danmörku hafi reynst þeim erfitt og þau hafi öll látist fljótlega eftir komuna þangað. === Trúboð og einokunarverslun === Árið [[1721]] sendi [[Friðrik 4.]] Danakonungur prestinn [[Hans Egede]] til Grænlands til að leita þar norrænna manna og breiða út [[lútherstrú]] meðal þeirra. Þá var hvergi að finna en Egede hitti hins vegar fyrir Inúíta og hóf trúboð meðal þeirra. Fyrsta bækistöðin sem hann reisti var á eyjunni [[Kangeq]]. Landnemarnir sem fylgdu Egede reistu hvalstöð á eyjunni [[Nipisat]], en hollenskir hvalveiðimenn brenndu hana til grunna. Auk þess þjáðust landnemarnir af [[skyrbjúgur|skyrbjúg]]. Félagið sem Egede leiddi varð gjaldþrota árið 1727. Friðrik konungur sendi þá herskip með hermönnum og föngum undir stjórn [[Claus Parss]] til að reisa þar virki, en sá leiðangur misfórst vegna skyrbjúgs og uppreisnar.<ref name="Cranny">Cranz, David & al. ''[https://books.google.com/books?id=L1pO_46g8OkC&pg=PA258 The History of Greenland: including an account of the mission carried on by the United Brethren in that country]''. Longman, 1820.</ref> Parss flutti nýlenduna á meginlandið á stað sem var nefndur ''Godt-håb'' („Góðravon“) og varð síðar [[Nuuk]]. Árið 1733 kom þangað skip með [[Herrnhútar|Herrnhúta]] sem höfðu fengið leyfi konungs til trúboðs á Grænlandi. Skipið bar líka með sér [[bólusótt]] sem næstu árin herjaði á landnema og innfædda. Gertrud, eiginkona Hans Egede, lést úr sjúkdómnum. Hann sneri aftur til Danmerkur með lík hennar og lét syni sínum, [[Poul Egede]], eftir stjórn trúboðsins. Árið 1734 fékk Íslandskaupmaðurinn [[Jacob Severin]] leyfi til verslunar á Grænlandi. Næstu ár stofnaði hann verslunarstaðina [[Qasigiannguit|Christianshåb]] (1734), [[Ilulissat|Jacobshavn]] (1741) og [[Paamiut|Frederikshåb]] (1742). Danir lentu oft í átökum við hollenska hvalveiðimenn sem veiddu hvali í [[Davissund]]i, versluðu við innfædda þrátt fyrir bann og brenndu bækistöðvar sem Danir höfðu byggt. Árið 1747 fékk [[Almenna verslunarfélagið]] einkaleyfi á verslun í nýlendum Dana í Norður-Atlantshafi og næstu ár voru stofnaðir verslunarstaðir víða meðfram strönd Grænlands, eins og [[Sisimiut|Holsteinsborg]] (1759), [[Upernavik]] (1771) og [[Qaqortoq|Julianehåb]] (1775). Árið 1774 tók [[Konunglega Grænlandsverslunin]] við stjórn verslunar á Grænlandi og hafði einkaleyfi á henni fram á miðja 20. öld, en 1908 tók danska ríkisstjórnin við stjórn félagsins. Félaginu var bannað að hvetja til frekari þéttbýlismyndunar á Grænlandi og háir tollar voru lagðir á „lúxusvörur“ eins og sykur, til að koma í veg fyrir að Grænlendingar legðu af hefðbundna lífshætti. === Samfélagsþróun og landkönnun á 19. öld === [[Mynd:Aron von Kangeq- Missionar.jpg|thumb|right|Trúboði í vetrarhúsi á mynd eftir Aron frá Kangeq.]] Með [[Kílarsamningurinn|Kílarsamningnum]] 1814 fékk [[Noregur]] sjálfstæði en Grænland, Færeyjar og Ísland heyrðu áfram undir dönsku krúnuna. Um miðja 19. öld var farið að þróa ritmál fyrir grænlensku. Árið 1851 kom út grænlensk málfræði eftir herrnhútann [[Samuel Kleinschmidt]]. Árið 1859 gaf landfræðingurinn [[Hinrich Rink]] út safn grænlenskra sagna eftir [[Aron frá Kangeq]] með myndum eftir hann og 1861 stofnaði Rink fyrsta dagblaðið á grænlensku, ''[[Atuagagdliutit]]''. Um miðja 19. öld höfðu Danir á Grænlandi áhyggjur af hnignun grænlensku byggðanna í kringum verslunarstaðina. Veturinn 1855 til 1856 var hungursneyð í kringum Godthåb og brjóstveikifaraldur fylgdi á eftir. Rink, Kleinschmidt og fleiri báðu um leyfi fyrir því að sett yrðu upp þorpsráð (''forstand'') með þátttöku Grænlendinga, til að fást við ýmis sameiginleg hagsmunamál byggðanna. Árið 1862 var landinu skipt í tólf svæði með hvert sitt forstand. Í ráðunum sátu prestur staðarins, verslunarstjórinn, assistentinn, læknirinn og aðrir danskir og grænlenskir meðlimir kosnir af íbúum.<ref>{{vefheimild|url=https://da.nka.gl/digitale-samlinger/qangagooqgl/om-arkivalierne/forstanderskaber/|höfundur=Grete Rendal|vefsíða=Dagens Grønland|titill=Forstanderskaberne i Grønland|ár=Júlí 2014|skoðað=22.12.2022}}</ref> Ráðin fengu til umráða 20% af þeirri upphæð sem ætluð var til kaupa á vörum Grænlendinga á hverjum stað. Að auki voru stofnaðir tveir sjóðir, einn fyrir Norður-Grænland og einn fyrir Suður-Grænland, að hluta fyrir uppihald nauðstaddra og að hluta til að styrkja kaup á búnaði veiðimanna, gerð húsnæðis og þess háttar. Árið 1862 hófst iðnaðarvinnsla á [[krýólít]]i í [[Ivittuut]]. Áður höfðu Inúítar notað þessa steind til að þvo skinn, en seinna var það notað til að framleiða [[vítissódi|vítissóda]] og enn síðar við framleiðslu á [[ál]]i. Krýólít var nauðsynlegt hjálparefni við rafgreiningu súráls fram til 1943 og eina náman sem eftir var á þeim tíma var í Ivittuut. Þetta var ástæða þess að kanadíska fyrirtækið [[Alcan]] lagði áherslu á að bandarísk eða kanadísk yfirvöld tryggðu yfirráð yfir Grænlandi í upphafi síðari heimsstyrjaldar.<ref>{{cite journal|author=Berry, D. A.|year=2012|title=Cryolite, the Canadian aluminium industry and the American occupation of Greenland during the Second World War|journal=The Polar Journal|volume=2|number=2|pages=219–235|doi=10.1080/2154896X.2012.735037}}</ref> Á 19. öld óx mannfjöldinn á Vestur-Grænlandi nokkuð ört. Nýir landnemar fluttu til norðurhlutans frá [[Kanada]] allt til 1864. Ekkert er vitað um mannfjölda á Austur-Grænlandi á sama tíma, en talið er að þar hafi fólki fækkað og byggðir lagst af vegna erfiðra skilyrða. Austur-Grænland var illfært skipum vegna hafíss og siglingar þangað þóttu lengi hættuspil. Franski landkönnuðurinn [[Jules de Blosseville]] er talinn hafa farist þar á skipinu ''La Lilloise'' árið 1833.<ref>{{cite journal|author=Taagholt, J.|year=1991|title=The early exploration of Greenland|journal=Earth Sciences History|volume=10|number=2|pages=247-258}}</ref> Áhugi landkönnuða á [[Norðurslóðir|Norðurslóðum]] fór vaxandi þegar leið á 19. öldina. [[William Scoresby]] gaf árið 1828 út bók um leiðangra sína til Austur-Grænlands árin á undan með fyrstu nákvæmu landmælingunum af ströndinni.<ref>{{cite book|author=William Scoresby jr.|title=Journal of a Voyage to the Northern Whale-fishery: Including Researches and Discoveries on the Eastern Coast of West Greenland, Made in the Summer of 1822, in the Ship Baffin of Liverpool|year=1828|publisher=Constable and Company|publication-place=Edinburgh|url=https://books.google.is/books/about/Journal_of_a_Voyage_to_the_Northern_Whal.html?id=DXg9AAAAYAAJ}}</ref> [[Douglas Clavering]] bætti við þessar mælingar í leiðangri sínum 1823. Árið 1883 kom finnski landkönnuðurinn [[Adolf Erik Nordenskiöld]] til Austur-Grænlands og árið 1888 tókst [[Fridtjof Nansen]] að komast á skíðum yfir Grænlandsjökulinn, frá [[Umivik]] til Godthåb. Bandaríski landkönnuðurinn [[Robert Peary]] kannaði norður- og norðvesturströnd Grænlands í nokkrum leiðöngrum milli 1883 og 1909. Um aldamótin 1900 var búið að kortleggja megnið af Grænlandi nema nyrsta hluta norðausturstrandarinnar. === Hernám og styrjaldir === Árið 1908 tók [[ríkisstjórn Danmerkur]] við stjórn Grænlands af Konunglegu Grænlandsversluninni með lögum um stjórn Grænlands. Með lögunum voru stofnuð tvö [[landsráð Grænlands]] (Norður- og Suður-) sem tóku til starfa árið 1911. Landsráðin voru sameinuð í eitt landsráð árið 1950 og störfuðu fram að stofnun heimastjórnar 1979. Meðlimir landsráðanna voru kosnir til sex ára í senn í einmenningskjördæmum sem samsvöruðu þorpsráðunum frá 19. öld. Konur fengu ekki kosningarétt fyrr en 1948 og aðeins ein kona varð landsráðsmeðlimur.<ref>{{cite web|title=Grønlands Landsråd|author=Axel Kjær Sørensen|date=20.12.2016|website=Den store danske|url=https://denstoredanske.lex.dk/Gr%C3%B8nlands_Landsr%C3%A5d|access-date=26.12.2022}}</ref> Í [[fyrri heimsstyrjöld|heimsstyrjöldinni fyrri]] voru Danmörk og þar með einnig Grænland hlutlaus. Árið [[1925]] komu 89 Grænlendingar til [[Ísafjörður (þéttbýli)|Ísafjarðar]] með danska skipinu ''Gustav Holm'', en þeir voru fluttir frá [[Ammassalik]] til [[Scoresby-sund]]s til að stofna þar bæinn [[Ittoqqortoormiit]] að undirlagi danskra yfirvalda til að styrkja tilkall Danmerkur gegn ágangi Norðmanna á Norðaustur-Grænlandi.<ref>[https://www.ruv.is/frett/baru-graenlendinga-a-hondum-ser Báru Grænlendinga á höndum sér] Rúv, skoðað 17. janúar 2019.</ref> Danski landkönnuðurinn [[Ejnar Mikkelsen]] hafði þá lengi barist fyrir því að stofna byggðir norður eftir austurströnd Grænlands. Þegar styrjöldin hófst hélt [[Einar Benediktsson]] skáld fyrstur manna fram þeirri hugmynd að Grænland gæti hugsanlega tilheyrt Íslandi.<ref>{{vefheimild|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2019/08/20/thegar_islendingar_girntust_graenland/|titill=Þegar Íslendingar girntust Grænland|höfundur=Skúli Halldórsson|vefsíða=mbl.is|dags=20.8.2019|skoðað=26.12.2022}}</ref> Einkum amaðist hann við siglingabanni því sem Danir höfðu lagt á í Grænlandi á 17. öld og kom í veg fyrir siglingar íslenskra og færeyskra fiskiskipa þangað. Árið 1926 fengu Færeyingar leyfi til að sigla á eina höfn á Suður-Grænlandi (nú [[Takisup Qeqertarsua]]) og næstu ár fjölgaði höfnum um leið og umsvif Færeyinga þar jukust.<ref>{{cite web|title=Færingehavn|website=emu - Danmarks læringsportal|url=https://emu.dk/stx/rigsfaellesskabet/perspektiver-i-undervisningen-faeroeerne/faeringehavn}}</ref> Árið 1928 varði [[Jón Dúason]] ritgerð í réttarsögu við [[Óslóarháskóli|Óslóarháskóla]] þar sem hann færði rök fyrir því að á Íslandi og Grænlandi hefðu gilt ein lög á [[þjóðveldisöld]] og því hefðu löndin tvö verið eitt ríki. Margir urðu til að gagnrýna þennan málflutning, meðal annars [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]], norrænufræðingur,<ref>{{cite journal|journal=Nordisk Tidsskrift|year=1929|author=Finnur Jónsson|title=Jón Dúason: Grønlands statsretslige stilling i middelalderen. Oslo 1928|volume=9|issue=6|pages=445-459|url=https://tidsskrift.dk/historisktidsskrift/article/view/55597/75646}}</ref> og [[Ólafur Lárusson]], lögfræðingur.<ref>{{cite journal|journal=Andvari|volume=1|year=1924|author=Ólafur Lárusson|title=Réttarstaða Grænlands að fornu|pages=28-64|url=https://timarit.is/page/4320096?iabr=on}}</ref> Árið 1922 reistu Norðmenn þráðlausa veðurstöð við [[Myggbukta]] á Austur-Grænlandi og [[1931]] hertóku norskir selveiðimenn landið þar í kring og nefndu það [[Eirik Raudes Land]], eftir deilur við danska sýslumanninn. Frá [[12. júlí]] [[1932]] til [[5. apríl]] [[1933]] var landsvæðið hersetið af norskum hermönnum og embættismönnum. [[Vidkun Quisling]], sem þá var norskur varnarmálaráðherra, hafði skipað fyrir um hersetuna. [[Alþjóðadómstóllinn]] í Haag úrskurðaði hins vegar að þetta landsvæði tilheyrði Danmörku og voru þá norsku hermennirnir kallaðir heim. Dómstóllinn vísaði sérstaklega til Kílarsamningsins þar sem tekið var fram að Færeyjar, Grænland og Ísland heyrðu áfram undir Danmörku. [[Mynd:Members of the Edelweiss II weather station in north-eastern Greenland taken prisoner by American soldiers, October 4 1944.jpg|thumb|right|Þýskir starfsmenn veðurstöðvarinnar Edelweiss II á Norðaustur-Grænlandi teknir höndum af bandarískum hermönnum.]] Í [[seinni heimsstyrjöld]]inni ákváðu sýslumenn á Grænlandi að starfa óháð stjórninni í Kaupmannahöfn og hunsa fyrirskipanir þaðan, að undirlagi sendiherra Danmerkur í Bandaríkjunum, [[Henrik Kauffman]].<ref name=":1">{{Cite news|url=http://arcticjournal.com/culture/2968/sledge-patrol|title=The Sledge Patrol|work=The Arctic Journal|access-date=2017-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308222716/http://arcticjournal.com/culture/2968/sledge-patrol|archive-date=2017-03-08|url-status=dead}}</ref> Hann óttaðist að annars myndu Bandaríkin eða Kanada hertaka Grænland. Bandaríkjamenn reistu nokkra flugvelli á Grænlandi. Þeir helstu voru [[Bluie West One]] við [[Narsarsuaq]] og [[Bluie East Two]] við [[Ikateq]]. Grænland gegndi mikilvægu hlutverki fyrir fraktflug bandamanna milli [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] og [[England]]s og einnig í eftirliti með þýskum kafbátum. Þjóðverjar gerðu tilraunir að setja upp veðurathugunarstöðvar á Norðaustur-Grænlandi en voru hraktir þaðan af [[Síríussveitin]]ni með stuðningi Bandaríkjahers. Árið [[1945]] hófu Bandaríkin byggingu [[Thule-herstöðin|flugstöðvar á Norður-Grænlandi]] þar sem þau höfðu áður byggt flugvöllinn Bluie West 6. Árið [[1951]] gerðu Bandaríkin og Danmörk samning um sameiginlegar varnir Grænlands. Öll kaldastríðsárin var Grænland mikilvægur hlekkur í varnarmálum Bandaríkjanna. === Amt og heimastjórn === [[Mynd:Greenland_flag_on_building.jpg|thumb|right|Steinsteypublokkir eins og þessi frá 8. áratugnum, voru reistar í bæjum sem ákveðið var að stækka.]] Um miðja 20. öld stofnaði ríkisstjórn [[Hans Hedtoft]] [[Grænlandsnefndin]]a til að fjalla um lífsskilyrði Grænlendinga og koma með tillögur að úrbótum. Ein af ástæðum þess voru [[Hugmyndir Bandaríkjanna um að kaupa Grænland|hugmyndir Bandaríkjamanna um að taka yfir stjórn Grænlands]]. Árið 1951 hófst tilraun til að bæta stöðu grænlenskra barna með því að taka þau frá fjölskyldum sínum á Grænlandi og koma fyrir hjá fósturfjölskyldum í Danmörku. Til 1975 voru hundruð barna þannig flutt til Danmerkur, oft gegn vilja fjölskyldna þeirra. Árið 2020 bað danska ríkisstjórnin fyrstu börnin sem flutt voru þannig á brott formlega afsökunar. Nýlendutíminn leið undir lok árið [[1953]] þegar [[stjórnarskrá Danmerkur]] var breytt á þann hátt að Grænland varð [[amt]] innan danska ríkisins. Um leið óskuðu Danir eftir því að Grænland yrði tekið af lista Sameinuðu þjóðanna yfir nýlendur. Málið kom þá aftur til umræðu á Alþingi á Íslandi og vildu sumir að Íslendingar greiddu atkvæði gegn tillögu Dana vegna þess tilkalls sem þeir vildu meina að Ísland ætti á Grænlandi. Niðurstaðan varð sú að fulltrúi Íslands sat hjá við atkvæðagreiðsluna. Óánægja með framgöngu Alþingis í málinu varð til þess að [[Ragnar V. Sturluson]] stofnaði tímaritið ''[[Grænlandsvinurinn|Grænlandsvininn]]'' sem kom út í eitt ár og fjallaði vítt og breitt um málefni Grænlands, meðal annars um rök Jóns Dúasonar fyrir tilkalli Íslands.<ref>[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5823578 „Nokkrir stjórnarfarslegir atburðir úr sögu Grænlands“; grein úr Grænlandsvininum 1954]</ref> Einn liður í samfélagsumbótum á Grænlandi var að fækka byggðunum og stækka þær, en langflestir Grænlendingar bjuggu þá í 2-300 manna þorpum. Danska ríkið tók nú að sér að reisa mikinn fjölda íbúða, sjúkrahús og skóla, sem voru mönnuð með menntuðum Dönum. Þannig tókst að nær útrýma [[berklar|berklum]] á Grænlandi árið 1973. Þéttbýlisvæðingin olli miklu umróti i grænlenska veiðimannasamfélaginu og skapaði bil milli kynslóða. Um 1970 urðu fyrstu grænlensku stjórnmálaflokkarnir til. Árið 1953 hóf [[Bandaríkjaher]] að reisa [[Thule-herstöðin]]a samkvæmt varnarsamningi við dönsk yfirvöld og 1958 var [[Century-herstöðin]] reist undir ísnum 200 km austan við Thule. Grænlenskir íbúar í Thule voru neyddir til að flytja til [[Qaanaaq]]. Þeir fengu greiddar bætur vegna þess hálfri öld síðar. Árið 1968 fórst [[B-52]]-sprengjuflugvél við herstöðina þannig að geislavirkt efni dreifðist um stórt svæði. Eftir þjóðaratkvæðagreiðslu árið [[1979]] fékk Grænland heimastjórn með eigin þingi og [[Naalakkersuisut|ríkisstjórn]]. Í [[þjóðaratkvæðagreiðsla|þjóðaratkvæðagreiðslu]] [[1982]] var ákveðið að Grænland segði sig úr [[Evrópubandalagið|Evrópubandalaginu]]. Árið 1986 tók grænlenska heimastjórnin við Konunglegu Grænlandsversluninni sem breytti um nafn og heitir nú [[Kalaallit Niuerfiat]]. Árið [[2008]] kusu Grænlendingar um aukna sjálfsstjórn. Löggæsla, dómsvald, ýmis lög og fjármál heyra eftir það undir stjórn Grænlands. Danmörk fer með stjórn gjaldeyrismála og varnarmála, en utanríkisstefna Grænlands er samstarfsverkefni beggja. Stjórnmálatengslum milli Íslands og Grænlands var formlega komið á árið [[1985]] með stofnun [[Vestnorræna ráðið|Vestnorræna ráðsins]] <ref>[https://www.fullveldi1918.is/is/dagskra-arsins/hvernig-grannar-erum-vid-tengsl-islands-og-graenlands-a-20-old Hvernig grannar erum við, tengsl Íslands og Grænlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180221125819/http://www.fullveldi1918.is/is/dagskra-arsins/hvernig-grannar-erum-vid-tengsl-islands-og-graenlands-a-20-old |date=2018-02-21 }} Fullveldi2018, skoðað 17. janúar 2019.</ref>. [[Kalak]], vinafélag Íslands og Grænlands, var stofnað árið 1992.<ref>{{cite web|url=https://kalak.is/um-kalak/|website=Kalak|title=Um Kalak|access-date=12.2.2025}}</ref> Ísland stofnaði ræðismannsskrifstofu í Nuuk árið 2013. Grænland komst í heimsfréttirnar þegar [[Donald Trump]] bandaríkjaforseti lagði það til árið 2019 að [[Bandaríkin]] myndu kaupa landið. Stjórnvöld í Danmörku og Grænlandi tóku fálega í það og sögðu landið ekki vera til sölu. Trump endurtók þessar tillögur í janúar 2025, skömmu áður en hann tók á ný við embætti forseta. Hann gekk þá enn lengra og vildi ekki útiloka beitingu hervalds til að taka yfir Grænland og [[Panama]].<ref>{{Vefheimild|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2025-01-07-trump-utilokar-ekki-ad-beita-hervaldi-til-ad-taka-yfir-graenland-432467|titill=Trump útilokar ekki að beita hervaldi til að taka yfir Grænland|útgefandi=Ríkisútvarpið|mánuður=7. janúar|ár=2025}}</ref> == Landfræði == :''Sjá líka: [[Listi yfir þéttbýlissvæði á Grænlandi]]'' [[Mynd:Greenland ice stream.jpg|thumbnail|vinstri|200px|Skriðjökull á Grænlandi]] [[Mynd:Greenland big.png|thumbnail|Kort af Grænlandi.]] Að flatarmáli telst Grænland vera 2.099.988 [[Ferkílómetri|km²]], og af því er 1.799.992 km² (85,7%) þakið jökli. Grænland er stærsta eyja heims sem ekki er heimsálfa<ref>{{Cite web |title=The Island of Greenland |url=http://www.hiddenjourneys.co.uk/London-Vancouver/Greenland.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714184902/https://www.hiddenjourneys.co.uk/London-Vancouver/Greenland.aspx |archive-date=14 July 2014 |access-date=8 July 2014 |website=Hidden Journeys – explore the world from the air }}</ref> og þriðja stærsta land Norður-Ameríku, á eftir Kanada og Bandaríkjunum.<ref>{{Cite journal |year=2008 |title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area, and density |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf |url-status=live |journal=[[United Nations Statistics Division]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224062814/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf |archive-date=24 December 2010 |access-date=24 September 2010}}</ref> Fjarlægðin frá nyrsta odda, [[Kap Morris Jesup]], að þeim syðsta, [[Hvarf (Grænland)|Hvarfi]], eru 2.650 km. Strandlínan telst vera 39.330 km, og er það nánast sama vegalengd og ummál jarðar við [[Miðbaugur|miðbaug]]. Grænland nær sunnar, austar, vestar og norðar en Ísland.<ref>{{vísindavefurinn|52013|Nær Grænland virkilega lengra til austurs en Ísland?}}</ref> Strönd Grænlands liggur að [[Norður-Íshaf]]i í norðri, [[Grænlandssund]]i í austri, [[Norður-Atlantshaf]]i í suðaustri, [[Davis-sund]]i í suðvestri, [[Baffinsflói|Baffinsflóa]] í vestri, og [[Naressund]]i og [[Lincoln-haf]]i í norðvestri. Hæsta fjall á Grænlandi er [[Gunnbjörnsfjall|Gunnbjarnarfjall]] (um 3700 m) á austurströndinni, mitt á milli [[Ammassalik]] og [[Scoresbysund]]s. Milli [[Blosseville-strönd|Blosseville-strandar]] sunnan við [[Scoresbysund]] og [[Ritur|Rits]] við [[Aðalvík]] vestast á [[Hornstrandir|Hornströndum]] eru einungis um 290 km. Allar byggðir eru við strandlengjuna og flestar þeirra á suðvesturströndinni. Á Grænlandi eru fimm sveitarfélög: [[Kujalleq]], [[Qeqertalik]], [[Avannaata]], [[Qeqqata]] og [[Sermersooq]]. Helstu þéttbýlissvæði á Vestur-Grænlandi eru [[Aasiaat]], [[Ilulissat]], [[Kangaatsiaq]], [[Qasigiannguit]], [[Qeqertarsuaq]], [[Upernavik]], [[Uummannaq]], [[Maniitsoq]], [[Nuuk]], [[Paamiut]], [[Sisimiut]], [[Ivittuut]], [[Nanortalik]], [[Narsaq]], [[Qaqortoq]]; á austurströndinni [[Ammassalik]], [[Ittoqqortoormiit]] og einungis eitt á Norður-Grænlandi, [[Qaanaaq]]. Norðaustur-Grænland, hluti Norður-Grænlands og stór hluti Austur-Grænlands eru utan sveitarfélaga og er þar stærsti þjóðgarður í heimi, um það bil 972.000 km² að flatarmáli. Enginn jökull er á allra nyrsta hluta Grænlands, [[Peary Land|Peary-landi]], þar er loftslagið of þurrt til þess að jökull geti myndast. Áætlað er að ef allur Grænlandsjökull bráðnaði myndi yfirborð úthafa hækka um meira en 7 [[Metri|metra]]. Á árabilinu milli [[1989]] og [[1993]] boruðu vísindamenn ofan í Grænlandsjökul þar sem hann er hvað þykkastur og náðu þeir upp 3,2 [[km]] löngum borkjarna. Skoðun lagskiptingar og efnagreining á kjarnanum hafa kollvarpað mörgum kenningum um veðurfar og veðurþróun. Það hefur nefnilega komið í ljós að sú veðursaga sem hægt er að lesa úr kjarnanum nær um það bil 100.000 ár aftur í tímann og sýnir að loftslags- og hitabreytingar hafa verið mun meiri og gengið hraðar yfir en áður var talið. === Lífríki === Heimskautaloftslag einkennir lífríki Grænlands að fáeinum svæðum undanteknum, t.d. [[Narsarsuaq]], syðst á landinu. Við suðvesturströndina er aðeins hlýrra vegna þess að þangað nær angi af [[Golfstraumurinn|Golfstraumnum]]. Hitastig inni á jökli er allt frá –70&nbsp;°C á vetrum og upp að frostmarki á sumrin. [[Mynd:Greenland-sydkap hg.jpg|thumb|Túndrugróður við Scoresbysund.]] Á þeim svæðum sem ekki eru þakin jökli er dæmigerður [[túndra|túndrugróður]]. Lítið er af blómjurtum en meira um grös og mosa. [[Ilmbjörk]], [[grænlandsreynir]], [[grænelri]], [[einir]] og [[Víðir (ættkvísl)|víðitegundir]] eru meðal trjáa og runna sem vaxa í inndölum, aðallega á Suður-Grænlandi. Um 500 tegundir háplantna hafa fundist á eyjunni og eru þá frátaldar þær tegundir sem sáð hefur verið eða plantað. Átta tegundir [[spendýr]]a lifa á landi þó að [[ísbjörn|ísbirnir]] séu oftar á ís á hafi úti en á landi. [[Hreindýr]] eru algeng á Vestur-Grænlandi og [[sauðnaut]] og [[hreysikettir]] (''Mustela erminea'') á norðausturhluta Grænlands. [[Heimskautarefur|Heimskautarefir]], sem eru í tveimur litaafbrigðum, hvítir eða bláir, eru algengir um alla strandlengjuna. [[Úlfur (dýrategund)|Úlfar]] lifa hér og þar á norður- og norðausturhluta Grænlands, allt suður að 70°. [[Pólhéri|Pólhérar]] eru algengir víða um landið. [[Kragalæmingi|Kragalæmingjar]] (''Dicrostonyx groenlandicus'') eru einu upprunalegu [[nagdýr]]in. Fimm tegundir [[selur|sela]] lifa í hafinu við Grænland. Þær eru [[hringanóri]], [[landselur]], [[vöðuselur]], [[blöðruselur]] og [[kampselur]]. Þar að auki [[rostungur|rostungar]] (''Odobenus rosmarus) ''sem eru náskyldir selum''. '' Fimmtán tegundir [[hvalur|hvala]] lifa við Grænland, þar á meðal [[langreyður]], [[steypireyður]], [[búrhvalur]], [[hrefna (hvalur)|hrefna]], [[hnísa]], [[náhvalur]] og [[hnúfubakur]]. [[Grænlandssléttbakur]] eða [[norðhvalur]] er kenndur við Grænland á mörgum málum, en hann er í útrýmingarhættu. Um 230 tegundir fugla hafa sést á Grænlandi og eru þar af um 60 tegundir [[varpfugl]]a. Nefna má [[hrafn]], [[rjúpa|rjúpu]], [[snæugla|snæuglu]], [[lundi|lunda]], [[Hvítfálki|fálka]], [[æðarfugl]], [[haftyrðill|haftyrðil]] og [[álka|álku]]. ===Veðurfar=== Veðurfarslega má skipta Grænlandi í tvö svæði: strandsvæði og Grænlandsjökul. Jökullinn þekur um 80% landsins og er loftslag undir frostmarki þar allan ársins hring en meðalhæð hans er 2100 metrar. Strandsvæðin eru undir hafrænum áhrifum og er loftslag á Norður-Grænlandi í janúar aðeins mildara en í kanadíska eyjaklasanum sem er sunnar. Þar er þó meðalhitinn í janúar -25 til -30 gráður. Mildast er loftslagið á syðsta odda Grænlands og er hitametið þar tæp 25 stig. <ref>[https://www.ruv.is/frett/miklir-grodureldar-a-graenlandi] Rúv, skoðað 14. ágúst, 2017.</ref> Í Nuuk sveiflast meðalhiti mánaða milli −8 til 7 °C. == Stjórnmál == Grænland er heimastjórnarsvæði innan konungsríkisins [[Danmörk|Danmerkur]] þar sem er [[þingbundin konungsstjórn]] og [[Friðrik 10. Danakonungur]] er þjóðhöfðingi. [[Heimastjórn Grænlands]] fer með framkvæmdavaldið í innri málefnum Grænlands. [[Forsætisráðherra Grænlands]] er stjórnarleiðtogi. Núverandi forsætisráðherra er [[Jens-Frederik Nielsen]]. Grænlenska þingið, [[Inatsisartut]], hefur 31 þingmann og kemur saman í einni deild.<ref>{{Cite web |title=Inatsisartut |url=https://ina.gl/organisation/sammensaetning-af-inatsisartut/ |access-date=29 December 2020 |publisher=Inatsisartut.gl |language=kl |archive-date=17 ágúst 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817182125/http://ina.gl/organisation/sammensaetning-af-inatsisartut/ |url-status=dead }}</ref> Grænlendingar kjósa til sveitarstjórna, þingmenn á grænlenska þinginu og þingmenn á [[danska þingið|danska þinginu]]. Helstu stjórnmálaflokkar á Grænlandi eru [[grænlenski demókrataflokkurinn]], miðjuflokkurinn [[Naleraq]], sósíaldemókrataflokkurinn [[Siumut]], sósíalistaflokkurinn [[Inuit Ataqatigiit]] og hægriflokkurinn [[Atassut]]. Fjórir fyrstnefndu flokkarnir hafa aukið sjálfræði Grænlands á stefnuskrá sinni, en með mismiklum fyrirvara. Árið 2008 var haldin ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem yfir 76% stuðningur var við aukið sjálfræði og heimastjórn. Árið 2009 voru ný lög um sjálfsstjórn Grænlands samþykkt í Danmörku, þar sem grænlenska stjórnin hefur rétt til að taka að sér ábyrgð á nýjum sviðum, en án þess að þeim fylgi fjármagn. Nýju lögin skilgreina Grænlendinga sem [[þjóð]] og tilgreina skilyrði fyrir fullu sjálfstæði frá Danmörku.<ref name="lov">{{cite web|website=Lovtidende|url=http://stm.dk/multimedia/selvstyreloven.pdf|title=Selvstyreloven|author=Simon Uldum og Mads Pedersen|date=13.07.2009|access-date=25.03.2017}}</ref> Grænland er hluti af Danmörku. Danakonungur fer formlega með framkvæmdavaldið á Grænlandi og skipar umboðsmann sinn þar. Vald konungs er samt að mestu táknrænt í reynd þar sem í Danmörku ríkir [[þingræði]]. Núverandi umboðsmaður er [[Julie Præst Wilche]]. Grænland er kjördæmi innan danska ríkisins og kýs tvo fulltrúa á danska þinginu af 179. Árið 1985 kusu Grænlendingar að segja sig úr [[Evrópusambandið|Evrópusambandinu]] þótt Danmörk væri áfram aðildarríki. Ástæðan var óánægja með [[sameiginleg fiskveiðistefna Evrópusambandsins|sameiginlegu fiskveiðistefnuna]]. Flest Evrópulög gilda þannig ekki á Grænlandi nema þau sem snúa að viðskiptum. Grænland getur samt sótt um styrki í nokkrar af áætlunum sambandsins.<ref name="euprofile">{{Cite web |title=EU Relations with Greenland |url=http://www.eeas.europa.eu/greenland/index_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609050531/http://eeas.europa.eu/greenland/index_en.htm |archive-date=9 June 2011 |access-date=3 October 2020 |publisher=European Union}}</ref><ref>{{Cite web |title=Overseas Countries and Territories (OCT) |url=http://europa.eu/legislation_summaries/development/overseas_countries_territories/index_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813192112/http://europa.eu/legislation_summaries/development/overseas_countries_territories/index_en.htm |archive-date=13 August 2011 |access-date=3 October 2020 |publisher=European Union}}</ref> Danmörk fer með landvarnir og strandgæslu á Grænlandi. [[Síríussveitin]] var stofnuð af grænlenskum sjálfboðaliðum árið 1941 til að tryggja yfirráð yfir Austur-Grænlandi og verjast tilraunum Þjóðverja til að koma þar upp veðurstöðvum í tengslum við kafbátahernað í Norðurhöfum. [[Sameinuð herstjórn norðurslóða]] var stofnuð innan danska hersins árið 2012 til að stýra landvörnum, eftirliti, björgunaraðgerðum og strandgæslu á Grænlandi og í Færeyjum.<ref>{{Cite web|first=ft.dk|title=Denmark's military capacities in the Arctic Region, FOU Alm.del Bilag 138|url=https://www.ft.dk/samling/20151/almdel/fou/bilag/138/1642107.pdf}}</ref> [[Pituffik-geimherstöðin]] er í [[Thule-vík]] norðarlega á Vestur-Grænlandi og heyrir nú formlega undir [[Geimher Bandaríkjanna]]. Utanríkisstefna Grænlands er samstarfsverkefni heimastjórnarinnar og ríkisstjórnar Danmerkur. Fjögur ríki reka ræðismannsskrifstofur í Nuuk, [[Ísland]] (frá 2013)<ref>{{vefheimild|url=https://www.stjornarradid.is/sendiskrifstofur/adalraedisskrifstofa-islands-i-nuuk/um-sendiskrifstofu/|titill=Um sendiskrifstofu|vefsíða=Stjórnarráðið|skoðað=8.10.2022}}</ref> og [[Bandaríkin]] (frá 2020).<ref name="US consulate">{{cite news |last1=Wingate |first1=Sophie |title=US opens a consulate in Greenland, a year after a bid to buy |url=https://www.arctictoday.com/us-opens-a-consulate-in-greenland-a-year-after-a-bid-to-buy/ |accessdate=18 July 2020 |publisher=ArcticToday |date=11 June 2020}}</ref> Árið 2026 bættust svo [[Frakkland]] og [[Kanada]] við.<ref>{{cite web|url=https://www.ruv.is/frettir/erlent/2026-02-07-bandarikin-verja-ekki-evropu-okkar-vegna-466430|title=„Bandaríkin verja ekki Evrópu okkar vegna“|author=Hallgrímur Indriðason|date=7.2.2026|website=RÚV}}</ref> Frá setningu nýju heimastjórnarlaganna 2009 hefur grænlenska heimastjórnin opnað sendiskrifstofur í [[Brussel]], [[Beijing]], [[Kaupmannahöfn]], [[Reykjavík]] og [[Washington D.C.]]<ref>{{cite news |last1=McGwin |first1=Kevin |title=Greenland names first representative to Iceland |url=https://www.arctictoday.com/greenland-names-first-representative-iceland/ |accessdate=13 January 2020 |publisher=ArcticToday |date=28 August 2018}}</ref><ref>{{cite news|last1=McGwin|first1=Kevin|title=Starting from scratch|url=http://arcticjournal.com/politics/starting-scratch|accessdate=1 August 2014|publisher=The Arctic Journal|date=10 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708013001/http://arcticjournal.com/politics/starting-scratch|archive-date=8 July 2014|url-status=dead}}</ref> === Stjórnsýslueiningar === Með nýjum sveitarstjórnarlögum á Grænlandi 2009 (í kjölfar sveitarstjórnaumbótanna miklu í Danmörku 2007) var sveitarfélögum á Grænlandi fækkað úr 18 í 4. Einu þeirra, [[Qaasuitsup]], var svo skipt í tvennt árið 2018. Norðausturhluti landsins er [[Þjóðgarður á Norðaustur-Grænlandi]] og heyrir ekki undir neitt sveitarfélag. Annað svæði utan sveitarfélaga er lítið land undir [[Thule-herstöðin]]ni á Norðvestur-Grænlandi sem er umkringt sveitarfélaginu [[Avannaata]]. {| class="wikitable" ! align="left" |Nafn!!align="left"|[[Grænlenska]]!!align="left"|Höfuðstaður ! align="left" class="unsortable" |Skjaldarmerki ! align="right" |[[ISO 3166-2:GL|ISO]]<ref>[[ISO 3166-2:GL]] ([[Alþjóðlega staðlaráðið|ISO]] [[ISO 3166-2|3166-2]]-kóði)</ref> ! align="right" |Íbúar ! align="right" |Stærð <small>(km²)</small> !Þéttleiki byggðar !Kort |- | [[Avannaata]] | Avannaata Kommunia | [[Ilulissat]] | [[File:Avannaata-coat-of-arms.jpg|75px]] | GL-AV | 10.726<ref>{{cite web|title=Kommuni pillugu|publisher=Avannaata Kommunia|url=http://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|access-date=2022-10-08|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304145253/https://www.avannaata.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}</ref> | 522.700 |0,02 | rowspan=5 | [[File:Greenland-municipalities-2018.svg|thumb|Sveitarfélög Grænlands frá 2018.]] |- | [[Kujalleq]] | Kommune Kujalleq | [[Qaqortoq]] | [[File:Kujalleq-coat-of-arms.svg|75px]] | GL-KU | 6.439 | 32.000 |0,2 |- | [[Qeqertalik]] | Kommune Qeqertalik | [[Aasiaat]] |[[File:Qeqertalik-coat-of-arms.jpg|99x99px]] | GL-QT | 6.340<ref>{{cite web|title=Kommuni pillugu|publisher=Kommune Qeqertalik|url=http://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|access-date=2022-10-08|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225090527/https://www.qeqertalik.gl/Emner/Om_kommunen/Fakta%20om%20kommunen?sc_lang=kl-GL|url-status=dead}}</ref> | 62.400 |0,11 |- | [[Qeqqata]] | Qeqqata Kommunia | [[Sisimiut]] | [[File:Qeqqata-coat-of-arms.svg|75px]] | GL-QE | 9.378 | 115.500 |0,08 |- | [[Sermersooq]] | Kommuneqarfik Sermersooq | [[Nuuk]] | [[File:Sermersooq-coat-of-arms.svg|88x88px]] | GL-SM | 23.123 | 531.900 |0,04 |- |} == Efnahagslíf == [[Mynd:Ilulissat_fish.jpg|thumb|right|Löndun á fiski í Ilulissat.]] Grænland reiðir sig að meira og minna leyti á [[fiskveiðar]] sem eru yfir 90% af útflutningi landsins.<ref name=":0">{{Cite news |last=Walsh |first=Maurice |date=28 January 2017 |title='You can't live in a museum': the battle for Greenland's uranium |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2017/jan/28/greenland-narsaq-uranium-mine-dividing-town |url-status=live |access-date=28 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129005150/https://www.theguardian.com/environment/2017/jan/28/greenland-narsaq-uranium-mine-dividing-town |archive-date=29 January 2017 |issn=0261-3077}}</ref> [[Rækja|Rækju]]- og [[fiskvinnsla]] eru langsamlega tekjuhæstu atvinnugreinarnar.<ref name="cia-factbook">{{Cite web |title=Greenland |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |access-date=15 May 2007 |website=[[The World Factbook|CIA World Factbook]] |archive-date=9 janúar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109162939/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greenland/ |url-status=dead }}</ref> Á Grænlandi er mikið af verðmætum jarðefnum.<ref name=":0" /> Vinnsla í [[rúbín]]námum hófst árið 2007. Vinnsla á öðrum jarðefnum hefur smám saman orðið arðbærari eftir því sem verð hækka. Meðal jarðefna sem finnast á Grænlandi í vinnanlegu magni eru [[járn]], [[úran]], [[ál]], [[nikkel]], [[platína]], [[tungsten]] og [[kopar]]. Grænlenska ríkið á olíufyrirtæki, [[Nunoil]], sem vinnur að þróun olíuiðnaðar í landinu. Ríkisfyrirtækið [[Nunamineral]] var líka stofnað í kringum vinnslu á [[gull]]i 2007 og er skráð í [[kauphöllin í Kaupmannahöfn|kauphöllina í Kaupmannahöfn]]. Rafmagn hefur venjulega verið framleitt með díselknúnum rafstöðvum, jafnvel þótt nóg sé til af vatnsafli. Fyrsta og stærsta vatnsaflsvirkjun Grænlands er [[Buksefjord-virkjun]] sem var sett í gang árið 1993. Hugmyndir um að reisa stórt álver sem knúið væri rafmagni frá vatnsaflsvirkjunum hafa verið í þróun. Áætlað er að mest af vinnuaflinu sem þarf til að reisa álverið og virkjunina yrði innflutt.<ref>{{Cite journal |date=12 October 2011 |title=Greenland's red hot labour market |url=http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2011/boom-for-nordic-mining-industry/article.2011-10-12.8124853746 |url-status=live |journal=[[Nordic Labour Journal]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201145836/http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2011/boom-for-nordic-mining-industry/article.2011-10-12.8124853746 |archive-date=1 February 2013 |access-date=10 February 2013}}</ref> [[Evrópusambandið]] hefur hvatt Grænland til að takmarka námavinnslu kínverskra fyrirtækja í landinu, en stjórn Grænlands tilkynnti árið 2013 að hún hygðist ekki setja neinar slíkar takmarkanir.<ref>[http://www.businessweek.com/articles/2013-02-10/chinese-workers-in-greenland ''Chinese Workers—in Greenland?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130213141927/http://www.businessweek.com/articles/2013-02-10/chinese-workers-in-greenland |date=13 February 2013 }} 10 February 2013 ''[[BusinessWeek]]''.</ref> Opinberi geirinn, þar á meðal opinber fyrirtæki í eigu ríkis og sveitarfélaga, leikur stórt hlutverk í hagkerfi Grænlands. Um helmingur opinberra tekna eru styrkir frá [[Danmörk]]u. Verg landsframleiðsla á mann er svipuð því sem gerist í Evrópu. Grænland gekk í gegnum litla efnahagskreppu snemma á 10. áratug 20. aldar, en síðan þá hefur hagkerfið vaxið. Heimastjórnin á Grænlandi hefur rekið stranga skattastefnu sem hefur skapað umframtekjur hjá hinu opinbera og tryggt lága verðbólgu. Frá 1990 hefur verið [[viðskiptahalli]] á viðskiptum við útlönd, eftir að síðustu [[blý]]- og [[sink]]námum landsins var lokað. Árið 2017 fundust nýjar rúbínnámur sem gætu orðið undirstaða fyrir frekari útflutning.<ref>{{Cite web |title=Greenland Rubies: What We Know At This Point {{!}} National Jeweler |url=https://www.nationaljeweler.com/blog/5818-greenland-rubies-what-we-know-at-this-point |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817153630/https://www.nationaljeweler.com/blog/5818-greenland-rubies-what-we-know-at-this-point |archive-date=17 August 2019 |access-date=17 August 2019 |website=www.nationaljeweler.com}}</ref> Árið 2017 var fyrirtækið [[AEX Gold]] stofnað af íslenskum, grænlenskum og dönskum fjárfestum til að stunda gullleit á Grænlandi.<ref>{{vefheimild|url=https://www.vb.is/frettir/gullleit-graenlandi-langt-umfram-vaentingar/|vefsíða=Viðskiptablaðið|dags=4. apríl 2022|titill=Gullleit á Grænlandi „langt umfram væntingar“|skoðað=4.10.2022}}</ref> Rúmlega 30 bændur stunda sauðfjárrækt á Grænlandi.<ref>{{vefheimild|url=https://www.bbl.is/frettir/vidtal/graenlenskir-baendur-natengdir-islandi|titill=Grænlenskir bændur nátengdir Íslandi|höfundur=Ástvaldur Lárusson|vefsíða=Bændablaðið|dags=3. maí 2026|skoðað=11. maí 2026}}</ref> == Íbúar == Íbúar Grænlands voru tæp 56.000 árið [[2019]] og langflestir [[Inúítar]], upprunnir þaðan sem í dag er [[Kanada]]. Síðustu hópflutningarnir áttu sér stað um miðja 19. öld. Í höfuðstaðnum Nuuk á Vestur-Grænlandi býr margt fólk af evrópskum ættum. Grænland er mjög strjálbýlt, en þar býr einn maður að meðaltali á hverja 0,14 ferkílómetra af íslausu landi. 91% íbúanna búa á Vestur-Grænlandi, 1,6% á Norður-Grænlandi og 6,3% á Austur-Grænlandi. Um 20% íbúanna eru fæddir utan Grænlands. 98% íbúanna eru [[Lútherstrú]]ar og tilheyra [[Danska kirkjan|dönsku þjóðkirkjunni]]. Á Grænlandi bera margir þýsk ættarnöfn svo sem Fleischer, Kleist og Kreutzmann. Þau eru komin frá þýskum [[trúboð]]um sem störfuðu þar lengi og ýmist giftust innfæddum konum eða ættleiddu innfædd börn. ==Menning== [[Mynd:Greenland_kayak_seal_hunter_2006.jpg|thumb|right|Grænlenskur veiðimaður á hefðbundnum kajak úr skinni árið 2006.]] [[Mynd:Upernavik_first_day_in_class_2007-08-14_2.jpg|thumb|right|Grænlensk skólabörn í þjóðbúningum í Upernarvik árið 2007.]] Menning Grænlendinga er blönduð menning frá [[Inúítar|Inúítum]] undir sterkum [[dönsk menning|dönskum menningaráhrifum]]. Hefðbundin menning Inúíta er í grunninn hreinræktuð [[veiðimaður|veiðimenning]]. Árið 2005 ritaði grænlenski menningarmálaráðherrann [[Henriette Rasmussen]] að Grænlendingar væru ekki einu sinni [[veiðimenn og safnarar]], heldur aðeins veiðimenn.<ref>{{cite journal|url=https://earthcharter.org/wp-content/assets/virtual-library2/images/uploads/ENG-Rasmussen.pdf|author=Henriette Rasmussen|title=Sustainable Greenland and Indigenous Ideals|date=2005|journal=The Earth Charter in Action: Towards a Sustainable World|access-date=2022-10-03|archive-date=2022-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003145707/https://earthcharter.org/wp-content/assets/virtual-library2/images/uploads/ENG-Rasmussen.pdf|url-status=dead}}</ref> Þrátt fyrir miklar takmarkanir á veiðinni síðustu áratugi vegna þrýstings frá náttúruverndarsamtökum og fækkunar í veiðistofnum, meðal annars vegna [[loftslagsbreytingar|loftslagsbreytinga]], er veiðin enn mjög mikilvægur hluti af menningu landsins. Eitt af mörgum einkennum veiðimenningar á Grænlandi eru veiðar með [[skutull|skutlum]] á litlum [[kajak|kajökum]] úr skinnum sem strengd eru á trégrind. Færni grænlenskra veiðimanna á þessum bátum hefur vakið athygli Evrópumanna frá fyrstu tíð og [[kajakróður]] barst þaðan til Evrópu sem íþrótt. Fyrsta sýningin á grænlenskum kajakróðri var haldin í Kaupmannahöfn árið 1605 af veiðimönnum sem dönsk hvalveiðiskip höfðu tekið höndum á Grænlandi.<ref>{{vefheimild|url=https://videnskab.dk/kultur-samfund/jagtspyd-sladrer-om-gronlandske-massebortforsler|titill=Jagtspyd sladrer om grønlandske massebortførsler|höfundur=Jens Winther Johannsen|dags=16. júní 2012|skoðað=3.10.2022|vefsíða=Forskerzonen}}</ref> Grænlenskir inúítar hafa notað [[hundasleði|hundasleða]] til ferða og flutninga, að minnsta kosti frá því [[Thule-fólkið]] fluttist þangað um árið 1000.<ref>{{cite journal|author=Vitale, E. et al.|year=2023|title=An ethnographic framework for identifying dog sledding in the archaeological record|journal=Journal of Archaeological Science|volume=159|doi=10.1016/j.jas.2023.105856 | issn=0305-4403 }}</ref> [[Anorak]] er hefðbundin grænlensk skinnflík sem varð vinsæl um allan heim á 20. öld í tengslum við útbreiðslu [[vetraríþróttir|vetraríþrótta]]. Íslenska [[lopapeysa]]n varð óbeint fyrir áhrifum frá [[grænlenskur þjóðbúningur|grænlenskum þjóðbúningi]] kvenna með skrautlega perlukraga sem ná yfir axlirnar og voru innblástur að nýjum prjónamynstrum á fyrri hluta 20. aldar.<ref>{{vísindavefurinn|62896|Hvað er íslenska lopapeysan gömul og hver er uppruni hennar?}}</ref> Grænlendingar eiga sér langa sögu [[munnleg hefð|munnlegra hefða]] og [[sagnamennska|sagnamennsku]], auk myndlistar og handverks úr tré og beini, meðal annars [[túpilak]]a, lítil skrímsli skorin út úr beini sem [[sjaman]]inn gat [[sending|sent]] óvinum til höfuðs. Þekktustu myndlistarmenn Grænlands frá 19. öld voru sagnamennirnir [[Aron frá Kangeq]] og [[Jens Kreutzmann]] sem gerðu myndir af sögulegum viðburðum og goðsögum Grænlendinga. [[Trommudans]] með skinntrommum er mikilvægur hluti af tónlistarhefð Grænlendinga, en önnur hljóðfæri eru líka notuð. Trommudansinn var aðferð til að leysa úr ágreiningsmálum og gat verið keppni milli tveggja dansara eða til að fara með gamanmál. Stundum voru stór [[snjóhús]] (''Qaggi'') reist sérstaklega fyrir trommudansinn. Þegar trúboð hófst á Grænlandi á 18. öld voru trommudansar bannaðir og íbúum kynntur fjölradda sálmasöngur. Á 20. öld hafa hljómsveitir á Grænlandi búið til sérstakar útgáfur af meðal annars [[polka]], [[kántrítónlist]] og [[pönktónlist]]. Ein af fyrstu rokkhljómveitum Grænlands var [[Sumé]] sem var stofnuð árið 1972 af [[Malik Høegh]] sem líka stofnaði tónlistarútgáfuna [[ULO]] í [[Sisimiut]]. Aðrar þekktar hljómsveitir frá Grænlandi eru meðal annars [[Chilly Friday]], [[Nuuk Posse]], [[Nanook (hljómsveit)|Nanook]] og [[Small Time Giants]]. Grænlenska ríkisútvarpið heitir [[Kalaallit Nunaata Radioa]] og er staðsett í [[Nuuk]]. Grænlenska tímaritið ''[[Atuagagdliutit/Grønlandsposten|Atuagagdliutit]]'' hóf útgáfu árið 1861. [[Landsbókasafn Grænlands]] var stofnað 1956 og [[Þjóðminjasafn Grænlands]] var stofnað 1965. Bæði söfnin eru staðsett í Nuuk en urðu ekki opinber þjóðarsöfn fyrr en eftir að heimastjórn komst á 1979. Milli 1982 og 2001 áttu Þjóðminjasafn Grænlands og [[Þjóðminjasafn Danmerkur]] í samstarfi um skil á safngripum frá Danmörku til Grænlands.<ref>{{cite book|author=Grønnow, B., & Jensen, E. L.|date=2008|chapter=Utimut: repatriation and collaboration between Denmark and Greenland.|title=Utimut: Past Heritage-Future Partnerships. Discussion on Repatriation in the 21st Century|pages=180-191|url=https://iwgia.org/images/publications/0028_Utimut_heritage.pdf#page=179}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.nanoq.gl/ Heimastjórn Grænlands] * [https://www.natur.gl Náttúrufræðistofnun Grænlands] * [https://visitgreenland.com/ Opinber ferðavefur] * [http://www.statgreen.gl/ Tölfræðistofnun Grænlands] * [https://www.norden.org/is/information/stadreyndir-um-graenland Staðreyndir um Grænland á Norden.org] === Greinar af Tímarit.is === * [http://www.timarit.is/?issueID=419507&pageSelected=0&lang=0 ''Ferðarolla frá Grænlandi - ágrip af sögu Grænlands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416006&pageSelected=0&lang=0 ''Fornminjarannsóknir á Grænlandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416334&pageSelected=0&lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgnblaðsins 1931]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416510&pageSelected=0&lang=0 ''Grænland''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=418531&pageSelected=28&lang=0 ''Næstu nágrannar vorir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1083919 ''Á ókönnuðum slóðum á Grænlandi''; grein í Alþýðublaðinu 1950] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3550748 ''Nokkrir dagar'' (eftir Dr. Kristján Eldjárn); grein í Tímanum 1962] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2967365 ''Mikilvægi Grænlands''; grein í DV 1998] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3275473 ''Í vist með grænlenzkum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4229919 ''Á súð við Grænland''; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1950] {{Norður-Ameríka}} {{Norðurlandaráð}} {{Vestnorræna ráðið}} {{Grænland}} [[Flokkur:Grænland| ]] 5nhp93h9yozb4vhsoncgcmkai9awe5r 0 12581 1962754 1905326 2026-05-10T13:52:00Z Berserkur 10188 1962754 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1560]]|[[1561]]|[[1562]]|[[1563]]|[[1564]]|[[1565]]|[[1566]]| [[1551–1560]]|[[1561–1570]]|[[1571–1580]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} [[Mynd:Fredrik II conqueres Älvsborg 1563.jpg|thumb|right|[[Friðrik 2. Danakonungur]] leggur undir sig Älvsborg í sjö ára stríðinu.]] Árið '''1563''' ('''MDLXIII''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Friðrik 2. Danakonungur]] keypti [[brennisteinn|brennisteinsnámur]] [[Ásverjar|Ásverja]] í [[Mývatnssveit]]. * Kirkjan í [[Haffjarðarey]] á [[Mýrar|Mýrum]] lögð niður eftir að presturinn og margt sóknarfólk drukknaði á leið í land. ===Fædd=== ===Dáin=== * [[Daði Guðmundsson]] í [[Snóksdalur|Snóksdal]]. * [[Guðrún Björnsdóttir eldri]], húsfreyja á [[Núpur (Dýrafirði)|Núpi]], ekkja [[Hannes Eggertsson|Hannesar Eggertssonar]] hirðstjóra (f. [[1489]]). == Erlendis == * [[18. febrúar]] - [[Frans hertogi af Guise]], foringi kaþólikka í Frakklandi, var særður af [[Húgenottar|Húgenottanum]] Jean de Poltrot de Méré þegar hann sat um [[Orléans]] og dó sex dögum síðar. * [[19. mars]] - [[Karl 9. Frakkakonungur]] varð lögráða og tók við völdum að nafninu til þótt móðir hans, [[Katrín af Medici]], héldi áfram um stjórnartaumana. * [[23. apríl]] - Hafið var að byggja konungshöllina [[El Escorial]] á Spáni, norðaustur af [[Madríd]]. * [[30. maí]] - Danskur floti skaut að Svíum á [[Borgundarhólmur|Borgundarhólmi]]. Svíar höfðu betur í orrustu sem varð í kjölfarið og tóku m.a. [[Otte Stigsen Hvide]] til fanga. * [[4. júní]] - Skoska þingið bannaði [[galdramál]] og gerði það stunda galdra og að ráðfæra sig við nornir refsivert með aftöku á báli. * [[28. júlí]] - [[England|Englendingar]] í [[Le Havre]] gáfust upp fyrir [[Frakkland|Frökkum]] eftir umsátur. * [[23. ágúst]] - [[Norræna sjö ára stríðið]] milli [[Danmörk|Dana]] og [[Svíþjóð|Svía]] hófst þegar [[Dansk-norska ríkið]] og verslunarborgin [[Lübeck]] lýstu stríði á hendur Svíþjóð. * [[9. nóvember]] - Svíar biðu mikinn ósigur fyrir Dönum við Oskarström í Svíþjóð. * [[4. desember]] - [[Kirkjuþingið í Trento|Kirkjuþinginu]] í [[Trento]] lauk formlega. * [[Brimaborg]] var rekin úr [[Hansasambandið|Hansasambandinu]] vegna trúarbragðaerja. ===Fædd=== * [[4. september]] - [[Wanli]], keisari Mingveldisins í Kína (d. [[1620]]). * [[Robert Naunton]], enskur stjórnmálamaður (d. [[1635]]). * [[John Dowland]], enskt tónskáld, söngvari og lútuleikari (d. [[1626]]). ===Dáin=== * [[24. febrúar]] - [[Frans hertogi af Guise|Frans]] hertogi af Guise, foringi kaþólikka í [[Frakkland]]i (f. [[1519]]). [[Flokkur:1563]] [[Flokkur:1561-1570]] 5s3n0gi9kgbu0fw8frrsg0e9qicgmiv 0 12583 1962752 1905327 2026-05-10T13:09:00Z Berserkur 10188 1962752 wikitext text/x-wiki {{Ár| [[1561]]|[[1562]]|[[1563]]|[[1564]]|[[1565]]|[[1566]]|[[1567]]| [[1551–1560]]|[[1561–1570]]|[[1571–1580]]| [[15. öldin]]|[[16. öldin]]|[[17. öldin]]| }} [[Mynd:Michelangelo-Buonarroti1.jpg|thumb|right|[[Michelangelo]]. Málverk eftir Jacopino del Conte.]] Árið '''1564''' ('''MDLXIV''' í [[rómverskar tölur|rómverskum tölum]]) == Á Íslandi == * [[Stóridómur]] samþykktur á [[Alþingi]]. * [[Guðbrandur Þorláksson]] varð skólameistari í [[Skálholtsskóli|Skálholtsskóla]]. ===Fædd=== * [[Ólafur Egilsson]], prestur á Ofanleiti í Vestmannaeyjum (d. [[1639]]). ===Dáin=== * [[Jón Magnússon á Svalbarði|Jón Magnússon ríki]] á [[Svalbarð]]i, lögréttumaður (f. um [[1480]]). == Erlendis == * [[7. febrúar]] - Árásarmenn frá [[Búrma]] réðust á Ayutthava, höfuðborg, [[Síam]]s. * [[8. mars]] - Bann lagt við [[koss]]um á almannafæri í [[Napólí]], að viðlagðri [[dauðarefsing]]u. * [[30. maí|30.]]-[[31. maí]] - [[Norræna sjö ára stríðið]]: [[Danmörk|Danir]] sigruðu [[Svíþjóð|Svía]] í [[sjóorrusta|sjóorrustu]] norðan við [[Öland]]. Sænska herskipið Mars, sökk með 800 menn. * [[25. júlí]] - [[Maxímilían 2. keisari|Maxímilían 2.]] varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis. * [[14. ágúst]] - Svíar unnu Dani í annarri sjóorrustu við Öland og hertóku 3 skip og 600 menn. ===Fædd=== * [[15. febrúar]] - [[Galileo Galilei]], ítalskur stjörnufræðingur og eðlisfræðingur (d. [[1642]]). * [[9. mars]] - [[David Fabricius]], hollenskur stjörnufræðingur (d. [[1617]]). * [[26. febrúar]] (skírður) - [[Christopher Marlowe]], enskt leikrita- og ljóðskáld (d. [[1593]]). * [[26. apríl]] - [[William Shakespeare]], enskur leikari, leikrita- og ljóðskáld (d. [[1616]]). ===Dáin=== * [[18. febrúar]] - [[Michelangelo Buonarroti]], ítalskur listamaður (f. [[1475]]). * [[27. maí]] - [[Jóhann Kalvín]], mótmælendaguðfræðingur (f. [[1509]]). * [[27. júlí]] - [[Ferdínand 1.]], keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. [[1503]]). [[Flokkur:1564]] [[Flokkur:1561-1570]] 316syranfa4ppz1af52mwed02v3n531 0 16468 1962780 1962746 2026-05-10T23:44:07Z TKSnaevarr 53243 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-28240-93|~2026-28240-93]] ([[User talk:~2026-28240-93|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Caoimhin ceallach|Caoimhin ceallach]] 1871820 wikitext text/x-wiki {{Íslenskt mannanafn | nafn = Auðunn | kyn = kk | nefnifall = Auðunn | þolfall = Auðun | þágufall = Auðuni | eignarfall = Auðuns | millinöfn = 64 | dagsetning = júlí 2007 | eiginnöfn = 174 }} '''Auðunn''' er [[íslenskt karlmannsnafn]]. == Dreifing á Íslandi == {{Þjóðskrártölfræði}} <timeline> ImageSize = width:600 height:320 PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1949 till:2008 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 Colors = id:canvas value:white id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7) id:seinna value: rgb(1,0.7,0) Backgroundcolors = canvas:canvas TextData = pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S text:Fjöldi pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S text:Ár pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Auðunn pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S text:fyrsta nafn pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S text:seinni nöfn BarData = bar:5 text:10 bar:4 text:8 bar:3 text:6 bar:2 text:4 bar:1 text:2 LineData= color:fyrsta width:5 at:1950 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1952 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1953 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1954 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1955 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1956 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1957 frompos:40 tillpos:140 #4 at:1958 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1959 frompos:40 tillpos:215 #7 at:1960 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1961 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1962 frompos:40 tillpos:140 #4 at:1963 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1964 frompos:40 tillpos:190 #6 at:1965 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1966 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1967 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1968 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1969 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1970 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1971 frompos:40 tillpos:165 #5 at:1972 frompos:40 tillpos:215 #7 at:1973 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1974 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1975 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1976 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1977 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1978 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1979 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1980 frompos:40 tillpos:215 #7 at:1981 frompos:40 tillpos:165 #5 at:1982 frompos:40 tillpos:140 #4 at:1983 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1985 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1986 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1987 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1988 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1989 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1990 frompos:40 tillpos:165 #5 at:1991 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1992 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1993 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1994 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1995 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1996 frompos:40 tillpos:190 #6 at:1997 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1998 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1999 frompos:40 tillpos:90 #2 at:2000 frompos:40 tillpos:115 #3 at:2001 frompos:40 tillpos:115 #3 at:2002 frompos:40 tillpos:65 #1 at:2003 frompos:40 tillpos:115 #3 at:2004 frompos:40 tillpos:190 #6 at:2005 frompos:40 tillpos:115 #3 at:2006 frompos:40 tillpos:190 #6 color:seinna width:1 at:1950 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1951 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1952 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1954 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1956 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1957 frompos:40 tillpos:165 #5 at:1959 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1960 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1961 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1962 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1964 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1965 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1967 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1968 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1970 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1971 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1974 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1975 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1977 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1978 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1979 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1980 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1981 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1982 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1984 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1987 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1988 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1991 frompos:40 tillpos:115 #3 at:1992 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1993 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1994 frompos:40 tillpos:90 #2 at:1995 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1996 frompos:40 tillpos:65 #1 at:1998 frompos:40 tillpos:65 #1 at:2001 frompos:40 tillpos:65 #1 at:2003 frompos:40 tillpos:65 #1 at:2005 frompos:40 tillpos:90 #2 </timeline> <timeline> ImageSize = width:600 height:320 PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:1949 till:2008 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 Colors = id:canvas value:white id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7) id:seinna value: rgb(1,0.7,0) Backgroundcolors = canvas:canvas TextData = pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S text:Hlutfall pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S text:Ár pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Auðunn pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S text:fyrsta nafn pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S text:seinni nöfn BarData = bar:5 text:1 % bar:4 text:0.8 % bar:3 text:0.6 % bar:2 text:0.4 % bar:1 text:0.2 % LineData= color:fyrsta width:5 at:1950 frompos:40 tillpos:65 #0.1% at:1952 frompos:40 tillpos:50 #0.04% at:1953 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1954 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1955 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1956 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1957 frompos:40 tillpos:65 #0.1% at:1958 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1959 frompos:40 tillpos:85 #0.18% at:1960 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1961 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1962 frompos:40 tillpos:65 #0.1% at:1963 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1964 frompos:40 tillpos:78 #0.15% at:1965 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1966 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1967 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1968 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1969 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1970 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1971 frompos:40 tillpos:70 #0.12% at:1972 frompos:40 tillpos:80 #0.16% at:1973 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1974 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1975 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1976 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1977 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1978 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1979 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1980 frompos:40 tillpos:78 #0.15% at:1981 frompos:40 tillpos:68 #0.11% at:1982 frompos:40 tillpos:63 #0.09% at:1983 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1985 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1986 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1987 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1988 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1989 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1990 frompos:40 tillpos:68 #0.11% at:1991 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1992 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1993 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1994 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:1995 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1996 frompos:40 tillpos:73 #0.13% at:1997 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1998 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1999 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:2000 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:2001 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:2002 frompos:40 tillpos:48 #0.03% at:2003 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:2004 frompos:40 tillpos:73 #0.13% at:2005 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:2006 frompos:40 tillpos:75 #0.14% color:seinna width:1 at:1950 frompos:40 tillpos:118 #0.31% at:1951 frompos:40 tillpos:78 #0.15% at:1952 frompos:40 tillpos:70 #0.12% at:1954 frompos:40 tillpos:65 #0.1% at:1956 frompos:40 tillpos:63 #0.09% at:1957 frompos:40 tillpos:143 #0.41% at:1959 frompos:40 tillpos:80 #0.16% at:1960 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1961 frompos:40 tillpos:83 #0.17% at:1962 frompos:40 tillpos:80 #0.16% at:1964 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1965 frompos:40 tillpos:60 #0.08% at:1967 frompos:40 tillpos:80 #0.16% at:1968 frompos:40 tillpos:78 #0.15% at:1970 frompos:40 tillpos:80 #0.16% at:1971 frompos:40 tillpos:73 #0.13% at:1974 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1975 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1977 frompos:40 tillpos:58 #0.07% at:1978 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1979 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1980 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1981 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1982 frompos:40 tillpos:68 #0.11% at:1984 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1987 frompos:40 tillpos:85 #0.18% at:1988 frompos:40 tillpos:70 #0.12% at:1991 frompos:40 tillpos:80 #0.16% at:1992 frompos:40 tillpos:68 #0.11% at:1993 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1994 frompos:40 tillpos:68 #0.11% at:1995 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:1996 frompos:40 tillpos:53 #0.05% at:1998 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:2001 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:2003 frompos:40 tillpos:55 #0.06% at:2005 frompos:40 tillpos:65 #0.1% </timeline> == Heimildir == * {{vefheimild|url=http://www.rettarheimild.is/mannanofn|titill=Mannanafnaskrá|archive-url=https://vefsafn.is/is/20061115051547/http://www.rettarheimild.is/mannanofn|archive-date=15. nóvember 2006|mánuðurskoðað=10. nóvember|árskoðað=2005}} * {{þjóðskrárheimild|nóvember 2005}} <references/> [[Flokkur:Íslensk karlmannsnöfn]] ey497f86uv5dk2zz91si0xnf58ycixd 0 21043 1962789 1951943 2026-05-11T01:42:44Z Snævar 16586 1962789 wikitext text/x-wiki '''Halldóra Bjarnadóttir''' (fædd [[14. október]] [[1873]] að [[Ás (Vatnsdal)|Ási í Vatnsdal]] í [[Austur-Húnavatnssýsla|Austur-Húnavatnssýslu]], dó [[28. nóvember]] [[1981]] á [[Blönduós]]i) var skólastjóri barnaskólans á Akureyri, fyrsti formaður [[Samband norðlenskra kvenna|Sambands norðlenskra kvenna]] og ritstjóri tímaritsins [[Hlín (tímarit)|Hlínar]]. Foreldrar Halldóru voru Bjarni Jónasson bóndi á Hofi í Vatnsdal og Björg Jónsdóttir. Þau skildu og fór faðir hennar til [[Vesturfarar|Vesturheims]] árið [[1883]]. Halldóra fylgdi móður sinni og fluttu þær til [[Reykjavík|Reykjavíkur]] á heimili [[Jón Árnason (1819)|Jóns Árnasonar þjóðsagnaritara]] sem var frændi hennar. Halldóra fékk áhuga á handavinnu og [[Heimilisiðnaður|heimilisiðnaði]] og fór til náms í [[Noregur|Noregi]] árið [[1896]] og lauk kennaraprófi þar árið [[1899]]. Hún fór þá til [[Ísland|Íslands]] og kenndi við [[Barnaskóli Reykjavíkur|barnaskólann í Reykjavík]] en sneri aftur til Noregs og var þar við kennslu [[1901]] til [[1908]] m.a. í bænum [[Moss]]. Árið 1908 kom hún til Íslands og gerðist skólastjóri [[Barnaskóli Akureyrar|Barnaskólans á Akureyri]]. Halldóra leiddi framboðslista kvenna við [[Bæjarstjórnarkosningar_á_Akureyri#1921|bæjarstjórnarkosningarnar á Akureyri árið 1921]] og náði kjöri. Hún sagði hins vegar af sér bæjarfulltrúastarfinu tveimur árum síðar. Halldóra flutti síðar til Reykjavíkur og varð stundakennari við [[Kennaraskóli Íslands|Kennaraskóla Íslands]] í handavinnu og ráðunautur almennings í heimilisiðnaði frá [[1922]]. Árið 1937 fór hún til Vesturheims og stóð þar fyrir mikilli heimilisiðnaðarsýningu á vegum [[Vestur-Íslendingar|Vestur-Íslendinga]]. Árið [[1946]] stofnaði Halldóra [[Tóvinnuskólinn á Svalbarði|Tóvinnuskólann á Svalbarði]] við Eyjafjörð og starfaði þar til ársins [[1955]]. Hún stóð fyrir sýningum á Íslandi og erlendis og var ritstjóri ársritsins [[Hlín]] en það rit kom fyrst út árið [[1917]]. Árið 1955 flutti Halldóra á ellideild Héraðshælisins á Blönduósi og dvaldi þar til dauðadags [[1981]]. Hún var eftir sem áður ritstjóri Hlínar og var einnig formaður Sambands norðlenskra kvenna og var mikilvirk í bréfaskrifum og ritaði Vefnaðarbókina sem koma út árið [[1966]]. Halldóra var kjörinn fyrsti heiðurborgari [[Blönduós|Blönduóss]] á 100 afmæli sínu. Hún hlaut [[Hin íslenska fálkaorða|riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] árið [[1931]] og stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið [[1971]]. Halldóra gaf eigur sínar og safn hannyrða til heimilisiðnaðarsafns Sambands norðlenskra kvenna á Blönduósi. == Heimildir == *''[https://baekur.is/bok/000021526/0/18/Artol_og_afangar_i_sogu_Bls_18 Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna]''{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}, [[Kvennasögusafn Íslands]], [[Reykjavík]] [[1998]] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3138646 Nanna Ólafsdóttir, Halldóra Bjarnadóttir, heimilisráðunautur, Árbók Landsbókasafns Íslands - (01.01.1990), Bls. 35] * [http://textile.is/halldorustofa/ Halldórustofa í Textílsetrinu á Blönduósi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119060059/http://textile.is/halldorustofa/ |date=2015-01-19 }} * Sr. Árni Sigurðsson minningarorð um Halldóru Bjarnadóttur [[Flokkur:Handhafar riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Handhafar stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu]] [[Flokkur:Kvenréttindi á Íslandi]] {{fd|1873|1981}} [[Flokkur:Íslenskar konur]] [[Flokkur:Ritstjórar tímarita]] dtrykfsk2oylytgejmqwolk7qfkpybl 0 27958 1962883 1962548 2026-05-11T11:33:27Z ~2026-23019-87 115546 /* 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin */ 1962883 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | Fullt nafn = Knattspyrnufélagið Valur | Mynd = [[Mynd:Valur.svg|250x250dp]] | Gælunafn = Valsarar, Hlíðarendapiltar | Stofnað = [[11. maí]] [[1911]] | Knattspyrnustjóri = [[Hermann Hreiðarsson]] (kk); [[Matthías Guðmundsson]] (kvk) | Leikvöllur = [[N1 völlurinn]] | Stærð = 1201 sæti, 2225 alls | Stjórnarformaður = [[Hafrún Kristjánsdóttir]] | pattern_la1 = | pattern_b1 = _valur17h | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = _levanger17a | pattern_so1 = _valur17h | leftarm1 = FF0100 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = | pattern_b2 = _valur17a | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = _levanger17h | pattern_so2 = _valur17a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 | núverandi = Besta deild karla 2026 | Stytt nafn = Valur | Staðsetning = Hlíðarenda, Reykjavík }} '''Valur''' er [[Ísland|íslenskt]] [[íþróttafélag]] sem hefur aðstöðu að [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]]. Valur teflir fram liðum í [[Knattspyrna|knattspyrnu]], [[Handbolti|handknattleik]] og [[Körfuknattleikur|körfuknattleik]] og leika allir meistaraflokkar Vals í efstu deild bæði í karla- og kvennaflokki. Valur er eina íslenska íþróttafélagið sem unnið hefur Evrópukeppni í boltaíþrótt,<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2025-02-26}}</ref> en árið 2024 vann karlalið félagsins í handknattleik evrópubikar EHF. Kvennalið félagsins í handbolta lék afrekið svo eftir ári síðar, 2025. <ref>{{Vefheimild|url=https://handbolti.is/valur-er-evropubikarmeistari/|titill=Valur er Evrópubikarmeistari!|útgefandi=handbolti.is|mánuður=17 maí|ár=2025|mánuðurskoðað=21 maí|árskoðað=2025}}</ref> Félagið var stofnað þann [[11. maí]] árið [[1911]] af drengjum í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]], að hluta til fyrir tilstilli séra [[Friðrik Friðriksson (prestur)|Friðriks Friðrikssonar]]. Í fyrstu var Valur aðeins deild innan K.F.U.M. en síðar rofnuðu tengslin við K.F.U.M. Þrátt fyrir það minnast Valsmenn ávallt tengslanna við K.F.U.M. en einkunnarorð félagsins „Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði“ eru fengin úr ræðu séra Friðriks sem hann hélt við vígslu fyrsta knattspyrnuvallar félagsins. Valur tók þátt í [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótinu í knattspyrnu karla]] í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1915|1915]] og varð Íslandsmeistari í fyrsta sinn árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]]. Alls hefur meistaraflokkur karla unnið Íslandsmótið í knattspyrnu karla 23 sinnum, síðast árið 2020. Kvennalið Vals vann Íslandmeistaratitil í fyrsta sinn árið 1978 en alls hefur meistaraflokkur kvenna unnið [[Besta deild kvenna|Íslandsmótið í knattspyrnu]] 14 sinnum, síðast árið 2023. Árið [[Handknattleiksárið 1939-40|1940]] vann Valur fyrsta Íslandsmótið í handknattleik karla en félagið hefur ávallt átt góðu gengi að fagna í handknattleik bæði í karla og kvennaflokki. Valur varð [[Úrvalsdeild kvenna í handknattleik|Íslandsmeistari í handbolta kvenna]] í fyrsta sinn árið 1962. Árið 2024 vann karlalið Vals í handknattleik Evrópubikarinn og varð þar með fyrst íslenskra liða í boltaíþrótt til þess að vinna Evróputitil. Ári síðar vann kvennalið Vals í handknattleik Evrópubikartitil, fyrst íslenskra kvennaliða, með sigri á [[Porrino]] frá Spáni.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2025/05/17/valur_evropubikarmeistari_eftir_haspennu/|title=Valur Evrópubikarmeistari eftir háspennu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> Árið 1970 var körfuknattleiksdeild Vals stofnuð við sameiningu félagsins við K.F.R. Valur varð [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari í körfuknattleik karla]] í fyrsta sinn tíu árum seinna eða árið 1980. Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. Fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals í körfuknattleik kvenna vannst árið 2019 en sama ár varð liðið einnig bikarmeistari. Valur lék til úrslita í Evrópukeppni meistaraliða í handbolta karla, tímabilið [[Handknattleiksárið 1979-80|1979-80]], og er eina íslenska liðið sem náð hefur þessum áfanga. Enn fremur er Valur sigursælasta boltaíþróttafélag Íslands með 144 Íslands- og bikarmeistaratitla í þremur vinsælustu boltaíþróttum landsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Árið 2019 var ár kvennaflokka Vals, en þá unnu allar kvennadeildir félagsins Íslandsmótið. Meistaraflokkar í handknattleik og körfuknattleik gerðu gott betur og unnu einnig bikarmeistaratitla en ekkert lið hafði áður afrekað að verða Íslandsmeistari í þessum þremur íþróttum á sama tíma, hvorki í karla- né kvennaflokki.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/sport/valur-islandsmeistari-sogulegt-a-hlidarenda/|title=Valur Ís­lands­meistari: Sögu­legt á Hlíðar­enda|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Kvennalið Vals endurtóku afrekið árið 2023.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.valur.is/media/462624/valsbla_i__2023_web.pdf|titill=Valsblaðið 2023|höfundur=Guðni Olgeirsson|útgefandi=Knattspyrnufélagið Valur|mánuður=desember|ár=2023|mánuðurskoðað=mars|árskoðað=2024}}</ref> == Saga félagsins == === 1911-1920: Stofnun og fyrstu árin === ==== Stofnun ==== Árið 1911 var knattspyrnan enn á bernskuskeiði sem íþrótt á Íslandi. Knattspyrnan barst hingað laust fyrir aldamót, og eins og alls staðar hreif hún hugi ungra manna. Árið 1908 var stofnuð unglingadeild innan K.F.U.M. í Reykjavík og var séra Friðrik Friðriksson leiðtogi deildarinnar og naut óskoraðrar virðingar. Drengirnir sóttu ekki einungis fundi í K.F.U.M. hjá séra Friðriki, stofnað var taflfélag, hljómsveit var starfrækt og margt fleira. Á þessum tíma fæddist hugmynd hjá K.F.U.M. drengjunum að stofna knattspyrnufélag en nokkur slík félög höfðu þá verið stofnuð í Reykjavík. Filippus Guðmundsson, einn af stofnendum Vals, skýrði svo frá tildrögum stofnunar félagsins í riti sem gefið var út í tilefni af 25 ára afmæli Vals: <blockquote>„Það var upphaf þessa félagsskapar, að nokkrir drengir úr UD í K.F.U.M. tóku að leika sér að því, að spyrna knetti í portinu bak við hús félagsins við Amtmannsstíg. Voru þeir sí og æ að mölva rúður í gluggum hússins með knettinum og fór mestallur tíminn í að aura saman í nýjar rúður og setja þær í gluggana. [...] Þessir leikir piltanna í UD voru upphaflega einungis óskipuleg dægrastytting. Þar var engin sérstök hlutverkaskipting, enda var lítið svigrúm í portinu bak við félagshúsið. Reyndi því hver og einn að spyrna knettinum af sem mestum ákafa eitthvað út í loftið, og aðalárangurinn voru rúðuspellin, sem áður er getið. En brátt rak að því, að portið varð drengjunum og þröngur leikvangur. Þá var haldið út á Melana, þangað, sem reykvískir knattspyrnumenn hafa jafnan síðan farið til þess að stunda íþrótt sína og sækja sér aukinn dug.“<ref name=":4">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994573|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> </blockquote>Séra Friðrik hafði í upphafi lítið álit á knattspyrnu og var tregur til að gefa samþykki sitt fyrir stofnun félagsins. Virtist honum sem leikur drengjanna í portinu hefði lítinn tilgang annan en hlaup og spörk út í loftið. Hann lét þó undan þar sem hann sá að drengirnir höfðu gott af því að hlaupa úti eftir kyrrstöðu og inniveru. Síðar meir átti honum eftir að snúast hugur og varð hann fljótt helsti hvatamaður félagsins.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658420|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Guðbjörn Guðmundsson, segir þannig frá stofnun félagsins í sama riti: <blockquote>„Um það leyti, sem áhugi fyrir knattspyrnu var að vakna meðal unglinga í Reykjavík og þar með drengja í K.F.U.M., var Ólafur Rosenkranz, leikfimiskennari í Menntaskólanum, en vann jafnframt á skrifstofu Ísafoldarprentsmiðju. Eitt sinn bar það við, að við Ólafur vorum að taka til í herbergi einu í prentsmiðjunni, en í þessu herbergi var þá geymt skrifborð Jóns Sigurðssonar forseta. Þegar við vorum að laga til í kringum borðið og undir því, kom alt í einu fótknöttur veltandi undan borðinu. Átti Ólafur knöttinn, og var hann að vísu allslitinn, en þó sæmilegur. Guðbjörn var nú ekki seinn á sér, en falaði þegar knöttinn af afi [sic]. Varð það úr, að Ólafur seldi honum knöttinn fyrir 2 kr.“<ref name=":4" /></blockquote>Skýrði Guðbjörn þannig frá að utan um þennan knött, sem valt fram undan skrifborði [[Jón Sigurðsson (forseti)|Jóns Sigurðssonar]], hafi fyrstu áhugamenn um knattspyrnu í [[KFUM og KFUK|K.F.U.M.]] safnast og að til hans megi rekja vísinn til þess að Valur varð til.<ref name=":4" /> Það var síðan 11. maí 1911 sem haldinn var fundur á lesstofu KFUM þar sem sex piltar stofnuðu Fótboltafélag KFUM en nafni félagsins var þegar sama ár breytt í Val.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/um-val/saga.aspx|title=Um Val - Saga - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Einn af stofnendum Vals, Filippus Guðmundsson, átti hugmyndina að nafni félagsins. Sagan segir að þegar þessir stofnendur félagins voru að vinna við að laga knattspyrnuvöll sinn á Melunum í Reykjavík hafi fálki sveimað yfir höfðum þeirra og þar fengu þeir þá hugmynd að kalla félagð Val. Nafnið var borið undir séra Friðrik sem samþykkti það strax.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659908|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í fyrstu áttu Valsmenn engan leikvang til þess að stunda æfingar á. Æfðu liðsmenn því hvar sem þeir fundu nýtilega bletti. Æfingar fóru ýmist fram á Ráðagerðisflötum, á Kóngsmel uppi á [[Öskjuhlíð]], meðfram Rauðarárlæknum og suður í Fífuhvammi eða hvar sem unnt var að spyrna knetti. Æfingar fóru einkum fram á sunnudögum. Liðsmenn leituðu nú til séra Friðriks sem fór þegar á fund [[Páll Einarsson|Páls Einarssonar]], sem þá var [[borgarstjóri Reykjavíkur]]. Fundi þeirra lauk með því að Valsmenn fengu úthlutað svæði eitt vestur á Melunum sem þeir ruddu og útbjuggu til knattspyrnuæfinga.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Séra Friðrik vann hörðum höndum að því að moka mold, raka saman möl og aka henni burt í hjólbörum með öðrum félagsmönnum og að lokinni vinnu lauk hann hverjum degi með guðsorði, söng og bæn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994582|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Við vígslu fyrsta Valsvallarins á [[Melarnir|Melunum]] haustið 1911 hélt séra Friðrik ræðu þar sem hann hvatti piltana til að halda áfram á þeirri braut sem þeir höfðu lagt út á og áminnti þá jafnframt um heiðarleika í leik og starfi og að friður, kærleikur, samheldni, fegurð og atorka ætti að ríkja í starfinu og aldrei ætti að þrífast neitt ósæmilegt og ljótt, sbr. m.a. eftirfarandi kafla úr ræðunni: <blockquote>„Þér ungu menn, sem standið nú í röðum reiðubúnir að ganga inn á hið nýja svæði til leiks, sýnið að þér getið leikið með kappi og fjöri og þó sem göfugir, ungir menn, sem fullkomlega hafið vald yfir yður. - Náið þessu valdi, hvað sem það kostar. Náið valdi yfir limum yðar; æfið augun að sjá fljótt, hvað gjöra skal, æfið fæturna, til þess að þeir gefi mátulegt spark eftir því, sem augað reiknar út, að með þurfi; æfið hendurnar til þess að fálma ekki út í bláinn, til þess að gjöra einmitt þær hreyfingar, sem við eiga; látið hendur og handleggi verða svo sjaldan sem unt er fyrir knettinum; æfið tungu yðar, svo að engin óþorfa orð heyrist. Leggið alla stund á að leggja fegurð inn í leik yðar, látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði. [...] Verið þar á svæðinu, sem yður ber að vera, hverjum samkvæmt skyldu sinni og varist blindan ákáfa og fum. Allur þjösnaskapur veri langt frá yður. Kærið yður ekki um að vinna með röngu eða ódrengilegu bragði. Þeir sterkari boli aldrei hinum yngri og linari frá réttum leik. Segið ávallt satt og venjið yður á að segja til, ef yður verður eitthvað á og játa það. Hælist aldrei yfir þeim, sem tapa, og gleðjist líka yfir velleiknu sparki hjá mótleiksmönnum yðar. Látið aldrei ófagurt pex eða þráttanir skemma leikinn. Verið fljótir að hlýða þeim, sem leik stjórna, einnig þó að þeir séu yngri. [...] Munið ávallt eftir því, að leikur vor er ekki aðeins stundargaman, heldur á hann að vera til þess að gjöra oss betri, göfugri, heiðarlegri og karlmannlegri með hverri æfing. Og samlíf vort á leiksviðinu og utan þess á að efla kristindóm vorn og vera guði til dýrðar.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994575|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref></blockquote> ==== Fyrstu árin ==== Í Valsblaðinu 1961 segir frá því að séra Friðrik hafi eitt sinn farið í heimsókn til Valsmanna þar sem þeir voru við æfingar á Melunum. Í fyrstu sýndist honum sem það sem ætti sér stað inn á vellinu svipaði til þess sem gerðist í portinu í K.F.U.M. en hann gekk þá til drengjanna og bað þá að sýna sér hvernig liðið raðaði sér upp á vellinum. Þeir gerðu það nákvæmlega og er séra Friðrik virti fyrir sér þessar tvær fylkingar (sókn og vörn) segist hann hafa séð fyrir sér hinar rómversku herfylkingar skipulegar og markvissar og samstundis skynjað leikinn og þá geysilegu þýðingu íþróttarinnar sem uppeldismeðals ef réttilega væri á haldið.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658421|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-19}}</ref> Valsmenn urðu þó skömmu síðar að hverfa af brott af þessum velli því loftskeytastöð var reist á blettinum. Ruddu Valsmenn sér þá nýjan völl norðar á Melunum en þeir þurftu einnig að yfirgefa hann skömmu seinna þegar járnbraut, sem lögð var vegna grjótflutninga til Reykjavíkurhafnar, sem þá var í smíðum, var lögð yfir hann. Enn fluttu Valsmenn völl sinn norðar á Melana en sá völlur var nokkru síðar tekinn af félaginu og gerður að allsherjar íþróttavelli fyrir Reykjavík, [[Melavöllurinn]]. Áður hafði verið íþróttavöllur norðar á Melunum, en girðingin í kringum hann skemmdist mjög af völdum óveðurs árið 1925 og var þá horfið á það ráð að flytja íþróttavöllinn þangað sem völlur Valsmanna var.<ref name=":5" /> Mikill áhuga var meðal Valsmanna á knattpyrnu strax frá upphafi og oftast mættu of margir á æfingar þrátt fyrir að félagsmenn væru ekki nema 28 talsins og var [[Loftur Guðmundsson]], fyrsti formaður félagsins, „einkar áhugasamur um viðgang þess“. Fjölmargir óskuðu eftir inngöngu í félagið en Valsmenn höfðu gert samþykkt um það að félagsmenn skyldu ekki vera fleiri en 28. Varð þetta til þess að annað knattspyrnufélag var stofnað innan vébanda K.F.U.M. sem fékk nafnið Hvatur en til stóð að þessi félög myndu heyja kappleiki sín á milli í stað þess að keppa við önnur knattspyrnufélög utan K.F.U.M. Félagið Hvatur sameinaðist þó Val fljótlega, þar sem menn töldu ráðlegra að sameina starfskrafta félaganna. Við lok fyrsta starfsárs félagsins gaf séra Friðrik út rit sem hann nefndi „Úti og inni“ og tileinkaði knattspyrnufélögunum í K.F.U.M. Val og Hvata „sem með siðprýði, áhuga og félagslyndi gjörðuð mér gleði og K.F.U.M. sóma á leikvellinum og annarsstaðar“.<ref name=":5" /> Fyrstu þrjú starfsár Vals háði félagið ekki opinbera keppni við önnur félög. Séra Friðrik stjórnaði æfingum þegar hann hafði tök á því og liðið háði mánaðarlega kappleiki við Hvat. Haustið 1914 léku Valsmenn sinn fyrsta opinbera keppnisleik við [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]. Valsmenn voru á þessum tíma bundnir af ákvörðun um að leika ekki við lið utan K.F.U.M. Séra Friðrik var á þessum tíma staddur erlendis og því ekki til taks til þess að veita leyfi, leituðu Valsmenn þá til séra Bjarna Jónssonar, sem tók vel í erindið og veitti leyfi til leiksins. Leiknum lauk með 3-2 sigri Fram, sem þótti nokkuð vel af sér vikið þar sem Framarar höfðu á þessum tíma yfir að ráða öflugu knattspyrnuliði. Árið 1915 tók Valur í fyrsta sinn þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu en auk þeirra kepptu [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] og [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] í mótinu. Ári síðar, á fimm ára afmæli Vals 1916, fékk Valur inngöngu í [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasamband Íslands]]. 1913 var [[Skátafélagið Væringjar|Væringjafélagið]] stofnað fyrir drengi í K.F.U.M. fram til 15 ára aldurs sem gengju þá í Val. Árið 1919 vann þessi hópur ungra Valsmanna svokallað Haustmót og var það fyrsti mótssigur félagsins. Á þessum árum voru knattspyrnumót í Reykjavík haldin af knattspyrnufélögunum sjálfum og höfðu félögin oft ærnar tekjur af mótshaldinu. Fyrstu árin stóð Valur ekki að slíku móti en breyting varð þar á árið 1917 þegar [[Egill Jacobsen]], kaupmaður gaf félaginu 30. júní verðlaunagripinn Íslandshornið, en til stóð að árlega yrði keppt um þann grip og Valur halda mótið. Framarar voru í upphafi afar mótfallnir nafngiftinni þar sem þeir töldu að nafnið á gripnum væri svo líkt Íslandsbikarnum, sem Fram hafði gefið út og haft tekjur af. Kváðu Framarar nafnið móðgun við sig af hálfu ÍSÍ sem höfðu í samstarfi við Egil ákveðið nafnið á gripnum. Í gerðarbókum Vals sagði m.a. svo um þetta mál: „Út af þessu höfðum vér [...], ákveðið að taka ekki þátt í Knattspyrnumóti Íslands hjá Fram á þessu ári, nema þeir gæfu tryggingu fyrir að þeir tækju þátt í Íslandshornsmótinu þar sem það væri svo mikið fjárhagslegt tjón fyrir okkur.“ Með bréfi til Vals skömmu síðar tilkynntu Framarar um þátttöku sína í mótinu en tóku þó fram að eigi mætti skilja svo að félagið væri nú ánægt með nafnið á horninu eða fyrri framkomu ÍSÍ.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658432|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Fram vann gripinn til eignar árið 1919 en þá gaf Egill félaginu 200 krónur fyrir nýjum verðlaunagrip. Fleiri urðu mótin á vegum Vals þó ekki á þessum árum þar sem meistaraflokkur félagsins hætti keppni um þetta leyti.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994577|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref> === 1920-1930: Óviss framtíð === Í kringum 1920 var félagið við það að leysast upp sökum þess hve fáir sóttu æfingar hjá meistaraflokki. Meistaraflokkur Vals var þá alveg hættur að taka þátt í knattspyrnumótum og enginn 3. flokkur var til í félaginu. Var m.a. um það rætt í félaginu að sameinast [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingi]] eða leysa félagið alveg upp. [[Axel Gunnarsson]], kaupmaður, var kjörinn formaður Vals og lagðist mjög gegn því. Á þessum tíma var ekkert fé til í sjóðum félagsins og lagði Axel því sjálfur til fé fyrir boltakaupum og öðru því sem félagið þarfnaðist. Var Axel lengi vel helsti fjárhagslegur bakhjarl félagsins og sat í stjórn þess í 10 ár samfleytt lengst af sem formaður.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4994583|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Upp úr 1922 var mikil deyfð yfir starfi Væringjafélagsins<ref>{{cite book |title=Skátafélagið Væringjar 25 ára |date=1938 |publisher=Skátafélagið Væringjar |url=https://timarit.is/page/4804641 |access-date=23. júlí 2022 |page=33}}</ref> og gengu þá fjölmargir Væringjar í Val. Um þetta leyti upphófst mikil liðssöfnun og árið 1922 voru félagsmenn orðnir 350 talsins en þar af hafði Jón Sigurðsson, síðar borgarlæknir, safnað 100 manns. Tók meistaraflokkur félagsins í kjölfarið þátt í knattspyrnumótum að nýju árið 1923. Í Valsblaðinu 1961 eru Axel Gunnarsson og Jón Sigurðsson nefndir forystukempur endurreisnarinnar í Val sem átti sér stað á þessum tíma. Á 15 ára afmæli félagsins árið 1926 var ákveðið að gera merki fyrir félagið og var þar um að ræða mynd af skildi og á honum var mynd af val, vængjum þöndum, með knött í klónum. Efst í grunni merkisins var sól sem sendi geisla sína, rauða og bláa yfir félagsmerkið. Félagsmerki Vals var samþykkt á aðalfundi félagsins 1926. Hugmyndina að merkinu átti Ámundi Sigurðsson, en [[Tryggvi Magnússon]] listmálari teiknaði.<ref name=":2" /> Ákvæði um merki félagsins er að finna í 3. gr. samþykkta Knattspyrnufélagsins Vals. Þar segir svo um merki félagsins: „Merki félagsins er skjöldur, en grunnur hans sól, sem sendir frá sér rauða og bláa geisla og í miðjum fleti skjaldarins er fljúgandi valur með knött í klónum. Á knöttinn skal letra nafnið VALUR.“ Sama ár var einnig ákveðið að taka upp nýjan búning, en allt frá því að Valur eignaðist fyrst félagsbúning hafði hann verið hvít peysa með bláum langröndum, hvítar buxur og bláir sokkar. Þessum búningi þótti svipa um of til búnings KR og var þá tekin upp græn peysa og svartar buxur til bráðabirgða en sá búningur var notaður allt til ársins 1926.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658439|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Nú var ákveðið að búningur félagsins skyldi vera rauð peysa, hvítar buxur og bláir sokkar. Þetta hefur síðan verið búningur félagsins en ekki hefur verið föst regla í sokkalit, en þeir hafa þó yfirleitt verið rauðir eða hvítir. Árið 1928 komu til landsins [[Skotland|skoskir]] knattspyrnumenn frá Glasgow University Club á vegum allra félaganna í Reykjavík og léku m.a. við meistaraflokk Vals. Leiknum lauk með 6-1 sigri Skotanna en Skotarnir höfðu mikla yfirburði yfir íslensku liðin. Í skýrslu um heimsókn þessa í skjölum Vals kemur fram að heimsókn þessi hafi einkum verið hugsuð svo liðin gætu lært af Skotunum og séð „hvar við stæðum í íþróttinni“. Jón Sigurðsson, formaður Vals, þakkaði Skotunum kærlega fyrir frábæran leik og glæsilega kennslustund.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658445|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Sama ár léku Valsmenn við [[Færeyjar|færeyskt]] knattspyrnulið sem var statt hér á landi og lauk leiknum með 4-1 sigri Valsmanna. === 1930-1939: Fyrstu titlarnir. Handknattleikur ryður sér rúms === Valur vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1930|1930]], nítján árum eftir að félagið var stofnað með markatölunni 16:2. Innan Vals þótti mikið liggja við að sigra þetta ár og héldu liðsmenn m.a. fund á [[Hótel Borg]] skömmu fyrir mótið þar sem Jón Sigurðsson og Aðalsteinn Hallsson hvöttu menn til dáða og báðu þá að „duga eða drepast“ eins og það er orðað í fundargerðinni. Tókust menn í hendur og strengdu þess heit að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að sigra og það gekk eftir. Langþráður draumur var orðinn að veruleika. Eitt fyrsta verk nýkrýndra Íslandsmeistara var að heimsækja séra Friðrik. Séra Friðrik sagði við nýbakaða meistarana að vissulega væri sigur góður en ekki mætti ofmetnast eða sýna dramblæti, en alla tíð gaf séra Friðrik Valsmönnum ýmis heilræði, m.a. um drengilegan leik og háttprýði. Frá þessum tíma hefur varðveist dagbók Agnars Breiðfjörð þar sem hann rekur æfingasókn veturinn 1930-31. Í dagbókinni getur hann þess að Valssöngurinn hafi oftast verið sunginn í lok æfinga, sbr. t.a.m. eftirfarandi færslu frá 18. janúar 1931: „Þessi sunnudagur rann upp með hörkufrosti og norðannæðingi, og var útlit fyrir fannkomu, þrátt fyrir þessa hryssingslegu framkomu náttúrunnar, mættu á þessa æfingu 10 áhugamenn. - Án efa hefur ekki áður verið leikin knattspyrna í slíku veðri sem þessu (í það minnsta ekki á Íslandi). Æfingin var á velli KR-inga og fór allvel fram. Valssöngurinn var sunginn.“ Ári síðar héldu Valsmenn í sína fyrstu utanlandsför. Kepptu Valsmenn við lið frá [[Færeyjar|Færeyjum]] og [[Danmörk|Danmörku]] alls sex leiki. Aðalfararstjóri var séra Friðrik Friðriksson og auk hans var í fararstjórninni Jón Sigurðsson formaður félagsins. Einar Björnsson segir m.a. svo frá ferðinni í 25 ára afmælisriti Vals: <blockquote>„Þetta var í fyrsta sinn, sem íslenzkt knattspyrnufélag réðist í það, á eigin ábyrgð að senda flokk knattspyrnumanna til meginlands Evrópu og í fyrsta skipti sem íslenzkir knattspyrnumenn tóku þar land. Lagt var af stað héðan 16. júní með e. s. Lýru og leiðin lá um Færeyjar, Noreg og Svíþjóð. Ferðin til Færeyja gekk eins og í sögu, en í Þórshöfn var dvalið í rúma 4 tíma og kappleikur háður við „Havnar Boltfélag“, og lauk með sigri Vals 3:0. Leikurinn var drengilegur og fjörugur og blaðaummæli ágæt. [...] Í Kaupmannahöfn og annarsstaðar í Danmörku voru Valsmenn gestir KFUM. Móttökur hinna dönsku félaga okkar voru með afbrigðum góðar, bæði í Kaupmannahöfn og annarsstaðar sem við fórum um. Var allt gert til þess að gjöra oss ferðina sem ánægjulegasta og gagnlegasta. [...] Fyrsta kappleik sinn í Danmörku léku Valur í Kaupmannahöfn 24. júlí við KFUM Boldklub og sigruðu Danir með 3:1. Rétt er að geta þess að þetta var í fyrsta sinn sem Valsmenn kepptu á grasvelli og munu þau viðbrigði, að koma á grasvöll af malarvelli, ekki hvað sízt hafa átt sinn drýgsta þátt í ósigrinum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658455|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> </blockquote> ==== Dýrkeyptur Íslandsmeistaratitill 1933 ==== Félagið varð næst Íslandsmeistari í knattspyrnu [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1933|1933]] og síðan óslitið fjögur ár í röð 1935-1938. Sigur Vals árið 1933 var dýru verði keyptur því í úrslitaleik Vals gegn KR 15. júní hlaut markvörður Vals, [[Jón Karel Kristbjörnsson]], svo slæma áverka að hann lést tveim dögum síðar 17. júní.<ref>{{Cite web|url=https://lemurinn.is/2013/05/04/valur-kr-upp-a-lif-og-dauda/|title=Valur-KR upp á líf og dauða|date=2013-05-04|website=Lemúrinn|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1358357/|title=Spark í spegli tímans|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-02-06|url-access=subscription}}</ref> Í Valsblaðinu 1961 sagði m.a. svo frá þessum afdrifaríka leik:<blockquote>„Þetta ár verður lengi minnisstætt, fyrir þá sök, að í úrslitaleik milli  Vals og KR skeði það að markmaður liðsins, Jón Karel Kristbjörnsson, slasaðist svo illa að hann lézt af þeim völdum 2 dögum síðar. Mun hann hafa rifnað innvortis og fengið lífhimnubólgu, sem leiddi hann  til dauða. Var mikill mannskaði að Jóni, sem var mjög efnilegur maður, góður markvörður og hafði verið meðal þeirra sem haldið höfðu hvað lengst hópinn og leikið í aðalliðinu undanfarin ár, og í yngri flokkunum. Þegar slysið vildi til stóðu leikar þannig, að jafntefli var 2:2, en er Jón féll á völlinn náði framherji KR knettinum og sendi hann í mannlaust markið. 3:2 fyrir KR. Varamarkvörðurinn, Hermann Hermannsson, er tekinn í markið. En við þetta áfall, að markvörðurinn verður að hætta, þjappast liðið svo saman, að sjaldan hefði betur til tekizt, og á næstu 40 mín. skorar Valur 4 mörk, og vann leikinn 6:3.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658463|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Valur sá um útför Jóns og reisti legstein á leiði Jóns í [[Hólavallagarður|Hólavallakirkjugarði]] en minnisvarðinn var afhjúpaður við athöfn sem fram fór 19. desember 1934. Á legsteininum er að finna stórt Valsmerki. Séra [[Bjarni Jónsson (vígslubiskup)|Bjarni Jónsson]] framkvæmdi athöfnina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref> Árlega, fyrir fyrsta leik á Íslandsmótinu í knattspyrnu, leggja leikmenn meistaraflokks Vals í knattspyrnu karla blóm að leiði Jóns Karels.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478079|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658464|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> ==== Nýr völlur við rætur Öskjuhlíðar ==== Þegar æfingavöllur Vals á Melunum var tekinn af félaginu 1926 undu félagsmenn því illa og unnu forystumenn félagsins ötullega að því að félaginu yrði bætt það tjón með nýju landi. Eftir langa mæðu fékk félagið loks úthutað svæði við rætur [[Öskjuhlíð|Öskjuhlíðar]] sem nefndist Haukaland en fram að því hafði félagið ekki átt sér neinn sérstakan leikvöll.<ref name=":5" /> Svæðið var stórgrýtt og illt yfirferðar en með samtakamætti ruddu menn svæðið og athafnasvæði knattspyrnumanna í Val jókst smám saman og haustið 1935 útbjuggu Valsmenn völl á svæðinu í sjálfboðavinnu og var það mikið og erfitt verk. Völlurinn var vígður á 25 ára afmælisári Vals árið 1936 en mikil áhersla var lögð á að klára að ryðja völlinn í tæka fyrir afmæli Vals. Á almennum fundi félagsins kom fram tillaga um að hver starfandi félagsmaður legði fram 5 krónur á mánuði, sem yrðu greiddar til atvinnulausra manna innan félagsins sem störfuðu að vallargerðinni og að félagssjóður myndi leggja jafnháa upphæð á móti. Var tillagan í kjölfarið samþykkt og kom til framkvæmda þó ekki liggi fyrir hve margir nutu þessara atvinnubótarvinnu. Völlurinn var vígður með skrúðgöngu frá húsi K.F.U.M. og voru þar samankomnir um 150 Valsmenn sem gengu þaðan inn Laugaveg og þaðan upp Barónsstíg að vellinum.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658475|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-12}}</ref> Þetta nýja svæði átti eftir að valda straumhvörfum hjá félaginu, ekki síst meðal yngstu knattspyrnumannanna, en um þessar mundir var farið að efna til keppni milli 3. og 4. flokks og var oftast keppt á Valssvæðinu að frumkvæði Vals. Átti það mikla unglingastarf sem kom í kjölfar hins nýja vallar eftir að bera ríkulegan ávöxt fyrir Val. ==== Upphaf handknattleiks í Val ==== Á vetraræfingum sem knattspyrnumenn í Val stunduðu á árunum eftir 1930 var ýmist æfð leikfimi eða knattleikni með tuskuknöttum. Þessar æfingar þóttu heldur einhæfar og gripu menn til þess ráðs að enda æfingar á handknattleik. Æfingar fóru ýmist fram í [[Austurbæjarskóli|Austurbæjarskóla]] eða ÍR húsinu og voru pústrar tíðir líkt og segir í Valsblaðinu 1961. Þótti sumum hasinn svo mikill að málið var tekið upp á stjórnarfundi Vals. Í fundargerði um þetta segir:<blockquote>„Nokkur ágreiningur hafði komið upp um það, hvort hafa skyldi handknattleiksæfingar á æfingakvöldum félagsins, þar sem allir þeir, er æfingar sæktu gætu ekki tekið þátt í þeim. Urðu um þetta nokkrar umræður. Mæltu tveir stjórnarmenn, fyrir sitt leyti, á móti handknattleiksæfingum. Formaður hélt því fram, að það yrði ekki vel séð af nokkrum félagsmönnum ef þær yrðu lagðar alveg niður. Kom þá fram hjá tvímenningunum tillaga um að handknattleiksæfingar yrðu einu sinni í viku og þá síðasta „kortérið“. Var það samþykkt.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658490|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-06}}</ref></blockquote>Í fyrstu fóru menn eftir samþykkt stjórnar en ekki leið á löngu þar til allar æfingar enduðu með handknattleik. Leiknum óx stöðugt fiskur um hrygg innan félagsins og vildu menn nú reyna sig á öðrum liðum. Léku Valsmenn þá við nemendur í [[Kennaraháskóli Íslands|Kennaraskólanum]], [[Knattspyrnufélagið Haukar|Hauka]] og [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólann]], sem á þessum tíma var nokkurs konar vagga handknattleiks á Íslandi, en þjálfari liðsins var Valdimar Sveinbjörnsson. Í upphafi voru leikir Vals og Menntaskólans ójafnir en fljótlega fór að draga saman með liðunum. Í Valsblaðinu 1961 segir m.a. frá aðstöðunni til hanknattleiksiðkunar á þessum árum. Segir þar m.a. frá leik Vals og Hauka sem fram fór á ísuðu gólfi í fimleikahúsinu við barnaskólann í [[Hafnarfjörður|Hafnarfirði]]. Salurinn hafði verið þveginn seint kvöldið fyrir leikinn í miklu frosti og þegar keppendur komu í salinn um morguninn, var mikill hluti hans með íslagi á gólfinu. Ekki kom til greina að fresta leiknum og því fór hann fram við þessar krefjandi aðstæður. Þar greinir einnig frá æfingaleik Vals við sjóliða af þýska herskipinu Metheor, sem fram fór í Austurbæjarbarnaskólanum, segir m.a. svo frá viðureigninni í Valsblaðinu: <blockquote>„Var Valsmönnum sagt, að á skipi þessu væru mjög góðir handknattleiksmenn, sem hefðu tekið þátt í mótum heima í Þýzkalandi og væru taldir þar góðir leikmenn. Yrði því um að ræða handknattleikssýningu og ekkert annað. Þjóðverjarnir vildu hafa vítateiginn strikaðan þvert yfir salinn og þegar knötturinn fór aftur fyrir það strik átti mark hann. Þeir notuðu líka niðurstungu, og léku oft á Valsmenn með því, því það kunnu þeir ekki. Aftur á móti mun salurinn hafa hamlað þeim nokkuð, enda vanari stærri sölum og leik úti. Þjóðverjar voru þá með beztu handknattleiksþjóðum í heimi. Það kom ekki lítið á óvart að leikurinn varð mjög jafn og mátti vart á milli sjá. Áhorfendur höfðu komið til að horfa á svo að svalir salsins voru þétt skipaðar. Upphófst nú mikill þjóðarmetnaður meðal áhorfenda og tóku þeir að æpa af miklum móð á Valsmenn, og segja má að Aðalsteinn Hallsson, hafi gengið berserksgang á áhorfendapöllunum, hvetjandi með öllum tiltækum orðum móðurmálsins. Leiknum lauk með aðeins eins marks mun eða 21:20 fyrir Þjóðverja. Var ekki laust við að handknattleikur nyti meira álits og viðurkenningar innan félagsins eftir þetta. Þetta var líka fyrsti leikur, sem íslenzkt lið leikur við erlenda handknattleiksmenn.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658493|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> </blockquote>Sá handknattleikur sem leikinn var á þessum fyrstu árum íþróttarinnar hér á landi var nokkuð frábrugðin þeim sem þekkist í dag. Salirnir í Austurbæjarskóla, MR og í ÍR-húsinu voru litlir og gólfflöturinn leyfði ekki útlínur. Var knötturinn því alltaf í leik nema þegar mark var skorað. Heimilt var að taka knöttinn „af batta“ með því að kasta honum í vegg, markteigurinn var aðeins 2 m út frá miðju markinu og markið sjálft ekki nema 1,70 m. Ekki mátti halda knettinum lengur en í tvær sekúndur og ekki mátti stinga niður. Knötturinn var tuskuknöttur sem menn gátu með naumindum haldið á í annarri hendi eða kastað. Almennt léku menn „maður á mann“ og fimm menn voru í hvoru liði.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658494|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-15}}</ref> ==== Tengsl við KFUM rofna ==== Á þessum árum rofnuðu smám saman þau sterku tengsl sem í upphafi höfðu verið milli Vals og KFUM, en enn þann dag í dag eru Valsmenn minnugir uppruna félagsins og minnast með virðingu og hlýju tengsla sinna við KFUM og séra Friðrik Friðriksson. Á níræðisafmæli séra Friðriks árið 1958 tilkynnti Knattspyrnufélagið Valur að félagið myndi reisa brjóstmynd af séra Friðriki Friðrikssyni á Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1316224|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Brjóstmyndin var afhjúpuð á 93. afmælisdegi séra Friðriks þann 25. maí 1961 en séra Friðrik lést 9. mars sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2247303|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-01}}</ref> Á steinsúluna eru rituð þau fleygu orð: Látið aldrei kappið bera fegurðina ofurliði, einkunnarorð sem eiga að vera leiðarljós og takmark allra Valsmanna í leik og starfi. [[Friðrikskapella]] að Hlíðarenda var vígð árið 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks.<ref>{{Vefheimild|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|titill=Biskup vígði Friðrikskapellu|höfundur=|útgefandi=Morgunblaðið| dags = 28. maí 1993| skoðað-dags = 20. janúar 2021|safnár=}}</ref> === 1939-1960: Flutningur að Hlíðarenda === Árið 1939 markar merk spor í sögu Vals með kaupum á jörðinni [[Hlíðarendi (Reykjavík)|Hlíðarenda]] við Öskjuhlíð. Á gamlársdag 1914 gaf bæjarstjórn [[Reykjavík|Reykjavíkur]] úr erfðafestubréf fyrir 5,5 hekturum lands til [[Jón Kristjánsson|Jóns Kristjánssonar]], lagaprófessors, sem gaf jörðinni nafnið Hlíðarendi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/993637|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Jón lést langt fyrir aldur fram í [[Spænska veikin|spænsku veikinni]] sem gekk yfir landið [[1918]].<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4912342?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/J%C3%B3n%20Kristj%C3%A1nsson%20pr%C3%B3fessor|title=Árbók Háskóla Íslands - Árbók 1918-1919 (01.01.1919) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Skömmu fyrir andlát sitt seldi Jón landið Sveini Pálssyni en síðar sama ár lést Sveinn einnig úr spænsku veikinni. Árið 1919 flutti [[Guðjón Guðlaugsson]] Alþingismaður til Reykjavíkur og keypti Hlíðarenda af dánarbúi Sveins. Guðjón bjó að Hlíðarenda til æviloka, en hann lést 6. mars 1939.<ref>{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=173|title=Guðjón Guðlaugsson|website=Alþingi|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Frú Jóney Guðmundsdóttir, ekkja Guðjóns Guðlaugssonar Alþingismanns, bauð félaginu landið til kaups vorið 1939 og úr varð að félagið undirritaði kaupsamning um landið 10. maí 1939. Það var ósk Jóneyjar að selja landið Knattspyrnufélaginu Val fremur en til „[...] kaupsýslumanna sem sóttust enn fremur eftir því að eignast Hlíðarenda“ en það var hennar trú að Valur myndi hlúa að staðnum, rækta hann og prýða frekar en eigandi er ræki þar bú. Kaupverðið var 30.000 kr. en þar af nam útborgun kr. 5.000. Jörðin var 5,09 ha. að stærð, að mestu ræktað tún. Landinu fylgdi íbúðarhús, stórt fjós og hlaða. Til þess að fjármagna kaupin gaf félagið út 50 króna skuldabréf en fjármögnun stóð svo tæpt að ekki tókst að greiða stimpilgjöldin fyrr en nokkru síðar.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1501141/|title=Hugsað til hundrað ára|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658240?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 12. Tölublað (01.05.1959) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref> Í samtali við Frímann Helgason sem birtist í 30. tbl. Valsblaðsins árið 1972 lýsti Hólmgeir Jónsson kaupunum og skuldabréfaútgáfunni með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Mér er einna minnistæðast þegar Ólafur Sigurðsson skýrði frá því að hann ætlaði að leggja það til að Valur keypti Hlíðarenda. Ég var þá féhirðir í stjórninni og mér var kunnugt um að ekkert fé var til. Hann hafði ráð við því og lét að því liggja að við gæfum bara út 50 kr. skuldabréf. Nú, svo var þetta ákveðið, og farið að selja bréfin og gekk það allt vel, en heildarupphæðin var 5,000 krónur. Síðan varð ég fyrsti gjaldkeri Hlíðarendanefndar, og ég minnist ekki að hafa leyst inn nema tvö eða þrjú bréf. Síðan kom svo stríðið og verðgildi peninga rýrnaði, 50 krónur urðu lítils virði og munu fáir hafa krafizt greiðslu fyrir bréf sín.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659310?iabr=on#page/n41/mode/2up/search/S%C3%AD%C3%B0an%20kom%20svo%20str%C3%AD%C3%B0i%C3%B0%20og%20ver%C3%B0gildi%20peninganna%20r%C3%BDrna%C3%B0i,%2050%20kr%C3%B3nur%20ur%C3%B0u%20l%C3%ADtils%20vir%C3%B0i%20og%20munu%20f%C3%A1ir%20hafa%20krafizt%20grei%C3%B0slu%20fyrir%20br%C3%A9f%20s%C3%ADn|title=Valsblaðið - 30. Tölublað (11.05.1972) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Ólafur Sigurðsson, þáverandi formaður Vals og bróðir Jóns Sigurðssonar, átti mikinn þátt í kaupunum á landinu og skrifaði m.a. svo um kaupin í 3. tbl. Valsblaðsins árið 1941: <blockquote>„Þó að kaupin hafi verið gerð er takmarkinu ekki náð. Þau eru aðeins upphafið. Upphaf þess starfs sem á að tryggja félaginu fagran og fullkominn samastað, þar sem unnt verði að einbeita allri orku félagsins að hinum eiginlegu verkefnum þess, íþróttaiðkunum sakir fullkominna ytri skilyrða og efnahagslegs sjálfstæðis [...] Við verðum að gera til hans meiri kröfur en nokkurn tíma hafa verið gerðar hér á landi í þessum efnum, svo miklar að þær standist kröfur tímans um næstu 100 ár a.m.k.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658049?iabr=on#page/n4/mode/2up/search/%C3%B3%20a%C3%B0%20kaupin%20hafi%20veri%C3%B0%20ger%C3%B0%20er%20takmarkinu%20ekki%20n%C3%A1%C3%B0.%20%C3%9Eau%20eru%20a%C3%B0eins%20upphafi%C3%B0.%20Upphaf%20%C3%BEess%20starfs%20sem%20%C3%A1%20a%C3%B0%20tryggja%20f%C3%A9laginu%20fagran%20og%20fullkominn%20samasta%C3%B0|title=Valsblaðið - 3. Tölublað (01.04.1941) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-23}}</ref></blockquote>Með kaupunum var langþráðu markmiði náð, Valur átti sitt eigið land í alfaraleið skammt frá gamla Valsvellinum og þar með lauk 28 ára hrakningasögu félagsins. Forystumenn félagsins höfðu háleitar hugsjónir um uppbyggingu að Hlíðarenda og horfðu til framtíðar, sáu fyrir sér draumsýnir um íþróttasvæði og íþróttamiðstöð en gerðu sér jafnframt grein fyrir því að langt yrði í land að draumur þeirra um framtíðarsvæði Vals rættist, en þeir höfðu tekið fyrsta skrefið. Ekki var til fé til framkvæmda á jörðinni fyrst um sinn og var landið því leigt út til Geirs í Hlíð til 5 ára til að létta undir með félaginu. Einum hektara var þó haldið eftir til að nýta undir æfingar en [[Reykjavíkurflugvöllur]] var farinn að þrengja mjög að æfingasvæðinu sem þá var í notkun. Miklar deilur áttu sér stað innan félagsins sem utan um kaupin og var áskorun m.a. send til bæjarstjórnar um að taka 1.000 kr. árlega af félaginu "er færi svo gáleysislega með fé sitt". Þessar óánægjuraddir þögnuðu árið 1944 þegar Hlíðarendanefnd skilaði 100.000 kr. hagnaði af bílahappdrætti og hlutaveltu. Arkitektarnemarnir [[Gísli Halldórsson (arkitekt)|Gísli Halldórsson]] og [[Sigvaldi Thordarson]] voru fengnir til þess að skipuleggja Hlíðarenda til framtíðar árið 1943 og skiluðu þeir af sér uppdrátti dagsettan í apríl sama ár. Á uppdrættinum mátti sjá fullburða leikvang með grasi, áhorfendastúkum og hlaupabraut, stóran malarvöll, knattspyrnuvöll drengja, utanhúss handboltavöll á grasi, tennisvelli, íþróttahús, félagsheimili, búningaaðstöðu, íbúð umsjónarmanns og sundlaug. Ekkert varð úr þessum áformum og ári síðar gerðu þeir annan uppdrátt þar sem útihús á svæðinu, fjósi og hlöðu var breytt í félagsaðstöðu, fundarherbergi og búningsklefa. Nýr malarvöllur var vígður 1949 og 1953 var grasvöllur tekinn í notkun að Hlíðarenda.<ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|title=Valsblaðið 2019|last=22911024|website=Issuu|language=en|access-date=2021-01-26|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518061423/https://issuu.com/valur/docs/valsbla_i__2019_web|url-status=dead}}</ref> ==== Fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik ==== Haustið 1939 fór stjórn [[Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands|Íþróttasambands Íslands]] þess á leit við Val að standa fyrir Íslandsmóti í handknattleik. Beiðnin var samþykkt á stjórnarfundi hjá Val í byrjun desember sama ár og fór svo að Valur og Víkingur önnuðust mótshaldið. Val hafði skömmu áður áskotnast veglegur bikar af Vátryggingafélaginu Nye danske og í tilefni af þessu nýja móti gaf Valur bikarinn til keppni í meistaraflokki. Alls tóku sex lið þátt í [[Handknattleiksárið 1939-40|mótinu]]: Valur, [[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]], [[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR,]] [[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]], [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] og [[Háskóli Íslands|Háskólinn]] en Valsmenn stóðu uppi sem sigurvegarar. Voru Valsmenn þar með orðnir fyrstu Íslandsmeistararnir í handknattleik. Valsblaðið 1961 greinir frá undirbúningi Valsmanna fyrir leikinn gegn Háskólanum, sem þótti afar sterkur andstæðingur. Enginn sérstakur þjálfari stýrði Valsliðinu á þessum tíma og því brugðu menn á það ráð að koma saman á skrifstofu Sveins Zoega, sem þá starfaði hjá Sparisjóði Reykjavíkur, til þess að ræða málin fyrir mikilvægan leik gegn Háskólanum. Var þar samþykkt að hver og einn skyldi gagnrýna aðra liðsmenn og segja þeim hvað það væri sem þeir mættu bæta í sínum leik. Skyldu leikmenn jafnframt hlusta á gagnrýnina og máttu ekki svara fyrir sig. Valsmenn vörðu Íslandsmeistaratitilinn [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]] og [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]] og aftur [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]]. Valsmenn hafa ávallt átt velgengni að fagna í handknattleik þegar á heildina er litið þótt stundum hafi starfið dalað um tíma. ==== Skíðamenn Vals fá þak yfir höfuðið ==== Árið 1941 á 30 ára afmæli félagsins var tekin til notkunar skíðaskáli sem félagið leigði af ÍR. Mikill skíðaáhugi var hér á landi um og eftir 1930 og voru þá fjölmargir skíðaskálar byggðir. Fjölmargir félagsmenn Vals stunduðu skíðaíþróttina af kappi og börðust fyrir því að félagið eignaðist sinn eigin skíðaskála. Var málið mikið rætt innan félagsins en menn höfðu m.a. áhyggjur af því að Valsmenn færu að dreifast með öðrum félögum í skíðaferðir. Ýmsir möguleikar voru kannaðir en hagkvæmasta boðið kom frá ÍR um leigu á „Valgerðarstöðum“, litlu sumarhúsi, rétt við [[Kolviðarhóll|Kolviðarhól]] á [[Hellisheiði]]. Gerður var leigusamningur til fimm ára og hófust sjálboðaliðar þegar handa við að lagfæra og breyta húsinu. Var það von manna að þegar leigutíminn væri á enda yrði búið að reisa nýjan og vandaðan skála fyrir skíðadeildina.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658498|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-03-11}}</ref> Fljótlega kom í ljós að skíðaskálinn væri of lítill. Hófst mikil fjársöfnun og eftir áramótin 1942-43 hafði nægt fé safnast til þess að unnt væri að hefjast handa við að teikna húsið. Andreas Bergmann teiknaði skálann sem var reistur innan um klettaborgir framar í [[Sleggjubeinsdalur|Sleggjubeinsdal]] og var samningur gerður við ÍR um landið. Þegar um vorið hófust framkvæmdir og var öll vinna, nema hellulögn á þaki, framkvæmd af Valsmönnum í sjálfboðavinnu. Vinna fór að mestu fram um helgar og gekk vel því húsið var vígt 11. desember 1943. ==== Íþróttahús að Hlíðarenda ==== Snemma á árinu 1953 var sú ákvörðun tekin, að hefjast handa um byggingu íþróttahúss að Hlíðarenda. Opinberir aðilar vildu ekki fallast á fyrirætlanir Vals um að hafa húsið stærra en 16x32 m auk gangs og búningsherbergja og varð það því raunin. Framkvæmdir hófust 1954 en [[Skarphéðinn Jóhannsson]] teiknaði húsið og hafði eftirlit með byggingu þess. Nokkrar tafir urðu á framkvæmdum þar sem styrkir bárust ekki sem skyldi. Var þá brugðið á það ráð að leigja [[Hitaveitu Reykjavíkur]] húsið sem geymsluhús, þar til félagið gæti hafist handa um innréttingu þess. Árið 1958 gátu framkvæmdir hafist að nýju þar félaginu hafði tekist að safna saman nokkru fé með lántökum, styrkjum, fyrirframgreiðslum upp í leigu o.s.frv. Straumhvörf urðu í starfi félagsins með tilkomu íþróttahúss að Hlíðarenda sem tekið var í notkun 1958 en húsið var fullgert 1960. Þetta íþróttahús var mikil lyftistöng fyrir Val, bæði fyrir íþróttaiðkun og allt félagsstarf. Um framkvæmdirnar að Hlíðarenda sagði m.a. svo í Valsblaðinu árið 1961 sem gefið var út í tilefni af 50 ára afmæli félagsins:<blockquote>„Þeir sem fylgst hafa með framkvæmdum á Hlíðarenda, frá því farið var að vinna að byggingum þar, munu sammála um að þar hafi gerzt kraftaverk. Það verður því ekki hjá því komizt, að geta þeirra sem þar hafa verið í fararbroddi, og tekið á sínar herðar forustustarfið. Margir hafa lagt þar hönd að, og unnið gott starf, en það er hér, eins og yfirleitt vill oftast verða, að meginþunginn hvílir á tiltölulega fáum. Allt frá byrjun, eða frá því að Hlíðarendakaupin voru gerð 1939 hafa aðeins 3 menn gegnt formennsku Hlíðarendanefndar. Fyrst Ólafur Sigurðsson til ársins 1948, en í nefndinni var hann til dauðadags. Var áhugi hans fyrir Hlíðarenda mjög mikill og lagði starfinu þar jafnan það lið, sem aðstaða hans og tími frekast leyfði. Við tók af honum Jóhannes Bergsteinsson, og hefur hann unnið staðnum af geysilegum dugnaði, bæði hvað snertir tillögur um fyrirkomulag og eins sem góður fagmaður að sjálfri vinnunni. Núverandi formaður Hlíðarendanefndar, er Úlfar Þórðarson, og hefur hann fórnað tíma og kröftum að fá dæmi munu um slíkt. Er það mikið lán fyrir Val, að hafa slíka forustumenn í nefnd, sem hafði jafn þýðingarmikil verkefni með höndum.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658507|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref></blockquote>Árið 1971 var hafist handa við undirbúning að nýjum grasvelli í fullri stærð og bættum aðbúnaði áhorfenda. Valur varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til þess að ná því marki að leika heimaleiki á eigin grasvelli en hann var vígður 1981.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659885|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-04}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1377779/|title=Vængjum þöndum í heila öld|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26|url-access=subscription}}</ref> Á 9. áratugnum héldu framkvæmdir áfram og árið 1987 var tekið í notkun annað íþróttahús ásamt vallarhúsi og félagsheimili.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1664000|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> Íþróttahúsið sem byggt var árið 1987 vék síðar fyrir nýrri íþróttahöll sem vígð var árið 2007. Samhliða því tóku Valsmenn í notkun nýjan keppnisleikvang, yfirbyggða stúku og félags- og skrifstofuaðstöðu.<ref>{{cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1162089/|title=&quot;Mannvirkin skapa grunn til framtíðar&quot;|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-23|url-access=subscription}}</ref> Þann 3. október 2015 vígðu Valsmenn nýjan keppnisvöll þar sem undirlagið var úr gervigrasi og leikur félagið nú heimaleiki sína á gervigrasi.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6478070|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-23}}</ref> ==== Konur í Val ==== Á fyrstu árum félagsins á meðan tengslin voru hvað mest við K.F.U.M. áttu eðli málsins samkvæmt einungis piltar aðild að Val. Á fyrstu starfsáratugum Vals var einnig lítið um að stúlkur stunduðu íþróttir, slíkt þótti jafnvel ekki kvenlegt. Helst var að stúlkur stunduðu [[Fimleikar|fimleika]] eða [[sund]], knattleikir þóttu ekki við þeirra hæfi. Tíðarandinn breyttist mjög á stríðsárunum. Í árskýrslu stjórnar Vals árið 1947 segir m.a. svo: „Helga Helgasyni falið að gera tilraunir að koma upp kvennadeild í handknattleik“ en ekki er þess getið hvernig tilraunin tókst.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658519|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-05-04}}</ref> Aftur á móti hófu stúlkur fljótlega upp frá þessu að æfa handknattleik með Val og að því kom að handknattleiksdeild kvenna var stofnuð hjá félaginu 1948. Um aðdraganda og stofnun kvennadeildarinnar í Val segir Helgi Helgason m.a. svo í 50 ára afmælisriti Valsblaðsins 1961: <blockquote>„Eftir að farið var að efna til reglulegra ferða í hinn nýbyggða skíðaskála félagsins - um hverja helgi -, varð þess ekki langt að bíða, að með í ferðir okkar fóru að koma nokkrar ungar stúlkur, sem þá gjarnan voru þarna, til að byrja með, í fylgd með feðrum sínum, „gömlum“ og góðum félögum Vals. Með tilkomu þessara ungu stúlkna, sem að vísu voru ekki margar fyrst í stað, mátti fljótlega greina það, að í skálanum myndaðist allt annar andi, en þar hafði ríkt á meðan þar var karlkynið eitt ráðandi. Menn urðu tillitssamari hverjir við aðra, hjálpsamari og glaðværin sönn og óþvinguð í nærveru hins kynsins. Já, „stemmningin“ varð öll önnur en verið hafði, á þessu ltila - en oft mannmarga - fjallaheimili okkar. [...] Í samtölum, sem ég átti við „Skála-stúlkurnar“, fóru þær ekki í neinar grafgötur með það, að allar, upp til hópa langaði þær til að geta orðið enn virkari þátttakendur í félagslífi Vals en þær raunverulega voru og um það voru þær einnig sammála, að handkanttleikur fyrir þær væri það, sem vantaði.“</blockquote>Skömmu síðar birtust auglýsingar í dagblöðum landsins þar sem stúlkur voru hvattar til að mæta á handknattleiksæfingar á miðvikudagskvöldum á Miðtúnsvelli. Vel var mætt á fyrstu æfinguna og um þær stúlkur sem sóttu fyrstu æfinguna ritaði Helgi Helgason m.a. svo: „Þessi nöfn munu verða skráð óafmáanlegu letri í annála félagsins, til að geta borið um það hverjar þær voru, sem fyrstar urðu til að brjóta þá leið, sem svo margar ungar stúlkur Vals hafa síðan farið, og eiga eftir að fara á ókomnum árum, sjálfum sér og félaginu til velfarnaðar.“ Æ síðan hafa kvennaflokkar í knattspyrnu og handknattleik staðið fyrir sínu, ekki aðeins á íþróttavöllunum, heldur einnig í hinu félagslega starfi og sú ákvörðun að veita konum aðgang að félaginu varð til þess að styrkja Val mikið félagslega. Það var ekki fyrr en eftir stofnun kvennadeilda sem hægt var að tala um Val sem alhliða íþrótta- og æskulýðsfélag. Það var fyrst árið 1962 sem þær hrepptu Íslandsmeistaratitilinn og um langan tíma var kvennalið Vals ósigrandi í handknattleik. [[Sigríður Sigurðardóttir|Sigríður Sigurðardóttir,]] handknattleikskona úr Val, var kjörin [[íþróttamaður ársins]] [[1964]], fyrst kvenna. Á 8. áratugnum náði kvennaknattspyrna að skjóta rótum hjá Val og félagið hampaði sínum fyrsta Íslandsmeistaratitli í kvennaknattspyrnu árið 1978. Á [[1981-1990|9. áratugnum]] átti Valur sigursælasta lið landsins í kvennaknattspyrnu. ==== Deildaskipting ==== Árið 1959 var gerð veigamikil skipulagsbreyting hjá félaginu er tekin var upp deildaskipting. Ákveðið var að skipta Val í þrjár deildir: Handknattleiksdeild, knattspyrnudeild og skíðadeild og kjósa sérstakar stjórnir þessara deilda. Áttu deildirnar að starfa nokkuð sjálfstætt og taka ákvarðanir um eigin mál en aðalstjórn félagsins átti að fara með æðsta vald í félaginu milli aðalfunda. Nokkuð skiptar skoðanir voru innan félagsins um fyrirhugaða deildaskiptingu en í Valsblaðinu 1961 þar sem farið var yfir 50 ára sögu félagsins þótti fyrirkomulagið hafa gefist vel. Það hafi skapað fjölbreytni í starfið og gefið fleiri félögum tækifæri til að láta að sér kveða við félagsstörfin.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658541|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> Í kjölfarið voru kjörnar sérstakar stjórnir fyrir hverja deild en þær skyldu svo lúta stjórn aðalstjórn félagsins sem færi með æðsta vald í málefnum Knattspyrnufélagsins Vals. === 1960-1980: Körfubolti í Val. Badmintondeild. Sprengja í iðkun. Valur - Benfica. === ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar ==== Stofnun körfuknattleiksdeildar Vals má rekja aftur til 25. desember 1951 þegar níu drengir, allir fyrrum nemendur úr [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] að einum frátöldum, stofnuðu körfuboltalið sem þeir gáfu nafnið „Gosi“. Um tilgang félagsins sagði m.a. svo í tíu ára afmælisriti þess:<blockquote>„Þá fýsti að halda hópinn, er skólaveru lyki, og í því skyni stofnuðu þeir félagið. Háleitara var markmiðið ekki í fyrstu, enda vart við því að búast, að svo alvörulitlir piltar, sem völdu félagi sínu þetta skrítna heiti, væru upptendraðir hugsjónaeldmóði eða ætluðu að betrumbæta æskuna í heild með því að útbreiða þennan undarlega knattleik.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659162?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Gosi|title=Valsblaðið - 29. Tölublað (24.12.1970) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-20}}</ref> </blockquote>Gosi var eitt stofnliða efstu deildar í körfuknattleik þrátt fyrir að félagið hafi ekki fengið formlega aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur fyrst um sinn. Félagið keppti engu að síður sem gestalið á fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Guðmundur Árnason var einn af stofnendum Gosa en hann telur að Gosi sé fyrsta íþróttafélagið hér á landi sem hefur eingöngu verið stofnað í þeim tilgangi að leika körfuknattleik. Liðsmenn Gosa pöntuðu búninga og körfuknattleiksskó frá Bandaríkjunum og fengu starfsmenn frá bandaríska sendiráðinu til þess að kenna þeim körfubolta. Guðmundur Georgsson var formaður félagsins flestöll fyrstu árin. Þrátt fyrir að félagið hafi í upphafi verið stofnað af drengjum úr MR bauðst almennum iðkendum fljótlega að ganga til liðs við félagið en einn þeirra var Ólafur Thorlacius, sem síðar varð spilandi þjálfari, bæði hjá K.F.R. og síðar hjá Val. 22. desember 1957 breytti Gosi nafni sínu í K.F.R., eða Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur. Ólafur Thorlacius minntist þess að stofendur félagsins hafi ekki talið Gosanafnið nægilega virðulegt auk þess sem erfitt hafi verið að afla fjár af þeim sökum. Undir nafni K.F.R. var leikið til ársins 1970. Samhliða nafnabreytingunni var tilkynnt um ráðningu [[Eðvald Hinriksson|Eðvalds Hinrikssonar]] (Mikson) sem aðalþjálfara félagsins, en hann var einn af frumkvöðlum körfuknattleiks á Íslandi. Undir það síðasta gekk örðulega að halda úti starfi yngri flokka hjá K.F.R. þar sem félagið átti í erfiðleikum með æfingaaðstöðu auk þess sem félagið átti ekki félagsaðstöðu. 3. október 1970 rann K.F.R. saman við Knattspyrnufélagið Val og hóf að keppa í körfuknattleik undir merkjum félagsins. Á stofnfundinum var kjörin stjórn sem var svo skipuð: [[Sigurður Már Helgason]] formaður, Rafn Haraldsson varaformaður, Auðunn Ágústsson bréfritari og Örn Harðarson ritari.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/489157535/Valsbla%C3%B0i%C3%B0-2020-WEB-pdf|title=Valsblaðið 2020 WEB.pdf|website=Scribd|language=en|access-date=2021-01-26}}</ref> Skömmu eftir stofnfundinn sendi aðalstjórn Vals frá sér fréttatilkynningu þar sem m.a. segir: <blockquote>„Að undanförnu hafa farið fram umræður milli Knattspyrnufélagsins Vals og stjórnar Körfuknattleiksfélags Reykjavíkur, um þá ósk K.F.R. að gerast deild í Val. Mál þetta var ítarlega rætt bæði innan stjórnar Vals, í fulltrúaráðinu og síðan lagt fyrir auka-aðalfund, þar sem það var endanlega samþykkt. Hinn 3. október 1970 var svo stofnfundur körfuknattleiksdeildar Vals haldinn að félagsheimilinu að Hlíðarenda. Þar gerði formaður Vals, Þórður Þorkelsson glögga grein fyrir málinu og gangi þess. Auk Þórðar tóku til máls Sigurður Helgason og Guðmundur Georgsson frá K.F.R. og lýstu ánægju sinni yfir þessum málavöxtum. Ýmsir fleiri töluðu þarna og töldu ræðumenn allir, að vel hefði tekist til í sambandi við mál þetta þar sem fyrr eða síðar myndi þessi íþróttagrein verða tekin á stefnuskrá Vals, hefði því verið mjög misráðið ef lausn máls þessa hefði orðið með öðrum hætti en raun varð á.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1415184|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið ræddi árið 1970 við Sigurð Má Helgason fyrsta formann körfuknattleiksdeildar Vals en þar skýrði hann m.a. svo frá stofnun deildarinnar í Val: <blockquote>„Ýmsar ástæður lágu til þess að við fórum að leita fyrir okkur hjá Val, hvort þar væri hljómgrunnur fyrir því að við kæmum sem félagar og þá deild í Val. Var fyrir ári síðan byrjað að leita hófanna um þetta. Útlitið hjá okkur var ekki sem best. Við höfðum hvergi félagssvæði, til stóð að rífa Hálogaland, en þar höfðum við þó svolítinn geymslukassa fyrir knetti, en það hús var okkar aðalvígi. Það var úr vöndu að ráða, átti að gefast upp, eða að leita að nýjum grunni til að starfa á. Það var almenn skoðun okkar að halda saman áfram, og leita að nýjum leiðum, og þá kom þessi hugmynd upp. Þetta var ekki sárasaklaust, en þetta var stórt félag með mikla félagslega aðstöðu sem okkur hefur alltaf vantað, þó þetta hafi einhvern veginn bjargast. Ég taldi hins vegar að við legðum það mikið með okkur til Vals að við stæðum á svipuðu stigi og Valur, sem sagt, við legðum til fólk, en þeir aðstöðuna. Fyrir okkur vakti að þetta gæti orðið til eflingar íþróttinni, og að við gætum haldið áfram að vera félagar, þó nafnið væri annað. Stofnfundurinn var svo haldinn í Félagsheimili Vals 3. okt. eins og fyrr var getið, og þar sá körfuknattleiksdeild Vals dagsins ljós, en við kvöddum okkar kæra KFR þann sama dag og geymum að sjálfsögðu margar góðar minningar frá því félagi. [...] Við munum gera okkar besta, og takist okkur að nýta aðstöðuna hjá Val vona ég að „Ljóti andarunginn“ geti orðið að fallegum fugli er fram líða stundir.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4659165|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-27}}</ref> </blockquote>Valsblaðið 2020 hafði samband við Sigurð Má Helgason í tilefni af 50 ára afmæli körfuknattleiksdeildar Vals. Þar lýsti hann upphafsárunum í Val m.a. með eftirfarandi hætti: <blockquote>„Við vorum afar sjálfstæð eining hjá félaginu fyrstu árin og lítil sem engin tengsl voru á milli deilda á þeim tíma en ég sat fundi í aðalstjórn. Rekstur körfuknattleiksdeildarinnar var alveg sjálfstæður, við sáum um ráðningu þjálfara yngri flokka, fjáröflun og allt utanumhald. Við vorum með hugsjónafólk í þjálfun sem vann hljóðlaust. Mikil sjálfboðavinna var hjá þjálfurum á þessum árum sem keyrðu af hugsjón um allt land í leiki en foreldrastarf þekktist ekki. Einnig vorum við fyrsta deildin til að flytja inn erlenda körfuboltaþjálfara sem var mikil lyftistöng og hafði góð áhrif á útbreiðslu körfuknattleiks á Íslandi.“<ref name=":3" /> </blockquote> Á [[1961-1970|7. áratugnum]] var stofnuð [[Badminton|badmintondeild]] hjá Val en deildin náði aldrei að eflast verulega. Einnig átti skíðaíþróttin erfitt uppdráttar hjá félaginu, fyrst og fremst vegna þess að önnur íþróttafélög buðu upp á betri aðstöðu, en félagið átti þó stóran skíðaskála sem reistur var 1943 í Sleggjubeinsdal og var mikið notaður í félagsstarfinu. ==== Sprengja í iðkun ==== Gífurleg breyting varð á öllu íþróttalífi Íslendinga á áttunda áratugnum og segja má að íþróttavakning hafi átt sér stað. Valur fór ekki varhluta af þessari íþróttavakningu. Mjög mikil sókn var á öllum vígstöðvum hjá félaginu, enda vel í stakk búið til þess að taka á móti fjölda fólks og búa unglingum æskilega aðstöðu til æfinga og leikja. Allt frá stofnun félagsins árið 1911 hafði Valur verið stórt nafn í íslenskum íþróttaheimi en sennilega hefur stjarna félagsins aldrei risið eins hátt og á [[1971-1980|áttunda átatugnum]]. Valur varð þá að stórveldi í nær öllum íþróttagreinum sem stundaðar voru innan félagsins, bæði í meistaraflokkum og yngri flokkum. Ungilngastarfið hjá félaginu tók stökk fram á við og öll skipulagning félagsstarfsins þótti til mikillar fyrirmyndar. Barna- og unglingastarf hjá Val hefur í gegnum tíðina verið mjög öflugt og hefur þetta öfluga starf orðið til þess að Valur hefur lengst af tvímælalaust verið eitt sterkasta íþróttafélag á Íslandi og markið hefur ávallt verið sett hátt. Af félagsins hálfu hefur jafnan verið lögð áhersla á að fá hæft fólk til þess að leiðbeina hinum ungu og er ekki síður mikilvægt að búa börnum og unglingum góða aðstöðu. Árangur unglingaliða félagsins sýnir hversu starfið hefur verið öflugt en ótaldir eru þeir Íslandsmeistaratitlar og aðrir titlar sem ungt Valsfólk af báðum kynjum hefur fært félagi sínu á undanförnum áratugum og það sem er einkar ánægjulegt fyrir félagið er að flest það fólk sem skarað hefur fram úr í íþróttum hjá Val hefur alist upp hjá félaginu og hefur það verið einkennandi fyrir starfið. Segja má að skipulag unglingastarfsins hafi í stórum dráttum haldist hið sama í áratugi. Aldursflokkaskipting hefur þó verið mismunandi. Lengi vel höfðu þeir yngstu fá verkefni við sitt hæfi, aðeins var keppt í 2. og 3. flokki, síðar bættust 4. -6. flokkur við og á síðustu árum 7. flokkur hjá piltum og 6. flokkur hjá stúlkum. Þegar árið 1938 var stofnað til unglingaleiðtogaembættis innan aðalstjórnar félagsins sem sýnir hversu félagið hefur snemma látið sig unglingastarfið sérstaklega varða enda var félagið upphaflega stofnað sem unglingafélag í tengslum við æskulýðsstarf KFUM. Síðar tóku við unglinganefndir sem önnuðust skipulag unglingamálanna en mesta breytingin varða árið 1959 er deildarskiptingin var tekin upp og hverri deild fyrir sig var valin ákveðin stjórn. ==== Valur - Benfica ==== Árið 1968 lék knattspyrnulið Vals við Benfica í Evrópukeppni Meistaraliða. 18.243 áhorfendur mættu á leikinn sem var met. === 1980-1991: Bygging nýs íþróttahúss. Valur vængjum þöndum. Sumarbúðir í borg. Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross. === ==== Uppbygging að Hlíðarenda ==== Jón G. Zoega, sem var formaður knattspyrnudeildar Vals þegar framkvæmdir við nýtt íþróttahús hófust, lýsti aðdraganda að byggingu þess í Valsblaðinu 1991 svo: <blockquote>„Það var stjórn knattspyrnudeildar Vals árið 1980 átti hugmyndina að því að byggja nýtt íþróttahús. Við vorum í verulegum vandræðum með vetraræfingar knattspyrnumanna innanhúss því þeir voru látnir sitja á hakanum af skiljanlegum ástæðum við nýtingu eina íþróttahúss félagsins. Handboltinn og körfuboltinn eru inniíþróttir og þess vegna áttu þessar greinar flesta tíma í húsinu. Engin áform voru uppi hjá aðalstjórn félagsins og ekkert í gangi sem benti til þess að íþróttahús yrði reist á næstu árum. Við í stjórn knattspyrnudeildar fórum þá að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma okkur upp aðstöðu fyrir knattspyrnumenn á þann hátt að þeir gætu sparkað innanhúss þótt ekki væri um glæsilegt íþróttahús að ræða. Fyrst beindust sjónir manna að flugskýlunum sem voru í næsta nágrenni við Hlíðarenda. Eftir frumkönnun kom í ljós að við fengum ekki inni í neinu flugskýli. Þá beindust augu manna að því að kaupa stóran bragga af varnarliðinu og reisa hann á Hlíðarenda. Á sama tíma var ljóst að sýningarskáli, sem hafði verið nokkur ár við Laugardalshöllinni og var í eigu Kaupstefnunnar hf., var til sölu. Við ákváðum að ganga til samstarfs við Kaupstefnuna um kaup á skemmunni sem var óeinangruð og súlulaus. Knattspyrnudeildin keypti skemmuna fyrir sinn eigin reikning - lét rífa hana í Laugardalnum og flytja hana að Hlíðarenda. Í stjórn knattspyrnudeildar á þessum tíma var Þorvaldur Mawby, sem var framkvæmdastjóri eins stærsta byggingafélags landsins, Byggung hf., og hafði hann gríðarlega þekkingu á byggingamálum og góð sambönd sem nýttust knattspyrnudeildinni. [...] Knattspyrnudeildin réðst í það að grafa grunn, steypa sökkulinn og reisa skemmuna ofan á hann. [...] Knattspyrnudeildin seldi þriggja herbergja íbúð til þess að standa undir grunngreftrinum, sökklinum og veggjunum en átti fyrir skemmunni í sjóði sínum. Þegar þessu lauk tók aðalstjórn félagsins við af okkur og lauk byggingu íþróttahússins á nokkrum árum undir styrkri stjórn Péturs Sveinbjarnarsonar, þáverandi formanns Vals.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997821|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref></blockquote>Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin 10. maí 1981 og húsið fullklárað og vígt árið 1987. Skíðaskáli skíðadeildar Vals var endurreistur á árunum 1980-1981 en Sigurður Guðmundsson stýrði þeim framkvæmdum. Þá var félagsheimilið og íbúðarhúsið að Hlíðarenda endurbyggt en ástand húsanna var orðið svo slæmt að þau voru varla hæf til notkunar. Aðalstjórn tók þá ákvörðun að endurbyggja húsin en til skoðunar kom að rífa þau. Árið 1983 lék Valur fyrstu opinberu heimaleikina í knattspyrnu að Hlíðarenda. Valur varð þar með fyrsta reykvíska félagið til þess að leika deildarleik í efstu deild á eigin félagssvæði en á níunda áratugnum var Valur fyrsta liðið í Reykjavík til þess að leika alla sína heimaleiki á eigin heimavelli. Árið 1988 var tréstúka byggð við knattspyrnuvöll félagsins en hún fauk í miklu óveðri sem geysaði í febrúar 1991. Stúkan var endurreist fyrir keppnistímabilið 1991. Árið 1988 gekk félagið einnig til samninga við Reykjavíkurborg vegna lagningar nýs Bústaðavegar. Félagið lét af hendi u.þ.b. hálfan hektara úr erfðafestulandi sínu gegn afhendingu á flugvallarveginum gamla. Hafði félagið í kjölfarið til umráða samfelldu svæði í vesturátt og að loknum samningum við Reykjavíkurborg var landsvæði Vals 85.500 fermetrar. ==== Valur vængjum þöndum. 70 ára afmælisrit Vals ==== Árið 1981 í tilefni 70 ára afmælis Knattspyrnufélagsins Vals gaf félagið út veglegt afmælisrit, Valur vængjum þöndum. Höfundar ritsins voru Jón Birgir Pétursson og Steinar J. Lúðvíksson en ritstjóri Ólafur Gústafsson. Ritið fjallar ítarlega um sögu félagsins allt frá stofnun fram til ársins 1981 en ritið er alls 250 blaðsíður. ==== Sumarbúðir í borg ==== Vorið 1988 bauð Knattspyrnufélagið Valur í fyrsta sinn upp á íþróttanámskeið fyrir börn undir nafninu "Sumarbúðir í borg". Sumarbúðir í borg eru enn starfræktar fyrir börn á aldrinum 6-11 ára. Lögð er áhersla á fjölbreytta íþróttaiðkun þar sem unnið er með skyn- og hreyfiþroska barna í gegnum fjölbreytta leiki en helsta markmið námskeiðsins er að veita börnunum fjölbreytt íþróttauppeldi og byggja upp hjá þeim heilbrigðar og hollar lífsvenjur í öruggu, jákvæðu og skemmtilegu umhverfi. ==== Íslandsmeistarar undir stjórn Ian Ross ==== Í mars 1984 gerði knattspyrnudeild Vals samning við Ian Ross, Skota sem áður hafði m.a. leikið með Aston Villa og Liverpool en hafði einnig mikla reynslu sem þjálfari, þess efnis að Ross myndi taka við þjálfun meistaraflokks karla í knattspyrnu. Ross var fljótur að sanna sig sem þjálfari en liðið hafnaði í öðru sæti á hans fyrsta tímabili. Ross stýrði liðinu til sigurs á Íslandsmótinu í knattspyrnu ári síðar og endurtók leikinn árið 1987. === 1991-2001. Fjárhagsörðugleikar. Friðrikskapella reist. Fall í fyrsta sinn. Frábær árangur í handknattleik karla. === ==== Friðrikskapella ==== Á afmælisdag séra Friðriks 25. maí 1990 var fyrsta skóflustungan tekin að kapellu séra Friðriks, svonefndri [[Friðrikskapella|Friðrikskapellu]]. Fyrstu skólfustunguna að Friðrikskapellu tók [[Davíð Oddsson]], í borgarstjóratíð sinni. Hr. [[Ólafur Skúlason]], þáverandi [[Biskup Íslands|biskup Íslands]], vígði Friðrikskapellu 25. maí 1993 þegar 125 ár voru liðin frá fæðingu Friðriks Friðrikssonar. Kapellan tekur 150 manns í sæti en kostnaður við hana nam 21,3 milljónum króna að frátöldum efnisgjöfum og sjálfboðavinnu. Framkvæmdirnar voru fjármagnaðar með föstum framlögum 80 styrktarmanna og framlögum fyrirtækja og styrkja frá Reykjavíkurborg, ríkissjóði Íslands og jöfnunarsjóði kirkna. Friðrikskapella var reist af samtökum um byggingu Friðrikskapellu sem stofnuð voru árið 1989. Stofnendur samtakanna voru vinir séra Friðriks og félagsmenn í samtökum sem séra Friðrik stofnaði: KFUM og KFUK, knattspyrnufélaginu Val, karlakórnum Fóstbræðrum og skátahreyfingunni (skátafélagið Væringjar). Formaður samtaka um byggingu Friðrikskapellu var [[Gylfi Þ. Gíslason]] og formaður framkvæmdanefndar Pétur Sveinbjarnarson. Arkitekt kapellunnar er Nikulás Úlfar Másson.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/105984/|title=Biskup vígði Friðrikskapellu|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> ==== Valsmenn hf. ==== Hinn 1. desember 1999 var fjárfestingarhlutafélagið Valsmenn hf. stofnað að Hlíðarenda. Rúmlega 200 manns mættu á stofnfundinn en tilgangur félagsins var að vera sjálfstæður fjárhagslegur bakhjarl fyrir Knattspyrnufélagið Val. Markmið félagsins var að gera Val aftur að þeirri fjöldahreyfingu sem félagið var. Í Valsblaðinu 1999 var haft eftir Brynjari Harðarsyni, stjórnarformanni Valsmanna hf. að "Stofnun félagsins [hefði] verið í uppsiglingu í langan tíma og [kæmi] til af gríðarlegum þrengingum íþróttahreyfingarinnar. Hreyfingin [standi] á krossgötum áhugamennsku og atvinnumennsku og þjóðfélagsaðstæður [hafi] gjörbreyst. Starf sem áður byggðist á þróttmiklu starfi áhugasamra félagsmanna byggist nú fyrst og fremst á aðgangi að fjármagni. Íþróttir og viðskipti [væru] alltaf að færast nær hvort öðru." Jafnframt kemur fram að yfir 40 milljónir hafi safnast.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998521#page/n53/mode/2up/|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Í fyrstu stjórn Vals­manna hf. sátu Brynjar Harð­ar­son, fyrr­ver­andi hand­bolta­leik­maður hjá Val og íslenska lands­lið­inu sem var for­mað­ur, Helgi Magn­ús­son, Elías Her­geirs­son, Frið­rik Soph­us­son, fyrr­ver­andi ráð­herra, Stefán Gunn­ars­son, Kjartan G. Gunn­ars­son og Örn Gúst­afs­son. Fyrsti skráði fram­kvæmda­stjór­inn var lög­mað­ur­inn Brynjar Níels­son, síðar þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks. Brynjar Harð­ar­son tók þó fljót­lega við öllum rekstri félags­ins sem snérist um að fjár­festa hluta­féð. Það var meðal ann­ars gert með kaupum á stóru aug­lýs­inga­skilti sem sett var upp við Hlíð­ar­enda og kaupum á verð­bréf­um. <ref>{{Citeweb|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fall í fyrsta sinn ==== Á árunum 1990-1992 hafði karla­lið Vals í knatt­spyrnu unnið þrjá bik­ar­meist­aratitla í röð og tekið þátt í Evr­ópu­keppni. Hand­boltalið Vals var líka það besta á Íslandi á tíunda ára­tugnum og vann hvern Íslands­meistar­tit­il­inn á fætur öðr­um. Félagið var hins vegar illa statt fjárhagslega og skuldir söfn­uð­ust upp ár frá ári og voru að sliga allan rekst­ur. Knatt­spyrnu­deildin var í verstum mál­um, enda fjár­frek­ust. Sú staða fór að end­ur­spegl­ast í frammi­stöð­unni á vell­inum og árið 1999 féll Valur úr efstu deild knatt­spyrnu karla í fyrsta sinn í sögu sinni.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.heimildin.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|website=www.kjarninn.heimildin.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Aðspurður að því hvort hann væri búinn að jafna sig eftir fall Vals niður í 1. deild í Valsblaðinu 1999 svaraði Ellert Sölvason (ávallt kallaður Lolli): "Já ég er búinn að því en það tók dálítinn tíma. Ég horfði á beina útsendingu frá leik Fram og Víkings og við vorum rúmar tvær mínútur frá því að bjarga okkur frá falli. Mér leið afskaplega illa. En maður verður að kunna að tapa þótt maður vilji helst alltaf sigra. Núna liggur leiðin bara upp á við hjá okkur. Stelpurnar hafa staðið sig vel, bæði í handbolta og fótbolta og ég hef mikla trú á meistaraflokki karla í báðum greinum. Valshjartað mun koma þeim aftur á toppinn. Það er ekki spurning..."<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998523#page/n55/mode/2up|title=Valsmenn hf.|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Viðræður við Ungmennafélagið Fjölni í Grafarvogi ==== Í skýrslu aðalstjórnar Vals sem birtist í Valsblaðinu 2000 kemur fram að eftir miklar umræður hafi stjórn ákveðið að skoða nýja möguleika, "...m.a. í ljósi þess að hægt gekk að fá borgaryfirvöld til að styrkja verulega uppbyggingu á Hlíðarendasvæðinu." Hafi stjórn því ákveðið að kanna möguleika á samstarfi við Ungmennafélagið Fjölni [[Fjölnir]] sem hugsanlega gæti leitt til sameiningar félaganna síðar. Fram kemur að fjölmargar ástæður hafi legið að baki þessari ákvörðun og að um hana hafi orðið "fjörugar" umræður á aðalfundi félagsins. Fram kemur að viðræður á milli félaganna hafi gengið vel og verið ánægjulegar og komnar það langt að formenn félaganna hafi undirritað viljayfirlýsingu en hins vegar hefði báðum félögum verið ljóst að ekkert yrði úr samstarfi ef ekki kæmi til öflugur stuðningur borgaryfirvalda. Verulega hafi hægt á málinu í kjölfar aðkomu borgaryfirvalda og að lokum hafi félögin ákveðið að falla frá áformunum en leituðu þess í stað að borgaryfirvöld styddu félögin strax, hvort um sig, í þeirri uppbyggingu sem þyrfti að fara fram innan á þeirra svæðum og tryggja hag þeirra. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998543#page/n11/mode/2up|title=Skýrsla aðalstjórnar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> ==== Fjárhagasörðugleikar ==== Í viðtali við Reyni Vigni, þáverandi formann Vals, sem birtist í Valsblaðinu 2001, fjallaði hann nokkuð um fjárhagsstöðu félagsins. "Því er ekki að leyna að stór hluti af starfi aðalstjórnar fer í fjármál. Afkoma deildanna á þessum árum hefur ekki verið góð, reyndar talsvert tap öll árin og aðalstjórn hefur þurft að grípa inn í til þess að halda deildunum á floti. Það hefur verið dapurt að sjá ekki hagnað af rekstri deildanna. Á sama tíma hefur eignunum verið stýrt ágætlega og við náð að byggja heilmikið upp á svæðinu." <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998659#page/n59/mode/2up|title=Ný sýn að Hlíðarenda?|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum tíma skuldaði félagið um 200 milljónir króna auk þess sem aðstaða félagsins var afar bágborin og ljóst að ráðast þurfti í umtalsverða fjárfestingu til þess að bæta aðstöðu félagsins á svæðinu. Félaginu hafði að vísu tekist árið 1995 að endurfjármagna skuldir þess en um þá endurfjármögnun fjallaði Reynir Vignir í fyrrnefndu viðtali með svofelldum hætti: "Ég varð reyndar enn glaðari vorið '95 þegar það tókst með góðu átaki og hjálp [[Íslandsbanki|Íslandsbanka]] og [[Landsbankinn|Landsbankans]] að endurfjármagna félagið algjörlega, breyta öllum skuldum í langtímalán. Það gerði okkur kleift að breyta starfseminni strax. Þegar ég stóð með veðbókarvottorð í höndunum, með tveimur veðréttum í staðinn fyrir 30-40 áður og öll vatnaskil gerð upp, þá var ég hvað stoltastur á fyrsta árinu." ==== Frábær árangur í handknattleik karla ==== Á tíunda áratug tuttugustu aldar hélt karlalið Vals í handknattleik uppi heiðri félagsins. Liðið varð Íslandsmeistari árin 1991, 1993, 1994, 1995, 1996 og 1998 auk þess sem liðið varð bikarmeistari árin 1990, 1993 og 1998. Árið 1998 mættust Valur og Fram í sögulegum bikarúrslitaleik í Laugardalshöll. Í stöðunni 19-15 fyrir Fram þegar fimm mínútur lifðu af leiknum, þá reiknuðu flestir með sigri Fram. Valsmönnum tókst hins vegar að snúa taflinu við og urðu lokasekúndur leiksins eftirminnilegar. Þegar þrjár sekúndur voru eftir fengu Valsmenn aukakast í stöðunni 20-19 fyrir Fram. Valsmönnum tókst að koma boltanum inn að vítateig og skora og liðið hafði síðan betur í framlengingunni. Nokkrir eftirmálar urðu eftir bikarúrslitaleik Vals og Fram árið 1998. Framarar kærðu úrslitin og gerðu margvíslegar athugasemdir við aukakast Valsmanna. Í fyrsta lagi byggði kæran á því að Valsmenn hefðu verið með sjö útileikmenn þegar aukakastið var tekið en enginn þeirra í öðrum lit, í öðru lagi á því að Freyr Brynjarsson, sem skoraði jöfnunarmarkið umdeilda, hefði verið fyrir innan punktalínu þegar aukakastið var tekið og loks á því að leiktími væri liðinn þegar markið var skorað samkvæmt klukkunni í húsinu. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1898141?iabr=on#page/n7/|title=Ekki búið fyrr en...|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Dómstóll HSÍ komst að þeirri niðurstöðu í upphafi að leikurinn skyldi leikinn að nýju. Við þá niðurstöðu sættu Valsmenn sig ekki og að loknum miklum málaferlum var niðurstaðan sú að úrslit leiksins skyldu standa óbreytt en þegar yfir lauk höfðu fallið 8 dómar eða úrskurðir í málinu.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998437#page/n21/mode/2up|title=Sigrar innan vallar og utan. Ársskýrsla handknattleiksdeildar|website=www.timarit.is|language=is|access-date=2026-04-22}}</ref> Á þessum árum léku margir af fremstu handknattleiksmönnum Íslands með Val svo sem [[Ólafur Stefánsson]], [[Dagur Sigurðsson]], [[Guðmundur Hrafnkelsson]], [[Geir Sveinsson]], [[Valdimar Grímsson]] o.fl. === 2002-2007. Mikilvægur samningur í höfn. Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Langþráðir titlar í knattspyrnu karla. Uppbygging að Hlíðarenda === ==== Mikilvægur samningur í höfn ==== Í niðurlagi skýrslu aðalstjórnar í Valsblaðinu 2001 var sett fram sú skoðun að ef samningar næðust við Reykjavíkurborg á árinu 2002, væri stjórnin þess fullviss að þá sköpuðust spennandi tækifæri til mótunar nýrrar framtíðar fyrir Knattspyrnufélagið Val. Með þetta að leiðarljósi fór mestur tími stjórnar Vals í vinnu við samningagerð við fulltrúa Reykjavíkurborgar um framtíðarskipulag Hlíðarendareits og um leið að tryggja stöðu félagsins á því svæði. Fram kemur í skýrslu aðalstjórnar félagsins sem birtist í Valsblaðinu 2002 að fjölmargir fundir hafi verið haldnir bæði innan stjórnar og á milli fulltrúa Vals og borgarinnar um málið og að stjórninni hafi verið það kappsmál að ljúka viðræðum fyrir borgarstjórnarkostningar í lok maí. Samningaviðræðum lauk í byrjun maí og á afmælisdegi Vals, 11. maí 2002, undirritaði þáverandi borgarstjóri Reykjavíkur [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]] samning við Val.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998721#page/n5/mode/2up|titill=Mikilvægur samningur í höfn. Ársskýrsla aðalstjórnar 2002.|höfundur=Stjórn Knattspyrnufélagsins Vals|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Í Valsblaðinu 2002 er gerð nánari grein fyrir efni samningsins. Vegna flutnings Hringbrautar og breikkunnar Flugvallavegar þurfti að skerða félagssvæði Vals um rúmlega 9.000 m². Því þurfti að endurskipuleggja svæði félagsins. Var því í samningnum kveðið á um heimild til þess að byggja húsnæði fyrir atvinnustarfsemi og íbúðir auk íþróttastarfsemi á svæðinu. Gert var ráð fyrir að allt svæðið, sem afmarkast af Hlíðarfæti og Hringbraut sem og Bústaðavegi og Flugvallarbraut, yrði skipulagt sem ein heild og að tekjur af byggingu mannvirkja myndu fjármagna uppbyggingu nýrra íþróttamannvirkja félagsins. Samkvæmt samningnum skuldbatt Valur sig til þess að ráðstafa því fé sem fengist við sölu byggingarréttar eingöngu til greiðslu skulda og til uppbyggingar íþróttastarfsemi að Hlíðarenda og þeirra mannvirkja sem áætlað var að byggja upp skv. deiliskipulagstillögu. Að því marki sem tekjur af sölu byggingarréttar dygði ekki til að standa straum af framkvæmdakostnaði þeirra mannvirkja sem getið er um í samningnum skuldbatt Reykjavíkurborg sig til að leggja fram fé til uppbyggingar þeirra, sbr. sérstökum samningi þar um.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998727#page/n11/mode/2up|titill=Hlíðarendi. Framtíðarsýn|höfundur=Kristján Ásgeirsson, ALARK arkitektar ehf.|ár=2002|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> 16. desember 2003 var skrifað undir viðaukasamning milli Vals og Reykjavíkurborgar um framkvæmdir á Hlóðarenda. Þetta var í samræmi við ofangreindan rammasamning aðila frá 11. maí 2002. Í viðaukasamningnum var ákveðið að breyta deiliskipulagi á Hlíðarendareit og fjölga íbúðum á svæðinu miðað við það sem áður hafði verið ákveðið.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998061#page/n5/mode/2up|titill=Valsmenn stöndum allir saman um mestu framkvæmdir nokkurs íþróttafélags á Íslandi. Ársskýrsla aðalstjórnar 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Sér­stök bygg­inga­nefnd Reykja­vík­ur­borgar og Vals sá um sölu bygg­inga­rétt­ar­ins. Hún gerði samn­ing við kaup­anda af honum hinn 11. maí 2005. Kaup­and­inn var Vals­menn hf. og kaup­verðið var 485 millj­ónir króna ásamt kaup­rétti á bygg­inga- og lóða­rétt­indum fyrir 385 millj­ónir króna. Auk þess átti kaup­and­inn að greiða gatna­gerð­ar­gjöld. Heild­ar­verðið var því um 900 millj­ónir króna. Vals­menn greiddu um 400 millj­ónir króna út til hinnar sam­eig­in­legu bygg­inga­nefndar og restin átti að greið­ast þegar lóða­leigu­samn­ingar væru til­bún­ir. Fjár­mun­irnir nýtt­ust til að greiða niður alla skuldir Vals og sem eig­in­fjár­fram­lag inn í bygg­ingu íþrótta­mann­virkja.<ref>{{Cite web|url=https://kjarninn.is/skyring/2019-05-15-sagan-af-thvi-hvernig-valur-vard-rikasta-ithrottafelag-islandi/|title=Sagan af því hvernig Valur varð ríkasta íþróttafélag á Íslandi|date=2019-05-17|website=Kjarninn|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> ==== Frábær árangur í knattspyrnu kvenna undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur ==== Í lok sumars 2003 tilkynnti [[Helena Ólafsdóttir]] að hún myndi ekki gefa kost á sér til áframhaldandi þjálfunar kvennaliðs Vals í knattspyrnu. Í hennar stað var ráðin [[Elísabet Gunnarsdóttir (knattspyrnuþjálfari)]] sem var þekkt fyrir góðan árangur í þjálfun hjá yngri flokkum félagsins. Elísabet hóf þjálfaraferil sinn hjá Val árið 1993 sem aðstoðarþjálfari 4. og 5. flokks kvenna. Hún þjálfaði yngri flokka kvenna síðan allt frá 6. flokki til 2. flokks en árið 2001 tók hún að sér þjálfun meistaraflokks kvenna í Vestmannaeyjum hjá ÍBV. Árangur liðsins undir stjórn Elísabetar var frábær strax frá fyrsta ári. Liðið varð Íslandsmeistari undir hennar stjórn strax árið 2004 og komst í úrslitaleik bikarkeppninnar. Var þetta fyrsti Íslandsmeistaratitill Vals frá árinu 1989 í meistaraflokki í knattspyrnu. <ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4998083#page/n27/mode/2up|titill=Fyrsti Íslandsmeistaratitill frá 1989 í meistaraflokki og bjart framundan. Skýrsla knattspyrnudeildar 2004|útgefandi=Valsblaðið 2004|ár=2004|mánuðurskoðað=apríl|árskoðað=2026}}</ref> Mikill liðsstyrkur barst liðinu haustið 2004 er [[Margrét Lára Viðarsdóttir]] skrifaði undir samning við félagið. Þrátt fyrir að liðið hafi spilað frábæran sóknarleik árið 2005 varð tímabilið á Íslandi mikil vonbrigði fyrir Valsliðið í baráttunni við Breiðablik. Aftur á móti átti liðið góðu gengi að fagna í Evrópukeppni það árið. Í Valsblaðinu 2005 rakti [[Guðbjörg Gunnarsdóttir]] markvörður liðsins Evrópuævintýri meistaraflokks kvenna í knattspyrnu árið 2005. Valsstúlkur komust fyrstar kvenna í 16 liða úrslit Evrópukeppninnar eftir sigur á FC United í Finnlandi. Í næsta riðli mætti liðið sænsku meistörunum í [[Djurgården]], serbnesku meisturunum ZFK Masinac PZP Nis og Kazakstan Alma. Liðið komst upp úr riðlinum eftir sterkan 8-0 sigur á móti Alma. Í 8 liða úrslitum mætti liðið svo Evrópumeisturunum frá [[Potsdam]] en þar mætti Valsliðið loks ofjörlum sínum.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4999355#page/n31/mode/2up|titill=Evrópuævintýri meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í hnotskurn|höfundur=Guðbjörg Gunnarsdóttir|ár=2005|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> Liðið varð Íslands- og bikarmeistari árið 2006 og Íslandsmeistarar árin 2007 og 2008 undir stjórn Elísabetar Gunnarsdóttur. Að loknu tímabilinu 2008 kvaddi Elísabet Hlíðarenda og flutti til Kristianstad í Svíþjóð þar sem hún tók að sér þjálfun liðsins.Í viðtali við Valsblaðið 2008 sagði Elísabet Gunnarsdóttir m.a. svo um þá tilfinningu að kveðja Val og taka við Kristinstad í Svíþjóð: <blockquote>Þetta er skrýtin tilfinning og að vissu leyti endir á ákveðnu skeiði. Ég hef nánast leitt nokkra leikmenn í rúman áratug í gegnum yngri flokkana og upp í meistaraflokk. Og þar fyrir utan höfum við náð öllum okkar markmiðum. Þegar ég kem aftur í Val verða án efa breyttar aðstæður, ný sjónarmið og örugglega jafn spennandi að koma til baka eins og að þakka fyrir sig núna. Það er sumpart skrýtið að þessu tímabili sé lokið.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4997977#page/n29/mode/2up|titill=Stelpur eru töluvert flóknari tegund en strákar! Elísabet Gunnarsdóttir, "hin sigursæla" yfirgefur Hlíðarenda í bili.|höfundur=Þorgrímur Þráinsson|ár=2008|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> </blockquote> ==== Langþráðir titlar í knattspyrnu karla ==== Árið 2004 sigraði Valur 1. deildina og komst þar með aftur upp í efstu deild. Ári síðar tók við Valsliðinu einn sigursælasti þjálfari landsins, [[Willum Þór Þórsson]]. Hann náði strax góðum árangri en liðið lenti í 2. sæti á Íslandsmótinu og vann bikarmeistaratitil eftir 1-0 sigur á Fram í úrslitaleik. Var þetta fyrsti stóri titill Vals í knattspyrnu karla síðan 1992 þegar liðið varð síðast bikarmeistari. [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] var í liðinu í bæði skiptin. Hann sat á bekknum allan tímann þegar Valur vann KA í framlengdum leik árið 1992 en árið 2005 var hann fyrirliði liðsins og lykilmaður í liðinu. Sigurbjörn hóf ferill sinn á Dalvík í yngri flokkum en lék svo með Val frá 15 ára aldri. Sigurbjörn var til viðtals í Valsblaðinu árið 2005 og rakti þar þrautagöngu karlaliðs Vals í knattspyrnu árin 1999-2005. <blockquote>Ef einhverjum gömlum Valsmönnum hefur fundist að himininn hafi verið að hrynja þegar liðið féll 1999 þá get ég lýst því þannig að sólin hafi dottið ofan á mig, mér fannst ég brenna upp til agna, þetta var hræðilegur dagur í Grindavík í síðustu umferðinni sem ég glemy aldre. Það veit enginn sem ekki spilaði þennan falleik hversu hræðileg tilfinningin var. [...] Öll stórveldi í heimssögunni hafa lent í kröppum dansi. Það er styrkur stórveldis að rísa á ný og koma til baka. Við náðum að komast strax árið eftir í úrvalsdeildina, lögðum allt í að komast meðal þeirra bestu á ný. [...] Árið 2001 féllum við aftur, en það sumar vorum við með 17 stig fyrri hluta sumars en í seinni umferðinni gekk allt á afturfótunum og við enduðum með 19 stig. Það var aulaskapur að falla aftur. Þá var klúbburinn að mínu mati nánast dauður, ég man alltaf eftir því að þetta haust var nánast ekki stjórn í knattspyrnudeildinni, það var enginn eftir og maður hugsaði með sér, ætti maður ekki bara að drífa sig núna. Það var ekki hægt að líta á þetta fall sem tækifæri til naflaskoðunar, það var hreinlega áfall. Ég bara gat ekki horfið á braut. Þorlákur Árna kom sem þjálfari, ég var eftir, Guðni Rúnar var líka og við fengum ýmsa stráka til að snúa heim sem höfðu leikið með öðrum liðum, við spiluðum skemmtilegan fótbolta og vorum búnir að tryggjua okkur árið 2002 sæti í úrvalsdeildinni eftir 11 umferðir fyrir verslunarmannahelgi. Við vorum með frábærlega spilandi lið en ekki nægilega reynslumikið til að spila í úrvalsdeild. Það kom berlega í ljós árið eftir 2003 að liðið var ekki tilbúið í úrvalsdeildina, nánast sama liðið með tvo nýja góða leikmenn minnir mig [...] Reyndar var algjör klaufaskapur að falla í þriðja sinn með 20 stig, við gerðum jafntefli við KA í næst síðustu umferð, með sigri þar hefðum við hangið uppi. Við steinlágum í síðustu umferðinni á móti Fylki og fall í þriðja sinn staðreynd. Árið 2004 [...] gerðum við einfaldlega það sem þurfti til að komast upp aftur [...] Síðasta tímabil hefur verið hreint frábært. Á undirbúningstímabilinu gekk allt upp, við fengum marga góða leikmenn sem féllu vel í hópinn, koma Willums sem þjálfara hreinlega setti alveg nýtt hugarfar í liðið. Á þessum tímapunkti hentaði vinnuaðferð og hugmyndafræði hans pottþétt inn í hópinn og hann hefur mikinn sigurvilja. Stjórnin var styrk, umgjörin góð og stuðningsmennirnir, Stuðarar, frábærir.<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/4999339#page/n15/mode/2up|titill=Það er styrkur stórveldis að rísa á ný|höfundur=Guðni Olgeirsson|ár=2005|mánuðurskoðað=maí|árskoðað=2026}}</ref> </blockquote>Árið 2007 lék liðið á Laugardalsvelli sökum uppbyggingar að Hlíðarenda. Liðið varð Íslandsmeistari árið 2007 eftir 1-0 sigur á liði HK í lokaleik. == Rígar == === Rígurinn við KR === Valur á í langvinnum ríg við Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Liðin eru bæði gamalgróin lið frá Reykjavík og ekki langt á milli heimavalla liðanna. Bæði lið eru auk þess sigursæl sögulega séð og byggir rígurinn því á velgengni þeirra beggja. KR hefur unnið Íslandsmeistaratitilinn í knattspyrnu karla 27 sinnum og Valur 23 sinnum og í meistaraflokki kvenna hefur Valur unnið Íslandsmeistaratitilinn 14 sinnum og KR 6 sinnum. Rígurinn nær ekki bara til knattspyrnu í efstu deild karla heldur einnig til körfubolta hjá báðum kynjum. == Knattspyrna == ===Karlar=== ====Á Íslandi==== Karlalið Vals hefur sigrað efstu deild [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmótsins]] 23 sinnum og unnið [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|bikarkeppni KSÍ]] 11 sinnum, aðeins nágrannaliðið [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] hefur borið oftar sigur úr býtum en Valur. Valur á einnig met yfir lengsta veru í efstu deild íslandsmótsins, en félagið var sleitulaust í efstu deild frá 1915-<nowiki/>[[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|1999]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/frettir/1999/09/18/valur_fallinn_i_fyrsta_sinn/|title=Valur fallinn í fyrsta sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> og nær því þeim merka áfanga, eitt íslenskra liða, að hafa verið í efstu deild í 75 ár. Önnur stórlið sem hafa afrekað þetta eru [[Mílanó]] liðin [[AC Milan|AC]] og [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], [[Juventus FC|Juventus]], [[FC Barcelona|Barcelona]] og [[Real Madrid]], svo fátt eitt sé nefnt. Í gegnum tíðina hefur félagið alið af sér fjöldann allan af atvinnu og landsliðsmönnum í knattspyrnu, þar með talinn fyrsta atvinnumann Íslendinga í knattspyrnu [[Albert Guðmundsson]] auk þess sem margir bestu knattspyrnumenn Íslands hafa leikið með félaginu. Þannig hafa t.a.m. [[Hermann Gunnarsson]], [[Ingi Björn Albertsson]], [[Atli Eðvaldsson]], [[Sigurður Dagsson]], [[Arnór Guðjohnssen]], [[Eiður Smári Guðjohnsen]], [[Guðni Bergsson]], [[Arnór Smárason]], [[Aron Jóhannsson]], [[Gylfi Þór Sigurðsson]], [[Hannes Þór Halldórsson]], [[Hólmar Örn Eyjólfsson]], [[Birkir Már Sævarsson]], [[Bjarni Ólafur Eiríksson]] og [[Sigurbjörn Hreiðarsson]] allir leikið fyrir Val. Núverandi þjálfari liðsins er [[Hermann Hreiðarsson]]<ref>{{vefheimild |höfundur=Almarr Ormarsson |titill= Hermann Hreiðarsson tekur við Val - Rúv |url=https://www.ruv.is/frettir/ithrottir/2025-11-02-hermann-hreidarsson-tekur-vid-val-457905|ritverk=ruv.is |dags=2. nóvember 2025 |tungumál=is}}</ref> og honum til aðstoðar eru [[Chris Brazell]] og [[Vignir Snær Stefánsson]]. Styrktrarþjálfari liðsins er [[Kirian Elvira Acosta]], markmannsþjálfari er [[Emil Alexander Larsen]], sjúkraþjálfari er [[Einar Óli Þorvarðarson]] og liðsstjórar eru [[Halldór Eyþórsson]] og [[Örn Erlingsson]]. ==== Í Evrópukeppnum ==== Karlalið Vals í knattspyrnu keppti sína fyrstu Evrópuleiki í undankeppni Evrópukeppni Bikarhafa tímabilið 1966-1967, þar mættu þeir [[Standard Liège|Standard Liége]] frá [[Belgía|Belgíu]], eftir jafntefli í heimaleiknum tapaði Valur stórt á útivelli og samanlagt 9-2.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658812?iabr=on#page/n11/mode/2up/search/Valur%20Standard%20Liege|title=Valsblaðið - 25. Tölublað (24.12.1966) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Tveimur árum síðar drógust Valsarar gegn [[Benfica]] frá [[Portúgal]], heimaleikur Vals fór fram á [[Laugardalsvöllur|Laugardalsvellinum]]. Áhorfendamet var slegið þegar 18.243 greiddu sig inn á völlinn.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1396908?iabr=on#page/n25/mode/2up/search/Valur%20Benfica|title=Morgunblaðið - 204. tölublað (19.09.1968) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref> Flestum á óvart gerðu liðin markalaust jafntefli í leiknum, En Benfica hafði í maí, sama ár, leikið til úrslita í Evrópukeppni félagsliða gegn [[Manchester United]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62445--valur-vs-benfica/|title=Valur-Benfica 1968 History {{!}} UEFA Champions League|last=UEFA.com|website=UEFA.com|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/29/newsid_4464000/4464446.stm|title=1968: Manchester Utd win European Cup|date=1968-05-29|access-date=2021-01-24|language=en-GB}}</ref> Í liði Benfica í leiknum gegn Val voru nokkrir portúgalskir landsliðsmenn, t.d. Simoes, Torres, Augustino og að ógleymdum svarta pardusinum, [[Eusébio]]. Tveimur árum fyrr höfðu þessir menn hreppt bronsverðlaun með [[Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu|portúgalska landsliðinu]] á [[Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 1966|HM í Englandi 1966]], fyrrnefndur Eusébio var markakóngur mótsins.<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/13-01-2018/b-saga-heimsmeistaramotsins-b-hm-a-englandi-1966|title=Saga Heimsmeistaramótsins - HM á Englandi 1966|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-20}}</ref> Alls hefur Valur tekið þátt í Evrópukeppnum 20 sinnum, með ágætum árangri. {| class="wikitable" style="text-align: left;" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- | 1966–67 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[Standard Liège]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''2–9'' |- | rowspan="2" | 1967–68 | rowspan="2" |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[Jeunesse Esch]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 3–3 | style="text-align:center;" |''4–4''[[Away goals rule|(ú)]] |- | Önnur umferð |[[Vasas SC|Vasas]] | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" | 1–5 | style="text-align:center;" |''1–11'' |- | 1968–69 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] | Fyrsta umferð |[[S.L. Benfica|Benfica]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–8 | style="text-align:center;" |''1–8'' |- | 1974–75 |[[UEFA bikarinn]] | Fyrsta umferð |[[Portadown F.C.|Portadown]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1975–76 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Glasgow Celtic]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–9'' |- | 1977–78 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Glentoran F.C.|Glentoran]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1978–79 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[1. FC Magdeburg]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1979–80 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð | [[Hamburger SV|Hamburg]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''1–5'' |- | 1981–82 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]] | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" | 0–5 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 1985–86 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[FC Nantes|Nantes]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1986–87 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[Juventus F.C.|Juventus]] | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" | 0–7 | style="text-align:center;" |''0–11'' |- | 1987–88 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Wismut Aue]] | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–1''[[Away goals rule|(ú)]] |- | 1988–89 |[[Meistaradeild Evrópu|Evrópukeppni félagsliða]] |Fyrsta umferð |[[AS Monaco FC|Monaco]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1989–90 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Berliner FC Dynamo|Dynamo Berlin]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" |''2–4'' |- | 1991–92 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[FC Sion|Sion]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 1–1 | style="text-align:center;" |''1–2'' |- | 1992–93 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Boavista F.C.|Boavista]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | rowspan="2" | 1993–94 |[[Evrópukeppni bikarhafa]] | Forkeppni |[[MYPA|MyPa]] | style="text-align:center;" | 3–1 | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" |''4–1'' |- |[[Evrópukeppni bikarhafa]] |Fyrsta umferð |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | style="text-align:center;" | 0–3 | style="text-align:center;" | 0–4 | style="text-align:center;" |''0–7'' |- | 2006–07 |[[UEFA bikarinn]] |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" | 1–3 | style="text-align:center;" |''1–3'' |- | 2008–09 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[FC BATE Borisov|BATE Borisov]] | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" | 0–2 | style="text-align:center;" |''0–3'' |- | 2016–17 | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[Brøndby IF]] | style="text-align:center;" | 1–4 | style="text-align:center;" | 0–6 | style="text-align:center;" |''1–10'' |- | rowspan="2" | 2017–18 | rowspan="2" | Evrópudeildin |Fyrsta umferð |[[FK Ventspils|Ventspils]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 0–0 | style="text-align:center;" |''1–0'' |- | Önnur umferð |[[NK Domžale|Domžale]] | style="text-align:center;" | 1–2 | style="text-align:center;" | 2–3 | style="text-align:center;" |''3–5'' |- | rowspan="3" | 2018–19 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[Rosenborg]] | style="text-align:center;" | 1–0 | style="text-align:center;" | 1−3 | style="text-align:center;" |''2–3'' |- | rowspan="2" | Evrópudeildin | Önnur umferð |[[FC Santa Coloma]] | style="text-align:center;" | 3–0 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''3–1''' |- | Þriðja umferð |[[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]] | style="text-align:center;" | 2–1 | style="text-align:center;" | 0–1 | style="text-align:center;" |'''2–2 (ú)''' |- | rowspan="2" | 2019–20 |[[Meistaradeild Evrópu]] |Fyrsta umferð |[[NK Maribor|Maribor]] | style="text-align:center;" | 0−3 | style="text-align:center;" | 0−2 | style="text-align:center;" |'''0−5''' |- |[[Evrópudeildin]] | Önnur umferð |[[PFC Ludogorets Razgrad]] | style="text-align:center;" | 1−1 | style="text-align:center;" | 0−4 | style="text-align:center;" |'''1−5''' |} [[Mynd:Benfica pendant in the Valur display cabinet (14504343571).jpg|thumb|Minjagripur frá leiknum við Benfica 1968.]] <br /> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 28. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Ögmundur Kristinsson]] |no2=3|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Hörður Ingi Gunnarsson]] |no3=4|nat3=NOR|pos3=DF|name3=[[Markus Lund Nakkim]] |no4=5|nat4=ISL|pos4=MF|name4=[[Birkir Heimisson]] |no5=6|nat5=ISL|pos5=MF|name5=[[Bjarni Mark Antonsson]] |no6=7|nat6=ISL|pos6=DF|name6=[[Ingimar Torbjörnsson Stöle]] |no7=8|nat7=ISL|pos7=FW|name7=[[Jónatan Ingi Jónsson]] |no8=9|nat8=DNK|pos8=FW|name8=[[Patrick Pedersen]] |no9=10|nat9=ISL|pos9=MF|name9=[[Kristinn Freyr Sigurðsson]] |no10=11|nat10=ISL|pos10=MF|name10=[[Kristófer Dagur Arnarsson]] |no11=12|nat11=ISL|pos11=FW|name11=[[Tryggvi Hrafn Haraldsson]] |no12=13|nat12=ISL|pos12=MF|name12=[[Kristján Oddur Kristjánsson]] |no13=14|nat13=SWE|pos13=MF|name13=[[Albin Skoglund]] |no14=15|nat14=ISL|pos14=DF|name14=[[Hólmar Örn Eyjólfsson]] |no15=16|nat15=ISL|pos15=FW|name15=[[Loki Kristjánsson]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=FW|name16=[[Lúkas Logi Heimisson]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=GK|name17=[[Frederik August Albrecht Schram]] |no18=19|nat18=ISL|pos18=FW|name18=[[Dagur Orri Garðarsson]] |no19=20|nat19=ISL|pos19=DF|name19=[[Orri Sigurður Ómarsson]] |no20=21|nat20=ISL|pos20=DF|name20=[[Jakob Franz Pálsson]] |no21=23|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Adam Ægir Pálsson]] |no22=24|nat22=NED|pos22=DF|name22=[[Myles A. Veldman]] |no23=25|nat23=ISL|pos23=GK|name23=[[Stefán Þór Ágústsson]] |no24=26|nat24=ISL|pos24=DF|name24=[[Emil Nönnu Sigurbjörnsson]] |no25=27|nat25=ISL|pos25=FW|name25=[[Pétur Eiríksson]] |no26=28|nat26=ISL|pos26=MF|name26=[[Samúel Kári Friðjónsson]] |no27=30|nat27=ISL|pos27=DF|name27=[[Gunnar Karl Heiðdal]] |no28=45|nat28=ISL|pos28=MF|name28=[[Þórður Sveinn Einarsson]] |no29=66|nat29=ISL|pos29=DF|name29=[[Ólafur Flóki Stephensen]] |no30=95|nat30=ISL|pos30=GK|name30=[[Tómas Blöndal-Peterson]] |no31=97|nat31=ISL|pos31=FW|name31=[[Birkir Jakob Jónsson]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=16|nat=ISL|pos=DF|name=[[Stefán Gísli Stefánsson]]|other=lánaður til [[Njarðvík|Njarðvíkur]] út tímabilið 2026}} {{Fs player|no=33|nat=ISL|pos=DF|name=[[Andi Hoti]]|other=lánaður til [[Afturelding|Aftureldingar]] út tímabilið 2026}} {{Fs end}} [[Mynd:Valur-fram.jpeg|thumb|Valur varð Íslandsmeistari í knattspyrnu karla 2007, það tímabil lék liðið heimaleiki sína á Laugardalsvelli, enda stóð endurnýjun yfir á Hlíðarendasvæðinu. Helgi Sigurðsson sést hér í forgrunni og fyrir aftan er Pálmi Rafn Pálmason.]] ==== Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ''Gengi meistaraflokks karla í knattspyrnu í gegnum tíðina'' ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="22" | ! style="background: red; color: white;" | '''Tímabil''' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |'''1915''' |3 |'''1936''' |'''1''' |'''1957''' |3 |'''1978''' |'''1''' |'''1999''' |9 |'''2020''' |'''1''' |- |'''1916''' |3 |'''1937''' |'''1''' |'''1958''' |3 |'''1979''' |3 |'''2000''' |''2. sæti í 1. deild'' |'''2021''' |5 |- |'''1917''' |3 |'''1938''' |'''1''' |'''1959''' |4 |'''1980''' |'''1''' |'''2001''' |9 |'''2022''' |6 |- |'''1918''' |3 |'''1939''' |'''4''' |'''1960''' |4 |'''1981''' |5 |'''2002''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2023''' |2 |- |'''1919''' |4 |'''1940''' |'''1''' |'''1961''' |3 |'''1982''' |5 |'''2003''' |10 |'''2024''' |3 |- |'''1920''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1941''' |2 |'''1962''' |2 |'''1983''' |5 |'''2004''' |''1. sæti í 1. deild'' |'''2025''' |2 |- |'''1921''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1942''' |'''1''' |'''1963''' |3 |'''1984''' |2 |'''2005''' |2* | | |- |'''1922''' |''Tóku ekki þátt'' |'''1943''' |''1'' |''1964'' |4 |''1985'' |''1'' |''2006'' |3 | | |- |''1923'' |3 |''1944'' |''1'' |''1965'' |5* |''1986'' |2 |''2007'' |''1'' | | |- |''1924'' |4 |''1945'' |''1'' |''1966'' |''1'' |''1987'' |''1'' |''2008'' |5 | | |- |''1925'' |4 |''1946'' |3 |''1967'' |''1'' |''1988'' |2* |'''2009''' |8 | | |- |''1926'' |5 |''1947'' |2 |''1968'' |3 |''1989'' |5 |''2010'' |7 | | |- |''1927'' |2 |''1948'' |3 |''1969'' |5 |''1990'' |4* |''2011'' |5 | | |- |''1928'' |2 |''1949'' |3 |''1970'' |5 |''1991'' |4* |''2012'' |8 | | |- |''1929'' |2 |''1950'' |5 |''1971'' |5 |''1992'' |4* |''2013'' |5 | | |- |''1930'' |''1'' |''1951'' |2 |''1972'' |5 |''1993'' |6 |'''2014''' |5 | | |- |''1931'' |2 |''1952'' |4 |''1973'' |2 |''1994'' |4 |''2015'' |5* | | |- |''1932'' |2 |''1953'' |2 |''1974'' |3* |''1995'' |7 |''2016'' |5* | | |- |''1933'' |''1'' |''1954'' |4 |''1975'' |3 |''1996'' |5 |''2017'' |''1'' | | |- |''1934'' |2 |''1955'' |3 |''1976'' |''1*'' |''1997'' |8 |''2018'' |''1'' | | |- |''1935'' |'''1''' |'''1956''' |'''1''' |'''1977''' |2* |'''1998''' |8 |'''2019''' |6 | | |} ''<small>Stjörnumerkt ár vannst bikarkeppni karla í knattspyrnu.</small>'' <br /> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni efstu deildar í knattspyrnu karla allar götur frá 1917, þess ber þó að geta að engin gögn eru til um markahæstu leikmenn íslandsmótsins frá 1920 og til og með 1934. Eftirtaldir Valsmenn hafa hreppt hnossið:<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|title=Markahæstu leikmenn í landsdeildum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21|archive-date=2021-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213092757/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/markahaestu-leikmenn-i-landsdeildum/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Timabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1935 |Magnús Bergsteinsson |3 |- |1936 |Óskar Jónsson |5 |- |1937 |Óskar Jónsson |3 |- |1938 |Magnús Bergsteinsson* |3 |- |1940 |Sigurpáll Jónsson* |4 |- |1942 |Ellert Sölvason |6 |- | rowspan="3" |1944 |Sveinn Sveinsson |2 |- |Sveinn Helgason |2 |- |Jóhann Eyjólfsson |2 |- | rowspan="2" |1947 |[[Albert Guðmundsson]] |3 |- |Einar Halldórsson |3 |- |1950 |Halldór Halldórsson |3 |- |1967 |[[Hermann Gunnarsson]] |12 |- |1968 |Reynir Jónsson* |8 |- |1973 |[[Hermann Gunnarsson]] |17 |- |1976 |[[Ingi Björn Albertsson]] |16 |- |1980 |Matthías Hallgrímsson |13 |- |'''1983''' |'''Ingi Björn Albertsson''' |'''14''' |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |13 |- |2015 |Patrick Pedersen |13 |- |2018 |Patrick Pedersen |18 |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |} <small>Stjörnumerktir leikmenn deildu titlinum með öðrum. Tímabilið 1983 varð Ingi Björn Albertsson fyrsti leikmaður í efstu deild karla til þess að skora 100 mörk í efstu deild. Hann náði þessum áfanga í leik gegn KR þann 18. júní. Ingi er einn sex leikmanna til að skora yfir 100 mörk í efstu deild og er þriðji markahæsti leikmaðurinn í sögu efstu deildar í knattspyrnu. Patrick Pedersen varð markahæsti leikmaður í sögu efstu deildar í knattspyrnu 5. ágúst 2025 er hann skoraði tvö mörk í jafntefli á móti ÍA.</small><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2025/08/05/pedersen_markahaestur_fra_upphafi/|title=Pedersen markahæstur frá upphafi|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> <small>Patrick Pedersen hefur nú skorað 134 mörk í efstu deild á Íslandi.</small> ==== Þjálfarar meistaraflokks karla í knattspyrnu ==== {{col-begin}} {{col-2}} *{{ISL}} [[Guðmundur H. Pétursson]] (1930) *{{ISL}} [[Reidar Sörensen]] (1933–35) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1935–37) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] & {{SKO}} [[Robert Jack]] (1937–38) *{{SKO}} [[Murdo MacDougall]] (1938) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1939) *{{SKO}} [[Joe Devine]] (1948) *{{ISL}} [[Hermann Hermannsson]] (1955) *{{ISL}} [[Óli B. Jónsson]] (1967–68) *{{USSR}} [[Yuri Illichev]] (1973–74), (1976–77) *{{HUN}} [[Nemes Gyula]] (1978–79) *{{GER}} [[Volker Hofferbert]] (1980) *{{GER}} [[Klaus-Jürgen Hilpert]] (1982) *{{GER}} [[Claus Peter]] (1982–83) *{{SKO}} [[Ian Ross]] (1984–87) *{{ISL}} [[Hörður Helgason]] (1988–89) *{{ISL}} [[Guðmundur Þorbjörnsson]] (1989) *{{ISL}} [[Ingi Björn Albertsson]] (1990–91) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1992–93) *{{ISL}} [[Sigurður Dagsson]] (1996) {{col-2}} *{{ISL}} [[Sigurður Grétarsson]] (1996) *{{ISL}} [[Kristinn Björnsson]] (1997–99) *{{ISL}} {{BIH}} [[Ejub Purišević]] (2000–01) *{{ISL}} [[Þorlákur Árnason]] (2002–03) *{{ISL}} [[Njáll Eiðsson]] (2004) *{{ISL}} [[Willum Þór Þórsson]] (okt. 2004 – júlí 2009) *{{ISL}} [[Atli Eðvaldsson]] (júli- sept. 2009) *{{ISL}} [[Gunnlaugur Jónsson]] (sept. 2009 – sept. 2010) *{{ISL}} [[Kristján Guðmundsson]] (sept. 2010 – okt. 2012) *{{ISL}} [[Magnús Gylfason]] (okt. 2012 –okt. 2014) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (okt. 2014-okt. 2019) *{{ISL}} [[Heimir Guðjónsson]] (okt. 2019- júlí 2022) *{{ISL}} [[Ólafur Jóhannesson]] (júlí 2022-október 2022) *{{ISL}} [[Arnar Grétarsson]] (nóvember 2022-ágúst 2024) *{{SRB}}[[Srdjan Tufegdzic]] (ágúst 2024-október 2025) *{{ISL}}[[Hermann Hreiðarsson]] (nóvember 2025-?){{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Sömu sögu er að segja af kvennaliði Vals og karlaliði, þ.e. kvennadeild Vals í knattspyrnu er einnig sú næst sigursælasta á landinu m.t.t. sigra á Íslandsmóti. Fyrsti sigur liðsins í Íslandsmótinu kom [[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]] og eru þeir orðnir þrettán talsins<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/fotbolti/titlar.aspx|title=Fótbolti - Titlar - Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref>, sá síðasti vannst sumarið 2023.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19401/2019/09/21/valur-islandsmeistari-kvenna-i-knattspyrnu.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í knattspyrnu|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/valur-islandsmeistari-kvenna-i-fotbolta|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í fótbolta|date=2019-09-21|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> Fyrsti bikartitillinn kom í hús árið 1984 og hefur ekkert annað lið unnið bikarkeppnina jafn oft og Valskonur, en þær hafa sigrað keppnina alls 15 sinnum.<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> Frá [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2004|2004]] til [[Landsbankadeild kvenna í knattspyrnu 2008|2008]], undir stjórn [[Elísabet Gunnarsdóttir|Elísabetar Gunnarsdóttur]] og með [[Margrét Lára Viðarsdóttir|Margréti Láru Viðarsdóttur]] í fararbroddi sigraði liðið [[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Íslandsmótið]] fjórum sinnum af fimm mögulegum skiptum. Árin 2009-2011 þjálfaði [[Freyr Alexandersson]] liðið með góðum árangri, en þegar Freyr hætti þjálfun liðsins tóku mögur ár við - í samanburði við mikinn árangur áranna á undar. [[Pétur Pétursson]] tók við liðinu 2017 og þjálfaði liðið til 2024, en undir stjórn Péturs vann liðið fjóra Íslandsmeistaratitla. Núverandi þjálfari liðsins er Matthías Guðmundsson. ==== Í Evrópukeppnum ==== Valur hefur náð fínum árangri í meistaradeild Evrópu í knattspyrnu, en besti árangur félagsins í meistaradeild kvenna í knattspyrnu náðist tímabilið 2005-06, þegar liðið komst í 8-liða úrslit, þá undir stjórn fyrrnefndar Elísabetar. Tímabilin 2005-06, 2007-08 og 2008-09 var Margrét Lára Viðarsdóttir markahæsti leikmaður keppninnar. {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | '''Úrslit''' |- | rowspan="7" |2005-06 | rowspan="7" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Røa Idrettslag |4-1 |''n/a'' |'''4-1''' |- |United Jakobstad |2-1 |''n/a'' |'''2-1''' |- |Pärnu FC |8-1 |''n/a'' |'''8-1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Djurgården/Älvsjö<br /> |1-2 |''n/a'' |'''1-2''' |- |ZFK Masinac Classic Niš |3-0 |''n/a'' |'''3-0''' |- |Alma KTZH<br /> |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |Átta liða úrslit |Turbine Potsdam |1-8 |11-1 |'''2-19''' |- | rowspan="6" |2007-08 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Honka |2–1<br /> |''n/a'' |'''2–1''' |- |KÍ Klaksvík |6–0<br /> |''n/a'' |'''6–0''' |- |ADO Den Haag |5–1<br /> |''n/a'' |'''5–1''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Frankfurt |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- |Rapide Wezema |4–0<br /> |''n/a'' |'''4-0''' |- |Everton |3–1<br /> |''n/a'' |'''3–1''' |- | rowspan="6" |2008-09 | rowspan="6" |Meistaradeild Evrópu | rowspan="3" |Forkeppni |Cardiff City LFC |8–1 |''n/a'' |'''8–1''' |- |FC FK Slovan Duslo Šaľa |6–2 |''n/a'' |'''6–2''' |- |Maccabi Holon |9-0 |''n/a'' |'''9-0''' |- | rowspan="3" |Riðlakeppni |Umeå IK |1-5 |''n/a'' |'''1-5''' |- |ASD CF Bardolino |2–3 |''n/a'' |'''2–3''' |- |Alma KTZH |8-0 |''n/a'' |'''8-0''' |- |2009-10 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Torres |1-2 |1-4 |''2-6'' |- |2010-11 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Rayo Vallecano |1-1 |0-3 |''1-4'' |- |2011-12 |Meistaradeild Evrópu |32-liða úrslit |Glasgow City |0-3 |1-1 |''1-4'' |} ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í knattspyrnu ==== <small>Miðað við 27. apríl 2026.</small> {{Football squad |no1=1|nat1=ISL|pos1=GK|name1=[[Tinna Brá Magnúsdóttir]] |no2=2|nat2=ISL|pos2=DF|name2=[[Sigrún Ísfold Valsdóttir]] |no3=3|nat3=ISL|pos3=DF|name3=[[Sóley Edda Ingadóttir]] |no4=4|nat4=ISL|pos4=DF|name4=[[Helga Rut Einarsdóttir]] |no5=5|nat5=ISL|pos5=DF|name5=[[Bryndís Eiríksdóttir]] |no6=6|nat6=ISL|pos6=MF|name6=[[Kimberley Dóra Hjálmarsdóttir]] |no7=7|nat7=ISL|pos7=MF|name7=[[Ísabella Sara Tryggvadóttir]] |no8=8|nat8=ISL|pos8=MF|name8=[[Arnfríður Auður Arnarsdóttir]] |no9=9|nat9=ISL|pos9=FW|name9=[[Sonja Björg Sigurðardóttir]] |no10=10|nat10=ISL|pos10=DF|name10=[[Berglind Rós Ágústsdóttir]] |no11=11|nat11=ISL|pos11=DF|name11=[[Anna Rakel Pétursdóttir]] |no12=12|nat12=ISL|pos12=GK|name12=[[Esther Júlía Gústavsdóttir]] |no13=13|nat13=ISL|pos13=FW|name13=[[Nadía Atladóttir]] |no14=15|nat14=ISL|pos14=MF|name14=[[Hrafnhildur Salka Pálmadóttir]] |no15=16|nat15=ISL|pos15=MF|name15=[[Margrét Brynja Kristinsdóttir]] |no16=17|nat16=ISL|pos16=DF|name16=[[Auður Björg Ármannsdóttir]] |no17=18|nat17=ISL|pos17=DF|name17=[[Málfríður Anna Eiríksdóttir]] |no18=21|nat18=ISL|pos18=DF|name18=[[Lillý Rut Hlynsdóttir]] |no19=25|nat19=ISL|pos19=MF|name19=[[Glódís María Gunnarsdóttir]] |no20=26|nat20=ISL|pos20=FW|name20=[[Ása Kristrín Tryggvadóttir]] |no21=28|nat21=ISL|pos21=FW|name21=[[Kolbrá Una Kristinsdóttir]] |no22=32|nat22=ISL|pos22=FW|name22=[[Ágústa María Valtýsdóttir]] |no23=34|nat23=ISL|pos23=FW|name23=[[Karítas Barkardóttir]] |no24=77|nat24=ISL|pos24=FW|name24=[[Eyrún Vala Harðardóttir]] |no25=|nat25=FIN|pos25=GK|name25=[[Vera Varis]]}} ===Á láni=== {{Fs start}} {{Fs player|no=|nat=ISL|pos=MF|name=[[Ragnheiður Þórunn Jónsdóttir]]|other=lánuð til [[PEC Zwolle]] til 1. maí 2026}} {{Fs end}} ==== Gengi meistaraflokks kvenna í knattspyrnu í gegnum tíðina ==== {| class="wikitable" |+ ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Tímabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti ! rowspan="11" | ! style="background: red; color: white;" | ''Timabil'' ! style="background: red; color: white;" | Sæti |- |''1977'' |3 |''1987'' |2* |''1997'' |3 |''2007'' |''1'' |''2017'' |3 |- |''1978'' |''1'' |''1988'' |''1*'' |''1998'' |2 |''2008'' |''1'' |''2018'' |3 |- |''1979'' |2 |''1989'' |''1'' |''1999'' |3 |''2009'' |'''1*''' |''2019'' |''1'' |- |''1980'' |2 |''1990'' |3* |''2000'' |5 |''2010'' |''1*'' |''2020'' |2 |- |''1981'' |3 |''1991'' |2 |''2001'' |4* |''2011'' |2* |''2021'' |''1'' |- |''1982'' |2 |''1992'' |3 |''2002'' |3 |''2012'' |4 |''2022'' |''1'' |- |''1983'' |2 |''1993'' |4 |''2003'' |3* |''2013'' |2 |''2023'' |'''1''' |- |'''1984''' |''Riðlakeppni*'' |'''1994''' |3 |''2004'' |''1'' |''2014'' |7 |2024 |2 |- |''1985'' |3* |''1995'' |2* |''2005'' |2 |''2015'' |7 |2025 |6 |- |''1986'' |''1*'' |''1996'' |4 |''2006'' |''1*'' |''2016'' |3 | colspan="2" | |}<small>Sumarið 2008 skoraði Valsliðið 91 mark á Íslandsmótinu og bætti eigið met frá árinu áður um 3 mörk.</small> ==== Gullskórinn ==== Gullskórinn hefur verið veittur markahæsta leikmanni tímabilsins í efstu deild kvenna frá árinu 1981. Eftirfarandi Valskonur hafa hreppt gullskóinn:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |+Gullskórinn ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Mörk |- |1986 |Kristín Arnþórsdóttir |22 |- |1987 |Ingibjörg Jónsdóttir |16 |- |1988 |Bryndís Valsdóttir |12 |- |1989 |Guðrún Sæmundsdóttir |12 |- |1999 |Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir |20 |- |2005 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |23 |- |2006 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |34 |- |''2007'' |[[Margrét Lára Viðarsdóttir|''Margrét Lára Viðarsdóttir'']] |''38'' |- |2008 |[[Margrét Lára Viðarsdóttir]] |32 |- |2009 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2010 |[[Kristín Ýr Bjarnadóttir]] |23 |- |2012 |[[Elín Metta Jensen]] |18 |- |2023 |Bryndís Arna Níelsdóttir |14+1 |} <br /><small>Tímabilið 2007 skoraði Margrét Lára Viðarsdóttir 38 mörk í aðeins 16 leikjum, eða 2,4 mörk að meðaltali í hverjum leik. Hvorki fyrr né síðar hefur leikmaður í efstu deild karla eða kvenna skorað fleiri mörk á sama tímabili.</small> <small>Tímabilið 2023 skoraði Bryndís Arna Níelsdóttir 14 mörk í fyrri hluta deildarinnar og eitt mark í efri hluta deildarinnar.</small> == Handknattleikur == === Karlar === ==== Á Íslandi ==== Handknattleiksdeild Vals á sér langa sögu innan handboltans á Íslandi, félagið hefur skipað sér með þeim sigursælustu í íþróttinni hérlendis og er hefur ekkert lið unnið Íslandsmótið né bikarkeppnina í handbolta jafn oft og Valur karlamegin, Karlalið Vals tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í handbolta, tímabilið [[Handknattleiksárið 1939-40|1939-40]] og stóð uppi sem sigurvegari, eftir að hafa unnið alla leiki sína í riðlinum. Þegar hefðbundnu deildafyrirkomulagi var komið á tímabilið [[Handknattleiksárið 1947-48|1947-1948]] voru Valsarar vitaskuld með og gott betur en allar götur síðan hefur Valur átt lið í efstu deild karla í handknattleik. Með Val hafa margir fræknir handknattleiksmenn leikið, ber þar helst að nefna silfurverðlaunahafa Íslands á [[Sumarólympíuleikarnir 2008|Ólympíuleikunum í Peking]] árið 2008, þá [[Snorri Steinn Guðjónsson|Snorra Stein Guðjónsson]] og [[Ólafur Indriði Stefánsson|Ólaf Stefánsson]]. Að auki má nefna [[Guðmundur Hrafnkelsson|Guðmund Hrafnkelsson]], [[Valdimar Grímsson]], [[Roland Valur Eradze|Roland Val Eradze]] og [[Dagur Sigurðsson|Dag Sigurðsson]]. Núverandi þjálfari liðsins er Ágúst Þór Jóhannsson og honum til aðstoðar er Róbert Gunnarsson. Jóhann Ingi Guðmundsson er markmannsþjálfari liðsins og Aron Óskar Þorleifsson sjúkraþjálfari. ==== Í Evrópukeppnum ==== Í byrjun áttunda áratugar síðasta aldar varð til hin svokallaða „mulningsvél“ en höfundur hennar er talinn vera Reynir Ólafsson sem tók við þjálfun karlaliðs Vals árið 1970. Hann mun strax hafist handa við að bæta varnarleik liðsins sem þótti ekki góður. Reyni tókst vel að gera þær lagfæringar sem þurfti og fljótlega þótti Valsvörnin óárennileg og fékk fyrir vikið fyrrgreint viðurnefni. „Mulningsvélin“ náði þó ekki að skila Íslandsbikarnum heim á Hlíðarenda fyrr en 1973 en það ár varð kvennalið Vals einnig Íslandsmeistari og því um stórt ár að ræða hjá handknattleiksfólki Vals. „Mulningsvélin“ varð síðan Íslandsmeistari þrjú ár í röð 1977, 1978 og 1979, þótt nokkuð hafi verið farið að kvarnast úr hópnum undir það síðasta. Stærsta afrek „Mulningsvélarinnar“ var án efa að komst í úrslit í Evrópukeppni meistaraliða árið 1980. Frækilegir sigrar unnust á leiðinni í úrslit, m.a. voru spænsku meistararnir í Atlético Madrid lagðir að velli í undanúrslitum. Eftir þriggja marka tap ytra í fyrri leiknum, 24:21, vann Valur heimaleikinn sem fram fór í Laugardalshöll snemma árs 1980, 18:15, í einum eftirminnilegasta handboltaleik sem þar hefur farið fram. Stefán Gunnarsson skoraði 18. og síðasta markið og Ólafur Benediktsson fór á kostum í markinu og átti ekki hvað sístan þátt í að Valsliðið náði að tryggja sér þriggja marka sigur sem nægði til að komast í úrslit. Þegar kom að úrslitaleiknum við þýska liðið Grosswallstadt ákvað Valur að selja heimaleikjaréttinn af fjárhagsástæðum. Úrslitaleikurinn var háður í Ólympíuhöllinni í München og tapaðist, 21:12. Valsmenn komust nærri því að leika afrek sitt eftir tímabilið 2016-17 og komast í úrslitaleik í Evrópukeppni, en þá duttu þeir út í undanúrslitum áskorendabikars Evrópu í handknattleik. Árið 2024 sigruðu Valsmenn Evrópubikarkeppni í handknattleik og urðu þar með fyrsta íslenska liðið í boltaíþrótt til þess að sigra Evrópukeppni.<ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/20242575099d/upp-gjorid-olympiacos-valur-31-27-4-5-vals-menn-evropu-bikar-meistarar-eftir-sigur-i-vita-keppni|title=Upp­gjörið: Olympiacos-Valur 31-27 [4-5] {{!}} Vals­menn Evrópu­bikar­meistarar eftir sigur í víta­keppni - Vísir|last=Eggertsson|first=Andri Már|date=2024-05-25|website=visir.is|language=is|access-date=2026-04-29}}</ref> {| class="wikitable" |+Árangur Karlaliðs Vals í Evrópukeppnum ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Úrslit |- |[[Handknattleiksárið 1973-74|1973-74]] |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Vfl Gummersbach |10-11 |8-16 |''18-27'' |- | rowspan="2" |1976-77 | rowspan="2" |Evrópukeppni Bikarhafa |32-liða úrslit |HC Red Boys Differdange |25-11 |29-12 |''54-23'' |- |16-liða úrslit |WKS Slask Wroclaw |20-22 |18-22 |''38-44'' |- | rowspan="2" |1977-78 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |Kyndil |23-15 |30-16 |''53-31'' |- |16-liða úrslit |Honvéd Budapest |23-35 |25-22 |''48-57'' |- | rowspan="2" |1978-79 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |IL Refstad |14-12 |14-16 |''28-28(ú)'' |- |16-liða úrslit |Dinamo Bucharest |19-25 |20-20 |''39-45'' |- | rowspan="4" |1979-80 | rowspan="4" |Evrópukeppni Meistaraliða |16-liða úrslit |Brentwood |32-19 |38-14 |''70-33'' |- |8-liða úrslit |IK Drott |18-19 |18-16 |''36-35'' |- |Undanúrslit |[[Atlético Madrid]] |18-15 |21-14 |'''36-32''' |- |Úrslit |Grosswallstadt | colspan="3" | ''12-21'' |- |1984-85 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Ystad |20-17 |19-23 |''39-40'' |- | rowspan="2" |1985-86 | rowspan="2" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Kolbotn |22-20 |18-20 |''40-40(ú)'' |- |16-liða úrslit |Lugi |16-22 |15-15 |''31-37'' |- |1986-87 |IHF-Bikarinn |1. Umferð |Urædd |14-16 |20-25 |''34-41'' |- | rowspan="3" |1988-89 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |27-26 |24-17 |''51-43'' |- |16-liða úrslit |ZMC Amicitia Zurich |16-15 |25-22 |''41-38'' |- |8-liða úrslit |SC Magdeburg |22-16 |15-21 |''37-37(ú)'' |- | rowspan="2" |1989-90 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kyndil |29-14 |26-27 |''55-41'' |- |16-liða úrslit |Rába ETO Györ |21-31 |23-29 |''44-60'' |- |1990-91 |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Sandefjord |22-20 |21-25 |''43-45'' |- | rowspan="3" |1991-92 | rowspan="3" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |IK Drott |27-24 |28-27 |''55-51'' |- |16-liða úrslit |Hapoel Rishon Lezion |25-20 |27-28 |''52-48'' |- |8-liða úrslit |FC Barcelona |19-23 |15-27 |''34-50'' |- | rowspan="3" |1992-93 | rowspan="3" |Evrópukeppni Bikarhafa |1. Umferð |Stavanger |24-22 |34-25 |''58-47'' |- |16-liða úrslit |Klaipeda |28-24 |21-22 |''49-46'' |- |8-liða úrslit |TUSSEM Essen |27-25 |14-23 |''41-48'' |- | rowspan="2" |1993-94 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Tatra Koprivnice |22-18 |23-23 |''45-41'' |- |16-liða úrslit |HK Sandefjord |25-22 |21-24 |''46-46(ú)'' |- |1994-95 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Kolding |22-26 |27-27 |''49-53'' |- | rowspan="2" |1995-96 | rowspan="2" |Evrópukeppni Meistaraliða |32-liða úrslit |CSKA Moskva |23-23 |21-20 |''44-43'' |- |16-liða úrslit |ABC Braga |25-23 |25-29 |''50-52'' |- |1996-97 |Evrópukeppni Meistaraliða |1. Umferð |Shakhtar Donetsk |20-19 |16-27 |''36-46'' |- |2004-05 |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |Grasshopper Zurich |28-28 |21-23 |''49-51'' |- | rowspan="3" |2005-06 | rowspan="3" |Evrópukeppni Félagsliða |1. Umferð |HC Tbilisi |51-15 |47-13 |''98-28'' |- |2. Umferð |Sjunda |28-31 |33-27 |'''61-58''' |- |3. Umferð |Skövde |24-22 |28-35 |'''52-57''' |- | rowspan="7" |2007-08 | rowspan="7" |Meistaradeildin |Forkeppni |Viking Malt |28-19 |33-24 |'''61-43''' |- | rowspan="6" |Riðlakeppni |Celje Lasko | |24-34 | rowspan="6" |4. sæti í riðli |- |Vfl Gummersbach |24-33 | |- |MKB Veszprém | |28-41 |- |Celje Lasko |29-28 | |- |Vfl Gummersbach | |22-34 |- |MKB Veszprém |24-31 | |- | rowspan="4" |2016-17 | rowspan="4" |Áskorendabikar EHF |32-liða úrslit |Haslum Handballklubb |31–24<br /> |25–25<br /> |'''56-49''' |- |16-liða úrslit |RK Partizan 1949 |21–21<br /> |24–24<br /> |'''45-45''' |- |8-liða úrslit |RK Sloga Požega |30–27<br /> |29–26<br /> |'''59-53''' |- |Undanúrslit |AHC Potaissa Turda<br /> |30–22<br /> |23–32<br /> |'''53-54''' |- | rowspan="7" |2023-24 | rowspan="7" |Evrópubikarkeppni EHF |1. umferð |Granytas Karis |27–24<br /> |33–28<br /> |'''60-52''' |- |2. umferð |Pölva Serviti |32–29<br /> |39–28<br /> |'''71-57''' |- |3. umferð |HC Motor Zaporizhzhia |35–31<br /> |33–28<br /> |'''68-59''' |- |16-liða úrslit |HC Metaloplastika Elixir Šabac<br /> |27–26<br /> |30–28<br /> |'''57-54''' |- |8-liða úrslit |CSA Steaua Bucuresti<br /> |36–30<br /> |36–35<br /> |'''72-65''' |- |Undanúrslit |CS Minaur Baia Mare<br /> |30–24<br /> |36–28<br /> |'''66-52''' |- |Úrslit |Olympiacos<br /> |30–26<br /> |27–31<br /> |'''57-57 (5-4 e. vítakastkeppni)''' |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026.'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Björgvin Páll Gústafsson]] *12 [[Jens Sigurðarson]] *31 [[Arnar Þór Fylkisson]] ;Hornamenn *10 [[Daníel Montoro]] *11 [[Daníel Örn Guðmundsson]] *22 [[Dagur Ármannsson]] *25 [[Allan Nordberg]] *88 [[Andri Finnsson]] ;Línumenn *2 [[Þorgils Jón Svölu-Baldursson]] *40 [[Þorvaldur Örn Þorvaldsson]] *17 [[Logi Finnsson]] {{Col-2}} ;Skyttur *5 [[Agnar Smári Jónsson]] *14 [[Bjarki Snorrason]] *14 [[Arnór Snær Óskarsson]] *15 [[Róbert Aron Horstert]] *17 [[Bjarni í Selvindi]] *24 [[Magnús Óli Magnússon]] ;Miðjumenn *13 [[Dagur Árni Heimisson]] *23 [[Gunnar Róbertsson]] *19 [[Dagur Leó Fannarsson]] {{Col-end}} === Konur === ==== Á Íslandi ==== Árið 1947 voru kvennaflokkar Vals settir á legg og fljótlega eftir það hófust æfingar í handknattleik þeirra á meðal. Það var hinsvegar ekki fyrr en á sjöunda áratug 20. aldar sem félagið hrósaði fyrst sigri á Íslandsmótinu í handknattleik, nánar tiltekið 1962. Þá hófst sannkallað blómaskeið þar sem Valskonur urðu meistarar ellefu sinnum á þrettán árum, þar af sex ár í röð frá 1964 til og með 1969. Þjálfari liðsins á þessum árum var Þórarinn Eyþórsson og meðal leikmanna Vals á þessum árum var ein öflugasta handknattleikskona landsins, fyrr og síðar, [[Sigríður Sigurðardóttir]], fyrirliði íslenska landsliðsins sem varð Norðurlandameistari 1964. Sama ár var Sigríður kjörin [[íþróttamaður ársins]] af Samtökum íþróttafréttamanna, sú fyrsta úr röðum handknattleiksmanna og varð einnig fyrsta konan til að hreppa verðlaunin. Alls hefur kvennalið félagsins unnið Íslandsmótið 17 sinnum nú síðast tímabilið [[Handknattleiksárið 2018|2018-2019.]] Núverandi þjálfari liðsins er Anton Rúnarsson en honum til aðstoðar er Sigurgeir Jónsson. Björg Elín Guðmundsdóttir er liðsstjóri, Sólveig Lóa Höskuldsdóttir sjúkraþjálfari og Hlynur Morthens markmannsþjálfari liðsins. ==== Í Evrópukeppnum ==== Rétt eins og hjá karlaliði Vals í handknattleik er um auðugan garð að gresja þegar litið er á árangur handknattleikskvenna í Val m.t.t. Evrópukeppna, ber þar helst að nefna tímabilið 2005-06, en þá komust Valsstúlkur í undanúrslit Áskorendabikars EHF, eftir sigra gegn grísku og svissnesku liði. {| class="wikitable" ! style="background: red; color: white;" | Tímabil ! style="background: red; color: white;" | Keppni ! style="background: red; color: white;" | Umferð ! style="background: red; color: white;" | Mótherji ! style="background: red; color: white;" | Heima ! style="background: red; color: white;" | Úti ! style="background: red; color: white;" | Samanlagt |- | [[2004–05 Women's EHF Cup|2004–05]] | EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[Önnereds HK]] | style="text-align:center;"| 24–35 | style="text-align:center;"| 26–30 | style="text-align:center;"| '''50–65''' |- | rowspan="3" | [[2005–06 Women's EHF Challenge Cup|2005–06]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[HC Athinaikos Athens]] | style="text-align:center;"| 37–29 | style="text-align:center;"| 24–26 | style="text-align:center;"| '''61–55''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[LC Brühl Handball]] | style="text-align:center;"| 25–21 | style="text-align:center;"| 32–27 | style="text-align:center;"| '''57–48''' |- | style="text-align:center;"|Undanúrslit |[[CSU Neptun Constanța|CSU Tomis Constanța]] | style="text-align:center;"| 35–28 | style="text-align:center;"| 25–37 | style="text-align:center;"| '''60–65''' |- | rowspan="3" | [[2007–08 Women's EHF Challenge Cup|2007–08]] | rowspan="3" |Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[ŽORK Napredak Kruševac]] | style="text-align:center;"| 40–18 | style="text-align:center;"| 34–20 | style="text-align:center;"| '''74–38''' |- | style="text-align:center;"|16-liða úrslit |[[ŽRK Radnički Kragujevac|RK Lasta Radnički Petrol Beograd]] | style="text-align:center;"| 31–30 | style="text-align:center;"| 31–26 | style="text-align:center;"| '''62–56''' |- | style="text-align:center;"|8-liða úrslit |[[Mérignac Handball]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 30–36 | style="text-align:center;"| '''54–58''' |- | rowspan="2" | [[2010–11 Women's EHF Cup|2010–11]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Fyrsta umferð |[[IUVENTA Michalovce]] | style="text-align:center;"| 26–21 | style="text-align:center;"| 30–30 | style="text-align:center;"| '''56–51''' |- | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[VfL Oldenburg (handball)|VfL Oldenburg]] | style="text-align:center;"| 28–26 | style="text-align:center;"| 25–36 | style="text-align:center;"| '''53–62''' |- | rowspan="2" | [[2012–13 Women's EHF Cup|2012–13]] | rowspan="2" |EHF-Bikarinn | style="text-align:center;"|Önnur umferð |[[CE Handbol Marítim|Valencia Aicequip]] | style="text-align:center;"| 37–25 | style="text-align:center;"| 27–22 | style="text-align:center;"| '''64–47''' |- | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HC Zalău]] | style="text-align:center;"| 24–23 | style="text-align:center;"| 21–22 | style="text-align:center;"| '''45–45''' |- | rowspan="2" | [[2018–19 Women's EHF Challenge Cup|2018–19]] | rowspan="2" | Áskorendabikarinn | style="text-align:center;"|Þriðja umferð |[[HV Quintus|Virto / Quintus]] | style="text-align:center;"| 20–21 | style="text-align:center;"| 20–24 | style="text-align:center;"| '''40–45''' |- |} ====Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í handknattleik==== :''Tímabilið 2025-2026'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Markverðir *1 [[Oddný Mínervudóttir]] *12 [[Hafdís Renötudóttir]] *16 [[Elísabet Millý Elíasardóttir]] ;Hornamenn *18 [[Eva Steinsen Jónsdóttir]] *8 [[Guðrún Ásta Magnúsdóttir]] *5 [[Ásthildur Þórhallsdóttir]] *23 [[Sara Lind Fróðadóttir]] *9 [[Lilja Ágústsdóttir]] *10 [[Þórey Anna Ásgeirsdóttir]] *19 [[Auður Ester Gestsdóttir]] ;Línumenn *6 [[Hildur Björnsdóttir]] *11 [[Ágústa Rún Jónasdóttir]] *14 [[Elísa Elíasdóttir]] *7 [[Sigrún Erla Þórarinsdóttir]] {{Col-2}} ;Skyttur *15 [[Guðrún Hekla Traustadóttir]] *24 [[Mariam Eradze]] *25 [[Thea Imani Sturludóttir]] *35 [[Lovísa Thompson]] *21 [[Ásrún Inga Arnarsdóttir]] ;Miðjumenn *13 [[Arna Karitas Eiríksdóttir]] *13 [[Ásdís Þóra Ágústsdóttir]] *4 [[Laufey Helga Óskarsdóttir]] {{Col-end}} <div class="references-small">4. maí 2026 tilkynnti handknattleiksdeild Vals að Thea Imani Sturludóttir hefði samið við rúmenska félagið Craiova og mun hún ganga til liðsins að tímabilinu 2026 loknu.</div> == Körfuknattleikur == === Karlar === Körfuknattleiksdeild Vals má rekja aftur til ársins 1970 þegar K.F.R. sameinaðist Val. Tíu árum eftir sameininguna komu fyrstu stóru titlarnir í hús þegar Valur vann Íslandsmótið í Körfuknattleik árið 1980. Valsmenn tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn 1979-1980 með sigri á KR 17. mars 1980. Bandaríkjamaðurinn [[Tim Dwyer]] stýrði liðinu til sigurs en hann var þá spilandi þjálfari. Tim Dwyer var jafnframt valinn besti erlendi leikmaðurinn þetta tímabil.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1511653|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Á næstu þremur árum bættust þrír titlar í safnið. Bikarmeistaratitlar árin 1981 og 1983 og Íslandsmeistaratitill 1983. ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks karla í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" | Leikmannahópur Vals í körfuknattleik karla |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |13 |{{ISL}} |[[Kristófer Acox]] |197 cm |13-10-1993 |- |Bakvörður |1 |{{ISL}} |Símon Tómasson |183 cm |29-04-2003 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Jóhannes Ómarsson |196 cm |06-05-2005 |- |Bakvörður |4 |{{ISL}} |Ástþór Atli Svalason |190 cm |01-03-2002 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Benedikt Blöndal |188 cm |05-10-1993 |- |Bakvörður |10 |{{ISL}} |Kári Jónsson |192 cm |27-08-1997 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Egill Jón Agnarsson |190 cm |01-01-2002 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Björgvin Hugi Ragnarsson |190 cm |10-03-2005 |- |Bakvörður |23 |{{ISL}} |Óðinn Þórðarson |190 cm |03-02-2005 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hrannar Davíð Svalason | | |- |Bakvörður |26 |{{ISL}} |Finnur Tómasson |182 cm |10-05-2005 |- |Bakvörður |27 |{{ISL}} |Tómas Davíð Thomasson |180 cm |03-10-2005 |- |Bakvörður |28 |{{ISL}} |Jóhannes Reykdal Einarsson | | |- |Bakvörður |41 |{{ISL}} |Karl Kristján Sigurðarson |192 cm |18-05-2005 |- |Framherji |11 |{{ISL}} |Bóas Jakobsson |200 cm |04-12-2000 |- |Framherji |12 |{{ISL}} |Sveinn Búi Birgisson |203 cm |22-05-2002 |- |Bakvörður | |{{ISL}} |Sófus Máni Bender |192 cm |26-04-2003 |- |Bakvörður |20 |{{ISL}} |Ólafur Heiðar Jónsson | |01-01-2001 |- |Framherji |3 |{{ISL}} |Hjálmar Stefánsson |200 cm |05-01-1996 |- |Bakvörður |7 |{{ISL}} |Frank Aron Booker |192 cm |07-07-1994 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Orri Már Svavarsson |198 cm |20-06-2005 |- |Miðherji |24 |{{USA}} |Antonio Keyshawn Woods |191 cm |28-01-1996 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Veigar Örn Svavarsson |195 cm |20-06-2005 |- |Framherji |5 |{{SRB}} |Lazar Nikolic |203 cm |23-06-1999 |- |Bakvörður |77 |{{CRO}} |Igor Maric |195 cm |23-07-1985 |- |Miðherji |21 |{{UK}} |Callum Reese Lawson |198 cm |27-02-1996 |} | ; Aðalþjálfari * [[Finnur Freyr Stefánsson]] ; ;Aðrir starfsmenn * Jamil Abiad, aðstoðarþjálfari * Kristófer Acox, aðstoðarþjálfari * Bjartmar Birnir, sjúkraþjálfari ---- Tímabilið 2025-26 |} === Konur === Fyrsti Íslandsmeistaratitill kvenna í körfuknattleik vannst í apríl 2019 en liðið varð einnig bikarmeistari sama ár.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19047/2019/04/28/valur-islandsmeistari-kvenna-i-korfubolta-2019.aspx|title=Valur Íslandsmeistari kvenna í körfubolta 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-29}}</ref> Annar Íslandsmeistaratitill félagsins í körfuknattleik kvenna bættist í safnið árið 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/2021/06/02/valur-er-islandsmeistari-i-korfubolta-2021|title=Valur er Íslandsmeistari í körfubolta 2021|date=2021-06-02|website=RÚV|language=is|access-date=2021-06-06}}</ref> ==== Núverandi leikmenn meistaraflokks kvenna í körfuknattleik ==== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" style="background: red; color: white;" |Leikmannahópur Vals í körfuknattleik kvenna |- ! style="background: white; color: black;" | Leikmenn ! style="background: white; color: black;" | Þjálfarar |- | {| class="wikitable sortable" !Staða !<abbr>Nr.</abbr> ! !Nafn !Hæð !Fæðingardagur |- |Framherji |4 |{{ISL}} |Guðbjörg Sverrisdóttir |180 cm |10-10-1992 |- |Bakvörður |6 |{{ISL}} |Þóranna Kika Hodge-Carr |170 cm |18-07-1999 |- |Framherji |8 |{{ITA}} |Alyssa Marie Cerino |183 cm |16-05-1997 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Ásdís Elva Jónsdóttir |166 cm |29-05-2007 |- |Bakvörður |9 |{{ISL}} |Dagbjört Dögg Karlsdóttir |169 cm |26-06-1999 |- |Bakvörður |11 |{{ISL}} |Ísey Ísis Guttorsmdóttir Frost |186 cm |09-12-2009 |- |Bakvörður |12 |{{ISL}} |Elísabet Thelma Róbertsdóttir |172 cm |31-05-2002 |- |Bakvörður |13 |{{ISL}} |Sara Líf Boama |172 cm |18-08-2005 |- |Bakvörður |14 |{{ISL}} |Fatima Rós Joof |167 cm |05-08-2008 |- |Miðherji |15 |{{ISL}} |Ásta Júlía Grímsdóttir |183 cm |22-02-2001 |- |Bakvörður |18 |{{ISL}} |Berta María Þorkelsdóttir |180 cm |03-06-2008 |- |Bakvörður |20 |{{USA}} |Reshawna Rosie Stone |170 cm |30-08-2000 |- |Bakvörður |24 |{{ISL}} |Hanna Gróa Halldórsdóttir |172 cm |02-07-2007 |- |Bakvörður |43 |{{ISL}} |Margrét Ósk Einarsdóttir |173 cm |21-10-1996 |- | |} | ; Aðalþjálfari * Jamil Abiad ; ; Aðstoðarþjálfari * Margrét Ósk Einarsdóttir ---- Tímabilið 2025-26 |} === Þekktir leikmenn === [[Pétur Guðmundsson]] er sennilega þekktasti körfuknattleiksmaðurinn sem Valur hefur alið af sér, en Pétur lék um árabil í NBA deildinni.<ref>{{Cite web|url=https://www.isi.is/um-isi/heidursholl-isi/petur-karl-gudmundsson/|title=Pétur Karl Guðmundsson|website=www.isi.is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Sem dæmi um aðra þekkta leikmenn sem hafa leikið með Val eða leika með Val má nefna [[Helena Sverrisdóttir|Helenu Sverrisdóttur]], [[Jón Arnór Stefánsson]], [[Pavel Ermolinskij|Pavel Ermolinskij,]] [[Kristófer Acox]], Kára Jónsson og Hjálmar Stefánsson.<br /> == Íþróttamaður Vals == Eftirtaldir aðilar hafa hlotið þann heiður að vera valdir íþróttamenn Vals: {{col-begin}} {{col-2}} * 1992 - [[Valdimar Grímsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998191|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1993 - [[Guðmundur Hrafnkelsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/123059/|title=ÍÞRÓTTIR Íþróttamaður Vals árið 1993 uðmundur Hrafnkelsson markmaður Vals og|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1994 - [[Dagur Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998277|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1995 - Guðrún Sæmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998339|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1996 - Jón Kristjánsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998393|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1997 - Ragnar Þór Jónsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998425|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1998 - Guðmundur Hrafnkelsson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998473|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 1999 - Ásgerður Hildur Ingibergsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998561|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2000 - Kristinn Lárusson<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998698|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2001 - Rósa Júlía Steinþórsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998735|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2002 - [[Sigurbjörn Hreiðarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998831|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2003 - Íris Andrésdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998067|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2004 - Berglind Íris Hansdóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999335|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2005 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998889|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2006 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998989|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2007 - [[Margrét Lára Viðarsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997957|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2008 - [[Katrín Jónsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/%7Ccat:%27/fullStory.php?id=70719%27|title=Katrín Jónsdóttir er íþróttamaður Vals 2008|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> {{col-2}} * 2009 - [[Dóra María Lárusdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2009/12/31/dora_maria_ithrottamadur_vals_2009/|title=Dóra María íþróttamaður Vals 2009|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2010 - Hrafnhildur Skúladóttir<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477548|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2011 - Anna Úrsúla Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2011/12/31/anna_ursula_ithrottamadur_vals_2011/|title=Anna Úrsúla íþróttamaður Vals 2011|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2012 - Guðný Jenný Ásmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/gudny-jenny-ithrottamadur-vals-2012|title=Guðný Jenný íþróttamaður Vals 2012|date=2012-12-31|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/2322/2012/12/31/gudny-jenny-asmundsdottir-ithrottamadur-vals-2012.aspx|title=Guðný Jenný Ásmundsdóttir íþróttamaður Vals 2012|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2013 - [[Haukur Páll Sigurðsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/4080/2013/12/31/haukur-pall-sigurdsson-er-ithrottamadur-vals-2013.aspx|title=Haukur Páll Sigurðsson er Íþróttamaður Vals 2013|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2013/12/31/haukur_pall_ithrottamadur_vals_2013/|title=Haukur Páll íþróttamaður Vals 2013|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2014 - Kristín Guðmundsdóttir<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2014/12/31/kristin_ithrottamadur_vals/|title=Kristín íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/9517/2014/12/31/kristin-gudmundsdottir-er-ithrottamadur-vals-2014.aspx|title=Kristín Guðmundsdóttir er íþróttamaður Vals 2014|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2015 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/fotbolti/2015/12/31/bjarni_olafur_ithrottamadur_vals/|title=Bjarni Ólafur íþróttamaður Vals|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2016 - [[Bjarni Ólafur Eiríksson]]*<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/16969/2016/12/31/bjarni-olafur-eiriksson-ithrottamadur-vals-arid-2016.aspx|title=Bjarni Ólafur Eiríksson íþróttamaður Vals árið 2016|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2016/12/31/bjarni_ithrottamadur_vals_i_thridja_sinn/|title=Bjarni íþróttamaður Vals í þriðja sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2017 - Orri Freyr Gíslason<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/17836/2018/01/03/orri-freyr-gislason-ithrottamadur-vals-2017.aspx|title=Orri Freyr Gíslason íþróttamaður Vals 2017|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ruv.is/frett/fyrirlidi-vals-haettir|title=Fyrirliði Vals hættir|date=2019-05-13|website=RÚV|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2018 - [[Birkir Már Sævarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18796/2019/01/01/birkir-mar-saevarsson-ithrottamadur-vals-2018.aspx|title=Birkir Már Sævarsson íþróttamaður Vals 2018|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fotbolti.net/news/31-12-2018/birkir-mar-ithrottamadur-arsins-hja-val|title=Birkir Már íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.fotbolti.net|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2019 - [[Helena Sverrisdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/korfubolti/2019/12/31/helena_ithrottamadur_arsins_hja_val/|title=Helena íþróttamaður ársins hjá Val|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19577/2020/01/01/helena-sverrisdottir-er-ithrottamadur-vals-2019.aspx|title=Helena Sverrisdóttir er íþróttamaður Vals 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> *2020 - Anton Rúnarsson<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2020/12/31/anton_ithrottamadur_vals_2020/|title=Anton íþróttamaður Vals 2020|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20117/2020/12/31/anton-runarsson-ithrottamadur-vals-2020.aspx|title=Anton Rúnarsson íþróttamaður Vals 2020|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> * 2021 - Alexander Örn Júlíusson<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20817/2021/12/31/alexander-orn-juliusson-er-ithrottamadur-vals-2021.aspx/|title=Alexander Örn Júlíusson er íþróttamaður Vals 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2022-01-13}}</ref> * 2022 - [[Pavel Ermolinskij]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/21466/2022/12/31/pavel-ermolinski-er-ithrottamadur-vals-2022.aspx|title=Pavel Ermolinski er íþróttamaður Vals 2022|website=www.valur.is|language=is|access-date=2023-01-06}}</ref> * 2023 - [[Arna Sif Ásgrímsdóttir]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22169/2023/12/31/arna-sif-asgrimsdottir-er-ithrottamadur-vals-2023.aspx|title= Arna Sif Ásgrímsdóttir er íþróttamaður Vals 2023|website=www.valur.is|language=is|access-date=2024-09-03}}</ref> * 2024 - [[Benedikt Gunnar Óskarsson]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/22535/2025/01/08/benedikt-gunnar-er-ithrottamadur-vals-2024.aspx|title= Benedikt Gunnar er Íþróttamaður Vals 2024|website=www.valur.is|language=is|access-date=2025-19-03}}</ref> * 2025 - [[Patrick Pedersen]]<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/23011/2026/01/02/patrick-pedersen-er-ithrottamadur-vals-2025.aspx|title= Patrick Pedersen er Íþróttamaður Vals 2025|website=www.valur.is|language=is|access-date=2026-02-01}}</ref>{{col-end}}<nowiki>*</nowiki>- Knattspyrnumaðurinn Bjarni Ólafur Eiríksson hefur oftast allra verið kjörinn Íþróttamaður Vals, þrisvar talsins. == Formenn Vals == Eftirtaldir aðilar hafa gengt formennsku Knattspyrnufélagsins Vals:<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4997814?iabr=on#page/n6/mode/2up/search/Loftur%20Gu%C3%B0mundsson%201911-1914%20%C3%81rni%20B.%20Bj%C3%B6rnsson,%20J%C3%B3n%20Gu%C3%B0mundsson|title=Valsblaðið - 1. Tölublað (01.05.1991) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998211|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4998721|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4999095|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477954|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visir.is/g/2016470452d|title=Þorgrímur kjörinn formaður Vals - Vísir|website=visir.is|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19248/2019/05/30/adalfundur-vals-breytingar-a-stjornum-felagsins.aspx|title=Aðalfundur Vals - Breytingar á stjórnum félagsins|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-19}}</ref> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Formenn Vals ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn ! style="background: red; color: white;" | Ár ! style="background: red; color: white;" | Nafn |- |1911-14 |[[Loftur Guðmundsson]] |1933-34 |Ólafur Sigurðsson |1952-57 |Gunnar Vagnsson |2002-09 |[[Grímur Sæmundsen]] |- |1914-16 |Árni B. Björnsson |1934-38 |Frímann Helgason |1957-62 |Sveinn Zoega |2009-14 |Hörður Gunnarsson |- |1916-18 |Jón Guðmundsson |1938-39 |Ólafur Sigurðsson |1962-67 |Páll Guðnason |2014-15 |[[Björn Zoëga|Björn Zoega]] |- |1918-20 |Magnús Guðbrandsson |1939-41 |Sveinn Zoega |1967-70 |Ægir Ferdinandsson |2015-18 |[[Þorgrímur Þráinsson]] |- |1920-22 |Guðbjörn Guðmundsson |1941-43 |Frímann Helgason |1970-75 |Þórður Þorkelsson |2018-21 |Árni Pétur Jónsson |- |1922-23 |Guðmundur Kr. Guðmundsson |1943-44 |Sveinn Zoega |1975-77 |Ægir Ferdinandsson |2021-2023 |Lárus Sigurðsson |- |1923-28 |Axel Gunnarsson |1944-46 |Þorkell Ingvarsson |1977-81 |Bergur Guðnason |2023-2025 |Hörður Gunnarsson |- |1928-31 |Jón Sigurðsson |1946-47 |Sigurður Ólafsson |1981-87 |Pétur Sveinbjarnarson |2025- |[[Hafrún Kristjánsdóttir]] |- |1931-32 |Jón Eiríksson |1947-50 |Úlfar Þórðarson |1987-94 |Jón Gunnar Zoega | colspan="2" rowspan="2" | |- |1932-33 |Pétur Kristinsson |1950-52 |Jóhann Eyjólfsson |1994-02 |Reynir Vignir |} == Valsblaðið == Valsblaðið, félagsblað Knattspyrnufélagsins Vals, kom fyrst út í janúar 1939 en ritstjóri þess og ábyrgðarmaður var Sigurður Ólafsson.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/19574/2019/12/31/valsbladid-2019.aspx|title=Valsblaðið 2019|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> Í 1. tölublaði Valsblaðsins sagði m.a. svo um útgáfuna: <blockquote>„Það hefir oft verið um það rætt innan Vals, að nauðsyn bæri til þess, að félagið gæfi út blað, sem út kæmi nokkurn veginn reglulega. Núverandi stjórn hefir hafist handa um þetta mál, og kemur 1. tölublaðið út hér með. Fyrirkomulag blaðsins er enn ekki fyllilega ákveðið, en ætlunin er, að það komi fyrst um sinn út 4-6 sinnum á ári og sé minst 8 síður hvert blað. Blaðinu er ætlað að birta greinar og fréttir frá félagsstarfseminni, og ýmsum áhugamálum íþróttamanna. Það verður kostað kapps um að hafa blaðið sem allra fjölbreyttast, fróðlegast og skemmtilegast, svo að allir, sem það lesa, hafi bæði gagn og gaman af. [...] Væntanlega á Valsblaðið eftir að vinna félaginu ómetanlegt gagn með því að knýta meðlimina fastari böndum við félagið og vekja þá til starfa, ekki aðeins þá, er iðka knattspyrnu, heldur og þá, er fyrir aldurs sakir eða annara [sic] orsaka eru hættir því.“<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4658005|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref></blockquote>Árið 2019 fagnaði Valsblaðið 80 ára útgáfuafmæli.<ref name=":1" /> Útgáfa blaðsins var stopul eftir 1940 en blaðið var endurvakið af krafti frá 1958 og hefur komið út árlega frá árinu 1983. Núverandi ritstjóri blaðsins er Guðni Olgeirsson en hann tók við ritstjórn blaðsins af [[Þorgrímur Þráinsson|Þorgrími Þráinssyni]] árið 2003.<ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2020/01/29/valsbladid_sameinar/|title=Valsblaðið sameinar|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-01-26}}</ref> == Valskórinn == Valskórinn var stofnaður haustið 1993. Tildrögin að stofnun Valskórsins má rekja til vígslu Friðrikskapellunnar að Hlíðarenda. Dýri Guðmundsson, knattspyrnumaður og gítarleikari fékk í kjölfarið þá hugmynd að stofna kór til að æfa og syngja í kapellunni. Hann bar hugmyndina undir félagsmálaráð Vals þar sem hann var formaður og fékk hún góðar undirtektir. Gylfi Gunnarsson, tónlistarkennari og liðsmaður Þokkabótar var fyrsti kórstjóri kórsins og þá tók Stefán Halldórsson að sér formennsku í kórnum í upphafi. Kórinn heldur vortónleika á eða nálægt afmælisdegi Vals 11. maí ár hvert og í desember eru haldnir jólatónleikar auk þess sem kórinn syngur með Fóstbræðrum á aðventukvöldi og við útnefningnu íþróttamanns Vals á gamlársdag. Gylfi Gunnarsson stjórnaði kórnum fyrstu sex árin til vors 1999 en þá tók Guðjón Steinar Þorláksson tónlistarkennari við og stjórnaði kórnum til 2004, en frá þeim tíma hefur Bára Grímsdóttir tónskald stýrt kórnum. Kórinn er blandaður kór opinn öllum og æfir vikulega í Friðrikskapellu. Ýmsir þekktir gestasöngvarar hafa sungið með kórnum en þar má t.a.m. nefna Ara Jónsson, Rangar Bjarnason, Egil Ólafsson, Stefán Hilmarsson, Guðrúnu Gunnarsdóttur og Kristján Jóhannsson.<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6477846?iabr=on#page/n15/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Valsblaðið - 65. árgangur 2013 (01.05.2013) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/7124223?iabr=on#page/n39/mode/2up/search/Valsk%C3%B3rinn|title=Morgunblaðið - 107. tölublað (08.05.2019) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-03-25}}</ref> == Fjósið == Fjósið er félagsheimili Knattspyrnufélagsins Vals. Þegar Valur samdi um kaup á jörðinni Hlíðarenda þann 10. maí 1939 fylgdu þrjár byggingar með í kaupum en mestu munaði þar um fjósið, sem upphaflega var byggt árið 1916 og notað var sem búningsklefi, og hlöðuna, sem fékk hlutverk félagsheimilis og skrifstofu félagsins. Árið 1948 vígði Séra Friðrik Friðriksson fjósið formlega sem félagsheimili. Næstu fjörutíu árin þjónaði þessi húsakostur félaginu og fjölmargir hópar íþróttafólks utan af landi nutu gestrisni Valsmanna þegar þeir fengu inni til gistingar. Undir það síðasta var viðhaldi húsana mjög ábótavant og notkunin var nánast engin. Í árslok 2016 var skipuð nefnd til að halda utan um endurreisn fjóssins. Nefndin fékk Björn G. Björnsson leikmyndahönnuð í lið með sér, í tengslum við uppsetningu sögusýningar, sem búið er að setja upp í Fjósinu. 25. maí 2018, þegar 150 ár voru liðin frá fæðingu séra Friðriks Friðrikssonar var Fjósið formlega opnað.<ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/18289/2018/05/23/formleg-opnun-fjossins-%E2%80%93-knattspyrnufelagid-valur.aspx|title=Formleg opnun Fjóssins – Knattspyrnufélagið Valur|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> Fjósið gegnir hlutverki klúbbhúss og félagsheimilis þar sem yngri flokkar, foreldrar og lið í öllum deildum Vals halda fundi. Stuðningsmenn Vals koma reglulega saman í Fjósinu fyrir heimaleiki Vals en þar er gjarnan boðið upp á léttar veitingar. Leikmenn meistaraflokka félagsins og mótherjar fara einnig reglulega í mat í Fjósinu eftir leiki. Fjósið er að auki leigt út fyrir hvers kyns mannfagnaði eins og afmæli, fermingarveislur, erfidrykkjur, árshátíðir og jólahlaðborð auk þess sem Fjósið er leigt út sem fundaraðstaða fyrir fyrirtæki og rúmar allt frá 10-100 manns í fundaruppsetningu. Salurinn tekur við um 20-80 manns í sitjandi veislur og um 50-180 manns í standandi veislur. Þá er einnig unnt að horfa á útsendingar frá ýmsum knattspyrnuleikjum og öðrum íþróttaviðburðum í beinni útsendingu í Fjósinu. Gunnar Kristjánsson er núverandi Fjósameistari og veitingastjóri.<ref>{{Cite web|url=https://www.frettabladid.is/lifid/felagsheimili-med-sogu-og-sal/|title=Félagsheimili með sögu og sál|website=www.frettabladid.is|language=is|access-date=2021-06-21}}</ref> == Titlar == === Knattspyrna karla === *'''[[Pepsideild_karla|Íslandsmeistarar]]: 23'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Fotbolti/Titlar/| title=Knattspyrnudeild - Titlar|publisher=valur.is | access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/islandsmeistarar-i-karlaflokkum/|title=Íslandsmeistarar í karlaflokkum - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-21}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> :*[[Úrvalsdeild 1930|1930]], [[Úrvalsdeild 1933|1933]], [[Úrvalsdeild 1935|1935]], [[Úrvalsdeild 1936|1936]], [[Úrvalsdeild 1937|1937]], [[Úrvalsdeild 1938|1938]], [[Úrvalsdeild 1940|1940]], [[Úrvalsdeild 1942|1942]], [[Úrvalsdeild 1943|1943]], [[Úrvalsdeild 1944|1944]], [[Úrvalsdeild 1945|1945]], [[Úrvalsdeild 1956|1956]], [[Úrvalsdeild 1966|1966]], [[Úrvalsdeild 1967|1967]], [[Úrvalsdeild_karla_1976|1976]], [[Úrvalsdeild_karla_1978|1978]], [[Úrvalsdeild_karla_1980|1980]], [[Úrvalsdeild_karla_1985|1985]], [[Úrvalsdeild_karla_1987|1987]], [[Landsbankadeild_karla_2007|2007]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]], [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]], [[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]] *'''[[Bikarkeppni_karla_í_knattspyrnu|Bikarmeistarar]]: 11'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, [[Úrslitaleikur_VISA-bikar_karla_2005|2005]], [[Úrslitaleikur Borgunarbikars karla 2015|2015]], [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|2016]] *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2008, 2011, 2018, 2023, 2025 *'''[[Meistarakeppni karla í knattspyrnu|Meistarar meistarana]]: 11'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :*1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, [[Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016|2016]], 2017, 2018. === Knattspyrna kvenna === : *'''[[Pepsideild_kvenna | Íslandsmeistarar]]: 14'''<ref name="Knattspyrnudeild - Titlar"/> :*[[1. deild kvenna í knattspyrnu 1978|1978]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1986|1986]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1988|1988]], [[1._deild_kvenna_í_knattspyrnu_1989|1989]], [[Landsbankadeild_kvenna_2004|2004]], [[Landsbankadeild_kvenna_2006|2006]], [[Landsbankadeild_kvenna_2007|2007]], [[Landsbankadeild_kvenna_2008|2008]], [[Pepsideild_kvenna_2009|2009]], [[Pepsideild_kvenna_2010|2010]], [[Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019|2019]], 2021, 2022, 2023 *'''[[VISA-bikar_kvenna|Bikarmeistarar]]: 15'''<ref>{{cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|title=Bikarmeistarar meistaraflokka - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160443/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/bikarmeistarar-meistaraflokka/|url-status=dead}}</ref> :*1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1995, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2022, 2024 *'''[[Lengjubikarinn | Deildabikar]]: 6'''<ref>{{Cite web|url=https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|title=Deildabikarinn - Knattspyrnusamband Íslands|website=www.ksi.is|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170813/https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/deildabikarinn/|url-status=dead}}</ref> :* 2003, 2005, 2007, 2010, 2017, 2024 === Handknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 25'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar">{{cite web| url=http://www.valur.is/Handbolti/Titlar/| title=Handknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2021/06/18/valur_islandsmeistari_eftir_oruggan_sigur_i_hafnarf/|title=Valur Íslandsmeistari eftir öruggan sigur í Hafnarfirði|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2021-06-18}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1939-40|1940]], [[Handknattleiksárið 1940-41|1941]], [[Handknattleiksárið 1941-42|1942]], [[Handknattleiksárið 1943-44|1944]], [[Handknattleiksárið 1946-47|1947]], [[Handknattleiksárið 1947-48|1948]], [[Handknattleiksárið 1950-51|1951]], [[Handknattleiksárið 1954-55|1955]], [[Handknattleiksárið 1972-73|1973]], [[Handknattleiksárið 1976-77|1977]], [[Handknattleiksárið 1977-78|1978]], [[Handknattleiksárið 1978-79|1979]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1988-89|1989]], [[Handknattleiksárið 1990-91|1991]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1993-94|1994]], [[Handknattleiksárið 1994-95|1995]], [[Handknattleiksárið 1995-96|1996]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2006-07|2007]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2026 *'''Bikarmeistarar: 13'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 1973-74|1974]], [[Handknattleiksárið 1987-88|1988]], [[Handknattleiksárið 1989-90|1990]], [[Handknattleiksárið 1992-93|1993]], [[Handknattleiksárið 1997-98|1998]], [[Handknattleiksárið 2007-08|2008]], [[Handknattleiksárið 2008-09|2009]], [[Handknattleiksárið 2010-11|2011]], [[Handknattleiksárið 2015-16|2016]], [[Handknattleiksárið 2016-17|2017]], [[Handknattleiksárið 2020-21|2021]], [[Handknattleiksárið 2021-22|2022]], 2024 *'''Meistarar meistarana: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/6370160?iabr=on#page/n16/mode/1up/search/Valsmenn%20meistarar%20meistaranna%20%C3%AD%20handknattleik%20karla|title=Dagblaðið Vísir - DV - 135. tölublað (06.10.2009) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2021-01-26}}</ref> :*[[Handknattleiksárið 2008-09|2009]] *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' **[[:en:2023–24_EHF_European_Cup|2023-2024]] === Handknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 20'''<ref name="Handknattleiksdeild - Titlar" /> :*1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1983, 2010, 2011, 2012, 2014, 2019, 2023, 2024, 2025 *'''Bikarmeistarar: 10'''<ref>{{Cite web|url=https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|title=Íslands- og bikarmeistarar í meistaraflokki|website=HSÍ|language=is|access-date=2021-01-19|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120040636/https://www.hsi.is/islands-og-bikarmeistarar-i-meistaraflokki/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbl.is/sport/handbolti/2022/03/12/valur_bikarmeistari_i_attunda_sinn/|title=Valur bikarmeistari í áttunda sinn|website=www.mbl.is|language=is|access-date=2022-03-14}}</ref> :*1988, 1993, 2000, 2012, 2013, 2014, 2019, 2022, 2024, 2026 *'''Evrópubikarmeistarar: 1''' :*2024-2025 === Körfuknattleikur karla === : *'''Íslandsmeistarar: 4'''<ref>{{cite web| url=http://www.valur.is/Korfubolti/Titlar/| title=Körfuknattleiksdeild - Titlar| publisher=valur.is| access-date=2013-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-karla/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1983, 2022, 2024 *'''Bikarmeistarar: 5'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-karla/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar karla|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*1980, 1981, 1983, 2023, 2025 === Körfuknattleikur kvenna === : *'''Íslandsmeistarar: 3'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/meistaratitlar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Meistaratitlar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.valur.is/frett/20520/2021/06/02/valur-islandsmeistari-i-korfuknattleik-kvenna-2021.aspx|title=Valur Íslandsmeistari í körfuknattleik kvenna 2021|website=www.valur.is|language=is|access-date=2021-06-07}}</ref> :*2019, 2021, 2023 *'''Bikarmeistarar: 1'''<ref>{{Cite web|url=https://www.kki.is/sagan/allir-titlar/bikarmeistarar-kvenna/|title=KKÍ {{!}} Bikarmeistarar kvenna|website=www.kki.is|language=en|access-date=2021-01-19}}</ref> :*2019 == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == * [http://www.valur.is Heimasíða félagsins] * [http://www.timarit.is/?issueID=410260&pageSelected=1&lang=0 ''Knattspyrnufélagið Valur 35 ára''; grein í Morgunblaðinu 1946]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.icelandfootball.net/valur-reykjaviacutek.html IcelandFootball.net] - Valur Reykjavík *https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1379092/ - Handknattleikur í Val *https://www.valur.is/um-val/saga.aspx - Saga félagsins *https://www.valur.is/media/13442/valsbladid_2006.pdf - Evrópuævintýri mfl. kvk. {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} {{Íslandsmeistarar í knattspyrnu karla}} {{N1 deild karla}} {{S|1911}} {{Aðildarfélög ÍBR}} {{gæðagrein}} [[Flokkur:Knattspyrnufélagið Valur| ]] [[Flokkur:Íslensk handknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnufélög|Valur]] [[Flokkur:Íslensk körfuknattleiksfélög|Valur]] [[Flokkur:Hlíðar]] d8sqeuyiqt59mc17fyf6miu6oi54okj 0 28605 1962747 1808896 2026-05-10T12:07:08Z MáneyMánadóttir 103358 "hvílikur": veik beyging 1962747 wikitext text/x-wiki '''Spurnarfornöfn''' {{skammstsem|sfn.}} eru í [[íslenska|íslensku]] [[fornafn|fornöfnin]]<ref name="skola">[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100816192215/www.skolavefurinn.is/_opid/islenska/vanda_malid/kynning/hugtakaskyringar_malfraedi_kynning.html Hugtakaskýringar - Málfræði]</ref> '''hver''',<ref name="skola"/> '''hvor''',<ref name="skola"/> '''hvaða'''<ref name="skola"/> og '''hvílíkur'''. ''Hvað'' var upphaflega sérstakt fornafn en hefur runnið saman við ''hver'' og er nú aðeins notað sérstætt. ''Hver'' er notað um einn af fleiri en tveimur (t.d. '''''hver''' stelpnanna fór út?'') og beygist þannig: {| class="wikitable" ! rowspan="2"| ! colspan="2" align="center" | [[Karlkyn (málfræði)|Karlkyn]] ! colspan="2" align="center" | [[Kvenkyn (málfræði)|Kvenkyn]] ! colspan="2" align="center" | [[Hvorugkyn]] |- ! align="center" | [[Eintala]] ! align="center" | [[Fleirtala]] ! align="center" | [[Eintala]] ! align="center" | [[Fleirtala]] ! align="center" | [[Eintala]] ! align="center" | [[Fleirtala]] |- ! [[nefnifall]] | align="center" | hver | align="center" | hverjir | align="center" | hver | align="center" | hverjar | align="center" | hvert ''eða'' hvað | align="center" | hver |- ! [[þolfall]] | align="center" | hvern | align="center" | hverja | align="center" | hverja | align="center" | hverjar | align="center" | hvert ''eða'' hvað | align="center" | hver |- ! [[þágufall]] | align="center" | hverjum | align="center" | hverjum | align="center" | hverri | align="center" | hverjum | align="center" | hverju | align="center" | hverjum |- ! [[eignarfall]] | align="center" | hvers | align="center" | hverra | align="center" | hverrar | align="center" | hverra | align="center" | hvers | align="center" | hverra |} ''Hvor'' beygist eins og eignarfornafnið vor en hvaða hefur sömu mynd í öllum kynjum og föllum og báðum tölum.<ref name="skola"/> Það notað um annan af tveimur; t.d. '''''hvor''' strákanna skrópaði''? ''Hvílíkur'' beygist eins og [[Sterk beyging#Sterk beyging lýsingarorða|sterkt lýsingarorð]] (ríkur). Það er oftast notað í upphrópunum; t.d. '''''hvílík''' vitleysa!'', en veik beyging finnst þar líka, t.d. ''''hvílíka vitleysan!'', og er þess vegna sagt í [[BÍN]] að það "er ógerlegt annað en að greina orðið sem lýsingarorð".<ref>[https://bin.arnastofnun.is/beyging/478777 BÍN: hvílíkur]</ref> ''Hver'' og ''hvor'' geta einnig verið [[óákveðin fornöfn]] en þá má setja ''sérhver'' í stað hver og ''hvor um sig'' fyrir hvor; t.d. ''hver (sérhver) er sjálfum sér næstur'', ''hann gaf hvorum drengjanna (hvorum um sig) snoppung''. ==Sjá einnig== * Þótt '''hvor''' sé spurnarfornafn þá teljast '''hvor tveggja''', '''annar hvor''' og '''hvor og nokkur''' til [[óákveðið fornafn|óákveðinna fornafna]]. == Heimildir == * {{bókaheimild|höfundur=Þórunn Blöndal|titill=Almenn málfræði|útgefandi=Mál og menning|ár=1985}} ==Tilvísanir== <references/> [[Flokkur:Fornöfn]] kzzkmgac6nar1osl5mt0m01towrcass 0 32902 1962776 1951739 2026-05-10T22:19:32Z ~2026-28350-96 116332 1962776 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Bandaríkjanna | native_name = {{nobold|President of the United States of America}} | flag = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | flagsize = 100px | flagcaption = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | flagalt = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | image = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | alt = Donald Trump | incumbent = [[Donald Trump]] | incumbentsince = 20. janúar 2025 | member_of = Ríkisstjórn Bandaríkjanna | seat = [[Hvíta húsið]], [[Washington, D.C.]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | nominator = | appointer = [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|Kjörmannaráði]] | termlength = Fjögur ár, allt að tvenn kjörtímabil | constituting_instrument = [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna]] | formation = 4. mars 1789 | first = [[George Washington]] | deputy = [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | salary = $400.000 á ári | website = {{URL|whitehouse.gov}} }} '''Forseti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: ''President of the United States of America'', skammstafað POTUS) er hvort tveggja [[þjóðhöfðingi]] og [[stjórnarleiðtogi]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Embættið var stofnað við fullgildingu [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskrár Bandaríkjanna]] árið [[1789]]. [[Þrískipting ríkisvaldsins]] er í hávegum höfð í bandarískri stjórnskipun og er forsetinn yfir [[framkvæmdavald]]inu. [[Löggjafarvald]]ið liggur hjá [[Bandaríkjaþing|þinginu]] og [[dómsvald]]ið hjá [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|hæstarétti]]. Völd forsetans eru skilgreind í 2. grein stjórnarskrárinnar, en þau eru helst að hann er æðsti yfirmaður [[Bandaríkjaher|heraflans]], getur synjað lögum staðfestingar, hann skipar ráðherra í ríkisstjórn, [[náðun|náðar]] menn og skipar, með samþykki [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildar þingsins]], í stöður æðstu embættismanna, sendiherra og dómara á alríkisstigi.<ref>{{vísindavefurinn|47540|Hvaða völd hefur forseti Bandaríkjanna?|höfundur=Árni Helgason|dags=29.10.2009}}</ref> Kjörtímabil forsetans er fjögur ár og honum er ekki heimilt að sitja fleiri en tvö tímabil. Embætti [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforseta]] er einnig til staðar, en varaforsetinn tekur við embætti forseta ef hann fellur frá eða segir af sér. Bandaríkin voru ein fyrsta þjóðin sem bjó til embætti forseta til að gegna störfum þjóðhöfðingja í nútíma[[lýðveldi]]. Stjórnarfar af þessari gerð nefnist [[forsetaræði]].<ref name="Sundquist">{{Cite book |last=Sundquist |first=James L. |title=Designs for Democratic Stability: Studies in Viable Constitutionalism |publisher=[[Routledge]] |year=1997 |isbn=0765600528 |editor-last=Baaklini |editor-first=Abdo I. |pages=53–72 |language=en |chapter=The U.S. Presidential System as a Model for the World |editor-last2=Desfosses |editor-first2=Helen}}</ref> Forsetaræði tíðkast nú í mörgum löndum víða um heim, en þó sérstaklega í [[Ameríka|Ameríku]] og [[Afríka|Afríku]]. [[Þingræði]] er hin megintegund stjórnarfars í lýðræðisríkjum og byggir á [[Bretland|breskri]] fyrirmynd. Það er ráðandi kerfi í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Breska samveldið|fyrrum nýlendum Breta]]. Frá upphafi hafa [[Listi yfir forseta Bandaríkjanna|45 forsetar]] gegnt embættinu í Bandaríkjunum, en þar sem [[Grover Cleveland]] gegndi embættinu í tvígang er hann talinn tvisvar. Sá fyrsti var [[George Washington]]. Núverandi forseti er [[Donald Trump]]. Hann er númer 47 í röðinni en í fyrri forsetatíð sinni var hann sá 45. í röðinni. Frá því Bandaríkin urðu [[risaveldi]] á fyrri hluta [[20. öldin|20. aldar]] hafa þeir sem gegnt hafa embættinu verið á meðal þekktustu manna heims á hverjum tíma og embættið er gjarnan talið vera valdamesta embætti í heimi.<ref>{{Cite magazine|url=https://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|title=Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World?|last=Von Drehle|first=David|date=February 2, 2017|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=mars 23, 2026|archive-date=desember 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224084144/http://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jan/03/uselections2008.world|title=Who should be the world's most powerful person?|date=January 3, 2008|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/meacham-history-power-83117|title=Meacham: The History of Power|last=Meacham|first=Jon|date=December 20, 2008|magazine=[[Newsweek]]|access-date=September 4, 2010}}</ref> [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum]] fara yfirleitt fram fyrsta [[Þriðjudagur|þriðjudag]] eftir fyrsta [[Mánudagur|mánudag]] [[Nóvember|nóvembermánaðar]] fjórða hvert ár. Nýkjörinn forseti er sver embættiseið [[20. janúar]] árið eftir. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.whitehouse.gov/ Vefur Forseta Bandaríkjanna] {{Bandarísk stjórnmál}} [[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna| ]] 96b3gou82b2fivq562w37ppi125zx18 1962778 1962776 2026-05-10T23:38:00Z TKSnaevarr 53243 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-28350-96|~2026-28350-96]] ([[User talk:~2026-28350-96|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 1951739 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Bandaríkjanna | native_name = {{nobold|President of the United States of America}} | flag = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | flagsize = 100px | flagcaption = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | flagalt = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | image = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | alt = Donald Trump | incumbent = [[Donald Trump]] | incumbentsince = 20. janúar 2025 | member_of = Ríkisstjórn Bandaríkjanna | seat = [[Hvíta húsið]], [[Washington, D.C.]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | nominator = | appointer = [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|Kjörmannaráði]] | termlength = Fjögur ár, allt að tvenn kjörtímabil | constituting_instrument = [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna]] | formation = 4. mars 1789 | first = [[George Washington]] | deputy = [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | salary = $400.000 á ári | website = {{URL|whitehouse.gov}} }} '''Forseti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: ''President of the United States of America'', skammstafað POTUS) er hvort tveggja [[þjóðhöfðingi]] og [[stjórnarleiðtogi]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Embættið var stofnað við fullgildingu [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskrár Bandaríkjanna]] árið [[1789]]. [[Þrískipting ríkisvaldsins]] er í hávegum höfð í bandarískri stjórnskipun og er forsetinn yfir [[framkvæmdavald]]inu. [[Löggjafarvald]]ið liggur hjá [[Bandaríkjaþing|þinginu]] og [[dómsvald]]ið hjá [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|hæstarétti]]. Völd forsetans eru skilgreind í 2. grein stjórnarskrárinnar, en þau eru helst að hann er æðsti yfirmaður [[Bandaríkjaher|heraflans]], getur synjað lögum staðfestingar, hann skipar ráðherra í ríkisstjórn, [[náðun|náðar]] menn og skipar, með samþykki [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildar þingsins]], í stöður æðstu embættismanna, sendiherra og dómara á alríkisstigi.<ref>{{vísindavefurinn|47540|Hvaða völd hefur forseti Bandaríkjanna?|höfundur=Árni Helgason|dags=29.10.2009}}</ref> Kjörtímabil forsetans er fjögur ár og honum er ekki heimilt að sitja fleiri en tvö tímabil. Embætti [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforseta]] er einnig til staðar, en varaforsetinn tekur við embætti forseta ef hann fellur frá eða segir af sér. Bandaríkin voru ein fyrsta þjóðin sem bjó til embætti forseta til að gegna störfum þjóðhöfðingja í nútíma[[lýðveldi]]. Stjórnarfar af þessari gerð nefnist [[forsetaræði]].<ref name="Sundquist">{{Cite book |last=Sundquist |first=James L. |title=Designs for Democratic Stability: Studies in Viable Constitutionalism |publisher=[[Routledge]] |year=1997 |isbn=0765600528 |editor-last=Baaklini |editor-first=Abdo I. |pages=53–72 |language=en |chapter=The U.S. Presidential System as a Model for the World |editor-last2=Desfosses |editor-first2=Helen}}</ref> Forsetaræði tíðkast nú í mörgum löndum víða um heim, en þó sérstaklega í [[Ameríka|Ameríku]] og [[Afríka|Afríku]]. [[Þingræði]] er hin megintegund stjórnarfars í lýðræðisríkjum og byggir á [[Bretland|breskri]] fyrirmynd. Það er ráðandi kerfi í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Breska samveldið|fyrrum nýlendum Breta]]. Frá upphafi hafa [[Listi yfir forseta Bandaríkjanna|45 forsetar]] gegnt embættinu í Bandaríkjunum, en þar sem [[Grover Cleveland]] gegndi embættinu í tvígang er hann talinn tvisvar. Sá fyrsti var [[George Washington]]. Núverandi forseti er [[Donald Trump]]. Hann er númer 46 í röðinni. Frá því Bandaríkin urðu [[risaveldi]] á fyrri hluta [[20. öldin|20. aldar]] hafa þeir sem gegnt hafa embættinu verið á meðal þekktustu manna heims á hverjum tíma og embættið er gjarnan talið vera valdamesta embætti í heimi.<ref>{{Cite magazine|url=https://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|title=Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World?|last=Von Drehle|first=David|date=February 2, 2017|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=mars 23, 2026|archive-date=desember 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224084144/http://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jan/03/uselections2008.world|title=Who should be the world's most powerful person?|date=January 3, 2008|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/meacham-history-power-83117|title=Meacham: The History of Power|last=Meacham|first=Jon|date=December 20, 2008|magazine=[[Newsweek]]|access-date=September 4, 2010}}</ref> [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum]] fara yfirleitt fram fyrsta [[Þriðjudagur|þriðjudag]] eftir fyrsta [[Mánudagur|mánudag]] [[Nóvember|nóvembermánaðar]] fjórða hvert ár. Nýkjörinn forseti er sver embættiseið [[20. janúar]] árið eftir. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.whitehouse.gov/ Vefur Forseta Bandaríkjanna] {{Bandarísk stjórnmál}} [[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna| ]] mqfudfi1n8ijzowndlqnltx6m6m9ox4 1962779 1962778 2026-05-10T23:38:40Z TKSnaevarr 53243 1962779 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = Forseti | body = Bandaríkjanna | native_name = {{nobold|President of the United States of America}} | flag = Seal Of The President Of The United States Of America.svg | flagsize = 100px | flagcaption = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | flagalt = Skjaldarmerki embættis forseta Bandaríkjanna. | image = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | alt = Donald Trump | incumbent = [[Donald Trump]] | incumbentsince = 20. janúar 2025 | member_of = Ríkisstjórn Bandaríkjanna | seat = [[Hvíta húsið]], [[Washington, D.C.]], [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] | nominator = | appointer = [[Kjörmannaráð (Bandaríkin)|Kjörmannaráði]] | termlength = Fjögur ár, allt að tvenn kjörtímabil | constituting_instrument = [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna]] | formation = 4. mars 1789 | first = [[George Washington]] | deputy = [[Varaforseti Bandaríkjanna]] | salary = $400.000 á ári | website = {{URL|whitehouse.gov}} }} '''Forseti Bandaríkjanna''' ([[enska]]: ''President of the United States of America'', skammstafað POTUS) er hvort tveggja [[þjóðhöfðingi]] og [[stjórnarleiðtogi]] í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]. Embættið var stofnað við fullgildingu [[Stjórnarskrá Bandaríkjanna|stjórnarskrár Bandaríkjanna]] árið [[1789]]. [[Þrískipting ríkisvaldsins]] er í hávegum höfð í bandarískri stjórnskipun og er forsetinn yfir [[framkvæmdavald]]inu. [[Löggjafarvald]]ið liggur hjá [[Bandaríkjaþing|þinginu]] og [[dómsvald]]ið hjá [[Hæstiréttur Bandaríkjanna|hæstarétti]]. Völd forsetans eru skilgreind í 2. grein stjórnarskrárinnar, en þau eru helst að hann er æðsti yfirmaður [[Bandaríkjaher|heraflans]], getur synjað lögum staðfestingar, hann skipar ráðherra í ríkisstjórn, [[náðun|náðar]] menn og skipar, með samþykki [[Öldungadeild Bandaríkjaþings|öldungadeildar þingsins]], í stöður æðstu embættismanna, sendiherra og dómara á alríkisstigi.<ref>{{vísindavefurinn|47540|Hvaða völd hefur forseti Bandaríkjanna?|höfundur=Árni Helgason|dags=29.10.2009}}</ref> Kjörtímabil forsetans er fjögur ár og honum er ekki heimilt að sitja fleiri en tvö tímabil. Embætti [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforseta]] er einnig til staðar, en varaforsetinn tekur við embætti forseta ef hann fellur frá eða segir af sér. Bandaríkin voru ein fyrsta þjóðin sem bjó til embætti forseta til að gegna störfum þjóðhöfðingja í nútíma[[lýðveldi]]. Stjórnarfar af þessari gerð nefnist [[forsetaræði]].<ref name="Sundquist">{{Cite book |last=Sundquist |first=James L. |title=Designs for Democratic Stability: Studies in Viable Constitutionalism |publisher=[[Routledge]] |year=1997 |isbn=0765600528 |editor-last=Baaklini |editor-first=Abdo I. |pages=53–72 |language=en |chapter=The U.S. Presidential System as a Model for the World |editor-last2=Desfosses |editor-first2=Helen}}</ref> Forsetaræði tíðkast nú í mörgum löndum víða um heim, en þó sérstaklega í [[Ameríka|Ameríku]] og [[Afríka|Afríku]]. [[Þingræði]] er hin megintegund stjórnarfars í lýðræðisríkjum og byggir á [[Bretland|breskri]] fyrirmynd. Það er ráðandi kerfi í [[Evrópa|Evrópu]] og [[Breska samveldið|fyrrum nýlendum Breta]]. Frá upphafi hafa [[Listi yfir forseta Bandaríkjanna|45 forsetar]] gegnt embættinu í Bandaríkjunum, en þar sem [[Grover Cleveland]] gegndi embættinu í tvígang er hann talinn tvisvar. Sá fyrsti var [[George Washington]]. Núverandi forseti er [[Donald Trump]]. Hann er númer 47 og 46 í röðinni. Frá því Bandaríkin urðu [[risaveldi]] á fyrri hluta [[20. öldin|20. aldar]] hafa þeir sem gegnt hafa embættinu verið á meðal þekktustu manna heims á hverjum tíma og embættið er gjarnan talið vera valdamesta embætti í heimi.<ref>{{Cite magazine|url=https://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|title=Is Steve Bannon the Second Most Powerful Man in the World?|last=Von Drehle|first=David|date=February 2, 2017|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=mars 23, 2026|archive-date=desember 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224084144/http://time.com/4657665/steve-bannon-donald-trump/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jan/03/uselections2008.world|title=Who should be the world's most powerful person?|date=January 3, 2008|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/meacham-history-power-83117|title=Meacham: The History of Power|last=Meacham|first=Jon|date=December 20, 2008|magazine=[[Newsweek]]|access-date=September 4, 2010}}</ref> [[Forsetakosningar í Bandaríkjunum]] fara yfirleitt fram fyrsta [[Þriðjudagur|þriðjudag]] eftir fyrsta [[Mánudagur|mánudag]] [[Nóvember|nóvembermánaðar]] fjórða hvert ár. Nýkjörinn forseti er sver embættiseið [[20. janúar]] árið eftir. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://www.whitehouse.gov/ Vefur Forseta Bandaríkjanna] {{Bandarísk stjórnmál}} [[Flokkur:Forsetar Bandaríkjanna| ]] qzrki5fdcj1j66y9ylus7uzpbt9l1d7 0 34485 1962781 1933050 2026-05-11T00:00:42Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 1 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962781 wikitext text/x-wiki {{Hreingera}} {{anime| frummál = デジモン (dejimon)| enska = Digimon| gerð = [[Sjónvarpsþáttur|Sjónvarpsþættir]]| efnistök = [[Ævintýri]]| þættir = 332 (25 mín.)| útgáfuár = [[1999]] til [[2012]]| lykilmenn = [[Akiyoshi Hongo]]| myndver = [[Toei Animation]]| }} '''Digimon''' ([[Japanska|jap.]] デジモン dejimon) er [[Japan|japönsk]] sería sem inniheldur [[anime]] þáttaraðir, [[tölvuleikur|tölvuleiki]], leikföng, TCG spil<includeonly></includeonly>, [[manga]] bækur og fleira. Ekkert þeirra hefur hingað til komið út á [[íslenska|íslensku]]. Digimonar eru verur sem lifa í heimi sem hefur þróast í [[gagnaflutningur|gagnaflutningakerfum]] [[jörð|jarðarinnar]]. Þegar þessi [[Stafræni Heimurinn (Digimon)|stafræni heimur]] er í hættu þurfa aðalpersónurnar að bjarga honum. Digimon er að stórum hluta byggt á [[Digimon#Goðsagnir|goðsögnum]] og slíku. Meðal annars er tekið úr [[Austurlensk trúarbrögð|austurlenskum trúarbrögðum]], [[Kristin trú|kristinni trú]] og smávegis úr [[Norræn goðafræði|norrænu goðafræðinni]].<ref>{{Cite web|url=http://www.foxkids.com/tvshows/digimon/episode1.html|title=Digimon: Digital Monsters|date=2001-06-15|website=web.archive.org|access-date=2023-04-27|archive-date=2001-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20010615125822/http://www.foxkids.com/tvshows/digimon/episode1.html|url-status=dead}}</ref> == Digimonar == * Digimon þýðir ''Digital Monster'' og má þýða sem stafræn skepna eða gagnavera. * Digimonar eru skepnur, sem lifa í [[Stafræni Heimurinn (Digimon)|stafræna heiminum]]. * Hver digimoni skríður úr gagnaeggi og er þá venjulega á fyrsta þróunarstigi, að fáum digimonum undanskildum. (t.d.: ''Guilmon''). * Allir digimonar hafa mörg þróunarstig og geta þróast í mismunandi digimona. (t.d.: Einn V-mon þróast í XV-mon, meðan annar þróast í V-dramon. Bæði Greymon og Airdramon geta þróast í War Greymon). * Allir digimonar tilheyra yfirleitt einni af fimm tegundum: gögn, mótefni(lyf), vírus, breytilegt eða óþekkt, þó undantekningar séu til. * Allir digimonar hafa allavega eina sérstaka árás, flestir fleiri.<ref>{{Cite web|url=https://myotakuworld.com/digimon-adventure-characters/|title=15 Best Digimon Adventure Characters of All Time - My Otaku World|date=2020-12-29|website=myotakuworld.com|language=en-us|access-date=2023-04-27}}</ref> == Stafrænt gæludýr (Virtual Pet) == Upprunalega var '''Digimon''' stafrænt gæludýr. Það var gefið út af [[Bandai]], og var fyrirrennari þess [[Tamagotchi]] af sama framleiðanda. Virtual Pet er handtölvuleikur, sem leyfir manni að sjá um og ala upp stafrænt gæludýr, það þarf að gefa því mat, hreinsa upp eftir þeim og fl. Jafnvel hægt að láta gæludýrið sitt berjast við gæludýr annarra. Eftir því hvernig gæludýrið var alið upp gæti það tekið á sig mismunandi útlit og eiginleika þegar það ólst upp og ef það var vanræktað dó það. Frá fyrstu útgáfunni [[1997]] komu út margar ólíkar útgáfur af leiknum. Sumar þeirra hafa verið gerðar fyrir sjónvarpsseríuna. Nefna má meðal annars ''Digital Monster'', ''Pendulum'' og ''Pendulum X'', ''Progress'', ''Digivice'', ''Accel'', ''Mini'', ''iC'', ''Twin'' og fleiri.<ref>{{Cite web|url=https://www.tamatalk.com/pixelmood/digimon.htm|title=Pixelmood {{!}} Digimon Tamagotchi|website=www.tamatalk.com|access-date=2023-04-27}}</ref> ''' Digital Monster ''' :26. júní [[1997]] birti Bandai handtölvuleik sem nefndist „Digital Monster“. Leikurinn gekk út á það að ala digimona og tengjast með öðrum leikmönnum til að berjast með digimonum þeirra. Leikfangið reyndist vera svo vinsælt að fjórar útgáfur bættust við í nóvember sama ár. Í desember kom út „önnur kynslóðin“ og [[1998]] „þriðja kynslóðin“. ''' Pendulum ''' :[[1999]] til [[2000]] kom Bandai með nýtt digimonagæludýr sem kallaðist „Digimon Pendulum“. Með þessum nýjum útgáfum kom nýtt þróunarstig og möguleikurinn að tveir digimonar þróast saman í einn sterkara Digimona. Útgáfurnar hétu: ''Nature Spirits'', ''DeepSea Savers'', ''Nightmare Soldiers'', ''Wind Guardians'', ''Metal Empire'' og ''Virus Busters''. ''' Pendulum X ''' :„Digimon Pendulum X“ blandar saman klassísku stafrænu gæludýrinu við RPG eiginleika af „Digivice“. Til eru þrjár útgáfur. Version 1 til 3. Pendulum X birtist í Asíu einnig undir nafninu ''D-Cyber''. ''' Mini ''' :„Digimon Mini“ er uppbyggt á upprunalegum ''Digital Monster'' leiknum og er stærðin á tölvunni og skjánum aðal munurinn. Útgáfurnar eru Version 1 til 3. ''' Digivice ''' :Þessar útgáfur eru byggðar á tækjunum sem sjást í [[Digimon Seríur|anime seríunum]]. Þær eru eins og Pendulum raðirnar og innihalda ''Digimon Digivice'', ''Digimon D3 Digivice'', ''Digimon D-Arc'', ''Digimon D-Tector'' og ''Digimon Savers IC V-Pet'' og fleiri. == Manga == ''' V-Tamer ''' :'''Digimon Adventure V-Tamer 01''' birtist fyrst í blaðinu [[V-Jump]] 21. nóvember 1998. Það fjallar um strák að nafni Taichi og félaga hans Zeromaru, sem er V-dramon. Þeir koma í stafræna heiminn, „the Digital World“ til að bjarga honum frá illum digimonum eins og [[Stafræni Heimurinn (Digimon)#Árarnir sjö|Demon]]. Í bindi tvö var birt „C'mon Digimon“ sem er óháð V-Tamer. ''' Chronicle ''' :'''Digimon Chronicle''' eru fjórir litaðir kaflar sem fylgdu með [[Digimon#Stafrænt Gæludýr|Pendulum X]] leikjunum. Aðalpersónurnar eru Kouta og digimona félagi hans, DORUmon. Þeir reyna að stöðva [[Stafræni Heimurinn (Digimon)|Yggdrasil]], [[tölva|tölvuna]], þar sem [[Stafræni Heimurinn (Digimon)|stafræni heimurinn]] er á, frá því að eyða þeim heimi. Yggdrasil sendir [[Stafræni Heimurinn (Digimon)#Konunglegu riddararnir|konunglegu riddarana ''(Royal Knights)'']] móti þeim. ''' Next ''' :Í '''Digimon Next''' er aðalpersónan Tsurugi með félaga hans Greymon. Hann er góður í [[Fótbolti|fótbolta]] og ''Digimon Mini'' leiknum. Vinir hans sýna honum miklu betri leik þar sem hann kemst inn í stafræna heiminn til að leika þar. En allt í einu birtast digimonar í alvöru á jörðinni. ''' D-Cyber ''' :'''D-Cyber''' er mjög líkt og ''Digimon Chronicle'' og er í raun [[kínverska]] útgáfan af því. Mesti munurinn er sá að óvinurinn er digimoninn Metal Phantomon. Aðalpersónan heitir Hikaru og er DORUmon félagi hans. ''' Xros Wars ''' :Lauslega byggt á Xros Wars þáttunum kynna þessir kaflar sömu persónurnar og byrja á svipaðan hátt. En mjög fljótlega þróast sagan í allt aðra átt og jafnvel ein af aðalpersónunum, sem er strákur í seríunni (Yuu Amano), er stelpa hér (Kotone Amano). ''' Re:Digitize ''' og ''' Decode ''' :Þessi mangasería er byggð á [[Digimon World Re:Digitize]] tölvuleiknum fyrir [[PSP]] og [[Nintendo DS]]. ''' Kínverskar Útgáfur ''' :Kínverski höfundurinn [[Yuen Wong Yu]] teiknaði manga raðir sem eru byggðar á fyrstu fjórum [[Digimon Seríur|anime seríunum]]. Söguðræðinum hefur verið stytt örlítið en fylgir hann þó seríunum að mestu leiti. Fyrstu þrjár raðirnar voru þýddar á [[Enska|ensku]] af [[Tokyopop]] og nota þau Amerísku útgáfurnar af seríunum fyrir þýðingarnar. ''' Vesturinn ''' :Nokkur lönd hafa gert eigin útgáfur byggðar á anime seríunum. Í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] hefur [[Dark Horse Comics]] birt röð sem er byggð á amerísku útgáfu fyrstu seríunnar. [[Panipani]] birti í [[Evrópa|evrópu]] einnig nokkrar raðir sem muna dálítið milli landanna. ''' Doujinshi ''' :Margar myndasögur hafa verið gefnar út af aðdáendum seríunnar, bæði í bæklingsformi sem og í stafrænu formi. Stórhluti efnisins er á japönsku, en þó er líka hægt að finna eitthvað á ensku, [[Þýska|þýsku]], [[Franska|frönsku]], [[Hollenska|hollensku]], [[Spænska|spænsku]] og fleiri [[Tungumál|málum]].<ref>{{Cite web|url=https://withthewill.net/threads/new-digimon-manga-from-tenya-yabuno-in-saikyo-jump-beginning-next-month.26206/|title=New Digimon Manga from Tenya Yabuno in Saikyo Jump Beginning Next Month|website=With the Will // Digimon Forums|language=en-US|access-date=2023-04-27}}</ref> == Anime myndir == :[[Digimon Myndir|Sjá aðalgrein]] Margar myndir um Digimon komu út í Japan, en birtust nokkrar þeirra ekki í vestræna heiminum. Einnig birtist í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] mynd, sem er samansett af fyrstu þremur japönskum myndunum.<ref>{{Cite web|url=https://myotakuworld.com/digimon-adventure-characters/|title=15 Best Digimon Adventure Characters of All Time - My Otaku World|date=2020-12-29|website=myotakuworld.com|language=en-us|access-date=2023-04-27}}</ref> == Anime seríur == :[[Digimon Seríur|Sjá aðalgrein]] Sjö seríur ([[Digimon Adventure]], '''Digimon Adventure 02''', '''Digimon Tamers''', [[Digimon Frontier]], '''Digimon Savers''', '''Digimon Xros Wars''' og '''Digimon Xros Wars: The Boy Hunters Who Leapt Through Time''') komu út milli 1999 og 2012. == TCG == Fyrir hvern digimona, sem birtist í [[Digimon Seríur|þáttunum]], [[Digimon Myndir|myndunum]], leikjunum og myndasögunum, er til að minnsta kosti eitt spil. Langflestir eru þó með mörg spil. Margir digimonar birtast sem spil, sem hafa ekki birst annars staðar. Til eru fleiri reglur en ein, þó eru þær dæmigerðar TCG reglur. Tilgangurinn er að láta hinn/hina leikmanninn/leikmennina fá ákveðinn fjölda af mínus stigum. Hver leikmaður byrjar með ákveðinn fjölda af spilum, sem hann dregur af stokknum sínum. Spilin, sem til eru, eru skepnuspil, sem notaðar eru til að ráðast á andstæðingana og framkvæmdarspil, sem geta til dæmis stykt árás digimonanna eða látið þá þróast. Á borðinu eru tvær raðir. Sú nærri hjá leikmanninum er til að láta digimonana þróast og hin til að láta digimonana berjast. Hver umferð hefur fleiri lotur, ein til að senda út digimona og ein til að ráðast á og svo framvegis. Ef allir andstæðingar hafa fengið ákveðið magn af mínus stigum er leiknum lokið. == Goðsagnir == :[[Stafræni Heimurinn (Digimon)|Stafræni heimurinn og goðsagnir þess]] Höfundar Digimon notast mikið við táknfræði og goðsagnir til að byggja upp sögurnar. Tákn eins og litir, frumefni eða dyggðir eru notuð í öllum seríunum og myndum. Til dæmis eru [[Stafræni Heimurinn (Digimon)#Skjaldamerki Eiginleikanna|skjaldamerkin]] í fyrstu seríunni upprunalega sjö, sem er heilög tala í Kristninni. Goðsagnir margra trúarbragða eru notuð í Digimon. Til dæmis úr [[Kaþólska kirkjan|kaþólsku trúnni]] eru teknar dauðasyndirnar sjö og er hver tengd við illan digimona. Heilagar skepnur úr kínversku stjörnufræðinni eru notaðar sem [[vættur|vættir]] stafræna heimsins. Þjónar þeirra digimona kallast [[Digimon#Deva|Deva]], sem eru byggðir á guðum [[Hindúismi|hindúisma]] og [[Jaínismi|jaínisma]] og eru þeir líka til í [[Búddismi|búddisma]], þó að þar séu þeir ekki guðir. Þeir eru góðir fyrir nokkra, en illir fyrir aðra. Í norrænum sögnum er [[Yggdrasil]] kjarni jarðar og lífsins tré. Í '''Digimon''' ber aðaltölvan það nafn því að hún var kjarni stafræna heimsins og gaf digimonunum líf. Einnig hefur [[Digimon#Frontier|Blitzmon]] árás, sem heitir ''[[Mjölnir]] Thunder''. == Tengt efni == * [[Stafræni Heimurinn (Digimon)]] * [[Digimon Seríur]] * [[Digimon Myndir]] * [[Digimon Adventure]] * [[Digimon Frontier]] * [[Revival of the Ancient Digimon]] * [[Digital Monster X-evolution]] * [[Anime]] * [[Manga]] == Tenglar == * [http://www.digimon.channel.or.jp/ Digimon.Channel.or.jp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217042832/http://www.digimon.channel.or.jp/ |date=2008-12-17 }} - Japanska Bandai Digimon vefsíðan * [http://www.digimonccg.com/ DigimonCcg.com] - Bandaríska Bandai Digimon vefsíðan * [http://www.bandaicg.com/digimon/ BandaiCG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708224314/http://www.bandaicg.com/digimon/ |date=2007-07-08 }} - Ensk síða um TCG spilið * [http://www.foxkids.fr/digimon/ Foxkids.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070102185238/http://www.foxkids.fr/digimon/ |date=2007-01-02 }} - Franska Digimon Foxkids síðan * [http://wiki.digivice.net/index.php?title=Main_Page Wikimon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070324235543/http://wiki.digivice.net/index.php?title=Main_Page |date=2007-03-24 }} - Digimon Encyclopedia == Heimild == [[Flokkur:Manga]] [[Flokkur:Anime]] [[Flokkur:Spil]] [[Flokkur:Tölvuleikjaraðir]] [[Flokkur:Digimon| ]] 8tt63lsi99v2w8ar9nmrn6ydztw1hdt 0 37803 1962782 1962605 2026-05-11T00:20:11Z ~2026-27959-56 116289 1962782 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta | titill = Besta deildin | stofnár = [[1912]] <small>''(undir nafninu „meistaradeild“)<ref>[http://www.ksi.is/mot/motalisti/?flokkur=111&tegund=%25&AR=1912&kyn=1 Meistaraflokkar árið 1912] KSÍ</ref>''</small> | liðafjöldi = 12 | ríki = {{ISL}} [[Ísland]] | píramída stig = [[Íslenska karlaknattspyrnudeildakerfið|1. stig]] | neðri deild = [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild karla]] | núverandi meistarar = {{Lið Víkingur}} (8) (2025) | sigursælasta lið = [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] (27) | bikarar = [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn]]<br />[[Lengjubikarinn]] | mótasíður = [http://pepsi.is/pepsideildin Heimasíða mótaraðarinnar]<br /> [http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=17548 Mótasíða KSÍ] | mynd = BestaLeague.png }} '''Besta deild karla''' er efsta deild karla í [[Knattspyrna|knattspyrnu]] á [[Ísland]]i. Deildin er rekin af [[Íslenska knattspyrnusambandið|Íslenska knattspyrnusambandinu]] og var stofnuð árið 1912. Deildin var í fyrstu spiluð undir nafninu "1. deild karla" og ekki nefnd úrvalsdeild fyrr en 1997. Deildin er mynduð af 12 félögum sem leika hver gegn öðrum í tvöfaldri umferð á heima- og útivöllum. Fjöldi stiga við lok hvers tímabils ákvarðar hvaða félagslið er [[Íslandsmeistari]] og hvaða tvö félög falla niður og eiga deildaskipti við þau tvö stigahæstu í [[1. deild karla í knattspyrnu|1.deild karla]]. Stigahæsta félag deildarinnar öðlast þátttökurétt í annarri umferð [[Meistaradeild Evrópu|Meistaradeildar Evrópu]]. Það í öðru sæti öðlast þátttökurétt í [[Sambandsdeild Evrópu]]. Þriðja sæti deildarinnar getur einnig gefið þátttökurétt í evrópukeppni fari svo að efra félag hafi þegar öðlast þann rétt með sigri í [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Bikarkeppninni.]] Árið 2022 var nafni deildarinnar breytt í Besta deild karla, deildinni er skipt í tvo helminga, 6 lið í efri helmingi og 6 í neðri. Lið í neðri helmingi geta fallið niður í 1. deild. == Núverandi lið (2026) == {| class="wikitable sortable" ! width=90 style="background:silver;" | Lið ! style="background:silver;" |2025 ! style="background:silver;" | Fyrsta tímabil ! style="background:silver;" | <small>Fjöldi meistaratitla</small> <small>frá 1912</small><ref>Fjöldi meistaratitla í efstu deild(''tímabilið 2025 innifalið'')[https://www.visir.is/g/20191271016d/svona-standa-kr-ingar-eftir-helstu-tulkunum-a-titlatolfraedi-islenska-fotboltans] </ref> ! style="background:silver;" | Í deildinni frá |- align="center" | align="left" |{{Lið Víkingur R.}}||1. sæti||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1918|1918]]||8||[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|2014]] |- align="center" | align="left" |{{Lið Valur}}||2. sæti||[[1. deild karla í knattspyrnu 1971|1915]]||23**||[[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|2005]] |- align="center" | align="left" |{{Lið Stjarnan}}||3. sæti||[[1. deild karla í knattspyrnu 1990|1990]]||1||[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|2009]] |- align="center" | align="left" |{{Lið Breiðablik}}||4. sæti||[[1. deild karla í knattspyrnu 1971|1971]]||4||[[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|2006]] |- align="center" | align="left" |{{Lið Fram}}||5. sæti||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1946|1946]]||18***||2022 |- align="center" | align="left" |{{Lið FH}}||6. sæti||[[1. deild karla í knattspyrnu 1975|1975]]||8||[[Símadeild karla í knattspyrnu 2001|2001]] |- align="center" | align="left" |{{Lið KA}}||7. sæti||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1929|1929]]||1||[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]] |- align="center" | align="left" |[[Íþróttabandalag Akraness|ÍA]]||8. sæti||[[Landsbankadeild_karla_í_knattspyrnu_2007|2007]]||18||2024 |- align="center" | align="left" |{{Lið ÍBV}}|| 9. sæti ||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1912|1912]] |3 |2025 |- align="center" | align="left" |{{Lið KR}}||10. sæti||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1912|1912]]||27||[[1. deild karla í knattspyrnu 1979|1979]] |- align="center" | align="left" |[[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]]||1. sæti í [[1. deild karla í knattspyrnu|1. Deild]]||[[1. deild karla í knattspyrnu 1989|1989]]||0 |2026 |- align="center" | align="left" |{{Lið Keflavík}}||Vann umspil||1958 |4 |2026 |} Afturelding og [[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]] féllu úr deildinni 2025. <nowiki>*</nowiki>Tímabilið 1977 var fyrst spiluð 10 liða deild. <nowiki>**</nowiki>Tímabilið 2020 var blásið af vegna COVID-19 þegar 22 af 24 umferðum höfðu farið fram. Valur var á toppnum og dæmdur sigurvegari.<ref>[https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2020/10/30/valur_er_islandsmeistari_2020/]</ref> <nowiki>***</nowiki>Ekkert mót fór fram árin 1913 og 1914 en Fram dæmdur sigurvegari. == Saga == {{Staðsetning liða í úrvalsdeild karla|Float=right}} === Meistarasaga === <div class="floatright"> <timeline> ImageSize = width:300 height:2000 PlotArea = left:45 right:0 bottom:20 top:20 AlignBars = early DateFormat = yyyy Period = from:1912 till:2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1912 Colors= id:KR value:black legend:KR id:Fr value:blue legend:Fr id:Vi value:magenta legend:Vi id:Va value:red legend:Va id:IA value:yellow legend:IA id:Ke value:purple legend:Ke id:ÍB value:white legend:ÍB id:KA value:redorange legend:KA id:FH value:orange legend:FH id:BH value:green legend:BH id:St value:darkblue legend:St PlotData= bar:Leaders width:25 mark:(line,black) align:left fontsize:M shift:(25,-5) anchor:middle from:1912 till:1913 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1913 till:1919 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1919 till:1920 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1920 till:1921 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:1921 till:1924 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1924 till:1925 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:1925 till:1926 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1926 till:1930 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1930 till:1931 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1931 till:1933 color:Kr text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1933 till:1934 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1934 till:1935 color:Kr text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1935 till:1939 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1939 till:1940 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1940 till:1941 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1941 till:1942 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1942 till:1946 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1946 till:1948 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1948 till:1951 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1951 till:1952 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1952 till:1953 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1953 till:1955 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1955 till:1956 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1956 till:1957 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1957 till:1959 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1959 till:1960 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1960 till:1961 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1961 till:1962 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1962 till:1963 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1963 till:1964 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1964 till:1965 color:Ke text:"[[Keflavík ÍF]]" from:1965 till:1966 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1966 till:1968 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1968 till:1969 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1969 till:1970 color:Ke text:"[[Keflavík ÍF]]" from:1970 till:1971 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1971 till:1972 color:Ke text:"[[Keflavík ÍF]]" from:1972 till:1973 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1973 till:1974 color:Ke text:"[[Keflavík ÍF]]" from:1974 till:1976 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1976 till:1977 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1977 till:1978 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1978 till:1979 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1979 till:1980 color:ÍB text:"[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]]" from:1980 till:1981 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1981 till:1983 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:1983 till:1985 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1985 till:1986 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1986 till:1987 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1987 till:1988 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1988 till:1989 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1989 till:1990 color:KA text:"[[Knattspyrnufélag Akureyrar]]" from:1990 till:1991 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1991 till:1992 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:1992 till:1997 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1997 till:1999 color:ÍB text:"[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]]" from:1999 till:2001 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2001 till:2002 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:2002 till:2004 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2004 till:2007 color:FH text:"[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]]" from:2007 till:2008 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:2008 till:2010 color:FH text:"[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]]" from:2010 till:2011 color:BH text:"[[Breiðablik]]" from:2011 till:2012 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2012 till:2013 color:FH text:"[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]]" from:2013 till:2014 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2014 till:2015 color:St text:"[[Stjarnan]]" from:2015 till:2017 color:FH text:"[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]]" from:2017 till:2019 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:2019 till:2020 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2020 till:2021 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:2021 till:2022 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:2022 till:2023 color:BH text:"[[Breiðablik]]" from:2023 till:2024 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:2024 till:2025 color:BH text:"[[Breiðablik]]" from:2025 till:2026 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" </timeline> </div> {| class="wikitable sortable" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" |'''Tímabil''' |''Lið'' |''Mætast'' |''Meistari'' |''Stig'' |''2. sæti'' |''Stig'' |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1912|1912]]''||3||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (1)''||3||{{Fram Reykjavík}}||3 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1913|1913]]''||1||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (1)''||-||-||- |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1914|1914]]''||1||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (2)''||-||-||- |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1915|1915]]''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (3)''||4||{{KR Reykjavík}}||2 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1916|1916]]''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (4)''||3||{{KR Reykjavík}}||2 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1917|1917]]''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (5)''||4||{{KR Reykjavík}}||2 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1918|1918]]''||4||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (6)''||6||{{Víkingur Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1919|1919]]''||4||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (2)''||5||{{Fram Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1920|1920]] ''||3||Einu sinni||''{{Víkingur Reykjavík}} (1)''||4||{{KR Reykjavík}}||2 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1921|1921]]''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (7)''||4||{{Víkingur Reykjavík}}||2 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1922|1922]] ''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (8)''||4||{{Víkingur Reykjavík}}||1 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1923|1923]]''||4||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (9)''||6||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1924|1924]] ''||4||Einu sinni||''{{Víkingur Reykjavík}} (2)''||6||{{Fram Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1925|1925]] ''||4||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}}(10)''||5||{{Víkingur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1926|1926]] ''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (3)''||7||{{Fram Reykjavík}}||7 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1927|1927]] ''||4||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (4)''||6||{{Valur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1928|1928]] ''||3||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (5)''||4||{{Valur Reykjavík}}||2 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1929|1929]] ''||6||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (6)''||8||{{Valur Reykjavík}}||5 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1930|1930]]''||5||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (1)''||8||{{KR Reykjavík}}||6 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1931|1931]]''||4||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (7)''||6||{{Valur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1932|1932]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (8)''||7||{{Valur Reykjavík}}||5 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1933|1933]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (2)''||6||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1934|1934]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (9)''||7||{{Valur Reykjavík}}||6 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1935|1935]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (3)''||5||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1936|1936]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (4)''||5||{{KR Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1937|1937]]''||3||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (5)''||4||{{KR Reykjavík}}||2 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1938|1938]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (6)''||5||{{Víkingur Reykjavík}}||3 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1939|1939]]''||4||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (11)''||4||{{KR Reykjavík}}||3 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1940|1940]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (7)''||5||{{Víkingur Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1941|1941]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (10)''||7||{{Valur Reykjavík}}||6 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1942|1942]]''||5||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (8)''||6||{{Fram Reykjavík}}||6 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1943|1943]]''||5||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (9)''||8||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1944|1944]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (10)''||5||{{KR Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1945|1945]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (11)''||6||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1946|1946]]''||6||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (12)''||9||{{KR Reykjavík}}||7 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1947|1947]]''||5||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (13)''||7||{{Valur Reykjavík}}||6 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1948|1948]]''||4||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (11)''||5||{{Víkingur Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1949|1949]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (12)''||5||{{Fram Reykjavík}}||5 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1950|1950]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (13)''||6||{{Fram Reykjavík}}||5 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1951|1951]]''||5||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (1)''||6||{{Valur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1952|1952]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (14)''||7||{{ÍA Akranes}}||6 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1953|1953]]''||6||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (2)''||4||{{Valur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1954|1954]]''||6||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (3)''||9||{{KR Reykjavík}}||8 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1955|1955]]''||6||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (15)''||9||{{ÍA Akranes}}||8 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1956|1956]]''||6||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (12)''||9||{{KR Reykjavík}}||8 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1957|1957]]''||6||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (4)''||10||{{Fram Reykjavík}}||7 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1958|1958]]''||6||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (5)''||9||{{KR Reykjavík}}||8 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1959|1959]]''||6||Tvisvar||'''{{KR Reykjavík}} (16)'''||20||{{ÍA Akranes}}||11 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1960|1960]]''||6||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (6)''||15||{{KR Reykjavík}}||13 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1961|1961]]''||6||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (17)''||17||{{ÍA Akranes}}||15 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1962|1962]]''||6||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (14)''||13||{{Valur Reykjavík}}||13 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1963|1963]]''||6||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (18)''||15||{{ÍA Akranes}}||13 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1964|1964]]''||6||Tvisvar||''{{ÍBK Keflavík}} (1)''||15||{{ÍA Akranes}}||12 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1965|1965]]''||6||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (19)''||13||{{ÍA Akranes}}||13 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1966|1966]]''||6||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (13)''||14||{{ÍBK Keflavík}}||14 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1967|1967]]''||6||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (14)''||14||{{Fram Reykjavík}}||14 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1968|1968]]''||6||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (20)''||15||{{Fram Reykjavík}}||12 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1969|1969]]''||7||Tvisvar||''{{ÍBK Keflavík}} (2)''||15||{{ÍA Akranes}}||14 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1970|1970]]''||8||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (7)''||20||{{Fram Reykjavík}}||16 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1971|1971]]''||8||Tvisvar||''{{ÍBK Keflavík}} (3)''||20||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||20 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1972|1972]]''||8||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (15)''||22||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||18 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1973|1973]]''||8||Tvisvar||''{{ÍBK Keflavík}} (4)''||26||{{Valur Reykjavík}}||21 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1974|1974]]''||8||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (8)''||23||{{ÍBK Keflavík}}||19 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1975|1975]]''||9||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (9)''||19||{{Fram Reykjavík}}||17 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1976|1976]]''||9||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (15)''||25||{{Fram Reykjavík}}||24 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1977|1977]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (10)''||28||{{Valur Reykjavík}}||27 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1978|1978]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (16)''||35||{{ÍA Akranes}}||29 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1979|1979]]''||10||Tvisvar||''{{ÍBV Vestmannaeyjar}} (1)''||24||{{ÍA Akranes}}||23 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1980|1980]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (17)''||28||{{Fram Reykjavík}}||25 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1981|1981]]''||10||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (3)''||25||{{Fram Reykjavík}}||23 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1982|1982]]''||10||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (4)''||23||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||22 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1983|1983]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (11)''||24||{{KR Reykjavík}}||20 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1984|1984]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (12)''||38||{{Valur Reykjavík}}||28 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1985|1985]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (18)''||38||{{ÍA Akranes}}||36 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1986|1986]]''||10||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (16)''||38||{{Valur Reykjavík}}||38 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1987|1987]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (19)''||37||{{Fram Reykjavík}}||32 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1988|1988]]''||10||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (17)''||49||{{Valur Reykjavík}}||41 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1989|1989]]''||10||Tvisvar||''{{KA Akureyri}} (1)''||34||{{FH Hafnarfjörður}}||32 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1990|1990]]''||10||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (18)''||38||{{KR Reykjavík}}||38 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1991|1991]]''||10||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (5)''||37||{{Fram Reykjavík}}||37 |- align="center" |''[[Samskipadeild karla 1992|1992]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (13)''||40||{{KR Reykjavík}}||37 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Getraunadeild karla 1993|1993]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (14)''||49||{{FH Hafnarfjörður}}||40 |- align="center" |''[[Trópídeild karla 1994|1994]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (15)''||39||{{FH Hafnarfjörður}}||36 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Sjóvá-Almennra deild karla 1995|1995]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (16)''||49||{{KR Reykjavík}}||35 |- align="center" |''[[Sjóvá-Almennra deild karla 1996|1996]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (17)''||40||{{KR Reykjavík}}||37 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Sjóvá-Almennra deild karla 1997|1997]]''||10||Tvisvar||''{{ÍBV Vestmannaeyjar}} (2)''||40||{{ÍA Akranes}}||35 |- align="center" |''[[Landssímadeild karla 1998|1998]]''||10||Tvisvar||''{{ÍBV Vestmannaeyjar}} (3)''||38||{{KR Reykjavík}}||33 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Landssímadeild karla 1999|1999]]''||10||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (21)''||45||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||38 |- align="center" |''[[Landssímadeild karla 2000|2000]]''||10||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (22)''||37||{{Fylkir Reykjavík}}||35 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Símadeild karla 2001|2001]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (18)''||36||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||36 |- align="center" |''[[Símadeild karla 2002|2002]]''||10||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (23)''||36||{{Fylkir Reykjavík}}||34 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2003|2003]]''||10||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (24)''||33||{{FH Hafnarfjörður}}||30 |- align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2004|2004]]''||10||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (1)''||37||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||31 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2005|2005]]''||10||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (2)''||48||{{Valur Reykjavík}}||32 |-align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2006|2006]]''||10||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (3)''||36||{{KR Reykjavík}}||30 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2007|2007]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (20)''||38||{{FH Hafnarfjörður}}||37 |-align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2008|2008]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (4)''||47||{{ÍBK Keflavík}}||46 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Pepsideild karla 2009|2009]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (5)''||51||{{KR Reykjavík}}||48 |-align="center" |''[[Pepsideild karla 2010|2010]]''||12||Tvisvar||''{{Breiðablik}} (1)''||44||{{FH Hafnarfjörður}}||44 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|2011]]''||12||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (25)''||47|| {{FH Hafnarfjörður}}|| 44 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|2012]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (6)''||49|| {{Breiðablik}}||36 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2013|2013]]''||12||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (26)''||52|| {{FH Hafnarfjörður}}|| 47 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|2014]]''||12||Tvisvar||''{{Lið Stjarnan}} (1)''||52|| {{FH Hafnarfjörður}}||51 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2015|2015]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (7)''||48|| {{Breiðablik}}||46 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2016|2016]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (8)''||43|| {{Lið Stjarnan}} ||39 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]]''||12||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (21)''||50|| {{Lið Stjarnan}} ||38 |--align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]]''||12||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (22)''||46||{{Breiðablik}}||44 |--align="center" |''[[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2019|2019]]''||12||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (27)''||52||{{Breiðablik}}||38 |--align="center" |''[[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]]''||12||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (23)''||44||{{FH Hafnarfjörður}}||36 |--align="center" |''[[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|2021]]''||12||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (6)''||48||{{Breiðablik}}||47 |--align="center" |''[[Besta deild karla í knattspyrnu 2022|2022]]''||12||Tvisvar||''{{Breiðablik}} (2)''||63||{{Víkingur Reykjavík}}||53 |--align="center" |''[[Besta deild karla í knattspyrnu 2023|2023]]''||12||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (7)''||66||{{Valur Reykjavík}}||55 |--align="center" |''[[Besta deild karla í knattspyrnu 2024|2024]]''||12||Tvisvar||''{{Breiðablik}} (3)''||62||{{Víkingur Reykjavík}}||59 |- align="center" |''2025'' |12 |Tvisvar |''{{Víkingur Reykjavík}}'' (8) |57 |{{Valur Reykjavík}} |45 |} ===Stjörnukerfið=== Sex lið í deildinni, KR, Valur, Fram, ÍA, Víkingur og FH, bera stjörnur á búningi sínum, fyrir ofan félagsmerkið, en sérhver stjarna táknar fimm meistaratitla. Stjörnufjöldi félaga: * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 10. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 15. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 20. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 25. titilinn]] {{Lið KR}} ([[Efsta deild karla í knattspyrnu 1928|1928]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1941|1941]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1955|1955]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1968|1968]] og [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|2011]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 10. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 15. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 20. titilinn]] {{Lið Valur}} ([[Efsta deild karla í knattspyrnu 1937|1937]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1944|1944]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1976|1976]] og [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2007|2007]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 10. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 15. titilinn]] {{Lið Fram}} ([[Efsta deild karla í knattspyrnu 1917|1917]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1925|1925]] og [[1. deild karla í knattspyrnu 1972|1972]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 10. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 15. titilinn]] {{Lið ÍA}} ([[1. deild karla í knattspyrnu 1958|1958]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1977|1977]] og [[Trópídeild karla í knattspyrnu 1994|1994]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] {{Lið Víkingur}} ([[1. deild karla í knattspyrnu 1991|1991]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] {{Lið FH}} ([[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|2009]]) == Styrktaraðilar == === Nafn úrvalsdeildarinnar === {| class="wikitable" style="text-align: center" |- | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Tímabil<span style="color: white;">''' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Ár<span style="color: white;">''' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Styrktaraðili<span style="color: white;">''' |- |75||1912-1986 ||''-'' |- |2||1987-88||Samvinnuferðar-Landsýn mótið |- |3||1989-91||Hörpudeildin |- |1||1992||Samskipadeild |- |1||1993||Getraunadeild |- |1||1994||Trópídeild |- |3||1995-1997||Sjóvá-Almennra deild |- |3||1998-2000||Landssímadeild |- |2||2001-2002||Símadeild |- |6||2003-2008||Landsbankadeild |- | 9 ||2009-2018||Pepsideild |- | 3 |2019-2021 |Pepsi Max deild |- | - ||2022-||Besta deildin |} === Verðlaunafé === {| class="wikitable sortable" ! style="background:silver;" | Sæti ! style="background:silver;" | Verðlaunafé |- |1||1.000.000 |- |2||700.000 |- |3||500.000 |- |4||300.000 |- |5||300.000 |- |6||300.000 |- |7||300.000 |- |8||300.000 |- |9 ||200.000 |- |10||200.000 |- |11||200.000 |- |12 |200.000 |} <ref>{{Vefheimild|url=https://gamli.ksi.is/media/handbok-leikja-2017---vidaukar/33.-Verdlaunafe%CC%81-2017.pdf|titill=Verðlaunafé 2017|höfundur=KSÍ|útgefandi=KSÍ|mánuður=apríl|ár=2017|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2019|safnár=2017}}</ref> == Tölfræði == === Sigursælustu félögin === {| class="wikitable sortable" ! style="background:silver;" | ! style="background:silver;" | Lið ! style="background:silver;" | Titlar ! style="background:silver;" | Fyrsti titill ! style="background:silver;" | Síðasti titill ! style="background:silver;" | Varðir titlar ! style="background:silver;" | Unnið tvöfalt |- |[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]'''||27||1912||2019||8|| 4 sinnum |- |[[Mynd:Valur.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'''||23||1930||2020||8|| 1 sinni |- |[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]'''||18||1951||2001||8|| 4 sinnum |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]'''||18||1913||1990||8||Nei |- |[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]]||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]'''||8||2004||2016||4||Nei |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]'''||8||1920||2025||1|| 2 sinnum |- |[[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]]||'''[[Keflavik ÍF|Keflavík]]'''||4||1964||1973||0||Nei |- |[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]]||'''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]'''||3||1979||1998||1|| 1 sinni |- |[[Mynd:Breidablik.png|20px]]||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]'''||3||2010||2024||0||Nei |- |[[Mynd:Knattspyrnufélag Akureyrar.png|20px]] ||'''[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]'''||1||1989||1989||0||Nei |- |[[Mynd:Stjarnan.png|20px]]||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]'''||1||2014||2014||0||Nei |} <small>''Sjá [[Listi yfir titla í íslenskum íþróttum|lista yfir titla í íslenskum íþróttum]]''</small> === Tími milli titla === Alls hefur 7 liðum í sögu Íslandsmótsins tekist að verja titil sinn, samtals 36 sinnum. Lengst hafa liðið 56 leiktímabil milli titla hjá félagi, en það vafasama met eiga Víkingar, sem unnu titilinn 1924 og ekki aftur fyrr en 1981. Einungis 5 liðum hefur tekist að vinna Íslandsmótið oftar en tvisvar í röð. Framarar eiga þar metið, en þeir unnu Íslandsbikarinn 6 ár í röð frá 1913 til 1918. Valur (1933 - 1945) og Fram (1913 - 1925) hafa svo bæði afrekað það að vinna Íslandsbikarinn 10 sinnum á 13 árum. {| class="alternance" cellpadding="3" style="font-size:90%; background-color:#F2F2F2; text-align:left; border-collapse:collapse; margin-bottom:12px;" cellspacing="1" border="0" align=center |+'''Flestir titlar unnir í röð''' |- style="color:#ffffff; background:#000000; text-align:center;" !scope=col width=100|Félag|| Titilár || Ár í röð |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]'' || 1913 (''1'') - 1918 (''6'') || 6 í röð |- |[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]'' || 1992 (''13'') - 1996 (''17'') || 5 í röð |- |[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''|| 1926 (''3'') - 1929 (''6'') || 4 í röð |- |[[Mynd:Valur.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'' || 1935 (''3'') - 1938 (''6'') || 4 í röð |- |[[Mynd:Valur.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'' || 1942 (''8'') - 1945 (''11'') || 4 í röð |- |[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''|| 1948 (''11'') - 1950 (''13'') || 3 í röð |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]'' || 1921 (''7'') - 1923 (''9'') || 3 í röð |- |[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]] ''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]'' || 2004 (''1'') - 2006 (''3'') || 3 í röð |- |} {| class="alternance" cellpadding="3" style="font-size:90%; background-color:#F2F2F2; text-align:left; border-collapse:collapse;margin-bottom:12px;" cellspacing="1" border="0" align=center |+''Til vinstri: Lengstu eyðimerkurgöngur - Til hægri: Eyðimerkurgöngur í gangi''' |- style="color:#ffffff; background:#000000; text-align:center;" !scope=col width=100|Félag|| Titillaus ár || Fjöldi tímabila !scope=col width=100 style="border-left:solid 1px #FFFFFF"|Félag|| Titillaus ár || Fjöldi tímabila |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]''' || 1924 ('''2''') - 1981 ('''3''') || 56 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]] '''[[Keflavik ÍF|Keflavík]]''' || 1973 ('''4''') - ? (''5'') || 52 leiktímabil |- |[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''' || 1968 ('''20''') - 1999 ('''21''') || 30 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Knattspyrnufélag Akureyrar.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]''' || 1989 ('''1''') - ? (''2'') || 36 leiktímabil |- |[[Mynd:Valur.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' || 1987 ('''19''') - 2007 ('''20''') || 19 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' || 1990 ('''18''') - ? (''19'') || 35 leiktímabil |- |[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]] '''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' || 1979 ('''1''') - 1997 ('''2''') || 17 leiktímabil |[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]] '''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' |1998 ('''3''') - ? (''4'') |27 leiktímabil |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' || 1947 ('''13''') - 1962 ('''14''') || 14 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|'''[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]'''|| 2001 ('''18''') - ? (''19'') || 24 leiktímabil |- |[[Mynd:Breidablik.png|20px]]'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' |2010 ('''1''') - 2022 ('''2''') |12 leiktímabil |[[Mynd:Stjarnan.png|20px]]'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' |2014 ('''1''') -? (''2'') |11 leiktímabil |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' || 1925 ('''10''') - 1939 ('''11''') || 13 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]] '''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]'''|| 2016 ('''8''') - ? (''9'') || 9 leiktímabil |- |[[Mynd:Valur.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' || 1945 ('''11''') - 1956 ('''12''') || 10 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"| [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]'''|| 2019 ('''27''') -? (''28'')||6 leiktímabil |- |} === Þátttaka liða === Eftirfarandi tafla sýnir þáttöku liða sem hlutfall af 111 tímabilum. KR-ingar hafa spilað flest tímabil í efstu deild, eða 108 af 111. Þeir tóku ekki þátt [[Úrvalsdeild 1913|1913]], [[Úrvalsdeild 1914|1914]] og [[Úrvalsdeild karla 1978|1978]]. Valsarar höfðu fram til ársins 1999, leikið öll sín tímabil í efstu deild. Liðin sem eru feitletruð eru í Bestu deildinni núna. Í töflunni er tímabilið 2022 tekið með. {| class="alternance" cellpadding="3" style="font-size:90%; background-color:#F2F2F2; text-align:left; border-collapse:collapse; margin-bottom:12px;" cellspacing="1" border="0" align=center |+'''Þátttaka á Íslandsmótinu í knattspyrnu''' |- style="color:#ffffff; background:#000000; text-align:center;" !scope=col width=100|Félag|| /111 !scope=col width=100 style="border-left:solid 1px #FFFFFF"|Félag|| /111 |- |'''{{Lið KR}}''' || 108 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Þór Ak.}}|| 17 |- |'''{{Lið Valur}}''' || 102 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Fjölnir}}|| 8 |- |'''{{Lið Fram}}'''|| 99 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Leiftur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Leiftur|Leiftur]]|| 7 |- |'''{{Lið Víkingur R.}}''' || 71 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið HK}}|| 5 |- |'''{{Lið ÍA}}'''|| 69 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Víðir.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|Víðir]]|| 4 |- |'''{{Lið Keflavík}}'''|| 54 |style="border-left:solid 1px #000000"|'''{{Lið Leiknir R.}}'''|| 3 |- |'''{{Lið ÍBV}}'''|| 52 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:BÍBol.png|20px]] [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]|| 3 |- |'''{{Lið FH}}'''|| 38 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Víkingur Ó.}}|| 3 |- |'''{{Lið Breiðablik}}'''|| 37 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:IBH.png|20px]] [[Íþróttabandalag Hafnarfjarðar|ÍBH]]|| 3 |- |{{Lið Fylkir}}|| 24 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Völsungur.gif|20px]] [[Völsungur Húsavík|Völsungur]]|| 2 |- |'''{{Lið KA}}'''|| 23 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Selfoss}}|| 2 |- |'''{{Lið Stjarnan}}'''|| 20 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Haukar}}|| 2 |- |{{Lið Grindavík}}|| 20 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið ÍR}} *|| 1 |- |{{Lið Þróttur R.}}|| 19 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Skallagrímur}}|| 1 |- |[[Mynd:IBA.png|20px]] [[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]** || 17 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Grótta}} |1 |} <small>* ÍR spilaði eitt tímabil árið [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1998|1998]]. Árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1944|1944]] spiluðu þeir einungis 1 leik gegn Fram og drógu sig úr keppni, þ.a.l. spiluðu þeir ekki heilt tímabil það árið.</small> <nowiki>**</nowiki>ÍBA var leyst upp í frumeindir sýnar Þór og KA árið 1974. === Gengi frá 1978 === :{| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Tímabil ![[1. deild karla í knattspyrnu 1978|'78]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1979|'79]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1980|'80]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1981|'81]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1982|'82]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1983|'83]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1984|'84]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1985|'85]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1986|'86]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1987|'87]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1988|'88]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1989|'89]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1990|'90]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1991|'91]] ! [[Samskipadeild karla í knattspyrnu 1992|'92]] ! [[Getraunadeild karla í knattspyrnu 1993|'93]] ! [[Trópídeild karla í knattspyrnu 1994|'94]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1995|'95]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1996|'96]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1997|'97]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1998|'98]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|'99]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 2000|'00]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2001|'01]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2002|'02]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2003|'03]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2004|'04]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2005|'05]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|'06]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2007|'07]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2008|'08]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|'09]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2010|'10]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|'11]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|'12]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2013|'13]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|'14]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2015|'15]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2016|'16]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|'17]] ![[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|'18]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2019|'19]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|'20]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|'21]] |'22 |'23 |'24 |'[[:en:2025_Besta_deild_karla|25]] |- | align="left" |[[Mynd:UMFA.png|20x20dp]] |[[Afturelding]] | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |12 |- | align="left" |[[Mynd:Breidablik.png|20px]]||[[Breiðablik UBK|Breiðablik]] |10|| || 5 || 4 || 7 || bgcolor="#cc9966" |3 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || || || 5 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || 7 || 8 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || || 5 || 7 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || || || || 5 || 5 || 8 || 5* || bgcolor="gold" |1 || 6 || bgcolor="silver" |2 || 4 || 7 || bgcolor="silver" |2 || 6 || 6 | bgcolor="silver" |2 | bgcolor="silver" |2 |4 | bgcolor="silver" |<nowiki>2 |</nowiki> | bgcolor="gold" |1 |4 |1 |4 |- | align="left" |[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]]||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] |9|| || 8 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || || || 7 || 8 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || bgcolor="silver" |2 || 6 || 8 || 6 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || || || || bgcolor="#cc9966" |3 || 6 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2* || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2* || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="#cc9966" |3 || 5 || bgcolor="#cc9966" |3 || bgcolor="silver" |2 || 6 |10 |5 |6 |6 |- | align="left" |[[Mynd:Fjölnir.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] | || - || - || - || - || - || - || - || - || - || S<ref>Félagið stofnað þetta ár</ref>|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 6 || bgcolor="FFCCCC" |12 || || || || || 9 || 6 || 4 || 10 || 11 || || 12 | | | | | |- | align="left" |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] |6|| 6* || bgcolor="silver" |2* || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || 6 || 4* || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2* || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="#cc9966" |3* || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2 || 5 || 4 || 6 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || 4 || 6 || 7 || 8 || 8 || 8 || 7 || 8 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || 7 || bgcolor="#cc9966" |3 || 4 || 5 || 9 || 10 || 10* || bgcolor="FFCCCC" |11 || || || || || | | | |10 |9 |5 |- | align="left" |[[Mynd:Fylkir.png|20px]]||[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]] | || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || || bgcolor="silver" |2 || 5* || bgcolor="silver" |2* || 4 || 4 || 5 || 8 || 4 || 9 || bgcolor="#cc9966" |3 || 9 || 7 || 7 || 7 || 6 || 8 || bgcolor="FFCCCC" |11 || || 8 || 8 || 6 || bgcolor="FFCCCC" |12 | |8 |12 | |- | align="left" |[[Mynd:UMFG, Grindavík.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Grindavíkur|Grindavík]] | || || || || || || || || || || || || || || || || || 6 || 7 || 7 || 7 || 6 || bgcolor="#cc9966" |3 || 4 || bgcolor="#cc9966" |3 || 6 || 7 || 7 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || 7 || 9 || 10 || 10 || bgcolor="FFCCCC" |12 || || || || || 5 || 10 || 11 || || || | | | |- | align="left"|[[Mynd:Knattspyrnufélagið Haukar.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] ||| bgcolor="FFCCCC" |10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:HK-K.png|20px]]||[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 9 || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || || || || || || || | | |9 |11 | |9 |11 | |- | align="left"|[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |2|| bgcolor="silver" |2 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4* || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="#cc9966"|3* || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 6 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4 || 5* || bgcolor="gold"|1 || 5 || bgcolor="#cc9966"|3* || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 6 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="FFCCCC"|12 || || || || 6 || bgcolor="FFCCCC"|12 || || 7 || 8 || 12 | |10 |9 |8 |11 | |5 |8 |- | align="left"| ||[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]] ||| || || || 6 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || L<ref>Félagið var lagt niður þetta ár</ref> || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]]||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] |4|| bgcolor="gold" |1 || 6 || 6* || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || bgcolor="#cc9966"|3 || 7 || 8 || 8 || 8 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="silver"|2 || 4 || bgcolor="silver"|2 || 7 || 5 || bgcolor="silver"|2 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 10 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 6 || 10 || 10 || 9 || 9 |6 |12 | | |8 |11 | |9 |- | align="left"|[[Mynd:ÍR.png|15px]]||[[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Knattspyrnufélag Akureyrar.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] |8|| bgcolor="FFCCCC" |9 || || 7 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 6 || 4 || bgcolor="gold"|1 || 8 || 6 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || 4 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || 7 |7 |5 |7 |4 |2 |7 |7 |7 |- | align="left"|[[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]]||[[Keflavik ÍF|Keflavík]] |3|| 4 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || 8 || 8 || bgcolor="#cc9966"|3 || 5 || 5 || 7 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4 || 8 || 6* || 4 || 8 || 6 || 6 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || 5* || 4 || 4* || 6 || bgcolor="silver"|2 || 6 || 6 || 8 || 9 || 9 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|12 || || |12 | | |10 |7 | | | |- ! ! Tímabil ![[1. deild karla í knattspyrnu 1978|'78]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1979|'79]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1980|'80]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1981|'81]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1982|'82]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1983|'83]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1984|'84]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1985|'85]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1986|'86]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1987|'87]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1988|'88]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1989|'89]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1990|'90]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1991|'91]] ! [[Samskipadeild karla í knattspyrnu 1992|'92]] ! [[Getraunadeild karla í knattspyrnu 1993|'93]] ! [[Trópídeild karla í knattspyrnu 1994|'94]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1995|'95]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1996|'96]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1997|'97]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1998|'98]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|'99]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 2000|'00]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2001|'01]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2002|'02]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2003|'03]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2004|'04]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2005|'05]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|'06]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2007|'07]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2008|'08]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|'09]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2010|'10]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|'11]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|'12]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2013|'13]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|'14]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2015|'15]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2016|'16]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|'17]] ![[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|'18]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2019|'19]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|'20]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|'21]] |'22 |'23 |'24 | |- | align="left"|[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] ||| 5 || 7 || 8 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="silver"|2 || 4 || 6 || 4 || 5 || 5 || 4 || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="silver"|2 || 5 || 5* || bgcolor="silver"|2* || bgcolor="silver"|2 || 5 || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="gold"|1 || 7 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1 || 6 || 6 || bgcolor="silver"|2 || 8 || 4* || bgcolor="silver"|2 || 4 || bgcolor="gold"|1* || 4* || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="#cc9966"|3* || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4 |4 | bgcolor="gold"|1 |5 |bgcolor="#cc9966"|3 |4 |6 |8 |10 |- | align="left"|[[Mynd:Leiftur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Leiftur|Leiftur]] ||| || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || 5 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 5 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Leiknir.svg|20px]]||[[Leiknir Reykjavík|Leiknir R.]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || | | | |8 |12 | | | |- | align="left"|[[Mynd:UMFS.png|15px]]||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|12 || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Skallagrimur.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Skallagrímur|Skallagrímur]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Stjarnan.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||| || || || || || || || || || || || 5 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || 6 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || || 7 || 8 || 4 || 5 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="gold"|1 || 4 || bgcolor="silver"|2 |bgcolor="silver"|2 |bgcolor="silver"|2* |4 |bgcolor="#cc9966"|3 |7 |5 |3 |4 |3 |- | align="left"|[[Mynd:Valur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] | bgcolor="gold"|1|| bgcolor="#cc9966" |3 || bgcolor="gold"|1 || 5 || 5 || 5 || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="silver"|2* || 5 || 4* || 4* || 4* || 6 || 4 || 7 || 5 || 8 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || bgcolor="silver"|2* || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="gold"|1 || 5 || 8 || 7 || 5 || 8 || 5 || 5 || 5* || 5* || bgcolor="gold"|1 | bgcolor="gold"|1 |6 | bgcolor="gold"|1 |5 |6 |2 |3 |2 |- | align="left"| ||[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |10 |11 |- | align="left"|[[Mynd:Víðir.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|Víðir]] ||| || || || || || || 8 || 7 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:VíkÓl.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Víkingur|Víkingur Ó.]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || 10 || 11 | | | | |- | align="left"|[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |5|| 7 || 4 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1 || 7 || 5 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 7 || 8 || 7 || bgcolor="gold"|1 || 7 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || 7 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || bgcolor="FFCCCC"|12 || || || 4 || 9 || 7 || 8 || 9 || 7 || 10 || bgcolor="gold"|1 |3 |1 |2 |1 |- | align="left"|[[Mynd:Völsungur.gif|21px]]||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||| || || || || || || || || 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Þór.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Þór|Þór]] ||| || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || 4 || 7 || bgcolor="#cc9966"|3 || 6 || 4 || 6 || 7 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || bgcolor="#cc9966"|3 || 7 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || 8 || bgcolor="FFCCCC"|12 || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Þróttur R..png|20px]]||[[Þróttur]] |7|| 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 6 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 10 || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|12 || || || | | |- ! ! Tímabil ![[1. deild karla í knattspyrnu 1978|'78]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1979|'79]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1980|'80]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1981|'81]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1982|'82]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1983|'83]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1984|'84]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1985|'85]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1986|'86]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1987|'87]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1988|'88]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1989|'89]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1990|'90]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1991|'91]] ! [[Samskipadeild karla í knattspyrnu 1992|'92]] ! [[Getraunadeild karla í knattspyrnu 1993|'93]] ! [[Trópídeild karla í knattspyrnu 1994|'94]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1995|'95]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1996|'96]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1997|'97]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1998|'98]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|'99]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 2000|'00]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2001|'01]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2002|'02]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2003|'03]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2004|'04]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2005|'05]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|'06]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2007|'07]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2008|'08]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|'09]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|'10]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|'11]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|'12]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2013|'13]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|'14]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2015|'15]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2016|'16]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|'17]] ![[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|'18]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2019|'19]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|'20]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|'21]] |} <small>Stjörnumerkt lið vann Bikarkeppni KSÍ það árið</small> === Titlar eftir bæjarfélagi === Titlarnir hafa skipts svona á milli bæja á Íslandi. Meistaratitillinn var í [[Reykjavík]] fyrstu 39 ár Íslandsmótsins, en þá fór hann á [[Akranes]]. 86 af 100 titlum hafa farið til [[Reykjavík]]ur og [[Akranes]]s og hafa 74 af 100 endað innan [[höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðisins]]. {| class="wikitable sortable" ! style="background:silver;" | ! style="background:silver;" | Borg/bær ! style="background:silver;" | Íbúafjöldi ! style="background:silver;" | Titlar af 103 ! style="background:silver;" | % ! style="background:silver;" | Lið <ref>Fjöldi liða frá bænum sem hafa spilað í efstu deild</ref> ! style="background:silver;" | Titlar liða |- |[[Mynd:ISL Reykjavik COA.svg|18px]]||[[Reykjavík]]||138.772||72||||8||{{KR Reykjavík}} (26), {{Valur Reykjavík}} (22), {{Fram Reykjavík}} (18), {{Víkingur Reykjavík}} (8) |- |[[Mynd:Akranes.jpg|20px]]||[[Akranes]]||6.549||18||||1||{{ÍA Akranes}} (18) |- |[[Mynd:Skjaldarmerki Hafnarfjardar.png|20px]]||[[Hafnarfjörður]]||25.913||8||||3||{{FH Hafnarfjörður}} (8) |- |[[Mynd:Skjaldarmerki Reykjanesbaejar.png|20px]]||[[Reykjanesbær]]||14.091||4||||1||{{ÍBK Keflavík}} (4) |- |||[[Vestmannaeyjabær]]||4.264||3||||1||{{ÍBV Vestmannaeyjar}} (3) |- |[[Mynd:Seal of Akureyri.png|20px]]||[[Akureyri]]||17.573||1||||1||{{KA Akureyri}} (1) |- |[[Mynd:Kvogur.jpg|20px]]||[[Kópavogur]]||30.357||2||||2||[[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Breiðablik UBK|Breiðablik]] (3) |- |[[Mynd:Skjaldarmerki_Gardabaejar.png|20px]]||[[Garðabær]]||14.180||1||||1||[[Mynd:Stjarnan.png|20px]] [[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] (1) |- |} == Bestu, efnilegustu og markahæstu leikmenn == === Leikmaður ársins === {| class="wikitable" !Tímabil !Leikmaður !Félag |- |1984 |Bjarni Sigurðsson |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1985 |Guðmundur Þorbjörnsson |Valur |- |1986 |Guðmundur Torfason |Fram |- |1987 |Pétur Ormslev |Fram |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |Valur |- |1989 |Þorvaldur Örlygsson |KA |- |1990 |Sævar Jónsson |Valur |- |1991 |Guðmundur Steinsson |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |- |1992 |Lúkas Kostic |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1993 |Sigurður Jónsson |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1994 |[[Sigursteinn Gíslason]] |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1995 |Ólafur Þórðarson |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1996 |Gunnar Oddsson |Leiftur |- |1997 |[[Tryggvi Guðmundsson]] |ÍBV |- |1998 |David Winnie |[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |- |1999 |[[Guðmundur Benediktsson]] |[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |- |2000 |Hlynur Stefánsson |ÍBV |- |2001 |[[Gunnlaugur Jónsson]] |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |2002 |Finnur Kolbeinsson |Fylkir |- |2003 |Allan Borgvardt |FH |- |2004 |[[Heimir Guðjónsson]] |FH |- |2005 |Allan Borgvardt |FH |- |2006 |Viktor Bjarki Arnarsson |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |- |2007 |[[Helgi Sigurðsson (f. 1974)|Helgi Sigurðsson]] |Valur |- |2008 |Guðmundur Steinarsson |Keflavík |- |2009 |Atli Guðnason |FH |- |2010 |[[Alfreð Finnbogason]] |Breiðablik |- |2011 |[[Hannes Þór Halldórsson]] |[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |- |2012 |Atli Guðnason |FH |- |2013 |[[Björn Daníel Sverrisson]] |FH |- |2014 |[[Ingvar Jónsson]] |Stjarnan |- |2015 |Emil Pálsson |FH |- |2016 |Kristinn Freyr Sigurðsson |Valur |- |2017 |[[Andri Rúnar Bjarnason]] |Grindavík |- |2018 |Patrick Pedersen |Valur |- |2019 |[[Óskar Örn Hauksson]] |[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |- |2020 |Steven Lennon |FH |- |2021 |[[Nikolaj Hansen]] |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |- |2022 |[[Nökkvi Þeyr Þórisson|Nökkvi Þórisson]] |KA |- |2023 |[[Birnir Snær Ingason]] |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |- |2024 |[[Höskuldur Gunnlaugsson]] |Breiðablik |- |2025 |Patrick Pedersen |Valur |} === Markahæstu leikmenn === Frá árinu 1983 hefur verðlaunagripurinn [[Gullskórinn (Ísland)|Gullskórinn]] verið veittur markahæsta leikmanni hvers tímabils í efstudeild. {| class="wikitable" !Tímabil !Leikmaður !Mörk !Félag |- |1980 |Matthias Hallgrimsson |'''15''' |Valur |- |1981 |Sigurlás Þorleifsson Larus Gudmundsson |''12'' |ÍBV Víkingur |- |1982 |Sigurlás Þorleifsson Heimir Karlsson |''10'' |ÍBV Víkingur |- |1983 |Ingi Björn Albertsson |''14'' |Valur |- |1984 |Guðmundur Steinsson |''10'' |Fram |- |1985 |Ómar Torfason |''13'' |Fram |- |1986 |Guðmundur Torfason |''19'' |Fram |- |1987 |Pétur Ormslev |''12'' |Fram |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |''13'' |Valur |- |1989 |Hörður Magnússon |''12'' |FH |- |1990 |Hörður Magnússon |''13'' |FH |- |1991 |Hörður Magnússon Guðmundur Steinsson |''13'' |FH Víkingur |- |1992 |[[Arnar Gunnlaugsson]] |''15'' |ÍA |- |1993 |Þórður Guðjónsson |''19'' |ÍA |- |1994 |Mihajlo Biberčić |''14'' |ÍA |- |1995 |[[Arnar Gunnlaugsson]] |''15'' |ÍA |- |1996 |[[Ríkharður Daðason]] |''14'' |KR |- |1997 |[[Tryggvi Guðmundsson]] |''19'' |ÍBV |- |1998 |Steingrímur Jóhannesson |''16'' |ÍBV |- |1999 |Steingrímur Jóhannesson |''12'' |ÍBV |- |2000 |Guðmundur Steinarsson Andri Sigþórsson |''14'' |Keflavík KR |- |2001 |Hjörtur Hjartarson |''15'' |ÍA |- |2002 |Grétar Hjartarson |''13'' |Grindavík |- |2003 |[[Björgólfur Hideaki Takefusa|Björgólfur Takefusa]] |''10'' |Þróttur R. |- |2004 |Gunnar Heiðar Þorvaldsson |''12'' |ÍBV |- |2005 |[[Tryggvi Guðmundsson]] |''16''' |FH |- |2006 |Marel Baldvinsson |'''11''' |Breiðablik |- |2007 |Jónas Grani Garðarsson |'''13''' |Fram |- |2008 |Guðmundur Steinarsson |'''16''' |Keflavík |- |2009 |[[Björgólfur Hideaki Takefusa|Björgólfur Takefusa]] |'''16''' |KR |- |2010 |Gilles Mbang Ondo |'''14''' |Grindavík |- |2011 |Garðar Jóhannsson |'''15''' |Stjarnan |- |2012 |Atli Guðnason |'''12''' |FH |- |2013 |[[Atli Viðar Björnsson]] [[Viðar Örn Kjartansson]] Gary Martin |'''13''' |FH Fylkir KR |- |2014 |Gary Martin |'''13''' |KR |- |2015 |Patrick Pedersen |'''13''' |Valur |- |2016 |Garðar Gunnlaugsson |'''14''' |ÍA |- |2017 |[[Andri Rúnar Bjarnason]] |'''19''' |Grindavík |- |2018 |Patrick Pedersen |'''17''' |Valur |- |2019 |Gary Martin |'''14''' |Valur/ÍBV |- |2020 |Steven Lennon |'''17''' |FH |- |2021 |[[Nikolaj Hansen]] |'''16''' |Víkingur |- | rowspan="2" |2022 |[[Nökkvi Þeyr Þórisson|Nökkvi Þórisson]] |'''17''' |KA |- |Guðmundur Magnússon |17 |Fram |- |2023 |Emil Atlason |'''17''' |Stjarnan |- |2024 |Benoný Breki Andrésson |21 |KR |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |Valur |} === '''Markahæstu leikmenn í sögunni''' === {| class="wikitable" !Sæti !Leikmaður !Mörk !Leikir |- |1 |'''Patrik Pedersen''' |134 (14) |207 |- |- |2 |[[Tryggvi Guðmundsson]] |131 (19) |241 |- |3 |[[Atli Viðar Björnsson]] |113 (0) |264 |- |4 |Steven Lennon |102 (24) |213 |- |5 |Óskar Örn Hauksson |88 (6) |382 |- |6 |Hörður Magnússon |87 (17) |188 |- |7 |Björgólfur Hideaki Takefusa |83 (0) |182 |- |8 |Hallgrímur Mar Steingrímsson |81 (19) |226 |- | rowspan="2" |9 |Steingrímur Jóhannesson |81 (4) |221 |- |Guðmundur Steinarsson |81 (23) |225 |- |10 |Arnar Gunnlaugsson |75 (0) |139 |- |11 |Hilmar Árni Halldórsson |71 (21) |192 |- |12 |Albert Brynjar Ingason |70 (9) |219 |- |13 |Emil Atlason |69 (0) |196 |- |14 |Atli Guðnason |66 (1) |285 |- |15 |Matthías Vilhjálmsson |62 (5) |215 |- |16 |Halldór Orri Björnsson |61 (15) |215 |- | rowspan="2" |17 |'''Kristinn Steindórsson''' |59 (3) |207 |- |Haraldur Ingólfsson |59 (8) |189 |- |18 |Hörður Sveinsson |58 (2) |189 |- | rowspan="2" |19 |Elfar Árni Aðalsteinsson |57 (4) |192 |- |[[Guðmundur Benediktsson]] |57 (7) |237 |- |20 |Baldur Sigurðsson |55 (0) |264 |- |17 |Pálmi Rafn Pálmason |54 (10) |242 |- | rowspan="2" |18 |Ingimundur Níels Óskarsson |50 (4) |191 |- |Björn Daníel Sverrisson |50 (4) |236 |- | rowspan="2" |19 |'''[[Sigurður Egill Lárusson]]''' |47 (4) |255 |- |Guðjón Pétur Lýðsson |47 (14) |226 |- | rowspan="2" |20 |Einar Þór Daníelsson |46 (2) |200 |- |Kristinn Freyr Sigurðsson |46 (5) |267 |- |21 |'''Höskuldur Gunnlaugsson''' |45 (11) |205 |- |22 |'''Kennie Knak Chopart''' |40 (0) |237 |- |23 |Almarr Ormarsson |40 (1) |271 |- |24 |Ólafur Karl Finsen |39 (7) |188 |- | rowspan="2" |25 |Matthías Guðmundsson |37 (0) |196 |- |Haukur Páll Sigurðsson |37 (0) |283 |- | rowspan="3" |26 |Arnþór Ari Atlason |36 (0) |207 |- |Andri Marteinsson |36 (0) |234 |- |'''Atli Sigurjónsson''' |36 (0) |238 |- |27 |Magnús Sverrir Þorsteinsson |35 (2) |229 |- | rowspan="2" |28 |Sigurbjörn Örn Hreiðarsson |34 (14) |240 |- |Ágúst Þór Gylfason |34 (18) |195 |- |29 |Þorsteinn Már Ragnarsson |33 (0) |204 |- | rowspan="2" |30 |Jón Gretar Jónsson |32 (1) |210 |- |Óli Stefán Flóventsson |32 (1) |212 |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tengt efni == * [[Pepsideild kvenna]] * [[Þjálfarar í íslenskri knattspyrnu]] * [[Evrópuleikir íslenskra félagsliða í knattspyrnu]] * [[Knattspyrna á Íslandi]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Landsbankadeildin | mánuðurskoðað = 14. febrúar | árskoðað = 2007}} <div class="references-small"><references/></div> {{S|1912}} {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} [[Flokkur:Knattspyrna]] [[Flokkur:Landsbankadeild karla| ]] [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] [[Flokkur:Úrvalsdeildir knattspyrnu í Evrópu]] mn3d0xkdquo11uk7bipy3h1agw1fydp 1962783 1962782 2026-05-11T00:20:31Z ~2026-27959-56 116289 /* Núverandi lið (2026) */ 1962783 wikitext text/x-wiki {{Deild keppnisíþrótta | titill = Besta deildin | stofnár = [[1912]] <small>''(undir nafninu „meistaradeild“)<ref>[http://www.ksi.is/mot/motalisti/?flokkur=111&tegund=%25&AR=1912&kyn=1 Meistaraflokkar árið 1912] KSÍ</ref>''</small> | liðafjöldi = 12 | ríki = {{ISL}} [[Ísland]] | píramída stig = [[Íslenska karlaknattspyrnudeildakerfið|1. stig]] | neðri deild = [[1. deild karla í knattspyrnu|1. deild karla]] | núverandi meistarar = {{Lið Víkingur}} (8) (2025) | sigursælasta lið = [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] [[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] (27) | bikarar = [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Mjólkurbikarinn]]<br />[[Lengjubikarinn]] | mótasíður = [http://pepsi.is/pepsideildin Heimasíða mótaraðarinnar]<br /> [http://www.ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=17548 Mótasíða KSÍ] | mynd = BestaLeague.png }} '''Besta deild karla''' er efsta deild karla í [[Knattspyrna|knattspyrnu]] á [[Ísland]]i. Deildin er rekin af [[Íslenska knattspyrnusambandið|Íslenska knattspyrnusambandinu]] og var stofnuð árið 1912. Deildin var í fyrstu spiluð undir nafninu "1. deild karla" og ekki nefnd úrvalsdeild fyrr en 1997. Deildin er mynduð af 12 félögum sem leika hver gegn öðrum í tvöfaldri umferð á heima- og útivöllum. Fjöldi stiga við lok hvers tímabils ákvarðar hvaða félagslið er [[Íslandsmeistari]] og hvaða tvö félög falla niður og eiga deildaskipti við þau tvö stigahæstu í [[1. deild karla í knattspyrnu|1.deild karla]]. Stigahæsta félag deildarinnar öðlast þátttökurétt í annarri umferð [[Meistaradeild Evrópu|Meistaradeildar Evrópu]]. Það í öðru sæti öðlast þátttökurétt í [[Sambandsdeild Evrópu]]. Þriðja sæti deildarinnar getur einnig gefið þátttökurétt í evrópukeppni fari svo að efra félag hafi þegar öðlast þann rétt með sigri í [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Bikarkeppninni.]] Árið 2022 var nafni deildarinnar breytt í Besta deild karla, deildinni er skipt í tvo helminga, 6 lið í efri helmingi og 6 í neðri. Lið í neðri helmingi geta fallið niður í 1. deild. == Núverandi lið (2026) == {| class="wikitable sortable" ! width=90 style="background:silver;" | Lið ! style="background:silver;" |2025 ! style="background:silver;" | Fyrsta tímabil ! style="background:silver;" | <small>Fjöldi meistaratitla</small> <small>frá 1912</small><ref>Fjöldi meistaratitla í efstu deild(''tímabilið 2025 innifalið'')[https://www.visir.is/g/20191271016d/svona-standa-kr-ingar-eftir-helstu-tulkunum-a-titlatolfraedi-islenska-fotboltans] </ref> ! style="background:silver;" | Í deildinni frá |- align="center" | align="left" |{{Lið Víkingur R.}}||1. sæti||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1918|1918]]||8||[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|2014]] |- align="center" | align="left" |{{Lið Valur}}||2. sæti||[[1. deild karla í knattspyrnu 1971|1915]]||23**||[[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|2005]] |- align="center" | align="left" |{{Lið Stjarnan}}||3. sæti||[[1. deild karla í knattspyrnu 1990|1990]]||1||[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|2009]] |- align="center" | align="left" |{{Lið Breiðablik}}||4. sæti||[[1. deild karla í knattspyrnu 1971|1971]]||4||[[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|2006]] |- align="center" | align="left" |{{Lið Fram}}||5. sæti||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1946|1946]]||18***||2022 |- align="center" | align="left" |{{Lið FH}}||6. sæti||[[1. deild karla í knattspyrnu 1975|1975]]||8||[[Símadeild karla í knattspyrnu 2001|2001]] |- align="center" | align="left" |{{Lið KA}}||7. sæti||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1929|1929]]||1||[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]] |- align="center" | align="left" |[[Íþróttabandalag Akraness|ÍA]]||8. sæti||[[Landsbankadeild_karla_í_knattspyrnu_2007|2007]]||18||2024 |- align="center" | align="left" |{{Lið ÍBV}}|| 9. sæti ||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1912|1912]] |3 |2025 |- align="center" | align="left" |{{Lið KR}}||10. sæti||[[Efsta deild karla í knattspyrnu 1912|1912]]||27||[[1. deild karla í knattspyrnu 1979|1979]] |- align="center" | align="left" |[[Íþróttafélagið Þór Akureyri|Þór]]||1. sæti í [[1. deild karla í knattspyrnu|1. Deild]]||[[1. deild karla í knattspyrnu 1989|1989]]||0 |2026 |- align="center" | align="left" |{{Lið Keflavík}}||Vann umspil||1958 |4 |2026 |} Afturelding og [[Vestri (knattspyrna karla)|Vestri]] féllu úr deildinni 2025. <nowiki>**</nowiki>Tímabilið 2020 var blásið af vegna COVID-19 þegar 22 af 24 umferðum höfðu farið fram. Valur var á toppnum og dæmdur sigurvegari.<ref>[https://www.mbl.is/sport/efstadeild/2020/10/30/valur_er_islandsmeistari_2020/]</ref> <nowiki>***</nowiki>Ekkert mót fór fram árin 1913 og 1914 en Fram dæmdur sigurvegari. == Saga == {{Staðsetning liða í úrvalsdeild karla|Float=right}} === Meistarasaga === <div class="floatright"> <timeline> ImageSize = width:300 height:2000 PlotArea = left:45 right:0 bottom:20 top:20 AlignBars = early DateFormat = yyyy Period = from:1912 till:2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1912 Colors= id:KR value:black legend:KR id:Fr value:blue legend:Fr id:Vi value:magenta legend:Vi id:Va value:red legend:Va id:IA value:yellow legend:IA id:Ke value:purple legend:Ke id:ÍB value:white legend:ÍB id:KA value:redorange legend:KA id:FH value:orange legend:FH id:BH value:green legend:BH id:St value:darkblue legend:St PlotData= bar:Leaders width:25 mark:(line,black) align:left fontsize:M shift:(25,-5) anchor:middle from:1912 till:1913 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1913 till:1919 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1919 till:1920 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1920 till:1921 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:1921 till:1924 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1924 till:1925 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:1925 till:1926 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1926 till:1930 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1930 till:1931 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1931 till:1933 color:Kr text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1933 till:1934 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1934 till:1935 color:Kr text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1935 till:1939 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1939 till:1940 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1940 till:1941 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1941 till:1942 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1942 till:1946 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1946 till:1948 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1948 till:1951 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1951 till:1952 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1952 till:1953 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1953 till:1955 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1955 till:1956 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1956 till:1957 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1957 till:1959 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1959 till:1960 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1960 till:1961 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1961 till:1962 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1962 till:1963 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1963 till:1964 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1964 till:1965 color:Ke text:"[[Keflavík ÍF]]" from:1965 till:1966 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1966 till:1968 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1968 till:1969 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:1969 till:1970 color:Ke text:"[[Keflavík ÍF]]" from:1970 till:1971 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1971 till:1972 color:Ke text:"[[Keflavík ÍF]]" from:1972 till:1973 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1973 till:1974 color:Ke text:"[[Keflavík ÍF]]" from:1974 till:1976 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1976 till:1977 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1977 till:1978 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1978 till:1979 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1979 till:1980 color:ÍB text:"[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]]" from:1980 till:1981 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1981 till:1983 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:1983 till:1985 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1985 till:1986 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1986 till:1987 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1987 till:1988 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:1988 till:1989 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1989 till:1990 color:KA text:"[[Knattspyrnufélag Akureyrar]]" from:1990 till:1991 color:Fr text:"[[Knattspyrnufélagið Fram]]" from:1991 till:1992 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:1992 till:1997 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:1997 till:1999 color:ÍB text:"[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja]]" from:1999 till:2001 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2001 till:2002 color:IA text:"[[Knattspyrnufélag ÍA]]" from:2002 till:2004 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2004 till:2007 color:FH text:"[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]]" from:2007 till:2008 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:2008 till:2010 color:FH text:"[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]]" from:2010 till:2011 color:BH text:"[[Breiðablik]]" from:2011 till:2012 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2012 till:2013 color:FH text:"[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]]" from:2013 till:2014 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2014 till:2015 color:St text:"[[Stjarnan]]" from:2015 till:2017 color:FH text:"[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar]]" from:2017 till:2019 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:2019 till:2020 color:KR text:"[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur]]" from:2020 till:2021 color:Va text:"[[Knattspyrnufélagið Valur]]" from:2021 till:2022 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:2022 till:2023 color:BH text:"[[Breiðablik]]" from:2023 till:2024 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" from:2024 till:2025 color:BH text:"[[Breiðablik]]" from:2025 till:2026 color:Vi text:"[[Knattspyrnufélagið Víkingur]]" </timeline> </div> {| class="wikitable sortable" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" |'''Tímabil''' |''Lið'' |''Mætast'' |''Meistari'' |''Stig'' |''2. sæti'' |''Stig'' |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1912|1912]]''||3||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (1)''||3||{{Fram Reykjavík}}||3 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1913|1913]]''||1||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (1)''||-||-||- |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1914|1914]]''||1||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (2)''||-||-||- |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1915|1915]]''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (3)''||4||{{KR Reykjavík}}||2 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1916|1916]]''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (4)''||3||{{KR Reykjavík}}||2 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1917|1917]]''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (5)''||4||{{KR Reykjavík}}||2 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1918|1918]]''||4||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (6)''||6||{{Víkingur Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1919|1919]]''||4||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (2)''||5||{{Fram Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1920|1920]] ''||3||Einu sinni||''{{Víkingur Reykjavík}} (1)''||4||{{KR Reykjavík}}||2 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1921|1921]]''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (7)''||4||{{Víkingur Reykjavík}}||2 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1922|1922]] ''||3||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (8)''||4||{{Víkingur Reykjavík}}||1 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1923|1923]]''||4||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (9)''||6||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1924|1924]] ''||4||Einu sinni||''{{Víkingur Reykjavík}} (2)''||6||{{Fram Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1925|1925]] ''||4||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}}(10)''||5||{{Víkingur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1926|1926]] ''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (3)''||7||{{Fram Reykjavík}}||7 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1927|1927]] ''||4||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (4)''||6||{{Valur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1928|1928]] ''||3||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (5)''||4||{{Valur Reykjavík}}||2 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1929|1929]] ''||6||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (6)''||8||{{Valur Reykjavík}}||5 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1930|1930]]''||5||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (1)''||8||{{KR Reykjavík}}||6 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1931|1931]]''||4||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (7)''||6||{{Valur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1932|1932]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (8)''||7||{{Valur Reykjavík}}||5 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1933|1933]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (2)''||6||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1934|1934]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (9)''||7||{{Valur Reykjavík}}||6 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1935|1935]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (3)''||5||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1936|1936]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (4)''||5||{{KR Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1937|1937]]''||3||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (5)''||4||{{KR Reykjavík}}||2 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1938|1938]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (6)''||5||{{Víkingur Reykjavík}}||3 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1939|1939]]''||4||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (11)''||4||{{KR Reykjavík}}||3 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1940|1940]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (7)''||5||{{Víkingur Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1941|1941]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (10)''||7||{{Valur Reykjavík}}||6 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1942|1942]]''||5||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (8)''||6||{{Fram Reykjavík}}||6 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1943|1943]]''||5||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (9)''||8||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1944|1944]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (10)''||5||{{KR Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1945|1945]]''||4||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (11)''||6||{{KR Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1946|1946]]''||6||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (12)''||9||{{KR Reykjavík}}||7 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1947|1947]]''||5||Einu sinni||''{{Fram Reykjavík}} (13)''||7||{{Valur Reykjavík}}||6 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1948|1948]]''||4||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (11)''||5||{{Víkingur Reykjavík}}||4 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1949|1949]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (12)''||5||{{Fram Reykjavík}}||5 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1950|1950]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (13)''||6||{{Fram Reykjavík}}||5 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1951|1951]]''||5||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (1)''||6||{{Valur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1952|1952]]''||5||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (14)''||7||{{ÍA Akranes}}||6 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1953|1953]]''||6||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (2)''||4||{{Valur Reykjavík}}||4 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1954|1954]]''||6||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (3)''||9||{{KR Reykjavík}}||8 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1955|1955]]''||6||Einu sinni||''{{KR Reykjavík}} (15)''||9||{{ÍA Akranes}}||8 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1956|1956]]''||6||Einu sinni||''{{Valur Reykjavík}} (12)''||9||{{KR Reykjavík}}||8 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1957|1957]]''||6||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (4)''||10||{{Fram Reykjavík}}||7 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1958|1958]]''||6||Einu sinni||''{{ÍA Akranes}} (5)''||9||{{KR Reykjavík}}||8 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1959|1959]]''||6||Tvisvar||'''{{KR Reykjavík}} (16)'''||20||{{ÍA Akranes}}||11 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1960|1960]]''||6||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (6)''||15||{{KR Reykjavík}}||13 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1961|1961]]''||6||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (17)''||17||{{ÍA Akranes}}||15 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1962|1962]]''||6||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (14)''||13||{{Valur Reykjavík}}||13 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1963|1963]]''||6||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (18)''||15||{{ÍA Akranes}}||13 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1964|1964]]''||6||Tvisvar||''{{ÍBK Keflavík}} (1)''||15||{{ÍA Akranes}}||12 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1965|1965]]''||6||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (19)''||13||{{ÍA Akranes}}||13 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1966|1966]]''||6||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (13)''||14||{{ÍBK Keflavík}}||14 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1967|1967]]''||6||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (14)''||14||{{Fram Reykjavík}}||14 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1968|1968]]''||6||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (20)''||15||{{Fram Reykjavík}}||12 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1969|1969]]''||7||Tvisvar||''{{ÍBK Keflavík}} (2)''||15||{{ÍA Akranes}}||14 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild 1970|1970]]''||8||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (7)''||20||{{Fram Reykjavík}}||16 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild 1971|1971]]''||8||Tvisvar||''{{ÍBK Keflavík}} (3)''||20||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||20 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1972|1972]]''||8||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (15)''||22||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||18 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1973|1973]]''||8||Tvisvar||''{{ÍBK Keflavík}} (4)''||26||{{Valur Reykjavík}}||21 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1974|1974]]''||8||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (8)''||23||{{ÍBK Keflavík}}||19 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1975|1975]]''||9||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (9)''||19||{{Fram Reykjavík}}||17 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1976|1976]]''||9||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (15)''||25||{{Fram Reykjavík}}||24 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1977|1977]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (10)''||28||{{Valur Reykjavík}}||27 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1978|1978]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (16)''||35||{{ÍA Akranes}}||29 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1979|1979]]''||10||Tvisvar||''{{ÍBV Vestmannaeyjar}} (1)''||24||{{ÍA Akranes}}||23 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1980|1980]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (17)''||28||{{Fram Reykjavík}}||25 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1981|1981]]''||10||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (3)''||25||{{Fram Reykjavík}}||23 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1982|1982]]''||10||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (4)''||23||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||22 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1983|1983]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (11)''||24||{{KR Reykjavík}}||20 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1984|1984]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (12)''||38||{{Valur Reykjavík}}||28 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1985|1985]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (18)''||38||{{ÍA Akranes}}||36 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1986|1986]]''||10||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (16)''||38||{{Valur Reykjavík}}||38 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1987|1987]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (19)''||37||{{Fram Reykjavík}}||32 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1988|1988]]''||10||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (17)''||49||{{Valur Reykjavík}}||41 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1989|1989]]''||10||Tvisvar||''{{KA Akureyri}} (1)''||34||{{FH Hafnarfjörður}}||32 |- align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1990|1990]]''||10||Tvisvar||''{{Fram Reykjavík}} (18)''||38||{{KR Reykjavík}}||38 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Úrvalsdeild karla 1991|1991]]''||10||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (5)''||37||{{Fram Reykjavík}}||37 |- align="center" |''[[Samskipadeild karla 1992|1992]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (13)''||40||{{KR Reykjavík}}||37 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Getraunadeild karla 1993|1993]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (14)''||49||{{FH Hafnarfjörður}}||40 |- align="center" |''[[Trópídeild karla 1994|1994]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (15)''||39||{{FH Hafnarfjörður}}||36 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Sjóvá-Almennra deild karla 1995|1995]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (16)''||49||{{KR Reykjavík}}||35 |- align="center" |''[[Sjóvá-Almennra deild karla 1996|1996]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (17)''||40||{{KR Reykjavík}}||37 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Sjóvá-Almennra deild karla 1997|1997]]''||10||Tvisvar||''{{ÍBV Vestmannaeyjar}} (2)''||40||{{ÍA Akranes}}||35 |- align="center" |''[[Landssímadeild karla 1998|1998]]''||10||Tvisvar||''{{ÍBV Vestmannaeyjar}} (3)''||38||{{KR Reykjavík}}||33 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Landssímadeild karla 1999|1999]]''||10||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (21)''||45||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||38 |- align="center" |''[[Landssímadeild karla 2000|2000]]''||10||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (22)''||37||{{Fylkir Reykjavík}}||35 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Símadeild karla 2001|2001]]''||10||Tvisvar||''{{ÍA Akranes}} (18)''||36||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||36 |- align="center" |''[[Símadeild karla 2002|2002]]''||10||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (23)''||36||{{Fylkir Reykjavík}}||34 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2003|2003]]''||10||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (24)''||33||{{FH Hafnarfjörður}}||30 |- align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2004|2004]]''||10||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (1)''||37||{{ÍBV Vestmannaeyjar}}||31 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2005|2005]]''||10||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (2)''||48||{{Valur Reykjavík}}||32 |-align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2006|2006]]''||10||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (3)''||36||{{KR Reykjavík}}||30 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2007|2007]]''||10||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (20)''||38||{{FH Hafnarfjörður}}||37 |-align="center" |''[[Landsbankadeild karla 2008|2008]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (4)''||47||{{ÍBK Keflavík}}||46 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Pepsideild karla 2009|2009]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (5)''||51||{{KR Reykjavík}}||48 |-align="center" |''[[Pepsideild karla 2010|2010]]''||12||Tvisvar||''{{Breiðablik}} (1)''||44||{{FH Hafnarfjörður}}||44 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|2011]]''||12||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (25)''||47|| {{FH Hafnarfjörður}}|| 44 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|2012]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (6)''||49|| {{Breiðablik}}||36 |- bgcolor="#efefef" align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2013|2013]]''||12||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (26)''||52|| {{FH Hafnarfjörður}}|| 47 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|2014]]''||12||Tvisvar||''{{Lið Stjarnan}} (1)''||52|| {{FH Hafnarfjörður}}||51 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2015|2015]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (7)''||48|| {{Breiðablik}}||46 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2016|2016]]''||12||Tvisvar||''{{FH Hafnarfjörður}} (8)''||43|| {{Lið Stjarnan}} ||39 |-align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|2017]]''||12||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (21)''||50|| {{Lið Stjarnan}} ||38 |--align="center" |''[[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|2018]]''||12||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (22)''||46||{{Breiðablik}}||44 |--align="center" |''[[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2019|2019]]''||12||Tvisvar||''{{KR Reykjavík}} (27)''||52||{{Breiðablik}}||38 |--align="center" |''[[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|2020]]''||12||Tvisvar||''{{Valur Reykjavík}} (23)''||44||{{FH Hafnarfjörður}}||36 |--align="center" |''[[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|2021]]''||12||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (6)''||48||{{Breiðablik}}||47 |--align="center" |''[[Besta deild karla í knattspyrnu 2022|2022]]''||12||Tvisvar||''{{Breiðablik}} (2)''||63||{{Víkingur Reykjavík}}||53 |--align="center" |''[[Besta deild karla í knattspyrnu 2023|2023]]''||12||Tvisvar||''{{Víkingur Reykjavík}} (7)''||66||{{Valur Reykjavík}}||55 |--align="center" |''[[Besta deild karla í knattspyrnu 2024|2024]]''||12||Tvisvar||''{{Breiðablik}} (3)''||62||{{Víkingur Reykjavík}}||59 |- align="center" |''2025'' |12 |Tvisvar |''{{Víkingur Reykjavík}}'' (8) |57 |{{Valur Reykjavík}} |45 |} ===Stjörnukerfið=== Sex lið í deildinni, KR, Valur, Fram, ÍA, Víkingur og FH, bera stjörnur á búningi sínum, fyrir ofan félagsmerkið, en sérhver stjarna táknar fimm meistaratitla. Stjörnufjöldi félaga: * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 10. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 15. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 20. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 25. titilinn]] {{Lið KR}} ([[Efsta deild karla í knattspyrnu 1928|1928]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1941|1941]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1955|1955]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1968|1968]] og [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|2011]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 10. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 15. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 20. titilinn]] {{Lið Valur}} ([[Efsta deild karla í knattspyrnu 1937|1937]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1944|1944]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1976|1976]] og [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2007|2007]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 10. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 15. titilinn]] {{Lið Fram}} ([[Efsta deild karla í knattspyrnu 1917|1917]], [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1925|1925]] og [[1. deild karla í knattspyrnu 1972|1972]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 10. titilinn]] [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 15. titilinn]] {{Lið ÍA}} ([[1. deild karla í knattspyrnu 1958|1958]], [[1. deild karla í knattspyrnu 1977|1977]] og [[Trópídeild karla í knattspyrnu 1994|1994]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] {{Lið Víkingur}} ([[1. deild karla í knattspyrnu 1991|1991]]) * [[File:Star*.svg|15px|Stjarna fyrir 5. titilinn]] {{Lið FH}} ([[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|2009]]) == Styrktaraðilar == === Nafn úrvalsdeildarinnar === {| class="wikitable" style="text-align: center" |- | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Tímabil<span style="color: white;">''' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Ár<span style="color: white;">''' | width="33%" style="color:#000000; background:black; text-align:center;" | '''<span style="background: black; color: white;">Styrktaraðili<span style="color: white;">''' |- |75||1912-1986 ||''-'' |- |2||1987-88||Samvinnuferðar-Landsýn mótið |- |3||1989-91||Hörpudeildin |- |1||1992||Samskipadeild |- |1||1993||Getraunadeild |- |1||1994||Trópídeild |- |3||1995-1997||Sjóvá-Almennra deild |- |3||1998-2000||Landssímadeild |- |2||2001-2002||Símadeild |- |6||2003-2008||Landsbankadeild |- | 9 ||2009-2018||Pepsideild |- | 3 |2019-2021 |Pepsi Max deild |- | - ||2022-||Besta deildin |} === Verðlaunafé === {| class="wikitable sortable" ! style="background:silver;" | Sæti ! style="background:silver;" | Verðlaunafé |- |1||1.000.000 |- |2||700.000 |- |3||500.000 |- |4||300.000 |- |5||300.000 |- |6||300.000 |- |7||300.000 |- |8||300.000 |- |9 ||200.000 |- |10||200.000 |- |11||200.000 |- |12 |200.000 |} <ref>{{Vefheimild|url=https://gamli.ksi.is/media/handbok-leikja-2017---vidaukar/33.-Verdlaunafe%CC%81-2017.pdf|titill=Verðlaunafé 2017|höfundur=KSÍ|útgefandi=KSÍ|mánuður=apríl|ár=2017|mánuðurskoðað=september|árskoðað=2019|safnár=2017}}</ref> == Tölfræði == === Sigursælustu félögin === {| class="wikitable sortable" ! style="background:silver;" | ! style="background:silver;" | Lið ! style="background:silver;" | Titlar ! style="background:silver;" | Fyrsti titill ! style="background:silver;" | Síðasti titill ! style="background:silver;" | Varðir titlar ! style="background:silver;" | Unnið tvöfalt |- |[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]'''||27||1912||2019||8|| 4 sinnum |- |[[Mynd:Valur.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'''||23||1930||2020||8|| 1 sinni |- |[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]'''||18||1951||2001||8|| 4 sinnum |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]'''||18||1913||1990||8||Nei |- |[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]]||'''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]'''||8||2004||2016||4||Nei |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]]||'''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]'''||8||1920||2025||1|| 2 sinnum |- |[[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]]||'''[[Keflavik ÍF|Keflavík]]'''||4||1964||1973||0||Nei |- |[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]]||'''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]'''||3||1979||1998||1|| 1 sinni |- |[[Mynd:Breidablik.png|20px]]||'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]'''||3||2010||2024||0||Nei |- |[[Mynd:Knattspyrnufélag Akureyrar.png|20px]] ||'''[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]'''||1||1989||1989||0||Nei |- |[[Mynd:Stjarnan.png|20px]]||'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]'''||1||2014||2014||0||Nei |} <small>''Sjá [[Listi yfir titla í íslenskum íþróttum|lista yfir titla í íslenskum íþróttum]]''</small> === Tími milli titla === Alls hefur 7 liðum í sögu Íslandsmótsins tekist að verja titil sinn, samtals 36 sinnum. Lengst hafa liðið 56 leiktímabil milli titla hjá félagi, en það vafasama met eiga Víkingar, sem unnu titilinn 1924 og ekki aftur fyrr en 1981. Einungis 5 liðum hefur tekist að vinna Íslandsmótið oftar en tvisvar í röð. Framarar eiga þar metið, en þeir unnu Íslandsbikarinn 6 ár í röð frá 1913 til 1918. Valur (1933 - 1945) og Fram (1913 - 1925) hafa svo bæði afrekað það að vinna Íslandsbikarinn 10 sinnum á 13 árum. {| class="alternance" cellpadding="3" style="font-size:90%; background-color:#F2F2F2; text-align:left; border-collapse:collapse; margin-bottom:12px;" cellspacing="1" border="0" align=center |+'''Flestir titlar unnir í röð''' |- style="color:#ffffff; background:#000000; text-align:center;" !scope=col width=100|Félag|| Titilár || Ár í röð |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]'' || 1913 (''1'') - 1918 (''6'') || 6 í röð |- |[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]'' || 1992 (''13'') - 1996 (''17'') || 5 í röð |- |[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''|| 1926 (''3'') - 1929 (''6'') || 4 í röð |- |[[Mynd:Valur.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'' || 1935 (''3'') - 1938 (''6'') || 4 í röð |- |[[Mynd:Valur.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]'' || 1942 (''8'') - 1945 (''11'') || 4 í röð |- |[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''|| 1948 (''11'') - 1950 (''13'') || 3 í röð |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] ''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]'' || 1921 (''7'') - 1923 (''9'') || 3 í röð |- |[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]] ''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]'' || 2004 (''1'') - 2006 (''3'') || 3 í röð |- |} {| class="alternance" cellpadding="3" style="font-size:90%; background-color:#F2F2F2; text-align:left; border-collapse:collapse;margin-bottom:12px;" cellspacing="1" border="0" align=center |+''Til vinstri: Lengstu eyðimerkurgöngur - Til hægri: Eyðimerkurgöngur í gangi''' |- style="color:#ffffff; background:#000000; text-align:center;" !scope=col width=100|Félag|| Titillaus ár || Fjöldi tímabila !scope=col width=100 style="border-left:solid 1px #FFFFFF"|Félag|| Titillaus ár || Fjöldi tímabila |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]''' || 1924 ('''2''') - 1981 ('''3''') || 56 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]] '''[[Keflavik ÍF|Keflavík]]''' || 1973 ('''4''') - ? (''5'') || 52 leiktímabil |- |[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]''' || 1968 ('''20''') - 1999 ('''21''') || 30 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Knattspyrnufélag Akureyrar.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]]''' || 1989 ('''1''') - ? (''2'') || 36 leiktímabil |- |[[Mynd:Valur.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' || 1987 ('''19''') - 2007 ('''20''') || 19 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' || 1990 ('''18''') - ? (''19'') || 35 leiktímabil |- |[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]] '''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' || 1979 ('''1''') - 1997 ('''2''') || 17 leiktímabil |[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]] '''[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]]''' |1998 ('''3''') - ? (''4'') |27 leiktímabil |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' || 1947 ('''13''') - 1962 ('''14''') || 14 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|'''[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]] [[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]]'''|| 2001 ('''18''') - ? (''19'') || 24 leiktímabil |- |[[Mynd:Breidablik.png|20px]]'''[[Breiðablik UBK|Breiðablik]]''' |2010 ('''1''') - 2022 ('''2''') |12 leiktímabil |[[Mynd:Stjarnan.png|20px]]'''[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]]''' |2014 ('''1''') -? (''2'') |11 leiktímabil |- |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]]''' || 1925 ('''10''') - 1939 ('''11''') || 13 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]] '''[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]]'''|| 2016 ('''8''') - ? (''9'') || 9 leiktímabil |- |[[Mynd:Valur.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]]''' || 1945 ('''11''') - 1956 ('''12''') || 10 leiktímabil |style="border-left:solid 1px #000000"| [[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]] '''[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]]'''|| 2019 ('''27''') -? (''28'')||6 leiktímabil |- |} === Þátttaka liða === Eftirfarandi tafla sýnir þáttöku liða sem hlutfall af 111 tímabilum. KR-ingar hafa spilað flest tímabil í efstu deild, eða 108 af 111. Þeir tóku ekki þátt [[Úrvalsdeild 1913|1913]], [[Úrvalsdeild 1914|1914]] og [[Úrvalsdeild karla 1978|1978]]. Valsarar höfðu fram til ársins 1999, leikið öll sín tímabil í efstu deild. Liðin sem eru feitletruð eru í Bestu deildinni núna. Í töflunni er tímabilið 2022 tekið með. {| class="alternance" cellpadding="3" style="font-size:90%; background-color:#F2F2F2; text-align:left; border-collapse:collapse; margin-bottom:12px;" cellspacing="1" border="0" align=center |+'''Þátttaka á Íslandsmótinu í knattspyrnu''' |- style="color:#ffffff; background:#000000; text-align:center;" !scope=col width=100|Félag|| /111 !scope=col width=100 style="border-left:solid 1px #FFFFFF"|Félag|| /111 |- |'''{{Lið KR}}''' || 108 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Þór Ak.}}|| 17 |- |'''{{Lið Valur}}''' || 102 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Fjölnir}}|| 8 |- |'''{{Lið Fram}}'''|| 99 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Leiftur.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Leiftur|Leiftur]]|| 7 |- |'''{{Lið Víkingur R.}}''' || 71 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið HK}}|| 5 |- |'''{{Lið ÍA}}'''|| 69 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Víðir.png|20px]] [[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|Víðir]]|| 4 |- |'''{{Lið Keflavík}}'''|| 54 |style="border-left:solid 1px #000000"|'''{{Lið Leiknir R.}}'''|| 3 |- |'''{{Lið ÍBV}}'''|| 52 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:BÍBol.png|20px]] [[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]]|| 3 |- |'''{{Lið FH}}'''|| 38 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Víkingur Ó.}}|| 3 |- |'''{{Lið Breiðablik}}'''|| 37 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:IBH.png|20px]] [[Íþróttabandalag Hafnarfjarðar|ÍBH]]|| 3 |- |{{Lið Fylkir}}|| 24 |style="border-left:solid 1px #000000"|[[Mynd:Völsungur.gif|20px]] [[Völsungur Húsavík|Völsungur]]|| 2 |- |'''{{Lið KA}}'''|| 23 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Selfoss}}|| 2 |- |'''{{Lið Stjarnan}}'''|| 20 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Haukar}}|| 2 |- |{{Lið Grindavík}}|| 20 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið ÍR}} *|| 1 |- |{{Lið Þróttur R.}}|| 19 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Skallagrímur}}|| 1 |- |[[Mynd:IBA.png|20px]] [[Íþróttabandalag Akureyrar|ÍBA]]** || 17 |style="border-left:solid 1px #000000"|{{Lið Grótta}} |1 |} <small>* ÍR spilaði eitt tímabil árið [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1998|1998]]. Árið [[Efsta deild karla í knattspyrnu 1944|1944]] spiluðu þeir einungis 1 leik gegn Fram og drógu sig úr keppni, þ.a.l. spiluðu þeir ekki heilt tímabil það árið.</small> <nowiki>**</nowiki>ÍBA var leyst upp í frumeindir sýnar Þór og KA árið 1974. === Gengi frá 1978 === :{| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Tímabil ![[1. deild karla í knattspyrnu 1978|'78]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1979|'79]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1980|'80]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1981|'81]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1982|'82]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1983|'83]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1984|'84]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1985|'85]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1986|'86]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1987|'87]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1988|'88]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1989|'89]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1990|'90]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1991|'91]] ! [[Samskipadeild karla í knattspyrnu 1992|'92]] ! [[Getraunadeild karla í knattspyrnu 1993|'93]] ! [[Trópídeild karla í knattspyrnu 1994|'94]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1995|'95]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1996|'96]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1997|'97]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1998|'98]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|'99]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 2000|'00]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2001|'01]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2002|'02]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2003|'03]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2004|'04]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2005|'05]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|'06]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2007|'07]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2008|'08]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|'09]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2010|'10]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|'11]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|'12]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2013|'13]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|'14]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2015|'15]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2016|'16]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|'17]] ![[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|'18]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2019|'19]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|'20]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|'21]] |'22 |'23 |'24 |'[[:en:2025_Besta_deild_karla|25]] |- | align="left" |[[Mynd:UMFA.png|20x20dp]] |[[Afturelding]] | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |12 |- | align="left" |[[Mynd:Breidablik.png|20px]]||[[Breiðablik UBK|Breiðablik]] |10|| || 5 || 4 || 7 || bgcolor="#cc9966" |3 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || || || 5 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || 7 || 8 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || || 5 || 7 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || || || || 5 || 5 || 8 || 5* || bgcolor="gold" |1 || 6 || bgcolor="silver" |2 || 4 || 7 || bgcolor="silver" |2 || 6 || 6 | bgcolor="silver" |2 | bgcolor="silver" |2 |4 | bgcolor="silver" |<nowiki>2 |</nowiki> | bgcolor="gold" |1 |4 |1 |4 |- | align="left" |[[Mynd:Fimleikafelag hafnafjordur.png|20px]]||[[Fimleikafélag Hafnarfjarðar|FH]] |9|| || 8 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || || || 7 || 8 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || bgcolor="silver" |2 || 6 || 8 || 6 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || || || || bgcolor="#cc9966" |3 || 6 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2* || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2* || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="#cc9966" |3 || 5 || bgcolor="#cc9966" |3 || bgcolor="silver" |2 || 6 |10 |5 |6 |6 |- | align="left" |[[Mynd:Fjölnir.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Fjölnir|Fjölnir]] | || - || - || - || - || - || - || - || - || - || S<ref>Félagið stofnað þetta ár</ref>|| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 6 || bgcolor="FFCCCC" |12 || || || || || 9 || 6 || 4 || 10 || 11 || || 12 | | | | | |- | align="left" |[[Mynd:Knattspyrnufélagið Fram.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Fram|Fram]] |6|| 6* || bgcolor="silver" |2* || bgcolor="silver" |2 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || 6 || 4* || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2* || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="#cc9966" |3* || bgcolor="gold" |1 || bgcolor="silver" |2 || 5 || 4 || 6 || bgcolor="FFCCCC" |10 || || 4 || 6 || 7 || 8 || 8 || 8 || 7 || 8 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || 7 || bgcolor="#cc9966" |3 || 4 || 5 || 9 || 10 || 10* || bgcolor="FFCCCC" |11 || || || || || | | | |10 |9 |5 |- | align="left" |[[Mynd:Fylkir.png|20px]]||[[Íþróttafélagið Fylkir|Fylkir]] | || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || bgcolor="FFCCCC" |9 || || || || bgcolor="silver" |2 || 5* || bgcolor="silver" |2* || 4 || 4 || 5 || 8 || 4 || 9 || bgcolor="#cc9966" |3 || 9 || 7 || 7 || 7 || 6 || 8 || bgcolor="FFCCCC" |11 || || 8 || 8 || 6 || bgcolor="FFCCCC" |12 | |8 |12 | |- | align="left" |[[Mynd:UMFG, Grindavík.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Grindavíkur|Grindavík]] | || || || || || || || || || || || || || || || || || 6 || 7 || 7 || 7 || 6 || bgcolor="#cc9966" |3 || 4 || bgcolor="#cc9966" |3 || 6 || 7 || 7 || bgcolor="FFCCCC" |9 || || 7 || 9 || 10 || 10 || bgcolor="FFCCCC" |12 || || || || || 5 || 10 || 11 || || || | | | |- | align="left"|[[Mynd:Knattspyrnufélagið Haukar.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Haukar|Haukar]] ||| bgcolor="FFCCCC" |10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:HK-K.png|20px]]||[[Handknattleiksfélag Kópavogs|HK]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 9 || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || || || || || || || | | |9 |11 | |9 |11 | |- | align="left"|[[Mynd:ÍA-Akranes.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |2|| bgcolor="silver" |2 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4* || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="#cc9966"|3* || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 6 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4 || 5* || bgcolor="gold"|1 || 5 || bgcolor="#cc9966"|3* || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 6 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="FFCCCC"|12 || || || || 6 || bgcolor="FFCCCC"|12 || || 7 || 8 || 12 | |10 |9 |8 |11 | |5 |8 |- | align="left"| ||[[Íþróttabandalag Ísafjarðar|ÍBÍ]] ||| || || || 6 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || L<ref>Félagið var lagt niður þetta ár</ref> || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Ibv-logo.png|20px]]||[[Íþróttabandalag Vestmannaeyja|ÍBV]] |4|| bgcolor="gold" |1 || 6 || 6* || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || bgcolor="#cc9966"|3 || 7 || 8 || 8 || 8 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="silver"|2 || 4 || bgcolor="silver"|2 || 7 || 5 || bgcolor="silver"|2 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 10 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 6 || 10 || 10 || 9 || 9 |6 |12 | | |8 |11 | |9 |- | align="left"|[[Mynd:ÍR.png|15px]]||[[Íþróttafélag Reykjavíkur|ÍR]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Knattspyrnufélag Akureyrar.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Akureyrar|KA]] |8|| bgcolor="FFCCCC" |9 || || 7 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 6 || 4 || bgcolor="gold"|1 || 8 || 6 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || 4 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || 7 |7 |5 |7 |4 |2 |7 |7 |7 |- | align="left"|[[Mynd:Keflavik ÍF.gif|20px]]||[[Keflavik ÍF|Keflavík]] |3|| 4 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || 8 || 8 || bgcolor="#cc9966"|3 || 5 || 5 || 7 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4 || 8 || 6* || 4 || 8 || 6 || 6 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || 5* || 4 || 4* || 6 || bgcolor="silver"|2 || 6 || 6 || 8 || 9 || 9 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|12 || || |12 | | |10 |7 | | | |- ! ! Tímabil ![[1. deild karla í knattspyrnu 1978|'78]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1979|'79]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1980|'80]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1981|'81]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1982|'82]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1983|'83]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1984|'84]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1985|'85]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1986|'86]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1987|'87]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1988|'88]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1989|'89]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1990|'90]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1991|'91]] ! [[Samskipadeild karla í knattspyrnu 1992|'92]] ! [[Getraunadeild karla í knattspyrnu 1993|'93]] ! [[Trópídeild karla í knattspyrnu 1994|'94]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1995|'95]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1996|'96]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1997|'97]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1998|'98]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|'99]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 2000|'00]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2001|'01]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2002|'02]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2003|'03]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2004|'04]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2005|'05]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|'06]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2007|'07]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2008|'08]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|'09]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2010|'10]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|'11]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|'12]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2013|'13]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|'14]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2015|'15]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2016|'16]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|'17]] ![[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|'18]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2019|'19]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|'20]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|'21]] |'22 |'23 |'24 | |- | align="left"|[[Mynd:KR Reykjavík.png|20px]]||[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] ||| 5 || 7 || 8 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="silver"|2 || 4 || 6 || 4 || 5 || 5 || 4 || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="silver"|2 || 5 || 5* || bgcolor="silver"|2* || bgcolor="silver"|2 || 5 || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="gold"|1* || bgcolor="gold"|1 || 7 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1 || 6 || 6 || bgcolor="silver"|2 || 8 || 4* || bgcolor="silver"|2 || 4 || bgcolor="gold"|1* || 4* || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="#cc9966"|3* || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 4 |4 | bgcolor="gold"|1 |5 |bgcolor="#cc9966"|3 |4 |6 |8 |10 |- | align="left"|[[Mynd:Leiftur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Leiftur|Leiftur]] ||| || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || 5 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="#cc9966"|3 || 5 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Leiknir.svg|20px]]||[[Leiknir Reykjavík|Leiknir R.]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || | | | |8 |12 | | | |- | align="left"|[[Mynd:UMFS.png|15px]]||[[Ungmennafélag Selfoss|Selfoss]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|12 || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Skallagrimur.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Skallagrímur|Skallagrímur]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Stjarnan.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] ||| || || || || || || || || || || || 5 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || 6 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || || 7 || 8 || 4 || 5 || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="gold"|1 || 4 || bgcolor="silver"|2 |bgcolor="silver"|2 |bgcolor="silver"|2* |4 |bgcolor="#cc9966"|3 |7 |5 |3 |4 |3 |- | align="left"|[[Mynd:Valur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Valur|Valur]] | bgcolor="gold"|1|| bgcolor="#cc9966" |3 || bgcolor="gold"|1 || 5 || 5 || 5 || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="silver"|2 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="silver"|2* || 5 || 4* || 4* || 4* || 6 || 4 || 7 || 5 || 8 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || bgcolor="silver"|2* || bgcolor="#cc9966"|3 || bgcolor="gold"|1 || 5 || 8 || 7 || 5 || 8 || 5 || 5 || 5* || 5* || bgcolor="gold"|1 | bgcolor="gold"|1 |6 | bgcolor="gold"|1 |5 |6 |2 |3 |2 |- | align="left"| ||[[Knattspyrnudeild Vestra|Vestri]] | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |10 |11 |- | align="left"|[[Mynd:Víðir.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víðir Garði|Víðir]] ||| || || || || || || 8 || 7 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:VíkÓl.png|20px]]||[[Ungmennafélagið Víkingur|Víkingur Ó.]] ||| || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || 10 || 11 | | | | |- | align="left"|[[Mynd:Knattspyrnufélagið Víkingur.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |5|| 7 || 4 || bgcolor="gold"|1 || bgcolor="gold"|1 || 7 || 5 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 7 || 8 || 7 || bgcolor="gold"|1 || 7 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || 7 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || bgcolor="FFCCCC"|12 || || || 4 || 9 || 7 || 8 || 9 || 7 || 10 || bgcolor="gold"|1 |3 |1 |2 |1 |- | align="left"|[[Mynd:Völsungur.gif|21px]]||[[Íþróttafélagið Völsungur|Völsungur]] ||| || || || || || || || || 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Þór.png|20px]]||[[Knattspyrnufélagið Þór|Þór]] ||| || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || 4 || 7 || bgcolor="#cc9966"|3 || 6 || 4 || 6 || 7 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || bgcolor="#cc9966"|3 || 7 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|11 || || 8 || bgcolor="FFCCCC"|12 || || || || || | | |- | align="left"|[[Mynd:Þróttur R..png|20px]]||[[Þróttur]] |7|| 8 || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 6 || 8 || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || || || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || || || || bgcolor="FFCCCC"|9 || || bgcolor="FFCCCC"|10 || || || 10 || bgcolor="FFCCCC"|11 || || || || || || || bgcolor="FFCCCC"|12 || || || | | |- ! ! Tímabil ![[1. deild karla í knattspyrnu 1978|'78]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1979|'79]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1980|'80]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1981|'81]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1982|'82]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1983|'83]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1984|'84]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1985|'85]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1986|'86]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1987|'87]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1988|'88]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1989|'89]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1990|'90]] ! [[1. deild karla í knattspyrnu 1991|'91]] ! [[Samskipadeild karla í knattspyrnu 1992|'92]] ! [[Getraunadeild karla í knattspyrnu 1993|'93]] ! [[Trópídeild karla í knattspyrnu 1994|'94]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1995|'95]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1996|'96]] ! [[Sjóvá-Almennra deild karla í knattspyrnu 1997|'97]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1998|'98]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 1999|'99]] ! [[Landssímadeild karla í knattspyrnu 2000|'00]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2001|'01]] ! [[Símadeild karla í knattspyrnu 2002|'02]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2003|'03]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2004|'04]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2005|'05]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2006|'06]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2007|'07]] ! [[Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2008|'08]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|'09]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2009|'10]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2011|'11]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2012|'12]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2013|'13]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2014|'14]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2015|'15]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2016|'16]] ! [[Pepsideild karla í knattspyrnu 2017|'17]] ![[Pepsideild karla í knattspyrnu 2018|'18]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2019|'19]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020|'20]] ![[Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021|'21]] |} <small>Stjörnumerkt lið vann Bikarkeppni KSÍ það árið</small> === Titlar eftir bæjarfélagi === Titlarnir hafa skipts svona á milli bæja á Íslandi. Meistaratitillinn var í [[Reykjavík]] fyrstu 39 ár Íslandsmótsins, en þá fór hann á [[Akranes]]. 86 af 100 titlum hafa farið til [[Reykjavík]]ur og [[Akranes]]s og hafa 74 af 100 endað innan [[höfuðborgarsvæðið|höfuðborgarsvæðisins]]. {| class="wikitable sortable" ! style="background:silver;" | ! style="background:silver;" | Borg/bær ! style="background:silver;" | Íbúafjöldi ! style="background:silver;" | Titlar af 103 ! style="background:silver;" | % ! style="background:silver;" | Lið <ref>Fjöldi liða frá bænum sem hafa spilað í efstu deild</ref> ! style="background:silver;" | Titlar liða |- |[[Mynd:ISL Reykjavik COA.svg|18px]]||[[Reykjavík]]||138.772||72||||8||{{KR Reykjavík}} (26), {{Valur Reykjavík}} (22), {{Fram Reykjavík}} (18), {{Víkingur Reykjavík}} (8) |- |[[Mynd:Akranes.jpg|20px]]||[[Akranes]]||6.549||18||||1||{{ÍA Akranes}} (18) |- |[[Mynd:Skjaldarmerki Hafnarfjardar.png|20px]]||[[Hafnarfjörður]]||25.913||8||||3||{{FH Hafnarfjörður}} (8) |- |[[Mynd:Skjaldarmerki Reykjanesbaejar.png|20px]]||[[Reykjanesbær]]||14.091||4||||1||{{ÍBK Keflavík}} (4) |- |||[[Vestmannaeyjabær]]||4.264||3||||1||{{ÍBV Vestmannaeyjar}} (3) |- |[[Mynd:Seal of Akureyri.png|20px]]||[[Akureyri]]||17.573||1||||1||{{KA Akureyri}} (1) |- |[[Mynd:Kvogur.jpg|20px]]||[[Kópavogur]]||30.357||2||||2||[[Mynd:Breidablik.png|20px]] [[Breiðablik UBK|Breiðablik]] (3) |- |[[Mynd:Skjaldarmerki_Gardabaejar.png|20px]]||[[Garðabær]]||14.180||1||||1||[[Mynd:Stjarnan.png|20px]] [[Ungmennafélagið Stjarnan|Stjarnan]] (1) |- |} == Bestu, efnilegustu og markahæstu leikmenn == === Leikmaður ársins === {| class="wikitable" !Tímabil !Leikmaður !Félag |- |1984 |Bjarni Sigurðsson |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1985 |Guðmundur Þorbjörnsson |Valur |- |1986 |Guðmundur Torfason |Fram |- |1987 |Pétur Ormslev |Fram |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |Valur |- |1989 |Þorvaldur Örlygsson |KA |- |1990 |Sævar Jónsson |Valur |- |1991 |Guðmundur Steinsson |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |- |1992 |Lúkas Kostic |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1993 |Sigurður Jónsson |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1994 |[[Sigursteinn Gíslason]] |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1995 |Ólafur Þórðarson |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |1996 |Gunnar Oddsson |Leiftur |- |1997 |[[Tryggvi Guðmundsson]] |ÍBV |- |1998 |David Winnie |[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |- |1999 |[[Guðmundur Benediktsson]] |[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |- |2000 |Hlynur Stefánsson |ÍBV |- |2001 |[[Gunnlaugur Jónsson]] |[[Knattspyrnufélag ÍA|ÍA]] |- |2002 |Finnur Kolbeinsson |Fylkir |- |2003 |Allan Borgvardt |FH |- |2004 |[[Heimir Guðjónsson]] |FH |- |2005 |Allan Borgvardt |FH |- |2006 |Viktor Bjarki Arnarsson |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |- |2007 |[[Helgi Sigurðsson (f. 1974)|Helgi Sigurðsson]] |Valur |- |2008 |Guðmundur Steinarsson |Keflavík |- |2009 |Atli Guðnason |FH |- |2010 |[[Alfreð Finnbogason]] |Breiðablik |- |2011 |[[Hannes Þór Halldórsson]] |[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |- |2012 |Atli Guðnason |FH |- |2013 |[[Björn Daníel Sverrisson]] |FH |- |2014 |[[Ingvar Jónsson]] |Stjarnan |- |2015 |Emil Pálsson |FH |- |2016 |Kristinn Freyr Sigurðsson |Valur |- |2017 |[[Andri Rúnar Bjarnason]] |Grindavík |- |2018 |Patrick Pedersen |Valur |- |2019 |[[Óskar Örn Hauksson]] |[[Knattspyrnufélag Reykjavíkur|KR]] |- |2020 |Steven Lennon |FH |- |2021 |[[Nikolaj Hansen]] |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |- |2022 |[[Nökkvi Þeyr Þórisson|Nökkvi Þórisson]] |KA |- |2023 |[[Birnir Snær Ingason]] |[[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]] |- |2024 |[[Höskuldur Gunnlaugsson]] |Breiðablik |- |2025 |Patrick Pedersen |Valur |} === Markahæstu leikmenn === Frá árinu 1983 hefur verðlaunagripurinn [[Gullskórinn (Ísland)|Gullskórinn]] verið veittur markahæsta leikmanni hvers tímabils í efstudeild. {| class="wikitable" !Tímabil !Leikmaður !Mörk !Félag |- |1980 |Matthias Hallgrimsson |'''15''' |Valur |- |1981 |Sigurlás Þorleifsson Larus Gudmundsson |''12'' |ÍBV Víkingur |- |1982 |Sigurlás Þorleifsson Heimir Karlsson |''10'' |ÍBV Víkingur |- |1983 |Ingi Björn Albertsson |''14'' |Valur |- |1984 |Guðmundur Steinsson |''10'' |Fram |- |1985 |Ómar Torfason |''13'' |Fram |- |1986 |Guðmundur Torfason |''19'' |Fram |- |1987 |Pétur Ormslev |''12'' |Fram |- |1988 |Sigurjón Kristjánsson |''13'' |Valur |- |1989 |Hörður Magnússon |''12'' |FH |- |1990 |Hörður Magnússon |''13'' |FH |- |1991 |Hörður Magnússon Guðmundur Steinsson |''13'' |FH Víkingur |- |1992 |[[Arnar Gunnlaugsson]] |''15'' |ÍA |- |1993 |Þórður Guðjónsson |''19'' |ÍA |- |1994 |Mihajlo Biberčić |''14'' |ÍA |- |1995 |[[Arnar Gunnlaugsson]] |''15'' |ÍA |- |1996 |[[Ríkharður Daðason]] |''14'' |KR |- |1997 |[[Tryggvi Guðmundsson]] |''19'' |ÍBV |- |1998 |Steingrímur Jóhannesson |''16'' |ÍBV |- |1999 |Steingrímur Jóhannesson |''12'' |ÍBV |- |2000 |Guðmundur Steinarsson Andri Sigþórsson |''14'' |Keflavík KR |- |2001 |Hjörtur Hjartarson |''15'' |ÍA |- |2002 |Grétar Hjartarson |''13'' |Grindavík |- |2003 |[[Björgólfur Hideaki Takefusa|Björgólfur Takefusa]] |''10'' |Þróttur R. |- |2004 |Gunnar Heiðar Þorvaldsson |''12'' |ÍBV |- |2005 |[[Tryggvi Guðmundsson]] |''16''' |FH |- |2006 |Marel Baldvinsson |'''11''' |Breiðablik |- |2007 |Jónas Grani Garðarsson |'''13''' |Fram |- |2008 |Guðmundur Steinarsson |'''16''' |Keflavík |- |2009 |[[Björgólfur Hideaki Takefusa|Björgólfur Takefusa]] |'''16''' |KR |- |2010 |Gilles Mbang Ondo |'''14''' |Grindavík |- |2011 |Garðar Jóhannsson |'''15''' |Stjarnan |- |2012 |Atli Guðnason |'''12''' |FH |- |2013 |[[Atli Viðar Björnsson]] [[Viðar Örn Kjartansson]] Gary Martin |'''13''' |FH Fylkir KR |- |2014 |Gary Martin |'''13''' |KR |- |2015 |Patrick Pedersen |'''13''' |Valur |- |2016 |Garðar Gunnlaugsson |'''14''' |ÍA |- |2017 |[[Andri Rúnar Bjarnason]] |'''19''' |Grindavík |- |2018 |Patrick Pedersen |'''17''' |Valur |- |2019 |Gary Martin |'''14''' |Valur/ÍBV |- |2020 |Steven Lennon |'''17''' |FH |- |2021 |[[Nikolaj Hansen]] |'''16''' |Víkingur |- | rowspan="2" |2022 |[[Nökkvi Þeyr Þórisson|Nökkvi Þórisson]] |'''17''' |KA |- |Guðmundur Magnússon |17 |Fram |- |2023 |Emil Atlason |'''17''' |Stjarnan |- |2024 |Benoný Breki Andrésson |21 |KR |- |2025 |Patrick Pedersen |18 |Valur |} === '''Markahæstu leikmenn í sögunni''' === {| class="wikitable" !Sæti !Leikmaður !Mörk !Leikir |- |1 |'''Patrik Pedersen''' |134 (14) |207 |- |- |2 |[[Tryggvi Guðmundsson]] |131 (19) |241 |- |3 |[[Atli Viðar Björnsson]] |113 (0) |264 |- |4 |Steven Lennon |102 (24) |213 |- |5 |Óskar Örn Hauksson |88 (6) |382 |- |6 |Hörður Magnússon |87 (17) |188 |- |7 |Björgólfur Hideaki Takefusa |83 (0) |182 |- |8 |Hallgrímur Mar Steingrímsson |81 (19) |226 |- | rowspan="2" |9 |Steingrímur Jóhannesson |81 (4) |221 |- |Guðmundur Steinarsson |81 (23) |225 |- |10 |Arnar Gunnlaugsson |75 (0) |139 |- |11 |Hilmar Árni Halldórsson |71 (21) |192 |- |12 |Albert Brynjar Ingason |70 (9) |219 |- |13 |Emil Atlason |69 (0) |196 |- |14 |Atli Guðnason |66 (1) |285 |- |15 |Matthías Vilhjálmsson |62 (5) |215 |- |16 |Halldór Orri Björnsson |61 (15) |215 |- | rowspan="2" |17 |'''Kristinn Steindórsson''' |59 (3) |207 |- |Haraldur Ingólfsson |59 (8) |189 |- |18 |Hörður Sveinsson |58 (2) |189 |- | rowspan="2" |19 |Elfar Árni Aðalsteinsson |57 (4) |192 |- |[[Guðmundur Benediktsson]] |57 (7) |237 |- |20 |Baldur Sigurðsson |55 (0) |264 |- |17 |Pálmi Rafn Pálmason |54 (10) |242 |- | rowspan="2" |18 |Ingimundur Níels Óskarsson |50 (4) |191 |- |Björn Daníel Sverrisson |50 (4) |236 |- | rowspan="2" |19 |'''[[Sigurður Egill Lárusson]]''' |47 (4) |255 |- |Guðjón Pétur Lýðsson |47 (14) |226 |- | rowspan="2" |20 |Einar Þór Daníelsson |46 (2) |200 |- |Kristinn Freyr Sigurðsson |46 (5) |267 |- |21 |'''Höskuldur Gunnlaugsson''' |45 (11) |205 |- |22 |'''Kennie Knak Chopart''' |40 (0) |237 |- |23 |Almarr Ormarsson |40 (1) |271 |- |24 |Ólafur Karl Finsen |39 (7) |188 |- | rowspan="2" |25 |Matthías Guðmundsson |37 (0) |196 |- |Haukur Páll Sigurðsson |37 (0) |283 |- | rowspan="3" |26 |Arnþór Ari Atlason |36 (0) |207 |- |Andri Marteinsson |36 (0) |234 |- |'''Atli Sigurjónsson''' |36 (0) |238 |- |27 |Magnús Sverrir Þorsteinsson |35 (2) |229 |- | rowspan="2" |28 |Sigurbjörn Örn Hreiðarsson |34 (14) |240 |- |Ágúst Þór Gylfason |34 (18) |195 |- |29 |Þorsteinn Már Ragnarsson |33 (0) |204 |- | rowspan="2" |30 |Jón Gretar Jónsson |32 (1) |210 |- |Óli Stefán Flóventsson |32 (1) |212 |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tengt efni == * [[Pepsideild kvenna]] * [[Þjálfarar í íslenskri knattspyrnu]] * [[Evrópuleikir íslenskra félagsliða í knattspyrnu]] * [[Knattspyrna á Íslandi]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = En | titill = Landsbankadeildin | mánuðurskoðað = 14. febrúar | árskoðað = 2007}} <div class="references-small"><references/></div> {{S|1912}} {{Leiktímabil í knattspyrnu karla}} [[Flokkur:Knattspyrna]] [[Flokkur:Landsbankadeild karla| ]] [[Flokkur:Íslenskar knattspyrnudeildir]] [[Flokkur:Íslensk knattspyrnumót]] [[Flokkur:Úrvalsdeildir knattspyrnu í Evrópu]] 4lmyd3u0i7b6jv6xet6o0m2tc814ya7 0 45150 1962775 1724296 2026-05-10T22:09:30Z Bjørn Penk 112829 1962775 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Snjótittlingur | image = Plectrophenax_nivalis_iceland.jpg | image_width = 250px | image2 = Plectrophenax nivalis song.ogg | status = LC | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Spörfuglar]] (''Passeriformes'') | familia = [[Tittlingaætt]] (''Emberizidae'') | genus = ''[[Plectrophenax]]'' | species = '''''P. nivalis''''' | binomial = ''Plectrophenax nivalis'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) | image_caption = "Plectrophenax nivalis", Mynd: Bjørn Penk }} [[File: Plectrophenax nivalis nivalisMHNT.ZOO.2010.11.218. Kingsbay, Ny-Ålesund Naurois.jpg|thumb|''Plectrophenax nivalis'']] '''Snjótittlingur''' (að sumri er hann kvenkenndur og kallaður '''sólskríkja''') ([[fræðiheiti]]: ''Plectrophenax nivalis'') er smávaxinn [[fugl]] af [[tittlingaætt]]. Sumstaðar á landinu er fuglinn einnig nefndur '''heydoðra'''. ==Tenglar== * [https://nmsi.is/molar/fugl_manadarins/snjotittlingur/ Snjótittlingur](Náttúruminjasafn Íslands) * [https://fuglavefur.is/birdinfo.php?val=1&id=24 Fuglavefurinn - Snjótittlingur ] {{Wiktionary|snjótittlingur}} {{commonscat|Plectrophenax nivalis}} {{Stubbur|fugl}} [[Flokkur:Tittlingaætt]] [[Flokkur:Íslenskir fuglar]] [[Flokkur:Staðfuglar á Íslandi]] 4gdkrsja9g7gxn629hupbearv6j0lyt 0 54018 1962854 1943072 2026-05-11T10:18:08Z TKSnaevarr 53243 1962854 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Gudbrandsbiblia.jpg|thumb|Titilblað Guðbrandsbiblíu, 1584.]] '''Guðbrandsbiblía''' er fyrsta heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á íslensku, prentuð á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] í Hjaltadal og kennd við [[Guðbrandur Þorláksson|Guðbrand Þorláksson]] biskup þar. Útgáfuár samkvæmt titilblaði er 1584, prentuð voru 500 eintök og tók það tvö ár. Upprunalegt eintak af Guðbrandsbiblíu er til sýnis í [[Þjóðminjasafn Íslands|Þjóðminjasafni Íslands]]. Hún var endurprentuð á sama prentverki árin 1644 ([[Þorláksbiblía]]) og 1728 ([[Steinsbiblía]]). == Undirbúningur == Við undirbúning útgáfunnar notaði Guðbrandur eldri þýðingar eins og hægt var. Hann tók [[Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar]] (1540) upp nálega óbreytt. Hvað Gamla testamentið snerti notaði hann þýðingar [[Gissur Einarsson|Gissurar Einarssonar]] á Orðskviðunum og Síraksbók, og e.t.v. Samúelsbókunum. Þá notaði hann þýðingar [[Oddur Gottskálksson|Odds Gottskálkssonar]] á Davíðssálmum og líklega Spámannabókunum og Makkabeabókunum. E.t.v. hefur hann haft aðgang að fleiri þýðingum. Annað þýddi Guðbrandur sjálfur, eða fékk menn til þess. Þá samræmdi hann textann og færði málfar til betri vegar, því að hann var málvöndunarmaður. Vorið 1579 er undirbúningur útgáfunnar hafinn. Í apríl það ár gaf [[Friðrik 2. Danakonungur]] út tvö bréf, þar sem Guðbrandur fékk leyfi til að láta prenta Biblíuna. Einnig voru allar sóknarkirkjur á Íslandi skyldaðar til að kaupa eintak, og leggja fyrst fram einn dal til undirbúnings. Þar með var fjárhagslegur grundvöllur lagður. Auka þurfti útbúnað prentverksins, auk þess sem Guðbrandur aflaði myndamóta frá útlöndum. Sumt bókarskrautið skar hann út sjálfur ásamt Grími Eiríkssyni í [[Viðvík]]. Sagt var að 7 menn hefðu prentað bókina á tveimur árum, og hefur prentunin líklega hafist 1582. Talið er að tvær [[pressa|pressur]] hafi verið notaðar til þess að flýta prentuninni. Yfir verkinu var Jón Jónsson prentari frá [[Breiðabólstaður í Vesturhópi|Breiðabólstað]] í [[Vesturhóp]]i, og meðal aðstoðarmanna hans var Guðmundur Erlendsson, síðar prestur á [[Fell (Sléttuhlíð)|Felli]] í [[Sléttuhlíð]]. == Prentun == Aftast í bókinni segir að prentun hennar hafi verið lokið [[6. júní]] [[1584]]. Biblían var öll prentuð í svörtum lit, nema hluti titilsíðu í rauðu. Brotið var stórt (folio) og blaðsíður 1242. Bókin var skreytt um 30 myndum sem var nýjung í íslenskri bókagerð. Upplagið var 500 eintök. Útlendur [[Bókband|bókbindari]], Jurin að nafni, var fenginn til að binda helming upplagsins, 120 eintök voru send til bands í [[Kaupmannahöfn]], en afgangurinn bundinn af íslenskum manni, Jóni Arngrímssyni, sem lært hafði handverkið af Jurin. Var bandið hið vandaðasta, oftast með spennslum og doppum til skrauts. Nokkur eintök voru í sérstöku skrautbandi, sem skipt var í tvö bindi. Guðbrandsbiblía mun ekki hafa farið að koma úr bandi fyrr en árið 1585. Hún var dýr, hvert eintak kostaði 8-12 ríkisdali eftir því hve mikið var lagt í bandið. Þetta voru tvö til þrjú kýrverð, eða rausnarleg mánaðarlaun á nútímamælikvarða. Biskup gaf 20 fátækum kirkjum í Hólastifti Biblíur, og eru slík eintök enn til með áritun hans. Ef raðað er eftir þjóðtungum, er Guðbrandsbiblía 17. heildarútgáfa Biblíunnar í heiminum. Guðbrandsbiblía er talin gersemi íslenskrar bókagerðar, vegna handverks og frágangs, og um leið einhver mesti skerfur til íslenskrar menningarsögu fyrr og síðar. Útgáfa hennar var ómetanleg til að festa íslenska tungu í sessi í starfi íslensku kirkjunnar eftir [[siðaskiptin]], og hamla þannig gegn dönskum áhrifum, sem þá fóru mjög vaxandi. ''Guðbrandsbiblía'' hefur tvisvar verið [[Ljósprentun|ljósprentuð]] sem næst í upprunalegri mynd. Lithoprent sá um fyrri útgáfuna árið 1956, og var upplagið 500 eintök. Bókaútgáfan Lögberg gaf bókina út aftur árið 1984, þegar minnst var 400 ára afmælis Guðbrandsbiblíu, og var upplagið 400 eintök. == Heimild == *Magnús Már Lárusson: Formáli að ljósprentun Guðbrandsbiblíu 1956. *Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 27. ágúst 2006. *Oskar Bandle: ''Die Sprache der Guðbrandsbiblía. Orthographie und Laute. Formen.'' Filolog. doktorsritgerð à Zürich. Kaupmannahöfn 1956 (Bibliotheca Arnamagnæana XVII). == Tenglar == *https://biblian.is/gudbrandsbiblia/ *[http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=1099688 Guðbrandsbiblía], grein í Morgunblaðinu eftir Sigurð Ægisson 27. ágúst 2006 * [http://timarit.is/?issueID=425781&pageSelected=17&lang=0 ''Guðbrandsbiblía - áhrif hennar á trú og menningu Íslendinga''; grein í Morgunblaðinu 1984]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.thjodminjasafn.is/syningar/grunnsyningar/lykilgripir/nr/2289 Lykilgripur á Þjóðminjasafninu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130301044357/http://www.thjodminjasafn.is/syningar/grunnsyningar/lykilgripir/nr/2289 |date=2013-03-01 }} * [http://www.bokasafnid.is/24arg/kristinb00.htm Bókasafnið, tímarit 24. árg., Kristín Bragadóttir - Tréskurðarmyndir til bókaskreytinga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707012427/http://www.bokasafnid.is/24arg/kristinb00.htm |date=2007-07-07 }}, um myndskreytingar í Guðbrandsbiblíu * {{vísindavefurinn|3423|Hver var fyrsti prentarinn á Íslandi?}} [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] 0ky0in3iek300lfgi0057nct9jnk6wu 0 57104 1962863 1949126 2026-05-11T10:21:21Z TKSnaevarr 53243 1962863 wikitext text/x-wiki '''Apókrýf rit''' eru rit af óvissum uppruna, eða rit sem eru ekki að fullu viðurkennd eða löggilt af kirkjunni. Þau nefndust áður fyrr stundum ''ýkjuguðspjöll''<ref>{{cite web |url=http://www.lexis.hi.is/cgi-bin/ritmal/leitord.cgi?adg=leit&l=%FDkjugu%F0spjall |title=Orðabók Háskólans |access-date=2008-08-30 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306043428/http://lexis.hi.is/cgi-bin/ritmal/leitord.cgi?adg=leit&l=%FDkjugu%F0spjall |url-status=dead }}</ref> á [[íslenska|íslensku]], en hafa einnig verið kallaðar ''launbækur''. '''Apokrýfur''' (einnig '''Apókrýfar bækur''' eða ''Apókrýfískar bækur biblíunnar'') eru utanbiblíurit; það er að segja rit sem standa nærri viðurkenndum bókum [[Biblían|Biblíunnar]] en eru ekki tekin í tölu þeirra. [[Forngríska]] lýsingarorðið [[wikt:en:ἀπόκρυφος|ἀπόκρυφος]] (''apokryfos'') þýðir í raun „það sem dulið er.“ Í annan stað er stundum talað um apókrýf rit, þegar átt er við rit sem standa einhverju ritsafni nærri að efni og formi, en eru af einhverjum ástæðum ekki tekin með. == Dæmi um apókrýf rit == Í [[Kristni|kristnum]] bókmenntum eru einkum þrír flokkar af apókrýfum ritum: * ''[[Apókrýfar bækur Gamla testamentisins]]''. Sumar kirkjudeildir, svo sem [[rétttrúnaðarkirkjan]] og [[rómversk-kaþólska kirkjan]] viðurkenna þessi rit sem hluta af [[Biblían|Biblíunni]], en [[mótmælendur]] gera það ekki. Þó eru apókrýfu bækurnar oft teknar með í biblíuútgáfum lúterskra kirkjudeilda, og þá hafðar á milli Gamla og Nýja testamentisins. Það stafar af því að [[Marteinn Lúther|Lúther]] taldi apókrýfu ritin góð og uppbyggileg, þó að þau væru ekki viðurkennd. * ''[[Dulnefnd launrit Gamla testamentisins]]'', sem teljast ekki hluti af Biblíunni, en geta verið gagnleg lesning til að skilja og túlka hin viðurkenndu rit Biblíunnar. * ''[[Apókrýfar bækur Nýja testamentisins]]'', eru ekki heldur taldar hluti af Biblíunni. Til viðbótar má nefna ritaflokk sem kallast: * ''[[Hinir postullegu feður]]''. Þegar gerður er skýr greinarmunur á viðurkenndum ([[kanónísk rit|kanónískum]]) og apókrýfum ritum, þá felur það í sér að hin fyrrnefndu séu viðurkennd eða löggilt sem leiðsögn í trúarlegum efnum. Það er þó engin trygging fyrir því að þau hafi sögulegt heimildargildi, né heldur að apókrýf rit hafi ekkert heimildargildi. Apókrýf rit Biblíunnar eru fjöldamörg, og hefur þeim fjölgað á síðustu áratugum, t.d. þegar [[Dauðahafshandritin]] fundust 1947–1956, og þegar [[Nag Hammadí handritin]] fundust í [[Egyptaland]]i árið 1945. Utan við skiptinguna í viðurkennd (kanónísk) og apókrýf rit, eru t.d. rit eins og [[Mormónsbók]], sem er 19. aldar rit. == Apókrýfar bækur Gamla testamentisins == Þessar bækur voru ekki [[hebreska biblían|hebresku biblíunni]], en voru teknar með í grískri biblíuþýðingu [[Sjötíumannaþýðingin|sjötíumenninganna]], [[Septuaginta]] (LXX) og eru þess vegna í [[Vúlgata|Vúlgötu]], latneskri þýðingu Bíblíunnar. * [[Tóbítsbók]], frá því um 180 f.Kr. * [[Júdítarbók]], frá því um 150 f.Kr. – Söguleg smásaga * [[Esterarbók hin gríska]], 50-10 f.Kr. – Endurskoðun á Esterarbók í Gamla testamentinu * [[Speki Salómons]], 100-30 f.Kr. * [[Síraksbók]], frá því um 190 f.Kr. – Spekirit * [[Barúksbók]] hin fyrsta, frá árabilinu 100 f.Kr. – 100 e.Kr. * [[Bréf Jeremía]], frá því um 300 f.Kr. * [[Viðaukar við Daníelsbók]], frá 165-100 f.Kr. – Þrjár smásögur * [[Fyrsta Makkabeabók]], frá 150-100 f.Kr. – Sögulegt rit * [[Önnur Makkabeabók]], frá 110-70 f.Kr. – Sögulegt rit * [[Bæn Manasse]] === Útgáfur === ''Apókrýfar bækur Gamla testamentisins'' voru í íslenskum útgáfum Biblíunnar frá 1584 til 1859 (nema 1813), en síðan voru þær felldar niður, af því að [[Hið breska og erlenda biblíufélag]] styrkti ekki biblíuútgáfur þar sem Apókrýfu bækurnar voru birtar. Árið 1931 komu ''Apokrýfar bækur Gamla-Testamentisins'' út í nýrri þýðingu og sérstakri útgáfu á vegum Hins íslenska biblíufélags. Árið 1994 komu ''Apókrýfu bækurnar'' enn út í nýrri þýðingu. Þýðandi þeirra var [[Árni Bergur Sigurbjörnsson]] í samvinnu við [[Jón Sveinbjörnsson]] og [[Guðrún Kvaran|Guðrúnu Kvaran]]. Þær voru svo endurskoðaðar og teknar upp í Biblíuna 2007. == Apókrýfar bækur Nýja testamentisins / Launbækur Nýja testamentisins == ; Guðspjöll og svipuð rit * [[Fæðing og bernska Maríu]] * [[Fæðing og bernska Jesú]] * [[Bernskuguðspjall Jakobs]] * [[Bernskuguðspjall Tómasar]] * [[Saga Jóseps trésmiðs]] * [[Bernskuguðspjall Matteusar]] * [[Arabíska bernskuguðspjallið]] * [[Bartólómeusarguðspjall]] ; Dauði og upprisa Jesú * [[Pétursguðspjall]] * [[Nikódemusarguðspjall]] * [[Bréf postulanna]] ; Guðspjöll og önnur fræðslurit um Jesú * [[Tómasarguðspjall]] * [[Launbók Jóhannesar]] * [[Launbók Jakobs]] * [[Maríuguðspjall]] * [[Tómasarkver]] * [[Viska Jesú Krists]] * [[Pistis Sophia]] * [[Samræða frelsarans]] * [[Sannleiksguðspjallið]] * [[Filippusarguðspjall]] ; Íslamskt guðspjall * [[Barnabasarguðspjall]] ; Postulasögur og gjörðabækur * [[Predikun Péturs]] * [[Gjörðabók Péturs]] * [[Falsrit Klemensar]] * [[Gjörðabók Páls]] * [[Gjörðabók Andrésar]] * [[Gjörðabók Jóhannesar]] * [[Gjörðabók Tómasar]] ; Bréf * [[Bréf Jesú og Abgars]] * [[Bréfið til Laódíkeu]] * [[Bréf Páls og Seneka]] ; Opinberunarbækur * [[Himnaför Jesaja]] * [[Opinberun Péturs]] * [[Opinberun Páls]] * [[Opinberanir Jakobs]] * [[Opinberun Tómasar]] ; Ljóð * [[Óður Salómons]] == Heimildir == * Lisbet Kjær Müller og Mogens Müller: ''Bókin um Biblíuna'', Forlagið, Rvík 2008. [[Ingunn Ásdísardóttir]] þýddi. * {{wpheimild | tungumál = da | titill = Apokryfe skrifter | mánuðurskoðað = 25. nóvember | árskoðað = 2007}} == Tilvísanir == <references/> == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|3421|Hvað eru apókrýfar bækur Biblíunnar?}} * [http://www.timarit.is/?issueID=435945&pageSelected=0&lang=0 ''Kaflar úr apókrýfu bókunum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Apókrýf rit| ]] jzuwibl7ffa0m0vwn096ogc1bjnrfrr 0 57111 1962865 1956491 2026-05-11T10:22:18Z TKSnaevarr 53243 1962865 wikitext text/x-wiki [[Mynd:P. Oxy. 655.jpg|thumb|P. Oxyrhynchus 655]] '''Tómasarguðspjall''' er kennt við [[Tómas postuli|Tómas postula]], og er meðal [[Apókrýf rit|apókrýfra rita]] [[Biblían|Biblíunnar]], eða nánar tiltekið Nýja testamentisins. Einn merkasti handritafundur 20. aldar átti sér stað nærri bænum [[Nag Hammadi]] í Suður-[[Egyptaland]]i árið [[1945]]. Á meðal papýrusrita sem þar litu dagsins ljós, var Tómasarguðspjall, en það er talið hafa verið hulið sjónum manna allt frá því á fjórðu öld. Í Tómasarguðspjalli er að finna orð [[Jesús frá Nasaret|Jesú]] sjálfs og þeirra sem þegar á fyrstu öld tóku að túlka þau í heimspekilega átt. Ritið er því talið geyma upprunalegustu hefðir, ýmis ummæli og dæmisögur sem eignaðar eru Jesú og eiga sér aðeins hliðstæður í elstu heimildum að baki guðspjalla Nýja testamentisins. Upphaf Tómasarguðspjalls er á þessa leið: :''Þetta eru hin leyndu ummæli sem hin lifandi Jesúm mælti og Dídymos Júdas Tómas færði í letur. [1] Og hann [Jesú] sagði: Hver sá sem réttilega túlkar þessi ummæli mun ekki á vit heljar fara. [2] Jesú sagði: Þeir sem leita ættu ekki að stoppa fyrr en þeir hafa fundið. Þegar þeir finna, mun þeim sundla. Er þeim sundlar, munu þeir undrast og ríkja yfir öllu. Eftir að hafa drottnað munu þeir hvílast.'' Árið 2001 kom ''Tómasarguðspjall'' út í íslenskri þýðingu Jóns Ma. Ásgeirssonar, sem einnig ritar inngang og skýringar. Það er 50. [[Hið íslenska bókmenntafélag#Lærdómsrit Hins íslenzka bókmenntafélags|Lærdómsrit Bókmenntafélagsins]]. Árið 2007 kom ''Tómasarguðspjall'' út í annað sinn í bók Jóns Ma. Ásgeirssonar og Þórðar Inga Guðjónssonar: ''Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula''. Þar er texti ''Tómasarguðspjalls'' endurskoðaður og skýringar styttar, en einnig eru í ritinu ''[[Tómasarkver]]'', í þýðingu Jóns, og ''[[Tómas saga postula]]'', hin forna íslenska þýðing, í útgáfu Þórðar. Í bókinni er ítarleg umfjöllun um ritin. == Heimildir == * Tómas postuli: ''Tómasarguðspjall''. Jón Ma. Ásgeirsson (þýð.) (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag, 2001). * Jón Ma. Ásgeirsson og Þórður Ingi Guðjónsson: ''Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula''. [[Háskólaútgáfan]], Reykjavík 2007, 390 s. ==Tenglar== {{Commonscat|Gospel of Thomas}} * [http://www.gnosis.org/naghamm/nhl_thomas.htm Gospel of Thomas Collection at The Gnosis Archive] Tómasarguðspjallið á ensku * [http://home.c2i.net/sigron/Aandelig/Tomas.htm Tomasevangeliet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080801223643/http://home.c2i.net/sigron/Aandelig/Tomas.htm |date=2008-08-01 }}, Tómasarguðspjallið á norsku * [https://www.alltombibeln.se/bibelfragan/thomas.htm Tomas-evangeliet i sin helhet] Tómasarguðspjallið á sænsku [[Flokkur:Apókrýf rit]] [[Flokkur:Lærdómsrit Bókmenntafélagsins]] p2mcu6fgs56z9hs241249ghs017g15r 0 57144 1962823 1800634 2026-05-11T10:05:03Z TKSnaevarr 53243 1962823 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Stjórn page.jpg|thumb|right|Blað frá Stjórn]] '''Stjórn''' er [[Fornnorræna|fornnorræn]] [[þýðing]] á fyrsta hluta [[Biblían|Biblíunnar]] eða [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]], frá Fyrstu Mósebók til loka Síðari konungabókar. Nafnið ''Stjórn'' hefur líklega ekki fylgt ritsafninu frá upphafi, heldur mun það vera frá 16. eða 17. öld. Merking orðsins er óviss, gæti þýtt ''leiðarvísir'', eða ''stjórn guðs'' á veröldinni, eða á [[Gyðingar|Gyðingum]]. Einnig gæti orðið verið þýðing á ''Liber regum'' (sem er [[latína]] og merkir: Konungabók). == Efni, þýðendur og uppruni == Stjórn nær yfir eftirtalin rit Biblíunnar: *1. – 5. Mósebók *Jósúabók *Dómarabók *Rutarbók *Fyrri og síðari Samúelsbók *Fyrri og síðari Konungabók Textarnir í Stjórn eiga sér a.m.k. tvenns konar uppruna. Síðari hlutinn, frá og með Jósúabók til loka Konungabókanna, er þýðing á latnesku Biblíunni, [[Vúlgata|Vúlgötu]], líklega verk eins manns. Þýðingin er mjög góð, ekki orðrétt, en án verulegra úrfellinga eða breytinga. Hugsanlegt er að þýðingin sé unnin í Noregi, því að sums staðar er vísað til norskra aðstæðna. Málfarið bendir til að þýðingin sé frá 1220-1250. Í handritinu AM 226 fol. er ''Jósúabók'' í annarri gerð, þýdd eftir ''Historia Scholastica'' eftir [[Pétur Comestor]]. Í þessu handriti er einnig þýðing á 2. Mósebók 19 til 5. Mósebókar, gerð eftir Vúlgötu, og er í svipuðum stíl og framhaldið. Þetta er álíka góð þýðing, en styttir textann sums staðar verulega, einkum þar sem endurtekningar eru. [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]] prófessor taldi að þessi hluti gæti verið úr sömu biblíuþýðingu og framhaldið, þ.e. frá 1220-1250, en [[Gustav Storm]] hélt því fram að þetta væri íslensk þýðing frá 14. öld, gerð til að fylla eyðu í textanum. Fyrsti hluti ''Stjórnar'', 1. Mósebók til 2. Mósebókar 18, á sér allt annan uppruna. Þar er texti Biblíunnar bútaður niður og síðan bætt við umfangsmiklum skýringum, sem sóttar eru í ýmsar heimildir. Má þar einkum nefna ''Historia Scholastica'' og ''Speculum Historiale''. Sjálfur texti Biblíunnar drukknar víða í skýringunum og hefði þetta orðið tröllaukið verk ef því hefði verið fram haldið. Finnur Jónsson telur að þeim mönnum sem settu saman Stjórnarhandritin á 14. öld, hafi þótt svo mikið til þessa verks koma, að þeir hafi tekið það fram yfir gömlu biblíuþýðinguna, sem fyrir vikið er glötuð að þessum hluta. Framan við fyrsta hluta ''Stjórnar'' er formáli, þar sem segir m.a.: :„Nú svo sem virðuligur herra Hákon Noregskonungur hinn kórónaði, son [[Magnús lagabætir|Magnúsar konungs]], lét snara þá bók upp á norrænu sem heitir ''Heilagra manna blómstur'', þeim skynsömum mönnum til skemmtanar sem eigi skilja eður undirstanda latínu. . . . Upp á þann hátt vildi hann og að þeim góðum mönnum mætti yfir sjálfs hans borði af þessari guðs höll og herbergi, það er af [[Biblían|heilagri skrift]], meður nokkurri skemmtanar vissu kunnigt verða.“ Af þessu má ráða að [[Hákon háleggur]] hafi látið þýða þennan fyrsta hluta Stjórnar á þeim árum sem hann var konungur, þ.e. 1299-1319. == Handrit == ''Stjórn'' er varðveitt heil eða í brotum í nokkrum skinnhandritum: *AM 226 fol., kallað A, talið ritað í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]] 1350-1370. *AM 225 fol., er eftirrit AM 226 frá því um 1400. *AM 227 fol., kallað B, vantar talsvert í. Handritið var fyrrum eign Skálholtskirkju. *AM 228 fol., kallað C, mikið vantar í handritið. *AM 229 fol. I, II og III, brot úr þremur Stjórnarhandritum. *NRA – Í Ríkisskjalasafni Noregs eru tveir blaðhlutar úr Stjórn. Öll handritin, sem eru íslensk, hafa verið veglegar, tveggja dálka skinnbækur frá 14. öld. == Útgáfur == * [[Carl Richard Unger]] (útg.): ''Stjórn. Gammelnorsk Bibelhistorie fra Verdens Skabelse til det babyloniske Fangenskab.'' Christiania 1862, xv+654 s. * Reidar Astås (útg.): ''Stjórn. Tekst etter håndskriftene'' 1–2. Riksarkivet, Oslo 2009, xii+1324 s. — ''Norrøne tekster'' nr. 8. ==Heimildir== *Finnur Jónsson: ''Den oldnorske og oldislandske Litteraturs historie'' II, 2. útg., Köbenhavn 1923. == Tenglar == * [http://heimskringla.no/wiki/Stjórn ''Stjórn.'' Á heimasíðu Heimskringla.no] * [http://www.septentrionalia.net/etexts/stjorn.pdf ''Stjórn'' – útgáfa Ungers 1862. — Á heimasíðu Septentrionalia] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2019356 ''Um stjórn''; grein í Nýjum félagsritum 1863] [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]] 1sonmvfr1q8n8qx5fu2bw6x52whfqsz 1962824 1962823 2026-05-11T10:05:32Z TKSnaevarr 53243 1962824 wikitext text/x-wiki {{færa|Stjórn (Biblíuþýðing)|Ekki aðalmerking orðins.}} [[Mynd:Stjórn page.jpg|thumb|right|Blað frá Stjórn]] '''Stjórn''' er [[Fornnorræna|fornnorræn]] [[þýðing]] á fyrsta hluta [[Biblían|Biblíunnar]] eða [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]], frá Fyrstu Mósebók til loka Síðari konungabókar. Nafnið ''Stjórn'' hefur líklega ekki fylgt ritsafninu frá upphafi, heldur mun það vera frá 16. eða 17. öld. Merking orðsins er óviss, gæti þýtt ''leiðarvísir'', eða ''stjórn guðs'' á veröldinni, eða á [[Gyðingar|Gyðingum]]. Einnig gæti orðið verið þýðing á ''Liber regum'' (sem er [[latína]] og merkir: Konungabók). == Efni, þýðendur og uppruni == Stjórn nær yfir eftirtalin rit Biblíunnar: *1. – 5. Mósebók *Jósúabók *Dómarabók *Rutarbók *Fyrri og síðari Samúelsbók *Fyrri og síðari Konungabók Textarnir í Stjórn eiga sér a.m.k. tvenns konar uppruna. Síðari hlutinn, frá og með Jósúabók til loka Konungabókanna, er þýðing á latnesku Biblíunni, [[Vúlgata|Vúlgötu]], líklega verk eins manns. Þýðingin er mjög góð, ekki orðrétt, en án verulegra úrfellinga eða breytinga. Hugsanlegt er að þýðingin sé unnin í Noregi, því að sums staðar er vísað til norskra aðstæðna. Málfarið bendir til að þýðingin sé frá 1220-1250. Í handritinu AM 226 fol. er ''Jósúabók'' í annarri gerð, þýdd eftir ''Historia Scholastica'' eftir [[Pétur Comestor]]. Í þessu handriti er einnig þýðing á 2. Mósebók 19 til 5. Mósebókar, gerð eftir Vúlgötu, og er í svipuðum stíl og framhaldið. Þetta er álíka góð þýðing, en styttir textann sums staðar verulega, einkum þar sem endurtekningar eru. [[Finnur Jónsson (málfræðingur)|Finnur Jónsson]] prófessor taldi að þessi hluti gæti verið úr sömu biblíuþýðingu og framhaldið, þ.e. frá 1220-1250, en [[Gustav Storm]] hélt því fram að þetta væri íslensk þýðing frá 14. öld, gerð til að fylla eyðu í textanum. Fyrsti hluti ''Stjórnar'', 1. Mósebók til 2. Mósebókar 18, á sér allt annan uppruna. Þar er texti Biblíunnar bútaður niður og síðan bætt við umfangsmiklum skýringum, sem sóttar eru í ýmsar heimildir. Má þar einkum nefna ''Historia Scholastica'' og ''Speculum Historiale''. Sjálfur texti Biblíunnar drukknar víða í skýringunum og hefði þetta orðið tröllaukið verk ef því hefði verið fram haldið. Finnur Jónsson telur að þeim mönnum sem settu saman Stjórnarhandritin á 14. öld, hafi þótt svo mikið til þessa verks koma, að þeir hafi tekið það fram yfir gömlu biblíuþýðinguna, sem fyrir vikið er glötuð að þessum hluta. Framan við fyrsta hluta ''Stjórnar'' er formáli, þar sem segir m.a.: :„Nú svo sem virðuligur herra Hákon Noregskonungur hinn kórónaði, son [[Magnús lagabætir|Magnúsar konungs]], lét snara þá bók upp á norrænu sem heitir ''Heilagra manna blómstur'', þeim skynsömum mönnum til skemmtanar sem eigi skilja eður undirstanda latínu. . . . Upp á þann hátt vildi hann og að þeim góðum mönnum mætti yfir sjálfs hans borði af þessari guðs höll og herbergi, það er af [[Biblían|heilagri skrift]], meður nokkurri skemmtanar vissu kunnigt verða.“ Af þessu má ráða að [[Hákon háleggur]] hafi látið þýða þennan fyrsta hluta Stjórnar á þeim árum sem hann var konungur, þ.e. 1299-1319. == Handrit == ''Stjórn'' er varðveitt heil eða í brotum í nokkrum skinnhandritum: *AM 226 fol., kallað A, talið ritað í [[Helgafellsklaustur|Helgafellsklaustri]] 1350-1370. *AM 225 fol., er eftirrit AM 226 frá því um 1400. *AM 227 fol., kallað B, vantar talsvert í. Handritið var fyrrum eign Skálholtskirkju. *AM 228 fol., kallað C, mikið vantar í handritið. *AM 229 fol. I, II og III, brot úr þremur Stjórnarhandritum. *NRA – Í Ríkisskjalasafni Noregs eru tveir blaðhlutar úr Stjórn. Öll handritin, sem eru íslensk, hafa verið veglegar, tveggja dálka skinnbækur frá 14. öld. == Útgáfur == * [[Carl Richard Unger]] (útg.): ''Stjórn. Gammelnorsk Bibelhistorie fra Verdens Skabelse til det babyloniske Fangenskab.'' Christiania 1862, xv+654 s. * Reidar Astås (útg.): ''Stjórn. Tekst etter håndskriftene'' 1–2. Riksarkivet, Oslo 2009, xii+1324 s. — ''Norrøne tekster'' nr. 8. ==Heimildir== *Finnur Jónsson: ''Den oldnorske og oldislandske Litteraturs historie'' II, 2. útg., Köbenhavn 1923. == Tenglar == * [http://heimskringla.no/wiki/Stjórn ''Stjórn.'' Á heimasíðu Heimskringla.no] * [http://www.septentrionalia.net/etexts/stjorn.pdf ''Stjórn'' – útgáfa Ungers 1862. — Á heimasíðu Septentrionalia] * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2019356 ''Um stjórn''; grein í Nýjum félagsritum 1863] [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]] 409hrx6flz9mykyrwkzme31rewbfmkw 0 57441 1962860 387116 2026-05-11T10:19:03Z TKSnaevarr 53243 1962860 wikitext text/x-wiki '''Þorláksbiblía''' er önnur heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]], prentuð á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] í Hjaltadal og kennd við [[Þorlákur Skúlason|Þorlák Skúlason]] biskup þar. Á varðveittum eintökum má bæði sjá titilblöð með ártalinu 1637 og [[1644]], mun hið fyrra gert við upphaf prentunar og hið síðara þegar prentun bókarinnar var lokið. Árið 1634 var hálf öld frá því að Guðbrandsbiblía kom út. Var þá orðinn skortur á biblíum, bæði í kirkjum og meðal efnamanna, sem vildu eignast eintak. Þorlákur Skúlason biskup á Hólum fór þá að undirbúa aðra útgáfu. [[Kristján 4.|Kristján 4. Danakonungur]] gaf út bréf 22. apríl 1635, þar sem allar sóknarkirkjur á Íslandi voru skyldaðar til að leggja fram einn ríkisdal til verksins, auk þess sem konungur lagði fram 200 ríkisdali og afgjald af jörðinni [[Núpufell]]i í [[Eyjafjörður|Eyjafirði]], til að greiða prenturum laun. Við undirbúning útgáfunnar lagði Þorlákur [[Guðbrandsbiblía|Guðbrandsbiblíu]] til grundvallar, en sumstaðar var orðum umskipt eða greinum, eftir danskri Biblíu, og Biblíu [[Lúther]]s, „eftir því sem eg hefi meint fyrir Guði hentugast og réttast vera, svo sem gjör má sjá ef textarnir eru saman bornir“, segir Þorlákur. Þetta mun vera ástæða þess að Þorláksbiblía hefur þótt bera nokkur merki danskrar tungu. ''Þorláksbiblía'' er vegleg bók, í sama broti og fyrirrennari hennar (folio), en þó er heldur minna lagt í útlit og frágang. T.d. eru aðeins fjórar myndir í bókinni, á móti 30 í Guðbrandsbiblíu. Upphafsstafir kafla og annað skraut er að mestu fengið úr Guðbrandsbiblíu. Eitt hafði Þorláksbiblía þó fram yfir: Þar er í fyrsta sinn notuð tölumerkt [[versaskipting]], en í Guðbrandsbiblíu voru aðeins kaflarnir tölusettir. Eins og fyrr er sagt mun prentun Þorláksbiblíu hafa tekið 7 ár, með nokkrum hléum, því að fleiri bækur voru prentaðar á Hólum á því tímabili. Óvíst er hvert upplag bókarinnar var, í ungum heimildum er það sagt 1.000 eintök, en líklegra er að það hafi verið svipað og upplag Guðbrandsbiblíu, um 500 eintök, því að Þorláksbiblía er nú talin fágætari. == Heimild == *Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 3. september 2006. [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] otmep856v2fq0nxln75lyjxxlq38s0l 0 57463 1962855 1952756 2026-05-11T10:18:22Z TKSnaevarr 53243 1962855 wikitext text/x-wiki '''Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar''' er fyrsta bók sem [[Prentun|prentuð]] var á [[Íslenska|íslenska tungu]]. Prentun bókarinnar lauk [[12. apríl]] [[1540]] í [[Hróarskelda|Hróarskeldu]], [[Danmörk|Danmörku]]. Bókin er um 330 blöð og í litlu broti eða 8vo (sjá {{skammst|-vo}}). Ekki er vitað hve mörg eintök voru prentuð en talið er líklegt að Oddur hafi ætlað sérhverjum presti á [[Ísland]]i eintak. == Þýðing Odds == Fræðimenn hafa löngum hrósað [[þýðing]]u Odds á Nýja testamenntinu fyrir það kjarnyrta mál sem Oddur notar og benda á að hann hafi lagt grunninn að þeim [[Ritstíll|stíl]] sem enn er viðhafður í biblíuþýðingum. Margir hafa þó bent á að hann eigi oft í brösum við að mynda íslenskulegar setningar og að hann riti ekki hreint mál. [[Sigurður Nordal]] kallaði samt [[þýðing]]una ''„eitt af leiðarmerkjunum í sögu íslenskra bókmennta“.'' Hann taldi stíl hans „svo svipmikinn og mergjaðan og mál hans svo auðugt, að enn er unun að lesa guðspjöllin í þeim búningi“. Dr. [[Jón Helgason (prófessor)|Jón Helgason]] prófessor tók ekki eins djúpt í árinni. Þó taldi hann stíl Odds „maklegan þeirra lofsyrða - ef litið er á þá kafla, sem best hafa tekist“. Í formála að bók sinni: ''[[Málið á Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar]]'' skrifar Jón samt sem áður: :Enginn, sem vill kynnast sögu íslenzkrar tungu, getur látið undir höfuð leggjast að athuga Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar. Það er fyrsta bók íslenzk, sem komst á prent, að minsta kosti þeirra er varðveizt hafa. Hitt er þó meira vert, að það er upphaf og elzta fyrirmynd guðrækilegra rita á Íslandi í lútherskum sið. == Heimild == * [http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=781285 Orð Guðs á íslensku] {{wikiheimild|Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar|Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar}} == Tenglar == * [http://lexis.hi.is/ordlyklar/ntodds/nto.htm Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar; af heimasíðu Orðabókar Háskólans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070807090441/http://lexis.hi.is/ordlyklar/ntodds/nto.htm |date=2007-08-07 }} * [http://www.timarit.is/?issueID=435642&pageSelected=3&lang=0 ''Nýja testamenti Odds í veglegri útgáfu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.timarit.is/?issueID=416463&pageSelected=0&lang=0 ''Nýjatestamenti Odds Gottskálkssonar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] f7slebs3huhqdfy8xnbgrnytfh8exn4 0 57464 1962862 1773792 2026-05-11T10:19:52Z TKSnaevarr 53243 1962862 wikitext text/x-wiki '''Biblían 1981''' var að hluta ný þýðing á ritum [[Biblían|Biblíunnar]] yfir á íslensku. Þetta var raunar bráðabirgðaútgáfa, enda var þar aðeins um að ræða nýja þýðingu á guðspjöllunum og Postulasögunni. Önnur rit Nýja testamentisins frá 1912 voru endurskoðuð og nokkrar umbætur gerðar á sömu þýðingu Gamla testamentisins. == Heimild == *Jón Sveinbjörnsson: Grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 13. október 2007. [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] 9ehcnmb1rlrsxo4aec8p0pzqhnnok3k 0 57465 1962846 1468589 2026-05-11T10:15:16Z TKSnaevarr 53243 1962846 wikitext text/x-wiki '''Biblía 21. aldar''' er heildarþýðing [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]], sem kom út [[19. október]] [[2007]]. [[JPV útgáfa]] gaf hana út fyrir hönd [[Hið íslenska Biblíufélag|Hins íslenska biblíufélags]]. == Saga == Undirbúningur útgáfunnar hófst árið 1986, þegar Hið íslenska biblíufélag fékk dr. Sigurð Örn Steingrímsson og dr. Þóri Kr. Þórðarson til að gera tilraunaþýðingu á [[Jónasarbók]] og [[Rutarbók]], og var dr. [[Guðrún Kvaran]] fengin til að vinna með þeim sem [[málfarsráðunautur]]. Verkinu lauk vorið 1988. Haustið 1990 var gerður samstarsfssamningur milli ''Guðfræðistofnunar Háskóla Íslands'' og Hins íslenska biblíufélags um að þýða að nýju Gamla testamentið, og komu á næstu árum út 9 kynningarhefti með þýðingu á öllum ritum þess. Aðalþýðandi var dr. Sigurður Örn Steingrímsson, en einnig komu að verkinu Jón Gunnarsson lektor, séra Árni Bergur Sigurbjörnsson, Þórir Kr. Þórðarson prófessor og Gunnlaugur A. Jónsson prófessor. Skipuð var nefnd til að fara yfir textana fyrir hönd Biblíufélagsins. Í nefndinni voru upphaflega Þórir Kr. Þórðarson (formaður), Árni Bergur Sigurbjörnsson, séra Gunnar Kristjánsson, Gunnlaugur A. Jónsson og Guðrún Kvaran, sem var fulltrúi [[Íslensk málnefnd|Íslenskrar málnefndar]]. Síðar dró Þórir Kr. Þórðarson sig úr nefndinni; varð Guðrún Kvaran þá formaður og einnig kom séra Sigurður Pálsson inn í nefndina. Í Biblíunni 2007 er birt þýðing á [[Apókrýf rit|Apókrýfum bókum]] [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]], sem ekki höfðu verið í íslenskum biblíuútgáfum frá 1859. Var þar notuð þýðing Árna Bergs Sigurbjörnssonar frá 1994, nokkuð endurskoðuð. Haustið 2001 var ákveðið að endurskoða og endurþýða texta Nýja testamentisins frá 1981, og í þýðingarnefnd voru þau kosin Jón Sveinbjörnsson (aðalþýðandi), Árni Bergur Sigurbjörnsson og Guðrún Kvaran. Árið 2003 kom Einar Sigurbjörnsson í nefndina í veikindum Árna Bergs. Ákveðið var að líta einkum til þeirra rita sem ekki höfðu verið þýdd 1981. Þýtt var úr frummálunum, en einnig stuðst við eldri biblíuþýðingar íslenskar og nýlegar erlendar þýðingar Biblíunnar. Nefndunum var gert að þýða textann á vandað og aðgengilegt nútímamál, en hafa samt hliðsjón af íslenskri hefð í biblíumáli. Í fyrsta sinn var reynt að koma á málfari beggja kynja. Þannig er oftast sett systkin í stað bræður, ef verið er að ávarpa blandaðan hóp, en þess er þó getið neðanmáls hvað stendur í frumtexta. Í Biblíunni 2007 er einnig ítarefni: nokkur kort, stutt greinargerð framan við öll rit Biblíunnar, skrá um mikilvæga ritningarstaði, yfirlit um tímatal og orðaskýringar. Fyrsta prentun Biblíunnar 2007 er í tvenns konar broti. Stærra brotið er hægt að fá í svörtu [[rexinband]]i eða rauðu flauelsbandi. Minna brotið fæst í svörtu, rauðu eða hvítu bandi. == Heimild == *Sigurður Ægisson: Grein í ''Morgunblaðinu'' 28. október 2007. == Tengill == * [http://www.biblian.is/ Biblían.is] [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]] hs6luyxsobto4b4elz5hs1seb0qn03k 1962847 1962846 2026-05-11T10:15:28Z TKSnaevarr 53243 1962847 wikitext text/x-wiki '''Biblía 21. aldar''' er heildarþýðing [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]], sem kom út [[19. október]] [[2007]]. [[JPV útgáfa]] gaf hana út fyrir hönd [[Hið íslenska Biblíufélag|Hins íslenska biblíufélags]]. == Saga == Undirbúningur útgáfunnar hófst árið 1986, þegar Hið íslenska biblíufélag fékk dr. Sigurð Örn Steingrímsson og dr. Þóri Kr. Þórðarson til að gera tilraunaþýðingu á [[Jónasarbók]] og [[Rutarbók]], og var dr. [[Guðrún Kvaran]] fengin til að vinna með þeim sem [[málfarsráðunautur]]. Verkinu lauk vorið 1988. Haustið 1990 var gerður samstarsfssamningur milli ''Guðfræðistofnunar Háskóla Íslands'' og Hins íslenska biblíufélags um að þýða að nýju Gamla testamentið, og komu á næstu árum út 9 kynningarhefti með þýðingu á öllum ritum þess. Aðalþýðandi var dr. Sigurður Örn Steingrímsson, en einnig komu að verkinu Jón Gunnarsson lektor, séra Árni Bergur Sigurbjörnsson, Þórir Kr. Þórðarson prófessor og Gunnlaugur A. Jónsson prófessor. Skipuð var nefnd til að fara yfir textana fyrir hönd Biblíufélagsins. Í nefndinni voru upphaflega Þórir Kr. Þórðarson (formaður), Árni Bergur Sigurbjörnsson, séra Gunnar Kristjánsson, Gunnlaugur A. Jónsson og Guðrún Kvaran, sem var fulltrúi [[Íslensk málnefnd|Íslenskrar málnefndar]]. Síðar dró Þórir Kr. Þórðarson sig úr nefndinni; varð Guðrún Kvaran þá formaður og einnig kom séra Sigurður Pálsson inn í nefndina. Í Biblíunni 2007 er birt þýðing á [[Apókrýf rit|Apókrýfum bókum]] [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]], sem ekki höfðu verið í íslenskum biblíuútgáfum frá 1859. Var þar notuð þýðing Árna Bergs Sigurbjörnssonar frá 1994, nokkuð endurskoðuð. Haustið 2001 var ákveðið að endurskoða og endurþýða texta Nýja testamentisins frá 1981, og í þýðingarnefnd voru þau kosin Jón Sveinbjörnsson (aðalþýðandi), Árni Bergur Sigurbjörnsson og Guðrún Kvaran. Árið 2003 kom Einar Sigurbjörnsson í nefndina í veikindum Árna Bergs. Ákveðið var að líta einkum til þeirra rita sem ekki höfðu verið þýdd 1981. Þýtt var úr frummálunum, en einnig stuðst við eldri biblíuþýðingar íslenskar og nýlegar erlendar þýðingar Biblíunnar. Nefndunum var gert að þýða textann á vandað og aðgengilegt nútímamál, en hafa samt hliðsjón af íslenskri hefð í biblíumáli. Í fyrsta sinn var reynt að koma á málfari beggja kynja. Þannig er oftast sett systkin í stað bræður, ef verið er að ávarpa blandaðan hóp, en þess er þó getið neðanmáls hvað stendur í frumtexta. Í Biblíunni 2007 er einnig ítarefni: nokkur kort, stutt greinargerð framan við öll rit Biblíunnar, skrá um mikilvæga ritningarstaði, yfirlit um tímatal og orðaskýringar. Fyrsta prentun Biblíunnar 2007 er í tvenns konar broti. Stærra brotið er hægt að fá í svörtu [[rexinband]]i eða rauðu flauelsbandi. Minna brotið fæst í svörtu, rauðu eða hvítu bandi. == Heimild == *Sigurður Ægisson: Grein í ''Morgunblaðinu'' 28. október 2007. == Tengill == * [http://www.biblian.is/ Biblían.is] [[Flokkur:Bókaárið 2007]] [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]] 6qu4245xeihdj1zo7u3slf0d2m3n3nr 1962849 1962847 2026-05-11T10:16:10Z TKSnaevarr 53243 1962849 wikitext text/x-wiki '''Biblía 21. aldar''' er heildarþýðing [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]], sem kom út [[19. október]] [[2007]]. [[JPV útgáfa]] gaf hana út fyrir hönd [[Hið íslenska Biblíufélag|Hins íslenska biblíufélags]]. == Saga == Undirbúningur útgáfunnar hófst árið 1986, þegar Hið íslenska biblíufélag fékk dr. Sigurð Örn Steingrímsson og dr. Þóri Kr. Þórðarson til að gera tilraunaþýðingu á [[Jónasarbók]] og [[Rutarbók]], og var dr. [[Guðrún Kvaran]] fengin til að vinna með þeim sem [[málfarsráðunautur]]. Verkinu lauk vorið 1988. Haustið 1990 var gerður samstarsfssamningur milli ''Guðfræðistofnunar Háskóla Íslands'' og Hins íslenska biblíufélags um að þýða að nýju Gamla testamentið, og komu á næstu árum út 9 kynningarhefti með þýðingu á öllum ritum þess. Aðalþýðandi var dr. Sigurður Örn Steingrímsson, en einnig komu að verkinu Jón Gunnarsson lektor, séra Árni Bergur Sigurbjörnsson, Þórir Kr. Þórðarson prófessor og Gunnlaugur A. Jónsson prófessor. Skipuð var nefnd til að fara yfir textana fyrir hönd Biblíufélagsins. Í nefndinni voru upphaflega Þórir Kr. Þórðarson (formaður), Árni Bergur Sigurbjörnsson, séra Gunnar Kristjánsson, Gunnlaugur A. Jónsson og Guðrún Kvaran, sem var fulltrúi [[Íslensk málnefnd|Íslenskrar málnefndar]]. Síðar dró Þórir Kr. Þórðarson sig úr nefndinni; varð Guðrún Kvaran þá formaður og einnig kom séra Sigurður Pálsson inn í nefndina. Í Biblíunni 2007 er birt þýðing á [[Apókrýf rit|Apókrýfum bókum]] [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]], sem ekki höfðu verið í íslenskum biblíuútgáfum frá 1859. Var þar notuð þýðing Árna Bergs Sigurbjörnssonar frá 1994, nokkuð endurskoðuð. Haustið 2001 var ákveðið að endurskoða og endurþýða texta Nýja testamentisins frá 1981, og í þýðingarnefnd voru þau kosin Jón Sveinbjörnsson (aðalþýðandi), Árni Bergur Sigurbjörnsson og Guðrún Kvaran. Árið 2003 kom Einar Sigurbjörnsson í nefndina í veikindum Árna Bergs. Ákveðið var að líta einkum til þeirra rita sem ekki höfðu verið þýdd 1981. Þýtt var úr frummálunum, en einnig stuðst við eldri biblíuþýðingar íslenskar og nýlegar erlendar þýðingar Biblíunnar. Nefndunum var gert að þýða textann á vandað og aðgengilegt nútímamál, en hafa samt hliðsjón af íslenskri hefð í biblíumáli. Í fyrsta sinn var reynt að koma á málfari beggja kynja. Þannig er oftast sett systkin í stað bræður, ef verið er að ávarpa blandaðan hóp, en þess er þó getið neðanmáls hvað stendur í frumtexta. Í Biblíunni 2007 er einnig ítarefni: nokkur kort, stutt greinargerð framan við öll rit Biblíunnar, skrá um mikilvæga ritningarstaði, yfirlit um tímatal og orðaskýringar. Fyrsta prentun Biblíunnar 2007 er í tvenns konar broti. Stærra brotið er hægt að fá í svörtu [[rexinband]]i eða rauðu flauelsbandi. Minna brotið fæst í svörtu, rauðu eða hvítu bandi. == Heimild == *Sigurður Ægisson: Grein í ''Morgunblaðinu'' 28. október 2007. == Tengill == * [http://www.biblian.is/ Biblían.is] [[Flokkur:Bókaárið 2007]] [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] ikv6d36h89sfbpcn34gl0wsp6dz99pa 0 58013 1962856 400478 2026-05-11T10:18:31Z TKSnaevarr 53243 1962856 wikitext text/x-wiki '''Reykjavíkurbiblía''', [[1859]], er sjöunda heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]], prentuð í [[Reykjavík]], í Prentsmiðju Íslands, sem þá var í eigu Einars Þórðarsonar. Á titilblaði stendur: ''BIBLÍA, það er öll Heilög ritning, út gefin að tilhlutun hins íslenzka biblíufélags. 6. útgáfa.'' (Réttara 7. útgáfa). Í ''Reykjavíkurbiblíu'' er texti ''[[Viðeyjarbiblía|Viðeyjarbiblíu]]'' (1841) prentaður nánast óbreyttur. Þarna eru [[Apókrýfar bækur]] [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]] prentaðar í síðasta sinn í íslenskum biblíum um langt skeið. Þær voru aftur teknar upp í [[Biblía 21. aldar|Biblíu 21. aldar]], sem kom út 2007. Mjög var til útgáfunnar vandað, bókin er í stærra broti en ''Viðeyjarbiblían'', prentuð með [[Gotneskt letur | gotnesku letri]] eins og allar fyrri biblíuútgáfur íslenskar, og er Reykjavíkurbiblían með því síðasta sem prentað var með því letri hér á landi. Er eins og menn hafi veigrað sér við að breyta þeirri hefð að prenta Biblíur með gotnesku letri, þó að latínuletur væri þá almennt notað á íslenskar bækur. Varðveittar biblíur eru yfirleitt í alskinnsbandi og gyllt á kjöl. ''Reykjavíkurbiblían'' var gefin út í 2.000 eintökum og kostaði óbundið eintak 3 ríkisdali og 48 skildinga. == Heimild == *Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 1. október 2006. [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] blawaaud94ru1kkz5puj9aumgtdtffk 0 58015 1962858 1924394 2026-05-11T10:18:48Z TKSnaevarr 53243 1962858 wikitext text/x-wiki '''Viðeyjarbiblía''', [[1841]], er sjötta heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]], prentuð í [[Viðey]] á Sundum, í prentsmiðju Ólafs Stephensens. Á titilblaði stendur: ''Biblía, Það er: Heilög ritning. Í 5ta sinni útgéfin''{{sic}}'', á ný yfirskoðuð og leiðrétt, að tilhlutun ens íslenska Biblíu-félags.'' (Er í raun 6. útgáfa)<ref>Eins og fram kemur í bókaskrám og grein Sigurðar Ægissonar er þetta 6. útgáfa</ref> Á fyrri hluta 19. aldar fór af stað vakning um [[málrækt]], sem náði inn á svið kirkjunnar. [[Hið íslenska biblíufélag]] var stofnað 1815, og vildu forráðamenn þess sníða af Biblíunni dönskuskotið málfar og þýða nákvæmar eftir frumtextunum, en þekking á þeim hafði aukist mikið. Um 1818 var byrjað að endurskoða [[Nýja testamentið]] og kom það út í tveimur hlutum í Viðey 1825 og 1827. [[Geir Vídalín]] biskup var meðal þýðenda, ásamt kennurum [[Bessastaðaskóli|Bessastaðaskóla]] og fleirum. Árið 1827 var ákveðið að endurskoða [[Gamla testamentið]]. Að því stóðu [[Árni Helgason]] prestur í Görðum, og kennarar á Bessastöðum, einkum [[Sveinbjörn Egilsson]]. Biblían kom svo út í Viðey árið 1841. Dómur sögunnar er að þarna hafi margt verið afar fagurlega þýtt, enda skáld að verki. Einkum þykir Sveinbjörn Egilsson hafa unnið gott verk, en hann þýddi ''Aðra Mósebók'', ''Esajas'' (= Jesaja), ''Ezekíel'', ''Daníel'', alla hina minni spámenn (frá ''Hósea'' til ''Malakí'') og ''Opinberun Jóhannesar'', alls 17 rit. Er hann sagður hafa þýtt úr frummálunum, hebresku og grísku. Alþýðlegur blær var á orðavali í anda [[Fjölnismenn|Fjölnismanna]]. Fræðimenn eru sammála um að ''Viðeyjarbiblía'' sé mikil framför frá útgáfunum í Kaupmannahöfn 1747 og 1813. ''Viðeyjarbiblían'' telst vera fyrsta nýþýðing Biblíunnar á íslensku, þ.e. þar sem textinn er endurþýddur í heild sinni. Vandað var til útgáfunnar, bókin er í stærra broti en ''Grútarbiblían'', prentuð með [[Gotneskt letur|gotnesku letri]], eins og aðrar bækur [[Viðeyjarprentsmiðja|Viðeyjarprentsmiðju]]. Varðveittar biblíur eru yfirleitt í alskinnsbandi og stundum gyllt á kjöl. ''Viðeyjarbiblía'' var gefin út í 1.400 eintökum og kostaði hvert eintak 4 ríkisdali og 48 skildinga. == Heimildir == *Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 1. október 2006. *Jón Árnason: Æfisaga Sveinbjarnar Egilssonar. Framan við ''Ljóðmæli Sveinbjarnar Egilssonar'', Rvík 1952. <references/> [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] [[Flokkur:Bókaárið 1841]] [[Flokkur:Viðey]] fz5nw0jinckkl25vt32d16s44jrjgjs 0 58396 1962857 1453907 2026-05-11T10:18:39Z TKSnaevarr 53243 1962857 wikitext text/x-wiki '''Steinsbiblía''' er þriðja heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]], prentuð á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] í Hjaltadal og kennd við [[Steinn Jónsson|Stein Jónsson]] biskup þar. Prentun biblíunnar hófst árið [[1728]], og það ártal er á titilblaði, en prentuninni lauk ekki fyrr en [[1734]]. Undirbúningur útgáfunnar hófst um 1720, en erfitt var þá orðið að fá biblíur og þær dýrar. Árið 1723 fékk Steinn biskup leyfi [[Friðrik 4. Danakonungur|Friðriks 4.]] [[Þjóðhöfðingjar Danmerkur|Danakonungs]] til að láta prenta biblíuna, og þar með skipun um „að semja nýja útleggingu eftir þeirri nýjustu dönsku trúboðara biblíu, er þá var til.“ Til þess að hlýðnast fyrirmælum konungs, endurskoðaði Steinn textann, og notaðist við danska biblíu, e.t.v. útgáfu frá 1647, en einnig er hugsanlegt að þýsk útgáfa hafi verið notuð í bland. Hafa sumir haldið því fram að málið á Steinsbiblíu sé „stórkostlega spillt“ frá því sem áður hafði verið, óíslenskulegt og fullt af dönskuslettum. Það er þó e.t.v. ofsagt, t.d. er Nýja testamentið þar mun betur þýtt en Gamla testamentið. Er það rakið til áhrifa [[Jón Vídalín|Jóns biskups Vídalíns]], en hann hafði um 1710 lokið við að þýða Nýja testamentið úr [[Gríska|grísku]]. Einnig er hugsanlegt að Steinn hafi stuðst við verk [[Páll Björnsson|Páls Björnssonar]] í [[Selárdalur|Selárdal]], en hann mun um 1680 hafa þýtt nokkur rit biblíunnar úr frumálunum, grísku og [[Hebreska|hebresku]]. ''Steinsbiblía'' er í lítið eitt minna broti en [[Guðbrandsbiblía]] og [[Þorláksbiblía]], og er því nokkru þykkari en þær. Hún var prentuð tvídálka, sem var breyting frá fyrri útgáfum. Steinsbiblía er fyrirrennurum sínum síðri að öllum frágangi. Formálar [[Lúther]]s, sem verið höfðu í fyrri biblíum, voru nú felldir niður. Prentun ''Steinsbiblíu'' mun hafa tekið 6 ár, með nokkrum hléum, því að fleiri bækur voru prentaðar á Hólum á því tímabili. Óvíst er hvert upplag bókarinnar var, e.t.v. 1.000 eintök. Biblían kostaði nýútkomin 7 [[Ríkisdalur|ríkisdali]]. == Heimild == * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4140142 ''Steinsbiblía''; grein eftir Sigurð Ægisson í Morgunblaðinu 10. september 2006.] [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] g220okp0n4rfkf9g9946spdet4ewa92 0 58397 1962859 393427 2026-05-11T10:18:56Z TKSnaevarr 53243 1962859 wikitext text/x-wiki '''Waysenhússbiblía''' — eða '''Vajsenhússbiblía''' — er fjórða heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]], prentuð í [[Kaupmannahöfn]] [[1747]]. Biblían er jafnan kennd við prentstað sinn, Hina konunglegu uppeldisstofnun (eða munaðarleysingjahælið, Waysenhúsið), sem árið 1727 hafði fengið einkarétt á útgáfu Biblíunnar í Danaveldi. [[Halldór Brynjólfsson]], sem varð biskup á Hólum 1746, hafði byrjað að þýða Nýja testamentið úr dönsku, og var ráðgert að gefa það út. [[Ludvig Harboe]], fyrrum biskup á [[Hólar í Hjaltadal | Hólum]], var fenginn til ráðuneytis, og lagði hann til við trúarútbreiðsluráðið, að heppilegast væri að Biblían yrði prentuð í heilu líki handa Íslendingum. Var [[Jón Þorkelsson]] aðstoðarmaður Harboes, ráðinn til að hafa umsjón með verkinu. Hætt var við að nota þýðingu Halldórs, sem náði aðeins fram í Postulasöguna. Í staðinn var [[Þorláksbiblía]] lögð til grundvallar, en einhverjar lagfæringar gerðar á textanum. Vorið 1746 hófst undirbúningur að útgáfu Nýja testamentisins, og var ákveðið að gefa það út í örlitlu broti, duodecimo eða tólfblaða broti. Útgáfan var ætluð fátæklingum og öðrum, enda slíkt brot við almennings hæfi. Kom bókin út haustið 1746 og kostaði óinnbundin hálfan [[Ríkisdalur|ríkisdal]]. Samhliða var unnið að prentun Nýja testamentisins, sem átti að nota í Biblíuna, og var það í stærra broti, svokölluðu fjórblöðungsbroti, sem er svipað og A4. Síðan var tekið til við Gamla testamentið, og kom Biblían út í október 1747. Bókin var 1.742 blaðsíður og miðaðist frágangur við að þetta væri alþýðuútgáfa. Upplag ''Waysenhússbiblíu'' var 1.000 eintök. Útgáfan var að nokkru niðurgreidd með framlagi sem lagt var á allar kirkjur á Íslandi. Biblían kostaði óinnbundin 1 ríkisdal, en innbundin með spennslum 2½ ríkisdal. Þetta var ekki hátt verð miðað við fyrri Biblíuútgáfur, enda hafði markmiðið verið að gefa alþýðunni kost á að eignast Heilaga ritningu. Þessar útgáfur bættu úr brýnni þörf, en dugðu þó skammt. Árið 1750 var Nýja testamentið endurprentað í 2.000 eintökum, í sama broti og áður. Til þess að stuðla enn frekar að útbreiðslu ritningarinnar, beitti danskur kaupmaður, Laurenz Stistrup, sér fyrir því að úthlutað var til fátæks fólks um 600 Biblíum og 1.700 Nýja testamentum. == Heimild == *Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 17. september 2006. [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] ni509dkdo7cpca1kw7rk2my4t0vlrlr 0 59065 1962843 436969 2026-05-11T10:13:54Z TKSnaevarr 53243 1962843 wikitext text/x-wiki '''Lundúnabiblía''', [[1866]], er áttunda heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]]. Á titilblaði stendur: ''BIBLÍA, það er Heilög ritning. Endurskoðuð útgáfa. Prentuð í prentsmiðju Spottiswoodes í [[London|Lundúnum]], á kostnað [[Hið breska og erlenda biblíufélag|Hins breska og erlenda biblíufélags]].'' Undirbúningur útgáfunnar hófst árið 1861. [[Hið íslenska biblíufélag]] fékk þá dr. [[Pétur Pétursson (biskup)|Pétur Pétursson]], síðar biskup, og [[Sigurður Melsteð|Sigurð Melsteð]], sem báðir voru prestaskólakennarar, til „að laga og endurbæta hina íslensku útleggingu á Nýja testamentinu“. Sama ár kom fulltrúi Hins breska og erlenda biblíufélags til Íslands (Isaac Sharp), og bauð fram styrk til að gefa út [[Nýja testamentið]], svo hægt væri að selja það vægu verði. Þeir Pétur og Sigurður endurskoðuðu Nýja testamentið og hluta af [[Gamla testamentið | Gamla testamentinu]] ([[Davíðssálmar|Davíðssálma]] og nokkrar af spámannabókunum). Nýja testamentið kom svo út í Oxford árið 1863, í 10.000 eintökum, prentað með latínuletri, en áður hafði [[gotneskt letur]] verið allsráðandi í biblíuútgáfum hér á landi. Upplagið komst ekki til Íslands fyrr en árið 1864. Biblían kom öll út í Lundúnum 1866, einnig með latínuletri í fyrsta sinn. Nýja testamentið var þá uppselt og var það endurprentað í Oxford sama ár. Alls hafði verið breytt um 4.000 - 5.000 [[biblíuvers]]um frá síðustu útgáfu. Um þessa Biblíuútgáfu spunnust hatrammar deilur milli tveggja manna sem báðir störfuðu á Englandi. Þetta voru þeir [[Guðbrandur Vigfússon]] í [[Oxford]] og [[Eiríkur Magnússon (í Cambridge)|Eiríkur Magnússon]] í [[Cambridge]], og varð úr ævilangur fjandskapur milli þeirra. Þetta virðist gerast við hverja nýja Biblíuútgáfu, mismikið að vísu. Brot ''Lundúnabiblíunnar'' er minna en [[Reykjavíkurbiblía|Reykjavíkurbiblíu]]. Upplag er ekki þekkt. == Heimild == *Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 8. október 2006. [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] d7jlvb90zzx9zpvtovyne83slh13kej 0 59291 1962853 1947691 2026-05-11T10:17:57Z TKSnaevarr 53243 1962853 wikitext text/x-wiki '''Grútarbiblía''' eða '''Hendersonsbiblía''', [[1813]], er fimmta heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]], prentuð í [[Kaupmannahöfn]]. Í byrjun 19. aldar var orðið illmögulegt að komast yfir Biblíur og Nýja testamenti á Íslandi, enda rúm hálf öld frá síðustu útgáfum. [[Grímur Jónsson Thorkelín|Grímur Thorkelín]] [[leyndarskjalavörður]] í Kaupmannahöfn kom þessu á framfæri við nýstofnað Biblíufélag á [[Fjón]]i og [[Holtsetaland]]i, sem ákvað að bæta úr þessu. Árið 1805 kom skoskur maður, [[Ebenezer Henderson]], til Kaupmannahafnar, en hann hafði tekið vígslu til kristniboðs á [[Indland]]i. Hann gafst brátt upp á að bíða eftir skipsrúmi til Indlands, og hóf í staðinn kirkjulegt starf í [[Danmörk]]u. Komst hann brátt að fyrrgreindum áformum um að láta prenta [[Nýja testamentið]] handa Íslendingum, og sendi skýrslu um málið til [[Edinborg]]ar, og barst hún m.a. til [[Hins breska og erlenda Biblíufélags]] í [[Lundúnir|Lundúnum]]. Félagið bauðst til að kosta 3.000 eintök. Voru því prentuð 5.000 eintök af Nýja testamentinu og var verkinu lokið 1807. Tókst að senda um 2.000 eintök hingað til lands áður en styrjöld milli Dana og Englendinga braust út, 1807. Afgangurinn lá í Kaupmannahöfn í fimm ár. Um 3.000 bækur voru ætlaðar til gjafa, hitt átti að seljast á fjögur [[Ríkismark|mörk]]. Hið breska og erlenda Biblíufélag ákvað að veita einnig fé til að undirbúa og prenta nýja útgáfu Biblíunnar. Var Grímur Thorkelín ráðinn til að hafa umsjón með útgáfunni, og fór hann eftir [[Waysenhússbiblía|Waysenhússbiblíu]]. Prentun hófst, en vegna ófriðarins 1807 þurfti að hætta í miðju kafi, og neyddust þeir Henderson og John Paterson aðstoðarmaður hans til að flýja til [[Svíþjóð]]ar. Í ágústmánuði 1812 fékk Henderson leyfi konungs til að snúa aftur, og var honum falið að sjá til þess að verkinu yrði lokið og koma bókunum á áfangastað. Eftir ýmsa erfiðleika tókst að ljúka prentun Biblíunnar í árslok 1813. Upplagið var 5.000 eintök. Brot bókarinnar var minna en áður hafði tíðkast, þ.e. áttblöðungsbrot (octavo), enda átti bókin að vera eins ódýr og hægt væri. Nú stóð í fyrsta sinn á titilblaði að Biblían væri þýdd á „íslensku“, en áður hafði staðið að útlagt væri á „norrænu“, ef tungumáls var á annað borð getið. Í þessari útgáfu voru formálar [[Marteinn Lúther|Lúther]]s felldir niður, og einnig [[Apókrýfar bækur]] Gamla testamentisins, vegna [[Kalvínismi|kalvínskra]] áhrifa þeirra sem styrktu útgáfuna. Grútarbiblían er jafnan talin allra lélegasta Biblíuútgáfa okkar fyrr og síðar, bæði hið ytra sem innra. Þrátt fyrir það varð hún þjóðinni afar dýrmæt sending og var tekið fagnandi. Rataði Biblían eða Nýja testamentið nú inn á flest heimili í landinu og var lesin upp til agna. Eru heil eintök nú sjaldséð. Kemur það m.a. til af því að margir kenndu börnum að lesa á Nýja testamentið. Þessi fimmta útgáfa Biblíunnar á íslensku er ýmist kölluð ''Grútarbiblían'' eða ''Hendersonsbiblían''. Fyrra nafnið er þannig til komið, að [[Harmljóðin]] eru í þessari útgáfu kölluð „Harmagrútur Jeremiæ“, í stað „Harmagrátur Jeremiæ“. Orðið „Harmagrútur“ kemur nokkrum sinnum fyrir, bæði í fyrirsögn og síðutitlum, og er því ekki hrein prentvilla. Ebenezer Henderson, trúboðinn ungi, fór til Íslands með upplag hins langþráða Guðs orðs, og kom til Reykjavíkur 15. júlí sama ár. Ferðaðist hann síðan um landið og gaf og seldi Biblíur og Nýja testamenti. Ritaði hann um ferðir sínar merka Ferðabók í tveimur bindum, sem kom út í Edinborg 1818 (önnur útgáfa 1819). Hún kom út á íslensku 1957 undir heitinu ''Ferðabók – frásagnir um ferðalög um þvert og endilangt Ísland árin 1814 og 1815 með vetursetu í Reykjavík'', Snæbjörn Jónsson þýddi. == Heimildir == *Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 24. september 2006. == Tenglar == * [http://books.google.com/books?id=llJbAAAAQAAJ&pg=PA758&dq=Bibl%C3%ADa+heil%C3%B6g&hl=is&ei=PPuXTMHuGs75OZjl_KAP&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CDkQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false ''Biblían'' frá 1813 @ Google Books]. Skoðað 20. september 2010 (pdf 97 MB). [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] [[Flokkur:Bókaárið 1813]] hcml1dl7oghzbfuo9xjajwuzgnyas51 0 59292 1962845 1951338 2026-05-11T10:14:56Z TKSnaevarr 53243 1962845 wikitext text/x-wiki '''Biblía 20. aldar''' eða '''Biblían 1908-1914''', er níunda heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]]. Farið var að vinna að henni vegna þeirrar gagnrýni sem [[Lundúnabiblía]]n hafði fengið. == Biblíufélagið og Haraldur Níelsson == [[Hið íslenska biblíufélag]] ákvað árið [[1887]] að hefja endurskoðun Ritningarinnar, og þá einkum [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]]. Þetta dróst þó til 1897, en þá kom frá námi í [[Kaupmannahöfn]] hálærður [[guðfræðingur]], [[Haraldur Níelsson]], sem talinn var henta vel til að vinna verkið. Þriggja manna nefnd hafði umsjón með verkinu, [[Hallgrímur Sveinsson]] biskup, [[Þórhallur Bjarnarson]] lektor við [[Prestaskólinn|Prestaskólann]] og [[Steingrímur Thorsteinsson]] skáld og yfirkennari við latínuskólann. Hallgrímur var einnig forseti Hins íslenska biblíufélags. == Upphaf þýðingarstarfsins == Vorið 1899 var Haraldur búinn að þýða tvær fyrstu Mósebækurnar og hálfnaður með þá þriðju. Fór hann þá utan og lagði stund á hebresku og Gamla testamentisfræði í Kaupmannahöfn, [[Cambridge]] og [[Þýskaland]]i. Kom hann heim ári seinna og tók þá þráðinn upp aftur. Árið 1903 fékk hann Gísla Skúlason guðfræðikandídat sér til aðstoðar. Gísli þýddi Króníkubækurnar, megnið af Davíðssálmum og aðstoðaði við þýðingu Konungabókanna og Samúelsbókar. Hinn 22. apríl 1907 var þýðingu Gamla testamentisins lokið, og hafði þýðingarnefndin þá haldið 321 fund. Að þýðingu Nýja testamentisins starfaði önnur nefnd: Þórhallur Bjarnarson, [[Jón Helgason (biskup)|Jón Helgason]] síðar biskup og Eiríkur Briem, þá allir kennarar við Prestaskólann. Hófust þeir handa haustið 1899, og þegar [[Nýja testamentið]] fór í prentun, 1906, höfðu þeir haldið 183 fundi. Upplagið var 5.000 eintök. == Deilur og útgáfa == Á árunum 1899-1902 voru gefin út nokkur sýnishorn þýðingarinnar, bæði úr Gamla og Nýja testamentinu. Athugasemdir voru fljótlega gerðar, einkum um Nýja testamentið. Spunnust af þessu mikil skrif og þungorð, eins og oft vill verða með nýjar Biblíuþýðingar. Farið var yfir athugasemdirnar og kom Biblían svo út árið 1908. Á titilblaði stendur: :''BIBLÍA, það er Heilög ritning. Ný þýðing úr frummálunum. Reykjavík. Á kostnað Hins brezka og erlenda Biblíufélags. Prentsmiðjan Gutenberg, 1908.'' Þetta telst önnur nýþýðing Biblíunnar á íslensku, þar sem textinn er endurþýddur í heild sinni. Er hún sögð hafa þegið mikið frá [[Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar]] og [[Guðbrandsbiblía|Guðbrandsbiblíu]]. Fyrsta nýþýðingin var [[Viðeyjarbiblía]] 1841. == Viðtökur nýju þýðingarinnar == Þegar Biblían kom á markað, 1909, fékk hún blendnar viðtökur. [[Eiríkur Magnússon]] í Cambridge gat ekki leynt hrifningu sinni, en aðrir fundu útgáfunni ýmislegt til foráttu. Þótti í þýðingunni gæta áhrifa frjálslyndrar nýguðfræði, sem Haraldur Níelsson tengdist sterkum böndum. Einkum hnutu menn um „Jahve“-heitið í Gamla testamentinu, en Haraldur benti á að Jahve væri sérnafn. Voru kvartanir lagðar fyrir [[Hið breska og erlenda biblíufélag]], sem fór fram á nokkrar breytingar. Á Íslandi var ákveðið að ganga lengra í endurskoðun textans, einkum hvað Nýja testamentið snerti. Endurskoðuð útgáfa var svo prentuð í Lundúnum 1912. En ennþá var „Jahve“ inni. Það var ekki fyrr en Biblían kom í vasabroti 1914, að „Drottinn“ tók sæti hans. Sú útgáfa var endurprentuð margsinnis, síðast 1978. Þessi saga hefur vakið spurningar um hvort líta beri á útgáfuna 1908 sem bráðabirgðaútgáfu, og hvort þetta verði að teljast þrjár útgáfur, 1908, 1912 og 1914. En yfirleitt er þó litið á þetta sem eina heild, eða þróun að ákveðnu marki, því að meginhluti textans er hinn sami, þrátt fyrir breytingar hér og þar. == Eitt og annað == * Við þýðinguna var skipuð sérstök nefnd til að fara yfir þýðinguna jafnharðan og átti Steingrímur Thorsteinson sæti í henni. Segir Haraldur Thorsteinsson svo frá starfi hans: ''Hann var þá kominn á efri ár. Samt var hann alltaf jafn áhugasamur og ógleyminn á fundina. Aldrei varð vart við þreytu hjá honum eða leiða í starfinu. Og eru þó sum rit gamla testamentisins eigi skemmtileg. Hann var stórhrifinn af sumum skáldritum gamla testamentisins, svo sem [[Jobsbók]], en einkum þó af spámönnunum. Um einn kaflann í [[Jesaja]] sagði hann eitt sinn: „Þótt leitað sé í öllum bókmenntum Grikkja og Rómverja, finnum við ekki annað eins háfleygi og þetta.“'' <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=418353&pageSelected=23&lang=0 Lesbók Morgunblaðsins 1954]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tilvísanir == <references/> == Heimild == *Sigurður Ægisson: Greinar í Morgunblaðinu 15. og 22. október 2006. [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]] klfdkmbb1qamhq8yd761m065jqwpbvr 1962848 1962845 2026-05-11T10:16:01Z TKSnaevarr 53243 1962848 wikitext text/x-wiki '''Biblía 20. aldar''' eða '''Biblían 1908-1914''', er níunda heildarútgáfa [[Biblían|Biblíunnar]] á [[íslenska|íslensku]]. Farið var að vinna að henni vegna þeirrar gagnrýni sem [[Lundúnabiblía]]n hafði fengið. == Biblíufélagið og Haraldur Níelsson == [[Hið íslenska biblíufélag]] ákvað árið [[1887]] að hefja endurskoðun Ritningarinnar, og þá einkum [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]]. Þetta dróst þó til 1897, en þá kom frá námi í [[Kaupmannahöfn]] hálærður [[guðfræðingur]], [[Haraldur Níelsson]], sem talinn var henta vel til að vinna verkið. Þriggja manna nefnd hafði umsjón með verkinu, [[Hallgrímur Sveinsson]] biskup, [[Þórhallur Bjarnarson]] lektor við [[Prestaskólinn|Prestaskólann]] og [[Steingrímur Thorsteinsson]] skáld og yfirkennari við latínuskólann. Hallgrímur var einnig forseti Hins íslenska biblíufélags. == Upphaf þýðingarstarfsins == Vorið 1899 var Haraldur búinn að þýða tvær fyrstu Mósebækurnar og hálfnaður með þá þriðju. Fór hann þá utan og lagði stund á hebresku og Gamla testamentisfræði í Kaupmannahöfn, [[Cambridge]] og [[Þýskaland]]i. Kom hann heim ári seinna og tók þá þráðinn upp aftur. Árið 1903 fékk hann Gísla Skúlason guðfræðikandídat sér til aðstoðar. Gísli þýddi Króníkubækurnar, megnið af Davíðssálmum og aðstoðaði við þýðingu Konungabókanna og Samúelsbókar. Hinn 22. apríl 1907 var þýðingu Gamla testamentisins lokið, og hafði þýðingarnefndin þá haldið 321 fund. Að þýðingu Nýja testamentisins starfaði önnur nefnd: Þórhallur Bjarnarson, [[Jón Helgason (biskup)|Jón Helgason]] síðar biskup og Eiríkur Briem, þá allir kennarar við Prestaskólann. Hófust þeir handa haustið 1899, og þegar [[Nýja testamentið]] fór í prentun, 1906, höfðu þeir haldið 183 fundi. Upplagið var 5.000 eintök. == Deilur og útgáfa == Á árunum 1899-1902 voru gefin út nokkur sýnishorn þýðingarinnar, bæði úr Gamla og Nýja testamentinu. Athugasemdir voru fljótlega gerðar, einkum um Nýja testamentið. Spunnust af þessu mikil skrif og þungorð, eins og oft vill verða með nýjar Biblíuþýðingar. Farið var yfir athugasemdirnar og kom Biblían svo út árið 1908. Á titilblaði stendur: :''BIBLÍA, það er Heilög ritning. Ný þýðing úr frummálunum. Reykjavík. Á kostnað Hins brezka og erlenda Biblíufélags. Prentsmiðjan Gutenberg, 1908.'' Þetta telst önnur nýþýðing Biblíunnar á íslensku, þar sem textinn er endurþýddur í heild sinni. Er hún sögð hafa þegið mikið frá [[Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar]] og [[Guðbrandsbiblía|Guðbrandsbiblíu]]. Fyrsta nýþýðingin var [[Viðeyjarbiblía]] 1841. == Viðtökur nýju þýðingarinnar == Þegar Biblían kom á markað, 1909, fékk hún blendnar viðtökur. [[Eiríkur Magnússon]] í Cambridge gat ekki leynt hrifningu sinni, en aðrir fundu útgáfunni ýmislegt til foráttu. Þótti í þýðingunni gæta áhrifa frjálslyndrar nýguðfræði, sem Haraldur Níelsson tengdist sterkum böndum. Einkum hnutu menn um „Jahve“-heitið í Gamla testamentinu, en Haraldur benti á að Jahve væri sérnafn. Voru kvartanir lagðar fyrir [[Hið breska og erlenda biblíufélag]], sem fór fram á nokkrar breytingar. Á Íslandi var ákveðið að ganga lengra í endurskoðun textans, einkum hvað Nýja testamentið snerti. Endurskoðuð útgáfa var svo prentuð í Lundúnum 1912. En ennþá var „Jahve“ inni. Það var ekki fyrr en Biblían kom í vasabroti 1914, að „Drottinn“ tók sæti hans. Sú útgáfa var endurprentuð margsinnis, síðast 1978. Þessi saga hefur vakið spurningar um hvort líta beri á útgáfuna 1908 sem bráðabirgðaútgáfu, og hvort þetta verði að teljast þrjár útgáfur, 1908, 1912 og 1914. En yfirleitt er þó litið á þetta sem eina heild, eða þróun að ákveðnu marki, því að meginhluti textans er hinn sami, þrátt fyrir breytingar hér og þar. == Eitt og annað == * Við þýðinguna var skipuð sérstök nefnd til að fara yfir þýðinguna jafnharðan og átti Steingrímur Thorsteinson sæti í henni. Segir Haraldur Thorsteinsson svo frá starfi hans: ''Hann var þá kominn á efri ár. Samt var hann alltaf jafn áhugasamur og ógleyminn á fundina. Aldrei varð vart við þreytu hjá honum eða leiða í starfinu. Og eru þó sum rit gamla testamentisins eigi skemmtileg. Hann var stórhrifinn af sumum skáldritum gamla testamentisins, svo sem [[Jobsbók]], en einkum þó af spámönnunum. Um einn kaflann í [[Jesaja]] sagði hann eitt sinn: „Þótt leitað sé í öllum bókmenntum Grikkja og Rómverja, finnum við ekki annað eins háfleygi og þetta.“'' <ref>[http://www.timarit.is/?issueID=418353&pageSelected=23&lang=0 Lesbók Morgunblaðsins 1954]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Tilvísanir == <references/> == Heimild == *Sigurður Ægisson: Greinar í Morgunblaðinu 15. og 22. október 2006. [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur]] gi8lfwmt67pp61xe4ntp22yp54ohtyw 0 72057 1962820 1833776 2026-05-11T10:02:44Z TKSnaevarr 53243 1962820 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Sinaiticus text.jpg|thumb|Codex Sinaiticus. Grískur texti Biblíunnar frá [[4. öld]].]] [[Mynd:Codex Sinaiticus Matthew 6,4-32.JPG|thumb|Matteusarguðspjall 6,4-34]] '''Codex Sinaiticus''' (Skammstafað '''א''' (Tischendorf), '''01''' (Gregory) eða '''δ2''' (Von Soden)) er eitt af þremur elstu handritum sem til eru af [[Biblían|biblíunni]]. Upphaflega hafa bæði Gamla og Nýja testamentið verið í handritinu, en nú vantar um það bil helminginn af Gamla testamentinu. Í handritinu eru einnig [[Apókrýf rit]], og önnur biblíutengd rit, svo sem [[Bréf Barnabasar]] og [[Hirðirinn, eftir Hermas]].<ref name = Aland>[[Kurt Aland|Kurt]] und Barbara Aland, ''Der Text des Neuen Testaments. Einführung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie in Theorie und Praxis der modernen Textkritik'', Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 1981, SS. 117-118. ISBN 3-438-06011-6.</ref> == Uppruni og textagildi == [[Mynd:Codex Sinaiticus Paralipomenon 9,27-10,11.JPG|thumb|1 Chr 9,27-10,11 - facsimile (1862)]] Handritið er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] um [[350]] e.Kr., stuttu eftir að [[kristni]] var gerð að ríkistrú í [[Rómaveldi]]. Ekki er vitað nákvæmlega hvar það var skrifað en [[Caesarea|Sesarea]] í [[Palestína|Palestínu]] ([[Herbet Milne]] og [[T.C.Skeat]]) og [[Alexandría]] í [[Egyptaland]]i ([[Kirsopp Lake]]) eru þeir staðir sem helst koma til greina. Vitað er að handritið var leiðrétt í Sesareu á fimmtu eða sjöttu öld. Þegar arabar náðu borginni á sitt vald árið 638, varð því sennilega bjargað af [[flóttamaður|flóttamönnum]] og síðan flutt til [[Katrínarklaustrið|Katrínarklaustursins]] við [[Sínaífjall]] í Egyptalandi (á Sínaískaga).<ref name = Aland/> Handritið er ein af mikilvægustu heimildunum um hinn alexandríska gríska frumtexta [[Nýja testamentið|Nýja testamentisins]], sem er talinn vera sá sem stendur næst hinum eiginlega frumtexta. Handritið gegnir því mikilvægu hlutverki í útgáfu sameinuðu biblíufélaganna af frumtextanum (Textinn er þekktur sem UBS4 eða NA27).<ref name=MetzgerText>Metzger, Bruce M. (1992) ''The Text of the New Testament: Its Transmission Corruption, and Restoration'' Third, enlarged edition. New York & Oxford : Oxford University Press.</ref> == Saga handritsins == Árið 1761 kom ítalskur ferðamaður, Vitaliano Donati, í Katrínarklaustrið á Sínaískaga, og fékk þá að sjá handrit þar, m.a. Codex Sinaiticus. Hann segir frá því í dagbók sinni, sem var þó ekki prentuð fyrr en 1879, eftir að handritið var komið til Vesturlanda.<ref>Kirsopp Lake, (1911). ''Codex Sinaiticus Petropolitanus: The New Testament, the Epistle of Barnabas and the Shepherd of Hermas'', Oxford: Clarendon Press, s. IV.</ref> Handritið varð fyrst þekkt á Vesturlöndum 1844, þegar þýski [[fornfræði]]ngurinn [[Constantin von Tischendorf]] fann það og komst yfir 43 blöð úr því. Hann fór með þau til [[Þýskaland]]s og voru þau gefin Háskólabókasafninu í [[Leipzig]]. Tischendorf fór aftur í Katrínarklaustrið árið 1859, á vegum Alexanders 2. Rússakeisara, og fékk hann þá það sem eftir var af handritinu, 346½ blað. Var því komið fyrir í safni í [[Pétursborg]].<ref name=Lake>Lake, Helen& Lake, Kirsopp (1911) ''Codex Sinaiticvs Petropolitanvs'' Oxford : Clarendon Press</ref> Árið 1933 vantaði gjaldeyri í rússneska ríkiskassann og var sá hluti handritsins þá seldur [[Þjóðminjasafn Bretlands|Þjóðminjasafni Bretlands]] í [[London]] (nú í [[Þjóðbókasafn Bretlands|Þjóðbókasafni Bretlands]] – [[British Library]]). Árið 1975 fór fram viðgerð á Katrínarklaustrinu og fundust þá 12 blöð úr handritinu í lokuðu rými. Síðan hafa fundist leifar af 14 blöðum í bókbandi annarra handrita í klaustrinu.<ref name = Skeat>Skeat, T. C. "The Last Chapter in the History of the Codex Sinaiticus", ''Novum Testamentum'' '''XLII''', 4, pp. 313-315.</ref> Loks eru í Pétursborg leifar af 3 blöðum sem rússneski fræðimaðurinn [[Vladimir N. Beneshevich]] fann í bókbandi í klaustrinu á árunum 1907–1911.<ref>Бенешевич Владимир Николаевич, "Памятники Синая археологические и палеографические", Вып. 2, Sankt Petersburg, 1912; V. N. Beneshevich, "Catalogus Codicum Manuscriptorum Graecorum qui in Monasterio Sanctae Catherinae in Monte Sina Asservantur" St. Petersburg (1911).</ref> Hlutar af handritinu eru því nú í fjórum löndum. Þótt svo að Tischendorf hafi lengi verið talinn hetja fyrir að bjarga handritinu, hafa undanfarið komið fram greinar sem saka hann um að hafa náð því með brögðum. Ýmislegt virðist benda til þess að upprunaleg saga Tischendorfs, sem m.a. fólst í að munkarnir hafi ætlað að brenna handritið til að halda á sér hita, standist ekki.<ref name=Bentley>Bentley, James (1985) ''The Secrets of Mount Sinai: The story of the Codex Sinaiticus'' London : Orbis</ref> Hafa fulltrúar klaustursins haldið því fram að hann hafi aðeins fengið handritið lánað til fræðilegra nota. Tilraunir til að fá handritinu skilað hafa ekki borið árangur. == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] * [[Codex Alexandrinus]] * [[Codex Vaticanus]] == Heimildir == * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Codex Sinaiticus | mánuðurskoðað = 16. september | árskoðað = 2010}} == Tenglar == * {{cite book | last = Gregory | first = C. R. | title = Textkritik des Neuen Testaments|volume= 1 | publisher =| year = 1900 | location = Leipzig | pages = | url = http://www.archive.org/stream/textkritikdesne00greggoog#page/n33/mode/2up|access-date= 2010-03-18|language= de}} * {{cite book |title=Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography |first=Bruce M. |last=Metzger |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1991 |isbn=978-0-19-502924-6 |url= }} * {{cite book|last=Metzger |first=Bruce M.|coauthors= Ehrman, Bart D.|title=The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration|url=https://archive.org/details/textofnewtestame0000metz_k4t1 |publisher=New York, Oxford: Oxford University Press|year=2005|language=en}} * [http://www.codexsinaiticus.org/en/ Endurútgáfa Sinaiticus' á stafrænu formi] (en) * [[Constantin von Tischendorf]], ''Fragmentum Codicis Friderico-Augustani ex Iesaia et Ieremia'' in: [http://www.archive.org/stream/Tischendorf.iv.monumentaSacraInedita.newcollection.subscript.6vols.1857-1870/02.MonumentaSacraInedita.NCVP.FragSacra.v2.Tischendorf.Subscript.1860.#page/n269/mode/2up ''Monumenta sacra inedita''] (Leipzig 1855), vol. I, pp. 211 ff. * [http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=294421&pageId=4357741&lang=is&q=Trave%20%FE%FDzkur%20togari%20h%E6tt%20kominn1963 Codex Sinaiticus - Timarit.is] {{Commons|Category:Codex Sinaiticus}} [[Flokkur:Biblíuhandrit]] fzzrzyw5gamchlxeaghfxlz5zz9ooiw 0 86344 1962866 1388336 2026-05-11T10:22:47Z TKSnaevarr 53243 1962866 wikitext text/x-wiki '''Tómasarkver''' er kennt við [[Tómas postuli|Tómas postula]], og er meðal [[Apókrýf rit|apókrýfra rita]] [[Biblían|Biblíunnar]], eða nánar tiltekið Nýja testamentisins. Einn merkasti handritafundur 20. aldar átti sér stað nærri bænum [[Nag Hammadí handritin|Nag Hammadí]] í Suður-[[Egyptaland]]i árið [[1945]]. Á meðal um 40 áður óþekktra rita sem þar litu dagsins ljós, voru ''Tómasarguðspjall'', og ''Tómasarkver''. Tómasarkverið er þar í [[koptíska|koptískri]] þýðingu, en talið er að frumtextinn hafi verið á [[gríska|grísku]]. Tómarsarkver telst til svokallaðra opinberunarsamræðna á milli hins upprisna Jesú og lærisveina hans. Árið 2007 kom ''Tómasarkver'' út í íslenskri þýðingu í bókinni: ''Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula''. Þar er ítarleg umfjöllun um kverið. == Heimildir == * Jón Ma. Ásgeirsson og Þórður Ingi Guðjónsson: ''Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula''. [[Háskólaútgáfan]], Reykjavík 2007, 390 s. == Tengt efni == * [[Tómasarguðspjall]] Flokkur:Apókrýf rit tuygizdwvea5b1k6eb4o1fqvz9luyvz 1962867 1962866 2026-05-11T10:22:57Z TKSnaevarr 53243 1962867 wikitext text/x-wiki '''Tómasarkver''' er kennt við [[Tómas postuli|Tómas postula]], og er meðal [[Apókrýf rit|apókrýfra rita]] [[Biblían|Biblíunnar]], eða nánar tiltekið Nýja testamentisins. Einn merkasti handritafundur 20. aldar átti sér stað nærri bænum [[Nag Hammadí handritin|Nag Hammadí]] í Suður-[[Egyptaland]]i árið [[1945]]. Á meðal um 40 áður óþekktra rita sem þar litu dagsins ljós, voru ''Tómasarguðspjall'', og ''Tómasarkver''. Tómasarkverið er þar í [[koptíska|koptískri]] þýðingu, en talið er að frumtextinn hafi verið á [[gríska|grísku]]. Tómarsarkver telst til svokallaðra opinberunarsamræðna á milli hins upprisna Jesú og lærisveina hans. Árið 2007 kom ''Tómasarkver'' út í íslenskri þýðingu í bókinni: ''Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula''. Þar er ítarleg umfjöllun um kverið. == Heimildir == * Jón Ma. Ásgeirsson og Þórður Ingi Guðjónsson: ''Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula''. [[Háskólaútgáfan]], Reykjavík 2007, 390 s. == Tengt efni == * [[Tómasarguðspjall]] [[Flokkur:Apókrýf rit]] p1luz6ibevgvjmfuhvg96l3bzqp3uur 0 87772 1962838 1868183 2026-05-11T10:11:07Z TKSnaevarr 53243 1962838 wikitext text/x-wiki '''Jósúabók''' ([[hebreska]]: סֵפֶר יְהוֹשֻׁעַ ''Sefer Yəhōšūaʿ '', [[gríska]]: Ιησούς του Ναυή; [[latína]]: ''Liber Iosue'') er ein af bókum [[Gamla testamentið|Gamla testamentis]] [[Biblían|biblíu]] kristinna og [[Tanakh]] gyðingdóms. Hún segir frá hernámi [[fyrirheitna landið|fyrirheitna landsins]] ([[Kanansland]]s) og skiptingu þess milli [[Tólf ættkvíslir Ísraels|ættkvíslanna tólf]]. Henni lýkur með ræðu [[Jósúa]] og þingsamkomu ættkvíslanna í [[Síkem]] til endurnýjunar sáttmálans við guð. Jósúabók er sjötta bók Gamla testamentisins og fyrsta [[söguritin|söguritið]]. Fræðimenn eru á því að Jósúabók sé ekki góð heimild um sögu [[Ísraelsmenn|Ísraelsmanna]] og telja að atburðirnir sem hún lýsir hafi átt sér stað mun síðar. Talið er að ritið megi rekja til valdatíðar [[Jósía]] (640-609 f.Kr.), en samningu þess var ekki lokið fyrr en eftir að [[Jerúsalem]] féll í hendur [[Nýja Babýlóníuveldið|Nýja Babýlóníuveldisins]] árið 586 f.Kr. og hugsanlega ekki fyrr en eftir að gyðingar sneru aftur úr útlegðinni árið 539 f.Kr.<ref name= Creach>{{Cite book |last= Creach |first= Jerome F.D. |title= Joshua |publisher=Westminster John Knox Press |year=2003|url= https://books.google.com/books?id=1V6ca8r3DssC&pg=PR11|isbn=978-0-664-23738-7}}</ref>{{rp |10–11}} == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Gyðingdómur]] [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] 8ifpgpby832azpg6rl418otxbpbhi4o 10 87774 1962764 1862617 2026-05-10T18:10:42Z Fyxi 84003 1962764 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | abovestyle = background:#BFDFFF; | above = {{if empty |{{{nafn|}}} |{{{name|}}} |Söngvakeppni evrópskra<br />sjónvarpsstöðva}} {{if empty |{{{ár|}}} |{{{year|}}} }} | style = background:#BFDFFF; | subheader = {{if empty |{{{slagorð|}}} |{{{þema|}}} |{{{theme|}}} }} | headerstyle = background:#BFDFFF; | bodystyle = width:312px | labelstyle = width:50% | autoheaders = yes | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{if empty |{{{mynd|}}} |{{{logo|}}} |{{{image|}}} }}|alt={{if empty |{{{mynd_alt|}}} |{{{alt|}}} }}|size={{if empty |{{{mynd_stærð|}}} |{{{size|}}} |{{{imagesize|}}} }}|sizedefault=250x300px}} | header1 = Dagsetningar | label2 = Undankeppni | data2 = {{if empty |{{{undankeppni|}}} |{{{qual|}}} }} | label3 = Undankeppni 1 | data3 = {{if empty |{{{undankeppni1|}}} |{{{qual1|}}} }} | label4 = Undankeppni 2 | data4 = {{if empty |{{{undankeppni2|}}} |{{{qual2|}}} }} | label5 = Undankeppni 3 | data5 = {{if empty |{{{undankeppni3|}}} |{{{qual3|}}} }} | label6 = Undankeppni 4 | data6 = {{if empty |{{{undankeppni4|}}} |{{{qual4|}}} }} | label7 = Undankeppni 5 | data7 = {{if empty |{{{undankeppni5|}}} |{{{qual5|}}} }} | label8 = Riðill 1 | data8 = {{if empty |{{{riðill1|}}} |{{{heat1|}}} }} | label9 = Riðill 2 | data9 = {{if empty |{{{riðill2|}}} |{{{heat2|}}} }} | label10 = Riðill 3 | data10 = {{if empty |{{{riðill3|}}} |{{{heat3|}}} }} | label11 = Riðill 4 | data11 = {{if empty |{{{riðill4|}}} |{{{heat4|}}} }} | label12 = Fjórðungsúrslit | data12 = {{if empty |{{{fjórðungsúrslit|}}} |{{{quarter|}}} }} | label13 = Undanúrslit | data13 = {{if empty |{{{undanúrslit|}}} |{{{semi|}}} }} | label14 = Undanúrslit 1 | data14 = {{if empty |{{{undanúrslit1|}}} |{{{semi1|}}} }} | label15 = Undanúrslit 2 | data15 = {{if empty |{{{undanúrslit2|}}} |{{{semi2|}}} }} | label16 = Undanúrslit 3 | data16 = {{if empty |{{{undanúrslit3|}}} |{{{semi3|}}} }} | label17 = Undanúrslit 4 | data17 = {{if empty |{{{undanúrslit4|}}} |{{{semi4|}}} }} | label18 = Undanúrslit 5 | data18 = {{if empty |{{{undanúrslit5|}}} |{{{semi5|}}} }} | label19 = Annað tækifæri | data19 = {{if empty |{{{annað|}}} |{{{second|}}} }} | label20 = Úrslit | data20 = {{if empty |{{{úrslit|}}} |{{{final|}}} }} | header21 = Umsjón | label22 = {{#if: {{{staður|}}} | Staður | Vettvangur }} | data22 = {{if empty |{{{vettvangur|}}} |{{{staður|}}} |{{{venue|}}} }} | label23 = Kynnar | data23 = {{if empty |{{{kynnar|}}}| {{{presenters|}}} }} | label24 = Musical director<!-- Þýða --> | data24 = {{if empty |{{{musdirector|}}} |{{{orchestra leader|}}} |{{{conductor|}}} }} | label25 = Artistic director<!-- Þýða --> | data25 = {{if empty |{{{artistic director|}}} |{{{artdirector|}}} }} | label26 = Directed by<!-- Þýða --> | data26 = {{if empty |{{{director|}}} }} | label27 = Framkvæmdastjóri | data27 = {{if empty |{{{framkvæmdastjóri|}}} |{{{exsupervisor|}}} }} | label28 = Aðalframleiðandi | data28 = {{if empty |{{{aðalframleiðandi|}}} |{{{exproducer|}}} }} | label29 = Sjónvarpsstöð | data29 = {{if empty |{{{sjónvarpsstöð|}}} |{{{host|}}} |{{{broadcaster|}}} }} | label30 = Vefsíða | data30 = {{if empty |{{{vefsíða|}}} |{{Opinber vefslóð}} }} | header31 = {{#if: {{{þátttakendur|}}}{{{fjöldi ríkja|}}}{{{entries|}}}}{{{frumraun|}}}{{{frumþátttaka|}}}{{{debut|}}}{{{endurkomur|}}}{{{return|}}}{{{ekki_þátttaka|}}}{{{löndum sem ekki taka þátt|}}}{{{nonreturn|}}}{{{non-return|}}}{{{withdraw|}}} | Þátttakendur }} | label32 = Fjöldi þátttakenda | data32 = {{if empty |{{{þátttakendur|}}} |{{{fjöldi ríkja|}}} |{{{entries|}}} }} | label33 = Frumraun {{if empty |{{{keppendur|}}} |{{{competing|}}} |landa }} | data33 = {{if empty |{{{frumraun|}}} |{{{frumþátttaka|}}} |{{{debut|}}} }} | label34 = {{Tooltip|Endurkomur {{if empty |{{{keppendur|}}} |{{{competing|}}} |landa }}|{{ucfirst:{{if empty |{{{keppendur|}}} |{{{competing|}}} |Lönd }}}} sem tóku þátt eftir að hafa ekki tekið þátt á seinasta viðburði}} | data34 = {{if empty |{{{endurkomur|}}}| {{{return|}}} }} | label35 = {{Tooltip|Taka ekki þátt|{{ucfirst:{{if empty |{{{keppendur|}}} |{{{competing|}}} |Lönd }}}} sem tóku ekki þátt eftir að hafa tekið þátt á seinasta viðburði}} | data35 = {{if empty |{{{ekki_þátttaka|}}} |{{{löndum sem ekki taka þátt|}}}| {{{non-return|}}} |{{{nonreturn|}}} |{{{withdraw|}}} }} | label36 = Vikið úr keppni | data36 = {{{vikið_úr_keppni|}}} | data37 = {{#if:{{{kort|}}}|{{collapsible list | title = Þátttakendur á korti | expand = yes | titlestyle = background-color: #bfdfff | bullets = | [[Mynd: {{{kort}}}|298px]] | {{#ifeq:{{lc:{{{grænn|}}}}}|n||{{legend|#22b14c|outline=#A2A9B1|Lönd sem taka þátt}}}} | {{#if:{{{fjólublár|}}}{{{Purple|}}}|{{legend|#782167|outline=#A2A9B1|Fyrirhuguð þátttaka}}}} | {{#if:{{{rauður|}}}{{{Red|}}}|{{legend|#d40000|outline=#A2A9B1|Komst ekki áfram úr undanúrslitum}}}} | {{#if:{{{svartur|}}}|{{legend|#000000|outline=#A2A9B1|Vikið úr keppni}}}} | {{#if:{{{blár2|}}}|{{legend|#2268b1|outline=#A2A9B1|Lönd sem taka þátt í úrslitunum}}}} | {{#if:{{{gulur|}}}{{{Yellow|}}}{{{grár2|}}}|{{legend|{{#if:{{{grár2|}}}|#a2a397|#ffc20e}}|outline=#A2A9B1|Lönd sem hafa tekið þátt en ekki {{#if:{{{ár|}}}{{{year|}}}|árið {{{ár|}}}{{{year|}}}|þetta ár}}}}}} }}}} | header38 = Kosning | label39 = Kosningakerfi | data39 = {{if empty |{{{kosning|}}} |{{{kosningakerfi|}}} |{{{vote|}}} }} | label40 = Núll stig í undankeppnum | data40 = {{if empty |{{{núll_undankeppni|}}} |{{{null_qual|}}} |{{{null qual|}}} }} | label41 = Núll stig í undanúrslitum | data41 = {{if empty |{{{núll_undarúrslit|}}} |{{{null_semi|}}} |{{{null semi|}}} }} | label42 = Núll stig | data42 = {{if empty |{{{núll|}}} |{{{núll_stig|}}} |{{{núll stig|}}} |{{{null|}}} }} | label43 = Sigurvegari | data43 = {{{sigurvegari|}}} | label44 = Sigurlag | data44 = {{if empty |{{{sigurlag|}}} |{{{winner|}}} }} | label45 = Sigurvegari (dansarar) | data45 = {{if empty |{{{sigur_dansari|}}} |{{{windance|}}} }} | label46 = Sigurvegari (tónlistarfólk) | data46 = {{if empty |{{{sigur_tónlistarfólk|}}} |{{{winmusician|}}} }} | label47 = Sigurvegari (kór) | data47 = {{if empty |{{{sigur_kór|}}} |{{{winchoir|}}} }} | below = {{ #if: {{{year|}}}{{{ár|}}}{{{síðasti_tengill|}}}{{{næsti_tengill|}}} | {{ #if: {{{prev_year2|}}}{{{síðasta_ár2|}}} | [[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{{prev_year2|}}}{{{síðasta_ár2|}}}|{{{prev_year2|}}}{{{síðasta_ár2|}}}]] ←&nbsp; }}{{ #if: {{{prev_year|}}}{{{síðasta_ár|}}} | {{#if: {{{prev_year2|}}}{{{síðasta_ár2|}}} | <s>[[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{{prev_year|}}}{{{síðasta_ár|}}}|{{{prev_year|}}}{{{síðasta_ár|}}}]]</s> ←&nbsp; | [[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{{prev_year|}}}{{{síðasta_ár|}}}|{{{prev_year|}}}{{{síðasta_ár|}}}]] ←&nbsp; }} | {{#if:{{{síðasti_tengill|}}}|{{{síðasti_tengill}}} ←&nbsp;|{{#if: {{ExistNotRedirect|{{#if:{{{name|}}}{{{nafn|}}}|{{{name|}}}{{{nafn|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}-1}}}} | [[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}-1}}|{{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}-1}}]] ←&nbsp; | {{#if: {{ExistNotRedirect|{{#if:{{{name|}}}{{{nafn|}}}|{{{name|}}}{{{nafn|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}-2}}}} | [[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}-2}}|{{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}-2}}]] ←&nbsp; }} }}}} }}'''{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|[[{{{nafn|}}}{{{name|}}}]]|[[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva|Eurovision]]}}'''{{ #if: {{{next_year|}}}{{{næsta_ár|}}} | {{#if: {{{next_year2|}}}{{{næsta_ár2|}}} | &nbsp;→ <s>[[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{{next_year|}}}{{{næsta_ár|}}}|{{{next_year|}}}{{{næsta_ár|}}}]]</s> | &nbsp;→ [[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{{next_year|}}}{{{næsta_ár|}}}|{{{next_year|}}}{{{næsta_ár|}}}]] }} | {{#if:{{{næsti_tengill|}}}|&nbsp;→ {{{næsti_tengill}}}|{{#if: {{ExistNotRedirect|{{#if:{{{name|}}}{{{nafn|}}}|{{{name|}}}{{{nafn|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}+1}}}} | &nbsp;→ [[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}+1}}|{{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}+1}}]] | {{#if: {{ExistNotRedirect|{{#if:{{{name|}}}{{{nafn|}}}|{{{name|}}}{{{nafn|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}+2}}}} | &nbsp;→ [[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}+2}}|{{#expr:{{{year|}}}{{{ár|}}}+2}}]] }} }}}} }}{{ #if: {{{next_year2|}}}{{{næsta_ár2|}}} | &nbsp;→ [[{{#if:{{{nafn|}}}{{{name|}}}|{{{nafn|}}}{{{name|}}}|Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{{next_year2|}}}{{{næsta_ár2|}}}|{{{next_year2|}}}{{{næsta_ár2|}}}]] }} }} | belowclass = noprint nowrap | belowstyle = border-top: 1px solid #aaa; padding-top: 3px; }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> m4qe4amt13h7vudfoewhlwtyvnuzna9 0 88379 1962774 1952913 2026-05-10T22:06:19Z Bjørn Penk 112829 1962774 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Spói | image = Numeniusphaeopus_iceland.jpg | image_caption = ''Numenius phaeopus'', Mynd: Bjørn Penk | regnum = [[Dýraríki]] (''Animalia'') | phylum = [[Seildýr]] (''Chordata'') | classis = [[Fuglar]] (''Aves'') | ordo = [[Strandfuglar]] (''Charadriiformes'') | familia = [[Snípuætt]] (''Scolopacidae'') | genus = ''[[Spóar]]'' (''Numenius'') | species = '''''N. phaeopus''''' | binomial = ''Numenius phaeopus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''Spói''' (fræðiheiti ''Numenius phaeopus'') er [[vaðfuglar|vaðfugl]] og [[farfuglar|farfugl]] af [[snípuætt]]. Spóinn er háfættur og með langt og íbjúgt nef, um 40 sm á lengd. Vænghafið er um 25 sm. Nef spóa er næmt leitartæki sem hann notar til að leita í fjörusandi að [[burstaormar|burstaormum]], [[lindýr]]um og öðrum [[hryggleysingjar|hryggleysingjum]]. Spóinn er vaðfugl en gerist oft [[mófuglar|mófugl]] um varptíma og er þá oft að finna í mólendi og lyngmóum á láglendi. Spói er einkvænisfugl og virðast sambönd endast ævilangt. Parið helgar sér óðal og hefur ástarleiki með dillandi hljóðum. Eru þessi vell með tilbrigðum, stundum langvell, stundum hringvell. Hreiður er einfalt og áberandi og eru eggin oftast fjögur. Foreldrarnir skiptast á að sitja á eggjum. Ungarnir eru hreiðurfælnir, þ.e. þeir fara strax á stað að bjarga sér og leita eftir skordýrum. Þeir verða fleygir 6 vikna gamlir. Það eru fjórar undirtegundir af spóa, þær eru: * ''Numenius phaeopus phaeopus'' - Norður-Evrópa, Norðvestur-Asía * ''Numenius phaeopus variegatus'' - Norðaustur-Asía * ''Numenius phaeopus alboaxillaris'' - Mið-Asía (sjaldgæfur, í útrýmingarhættu) * ''Numenius phaeopus hudsonicus'' ('''Hudsonian Curlew''') - norðurhluti Norður-Ameríku. == Spóar á Íslandi == Spóar koma til Íslands í byrjun maí og eru flestir farnir í september. Spóar fara að safnast saman í hópa sunnanlands í lok ágúst og byrjun september og fljúga þá stundum í [[oddaflug]]i. Stærstu hóparnir yfirgefa landið um miðjan september og fara þá til vetursetu í Vestur-[[Afríka|Afríku]] ([[Senegal]]). Á veturna halda þeir sig oft á kjarrsléttum og veiða engisprettur. Engir íslenskir spóar (Numenius phaeopus) hafa hérna vetursetu en stundum hafa [[fjöruspói|fjöruspóar]] (Numenius arquata) hér vetursetu en þeir eru stærri en íslenskir spóar eða um 58 sm á lengd. Stofnstærð við Ísland er um 200.000 varppör. Spóar eru friðaðir. Mælingar með [[dægurriti|dægurrita]] sem bárust frá fjórum spóum árin 2012-2013 sýndu að spóarnir flugu beint frá Íslandi til Vestur-Afríku að hausti til án þess að stoppa á leiðinni. Þeir lögðu af stað frá Íslandi 3. til 6. ágúst og flugu hvíldarlaust í 79-120 klukkustundir, alls 3898 til 5535 km leið. Meðalhraðinn á ferð fuglanna var 50 km á klst en sums staðar var farið yfir á allt að 80 til 90 km á klukkustund. Fuglarnir yfirgáfu Afríku 20. til 29. apríl og flugu tveir beint til Íslands og komu þangað 29. apríl og 4. maí. Tveir fuglanna flugu til [[Bretlandseyjar|Bretlandseyja]] og höfðu þar viðkomu í ellefu og fimmtán daga og komu til Íslands 12. og 14. maí.<ref>[https://www.nature.com/articles/srep38154 Very rapid long-distance sea crossing by a migratory bird,Scientific Reports 6, Article number: 38154 (2016)]</ref> == Myndir == <gallery> File:Whimbrel - Numenius phaeopus - Lonsoraefi, Iceland 1.jpg|Spói á flugi á Lónsöræfum File:Whimbrel - Numenius phaeopus - Lonsoraefi, Iceland 4.jpg|Spói á Lónsöræfum Image:Numenius phaeopus EM1B0492 (40827509481).jpg|Spói í vatni </gallery> == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> == Tenglar == * {{Vísindavefurinn|56311|Hvað getið þið sagt mér um spóa?}} * [https://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Whimbrel.html Whimbrel Species Account] - Cornell Lab of Ornithology * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i2650id.html Whimbrel - ''Numenius phaeopus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210728173322/https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i2650id.html |date=2021-07-28 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://www.sdakotabirds.com/species/whimbrel_info.htm Whimbrel Information] - South Dakota Birds and Birding * [http://juliesmagiclightshow.com/index.php?pic=967 Picture of American subspecies] {{commonscat|Numenius phaeopus|spóa}} {{Wikilífverur|Numenius phaeopus|spóa}} [[Flokkur:Snípuætt]] [[Flokkur:Spóar]] mhof2gs1pv4h1c8o16gbh0xjg8q3l0f 0 89760 1962842 1953191 2026-05-11T10:12:49Z TKSnaevarr 53243 1962842 wikitext text/x-wiki '''Sálmarnir''' eru 19. bókin í [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]] í [[Biblían|Biblíunni]] (21. bókin í kaþólskum biblíum). Þeir eru einnig kallaðir „Davíðssálmar“ eða „Saltarinn“. Sálmarnir eru 150 að tölu. Þeir eru mikilvægur hluti af [[tíðabæn]]um sem kaþólskir prestar, klausturbúar og fleiri fara með á hverjum degi. [[File:Psalms scroll.PNG|thumb|]] „Sálmarnir eru mjög fjölbreytilegir að gerð. Mest fer fyrir harmsálmum en lofgjörðarljóð eru einnig fyrirferðarmikil. Þar er að finna ýmsar aðrar gerðir sálma, svo sem spekiljóð, konungssálma og þakkarljóð. Sálmarnir eru ýmist einstaklingssálmar eða sálmar safnaðar,“ stendur í inngangi þeirra í Biblíuútgáfunni árið 2007. == Heimildir == * [https://www.newadvent.org/cathen/12533a.htm Drum, Walter: „The Psalms", ''The Catholic Encyclopedia'', New York 1911]. Skoðað 17. október 2010. * [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=574&letter=P&search=Psalms Jewish Encyclopedia: ''Psalms'']. Skoðað 17. október 2010. * McKenzie, John L.: „Psalms", ''Dictionary of the Bible'', London 1965, [http://lccn.loc.gov/65009198 LCCN]. * [http://www.orthodoxwiki.org/Psalms Orthodox Wiki: ''Psalter'']. Skoðað 17. október 2010. * Rogerson & McKay: ''Psalms 1 – 50'', Cambridge University Press 1977. * Rogerson & McKay: ''Psalms 51 – 100'', Cambridge University Press 1977. * Rogerson & McKay: ''Psalms 101 – 150'', Cambridge University Press 1977. == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/salmarnir-1-kafli/ Sálmarnir í Biblíu 21. aldar] * [https://biblian.is/1981/salmarnir-1-kafli/ Sálmarnir í Biblíuútgáfunni frá 1981] {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] [[Flokkur:Sálmar]] ivh3wg4ehwjbtvbnw6lnzojajunnno2 0 91790 1962821 1703467 2026-05-11T10:02:54Z TKSnaevarr 53243 1962821 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Codex Vaticanus B, 2Thess. 3,11-18, Hebr. 1,1-2,2.jpg|thumb|Codex Vaticanus]] '''Codex Vaticanus''' (Skammstafað '''B''' (Wettstein), '''03''' (Gregory) eða '''δ1''' (Von Soden)) er handrit sem er til af [[Biblían|biblíunni]]. Það er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] og var unnið á [[4. öld]] e.Kr. <ref name = Aland>{{cite book | last = Aland | first = Kurt | authorlink = Kurt Aland | coauthors = Barbara Aland | title = The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, transl. Erroll F. Rhodes | publisher = William B. Eerdmans Publishing Company | year = 1995 | location = Grand Rapids, Michigan | page = [https://archive.org/details/textnewtestament00kurt/page/109 109] | url =https://archive.org/details/textnewtestament00kurt| url-access = registration | isbn = 978-0-8028-4098-1}}</ref> Handritið er nú 759 blöð (27 x 27 cm).<ref name = Aland/> Textinn er í 3 dálkum, 40-44 línur á hverri síðu.<ref name = Aland/> Handritið er geymt í Biblioteca Vaticana (Gr. 1209).<ref name = Aland/> == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] * [[Codex Sinaiticus]] * [[Codex Alexandrinus]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == {{Commons|Category:Codex Vaticanus}} * [http://www.csntm.org/Manuscript/View/GA_03 Center for the Study of NT Manuscripts. Codex Vaticanus] * {{cite book | last = Metzger | first = Bruce M. | authorlink = Bruce M. Metzger | title = Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Greek Palaeography | publisher = Oxford University Press: New York – Oxford | series = | year = 1991 | doi = | isbn = }} [[Flokkur:Biblíuhandrit]] ek549wv4gjxs63to537e5k1c9bn28ic 0 91811 1962811 1904030 2026-05-11T10:00:43Z TKSnaevarr 53243 1962811 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Codex Alexandrinus list of kephalaia.JPG|thumb|Codex Alexandrinus]] '''Codex Alexandrinus''' (Skammstafað '''A''' (Wettstein), '''02''' (Gregory) eða '''δ4''' (Von Soden)) er handrit sem er til af [[Biblían|biblíunni]]. Það er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] og var unnið á [[5. öld]] e.Kr. Handritið er geymt í [[British Library]] (MS Royal 1. D. V-VIII) í [[London]].<ref name = Aland>{{cite book | last = Aland | first = Kurt | authorlink = Kurt Aland | coauthors = Barbara Aland | title = The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, transl. Erroll F. Rhodes | publisher = William B. Eerdmans Publishing Company | year = 1995 | location = Grand Rapids, Michigan | page = [https://archive.org/details/textnewtestament00kurt/page/107 107], 109 | url =https://archive.org/details/textnewtestament00kurt| url-access = registration | isbn = 978-0-8028-4098-1}}</ref> Handritið er nú 773 blöð (32 x 26 cm).<ref name = Aland/> Textinn er í tveimur dálkum, 29 línur á hverri síðu.<ref name = Aland/> Rómverjabréfið 2,5 αποκαλυψεως ] ανταποδοσεως<ref>[[Eberhard Nestle]], Erwin Nestle, Barbara Aland and Kurt Aland (eds), ''Novum Testamentum Graece'', 26th edition, (Stuttgart: ''[[Deutsche Bibelgesellschaft]]'', 1983), p. 411.</ref> == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] * [[Codex Sinaiticus]] * [[Codex Vaticanus]] * [[Codex Ephraemi Rescriptus|Codex Ephraemi]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * [http://www.csntm.org/Manuscripts/ManuscriptViewPage.aspx?id=203 Codex Alexandrinus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718225708/http://www.csntm.org/Manuscripts/ManuscriptViewPage.aspx?id=203 |date=2011-07-18 }} CSNTM * [http://www.gospelmais.com.br/biblia-pdf Biblían in PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225101219/http://gospelmais.com.br/biblia-pdf |date=2011-02-25 }} * {{cite book|last=Metzger |first=Bruce M.|coauthors= Ehrman, Bart D.|title=The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration|url=https://archive.org/details/textofnewtestame0000metz_k4t1 |publisher=New York, Oxford: Oxford University Press|year=2005|language=en}} {{Commons|Category:Codex Alexandrinus}} [[Flokkur:Biblíuhandrit]] 6pmqg9c2y8h6s7qyd4mk8m4xjn1481p 0 91817 1962818 1713848 2026-05-11T10:02:29Z TKSnaevarr 53243 1962818 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Codex ephremi (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXIV).jpg|thumb|Codex Ephraemi]] '''Codex Ephraemi Rescriptus''' (Skammstafað '''C''' (Wettstein), '''04''' (Gregory) eða '''δ3''' (Von Soden)) er handrit sem er til af [[Biblían|biblíunni]]. Það er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] og var unnið á [[5. öld]] e.Kr. Handritið er geymt í [[Bibliothèque nationale de France]] (Gr. 9) í [[París]].<ref name = Aland>{{cite book | last = Aland | first = Kurt | authorlink = Kurt Aland | coauthors = Barbara Aland | title = The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, transl. Erroll F. Rhodes | publisher = William B. Eerdmans Publishing Company | year = 1995 | location = Grand Rapids, Michigan | page = [https://archive.org/details/textnewtestament00kurt/page/109 109] | url =https://archive.org/details/textnewtestament00kurt| url-access = registration | isbn = 978-0-8028-4098-1}}</ref> Handritið er nú 209 blöð (33 x 27 cm).<ref name = Aland/> Textinn er í 1 dálki, 40-46 línur á hverri síðu.<ref name = Aland/> == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] * [[Codex Sinaiticus]] * [[Codex Vaticanus]] * [[Codex Alexandrinus]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == {{Commons|Category:Codex Ephraemi}} * Tischendorf, [http://books.google.pl/books?id=wWFAAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=#v=onepage&q&f=false ''Codex Ephraemi Syri rescriptus, sive Fragmenta Novi Testamenti''], Lipsiae 1843 * Tischendorf, [http://www.archive.org/stream/Tischendorf.V.Various/01.CodexEphraemiSyriRescriptus.FragUtriusqTest.1845.#page/n9/mode/2up ''Codex Ephraemi Syri rescriptus, sive Fragmenta Veteris Testamenti''], Lipsiae 1845 * [http://www.skypoint.com/members/waltzmn/ManuscriptsUncials.html#uC Codex Ephraemi Rescriptus] at the ''Encyclopedia of Textual Criticism'' * [http://www.bible-researcher.com/codex-c.html ''Codex Ephraemi Syri Rescriptus''] * [http://www.katapi.org.uk/BibleMSS/Ephraemi.htm Image from Codex Ephraemi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418015905/http://www.katapi.org.uk/BibleMSS/Ephraemi.htm |date=2011-04-18 }} [[Flokkur:Biblíuhandrit]] acmhlk8h5sleazwa4kn7hz76bmolr4j 0 91836 1962822 1868185 2026-05-11T10:03:20Z TKSnaevarr 53243 1962822 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Codex Sinaiticus-small.jpg|thumb|250px|[[Codex Sinaiticus]], dæmi um grískt hástafaletur.]] '''Hástafahandrit''' [[Nýja testamentið|Nýja testamentisins]] urðu flest til á tímabilinu frá 3. öld fram á 10. öld eftir Krist. Einkennandi fyrir þessi handrit er efnið, þ.e. bókfell eða skinn ([[pergament]]) sem kom í staðinn fyrir [[papýrus]], bókarformið sem kom í stað rúllu ([[bókrolla|bókrollu]]), og stafagerðin, gríska hástafaletrið. Á 9. öld fóru menn að nota lágstafaletur, og leysti það brátt hástafaletrið af hólmi. Nú eru kunn 322 hástafahandrit með textum úr Nýja testamentinu, en flest þeirra eru aðeins lítil brot.<ref name = INTF>{{Cite web|url=http://intf.uni-muenster.de/vmr/NTVMR/ListeHandschriften.php|title=Liste Handschriften|publisher=Institute for New Testament Textual Research|accessdate=16 November 2010|location=Münster}}</ref> Rannsóknir á hástafahandritunum á 19. og 20. öld höfðu mikla þýðingu fyrir [[textafræði Nýja testamentisins]]. == Listi yfir 45 elstu handritin == {{clear}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !#!!Tákn!!Heiti!!Ritunartími!!Efnisatriði!!Bókasafn!!Borg!!Land |- | 01 | א | [[Codex Sinaiticus]] | 4. öld | [[Nýja testamentið]] | [[British Library]], Add. 43725 | [[London]] | [[Bretland]] |- | 02 | A | [[Codex Alexandrinus]] | 5. öld | Nýja testamentið | [[British Library]], Royal 1 D. VIII | [[London]] | [[Bretland]] |- | 03 | B | [[Codex Vaticanus]] | 4. öld | Nýja testamentið | [[Bibliotheca Apostolica Vaticana]], Gr. 1209 | [[Vatíkanið]] | Vatíkanið |- | 04 | C | [[Codex Ephraemi Rescriptus]] | 5. öld | Nýja testamentið | [[Bibliothèque nationale de France]], Gr. 9 | [[París]] | [[Frakkland]] |- | 05 | D^ea | [[Codex Bezae]] | 5. öld | Guðspjall, [[Postulasagan]] | [[Cambridge University]]<br />Nn. 2. 41 | [[Cambridge]] | [[Bretland]] |- | 06 | D^p | [[Codex Claromontanus|Claromontanus]] | 6. öld | Bréf Páls postula | Bibliothèque nationale de France, Gr. 107 AB | [[París]] | [[Frakkland]] |- | 06 | D^abs1 | [[Codex Sangermanensis|Sangermanensis]] | 9./10. öld | Bréf Páls postula | [[Russische Nationalbibliothek]], Gr. 20 | [[Sankti Pétursborg|Pétursborg]] | [[Rússland]] |- | 06 | D^abs2 | | 10. öld | [[Efesusbréfið]] 1,3-9; 2,11-18 | [[Hessisches Staatsarchiv Marburg]] | [[Marburg]] | [[Þýskaland]] |- | 07 | E^e | [[Codex Basilensis|Basilensis]] | 8. öld | Guðspjall | [[Háskólinn í Basel]], AN III 12 | [[Basel]] | [[Sviss]] |- | 08 | E^a | [[Codex Laudianus|Laudianus]] | 6. öld | Postulasagan | [[Bodleian Library]], Laud. Gr. 35 | [[Oxford]] | [[Bretland]] |- | 09 | F^e | [[Codex Boreelianus|Boreelianus]] | 9. öld | Guðspjall | [[Universität Utrecht]], Ms. 1 | [[Utrecht]] | [[Holland]] |- | 010 | F^p | [[Codex Augiensis|Augiensis]] | 9. öld | Bréf Páls postula | [[Trinity College (Cambridge)|Trinity College]], B. XVII. 1 | Cambridge | Bretland |- | 011 | G^e | [[Codex Seidelianus I|Seidelianus I]] | 9. öld | Guðspjall | British Library, Harley 5684 | London | Bretland |- | 012 | G^p | [[Codex Boernerianus|Boernerianus]] | 9. öld | Bréf Páls postula | [[SLUB Dresden]], A 145b | [[Dresden]] | [[Þýskaland]] |- | 013 | H^e | [[Codex Seidelianus II|Seidelianus II]] | 9. öld | Guðspjall | [[Universität Hamburg]], codex 91 <br />[[Trinity College (Cambridge)|Trinity College]], B. XVII 20, 21 | [[Hamborg]]<br />Cambridge | Þýskaland <br />Bretland |- | 014 | H^a | [[Codex Mutinensis|Mutinensis]] | 9. öld | Postulasagan | [[Biblioteca Estense]], A.V. 6.3. (G. 196) | [[Modena]] | [[Ítalía]] |- | 015 | H^p | [[Codex Coislinianus]] | 6. öld | Bréf Páls postula | Bibliothèque nationale de France <br /> [[Kloster Megisti Lavra]]; s. n. | [[París]] <br /> [[Aþos]] | Frakkland <br /> [[Grikkland]] |- | 016 | I | Codex Freerianus | 5. öld | Bréf Páls postula | [[Smithsonian Institution]], 06. 275 | [[Washington (borg)]] | [[Bandaríkin]] |- | 017 | K^e | Codex Cyprius | 9. öld | Guðspjall | [[Bibliothèque nationale de France]], Gr. 63 | [[París]] | [[Frakkland]] |- | 018 | K^ap | Codex Mosquensis I | 9. öld | Postulasagan, Bréf Páls postula | State Historical Museum, V. 93 | [[Moskva]] | [[Rússland]] |- | 019 | L^e | Codex Regius | 8. öld | Guðspjall | [[Bibliothèque nationale de France]], Gr. 62 | [[Paris]] | [[Frakkland]] |- | 020 | L^ap | Codex Angelicus | 9. öld | Postulasagan, Bréf Páls postula | Biblioteca Angelica, 39 | [[Róm]] | [[Ítalía]] |- | 021 | M | Codex Campianus | 9. öld | Guðspjall | [[Bibliothèque nationale de France]], Gr. 48 | [[París]] | [[Frakkland]] |- | 022 | N | Codex Petropolitanus Purpureus | 6. öld | Guðspjall | [[National Library of Russia]], Gr. 537; <br />[[Monastery of Saint John the Theologian]] (67) | [[Sankti Pétursborg|Pétursborg]] <br /> [[Patmos]] | [[Rússland]] <br /> [[Grikkland]] |- | 023 | O | Sinope Gospels | 6. öld | Matteusarguðspjall | [[Bibliothèque nationale de France]], Suppl. Gr. 1286 | [[París]] | [[Frakkland]] |- | 024 | P^e | Codex Guelferbytanus A | 6. öld | Guðspjall | [[Herzog August Bibliothek]], codices Weißenburg 64 | [[Wolfenbüttel]] | [[Þýskaland]] |- | 025 | P^apr | Codex Porphyrianus | 9. öld | Postulasagan, Bréf Páls postula, [[Opinberun Jóhannesar]] | [[National Library of Russia]], Gr. 225 | [[Sankti Pétursborg|Pétursborg]] | [[Rússland]] |- | 026 | Q | Codex Guelferbytanus B | 5. öld | [[Lúkasarguðspjall]] 4,6,12,15,17–23; <br /> [[Jóhannesarguðspjall]] 12,14 | [[Herzog August Bibliothek]], codices Weißenburg 64 | [[Wolfenbüttel]] | [[Þýskaland]] |- | 027 | R | Codex Nitriensis | 6. öld | [[Lúkasarguðspjall]] | [[British Library]], Add. 17211 | [[London]] | [[Bretland]] |- | 028 | S | Codex Vaticanus 354 | '''949''' | Guðspjall | [[Biblioteca Vaticana]], Gr. 354 | [[Vatíkanið]] | Vatíkanið |- | 029 = <br /> <small><small>[0113=0125=0139]</small></small> | T | Codex Borgianus | 5. öld | [[Lúkasarguðspjall]] — [[Jóhannesarguðspjall]] † | [[Biblioteca Vaticana]], Borgia Coptic 109 <br /> [[Pierpont Morgan Library]] | [[Vatíkanið]] <br /> [[New York-borg]] | Vatíkanið <br /> [[Bandaríkin]] |- | 030 | U | Codex Nanianus | 9. öld | Guðspjall | [[Biblioteca Marciana]], 1397 (I,8) | [[Feneyjar]] | [[Ítalía]] |- | 031 | V | Codex Mosquensis II | 9. öld | Guðspjall | State Historical Museum, V. 9, S. 399 | [[Moskva]] | [[Rússland]] |- | 032 | W | Codex Washingtonianus | 5. öld | Guðspjall | [[Smithsonian Institution]], 06. 274 | [[Washington (borg)]] | [[Bandaríkin]] |- | 033 | X | Codex Monacensis | 10. öld | Guðspjall | [[Ludwig-Maximilian-háskóli]], 2° codex manuscript 30 | [[München]] | [[Þýskaland]] |- | 034 | Y | Codex Macedoniensis | 9. öld | Guðspjall | [[Cambridge University]], Add. 6594 | [[Cambridge]] | [[Bretland]] |- | 035 | Z | Codex Dublinensis | 6. öld | [[Matteusarguðspjall]] 1–2,4–8,10–15,17–26 | [[Trinity College, Dublin|Trinity College]], Ms. 32 | [[Dyflinni]] | [[Írland]] |- | 036 | Γ | Codex Tischendorfianus IV | 10. öld | [[Guðspjall]] | [[Bodleian Library]], Auct. T. infr. 2.2 <br /> [[National Library of Russia]], Gr 33 | [[Oxford]] <br /> [[Sankti Pétursborg|Pétursborg]] | [[Bretland]] <br /> [[Rússland]] |- | 037 | Δ | Codex Sangallensis | 9. öld | [[Guðspjall]] | [[Abbey library of Saint Gall]] 48 | [[St. Gallen]] | [[Sviss]] |- | 038 | Θ | Codex Koridethi | 9. öld | [[Guðspjall]] | [[Georgian National Center of Manuscripts|Institute of Manuscripts]], Gr. 28 | [[Tíblisi]] | [[Georgia]] |- | 039 | Λ | Codex Tischendorfianus III | 9. öld | [[Lúkasarguðspjall]], [[Jóhannesarguðspjall]] | [[Bodleian Library]], Auct. T. inf. 1.1 | [[Oxford]] | [[Bretland]] |- | 040 | Ξ | Codex Zacynthius | 6. öld | [[Lúkasarguðspjall]] † | [[British and Foreign Bible Society]], Mss 24 | [[London]] | [[Bretland]] |- | 041 | Π | Codex Petropolitanus | 9. öld | [[Guðspjall]] | [[National Library of Russia]], Gr. 34 | [[Sankti Pétursborg]] | [[Rússland]] |- | 042 | Σ | Codex Rossanensis | 6. öld | [[Matteusarguðspjall]], [[Markúsarguðspjall]] | Diocesian Museum, Cathedral | [[Rossano]] | [[Ítalía]] |- | 043 | Φ | [Codex Beratinus | 6. öld | [[Matteusarguðspjall]], [[Markúsarguðspjall]] | State Archive, Nr. 1 | [[Tírana]] | [[Albanía]] |- | 044 | Ψ | Codex Athous Lavrensis | 9. /10. öld | [[Guðspjall]], [[Postulasagan]], [[Bréf Páls postula]] | [[Great Lavra (Athos)|Great Lavra]], B΄ 52 | [[Aþos]] | [[Grikkland]] |- | 045 | Ω | Codex Athous Dionysiou | 9. öld | [[Guðspjall]] | [[Dionysiou klaustur]], 10 (55) | [[Aþos]] | [[Grikkland]] |} == Tilvisanir == <references/> == Tenglar == * Hermann von Soden: ''Die Schriften des neuen Testaments, in ihrer ältesten erreichbaren Textgestalt hergestellt auf Grund ihrer Textgeschichte''; Berlin 1902–1910. * Caspar René Gregory: ''Die griechischen Handschriften des Neuen Testaments''; Leipzig 1908. * Frederic Kenyon: ''Our Bible and the Ancient Manuscripts''; London: Eyre & Spottiswoode, 1895, 1896, 1898, 1939. * [[Kurt Aland|Kurt]] und Barbara Aland: ''Der Text des Neuen Testaments. Einführung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie in Theorie und Praxis der modernen Textkritik''; Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1981; ISBN 3-438-06011-6. * Kurt Aland, M. Welte, B. Köster, K. Junack: ''Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments''; Berlin, New York: Walter de Gruyter, 1994. {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Biblíuhandrit]] [[Flokkur:Listar um trúarbrögð]] gs87swfuokn33dn0g3cdg0gbiworozv 0 91838 1962815 1954066 2026-05-11T10:02:01Z TKSnaevarr 53243 1962815 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Codex Bezae 0205.JPG|thumb|Codex Bezae]] '''Codex Bezae''' (Skammstafað '''D''' (Wettstein), '''05''' (Gregory) eða '''δ5''' (Von Soden)) er handrit af [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Það er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] og var unnið á [[5. öld]] e.Kr. Handritið er geymt í [[Cambridge-háskóli|Cambridge-háskóla]] (Nn. II 41) í [[Cambridge]].<ref name = Aland>{{cite book | last = Aland | first = Kurt | authorlink = Kurt Aland | coauthors = Barbara Aland | title = The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, trans. Erroll F. Rhodes | publisher = William B. Eerdmans Publishing Company | year = 1995 | location = Grand Rapids, Michigan | page = [https://archive.org/details/textnewtestament00kurt/page/109 109] | url =https://archive.org/details/textnewtestament00kurt| url-access = registration | isbn = 978-0-8028-4098-1}}</ref> Handritið er nú 406 blöð (26 x 21,5 cm).<ref name = Aland/> Textinn er í 1 dálki, 33 línur á hverri síðu.<ref name = Aland/> == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] * [[Codex Laudianus]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * [[Frederic Henry Chase|F. H. Chase]], [http://www.archive.org/stream/oldsyriacelement00chasuoft#page/n5/mode/2up ''The Old Syriac Element in the Text of Codex Bezae'']. MacMillan, 1893. * [[J. Rendel Harris]], [http://www.archive.org/stream/codexbezae00harruoft#page/n7/mode/2up ''Codex Bezae: A Study of the so-called Western Text of the New Testament'']. Cambridge: University Press, 1891. * J. Rendel Harris, [http://www.archive.org/details/cu31924029305393 ''Four lectures on the western text of the New Testament''] (London 1894) * [[Marie-Émile Boismard|M.-É. Boismard]] – A. Lamouille, ''Le texte occidental des Actes des Apôtres. Reconstitution et réhabilitation'', 2 vol., Paris 1984. * A. F. J. Klijn, ''[http://books.google.pl/books?id=VpY3AAAAIAAJ&pg=p66 A Survey of the Researches Into the Western Text of the Gospels and Acts]'' (1949–1959), Novum Testamentum, Volume 3, Numbers 1-2, 1959, pp.&nbsp;1–53. * W. A. Strange, ''The Problem of the Text of Acts'', (SNTS MS, 71), Cambridge 1992. * [[David C. Parker|D. C. Parker]], ''Codex Bezae: An Early Christian Manuscript and its Text''. Cambridge: University Press, 1992. * ''Codex Bezae, Studies from the Lunel Colloquium, June 1994'', ed. D.C. Parker & C.-B. Amphoux, Leiden: Brill, 1996. * Scrivener F. H. A., [https://www.archive.org/stream/bezaecodexcanta00cambgoog#page/n8/mode/2up ''Bezae Codex Cantabrigiensis: being an exact Copy, in ordinary Type, of the celebrated Uncial Graeco-Latin Manuscript of the Four Gospels and Acts of the Apostles, written early in the Sixth Century, and presented to the University of Cambridge by Theodore Beza A.D. 1581. Edited, with a critical Introduction, Annotations, and Facsimiles''], Cambridge: Deighton, Bell, and Co, 1864. * Weiss Bernard, [http://www.archive.org/stream/dercodexdindera00weisgoog#page/n11/mode/2up ''Der Codex D in der Apostelgeschichte''], Texte und Untersuchungen (Leipzig 1897) * James D. Yoder, "The Language of the Greek Variants of the Codex Bezae," ''Novum Testamentum'' 3 (1959), pp.&nbsp;241–248. * [http://oncial.d.free.fr/cb/mt/mt.php?chapter=1&lang=en The Gospels and Acts according to codex Bezae; texts, translation and comments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803161844/http://oncial.d.free.fr/cb/mt/mt.php?chapter=1&lang=en |date=2017-08-03 }} * [http://www.editions-harmattan.fr/index.asp?navig=catalogue&obj=livre&no=28368 ''L’Évangile de Luc et les Actes des Apôtres selon le Codex Bezae Cantabrigiensis''], annotated translation by Sylvie Chabert d’Hyères. Paris: L’Harmattan, 422 p., 2009. {{Commons|Category:Codex Bezae}} [[Flokkur:Biblíuhandrit]] n1ztsqlep22u2jaxhrn4jxj2qyyctkx 0 91967 1962817 1954089 2026-05-11T10:02:19Z TKSnaevarr 53243 1962817 wikitext text/x-wiki [[File:Codex claromontanus greek (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVII).jpg|thumb|'''Codex Claromontanus''']] '''Codex Claromontanus''' (Skammstafað '''D''' (Wettstein), '''06''' (Gregory) eða '''δ 1026''' (Von Soden), 12 (Beuron)) er með handrit af [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Það er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] og var unnið á [[6. öld]] e.Kr. Handritið er geymt í [[Bibliothèque nationale de France]] (Gr. 107) í [[París]].<ref name = Aland>{{cite book | last = Aland | first = Kurt | authorlink = Kurt Aland | coauthors = Barbara Aland | title = The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, trans. Erroll F. Rhodes | publisher = William B. Eerdmans Publishing Company | year = 1995 | location = Grand Rapids, Michigan | page = [https://archive.org/details/textnewtestament00kurt/page/110 110] | url =https://archive.org/details/textnewtestament00kurt| url-access = registration | isbn = 978-0-8028-4098-1}}</ref> Í handritinu eru textar Bréfa Páls postula. Handritið er nú 533 blöð (24,5 x 19,5 cm).<ref name = Aland/> Textinn er í 1 dálki, 21 línur á hverri síðu.<ref name = Aland/> == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman, ''The Text Of The New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration'', Oxford University Press, 2005, pp. 70-73. * Trobisch, David, [http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=91 ''The Oldest Extant Editions of the Letters of Paul'' 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050216170435/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=91 |date=2005-02-16 }} (e-text online). * [https://www.myriobiblos.gr/texts/english/Walter_Berschin_16.html Berschin, Walter, "Greek Manuscripts in Western Libraries"] ch. 6 of ''Greek Letters and the Latin Middle Ages: From Jerome to Nicholas of Cusa'': diglot mss in the West. * Caspar René Gregory, "Textkritik des Neuen Testaments", Leipzig 1900, vol. 1, pp.&nbsp;105–109. * R. Waltz, [https://www.skypoint.com/members/waltzmn/ManuscriptsUncials.html#uDp Codex Claromontanus D (06)]: at the ''Encyclopedia of Textual Criticism'' * [http://www.archive.org/stream/facsimilsdeman00bibluoft#page/5/mode/2up ''Fac-similés de manuscrits grecs, latins et français du 5e au 14e siècle, exposés dans la Galerie Mazarine''] (Paris 1900), Plates III, IV. {{Commons|Category:Codex Claromontanus}} [[Flokkur:Biblíuhandrit]] f9gub4s2rg22iqbctqdku3qr8vb502s 0 92216 1962814 1703487 2026-05-11T10:01:53Z TKSnaevarr 53243 1962814 wikitext text/x-wiki [[File:Codex Basilensis (Mark 2,9-14).jpg|thumb|Marc 2,9-14]] [[File:Codex Basilensis (Mark 1,5-6).JPG|thumb|'''Codex Basilensis''']] '''Codex Basilensis''' (Skammstafað '''E''' (Wettstein), '''07''' (Gregory) eða '''ε 55''' (von Soden) er með handrit af [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Það er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] og var unnið á [[8. öld]] e.Kr. Handritið er geymt í [[Háskólinn í Basel|Háskólanum]] í [[Basel]] (AN III 12).<ref name = Aland>{{cite book | last = Aland | first = Kurt | authorlink = Kurt Aland | coauthors = Barbara Aland | title = The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, transl. Erroll F. Rhodes | publisher = William B. Eerdmans Publishing Company | year = 1995 | location = Grand Rapids, Michigan | page = [https://archive.org/details/textnewtestament00kurt/page/110 110] | url =https://archive.org/details/textnewtestament00kurt| url-access = registration | isbn = 978-0-8028-4098-1}}</ref> Í handritinu eru textar guðspjallanna fjögurra. Handritið er nú 318 blöð (23 x 16,5 cm).<ref name = Aland/> Textinn er í 1 dálki, 23 línur á hverri síðu.<ref name = Aland/> == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == {{Commonscat|Codex Basilensis}} * [http://www.skypoint.com/members/waltzmn/ManuscriptsUncials.html#uEe|3=Codex Basilensis E (07)], ,,Encyclopedia of Textual Criticism``. * Frererik Wisse, ''Family E and the Profile Method'', Biblica 51, (1970), pp.&nbsp;67–75. [[Flokkur:Biblíuhandrit]] q2xeblak7zz60tudxd6t8nzjk48xsit 0 92858 1962773 1957909 2026-05-10T20:59:00Z Berserkur 10188 1962773 wikitext text/x-wiki {{Knattspyrnulið | núverandi = | Fullt nafn = Futbol Club Barcelona | mynd = Barca logo on pitch.jpg | Gælunafn = Barça eða Blaugrana | Stytt nafn = FC Barcelona | Stofnað = {{Fæðingardagur og aldur|1899|11|29}} | Leikvöllur = [[Camp Nou]] | Stærð = 105.000 | Stjórnarformaður = | Knattspyrnustjóri = [[Hansi Flick]] | Deild = [[La Liga]] | Tímabil = 2025/26 | Staðsetning = 1. sæti <!-- Heimabúningur --> | pattern_la1 = _fcbarcelona2425h | pattern_b1 = _fcbarcelona2425h | pattern_ra1 = _fcbarcelona2425h | pattern_sh1 = _fcbarcelona2425h | leftarm1 = BF0030 | body1 = 00009F | rightarm1 = BF0030 | shorts1 = 00006A | socks1 = 00006A | pattern_la2 = _fcbarcelona2425a | pattern_b2 = _fcbarcelona2425a | pattern_ra2 = _fcbarcelona2425a | pattern_sh2 = _fcbarcelona2425a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _fcbarcelona2425t | pattern_b3 = _fcbarcelona2425t | pattern_ra3 = _fcbarcelona2425t | pattern_sh3 = _fcbarcelona2425t | leftarm3 = B8F09B | body3 = B8F09B | rightarm3 = B8F09B | shorts3 = B8F09B | socks3 = B8F09B }} '''FC Barcelona''' er knattspyrnufélag í [[Barselóna]], [[Katalónía|Katalóníu]], [[Spánn|Spáni]]. Leikvangur FC Barcelona er [[Camp Nou]], eða ''Nývangur'' uppá íslensku. Hann tekur rúma 99 þúsund manns sæti. FC Barcelona hefur sögulegt gildi, gagnvart héraðinu Katalónu og krafa er gerð til þess að katalóníska sé töluð af öllum leikmönnum liðsins. <ref>{{Cite web |url=http://www.barcelonadailynews.com/your-view/catalunya-is-a-nation-and-fc-barcelona-its-army-sir-bobby-robson/ |title=- “Catalunya is a nation and FC Barcelona its army.” Sir Bobby Robson |access-date=2010-10-19 |archive-date=2010-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101012210946/http://www.barcelonadailynews.com/your-view/catalunya-is-a-nation-and-fc-barcelona-its-army-sir-bobby-robson/ |url-status=dead }}</ref> [[Mynd:Chelsea on Tour - Barcelona 311006.jpg|200px|thumbnail|Camp Nou stadion, sem tekur rúma 99.786 áhorfendur í sæti]] Félagið hefur þá sérstöðu, að það er rekið á fjármagni stuðningsmanna liðsins. <ref>[http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/feb/13/football-supporter-owned-clubs Unthinkable? Supporter-owned football clubs]</ref> Áður en félagið fékk merki UNICEF á búninga félagins, hafði það aldrei haft auglýsingar á búningum sínum. Samningurinn við [[Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna|UNICEF]] er líka nokkuð sérstakur, því UNICEF er borgað fyrir að hafa auglýsinguna á búningnum, en venjulega er hinn hátturinn hafður á. <ref>[http://www.unicef.is/frettir_2009_uefa Manchester United og FC Barcelona styrkja UNICEF]{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> == Leikmenn == === Leikmannahópur === ''2025–26'' 20.11 2025 {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|pos=GK|nat=GER|name=[[Marc-André ter Stegen]]|other=}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=ESP|name=[[Alejandro Balde]]|other=}} {{Fs player|no= 4|pos=DF|nat=URY|name=[[Ronald Araújo]]}} {{Fs player|no=5|pos=DF|nat=ESP|name=[[Pau Cuarsí]]|other=}} {{Fs player|no=6|pos=MF|nat=ESP|name=[[Gavi]]|other=}} {{Fs player|no= 7|pos=MF|nat=ESP|name=[[Ferran Torres]]|other=}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=ESP|name=[[Pedri]]|other=}} {{Fs player|no=9|pos=FW|nat=POL|name=[[Robert Lewandowski]]|other=}} {{Fs mid}} {{Fs player|no= 27|pos=FW|nat=ESP|name=[[Lamine Yamal]]|other=}} {{Fs player|no=11|pos=FW|nat=BRA|name=[[Raphinha]]|other=}} {{Fs player|no=13|pos=GK|nat=ESP|name=[[Joan García]]|other=}} {{Fs player|no=14|pos=FW|nat=ENG|name=[[Marcus Rashford]]|other=}} {{Fs player|no=15|pos=DF|nat=DNK|name=[[Andreas Christensen]]|other=}} {{Fs player|no= 16|pos=MF|nat=ESP|name=[[Fermín López]]|other=}} {{Fs player|no= 17|pos=MF|nat=ESP|name=[[Marc Casadó]]|other=}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=18|pos=DF|nat=ESP|name=[[Gerard Martín]]|other=}} {{Fs player|no=20|pos=DF|nat=ESP|name=[[Dani Olmo]]}} {{Fs player|no=21|pos=MF|nat=NLD|name=[[Frenkie de Jong]]|other=}} {{Fs player|no=22|pos=MF|nat=ESP|name=[[Marc Bernal]]|other=}} {{Fs player|no= 23|pos=DF|nat=FRA|name=[[Jules Koundé]]|other=}} {{Fs player|no= 24|pos=DF|nat=FRA|name=[[Eric García]]|other=}} {{Fs player|no= 25|pos=GK|nat=POL|name=[[Wojciech Szczęsny]]|other=}} {{Fs player|no= 28|pos=FW|nat=SWE|name=[[Roony Bardghji]]|other=}} {{Fs end}} == Saga == === Stofnun (1899–1922) === FC Barcelona var stofnað þann [[22. október]] [[1899]], þegar Joan Gamper setti auglýsingu í bæjarblaðið Los Deportes um að stofna knattspyrnulið. 1902 vann Barcelona fyrsta bikar sinn, Copa Macaya fyrir að vera besta knattspyrnulið [[Katalónía|Katalóníu]].<ref name="Ball, Phil p. 89">Ball, Phil p. 89.</ref> {{Tilvitnunarbox |quote ='''Íþrótta tilkynning''': Vinur okkar og kunningi Hans Gamper...fyrrum Svissneskur meistari, með áhuga á að skipulegja fótboltaleiki í borginni biður alla sem eru nægilega áhugasamir um íþróttina að mæta á skrifstofu blaðsins á þriðjudag eða fimmtudagskvöld klukkan 9 og 11 eftir hádegi. |align = hægri |width =350px |source = Auglýsing Gampers í Los Deportes.<ref name="Ball, Phil p. 89"></ref> }} [[14. mars]] [[1909]] færði liðið sig í leikvanginn ''Camp de la Industria'' sem gat tekið við 8.000 manns. Á sama tímabili breytti félagið opinberu tungumáli sínu frá [[spænska|spænsku]] yfir á [[katalónska|katalónsku]] og varð síðar mikilvægt tákn Katalóníu.<ref>[http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html List of cup finals]</ref> === Stjórnartímabil Rivera (1923–1957) === Þann [[14. júní]] [[1925]] fór hreyfing sem var á móti stjórn [[Primo de Rivera]] konungsfjölskyldunnar og söng þjóðsöng Spánverja á leikvangi Barcelona. Hreyfingunni var refsað með því að loka leikvanginum og eigandi félagsins var þvingaður til að segja af sér.<ref>Burns, Jimmy. pp. 111–112.</ref> 3. Júlí 1927 keppti félagið gegn [[Spænska karlalandsliðið í knattspyrnu|Spænska landsliðinu]]. Leikurinn hófst eftir að boltanum hafði verið sleppt úr flugvél.<ref>[http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html History part II] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html |date=2012-05-30 }} FC Barcelona</ref> [[Spænska borgarastyrjöldin]] hófst árið 1936 og leikmenn frá Barcelona og [[Athletic Bilbao]] börðust gegn uppgangi hersins. <ref>Ball, Phil. pp. 116–117.</ref> 6. ágúst myrtu hermenn forseta félagsins, Josep Sunyol sem var jafnframt talsmaður sjálfstæðisflokks borgarinnar. Hans er minnst sem píslarvotts og atvikið skiptir miklu í sögu FC Barcelona og sjálfstæðisbaráttu Katalóníu.<ref>Raguer, Hilari. pp. 232–233.</ref> [[16. mars]] [[1938]] varð Barselóna fyrir loftárásum frá ítalska hernum í uppgangi fasismans í álfunni. Félaginu var skipað að breyta nafni sínu í Club de Fútbol Barcelona og að fjarlægja fána Katalóníu úr merki sínu.<ref>{{vefheimild|url=http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html |titill=European Champions' Cup |útgefandi=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF) |dagsetning=2 June 2010 |accessdate=11 August 2010 |höfundur=Karel Stokkermans}}</ref> 1952 vann félagið fimm mismunandi bikara; [[Spænska úrvalsdeildin|spænsku úrvalsdeildina]], deildarbikarinn, Latin Cup, Copa Eva Durante og Copa Martini Rossi. === Club de Fútbol Barcelona (1957-1978) === Velgengninni frá 1952 var fylgt eftir árið 1959 þegar liðið vann tvennu og árið 1961 varð það fyrsta félagið til að sigra Real Madrid í Evrópukeppninni.<ref>[http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html European Champions Cup]</ref> Þegar að valdatímabili Franco lauk árið 1974 skipti félagið aftur yfir í sitt gamla nafn.<ref>[http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html The crest] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html |date=2012-05-30 }} FC Barcelona</ref> === Stöðugleikaárin (1978-2000) === Frá 1978 hefur forseti Barselóna verið valinn af meðlimum félagsins og þessi ákvörðun er tengd lýðræðisvæðingu Spánar árið 1974 eftir einræði Franco. Ári síðar, [[20. október]] [[1979]], var uppeldistarf félagsins eflt á sveitasetrinu La Masia.<ref>[http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=724176&idseccio_PK=803 "La Masia, como un laboratorio"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 |date=2008-10-05 }} (spænska)</ref> La Masia var fyrir þennan tíma höfuðstöðvar félagsins. Josep Lluís Núñez var forseti félagsins í 22 ár. Hann leyfði leikmönnum eins og [[Diego Maradona]], [[Romário]] og [[Ronaldo]] að yfirgefa félagið í stað þess að fara að kröfum þeirra. Núñez var ásakaður um einræðistilburði og kom til mótmæla gegn honum. Árið 1988 setti [[Johan Cruyff]] saman hið svokallaða draumalið félagsins. Í liðinu voru [[Pep Guardiola]], [[José Mari Bakero]], [[Txiki Begiristain]], [[Ronald Koeman]], [[Michael Laudrup]], [[Romario]] og [[Hristo Stoichkov]].<ref>Ball, Phil. pp. 106–107.</ref> Barselóna vann úrvalsdeildina fjórum sinnum í röð með þessu liði frá 1991 til 1994.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html Hounours] FC Barcelona</ref> En frá 1960 til 1990 hafði liðið einungis unnið tvo La Liga titla. ===2000-2012 Tíð þjálfaraskipti og árangur Guardiola=== Í byrjun nýrrar aldar gekk liðinu ekki nægilega vel og oft var skipt um þjálfara. Brasilíski [[Ronaldinho]] hleypti lífi í liðið ásamt öðrum alþjóðlegum leikmönnum eins og Deco, [[Henrik Larsson]], [[Samuel Eto'o]], Rafael Márquez og [[Edgar Davids]]. Heimamenn eins og [[Carles Puyol]], [[Andrés Iniesta]], [[Xavi]] og [[Víctor Valdés]] voru einnig stór þáttur í upprisu liðsins. Liðið vann La Liga og Supercopa de España tímabilin 2004–05 og 2005–06 þegar [[Frank Rijkaard]] var stjórinn. Næstu tímabil gengu ekki svo vel og var Rijkaard látinn taka pokann sinn. Ný stjarna var farin að láta að sér kveða; [[Lionel Messi]]. [[Pep Guardiola]] fyrrum leikmaður félagsins var þjálfari liðsins frá 2008–2012. Spil með tíðar sendingar, þ.e. ''tiki-taka''-bolti var áberandi með Xavi, Andrés Iniesta og Lionel Messi í aðalhlutverki. [[Thierry Henry]] og [[Eiður Smári Guðjohnsen]] (2006-2009) voru meðal sóknarmanna. Varnarjaxlinn [[Gerard Piqué]] hóf ferill sinn með liðinu 2008 og var hryggjarstykkið í vörninni í 14 ár. Barcelona vann 2008–09 tímabilið í La Liga og burstaði meðal annars [[Real Madrid]] 2-6 og 5-0 árið eftir. Guardiola vann einnig næstu tvö tímabil á Spáni og einnig ýmsa bikartitla. Messi, Iniesta og Xavi voru í efstu þremur sætunum fyrir gullknöttinn 2010. Árið 2011 vann Barcelona [[Manchester United]] í [[Champions League]] 3–1 á [[Wembley]]. Guardiola vann 14 bikara á tíma sínum með klúbbnum. ===2012-2021 Messi lætur að sér kveða=== Tímabilið 2012-13 skoraði Messi 46 mörk í La Liga og Barcelona voru krýndir meistarar í 22. sinn þegar 4 umferðir voru eftir. En það tapaði í tveimur undanúrslitum stórkeppna; Copa del Rey (fyrir Real) og Meistaradeildarinnar (fyrir Bayern). Árið 2014 kom [[Luis Suárez]] frá [[Liverpool FC]]. Við það myndaðist skætt sóknartríó: Messi, Suárez og hinn brasilíski [[Neymar]], kallað ''MSN''. 2014-2015 vann Barcelona þrefalt: La Liga, Copa del Rey og Champions League, MSN-tríóið skoraði alls 122 mörk í öllum keppnum sem var met. Í apríl 2016 sló Barcelona met þegar það fór í gegnum 39 leiki ótapaða. En að lokum tapaði liðið fyrir Real Madrid. Liðið sló það 2018 þegar það tapaði ekki í 43 leikjum. MSN slógu líka eigið met og skoruðu 131 mark í öllum keppnum 2015-2016. Í Meistaradeildinni 2016–17 átti Barcelona allsvakalega endurkomu þegar liðið, sem hafði tapað 4-0 gegn [[Paris Saint-Germain]], vann það 6–1 (alls 6–5). Barcelona vann sinn 26. titil á Spáni 2018-2019. En í meistaradeildinni tapaði liðið fyrir Liverpool sem átti 4-0 endurkomu á Anfield en Barcelona vann 3-0 í fyrri leiknum. Árið eftir var liðið niðurlægt 2–8 af Bayern München í sömu keppni. Josep Maria Bartomeu, forseti félagsins sagði af sér haustið 2020 en hann hafði m.a. eldað grátt silfur við Messi sem íhugaði að rifta samning sínum við félagið. Frestun tímabils var vegna [[Covid-19]] og var sá skilningur Bartomeu að samningur Messi lengdist en Messi taldi hann hafa runnið út eftir sumarið. Svo fór að Messi hélt kyrru en hann vildi ekki fara í málaferli við félagið. [[Ronald Koeman]] fyrrum leikmaður félagsins, tók við félaginu 2020. Hann vann sinn fyrsta titil, Copa del Rey vorið 2021, þegar Barcelona vann Atletico Bilbao 4-0. Messi var með tvennu í leiknum. ===Fjárhagslegt hrun og enduruppbygging frá 2021 === Svo fór loks að Barcelona tókst ekki að halda í Messi vegna slaks fjárhags félagsins og reglna La Liga, síðsumars 2021. Félagið þurfti einnig að lána [[Antoine Griezmann]] til Atletico Madrid. Leikmenn eins og [[Gerard Piqué]] tóku á sig launalækkun. Skuldir félagsins voru orðnar 1,35 milljón evrur staðfesti forseti þess Joan Laporta. Hann gagnrýndi fyrrum forseta félagsins Josep Bartomeu fyrir ósannindi og skort á gagnsæi. <ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/2221392/the-financial-and-economic-situation-is-dramatic-and-very-worrying 'The financial and economic situation is dramatic and very worrying'] fcbarcelona.com, sótt 1. sept. 2021</ref> Nýir leikmenn voru komnir eins og [[Memphis Depay]] og [[Sergio Agüero]]. Koeman var rekinn um haustið 2021 eftir slakt gengi liðsins. Við tók [[Xavi]], fyrrum leikmaður liðsins (1998-2015). Í byrjun árs var ljóst að Agüero gat ekki haldið áfram vegna hjartavandamála og lagði hann skóna á hilluna. Liðið sótti þá sóknarmennina [[Ferran Torres]], [[Adama Traoré]] og [[Pierre-Emerick Aubameyang]]. Barcelona náði 2. sæti tímabilið 2021-2022 í deildinni þrátt fyrir að vera með lægsta stigafjölda sinn í deildinni síðan 2008.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/61545978 BBC News - Barcelona 0-2 Villarreal: Barca end on lowest La Liga points haul since 2008]BBC, sótt 23. maí 2022</ref> Fyrir tímabilið 2022-2023 styrkti Barcelona svo enn sóknarlínuna með kaupum á [[Raphinha]] frá [[Leeds United]] og pólska markahróknum [[Robert Lewandowski]]. Barcelona vann deildina og varð Lewandowski markakóngur. Ungar stjörnur eins og Gavi og Pedri fóru mikinn á miðjunni í leik liðsins. Sumarið 2024 var Xavi sagt upp og Þjóðverjinn [[Hansi Flick]] tók við. Hann vann deildina og konungsbikarinn sitt fyrsta tímabil. == Titlar == === Innanlands === * '''[[La Liga]]: (29)''' ** 1929, 1945, 1948, 1949, 1952, 1953, 1959, 1960, 1974, 1985, 1991, 1992, 1993, 1994, 1998, 1999, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015, 2016, 2018, 2019, 2023, 2025, 2026 * '''[[Copa del Rey]]: (32)''' ** 1910, 1912, 1913, 1920, 1922, 1925, 1926, 1928, 1942, 1951, 1952, 1953, 1957, 1959, 1963, 1968, 1971, 1978, 1981, 1983, 1988, 1990, 1997, 1998, 2009, 2012, 2015, 2016, 2017, 2018, 2021, 2025 * '''Spænski ofurbikarinn''': (16)''' ** 1983, 1991, 1992, 1994, 1996, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018, 2023, 2025, 2026 * '''Spænski deildabikarinn: (2)''' ** 1982, 1986 === Alþjóðlegir titlar === * '''[[Meistaradeild Evrópu]]: (5)''' ** 1991/92, 2005/06, 2008/09, 2010/11, 2014/15 * '''Meistarar meistaranna''': (4) ** 1979, 1982, 1989, 1997 * '''[[Evrópski ofurbikarinn]]: (5)''' ** 1991/92, 1997, 2009, 2011, 2015 * '''[[Borgakeppni Evrópu í knattspyrnu|Borgakeppni Evrópu]]: (3)''' ** 1958, 1960, 1966 * '''[[Evrópukeppni bikarhafa]]: (4)''' ** 1979, 1982 1989, 1997 * '''[[Heimsmeistarakeppni félagsliða í knattspyrnu|HM félagsliða]]''': (3) ** 2009, 2011, 2015 * '''[[Litla heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu|Pequeña Copa del Mundo]]: (1)''' ** 1957 == Forsetar == * [[Walter Wild]] (1899–1901) * Bartomeu Terradas (1901–1902) * Paul Hass (1902–1903) * Arthur Witty (1903–1905) * Josep Soler (1905–1906) * Juli Marial (1906–1908) * Vicenç Reig (1908) * [[Hans Gamper]] (1908–1909) * Otto Gmelin (1909–1910) * Hans Gamper (1910–1913) * Francesc Moxo (1913–1914) * Alvar Presta (1914) * Joaquim Peris de Vargas (1914–1915) * Rafael Llopart (1915–1916) * Gaspar Rosés (1916–1917) * Hans Gamper (1917–1919) * Ricard Graells (1919–1920) * Gaspar Rosés (1920–1921) * Hans Gamper (1921–1923) * Eric Cardona (1923–1924) * Hans Gamper (1924–1925) * Arcadi Balaguer (1925–1929) * Tomás Rosés (1929–1930) * Gaspar Rosés (1930–1931) * Antoni Oliver (1931) * Joan Coma (1931–1934) * Esteve Sala (1934–1935) * [[Josep Sunyol]] (1935–1936) * ''Komité'' (1936–1939) * Joan Soler (1939–1940) * Enrique Piñeyro Queralt (1940–1942) * Josep Vidal-Ribas (1942) * Enrique Piñeyro Queralt (1942–1943) * Josep Antoni Albert (1943) * Josep Vendrell (1943–1946) * Agustí Montal Galobart (1946–1952) * Enric Martí Carreto (1952–1953) * Francesc Miró-Sans (1953–1961) * [[Enric Llaudet]] (1961–1968) * Narcís de Carreras (1968–1969) * [[Agustí Montal Costa]] (1969–1977) * [[Josep Lluís Núñez]] (1978–2000) * [[Joan Gaspart Solves|Joan Gaspart]] (2000–2003) * Enric Reyna (2003) * [[Joan Laporta]] (2003–2010) * [[Sandro Rosell]] (2010-2014) * [[Josep Maria Bartomeu]] (2014-2020) * Joan Laporta (2021-) ==Tölfræði== <small>''Uppfært 6/6 2023''</small> ===Markahæstu menn=== {|class:"wikitable" |- ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Sæti ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Leikmadur ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Mörk ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Ár |- |1. ||{{ARG}}[[Lionel Messi]]||672||2004-2021 |- |2. ||{{ESP}}[[César Rodríguez]]||232||1942-1955 |- |3. ||{{URY}}[[Luis Suárez]]||198||2014-2020 |- |4. ||{{HUN}}[[László Kubala]]||194||1950-1961 |- |5. ||{{ESP}}[[Josep Samitier]]||184||1919-1032 |- |6. ||{{ESP}}[[Josep Escolà]]||167||1934-1949 |- |7. ||{{PHL}}[[Paulino Alcántara]]||143||1912-1927 |- |8. ||{{CMR}}[[Samuel Eto'o]]||130||2004-2009 |- |9. ||{{BRA}}[[Rivaldo]]||130||1997-2002 |- |10. ||{{ESP}}[[Mariano Martín]]||128||1940-1948 |- |} ===Flestir leikir=== {|class:"wikitable" |- ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Sæti ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Leikmadur ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Staða ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Leikir ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Ár |- |1. ||{{ARG}}[[Lionel Messi]]||FW||778||2004-2021 |- |2. ||{{ESP}}[[Xavi]]||MF||767||1998-2015 |- |3. ||{{ESP}}[[Sergio Busquets]]||MF||722||2008-2023 |- |4. ||{{ESP}}[[Andrés Iniesta]]||MF||674||2002-2018 |- |5. ||{{ESP}}[[Gerard Piqué]]||DF||616||2008-2022 |- |6. ||{{ESP}}[[Carles Puyol]]||DF||593||1999-2014 |- |7. ||{{ESP}}[[Migueli]]||DF||549||1973-1989 |- |8. ||{{ESP}}[[Víctor Valdés]]||GK||535||2002-2014 |- |9. ||{{ESP}}[[Jordi Alba]]||DF||459||2012-2023 |- |10. ||{{ESP}}[[Carles Rexach]]||MF||449||1965-1981 |- |} ===Þekktir leikmenn=== {|class:"wikitable" style="text-align:center;" |- !style ="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Landslið || ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Leikmaður || ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|Ár |- |{{ESP}}|| ||[[Gerard Piqué]]|| ||2008-2022 |- |{{ARG}}|| ||[[Lionel Messi]]|| ||2004-2021 |- |{{ARG}}|| ||[[Diego Maradona]]|| ||1982-1984 |- |{{ESP}}|| ||[[Xavi]]|| ||1998-2015 |- |{{ESP}}|| ||[[Andrés Iniesta]]|| ||2002-2018 |- |{{ESP}}|| ||[[Carles Puyol]]|| ||1999-2014 |- |{{ESP}}|| ||[[Víctor Valdés]]|| ||2002-2014 |- |{{BRA}}|| ||[[Neymar]]|| ||2013-2017 |- |{{BRA}}|| ||[[Ronaldinho]]|| ||2003-2008 |- |{{BRA}}|| ||[[Ronaldo]]|| ||1996-1997 |- |{{BRA}}|| ||[[Rivaldo]]|| ||1997-2000 |- |{{BRA}}|| ||[[Romário]]|| ||1993-1995 |- |{{URY}}|| ||[[Luis Suárez]]|| ||2014-2020 |- |{{PRT}}|| ||[[Deco]]|| ||2004-2008 |- |{{PRT}}|| ||[[Luis Figo]]|| ||1995-2000 |- |{{CMR}}|| ||[[Samuel Eto'o]]|| ||2004-2009 |- |{{NLD}}|| ||[[Johan Cruyff]]|| ||1973-1978 |- |{{NLD}}|| ||[[Ronald Koeman]]|| ||1989-1995 |- |{{HRV}}|| ||[[Ivan Rakitic]]|| ||2014-2020 |- |{{DNK}}|| ||[[Michael Laudrup]]|| ||1989-1994 |- |{{CIV}}|| ||[[Yaya Toure]]|| ||2007-2010 |- |{{BGR}}|| ||[[Hristo Stoichkov]]|| ||1990-1998 |- |{{HUN}}|| ||[[László Kubala]]|| ||1951-1961 |- |{{ROU}}|| ||[[Gheorghe Hagi]]|| ||1994-1996 |- |{{GER}}|| ||[[Bernd Schuster]]|| ||1980-1988 |- |{{ENG}}|| ||[[Gary Lineker]]|| ||1986-1989 |- |} ===Uppeldisstarf La Masia=== [[Mynd:La Masia (Can Planas) (Barcelona) - 1.jpg|thumb|La Masia, er dæmigert katalónskt bóndabýli, og hefur sinnt hlutverki fyrir uppeldisstarf akademíunar..]] [[Mynd:Andrés Iniesta 21dec2006.jpg|thumb|[[Andrés Iniesta]], er einn af mörgum leikmönnum sem koma úr uppeldisstarfi FC Barcelona, hann lék sinn fyrsta leik með félaginu árið 2003 og var einn af mikilvægustu leikmönnum FC Barcelona og spænska landsliðsins.]] [[Mynd:Cesc Fàbregas - Presentation.jpg|thumb|[[Cesc Fàbregas]] í leik með FC Barcelona 15 ágúst árið 2011.]] FC Barcelona hefur lagt mikla áherslu á uppeldisstarf sitt í La Masia, þar hafa margir af bestu leikmönnum heims tekið sín fyrstu skref síðan það hófst árið 1979,<ref>[http://www.fcbarcelona.com/club/facilites-and-services/detail/card/la-masia-history "La Masia history".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528041218/http://www.fcbarcelona.com/club/facilites-and-services/detail/card/la-masia-history |date=2015-05-28 }} fcbarcelona.com. Sótt 19. júlí 2015. (enska)</ref> í spænska landsliðinu sem vann [[HM 2018]] voru 9 leikmanna liðsins aldir upp í akademíu La Masia. '''Landsliðsmenn sem ólust upp í La Masia''': {| class="wikitable" |- style="text-align: center; background-color: Azure2;" ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|'''Nafn''' ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|'''Landsleikir (mörk)''' ! style="background:#0000cd; color:#ffff00; border:2px solid #dc143c;"|'''Landslið''' |- |[[Lionel Messi|Lionel Andrés Messi]] |142 (71) |{{fáni|Argentína}} |- |[[Xavi|Xavier Hernández i Creus]] |133 (13) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Andrés Iniesta|Andrés Iniesta Luján]] |131 (14) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Sergio Busquets|Sergio Busquets i Burgos]] |121 (2) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Cesc Fabregas|Francesc Fàbregas i Soler]] |110 (15) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Giovani|Giovani dos Santos Ramírez]] |106 (19) |{{fáni|Mexíkó}} |- |[[Gerard Piqué|Gerard Piqué i Bernabeu]] |102 (5) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Carles Puyol|Carles Puyol i Saforcada]] |100 (3) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Jordi Alba|Jordi Alba i Ramos]] |71 (8) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Pedro|Pedro Rodríguez Ledesma]] |65 (17) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Sergi|Sergi Barjuan i Esclusa]] |56 (1) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Josef Guardiola|Josep Guardiola i Sala]] |47 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Jonathan|Jonathan dos Santos Ramírez]] |45 (3) |{{fáni|Mexíkó}} |- |[[Thiago|Thiago Alcántara do Nascimento]] |40 (2) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Amor|Guillermo Amor Martínez]] |37 (4) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Pepe Reina|José Manuel Reina Páez]] |36 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Ferrer|Albert Ferrer i Llopis]] |36 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Francisco José Carrasco Hidalgo]] |35 (5) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Thiago Motta]] |30 (1) |{{fáni|Ítalía}} |- |[[Vitoria Valdes|Víctor Valdés i Arribas]] |20 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Ramon Maria Calderé i Rey]] |18 (7) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Luis Javier García Sanz]] |18 (4) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Albert Luque|Albert Luque i Martos]] |18 (2) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Carles Rexach|Carles Rexach i Cerdà]] |15 (2) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Marc Bartra|Marc Bartra i Aregall]] |14 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Sergi Roberto|Sergi Roberto Carnicer]] |10 (1) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Jordi Cruijff|Johan Jordi Cruijff]] |9 (1) |{{fáni|Holland}} |- |[[Gerard|Gerard López Segú]] |6 (2) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Cristóbal Parralo Aguilera]] |6 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Javier Moreno Varela]] |5 (1) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Iván de la Peña|Iván de la Peña López]] |5 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Ansu Fati]] |4 (1) |{{fáni|Spánn}} |- |[[Jeffrén|Jeffrén Isaac Suárez Bermúdez]] |4 |{{fáni|Venesúela}} |- |[[Albert Celades|Albert Celades i López]] |4 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Gabi|Gabriel Garcia de la Torre]] |3 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Francisco Joaquín Pérez Rufete]] |3 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Luis Milla|Luis Milla Aspas]] |3 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Rafinha|Rafael Alcântara do Nascimento]] |2 |{{fáni|Brasilía}} |- |[[Sergio García|Sergio García de la Fuente]] |2 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Fernando Navarro|Fernando Navarro Corbacho]] |2 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Bojan|Bojan Krkić i Pérez]] |1 |{{fáni|Spánn}} |- |[[Gai Yigaal Assulin]] |1 |{{fáni|Ísrael}} |- |[[Haruna Babangida]] |1 |{{fáni|Nígería}} |} ==Heimildir== * {{wpheimild|tungumál= en|titill= History of FC Barcelona|mánuðurskoðað= 19. apríl.|árskoðað= 2021 }} == Tilvísanir == <div class="references-small"><references/></div> [[Flokkur:Spænsk knattspyrnufélög]] [[Flokkur:Barselóna]] [[Flokkur:stofnað 1899]] 0ygr40xk31mgb1tvivv0lboulh1rwq8 0 94522 1962819 1957946 2026-05-11T10:02:36Z TKSnaevarr 53243 1962819 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Codex laudianus (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXIX).jpg|thumb|Codex Laudianus]] '''Codex Laudianus''' (Skammstafað '''E^a''' (Wettstein), '''08''' (Gregory) eða '''α 1001''' (Von Soden)) er handrit af [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Það er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] og var unnið á [[6. öld]] e.Kr. Handritið er geymt í [[Bodleian Library]] (Laud. Gr. 35 1397, I,8) í [[Oxford]].<ref name = Aland>{{cite book | last = Aland | first = Kurt | authorlink = Kurt Aland | coauthors = Barbara Aland | title = The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, transl. Erroll F. Rhodes | publisher = William B. Eerdmans Publishing Company | year = 1995 | location = Grand Rapids, Michigan | page = [https://archive.org/details/textnewtestament00kurt/page/110 110] | url =https://archive.org/details/textnewtestament00kurt| url-access = registration | isbn = 978-0-8028-4098-1}}</ref> Handritið er nú 227 blöð (27 x 22 cm). Textinn er í tveimur dálkum, 24 línur á hverri síðu.<ref name = Aland/> == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] * [[Codex Bezae]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * K. v. Tischendorf, [http://www.archive.org/stream/Tischendorf.iv.monumentaSacraInedita.newcollection.subscript.6vols.1857-1870/06.MonumentaSacraInedita.NCA.CodActLaud.V4.9th.Tischendorf.Subsc.1870.#page/n11/mode/2up ''Monumenta sacra'' IX], (Leipzig, 1870). * J. H. Ropes, ''The Greek Text of Codex Laudianus'', [[Harvard Theological Review]] XVI (Cambridge, Mass., 1923), pp. 175-186. * Samuel Berger, [http://www.archive.org/stream/MN41725ucmf_5#page/n13/mode/2up Un ancien texte latin des Actes des Apôtres retrouvé dans un manuscrit provenant de Perpignan] (Paris 1895), pp. 11-12. * [https://www.skypoint.com/members/waltzmn/ManuscriptsUncials.html#uEa Codex Laudianus E (08)]: at the Encyclopedia of Textual Criticism. [[Flokkur:Biblíuhandrit]] g19eeil1bb7w7zfx2d738enkll4v2bi 0 94524 1962816 1842453 2026-05-11T10:02:09Z TKSnaevarr 53243 1962816 wikitext text/x-wiki [[File:Codex Boreelianus F+ (09), Mk 1.JPG|thumb|'''Codex Boreelianus''']] '''Codex Boreelianus''' (Skammstafað '''F^e''' (Wettstein), '''09''' (Gregory) eða '''ε 86''' (von Soden) er með handrit af [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Það er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] og var unnið á [[9. öld]] e.Kr. Handritið er geymt í [[Universität Utrecht]] (Ms. 1) í [[Utrecht]].<ref name = Aland>{{cite book | last = Aland | first = Kurt | authorlink = Kurt Aland | coauthors = Barbara Aland | title = The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, transl. Erroll F. Rhodes | publisher = William B. Eerdmans Publishing Company | year = 1995 | location = Grand Rapids, Michigan | page = [https://archive.org/details/textnewtestament00kurt/page/110 110] | url =https://archive.org/details/textnewtestament00kurt| url-access = registration | isbn = 978-0-8028-4098-1}}</ref> Í handritinu eru textar guðspjallanna fjögurra. Handritið er nú 204 blöð (28,5 x 22 cm).<ref name = Aland/> Textinn er í 2 dálkum, 19 línur á hverri síðu.<ref name = Aland/> == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == {{commonscat}} * {{cite book|last=Heringa|first=Jodocus|title=Disputatio de Codice Boreeliano, nunc Rheno-Trajectino|edition=H.E. Vinke|publisher=Kemink et filium|url=http://digbijzcoll.library.uu.nl/metadata.php?lang=en&BoekID=1522|year=1843|location=Utrecht|access-date=2010-12-18|archive-date=2011-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719154622/http://digbijzcoll.library.uu.nl/metadata.php?lang=en&BoekID=1522|url-status=dead}} * [http://digbijzcoll.library.uu.nl/extras/Boreelianus/Codex_Boreelianus.htm The Codex Boreelianus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719154611/http://digbijzcoll.library.uu.nl/extras/Boreelianus/Codex_Boreelianus.htm |date=2011-07-19 }}: Description and History of the Manuscript, by Bart Jaski of the [[Utrecht University]] * [https://www.surfgroepen.nl/sites/cntsvu/Shared%20Documents/Handouts%20for%20the%20Colloquium/NTW%20VU%2019102007%20vooraf%20%28small%29.pdf Codex Boreelianus Rheno-Trajectinus (F 09). A Fresh Look after 160 Years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724170758/https://www.surfgroepen.nl/sites/cntsvu/Shared%20Documents/Handouts%20for%20the%20Colloquium/NTW%20VU%2019102007%20vooraf%20(small).pdf |date=2011-07-24 }} [[Flokkur:Biblíuhandrit]] 4h7h06ikvdyri5vye28br9blrpovrl8 0 94532 1962813 1703485 2026-05-11T10:01:42Z TKSnaevarr 53243 1962813 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Codex Augiensis (Eph 1,12-19).jpg|thumb|Codex Augiensis]] '''Codex Augiensis''' (Skammstafað '''F^p''' (Wettstein), '''010''' (Gregory) eða '''α 1029''' (Von Soden), 12 (Beuron)) er með handrit af [[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]. Það er skrifað með [[hástafir|hástöfum]] á [[forngríska|forngrísku]] og var unnið á [[9. öld]] e.Kr. Handritið er geymt í ''Trinity College'' (B. XVII. 1) í [[Cambridge]].<ref name = Aland>{{cite book | last = Aland | first = Kurt | authorlink = Kurt Aland | coauthors = Barbara Aland | title = The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism, transl. Erroll F. Rhodes | publisher = William B. Eerdmans Publishing Company | year = 1995 | location = Grand Rapids, Michigan | page = [https://archive.org/details/textnewtestament00kurt/page/110 110] | url =https://archive.org/details/textnewtestament00kurt| url-access = registration | isbn = 978-0-8028-4098-1}}</ref> Í handritinu eru textar Bréfa Páls postula. Handritið er nú 136 blöð (23 x 19 cm).<ref name = Aland/> Textinn er í 2 dálkum, 28 línur á hverri síðu.<ref name = Aland/> == Tengt efni == * [[Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins]] == Tilvísanir == {{Reflist}} == Tenglar == * F. H. A. Scrivener, [http://books.google.pl/books?id=eSu7UeiGpiYC&pg=PA16&lpg=PA16&dq=web&ots=Lqd4gz38Rh&sig=m1ogeF9fD0mKBjFXXNR_FmABTfw&hl=pl#PPP7,M1 ''Contributions to the Criticism of the Greek New Testament bring the introduction to an edition of the Codex Augiensis and fifty other Manuscripts''], Cambridge 1859. * Bruce Metzger, ''The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration'', Oxford University Press, 1968, p. 52. * [[Konstantin von Tischendorf|K. Tischendorf]], [http://www.archive.org/stream/Tischendorf.V.Various/04.AnecdotaSacraProfanaOrientOccidentNotitiaCodex..v1.Tischendorf.1861.#page/n243/mode/2up ''Anecdota sacra et profana ex oriente et occidente allata sive notitia''], Lipsiae 1861, pp. 209-216. * [http://www.skypoint.com/members/waltzmn/ManuscriptsUncials.html#uFp Codex Augiensis F (010)]: at the ''Encyclopedia of Textual Criticism'' [[Flokkur:Biblíuhandrit]] 7xafedimu04gduv7kgqhw9zq5cq7wg7 0 97976 1962787 1961114 2026-05-11T01:42:33Z Snævar 16586 1962787 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Matreiðsluvasakver.jpg|thumb|Kápa bókarinnar, áletrun ''Matreiðslu kver'']] '''Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur''' eða ''Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver fyrir heldri manna Húss-freyjur, útgefid af frú Assessorinnu Mørtu Maríu Stephensen'', var fyrsta [[matreiðslubók]] sem út kom á íslensku og var bókin prentuð í [[Leirárgarðar|Leirárgörðum]] árið 1800. Bókin er gefin út undir nafni [[Marta María Stephensen|Mörtu Maríu Stephensen]], eiginkonu [[Stefán Stephensen|Stefáns Stephensen]], síðar amtmanns, og er hún jafnframt fyrsta bók sem út kom á íslensku og kennd var konu. Það var mágur hennar, [[Magnús Stephensen (f. 1762)|Magnús Stephensen]], sem gaf bókina út og er hann nú oftast talinn höfundur hennar, enda segir hann svo sjálfur í ævisögu sinni, en þó kann að vera að einnig hafi verið bætt við efni frá Mörtu Maríu. Magnús, sem var mikill áhugamaður um mat og hafði oft hvatt til þess að skrifuð yrði íslensk matreiðslubók, segist hafa skrifað uppskriftirnar í [[Noregur|Noregi]] veturinn [[1783]]-[[1784]] og þá væntanlega upp úr uppskriftabók norskrar eiginkonu [[Þorkell Fjeldsted|Þorkels Fjeldsted]], sem hann dvaldi hjá. Svo mikið er víst að uppskriftirnar í bókinni eru flestar eða allar erlendar að uppruna - en það hefði væntanlega líka gilt um margar af uppskriftum Mörtu Maríu - og þar eru notuð ýmis hráefni sem ekki hafa verið á hvers manns borði á Íslandi; þar er meðal annars uppskrift að steiktum [[kalkúni|kalkúna]] og fleiru slíku, svo að ekki er hægt að segja að bókin gefi mynd af dæmigerðri íslenskri matargerð síns tíma. Hún mun heldur ekki hafa haft mikil áhrif á matargerð Íslendinga. Bókin var endurútgefin árið 1998 af [[Söguspekingastifti]] og hefur verið endurprentuð tvisvar. == Heimildir == * ''[http://baekur.is/bok/000255754/Einfaldt_Matreidslu Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver, fyrir heldri manna Húss-freyjur]''{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} á Bækur.is. * Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur. Inngangur eftir Þorfinn Skúlason og Örn Hrafnkelsson. Hafnarfirði 1998, ISBN 978-9979-92312-1 [[Flokkur:Bókaárið 1800]] [[Flokkur:Íslensk matargerð]] [[Flokkur:Matreiðslubækur]] [[Flokkur:Upplýsingin]] [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] jiyedbpxwu7c9m8p96c3jcsgxff9yyj 1962806 1962787 2026-05-11T09:20:58Z Akigka 183 1962806 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Matreiðsluvasakver.jpg|thumb|Kápa bókarinnar, áletrun ''Matreiðslu kver'']] '''Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur''' eða ''Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver fyrir heldri manna Húss-freyjur, útgefid af frú Assessorinnu Mørtu Maríu Stephensen'', var fyrsta [[matreiðslubók]] sem út kom á íslensku og var bókin prentuð í [[Leirárgarðar|Leirárgörðum]] árið 1800. Bókin er gefin út undir nafni [[Marta María Stephensen|Mörtu Maríu Stephensen]], eiginkonu [[Stefán Stephensen|Stefáns Stephensen]], síðar amtmanns, og er hún jafnframt fyrsta bók sem út kom á íslensku og kennd var konu. Það var mágur hennar, [[Magnús Stephensen (f. 1762)|Magnús Stephensen]], sem gaf bókina út og er hann nú oftast talinn höfundur hennar, enda segir hann svo sjálfur í ævisögu sinni, en þó kann að vera að einnig hafi verið bætt við efni frá Mörtu Maríu. Magnús, sem var mikill áhugamaður um mat og hafði oft hvatt til þess að skrifuð yrði íslensk matreiðslubók, segist hafa skrifað uppskriftirnar í [[Noregur|Noregi]] veturinn [[1783]]-[[1784]] og þá væntanlega upp úr uppskriftabók norskrar eiginkonu [[Þorkell Fjeldsted|Þorkels Fjeldsted]], sem hann dvaldi hjá. Svo mikið er víst að uppskriftirnar í bókinni eru flestar eða allar erlendar að uppruna - en það hefði væntanlega líka gilt um margar af uppskriftum Mörtu Maríu - og þar eru notuð ýmis hráefni sem ekki hafa verið á hvers manns borði á Íslandi; þar er meðal annars uppskrift að steiktum [[kalkúni|kalkúna]] og fleiru slíku, svo að ekki er hægt að segja að bókin gefi mynd af dæmigerðri íslenskri matargerð síns tíma. Hún mun heldur ekki hafa haft mikil áhrif á matargerð Íslendinga. Bókin var endurútgefin árið 1998 af [[Söguspekingastifti]] og hefur verið endurprentuð tvisvar. == Heimildir == * ''[https://baekur.is/bok/8ec415bb-937a-40bc-a4be-1c84d51616cb Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver, fyrir heldri manna Húss-freyjur]'' á Bækur.is. * ''Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur''. Inngangur eftir Þorfinn Skúlason og Örn Hrafnkelsson. Hafnarfirði 1998, ISBN 978-9979-92312-1 [[Flokkur:Bókaárið 1800]] [[Flokkur:Íslensk matargerð]] [[Flokkur:Matreiðslubækur]] [[Flokkur:Upplýsingin]] [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] fuhhrz5fj17o2lsk10jmpl7xwkfh7rn 1962807 1962806 2026-05-11T09:21:51Z Akigka 183 1962807 wikitext text/x-wiki {{skáletrun}} [[Mynd:Matreiðsluvasakver.jpg|thumb|Kápa bókarinnar, áletrun ''Matreiðslu kver''.]] '''''Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur''''' eða ''Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver fyrir heldri manna Húss-freyjur, útgefid af frú Assessorinnu Mørtu Maríu Stephensen'', var fyrsta [[matreiðslubók]] sem út kom á íslensku og var bókin prentuð í [[Leirárgarðar|Leirárgörðum]] árið 1800. Bókin er gefin út undir nafni [[Marta María Stephensen|Mörtu Maríu Stephensen]], eiginkonu [[Stefán Stephensen|Stefáns Stephensen]], síðar amtmanns, og er hún jafnframt fyrsta bók sem út kom á íslensku og kennd var konu. Það var mágur hennar, [[Magnús Stephensen (f. 1762)|Magnús Stephensen]], sem gaf bókina út og er hann nú oftast talinn höfundur hennar, enda segir hann svo sjálfur í ævisögu sinni, en þó kann að vera að einnig hafi verið bætt við efni frá Mörtu Maríu. Magnús, sem var mikill áhugamaður um mat og hafði oft hvatt til þess að skrifuð yrði íslensk matreiðslubók, segist hafa skrifað uppskriftirnar í [[Noregur|Noregi]] veturinn [[1783]]-[[1784]] og þá væntanlega upp úr uppskriftabók norskrar eiginkonu [[Þorkell Fjeldsted|Þorkels Fjeldsted]], sem hann dvaldi hjá. Svo mikið er víst að uppskriftirnar í bókinni eru flestar eða allar erlendar að uppruna - en það hefði væntanlega líka gilt um margar af uppskriftum Mörtu Maríu - og þar eru notuð ýmis hráefni sem ekki hafa verið á hvers manns borði á Íslandi; þar er meðal annars uppskrift að steiktum [[kalkúni|kalkúna]] og fleiru slíku, svo að ekki er hægt að segja að bókin gefi mynd af dæmigerðri íslenskri matargerð síns tíma. Hún mun heldur ekki hafa haft mikil áhrif á matargerð Íslendinga. Bókin var endurútgefin árið 1998 af [[Söguspekingastifti]] og hefur verið endurprentuð tvisvar. == Heimildir == * ''[https://baekur.is/bok/8ec415bb-937a-40bc-a4be-1c84d51616cb Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver, fyrir heldri manna Húss-freyjur]'' á Bækur.is. * ''Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur''. Inngangur eftir Þorfinn Skúlason og Örn Hrafnkelsson. Hafnarfirði 1998, ISBN 978-9979-92312-1 [[Flokkur:Bókaárið 1800]] [[Flokkur:Íslensk matargerð]] [[Flokkur:Matreiðslubækur]] [[Flokkur:Upplýsingin]] [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] 5s8wgrw8rgov4eogjop43xtg7ipz0vg 0 103332 1962809 1868145 2026-05-11T09:59:23Z TKSnaevarr 53243 1962809 wikitext text/x-wiki '''Sjötíumannaþýðingin''' ('''Septuaginta''') er grísk [[þýðing]] [[Hebreska biblían|Hebresku biblíunnar]], gerð í [[Alexandría|Alexandríu]] í [[Egyptaland]]i á 2. öld f.Kr. Hún inniheldur einnig rit sem ekki teljast til helgirita í [[Gyðingdómur|gyðingdómi]] sem og rit sem innan kristindóms teljast [[apókrýf]] og önnur sem ekki teljast til reglurita þótt þau hafi helgigildi. Sjötíumannaþýðingin er Gamla testamenti [[Gríska rétttrúnaðarkirkjan|grísku rétttrúnaðarkirkjunnar]]. {{Stubbur}} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Gyðingdómur]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]] fjew7lfqzw7ktmgcrqupfh117romm11 0 105020 1962870 1864317 2026-05-11T10:33:12Z ~2026-28435-92 116343 1962870 wikitext text/x-wiki '''Arfbætur''' (einnig '''kynbætur''', '''mannbætur''' eða '''mannakynbætur''') ([[enska]]: ''[[eugenics]]'') er hugmyndafræði sem hefur það að markmiði að bæta erfðagæði mannfólks. Þau nutu töluverðra vinsælda á fyrri helmingi [[20. öld|tuttugustu aldar]]. Fyrsta alþjóðlega þing arfbótasinna var haldið [[1921]] og var sótt og stutt af mörgum þekktum mönnum svo sem; [[Leonard Darwin]], syni [[Charles Darwin]], sem var forseti þingsins, heiðursvaraforseta þess [[Winston Churchill]], [[Alexander Graham Bell]] ásamt fjölda annara. Arfbótastefna [[Þriðja ríkið|Þriðja ríkisins]] einblíndi nokkuð á viðhorf [[Eugen Fischer]] og hugmyndir hans um [[þroskunarerfðafræði]]. Endanleg markmið stefnunar eru að gera fólk skarpara, hraustara og fegurra með stjórnun erfðaeiginleika. {{stubbur}} [[Flokkur:Gervivísindi]] e4tmu2ybip5m1p4ql2rure26kybt7fi 1962881 1962870 2026-05-11T11:03:26Z TKSnaevarr 53243 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/~2026-28435-92|~2026-28435-92]] ([[User talk:~2026-28435-92|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Steinninn|Steinninn]] 1864317 wikitext text/x-wiki '''Arfbætur''' (einnig '''kynbætur''', '''mannbætur''' eða '''mannakynbætur''') ([[enska]]: ''eugenics'') er hugmyndafræði sem hefur það að markmiði að bæta erfðagæði mannfólks. Þau nutu töluverðra vinsælda á fyrri helmingi [[20. öld|tuttugustu aldar]]. Fyrsta alþjóðlega þing arfbótasinna var haldið [[1921]] og var sótt og stutt af mörgum þekktum mönnum svo sem; [[Leonard Darwin]], syni [[Charles Darwin]], sem var forseti þingsins, heiðursvaraforseta þess [[Winston Churchill]], [[Alexander Graham Bell]] ásamt fjölda annara. Arfbótastefna [[Þriðja ríkið|Þriðja ríkisins]] einblíndi nokkuð á viðhorf [[Eugen Fischer]] og hugmyndir hans um [[þroskunarerfðafræði]]. Endanleg markmið stefnunar eru að gera fólk skarpara, hraustara og fegurra með stjórnun erfðaeiginleika. {{stubbur}} [[Flokkur:Gervivísindi]] fp5zb7lrhmamw88j19mimv4l1caoghu 1962882 1962881 2026-05-11T11:03:47Z TKSnaevarr 53243 1962882 wikitext text/x-wiki '''Arfbætur''' (einnig '''kynbætur''', '''mannbætur''' eða '''mannakynbætur''') er hugmyndafræði sem hefur það að markmiði að bæta erfðagæði mannfólks. Þau nutu töluverðra vinsælda á fyrri helmingi [[20. öld|tuttugustu aldar]]. Fyrsta alþjóðlega þing arfbótasinna var haldið [[1921]] og var sótt og stutt af mörgum þekktum mönnum svo sem; [[Leonard Darwin]], syni [[Charles Darwin]], sem var forseti þingsins, heiðursvaraforseta þess [[Winston Churchill]], [[Alexander Graham Bell]] ásamt fjölda annara. Arfbótastefna [[Þriðja ríkið|Þriðja ríkisins]] einblíndi nokkuð á viðhorf [[Eugen Fischer]] og hugmyndir hans um [[þroskunarerfðafræði]]. Endanleg markmið stefnunar eru að gera fólk skarpara, hraustara og fegurra með stjórnun erfðaeiginleika. {{stubbur}} [[Flokkur:Gervivísindi]] tgai0hvq41i3x4lpr2pyph9bhq4mgv6 0 109145 1962784 1770467 2026-05-11T00:23:07Z TKSnaevarr 53243 1962784 wikitext text/x-wiki {{Sjónvarpsþáttur | nafn = Sex and the City | annað_nafn = Beðmál í borginni | nafn_á_frummáli = Sex and the City | mynd = Böyük şəhərdə seks.png | myndatexti = Opnunarmynd þáttanna | tegund = Rómantík<br>Gaman | skapari = [[Darren Star]] | leikstjórn = | developer = | sjónvarpsstöð = [[HBO]] | leikarar = [[Sarah Jessica Parker]]<br>[[Kim Cattrall]]<br>[[Kristin Davis]]<br>[[Cynthia Nixon]] | raddsetning = | yfirlestur = Sarah Jessica Parker | höfundur_stefs = Douglas J. Cuomo<br>Tom Findlay | upphafsstef = "Sex and the City Theme" | lokastef = | tónlist = Bob Boykin<br>Kenneth Burgomaster<br>Bob Christianson<br>Douglas J. Cuomo<br>Matthew Scantlebury<br>Didier Rachou | land = {{USA}} [[Bandaríkin]] | tungumál = [[Enska]] | fjöldi_þáttaraða = 6 | fjöldi_þátta = 94 | þáttalisti = | framleiðslufyrirtæki = | framleiðandi = | aðstoðarframleiðandi = | klipping = | staðsetning = New York borg<br>Bryant Park<br>Millstone Township, New Jersey<br>West Orange, New Jersey<br>París, Frakklandi | myndataka = | lengd = 30 mínútúr | stöð = [[HBO]] | myndframsetning = 480i (SDTV) | hljóðsetning = Stereo | fyrsti_þáttur = [[6. júní]] [[1998]] | síðasti_þáttur = [[22. febrúar]] [[2004]] | frumsýning = [[6. júní]] [[1998]] | lokasýning = [[22. febrúar]] [[2004]] | undanfari = | framhald = ''[[Sex and the City (kvikmynd)|Sex and the City]]'' (2008)<br>''[[Sex and the City 2]]'' (2010)<br>''[[The Carrie Diaries]]'' (2013) | tengt = | vefsíða = | imdb_kenni = 0159206 | tv_com_kenni = sex-and-the-city }} '''Beðmál í borginni''' (e. '''Sex and the City''') er [[BNA|bandarískur]] gaman-drama sjónvarpsþáttur sem búinn var til af [[Darren Star]] og framleiddur af HBO sjónvarpstöðinni. Þættirnir voru sýndir á árunum 1998 - 2004 og eru þættirnir alls 94. Í gegnum árin fengu þættirnir aðstoð frá fjölmörgum framleiðendum, handristhöfundum og leikstjórum, þá aðallega mest frá [[Michael Patrick King]]. Þættirnir eru teknir upp og gerast í [[New York borg]] og eru byggðir á samnefndri bók eftir [[Candace Bushnell]]. Þættirnir fylgjast með lífi fjögurra kvenna - þrjár þeirra eru á miðjum fertugsaldrinum og ein er á fimmtugsaldri - sem eru mjög ólíkar og lifa fjölbreyttu kynlífi en eru óaðskiljanlegar og trúa hverri annarri fyrir öllum sínum málum. Með aðalhutverkin fara [[Sarah Jessica Parker]], [[Kim Cattrall]], [[Kristin Davis]] og [[Cynthia Nixon]] og taka þættirnir á mikilvægum og nútímalegum vandamálum eins og kynhneigð, kynsjukdómum, öruggu kynlífi, lauslæti og kvenleika á meðan þær skoða muninn á vináttu og ástarsamböndum. Þættirnir hlutu bæði lof og gagnrýni fyrir umræðuefni og persónur, og gáfu af sér tvær kvikmyndir: ''[[Sex and the City (kvikmynd)|Sex and the City]]'' (2008) og framhaldsmyndina ''[[Sex and the City 2]]'' (2010), ásamt þáttunum ''[[The Carrie Diaries]]''. Þeir unnu einnig 7 Emmy verðlaun í 54 tilnefningum, 8 Golden Globe verðlaun í 24 tilnefningum, og 3 SAG-verðlaun í 11 tilnefningum. ''Beðmál í borginni'' er enn sýndur um allan heim og hefur verið á lista Entertainment Weekly yfir bestu þætti síðasta áratugar og er á lista Time tímaritsins yfir 100 bestu sjónvarpsþætti allra tíma. ==Upphaf== Þættirnir voru að hluta til byggðir á samnefndri bók eftir [[Candace Bushnell]] sem var sett saman úr dálkum sem hún skrifaði í blaðið the New York Observer. Bushnell hefur sagt í nokkrum viðtölum að sú Carrie Bradshaw sem er í dálkunum sé hennar annað sjálf; þegar hún skrifaði "Sex and the City" notaði hún upphaflega sitt eigið nafn; en af öryggisástæðum bjó hún til persónuna Carrie Bradshaw, sem leikin er af Söruh Jessicu Parker. Carrie Bradshaw var rithöfundur sem bjó í New York borg. Carrie hefur einnig sömu upphafsstafi, sem er tenging við Bushnell. ==Persónur og leikendur== {{Aðalgrein|Persónur í Sex and the City}} ===Carrie Bradshaw=== Leikin af [[Söruh Jessicu Parker]]. [[Carrie Bradshaw]] talar yfir hvern þátt. Hver þáttur er byggður í kringum hugsanir hennar á meðan hún skrifar vikulegan dálk sinn, "Beðmál í borginni" (e. "Sex and the City"), fyrir tilbúna dagblaðið New York Star. Hún er meðlimur glyssamfélagsins í New York og sækir hún í að fara á klúbba/bari/veitingastaði og er þekkt fyrir einstakt tískuvit sitt. Carrie býr í eins herbergja íbúð í Efri Austur-hluta borgarinnar. Besti vinur Carrie fyrir utan vinkonurnar þrjár er Stanford Blatch sem leikinn er af [[Willie Garson]] og er samkynhneigður hæfileikaumboðsmaður. Carrie á í "haltu-mér-slepptu-mér" sambandi við Mr. Big ([[Chris Noth]]) sem heitir í rauninni John James Preston. Hann er ástæða fyrir mörgum áföllum Carrie og hann virðist aldrei vera fyllilega tilbúinn að bindast Carrie. Hann er fráskilinn þegar þættirnir hefjast og er sýndur sem framsækinn viðskiptamaður, mikill djass áhugamaður og mikið fyrir að reykja vindla. Þegar Carrie og Big hætta saman er húsgagnahönnuðurinn Aidan Shaw ([[John Corbett]]) næsti alvarlegi kærasti Carrie í þriðju þáttaröðinni. Aidan er hefðbundnari og þolinmóðari varðandi sambönd en margir aðrir kærastar Carrie. Aleksandr Petrovsky ([[Mikhail Baryshnikov]]) er frægur litamaður sem verður elskhugi Carrie í síðustu þáttaröðinni. Þrátt fyrir aldursmuninn tekst honum að heilla hana með rómantík og sýnir henni staði í New York sem hún hefur aldrei séð áður. ===Samantha Jones=== Elsta og sjálfsöruggasta konan í hópnum, [[Samantha Jones]] ([[Kim Cattrall]]), er sjálfstæð viðskiptakona sem á sér feril í almannatengslum. Hún er örugg, sterk og hreinskilin og kallar sjálfa sig "try-sexual" (þ.e. hún mun prófa allt einu sinni). Samantha á fjöldann allan af einstaklega stuttum kynlífssamböndum í þáttunum, þ.á.m. lesbískt samband við listakonuna Mariu ([[Sônia Braga]]) og eitt með áhrifamanninum Richard Wright ([[James Remar]]). Jerry/Smith Jerrod ([[Jason Lewis]]) er ungur þjónn sem Samantha tælir í síðustu þáttaröðinni. Hann er mun yngri og vill verða leikari og vaknar ferill hans til lífsins þegar Samantha tekur að sér umboðsmál hans. Hann minnist á það að hann sé alkóhólisti og sæki AA-fundi. Hann sýnir Samönthu einnig mikla tryggð í sambandi þeirra. ===Charlotte York Goldenblatt=== [[Charlotte York|Charlotte York Goldenblatt]] ([[Kristin Davis]] vinnur í listagalleríi og var alin upp á venjulegu heimili í [[Connecticut]]. Hún er jákvæðust af konunum í hópnum og sú sem leggur mesta áherslu á tilfinningalega ást í stað losta. Charlotte er mjög rómantísk og er alltaf að leita að "riddaranum á hvíta hestinum." Charlotte var alltaf með hæstu einkunn þegar hún gekk í Smith-háskólann þar sem hún var meðlimur í Kappa Kappa Gamma systrafélaginu (það eru reyndar engin systrafélög í hinum raunverulega Smith háskóla) þar sem hún stundaði nám í listasögu og fjármálum. Í gegnum þáttaraðirnar kemur einnig fram að Charlotte var kosin heimkomudrottning, lokaballsdrottning, "sú allra vinsælasta", formaður nemendaráðs og fyrirliði hlaupaliðsins til viðbótar við að hafa verið virk klappstýra og unglingafyrirsæta. Trey MacDougal ([[Kyle MacLachlan]]) er aðlaðandi hjartalæknir sem býr á Park Avenue og hittir Charlotte í þriðju þáttaröð. Trey á stóra skoska fjölskyldu sem stjórnað er af ættmóðurinni "Bunny", stjórnsamri yfirþyrmandi konu sem flækir samband hans við Charlotte. Þegar samband þeirra endar hittir hún Harry Goldenblatt ([[Evan Handler]]), skilnaðarlögfræðingur sem er gyðingur, við byrjun fimmtu þáttarðar. Hún laðast ekki að honum í fyrstu en þau hefja ástarsamband sem að lokum leiðir til hjónabands. ===Miranda Hobbes=== Framakona sem hefur stundum háðskar skoðanir á ástarsamböndum og mönnum. [[Miranda Hobbes]] ([[Cynthia Nixon]]) er lögfræðingur frá Harvard háskóla, frá Fíladelfíu og á tvö systkini. Miranda er oftast sú skynsama í hópnum. Í fyrstu þáttaröðunum er hún sýnd svolítið karlmannleg og köld, en þessi ímynd hennar mildast með árunum, sérstaklega eftir að hún verður ólétt og eignast barn. Söguþráður hennar skoðar oft þá erfiðleika sem hún lendir í sem einhleyp kona sem þarf að finna leið til að samræma krefjandi feril og móðurhlutverkið, stefnumót og ástarsambönd. Í þáttunum kaupir hún íbúð í Efri vesturhluta New York borgar og seinna heimli í Brooklyn. Steve Brady ([[David Eigenberg]]), er "haltu-mér-slepptu-mér" kærasti Miröndu í gegnum þættina eftir að vera kynntur til sögunnar í annarri þáttaröðinni. Hann er einn af fáum mönnum í þáttunum sem er stöðugur og er gott mótvægi við hina karlmennina sem eru mjög tilfinningalega óstöðugir, en hann er einnig mjög tilfinnngaríkur. Móðir hans, Mary Brady ([[Anne Meara]]), er alkóhólisti og kemur nokkrum sinnum við sögu í þáttunum. [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2004]] [[Flokkur:Bandarískir sjónvarpsþættir]] [[Flokkur:Sitcomþættir]] 5goljba2bjeupg63pi2bacv6tjpd2wk 0 115894 1962829 1961140 2026-05-11T10:09:16Z TKSnaevarr 53243 1962829 wikitext text/x-wiki '''1. Mósebók''' (á [[gríska|grísku]]: γένεσις, ''Genesis''; á [[Hebreska|hebresku]] ''בְּרֵאשִׁית'' ''Bərēšīṯ'' ("í upphafi"), á [[latína|latínu]] ''Genesis'') er fyrsti hluti [[Gamla testamentið|gamla testamentsins]] og [[Biblían|biblíunnar]]. Hún inniheldur sköpunarsögur bæði heimsins og mannsins, fjallar um söguna um [[syndaflóðið]] og [[Örkin hans Nóa|örkina hans Nóa]] og söguna um [[Kain og Abel]]. Sagt er frá fyrstu kynslóðum afkomenda [[Abraham]]s allt fram að för Ísraels til [[Egyptaland]]s. == Efni == [[Mynd:Nuremberg chronicles - f 2v.png|250px|thumbnail|Fyrsti dagurinn, úr ''Liber Chronicarum'' frá 1493]] 1. Mósebók hefst með orðunum: :Í upphafi skapaði Guð himin og jörð. Jörðin var þá auð og tóm. Myrkur grúfði yfir djúpinu en andi Guðs sveif yfir vötnunum. Kaflar fyrstu mósebókar eru 50. Fyrstu ellefu kaflarnir fjalla um sköpun heimsins og mannsins, [[Adam og Eva|Adam og Evu]], [[Kain og Abel]], [[syndaflóðið]], [[Örkin hans Nóa|örkina hans Nóa]] og [[Babelturninn]]. Kaflar 12-50 fjalla um Abram, sem síðar er nefndur [[Abraham]], og afkomendur hans. Guð tortímir borgunum [[Sódóma og Gómorra|Sódómu og Gómorru]]. Guð biður Abraham að fórna syni sínum [[Ísak (ættfaðir)|Ísak]] en hættir við á síðustu stundu. Ísak eignast soninn [[Jakob (ættfaðir)|Jakob]], sem eignast tólf syni. Jakob tekur upp nafnið Ísrael eftir áflog við dularfullan anda en synir Ísraels og afkomendur þeirra munu síðar mynda hina ísraelsku þjóð. Bókinni lýkur með ferð Ísraels og fjölskyldu hans frá Kanaan-svæði til [[Egyptaland]]s þar sem þau setjast að í Gósen. Jakob var yngri sonur Ísaks, en hinn eldri hét [[Esaú]]. Jakob keypti erfðaréttinn af Esaú fyrir súpuskál þegar Esaú var sársvangur. Þegar Ísak, sem var orðinn blindur, ætlaði að veita Esaú mikilvæga blessun blekkti Jakob föður sinn til að blessa sig í staðinn. Það má segja að rauði þráðurinn í lífi Jakobs eru undirferli, sér í lagi við Esaú, og átök, til að mynda við andann. == Sáttmálar == Í 1. Mósebók efnir Guð til fyrstu sáttmála sína við manninn. Fyrsti sáttmálinn er við [[Nói|Nóa]]. Guð bannar mönnum að drepa aðra menn. Hann leyfir mönnunum að nota jurtir og dýr til fæðu og ráða yfir þeim. Nóasáttmálinn er almenns eðlis. Hann á við um allt mannkyn. Ákvæði sáttmálans leggja aðallega skyldur á Drottinn. Annar sáttmáli Drottins í 1. Mósebók er feðraveldissáttmálinn við [[Abraham]]. Þessa sáttmáli er sértækur í þeim skilningi að hann á aðeins við um Abraham og afkomendur hans. Drottinn lofar meðal annars að gefa Abraham [[fyrirheitna landið]], sem er landsvæðið milli [[Egyptaland hið forna|Egyptalands]] og [[Efrat]]. Til marks um sáttmálann er lögð sú skylda á Abraham og afkomendur hans að [[Umskurður|umskera]] öll sveinbörn. == Tilurð bókarinnar == Bókin dregur nafn sitt af [[Kristni|kristinni]] hefð sem gerir ráð fyrir að fyrstu fimm bækur gamla testamentsins, sem nefnast saman [[Torah]] á [[Hebreska|hebresku]], hafi verið rituð af [[Móses]]. Hefðin er dregin í efa af fræðimönnum, til að mynda er ólíklegt að frásögnin af dauða og jarðsetningu Móses sé rituð af honum sjálfum (34. kafli 5. mósebókar). Mikilvæg kenning, sett fram af þýska guðfræðingnum [[Julius Wellhausen]] á 19. öld, er að [[Torah|Mósebækur]] eru samantekt úr fjórum upprunalegum heimildum: Jahvista, Elohista, Deuteronomista og Prestaskrif, skammstafað [[JEDP]]. Í sköpunarsögunni í 1. og 2. kafla 1. mósebókar má greina áhrif frá babýlónísku sköpunarsögunni [[Enuma Elish]], til að mynda svipar orðalag fyrstu málsgreinarinnar til Enuma Elish. Önnur mikilvæg eldri heimild er ''[[Gilgameskviða]]'', þar sem finna má þætti sem svipar til sögunnar af sköpun Adams og Evu. Í Gilgameskviðu er Enkidu skapaður úr leir eins og Adam. Enkidu tileinkar sér visku með því að sofa hjá tálkvendi, en í mósebók borða Adam og Eva forboðna ávöxtinn. Syndaflóðinu og örk Nóa svipar til 11. bókar [[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]. Svipuðum atburðum er lýst í báðum verkum og í sömu röð. Þessi tvö verk eru talin hafa vera rituð á 18. öld f.Kr. og eru talin töluvert eldri en mósebækur. {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] 0d9rrfx94e4ddxj1yj6vz2iwvhq9or0 0 115917 1962830 1868218 2026-05-11T10:09:34Z TKSnaevarr 53243 1962830 wikitext text/x-wiki '''2. mósebók''' (á [[gríska|grísku]]: ἔξοδος, ''Exodos''; á [[Hebreska|hebresku]]: שמות ''Sh'mot'' ("brottförin"), á [[latína|latínu]]: ''Liber Exodus'') er önnur af fimm mósebókum. Mósebækur eru fyrsti hluti [[gamla testamentið|gamla testamentisins]] og nefnast saman [[Torah]] á [[hebreska|hebresku]]. Bókin fjallar um för [[Ísrael]]smanna frá [[Egyptaland]]i undir leiðsögn [[Móses]]. == Efni == [[Mynd:Moses041.jpg|250px|thumbnail|Móses með steintöflurnar, málverk eftir José de Ribera, málað 1638]] Í upphafi bókarinnar er sagt frá fæðingu Móses, sem fæddist þegar [[Faraó|faraóinn]] í [[Egyptaland hið forna|Egyptalandi]] hafði skipað að öll sveinbörn skyldu drepin. Samkvæmt [[Biblían|Biblíunni]] dregur Móses nafn sitt af því að hann var „dreginn úr vatni“ af dóttur faraósins. Nútíma fræðimenn telja líklegra að nafnið sé dregið af egypsku orði. Rótin er hin sama og endingin á sérnafninu Ramses, sem merkir fæddur af sólguðinum Ra. Þannig þýðir Móses „fæddur“. Drottinn skipar Móses að leiða Ísraelsmenn frá Egyptalandi en faraóinn heftir för þeirra. Drottinn refsar Egyptum með tíu plágum. Síðasta plágan dugði til að sannfæra faraóinn en þá var sérhver frumburður Egypta drepinn. Drottinn bað Ísraelsmenn að merkja híbýli sín svo að eyðandinn kæmi ekki þangað. [[Páskahald gyðinga|Páskahefð gyðinga]] fagnar því að eyðandinn gekk fram hjá híbýlum Ísraelsmanna. Á leiðinni til Kanaan-svæðis klauf Móses [[Rauðahafið]]. Nútímatúlkun fræðimanna er sú að hér sé ekki átt það sem við þekkjum sem Rauðhafið í dag en ekki er vitað fyrir víst hvaða haf eða vatn er um að ræða. Drottinn birtist Móse á [[Sínaífjall]]i og kynnir honum nýjan sáttmála sinn við Ísraelsmenn. Sér í lagi segir hann í löngu máli frá því hvernig skal útbúa tjaldbúðir Drottins. Þegar Móse kemur niður af fjallinu með steintöflur meitlaðar af Drottni sér hann fólkið tilbiðja gullkálf. Hann skipar hópi Levíta að drepa villutrúarfólkið og þrjú þúsund falla. Þetta atvik er eitt af mörgum í mósebókum þar sem Ísraelsmenn breyta gegn vilja guðs. Flest atvikin eru talin upp í [[4. Mósebók|4. mósebók]]. == Mósesáttmálinn == Mósesáttmálinn er þriðji sáttmálinn sem kemur fram í Mósebókum, eftir Nóasáttmálann og Feðraveldissáttmálann sem Drottinn gerði við Abraham. Mósesáttmálinn er frábrugðin hinum fyrri þar sem hann er tvíhliða. Hann leggur þungar skyldur á Ísraelsmenn með fjölmörgum reglum sem taldar eru upp í 3., 4. og 5. Mósebók. Á móti heitir Drottinn því að vernda Ísraelsmenn. Mikilvæg kenning um Mósesáttmálann var sett fram af [[Jon Levenson]]. Hann bendir á að Mósesáttmálinn er að formi til og efni svipaður samtíma sáttmálum sem sigurvegarar, sérstaklega Hittítar, gerðu við sigraðar þjóðir. == Hyksos == Vinsæl söguskoðun er að lýsingin á komu Ísraelsmanna til Egyptalands og brottför þeirra þaðan tengist veru Hyksos þjóðarinnar í Egyptalandi. Hyksos var af Semítískum uppruna eins og Ísraelsmenn. Þeir réðust á Egyptaland 1720 f. Kr. og settust þar að. Síðar var þeim bolað frá. Það er hugsanlegt að faraóinn sem var Ísraelsmönnum vinveittur í 2. Mósebók hafi verið Hyksos og að lýsingin af brottför Ísraelsmanna sé í raun lýsing á brotthvarfi Hyksos þjóðarinnar frá Egyptalandi. {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] lptex5t3p3sso7kp6d30m6ka83j7wo0 0 115933 1962832 1868221 2026-05-11T10:10:06Z TKSnaevarr 53243 1962832 wikitext text/x-wiki '''4. mósebók''' (á [[gríska|grísku]]: Ἀριθμοί, ''Arithmoi''; á [[Hebreska|hebresku]]: במדבר, ''Bəmidbar'' ("í eyðimörkinni"), á [[latína|latínu]]: ''Numeri'') er fjórða af fimm mósebókum. Mósebækur eru fyrsti hluti [[gamla testamentið|gamla testamentisins]] og nefnast saman [[Torah]] á [[hebreska|hebresku]]. Bókin fjallar um för [[Ísrael]]smanna um eyðimörkina fyrir komuna til fyrirheitna landsins. == Efni == 4. mósebók segir frá för [[Ísrael]]smanna um [[eyðimörk]]ina. Þeir koma til Kanaan-svæðis og senda menn til að kanna aðstæður. Mennirnir verða hræddir við Kanaanþjóðina og veigra sér við að halda inn í landið. Drottinn reiðist þeim og kveður svo á að enginn þeirra sem var eldri en tvítugt þegar þjóðin hélt af stað frá [[Egyptaland]]i muni upplifa komuna til fyrirheitna landsins, að tveimur undanteknum. Þannig dæmir hann Ísraelsþjóð til að ganga um eyðimörkina í 40 ár í viðbót. Bókinni lýkur þegar ný kynslóð Ísraelsmanna snýr aftur til Kanaan og er tilbúin að vaða ána Jórdan. Í bókinni er sagt frá ýmsum afglöpum Ísraelsmanna. Þeir haga sér svolítið eins og óþekk börn. Drottinn og Móses skiptast á að missa þolinmæðina á þessari erfiðu þjóð. Þolinmæliðdans Drottins og Móses er mikilvægur þráður í gegnum 4. mósebók. Þegar Drottinn missir þolinmæðina reynir Móses að tala máli fólksins og öfugt. {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] 7hfft4yajszxdq0z2m0a0zzo88ob99q 0 115950 1962831 1868220 2026-05-11T10:09:57Z TKSnaevarr 53243 1962831 wikitext text/x-wiki '''3. Mósebók''' (á [[gríska|grísku]]: Λευιτικός, ''Leuitikos''; á [[Hebreska|hebresku]]: ויקרא ''Vayikra'' („brottförin“), á [[latína|latínu]]: ''Leviticus'') er þriðja af fimm mósebókum. Mósebækur eru fyrsti hluti [[gamla testamentið|gamla testamentisins]] og nefnast saman [[Torah]] á [[hebreska|hebresku]]. == Efni == Bókin fjallar um lög og reglur Ísraelsmanna. Hún fjallar einnig um þegar Levítar eru gerðir að prestum þjóðflokksins. Latneska, gríska og enska heiti bókarinnar er dregið af Levítum. Efnið skiptist í nokkra hluta: : 1. - 7. kafli fjalla um hvernig fórnir skulu fara fram : 8. - 10. kafli fjallar um þegar Aron og synir hans eru vígðir til prests : 11. - 15. kafli fjallar um hreinleika fyrir guði og meðferð á mat : 16. kafli fjallar um Yom Kippur, hvíldardag hvíldardaganna, sem er heilagasta hátíð Gyðinga í dag : 17. - 26. kafli fjalla um heilagleiklögin Mannfræðingurinn [[Mary Douglas]] er upphafsmaður nútímatúlkunnar á 3. mósebók. Hún lítur svo á að hreinleikalögin eru táknræn. Til dæmis er hugmyndin um misheilaga staði í tjaldbúðum Drottins mikilvæg til að skýra táknræna þýðingu hreinleikans. {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] ivegq4o0mq0hjq98hh2ilsbxe9go0kl 0 115993 1962833 1868222 2026-05-11T10:10:14Z TKSnaevarr 53243 1962833 wikitext text/x-wiki '''5. mósebók''' (á [[gríska|grísku]]: Δευτερονόμιον, ''Deuteronomion''; á [[Hebreska|hebresku]]: דְּבָרִים ''Devarim'' („orð“), á [[Latína|latínu]] ''Deuteronomium'') er fimmta af fimm mósebókum. Mósebækur eru fyrsti hluti [[gamla testamentið|gamla testamentisins]] og nefnast saman [[Torah]] á [[hebreska|hebresku]]. == Efni == Bókin fjallar um síðustu orð Móses, þar sem hann stendur með þjóð sinni á austurbakka árinnar Jórdan, en hinum megin árinnar er fyrirheitna landið. Drottinn segir við Móses að hann muni ekki stíga fæti á fyrirheitna landið, heldur muni deyja á austurbakkanum. Móses flytur þrjár ræður fyrir Ísraelsmenn um Mósesáttmálann. Önnur ræðan er lengst. Hún nær frá kafla 12 - 26. Ræðan er samantekt og endurtekning á lagabálknum sem fjallað hefur verið um í 2. - 4. mósebók. Þaðan er latneska heitið komið, sem merkir „önnur lög“ eða „endurtekning á lögunum“. Í 27. kafla er lýsing á trúarathöfnum sem eiga að fara fram eftir að Ísraelsmenn fara yfir ána Jórdan. 28. kafli fjallar um umbun fyrir að fylgja sáttmálanum og refsingu fyrir óhlýðni. Þriðja ræðan, í köflum 29 og 30, er hvatning Móses til Ísraelsmanna að fara eftir lögunum. Lokakaflar 5. Mósebókar fjalla eru annars eðlis. 32. kafli er ljóð Móse, efni sem virðist nokkuð fráskilið fyrri hluta bókarinnar. Í 33. kafla er annað ljóð þar sem Móses blessar Ísraelsmenn. Síðasti kaflinn, 34. kafli, fjallar um dauða Móses og jarðsetningu hans. Gríska heiti bókarinnar virðist hafa orðið til fyrir misskilning. Hljómur þess svipar til hebreska nafnsins en hebreska nafnið er einfaldlega vísun í fyrstu orð bókarinnar: :Hér á eftir fer ræðan... {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] htyb07orpg4p63wghl1v61s1bylj8av 0 125584 1962786 1958185 2026-05-11T01:42:29Z Snævar 16586 1962786 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Champagne_vent_white_smokers.jpg|thumb|250px|Neðansjávarhverir í [[Maríanadjúpáll|Maríanadjúpálnum]] gefa frá sér [[koltvísýringur|koltvísýring]] í fljótandi formi.]] '''Neðansjávarhver''' er [[hver]] á [[sjávarbotn]]i sem heitt [[vatn]] rennur úr. Á miðjum neðansjávarhryggum eru margir sprungóttir neðansjávardalir og oft mjög stutt niður á mikinn hita. Sjór leitar niður sprungurnar og hitnar undir jarðskorpunni og leysir þar upp ýmis efni sem síðan losna út þegar sjórinn leitar aftur upp. Þegar hann síðan kólnar aftur myndast neðansjávarhverastrýtur.<ref>Hreiðar Þór Valtýsson. ,,Sjávarlíffræði kafli 2 - hafsbotninn''. Kennsluvefur. http://staff.unak.is/hreidar/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922212359/http://staff.unak.is/hreidar/ |date=2020-09-22 }} (skoðað 3.11.2014).</ref> Neðansjávarhveri er oftast að finna við [[hryggur|hryggi]] í sjávarbotninum þar sem tveir [[flekakenningin|jarðskorpuflekar]] skiljast og ný [[jarðskorpa]] myndast. == Neðansjávarhverir og strýtur == [[Mynd:Sulfurbubbles, Brimstone Pit (NW Rota-1), 2006.jpg|left|thumb|Neðansjávarhver hjá Galapa eyjum árið 1977 að losa koltvíoxið og vetnissúlfíð]]Neðansjávarhverastrýtur fundust fyrst árið [[1977]] nærri [[Galapagoseyjar| Galapagoseyjum]] á um 2500 metra dýpi. Verið var að kanna botngerð á svæðinu með fjarstýrðum kafbát og kom það mjög á óvart þegar auðugt vistkefi fannst tengt jarðhitavirkninni. En hverirnir mynda miklar útfellingar þannig að strýtur eða storpmar verða til. Hverina er að finna mjög víða og með mismunandi lífkerfi. Hitastig þeirra er mismunandi og getur verið aðeins hærri en sjórinn í kring og upp í 350 °C. Framleiðni þessara svæða byggir á því að hverirnir gefi frá sér [[vetnissúlfíð]] (H₂S), sem er eitur fyrir flestar lífverur en er hinsvegar mjög orkuríkt.<ref> Sigurður Steinþórsson. „Hvað eru svartstrompar eða svartar hverastrýtur?“. Vísindavefurinn 25.6.2009. https://visindavefur.is/?id=52662. (Skoðað 3.11.2014). </ref> == Vistkerfi == Lífverurnar sem fundust voru gjörólíkar öðrum lífverum og jafnframt var að finna margar tegundir sem ekki höfðu fundist áður. Vistkerfið í djúpsjónum er einstakt að því leyti það er óháð [[sólarljós|sólarljósi]] um orku og byggja í staðinn á örverum sem efnatillífa orkurík efnasambönd úr hverunum. Nokkar tegundir [[gerill|gerla]] geta brotið vetnissúlfíðið niður og nýtt sér orkuna til að binda [[koltvísýringur|koltvísýring]] í [[lífrænt efnasamband|lífræn efnasambönd]] en gerlar þessir eru í miklu magni í kringum neðansjávarhverina í sjónum og sem skán á botninum. Ýmsar stærri lífverur svo sem ormar, samlokur og rækjur lifa þarna í miklu magni og éta þá annaðhvort gerlaskánir eða eru í sambýli við örverurnar. Flestar þessara stærri lífvera eru háðar þessu vistkerfi og hafa því ekki fundist annars staðar. Einnig er að finna svokallaða kalda neðansjávarhveri þar sem sjávarhiti er svipaður og ýmis efni berast frá þeim sem gerlar geta nýtt sér. Kaldir neðasjávarhverir eru skammlífir.<ref>Hreiðar Þór Valtýsson. ''Neðansjávarhverir''. Vistey. http://vistey.is/is/hverastryturnar/nedansjavarhverir{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (skoðað 3.11.2014).</ref> == Neðansjávarhverir við Ísland == Við [[Ísland]] er jarðhita víða að finna í fjörum og hverasvæði er einnig að finna á dýpri sjó við landið. Fyrsti þekkti neðansjávarhver við Ísland var á um 100 metra dýpi við [[Kolbeinsey]]. Nú eru einnig þekkt svæði á um 350 metra dýpi á Steinhól við [[Reykjaneshryggur|Reykjaneshrygg]] og á um 400 metra dýpi rétt austan [[Grímsey|Grímseyjar]]. Tilvist hverastrýta í [[Eyjafjörður|Eyjafirði]] var svo fyrst staðfest árið 1990 á dýptarmælum rannsóknarskipsins Bjarna Sæmundssonar og var það í fyrsta skipti í heiminum sem hverastrýtur fundust á grunnslóð. Af þessum svæðum eru hverastrýturnar í Eyjafirði einstakar vegna þess hve aðgengilegar þær eru, en í dag eru þær kallaðar Ystuvíkustrýturnar. Stríturnar eru þrjár og milli Hjalteyrar og víkurskarðs. Botndýpi við strýturnar er í kringum 65 metra og stæðsta strýtan nær upp um 50 metra frá botni. Í dag eru strýturnar friðaðar sem náttúruvætti og eru þær fyrst friðland við sjó hér á landi. <ref>Hreiðar Þór Valtýsson. ,,Sjávarlíffræði kafli 2 - hafsbotninn''. Kennsluvefur. http://staff.unak.is/hreidar/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922212359/http://staff.unak.is/hreidar/ |date=2020-09-22 }} (skoðað 3.11.2014).</ref><ref> Sigurður Steinþórsson. „Hvað eru svartstrompar eða svartar hverastrýtur?“. Vísindavefurinn 25.6.2009. https://visindavefur.is/?id=52662. (Skoðað 3.11.2014).</ref> == Heimildir == {{reflist}} == Tenglar == {{Commonscat|Hydrothermal vents|Neðansjávarhverum}} * [https://www.youtube.com/watch?v=kXe9un7faKQ Myndir af strýtunum undan Ystuvíkurhólum sem fyrst var kafað að 1997] [[Flokkur:Jarðhiti]] [[Flokkur:Haffræði]] 6wkz91t6m8ffolh8jybadvrqtwwlhu4 0 129020 1962788 1961001 2026-05-11T01:42:38Z Snævar 16586 1962788 wikitext text/x-wiki '''Björn Þorsteinsson''' ([[20. mars]] [[1918]] - [[6. október]] [[1986]]) var [[sagnfræði]]ngur og [[prófessor]] við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Foreldrar Björns voru Þorsteinn Björnsson og Þuríður Þorvaldsdóttir og föðurafi hans var Björn Eysteinsson heiðarbóndi. Björn lauk stúdentsprófi utanskóla 1941 og kandidatsprófi í íslenskum fræðum með sögu að sérgrein árið 1947. Hann kenndi íslensku og sögu í Gagnfræðaskóla Reykjavíkur frá 1943. Veturinn 1948-49 var hann í framhaldsnámi í London.<ref>{{cite journal|author=Einar Laxness|year=1987|title=Björn Þorsteinsson|journal=Saga|volume=25|number=1|pages=6-19|url=https://timarit.is/gegnir/991004014319706886}}</ref> Björn var forseti [[Sögufélag]]s og ritstjóri tímaritsins ''Sögu'' frá 1960 til 1972.<ref>{{cite web|url=https://sogufelag.is/2020/03/10/bjorn-thorsteinsson/|title=Björn Þorsteinsson|website=Sögufélag|access-date=3.2.2026}}</ref> Björn fékkst lengi við sögukennslu og samdi töluvert af kennsluefni í Íslandssögu. Hann rannsakaði tengsl Íslands og Englands á miðöldum og setti meðal annars fyrstur fram hugtökin „[[enska öldin]]“, „[[þýska öldin]]“ og „[[norska öldin]]“; og kenninguna um [[Eyrarsundslásinn]].<ref>{{tímarit.is|1480463|„Tíu þorskastríð“ eftir Björn Þorsteinsson|blað=Morgunblaðið|bls=13|dags=27.11.1976}}</ref> Björn samdi yfirlitsrit um Íslandssögu og kom fyrsta bindið ''Íslenska þjóðveldið'' út árið 1953 og síðar ''Íslenska skattlandið'' sem var saga Íslands frá 1262-1400. Yfirlitsrit hans um Íslandssögu í einu bindi, ''Íslandssaga til okkar daga'', kom út að honum látnum árið 1991. == Helstu ritverk == * ''Íslenska þjóðveldið'' (1953) * ''Íslenska skattlandið'' (1956) * ''Hansestæderne og Norden'' (1957) * ''Enska öldin í sögu Íslendinga'' (1970) * ''Tíu þorskastríð 1415-1976'' (1976) * ''Á fornum slóðum og nýjum'' (1978) * ''Íslensk miðaldasaga'' (1978) * ''[https://baekur.is/bok/81f2ed20-7e69-4ccc-8f30-e3deb3c90a8b/Islandssaga_til_okkar Íslandssaga til okkar daga]''{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }} (1991) == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] {{fd|1918|1986}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] tn3r5bfb8jbpo0sbx2y1l25ezso78y1 1962798 1962788 2026-05-11T02:35:49Z Akigka 183 /* Helstu ritverk */ 1962798 wikitext text/x-wiki '''Björn Þorsteinsson''' ([[20. mars]] [[1918]] - [[6. október]] [[1986]]) var [[sagnfræði]]ngur og [[prófessor]] við [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]]. Foreldrar Björns voru Þorsteinn Björnsson og Þuríður Þorvaldsdóttir og föðurafi hans var Björn Eysteinsson heiðarbóndi. Björn lauk stúdentsprófi utanskóla 1941 og kandidatsprófi í íslenskum fræðum með sögu að sérgrein árið 1947. Hann kenndi íslensku og sögu í Gagnfræðaskóla Reykjavíkur frá 1943. Veturinn 1948-49 var hann í framhaldsnámi í London.<ref>{{cite journal|author=Einar Laxness|year=1987|title=Björn Þorsteinsson|journal=Saga|volume=25|number=1|pages=6-19|url=https://timarit.is/gegnir/991004014319706886}}</ref> Björn var forseti [[Sögufélag]]s og ritstjóri tímaritsins ''Sögu'' frá 1960 til 1972.<ref>{{cite web|url=https://sogufelag.is/2020/03/10/bjorn-thorsteinsson/|title=Björn Þorsteinsson|website=Sögufélag|access-date=3.2.2026}}</ref> Björn fékkst lengi við sögukennslu og samdi töluvert af kennsluefni í Íslandssögu. Hann rannsakaði tengsl Íslands og Englands á miðöldum og setti meðal annars fyrstur fram hugtökin „[[enska öldin]]“, „[[þýska öldin]]“ og „[[norska öldin]]“; og kenninguna um [[Eyrarsundslásinn]].<ref>{{tímarit.is|1480463|„Tíu þorskastríð“ eftir Björn Þorsteinsson|blað=Morgunblaðið|bls=13|dags=27.11.1976}}</ref> Björn samdi yfirlitsrit um Íslandssögu og kom fyrsta bindið ''Íslenska þjóðveldið'' út árið 1953 og síðar ''Íslenska skattlandið'' sem var saga Íslands frá 1262-1400. Yfirlitsrit hans um Íslandssögu í einu bindi, ''Íslandssaga til okkar daga'', kom út að honum látnum árið 1991. == Helstu ritverk == * ''Íslenska þjóðveldið'' (1953) * ''Íslenska skattlandið'' (1956) * ''Hansestæderne og Norden'' (1957) * ''Enska öldin í sögu Íslendinga'' (1970) * ''Tíu þorskastríð 1415-1976'' (1976) * ''Á fornum slóðum og nýjum'' (1978) * ''Íslensk miðaldasaga'' (1978) * ''[https://baekur.is/bok/81f2ed20-7e69-4ccc-8f30-e3deb3c90a8b Íslandssaga til okkar daga]'' (1991) == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskir sagnfræðingar]] {{fd|1918|1986}} [[Flokkur:Prófessorar við Háskóla Íslands]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] lqvudnok29qg38k226sxmc2hz24sh1q 0 139256 1962761 1945535 2026-05-10T17:31:38Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 2 heimildum og merki 0 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962761 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Bonnie Parker and Clyde Barrow.jpg|thumb|right|Bonnie og Clyde í mars árið 1933 á ljósmynd sem lögreglan fann á felustað þeirra í Jospin, Missouri.]] '''Bonnie Elizabeth Parker''' (1. október 1910 – 23. maí 1934) og '''Clyde Chestnut Barrow''', öðru nafni '''Clyde Champion Barrow'''<ref>{{cite web|url=https://www.fbi.gov/about-us/history/famous-cases/bonnie-and-clyde|title=FBI — Bonnie and Clyde|work=FBI}}</ref> (24. mars 1909 – 23. maí 1934) voru bandarískir glæpamenn sem ferðuðust um miðhluta [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] ásamt glæpaflokk sínum á tíma [[Kreppan mikla|kreppunnar miklu]], rændu fólk og drápu það þegar þau voru króuð af. Glæpir þeirra gerðu parið alræmt meðal bandarísks almennings á árunum 1931 til 1935. Nú til dags er þeirra minnst fyrir bankarán þeirra en parið rændi aðallega litlar verslanir og afskekktar bensínstöðvar. Talið er að glæpagengið hafi drepið a.m.k. níu lögreglumenn og nokkra almenna borgara. Að lokum leiddu lögreglumenn parið í gildru og skutu það til bana í Sailes, Bienville Parish í [[Louisiana]]. Orðspor þeirra fór á flug í bandarískri dægurmenningu eftir að [[kvikmynd]] um þau kom út í leikstjórn [[Arthur Penn]] árið 1967.<ref>Toplin, Robert B. ''History by Hollywood: The Use and Abuse of the American Past'' (Urbana, IL: University of Illinois, 1996.)</ref> Í dag er algengt að elskendum sem lifa glæpalífi saman sé líkt við Bonnie og Clyde. Jafnvel á meðan þau lifðu var orðspor þeirra mjög ólíkt veruleikanum sem þau lifðu á faraldsfæti, sérstaklega í tilfelli Bonnie Parker. Hún var viðstödd yfir hundrað glæpaverknaða á þeim tveimur árum sem hún var kærasta Barrow<ref>Phillips, John Neal (2002). ''Running with Bonnie & Clyde: The Ten Fast Years of Ralph Fults''. Norman, OK: University of Oklahoma Press.</ref> en hún var ekkert í líkingu við persónuna sem fjölmiðlar og tímarit gerðu hana að í umfjöllun sinni: Að kaldrifjuðu morðkvendi sem keðjureykti vindla og var ávallt með vélbyssu við höndina. W. D. Jones, einn meðlimur glæpaflokksins, bar vitni um að hann hefði aldrei séð hana skjóta á lögreglumann<ref>Jones deposition, November 18, 1933. FBI file 26-4114, [http://foia.fbi.gov/bonclyd/bonclyd1a.pdf Section Sub A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612072609/http://foia.fbi.gov/bonclyd/bonclyd1a.pdf |date=2009-06-12 }}, pp. 59–62. [https://www.fbi.gov/research.htm FBI Records and Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150531030604/http://www2.fbi.gov/research.htm |date=2015-05-31 }}</ref><ref name = "riding">Jones, W.D. [http://www.cinetropic.com/janeloisemorris/commentary/bonn%26clyde/wdjones.html "Riding with Bonnie and Clyde"], ''Playboy'', November 1968. Reprinted at Cinetropic.com.</ref> og frægð hennar fyrir vindlareykingar spratt af gamansamri, uppstilltri ljósmynd af henni sem fannst á yfirgefnum felustað gengisins. Parker var keðjureykingakona en hún reykti aðeins [[Camel]]-[[Vindlingur|vindlinga]] en ekki [[Vindill|vindla]].<ref>Parker, Emma Krause; Nell Barrow Cowan and Jan I. Fortune (1968). ''The True Story of Bonnie and Clyde''. New York: New American Library.</ref> Samkvæmt sagnfræðingnum Jeff Guinn leiddu ljósmyndirnar sem fundust á felustað glæpaflokksins til þess að almenningur dró upp glansmynd af Bonnie og Clyde. Í ritum sínum færir hann rök fyrir því að ljósmyndirnar hafi gert þau að „stjörnum“ glæpaheimsins og vakið samúð og spennu almennings ekki síst vegna þess að augljóst þótti að þau ættu í kynferðislegu sambandi utan hjónabands. <ref>{{cite book |title= Go Down Together: The True, Untold Story of Bonnie and Clyde |author1=Guinn, Jeff |date=March 9, 2010 |pages=174–176 |publisher=Simon & Schuster |url= https://books.google.com/books?id=uZv9yMrfMmYC&printsec=frontcover&dq=Go+Down+Together:+The+True,+Untold+Story+of+Bonnie+and+Clyde&hl=en&sa=X&ei=bp6PUu-mJ6fdsATxpoH4DQ&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=Go%20Down%20Together%3A%20The%20True%2C%20Untold%20Story%20of%20Bonnie%20and%20Clyde&f=false |accessdate=November 22, 2013}}</ref> == Bonnie Parker == [[Mynd:BonnieParkerCigar1933.jpg|thumb|left|Gamansöm og uppstillt ljósmynd sem tekin var af Bonnie Parker á felustað Barrowgengisins. Þessi mynd varð grunnurinn að ímynd Bonnie í bandarískum fjölmiðlum.]] '''Bonnie Elizabeth Parker''' fæddist í Rowena í [[Texas]], önnur þriggja barna. Faðir hennar, Charles Robert Parker (1884 – 1914) var múrsmiður sem dó þegar Bonnie var fjögurra ára. <ref>Phillips, bls. xxxv; Guinn, bls. 45</ref> Móðir hennar, Emma (Krause) Parker (1885–1944) flutti með fjölskyldu sinni til foreldrahúsa í Cement City, iðnaðarúthverfi sem gengur nú undir nafninu Vestur-Dallas, og vann þar sem saumakona.<ref>Guinn, bls. 46</ref> Á fullorðinsárum tjáði Bonnie sig gjarnan með því að yrkja ljóð.<ref>{{cite web|url=http://www.cinetropic.com/bonnieandclyde/sal.html|title=The Story of Suicide Sal - Bonnie Parker 1932|work=cinetropic.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cinetropic.com/janeloisemorris/commentary/bonn%26clyde/parkerpoem.html|title=The Story of Bonnie and Clyde|work=cinetropic.com}}</ref> Á öðru ári sínu í gagnfræðiskóla hitti Parker Roy Thornton. Þau hættu bæði í skólanum og giftust þann 25. september 1926, sex dögum fyrir sextánda afmælisdaginn hennar.<ref>Phillips, bls. xxxvi; Guinn, bls. 76</ref> Hjónaband þeirra einkenndist af stöðugri fjarveru Thornton og kasti hans við lögin og entist ekki lengi. Leiðir þeirra skildu í janúar árið 1929 og þau hittust aldrei aftur. Þau voru þó aldrei lögskilin og Bonnie var enn með giftingarhring frá Thornton á baugfingri þegar hún lést.<ref>Parker, Cowan og Fortune, bls. 56</ref> Thornton var enn í fangelsi þegar hann heyrði af andláti hennar og sagði um það: „Ég er feginn að þetta endaði þannig hjá þeim. Það er miklu betra en að láta ná sér.“<ref name="roy">[http://texashideout.tripod.com/bonroy.html "Bonnie & Roy."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621122306/http://texashideout.tripod.com/bonroy.html |date=2007-06-21 }} [http://texashideout.tripod.com/bc.htm Bonnie and Clyde's Texas Hideout.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513174606/http://texashideout.tripod.com/bc.htm |date=2008-05-13 }} Sótt 8. júlí, 2017.</ref> Árið 1929, eftir að hjónabandið rann út í sandinn, bjó Parker með móður sinni og vann sem gengilbeina í [[Dallas]]. Í dagbók sem hún hélt í stuttan tíma snemma þetta ár skrifaði Parker um einmanaleika sinn, óþolinmæði með að búa í landsbyggð Dallas, og dálæti hennar á hljóðkvikmyndum.<ref>Parker, Cowan og Fortune, bls. 55–57</ref> == Clyde Barrow == [[Mynd:Clyde Champion Barrow Mug Shot - Dallas 6048.jpg|thumb|right|Clyde Barrow árið 1927, sautján ára að aldri.]] '''Clyde Chestnut Barrow''' fæddist inn í fátæka landbúnaðarfjölskyldu í Ellishéraði í [[Texas]].<ref>Barrow og Phillips, bls. xxxv.</ref> Hann var sá fimmti af sjö börnum Henry Basil Barrow (1874 – 1957) og Cumie Talitha Walker (1874 – 1942). Fjölskyldan flutti til Dallas snemma á þriðja áratugnum í miðri flutningaöldu fátækra landyrkjenda til úthverfis Vestur-Dallas. Barrowfjölskyldan bjó undir vagninum sínum fyrstu mánuðina í Vestur-Dallas. Þegar Henry, faðir Clyde, nurlaði loks nógu saman til að kaupa tjald taldist það mikið skref upp á við fyrir fjölskylduna.<ref>Guinn, bls. 20.</ref> Clyde var handtekinn í fyrsta sinn árið 1926 eftir að hafa flúið af hólmi þegar lögreglan tók hann til tals vegna bíls sem hann hafði leigt en ekki skilað á tilsettum tíma. Önnur handtaka hans, ásamt Buck bróður sínum, kom litlu seinna og stafaði af því að hann hafði undir höndunum stolna [[Kalkúnn|alikalkúna]]. Clyde gegndi ýmsum lögmætum störfum frá árinu 1927 til 1929 en vann einnig við að brjóta upp peningaskápa, ræna verslanir og stela bílum. Eftir að hafa verið margoft handtekinn á þessu tímabili var hann loks sendur á fangabýlið Eastham í apríl 1930. Í fangelsinu notaði Barrow blýpípu til að mölva höfuðkúpu annars fanga, Ed Crowder, sem hafði ítrekað beitt hann [[Kynferðislegt ofbeldi|kynferðislegu ofbeldi]].<ref>Guinn, bls. 76.</ref> Þetta var fyrsta morð Clyde Barrow en annar fangi sem afplánaði lífstíðardóm tók á sig sökina.<ref name="AmExp">''Bonnie and Clyde'' (1. hluti), [[American Experience]], PBS, 16. janúar 2016, 24. þáttaröð, 4. þáttur</ref> Barrow fékk annan fanga til að höggva af honum tvær tær til þess að hann yrði ekki látinn vinna erfiðisvinnu nauðugur í fangelsinu. Barrow átti eftir að haltra það sem eftir var ævinnar vegna támissisins.<ref name=AmExp /> Án þess að hann vissi af því hafði móðir hans þá samið um að hann yrði látinn laus, og var hann frjáls sinna ferða aðeins sex dögum síðar.<ref name=AmExp /> Barrow var látinn laus þann 2. febrúar 1932. Systir hans, Marie, sagði um hann: „Eitthvað hörmulegt hlýtur að hafa hent hann í fangelsinu því hann var ekki sama manneskjan þegar hann kom út.“<ref>Phillips, ''Running'', bls. 324n9</ref> Annar fangi í fangelsinu sagðist hafa séð Clyde „breytast úr skóladreng í skellinöðru.“<ref>Phillips, ''Running'', bls. 53.</ref> Á ferli sínum eftir fangavistina einbeitti Barrow sér að smærri skotmörkum eins og að ræna matvöruverslanir og bensínstöðvar. Glæpaflokkur hans rændi um tíu banka en miklu fleiri smáverslanir. Samkvæmt John Neal Phillips var lífsmarkmið Barrow ekki að fá frægð og frama fyrir ránin heldur að hefna sín á fangelsakerfi Texas vegna ofbeldisins sem hann mátti þola sem fangi.<ref name="eastham">Phillips, John Neal. [http://www.historynet.com/bonnie-clydes-revenge-on-eastham.htm/1 "Bonnie & Clyde's Revenge on Eastham"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113220823/http://www.historynet.com/bonnie-clydes-revenge-on-eastham.htm/1 |date=2011-11-13 }}, Historynet.com, upprunalega birt í [http://www.historynet.com/magazines/american_history ''American History''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100502061938/http://www.historynet.com/magazines/american_history |date=2010-05-02 }}, October 2000.</ref> ==Fyrstu kynni== Nokkrar sögur fara af fyrstu kynnum Bonnie og Clyde. Sú trúverðugasta er á þá leið að Bonnie Parker hafi hitt Clyde Barrow þann 5. janúar árið 1930 heima hjá vinkonu Clyde, Clarence Clay, í nágrenni Vestur-Dallas. Parker var þá atvinnulaus og bjó hjá vinkonu sinni til að hlúa að henni á meðan hún var handleggsbrotin. Barrow leit við á meðan Parker var í eldhúsinu að búa til [[heitt súkkulaði]].<ref>Parker, Cowan og Fortune, bls. 80</ref> Þegar þau hittust féllu þau umsvifalaust hvert fyrir öðru. Flestir sagnfræðingar telja að Parker hafi gengið í glæpagengi Barrow vegna þess að hún var ástfangin. Hún var trygg fylgiskona hans það sem eftir var glæpaferils hans. Þau áttu von á því að þau myndu deyja langt fyrir aldur fram og biðu þess saman.<ref>Guinn, bls. 81</ref> ==Sagnfræðilegt mat== Í gegn um árin hafa fjölmargir menningarsagnfræðingar greint það hvernig minningin um Bonnie og Clyde höfðar til almenningsins. E.R. Milner, sagnfræðingur, [[rithöfundur]] og sérfræðingur í tímabili Bonnie og Clyde, hefur sett dálæti almennings á tvíeykinu, bæði á kreppuárunum og í seinni tíð, í sagnfræðilegt og menningarlegt samhengi. Samkvæmt Milner samsama þeir sem upplifa sig sem „utangarðsmenn eða andstæðinga standandi kerfa“ sig Bonnie og Clyde og líta á þau sem byltingarmenn gegn þjóðfélagskerfi sem gerði sér ekki annt um þau. <blockquote>„[[Kreppan mikla|Fjárhagur þjóðarinnar dalaði einfaldlega um 38 prósent]],“ segir Milner, höfundur ''The Lives and Times of Bonnie and Clyde''. „Mjóslegnir og ringlaðir menn ráfuðu um göturnar í leit að atvinnu ... skömmtunarraðir og [[Súpueldhús|fátækraeldhús]] voru troðfull. (Á landsbyggðinni) var lagt eignarhald á meira en 38 prósent landeigna bænda og á sama tíma skall hryllilegt þurrkatímabil yfir slétturnar miklu. Þegar Bonnie og Clyde urðu fræg fannst mörgum að stóriðja og embættismenn hefðu misnotað [[Kapítalismi|kapítalíska kerfið]] ... en þarna voru Bonnie og Clyde að slá til baka.“<ref name=Milner>Milner, E.R. [https://books.google.com/books?id=bfLXGwAACAAJ ''The Lives and Times of Bonnie and Clyde''.] Southern Illinois University Press, 2003. Birt 1996.</ref></blockquote> ==Tenglar== * {{Tímarit.is|3292139|Bonny og Clyde: Geðveikir glæpamenn gerðir að hetjum|blað=[[Lesbók Morgunblaðsins]]|útgáfudagsetning=26. janúar 1969|blaðsíða=1; 14–15|höfundur=Lew Louderback}} {{Commonscat|Bonnie and Clyde}} == Tilvísanir == <references/> [[Flokkur:Bandarískir bankaræningjar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1910]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1909]] [[Flokkur:Fólk dáið árið 1934]] oz0ycpc21b92dx969bgxp3jgc1plcnh 0 140382 1962760 1938951 2026-05-10T16:32:38Z TKSnaevarr 53243 1962760 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur [[Konungsríkið Stóra-Bretland|Stóra-Bretlands]] og [[Konungsríkið Írland|Írland]]s | ætt = [[Hannover]]-ætt | skjaldarmerki = Coat of Arms of the United Kingdom (1816-1837).svg | nafn = Georg 3. | mynd = Allan Ramsay - King George III in coronation robes - Google Art Project.jpg | skírnarnafn = George William Frederick | fæðingardagur = [[4. júní]] [[1738]] | fæðingarstaður = [[Norfolk-hús]]i, [[London]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|1820|1|29|1738|6|4}} | dánarstaður = [[Windsor-kastali|Windsor-höll]], [[Windsor]], [[England]]i | grafinn = Kapella Heilags Georgs, Windsor-höll | ríkisár = [[25. október]] [[1760]] – [[29. janúar]] [[1820]] | undirskrift = George III Signature.svg | faðir = [[Friðrik, prins af Wales]] | móðir = [[Ágústa prinsessa af Saxe-Gotha]] | maki = [[Karlotta af Mecklenburg-Strelitz]] | titill_maka = Drottning | börn = [[Georg 4.]], Friðrik, [[Vilhjálmur 4. Bretakonungur|Vilhjálmur 4.]], Karlotta, Játvarður, Ágústa, Elísabet, Ernest Ágústus, Ágústus Friðrik, Adolf, María, Soffía, Oktavíus, Alfreð, Amelía }} '''Georg 3.''' (George William Frederick) ([[4. júní]] [[1738]] – [[29. janúar]] [[1820]]) var konungur Stóra-Bretlands og Írlands frá 25. október 1760 til dauðadags. Hann var jafnframt hertogi og kjörfursti Brunswick-Lüneburg (Hanover) í [[Heilaga rómverska ríkið|Heilaga rómverska ríkinu]] og síðan konungur [[Hanover]] frá 12. október 1814. Hann var þriðji breski einvaldurinn af Hanover-ætt en sá fyrsti þeirra sem var fæddur í Bretlandi, talaði ensku að móðurmáli<ref name="rh">{{cite web|publisher=Royal Household|accessdate=18 April 2016|title=George III|work=Official website of the British monarchy|url=https://www.royal.uk/george-iii-r-1760-1820}}</ref> og kom aldrei til Hanover.<ref>Brooke, John (1972). ''King George III. London: Constable'', bls. 314; Fraser, Antonia (1975). ''The Lives of the Kings and Queen of England''. London: Weidenfeld and Nicolson, bls. 277.</ref> Georg 3. sat á valdastól í 59 ár og var sá þjóðhöfðingi Breta sem sat lengst á valdastóli allt til ársins 1896 þegar barnabarn hans, [[Viktoría Bretadrottning]], tók fram úr honum. Líf hans og valdatíð, sem entist lengst allra breskra einvalda fram til hans tíma, einkenndust af vopnuðum átökum Breta í Evrópu, Afríku, Ameríku og Asíu. Snemma á valdatíð hans sigruðu Bretar Frakka í [[Sjö ára stríðið|sjö ára stríðinu]] og urðu þar með stærsta Evrópuveldið í Norður-Ameríku og Indlandi. Bretland glataði hins vegar stórum hluta amerískra nýlenda sinna í [[Bandaríska frelsisstríðið|bandaríska frelsisstríðinu]]. Frekari stríð brutust út gegn Frakklandi árið 1793 og ekki var rótt á milli ríkjanna fyrr en eftir ósigur [[Napóleon Bónaparte|Napóleons]] við Waterloo árið 1815. Seinna á ævi sinni þurfti Georg 3. að glíma við endurtekna og brátt varanlega geðkvilla. Frá árinu 1810 var Georg 3. ófær um að sinna skyldum sínum sem þjóðhöfðingi og því var sonur hans, [[Georg 4.|Georg erfðaprins]], gerður ríkisstjóri þar til faðir hans lést. Sagnfræðilegt mat á Georg 3. hefur breyst mörgum sinnum.<ref>Butterfield, Herbert (1957). ''George III and the Historians''. London: Collins, bls. 9.</ref> Fram á seinni hluta 20. aldar litu Bandaríkjamenn á hann sem harðstjóra. Meðal Breta var hann gerður að blóraböggli fyrir fall [[Heimsvaldsstefna|heimsvaldsstefnunnar]].<ref>Brooke, p. 269</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{töflubyrjun}} {{erfðatafla | titill = Konungur Bretlands og Írlands | frá = 25. október 1760 | til = 29. janúar 1820 | fyrir = [[Georg 2.]] | eftir = [[Georg 4.]] }} {{töfluendir}} {{Enskir, skoskir og breskir einvaldar}} {{fde|1738|1820|Georg 3.}} [[Flokkur:Breskir einvaldar]] [[Flokkur:Hannover-ætt]] [[Flokkur:Hertogar af Edinborg]] [[Flokkur:Kjörfurstar Hannover]] [[Flokkur:Konungar Hannover]] [[Flokkur:Prinsar af Wales]] cr1k8159854lj43rlezjzoy04csgutf 0 140679 1962755 1961446 2026-05-10T14:13:59Z TKSnaevarr 53243 1962755 wikitext text/x-wiki {{Leikari | nafn = Liam Neeson | mynd = Liam Neeson Deauville 2012 2.jpg | mynd_texti = Liam Neeson árið 2012. | fæðingarnafn = William John Neeson | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1952|6|7}} | fæðingarstaður = [[Ballymena]], [[County Antrim]], [[Norður-Írland]]i | þjóðerni = [[Norður-Írland|Norðurírskur]] | ár = 1976– | maki = {{gifting|Natasha Richardson|1994|2009|orsök=dó}} | börn = | vefsíða = | undirskrift = | helstu_hlutverk = <!-- Verðlaun --> | óskarsverðlaun = | emmy-verðlaun = | tony-verðlaun = | gg-verðlaun = | bafta-verðlaun = | sag-verðlaun = | cesar-verðlaun = | goya-verðlaun = | afi-verðlaun = | olivier-verðlaun = | edduverðlaun = | grammy-verðlaun = }} '''William John Neeson''' (fæddur 7. júní 1952) er [[leikari]] frá [[Norður-Írland|Norður-Írlandi]].<ref>{{cite news |title=Liam Neeson promotes Northern Ireland tourism |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-26504259|agency=[[BBC News]]|date=10 March 2014|access-date=29 December 2015|archive-date=30 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530233532/http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-26504259|url-status=live}}</ref> Hann hefur hlotið ýmsar viðurkenningar, meðal annars tilnefningar til [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlauna]], [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlauna]], þrenn [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], tvenn [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlaun]] og einn [[Volpi-bikarinn fyrir besta leikarann|Volpi-bikar]]. Leikferill Neesons spannar rúm fjörutíu ár og hann er gjarnan talinn með mestu kvikmyndaleikurum Írlands.<ref>{{cite news|last1=Clarke|first1=Donald|last2=Brady|first2=Tara |date=13 June 2020|title=The 50 greatest Irish film actors of all time – in order |url=https://www.irishtimes.com/culture/film/the-50-greatest-irish-film-actors-of-all-time-in-order-1.4271988|newspaper=The Irish Times |access-date=19 July 2020|archive-date=5 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805112424/https://www.irishtimes.com/culture/film/the-50-greatest-irish-film-actors-of-all-time-in-order-1.4271988|url-status=live}}</ref> Kvikmyndir Neesons hafa þénað rúma 11,7 milljarða bandaríkjadala á heimsvísu.<ref>{{cite web |url=https://www.the-numbers.com/person/710401-Liam-Neeson#tab=acting |title=Liam Neeson |work=The Numbers |access-date=30 December 2025 |archive-date=15 janúar 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115192806/https://www.the-numbers.com/person/710401-Liam-Neeson#tab=acting |url-status=dead }}</ref> Neeson var skipaður liðsforingi í Orðu breska heimsveldisins (OBE) árið 2000.<ref name="Wilson 4">{{cite news |last=Wilson |first=Jamie |title=Top billing at last for veteran entertainers; Showbusiness Awards for Elizabeth Taylor and Shirley Bassey |newspaper=[[The Guardian]] |date=31 December 1999 |location=London |page=4}}</ref> Frumraun Neesons á hvíta tjaldinu árið 1978 í ''[[För pílagrímsins]]''. Hann fylgdi henni eftir með hlutverkum í myndunum ''[[Konungssverðið]]'' (1981), ''[[Uppreisnin á Bounty (kvikmynd frá 1984)|Uppreisnin á Bounty]]'' (1984), ''[[Trúboðsstöðin]]'' (1986), ''[[Í djörfum leik]]'' (1988) og ''[[Hjónabandssæla (kvikmynd)|Hjónabandssæla]]'' (1992). Neeson öðlaðist frekari frægð með því að leika [[Oskar Schindler]] í dramamynd [[Steven Spielberg|Stevens Spielberg]] um [[helförin]]a, ''[[Listi Schindlers (kvikmynd)|Lista Schindlers]]'' (1993) og hlaut sína fyrstu tilnefningu til Óskarsverðlauna sem besti leikarinn fyrir hlutverkið. Neeson birtist síðan í aðalhlutverkum í dramamyndum á borð við ''[[Nell (kvikmynd)|Nell]]'' (1994), ''[[Rob Roy (kvikmynd frá 1995)|Rob Roy]]'' (1995), ''[[Michael Collins (kvikmynd)|Michael Collins]]'' (1996) og ''[[Vesalingarnir (kvikmynd frá 1998)|Vesalingana]]'' (1998). Neeson tók jafnframt að sér hlutverk í stórmyndum, meðal annars sem [[Qui-Gon Jinn]] í ''[[Stjörnustríð: Fyrsti hluti – Ógnvaldurinn]]'' (1999), [[Ra's al Ghul]] í ''[[Batman Begins]]'' og [[Aslan]] í þríleiknum ''[[Ævintýralandið Narnía (kvikmyndaröð)|Ævintýralandið Narnía]]'' (2005–2010). Neeson hefur jafnframt birst í myndum eins og sögulegu dramamyndinni ''[[Gengi New York-borgar]]'' (2002), [[Rómantísk gamanmynd|rómantísku gamanmyndinni]] ''[[Ástin grípur alla]]'' (2003), ævisögudramanu ''[[Kinsey (kvikmynd)|Kinsey]]'' (2004), erótísku spennumyndinni ''[[Chloe (kvikmynd frá 2009)|Chloe]]'' (2009), trúarlegu dramamyndinni ''[[Silence]]'' (2016), fantasíumyndinni ''[[Skrímslið kemur (kvikmynd)|Skrímslið kemur]]'' (2016), glæpatryllinum ''[[Widows (kvikmynd frá 2018)|Widows]]'' (2018), [[Vestri (kvikmyndir)|vestranum]] ''[[Ballaðan um Buster Scruggs]]'' (2018) og rómantísku dramamyndinni ''[[Ordinary Love]]'' (2019). Frá árinu 2008 haslaði Neeson sér völl sem hasarmyndahetja með spennumyndaröðinni ''[[Taken (kvikmyndaröð)|Taken]]'' (2008–2014), ''[[The A-Team (kvikmynd)|The A-Team]]'', ''[[The Grey]]'' (2011), ''[[Wrath of the Titans]]'' (2012), ''[[A Walk Among the Tombstones (kvikmynd)|A Walk Among the Tombstones]]'' (2014) og ''[[Cold Pursuit]]'' (2019). Neeson er þekktur fyrir samstarf sitt með leikstjóranum [[Jaume Collet-Serra]] og hefur leikið í fjórum af myndum hans: ''[[Unknown (kvikmynd frá 2011)|Unknown]]'' (2011), ''[[Non-Stop]]'' (2014), ''[[Run All Night]]'' (2015) og ''[[The Commuter]]'' (2018). Neeson er einnig sviðsleikari og lék hjá leikhúsinu [[Lyric Players' Theatre]] í [[Belfast]] í tvö ár frá árinu 1976. Hann hefur tvisvar unnið [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlaun]] sem besti leikarinn á [[Broadway]], fyrst fyrir túlkun sína á hlutverki Matt Burke í leikritinu ''[[Anna Christie]]'' eftir [[Eugene O'Neill]] (1992) og síðan á hlutverki Johns Proctor í leikritinu ''[[Í deiglunni]]'' eftir [[Arthur Miller]] (2002). Hann lék jafnframt [[Oscar Wilde]] í leikritinu ''[[Júdasarkossinn]]'' eftir [[David Hare]] (1998). ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|æviágrip|leikari}} {{f|1952}} {{DEFAULTSORT:Neeson, Liam}} [[Flokkur:Norður-írskir leikarar]] cb6jttuox46lgfmj7wlmvwx6x690ycs 0 143308 1962785 1918159 2026-05-11T01:14:34Z TKSnaevarr 53243 1962785 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Konungur Rúmeníu | ætt = Hohenzollern-ætt | skjaldarmerki = Kingdom of Romania - Big CoA.svg | nafn = Mikael 1. | mynd = Mihai.jpg | skírnarnafn = Mihai | fæðingardagur = [[25. október]] [[1921]] | fæðingarstaður = Peleș-kastala, [[Sinaia]], [[Rúmenía|Rúmeníu]] | dánardagur = {{Dánardagur og aldur|2017|12|5|1921|10|25}} | dánarstaður = [[Aubonne]], [[Sviss]] | grafinn = [[Curtea de Argeș]], [[Rúmenía|Rúmeníu]] | ríkisár = 20. júlí 1927 – 8. júní 1930; 6. september 1940 – 30. desember 1947 | faðir = [[Karl 2. Rúmeníukonungur]] | móðir = [[Helena af Grikklandi og Danmörku]] | maki = [[Anna Rúmeníudrottning]] | titill_maka = Drottning | börn = Margareta, Elena, Irina, Sophie, Marie | undirskrift = Michael of Romania Signature.svg }} '''Mikael 1.''' (25. október 1921 – 5. desember 2017) var síðasti konungur [[Rúmenía|Rúmeníu]]. Hann ríkti frá 20. júlí 1927 til 8. júní 1930 og aftur frá 6. september 1940 þar til hann sagði af sér þann 30. desember 1947. Stuttu áður en Mikael fæddist hafði faðir hans, [[Karl 2. Rúmeníukonungur|Karl prins]], átt í umdeildu ástarsambandi við konu að nafni Mögdu Lupescu.<ref name=blóm>{{Vefheimild|titill=Kóngurinn, sem selur blóm|mánuður=6. mars|ár=1960| skoðað-dags = 23. desember 2018|útgefandi=''[[Sunnudagsblaðið]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3615074}}</ref> Árið 1925 var Karl fenginn til að afsala sér erfðarétti sínum að krúnunni og flutti í útlegð til Parísar ásamt Lupescu. Árið 1927 varð Mikael konungur eftir dauða afa síns, [[Ferdinand 1. Rúmeníukonungur|Ferdinands 1. Rúmeníukonungs]]. Þar sem Mikael hafði ekki náð lögaldri var ráð ríkisstjóra skipað undir stjórn frænda hans, Nikulásar prins, patríarkans Mirons Cristea og Gheorghes Buzdugan forseta hæstaréttarins. Ríkisstjórunum tókst illa að stýra ríkinu og árið 1930 sneri Karl aftur, tók við völdum af syni sínum og ríkti sem Karl 2. af Rúmeníu. Mikael varð því ríkisarfi á ný og hlaut titilinn ''Voevod'' (herstjóri) Alba-Iulia. Karli 2. var steypt af stóli árið 1940 og Mikael varð konungur á ný. Undir stjórn einræðisherrans [[Ion Antonescu|Ions Antonescu]] gekk Rúmenía í bandalag við [[Þriðja ríkið|Þýskaland nasismans]] í [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjöldinni]]. Árið 1944 tók Mikael þátt í valdaráni gegn Antonescu, útnefndi [[Constantin Sănătescu]] forsætisráðherra og gekk í lið með [[Bandamenn (seinni heimsstyrjöldin)|bandamönnum]].<ref>{{Vefheimild|titill=Þegar Antonescu var steypt af stóli | dags = 17. janúar 1945| skoðað-dags = 13. apríl 2018|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1254097}}</ref> Í mars árið 1945 var Mikael neyddur til að skipa ríkisstjórn hlynnta [[Sovétríkin|Sovétríkjunum]] undir stjórn [[Petru Groza]]. Frá ágúst 1945 til janúar 1946 fór Mikael í „konunglegt verkfall“ og reyndi að mótmæla kommúnistastjórn Groza með því að neita að skrifa undir tilskipanir hennar. Í nóvember var Mikael viðstaddur brúðkaup frændfólks síns, [[Elísabet 2.|Elísabetar prinsessu af Bretlandi]] (sem síðar varð drottning) og [[Filippus prins, hertogi af Edinborg|Filippusar prins af Grikklandi]], í London. Stuttu síðar, þann 30. desember 1947, kallaði Groza Mikael á fund sinn og neyddi hann til að segja af sér. Mikael var rekinn í útlegð og sviptur bæði eignum sínum og ríkisborgararétti. Hann kvæntist [[Anna Rúmeníudrottning|Önnu prinsessu af Bourbon-Parma]] árið 1948 og eignaðist með henni fimm dætur. Fjölskyldan bjó um skeið í Bretlandi og sá fyrir sér með því að rækta og selja grænmeti<ref name=blóm/><ref>{{Vefheimild|titill=Konungur gerizt garðyrkjubóndi| dags = 22. apríl 1956| skoðað-dags = 23. desember 2018|útgefandi=''[[Sunnudagsblaðið]]''|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3602633}}</ref> en settist síðan að í [[Sviss]]. Kommúnistastjórn [[Nicolae Ceaușescu]] var steypt af stóli árið 1989 og næsta ár reyndi Mikael að snúa aftur til Rúmeníu. Hann var hins vegar handtekinn og sendur úr landi þegar hann steig á rúmenska grundu. Árið 1992 var Mikael leyft að heimsækja Rúmeníu á [[Páskar|páskunum]]. Mikill mannfjöldi tók við Mikael og talið er að um milljón manns hafi komið til [[Búkarest]] til að hlusta á ræðu sem hann hélt úr hótelglugga sínum. Ríkisstjórn [[Ion Iliescu|Ions Iliescu]] stóð uggur af vinsældum Mikaels og neitaði að leyfa honum að heimsækja landið á ný. Eftir að Iliescu bað ósigur í forsetakosningum árið 1997 gegn [[Emil Constantinescu]] var Mikael veittur rúmenskur ríkisborgararéttur á ný og honum leyft að heimsækja landið að vild.<ref>{{Vefheimild|titill=Notfæra sér virðingu Mikaels konungs til að fá NATO-aðild |mánuður=1. mars|ár=1997 | skoðað-dags = 14. apríl 2018|útgefandi=''[[Morgunblaðið]]''|url=https://www.mbl.is/greinasafn/grein/317615/}}</ref> Einnig var fjölskyldu hans skilað nokkrum landeignum eins og kastölum þeirra við Peleş og Săvârşin. ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla |titill=Konungur Rúmeníu |frá=20. júlí 1927 |til=8. júní 1930 |fyrir=[[Ferdinand 1. Rúmeníukonungur|Ferdinand 1.]] |eftir=[[Karl 2. Rúmeníukonungur|Karl 2.]] }} {{Erfðatafla |titill=Konungur Rúmeníu |frá=6. september 1940 |til=30. desember 1947 |fyrir=[[Karl 2. Rúmeníukonungur|Karl 2.]] |eftir=Enginn }} {{Töfluendir}} {{Þjóðhöfðingjar Rúmeníu}} {{fd|1921|2017}} [[Flokkur:Konungar Rúmeníu]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í seinni heimsstyrjöldinni]] [[Flokkur:Hohenzollern-ætt]] e9r5j2vovmncn0fl7gpmk4vhmh23vbh 0 154521 1962759 1958469 2026-05-10T16:32:30Z LexLuxor05 104571 /* Íslensk talsetning */ Added some more roles, I found 1962759 wikitext text/x-wiki {{Kvikmynd | nafn = Valhöll | upprunalegt_nafn = Valhalla | leikstjóri = [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]]<br/>Jeffrey J. Varab | handritshöfundur = Peter Madsen<br/>Henning Kure<br/>Niels Søndergaard | byggt_á = "[[Goðheimar]]" eftir [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]] | framleiðandi = Anders Mastrup | leikarar = Thomas Eje<br/>Dick Kaysø<br/>Preben Kristensen<br/>Kirsten Rolffes<br/>Claus Ryskjær<br/>Susse Wold<br/>Nis Bank-Mikkelsen | kvikmyndagerð = Niels Grønlykke<br/>Jan-Erik Sandberg | klipping = Lidia Sablone | tónlist = Ron Goodwin<br/>Bent Hesselmann | fyrirtæki = Swan Film Production A/S | dreifiaðili = {{DNK}} Warner & Metronome | frumsýning = {{DNK}} [[10. október]] [[1986]]<br/>{{ISL}} [[22. ágúst]] [[1987]] | lengd = 76 mínútur | land = Danmörku | tungumál = ensku, dönsku | ráðstöfunarfé = 40 milljónir [[Dönsk króna|DDK]] }} '''''Valhöll''''' (Upprunalegur titill: ''Valhalla'') er [[Danmörk|dönsk]] [[teiknimynd]] frá árinu [[1986]] í leikstjórn [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]] og Jeffrey James Varab og framleidd af Swan Film Production. Hún byggir á [[Goðheimar|Goðheimum]], vinsælum myndasöguflokki sem fjallar um helstu persónur [[norræn goðafræði|norrænnar goðafræði]]. Myndin hlaut fjölda verðlauna og nýtur enn í dag mikilla vinsælda meðal danskra áhorfenda, en engu að síður varð stórtap á gerð hennar. Myndin var frumsýnd á [[Ísland|Íslandi]] í [[Laugarásbíó|Laugarásbíói]] [[22. ágúst]] [[1987]] þar sem hún var einnig talsett á [[Íslenska|íslensku]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2911131?iabr=on#page/n1/mode/2up/search/Valh%C3%B6ll%20teiknimynd|title=Þjóðviljinn - 182. tölublað (21.08.1987) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4041184?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Valh%C3%B6ll%20teiknimynd|title=Tíminn - 181. Tölublað (21.08.1987) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1662058?iabr=on#page/n47/mode/2up/search/Valh%C3%B6ll%20teiknimynd|title=Morgunblaðið - 187. tölublað (22.08.1987) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2533337?iabr=on#page/n37/mode/2up/search/Valh%C3%B6ll%20teiknimynd|title=Dagblaðið Vísir - DV - 192. tölublað (27.08.1987) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-12-08}}</ref>. == Söguþráður == Norrænu guðirnir [[Þór (norræn goðafræði)|Þór]] og [[Loki]] eru á ferð í [[Miðgarður|Miðgarði]] og hvílast á bóndabæ. Í kjölfarið tekur Þór tvö ung systkini í þjónustu sína, þau Þjálfa og Röskvu. Mannabörnin fara með þeim til [[Ásgarður|Ásgarðs]], hitta þar hina [[Æsir|æsina]] og fræðast um það sem fyrir augu ber. Einn daginn skýtur Loki upp kollinum með jötnadrenginn Kark, sem jötuninn Útgarða-Loki hafði narrað hann til að taka að sér. Karkur vingast við mannabörnin en stendur fyrir óteljandi óknyttum. Að lokum afráða Þór og Loki að halda á fund Útgarða-Loka og skila óþekktaranganum. Jötnarnir hafa engan áhuga á að fá drenginn til baka. Útgarða-Loki skorar á Þór og föruneyti hans í keppni í ýmsum greinum og vinnur þær allar með blekkingum og sjónhverfingum. Sannleikurinn kemst loks í ljós, en Karkur snýr þó aftur til Valhallar með hinum nýju vinum sínum. == Íslensk talsetning == {| class="wikitable" |+ !'''Hlutverk''' !'''Leikari'''<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1661854?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%22P%C3%A1ll%20%C3%9Alfar%20J%C3%BAl%C3%ADusson%22|titill=Morgunblaðið - 20.08.1987,Timarit}}</ref> |- |Sögumaður |[[Flosi Ólafsson]] |- |Þjálfa |Páll Úlfar Júlíusson |- |Röskvu |Nanna Jóhannsdóttir |- |Þór | rowspan="2" |[[Jóhann Sigurðarson]] |- |Óðinn |- |Loki |[[Laddi]] |- |Útgarða-Loki |[[Kristinn Sigmundsson]] |- |Móðirin |[[Lísa Pálsdóttir]] |- |Faðirin |[[Eggert Þorleifsson]] |- |Sif |Ragnheiður Arnadóttir |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Tæknieiningar |- |Leikstjóri |[[Þorbjörn Erlingsson]] |} == Framleiðsla == Miklar vinsældir fyrstu þriggja Goðheima-myndasagnanna í Danmörku urðu kveikjan að þeirri hugmynd að nýta sögusvið þeirra í teiknimynd í fullri lengd. Bandaríkjamaðurinn ''Jeffrey J. Varab'' og Daninn ''Jakob Stegelmann'' höfðu frumkvæði að verkefninu, en þeir ráku um þær mundir skóla í teiknimyndagerð í [[Kaupmannahöfn]]. Varab, sem starfað hafði hjá [[Disney|Disney-fyrirtækinu]] átti síðar eftir að koma að gerð fjölda stórra teiknimynda í [[Hollywood]]. Þeir Varab og Stegelmann sannfærðu [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]] teiknara Goðheima um að taka þátt í verkefninu. Madsen, sem þá þegar farinn að vinna að fjórðu sögunni í bókaflokknum samdi handrit myndarinnar. Söguþráður hennar var síðar rakinn í tveimur bókum: [[Sagan um Kark|Sögunni um Kark]] og [[Förin til Útgarða-Loka|Förinni til Útgarða-Loka]]. Ýmis vandamál komu upp við gerð myndarinnar, einkum tengd kostnaði. Stegelmann hætti þátttöku í verkefninu og hvarf til annarra starfa og Varab, sem hafði verið titlaður leikstjóri, dró sig til baka vegna ósættis við aðra aðstandendur. Hann er því sagður aðstoðarleikstjóri myndarinnar en Peter Madsen aðalleikstjóri. [[Flokkur:danskar kvikmyndir]] Viðtökur áhorfenda voru góðar og varð Valhalla til að mynda mest sótta danska kvikmyndin árið 1986. Framleiðslukostnaðurinn varð hins vegar alltof hár, myndin telst sú dýrasta í danskri kvikmyndasögu og leiddi hún til gjaldþrots framleiðslufyrirtækisins. Hópur starfsmanna sem unnu við myndina stofnuðu hins vegar nýtt fyrirtæki sem framleitt hefur vinsælar myndir á borð við [[Skógardýrið Húgó]] og má því segja að Valhalla hafi lagt grunninn að danska teiknimyndaiðnaðinum. == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1986]] 0e8qcm5huhw3ucln87djuk5ooysdtx0 1962826 1962759 2026-05-11T10:07:39Z LexLuxor05 104571 1962826 wikitext text/x-wiki {{Kvikmynd | nafn = Valhöll | upprunalegt_nafn = Valhalla | leikstjóri = [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]]<br/>Jeffrey J. Varab | handritshöfundur = Peter Madsen<br/>Henning Kure<br/>Niels Søndergaard | byggt_á = "[[Goðheimar]]" eftir [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]] | framleiðandi = Anders Mastrup | leikarar = Thomas Eje<br/>Dick Kaysø<br/>Preben Kristensen<br/>Kirsten Rolffes<br/>Claus Ryskjær<br/>Susse Wold<br/>Nis Bank-Mikkelsen | kvikmyndagerð = Niels Grønlykke<br/>Jan-Erik Sandberg | klipping = Lidia Sablone | tónlist = Ron Goodwin<br/>Bent Hesselmann | fyrirtæki = Swan Film Production A/S | dreifiaðili = {{DNK}} Warner & Metronome | frumsýning = {{DNK}} [[10. október]] [[1986]]<br/>{{ISL}} [[22. ágúst]] [[1987]] | lengd = 76 mínútur | land = Danmörku | tungumál = ensku, dönsku | ráðstöfunarfé = 40 milljónir [[Dönsk króna|DDK]] }} '''''Valhöll''''' (Upprunalegur titill: ''Valhalla'') er [[Danmörk|dönsk]] [[teiknimynd]] frá árinu [[1986]] í leikstjórn [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]] og Jeffrey James Varab og framleidd af Swan Film Production. Hún byggir á [[Goðheimar|Goðheimum]], vinsælum myndasöguflokki sem fjallar um helstu persónur [[norræn goðafræði|norrænnar goðafræði]]. Myndin hlaut fjölda verðlauna og nýtur enn í dag mikilla vinsælda meðal danskra áhorfenda, en engu að síður varð stórtap á gerð hennar. Myndin var frumsýnd á [[Ísland|Íslandi]] í [[Laugarásbíó|Laugarásbíói]] [[22. ágúst]] [[1987]] þar sem hún var einnig talsett á [[Íslenska|íslensku]]<ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2911131?iabr=on#page/n1/mode/2up/search/Valh%C3%B6ll%20teiknimynd|title=Þjóðviljinn - 182. tölublað (21.08.1987) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/4041184?iabr=on#page/n17/mode/2up/search/Valh%C3%B6ll%20teiknimynd|title=Tíminn - 181. Tölublað (21.08.1987) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1662058?iabr=on#page/n47/mode/2up/search/Valh%C3%B6ll%20teiknimynd|title=Morgunblaðið - 187. tölublað (22.08.1987) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-12-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/2533337?iabr=on#page/n37/mode/2up/search/Valh%C3%B6ll%20teiknimynd|title=Dagblaðið Vísir - DV - 192. tölublað (27.08.1987) - Tímarit.is|website=timarit.is|access-date=2024-12-08}}</ref>. == Söguþráður == Norrænu guðirnir [[Þór (norræn goðafræði)|Þór]] og [[Loki]] eru á ferð í [[Miðgarður|Miðgarði]] og hvílast á bóndabæ. Í kjölfarið tekur Þór tvö ung systkini í þjónustu sína, þau Þjálfa og Röskvu. Mannabörnin fara með þeim til [[Ásgarður|Ásgarðs]], hitta þar hina [[Æsir|æsina]] og fræðast um það sem fyrir augu ber. Einn daginn skýtur Loki upp kollinum með jötnadrenginn Kark, sem jötuninn Útgarða-Loki hafði narrað hann til að taka að sér. Karkur vingast við mannabörnin en stendur fyrir óteljandi óknyttum. Að lokum afráða Þór og Loki að halda á fund Útgarða-Loka og skila óþekktaranganum. Jötnarnir hafa engan áhuga á að fá drenginn til baka. Útgarða-Loki skorar á Þór og föruneyti hans í keppni í ýmsum greinum og vinnur þær allar með blekkingum og sjónhverfingum. Sannleikurinn kemst loks í ljós, en Karkur snýr þó aftur til Valhallar með hinum nýju vinum sínum. == Íslensk talsetning == {| class="wikitable" |+ !'''Hlutverk''' !Dönsku Leikari<ref>https://www.danskefilmstemmer.dk/Film.php?fid=165</ref> !Íslensk talsetning<ref>{{Vefheimild|url=https://timarit.is/page/1661854?iabr=on#page/n3/mode/2up/search/%22P%C3%A1ll%20%C3%9Alfar%20J%C3%BAl%C3%ADusson%22|titill=Morgunblaðið - 20.08.1987,Timarit}}</ref> |- |Sögumaður (Forteller) |? |[[Flosi Ólafsson]] |- |Þjálfa (Tjalfe) |Marie Ingerslev |Páll Úlfar Júlíusson |- |Röskvu (Røskva) |Laura Bro |Nanna Jóhannsdóttir |- |Þór (Thor) |Dick Kaysø | rowspan="2" |[[Jóhann Sigurðarson]] |- |Óðinn (Odin) |Nis Bank-Mikkelsen |- |Loki (Loke) |Preben Kristensen |[[Laddi]] |- |Útgarða-Loki (Udgårdsloke) |Nis Bank-Mikkelsen |[[Kristinn Sigmundsson]] |- |Móðirin (Moderen) |Kirsten Rolffes |[[Lísa Pálsdóttir]] |- |Faðirin (Faderen) |Jesper Klein |[[Eggert Þorleifsson]] |- |Sif |Susse Wold |Ragnheiður Arnadóttir |- |Quark |Thomas Eje |''Originalhljóð'' |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Tæknieiningar |- |Leikstjóri |[[Þorbjörn Erlingsson]] |} == Framleiðsla == Miklar vinsældir fyrstu þriggja Goðheima-myndasagnanna í Danmörku urðu kveikjan að þeirri hugmynd að nýta sögusvið þeirra í teiknimynd í fullri lengd. Bandaríkjamaðurinn ''Jeffrey J. Varab'' og Daninn ''Jakob Stegelmann'' höfðu frumkvæði að verkefninu, en þeir ráku um þær mundir skóla í teiknimyndagerð í [[Kaupmannahöfn]]. Varab, sem starfað hafði hjá [[Disney|Disney-fyrirtækinu]] átti síðar eftir að koma að gerð fjölda stórra teiknimynda í [[Hollywood]]. Þeir Varab og Stegelmann sannfærðu [[Peter Madsen (teiknari)|Peter Madsen]] teiknara Goðheima um að taka þátt í verkefninu. Madsen, sem þá þegar farinn að vinna að fjórðu sögunni í bókaflokknum samdi handrit myndarinnar. Söguþráður hennar var síðar rakinn í tveimur bókum: [[Sagan um Kark|Sögunni um Kark]] og [[Förin til Útgarða-Loka|Förinni til Útgarða-Loka]]. Ýmis vandamál komu upp við gerð myndarinnar, einkum tengd kostnaði. Stegelmann hætti þátttöku í verkefninu og hvarf til annarra starfa og Varab, sem hafði verið titlaður leikstjóri, dró sig til baka vegna ósættis við aðra aðstandendur. Hann er því sagður aðstoðarleikstjóri myndarinnar en Peter Madsen aðalleikstjóri. [[Flokkur:danskar kvikmyndir]] Viðtökur áhorfenda voru góðar og varð Valhalla til að mynda mest sótta danska kvikmyndin árið 1986. Framleiðslukostnaðurinn varð hins vegar alltof hár, myndin telst sú dýrasta í danskri kvikmyndasögu og leiddi hún til gjaldþrots framleiðslufyrirtækisins. Hópur starfsmanna sem unnu við myndina stofnuðu hins vegar nýtt fyrirtæki sem framleitt hefur vinsælar myndir á borð við [[Skógardýrið Húgó]] og má því segja að Valhalla hafi lagt grunninn að danska teiknimyndaiðnaðinum. == Tilvísanir == <references /> [[Flokkur:Kvikmyndir frumsýndar 1986]] 4ia547n76gdg2u8wy1nrq1554xvm42n 0 162358 1962750 1711300 2026-05-10T12:45:40Z Berserkur 10188 1962750 wikitext text/x-wiki '''Leiðarhólmsskrá''' var samningur og opið bréf til konungs, nafngreindir embættismenn og allur almenningur, undirritaðir af 26 íslenskum höfðingjum árið [[1513]] og mótmæltu kirkjulegri ágangi. Aðallega var brotið á ''[[Sættargjörðinni í Túnsbergi]]'', sáttmáli frá 1277, endurreistur árið 1458 þar sem valdi var skipt milli kirkju og konungs. == Bakgrunnur == Á 15. og 16. öld var [[Íslenska þjóðkirkjan|íslenska kirkjan]] orðin öflugasta eining landsins, bæði efnahagslega og í hernaðarlegum málum og hafði aðskilin lög. Báðir biskupar og klerkar höfðu notað þetta til að efla vald sitt enn frekar með því að taka lönd af löglegum eigendum sínum án þess að höfðingjarnir væru færir um að ögra þessu. Kirkjan afgreiddi einnig [[kanónísk lög]] óhóflega og refsaði þeim sem móðguðu þau harðlega en vernduðu morðingja sem ekki voru klerkar og aðra glæpamenn. == Tilvísanir == #Vilborg Auður Ísleifsdóttir, ''Siðbreytingin á Íslandi 1537-1565'', Hið íslenzka bókmenntafélag. Reykjavík. 1997. p.&nbsp;109-114. {{ISBN|9979-804-98-X}} * {{wpheimild | tungumál = en | titill = Leiðarhólmsskrá | mánuðurskoðað = 5. mars| árskoðað = 2021}} {{Stubbur|Ísland}} [[Flokkur:1513]] [[Flokkur:Saga kristninnar á Íslandi]] 5njql65257nawgpujyaqq1ivwlzy3ul 10 165743 1962765 1937468 2026-05-10T18:13:45Z Fyxi 84003 1962765 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | title = [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] | group1 = Eftir árum | list1 = * {{escyr|1956}} * {{escyr|1957}} * {{escyr|1958}} * {{escyr|1959}} * {{escyr|1960}} * {{escyr|1961}} * {{escyr|1962}} * {{escyr|1963}} * {{escyr|1964}} * {{escyr|1965}} * {{escyr|1966}} * {{escyr|1967}} * {{escyr|1968}} * {{escyr|1969}} * {{escyr|1970}} * {{escyr|1971}} * {{escyr|1972}} * {{escyr|1973}} * {{escyr|1974}} * {{escyr|1975}} * {{escyr|1976}} * {{escyr|1977}} * {{escyr|1978}} * {{escyr|1979}} * {{escyr|1980}} * {{escyr|1981}} * {{escyr|1982}} * {{escyr|1983}} * {{escyr|1984}} * {{escyr|1985}} * {{escyr|1986}} * {{escyr|1987}} * {{escyr|1988}} * {{escyr|1989}} * {{escyr|1990}} * {{escyr|1991}} * {{escyr|1992}} * {{escyr|1993}} * {{escyr|1994}} * {{escyr|1995}} * {{escyr|1996}} * {{escyr|1997}} * {{escyr|1998}} * {{escyr|1999}} * {{escyr|2000}} * {{escyr|2001}} * {{escyr|2002}} * {{escyr|2003}} * {{escyr|2004}} * {{escyr|2005}} * {{escyr|2006}} * {{escyr|2007}} * {{escyr|2008}} * {{escyr|2009}} * {{escyr|2010}} * {{escyr|2011}} * {{escyr|2012}} * {{escyr|2013}} * {{escyr|2014}} * {{escyr|2015}} * {{escyr|2016}} * {{escyr|2017}} * {{escyr|2018}} * {{escyr|2019}} * <s>{{escyr|2020}}</s> * {{escyr|2021}} * {{escyr|2022}} * {{escyr|2023}} * {{escyr|2024}} * {{escyr|2025}} * ''{{escyr|2026}}'' | group2 = Eftir löndum | list2 = * {{esccnty|Albanía}} * {{esccnty|Andorra}} * {{esccnty|Armenía}} * {{esccnty|Aserbaísjan}} * {{esccnty|Austurríki}} * {{esccnty|Ástralía}} * {{esccnty|Belgía}} * {{esccnty|Bosnía og Hersegóvína}} * {{esccnty|Bretland}} * {{esccnty|Búlgaría}} * {{esccnty|Danmörk}} * {{esccnty|Eistland}} * {{esccnty|Finnland}} * {{esccnty|Frakkland}} * {{esccnty|Georgía}} * {{esccnty|Grikkland}} * {{esccnty|Holland}} * {{esccnty|Hvíta-Rússland}} * {{esccnty|Írland}} * {{esccnty|Ísland}} * {{esccnty|Ísrael}} * {{esccnty|Ítalía}} * {{esccnty|Júgóslavía}} * {{esccnty|Króatía}} * {{esccnty|Kýpur}} * {{esccnty|Lettland}} * {{esccnty|Litáen}} * {{esccnty|Lúxemborg}} * {{esccnty|Malta}} * {{esccnty|Marokkó}} * {{esccnty|Moldóva}} * {{esccnty|Mónakó}} * {{esccnty|Norður-Makedónía}} * {{esccnty|Noregur}} * {{esccnty|Portúgal}} * {{esccnty|Pólland}} * {{esccnty|Rúmenía}} * {{esccnty|Rússland}} * {{esccnty|San Marínó}} * {{esccnty|Serbía og Svartfjallaland}} * {{esccnty|Serbía}} * {{esccnty|Slóvakía}} * {{esccnty|Slóvenía}} * {{esccnty|Spánn}} * {{esccnty|Svartfjallaland}} * {{esccnty|Sviss}} * {{esccnty|Svíþjóð}} * {{esccnty|Tékkland}} * {{esccnty|Tyrkland}} * {{esccnty|Ungverjaland}} * {{esccnty|Úkraína}} * {{esccnty|Þýskaland}} | group3 = Undankeppnir | list3 = * [[Melodifestivalen]] * [[Söngvakeppnin]] | group4 = Tengt efni | list4 = * [[Lönd í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] * [[Deilur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] | below = * {{Icon|Category}} [[:Flokkur:Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva|Flokkur]] }}<noinclude> [[Flokkur:Menningarsnið| ]] </noinclude> ceg7eopbjjr3jllchq7btlsqtrx8skv 1962766 1962765 2026-05-10T18:15:14Z Fyxi 84003 1962766 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | title = [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] | group1 = Eftir árum | list1 = * {{escyr|1956}} * {{escyr|1957}} * {{escyr|1958}} * {{escyr|1959}} * {{escyr|1960}} * {{escyr|1961}} * {{escyr|1962}} * {{escyr|1963}} * {{escyr|1964}} * {{escyr|1965}} * {{escyr|1966}} * {{escyr|1967}} * {{escyr|1968}} * {{escyr|1969}} * {{escyr|1970}} * {{escyr|1971}} * {{escyr|1972}} * {{escyr|1973}} * {{escyr|1974}} * {{escyr|1975}} * {{escyr|1976}} * {{escyr|1977}} * {{escyr|1978}} * {{escyr|1979}} * {{escyr|1980}} * {{escyr|1981}} * {{escyr|1982}} * {{escyr|1983}} * {{escyr|1984}} * {{escyr|1985}} * {{escyr|1986}} * {{escyr|1987}} * {{escyr|1988}} * {{escyr|1989}} * {{escyr|1990}} * {{escyr|1991}} * {{escyr|1992}} * {{escyr|1993}} * {{escyr|1994}} * {{escyr|1995}} * {{escyr|1996}} * {{escyr|1997}} * {{escyr|1998}} * {{escyr|1999}} * {{escyr|2000}} * {{escyr|2001}} * {{escyr|2002}} * {{escyr|2003}} * {{escyr|2004}} * {{escyr|2005}} * {{escyr|2006}} * {{escyr|2007}} * {{escyr|2008}} * {{escyr|2009}} * {{escyr|2010}} * {{escyr|2011}} * {{escyr|2012}} * {{escyr|2013}} * {{escyr|2014}} * {{escyr|2015}} * {{escyr|2016}} * {{escyr|2017}} * {{escyr|2018}} * {{escyr|2019}} * <s>{{escyr|2020}}</s> * {{escyr|2021}} * {{escyr|2022}} * {{escyr|2023}} * {{escyr|2024}} * {{escyr|2025}} * ''{{escyr|2026}}'' | group2 = Eftir löndum | list2 = * {{esccnty|Albanía}} * {{esccnty|Andorra}} * {{esccnty|Armenía}} * {{esccnty|Aserbaísjan}} * {{esccnty|Austurríki}} * {{esccnty|Ástralía}} * {{esccnty|Belgía}} * {{esccnty|Bosnía og Hersegóvína}} * {{esccnty|Bretland}} * {{esccnty|Búlgaría}} * {{esccnty|Danmörk}} * {{esccnty|Eistland}} * {{esccnty|Finnland}} * {{esccnty|Frakkland}} * {{esccnty|Georgía}} * {{esccnty|Grikkland}} * {{esccnty|Holland}} * {{esccnty|Hvíta-Rússland}} * {{esccnty|Írland}} * {{esccnty|Ísland}} * {{esccnty|Ísrael}} * {{esccnty|Ítalía}} * ''{{esccnty|Júgóslavía}}'' * {{esccnty|Króatía}} * {{esccnty|Kýpur}} * {{esccnty|Lettland}} * {{esccnty|Litáen}} * {{esccnty|Lúxemborg}} * {{esccnty|Malta}} * {{esccnty|Marokkó}} * {{esccnty|Moldóva}} * {{esccnty|Mónakó}} * {{esccnty|Norður-Makedónía}} * {{esccnty|Noregur}} * {{esccnty|Portúgal}} * {{esccnty|Pólland}} * {{esccnty|Rúmenía}} * {{esccnty|Rússland}} * {{esccnty|San Marínó}} * ''{{esccnty|Serbía og Svartfjallaland}}'' * {{esccnty|Serbía}} * {{esccnty|Slóvakía}} * {{esccnty|Slóvenía}} * {{esccnty|Spánn}} * {{esccnty|Svartfjallaland}} * {{esccnty|Sviss}} * {{esccnty|Svíþjóð}} * {{esccnty|Tékkland}} * {{esccnty|Tyrkland}} * {{esccnty|Ungverjaland}} * {{esccnty|Úkraína}} * {{esccnty|Þýskaland}} | group3 = Undankeppnir | list3 = * [[Melodifestivalen]] * [[Söngvakeppnin]] | group4 = Tengt efni | list4 = * [[Lönd í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] * [[Deilur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva]] | below = * {{Icon|Category}} [[:Flokkur:Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva|Flokkur]] }}<noinclude> [[Flokkur:Menningarsnið| ]] </noinclude> l07mep7jf49s7s52zl4ukwu77r75jnb 0 166939 1962872 1911714 2026-05-11T10:36:52Z Heimir Laugi 112592 1962872 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Isafjordur.jpg|thumb|Eyri við Skutulsfjörð]] '''Grunnskólinn á Ísafirði''' var fyrst formlega settur árið [[1874]]. Hann er einn af fjórum grunnskólum sveitarfélagsins og sá eini í bænum Ísafirði. Áður var skólahald á [[Ísafjörður|Ísafirði]] slitrótt og háð einkaframtaki að stærstum hluta. Skólinn stendur á [[Eyri í Skutulsfirði|Eyrinn]]<nowiki/>i, í hjarta bæjarins. Haustið [[2008]] var nýtt hús tekið í notkun og hýsir það list- og verkgreinar, bókasafn og fjórar almennar kennslustofur, auk hluta af Dægradvöl sem er frístundaheimili fyrir nemendur í 1.-4. bekk. Nemendur skólans koma einkum af Eyrinni og nágrenni hennar, [[Holtahverfi]] og úr [[Hnífsdalur|Hnífsdal]]. Skólabíll ekur þeim sem þurfa að sækja skóla um langan veg. grunskólinn er Líka með furðulegt matar val í Matsalinum == Stjórn skólans == Fræðslunefnd er skipuð fimm fulltrúum. Skóla- og tómstundasvið [[Ísafjarðarbær|Ísafjarðarbæjar]] (STÍ) fer með daglega yfirstjórn þeirra málefna sem falla undir fræðslunefnd. Við skólann starfa fjórir stjórnendur: Skólastjóri, aðstoðarskólastjóri, deildarstjóri unglingastigs og deildarstjóri stoðþjónustu. Fagteymi kennara sjá um ýmsa þætti í skólastarfinu. Nemendaverndarráð er starfandi við skólann og er ætlað að samræma störf þeirra aðila sem fjalla um málefni einstakra nemenda. Ráðið er einnig eineltisvarnateymi og aðstoðar umsjónarkennara við úrvinnslu eineltismála sem upp koma. Nemendaráð starfar við skólann og er það kosið árlega af nemendum í 8.-10. bekk. Það vinnur m.a. að félags-, hagsmuna- og velferðarmálum nemenda. == Samstarf == Mikið samstarf er við aðra skóla á norðanverðum [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. Skólarnir fara saman með hóp í Skólabúðirnar að Reykjum í Hrútafirði. Einnig er nemendum boðið í heimsóknir og á skemmtanir á milli skóla. Íþróttahátíðin í [[Bolungarvík]] hefur verið stór þáttur í þessu samstarfi í mörg ár. Skólinn hefur tekið þátt í nokkrum [[Erasmus+|Erasmus]]+ verkefnum. Núna síðast verkefni um [[Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna|Heimsmarkmið]] [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu Þjóðanna]] sem þurfti að klára í gegnum netið vegna heimsfaraldurs [[COVID-19|Covid]]. == Heimildir: == [https://grisa.isafjordur.is/ Heimasíða Grunnskólans á Ísafirði] [https://grisa.isafjordur.is/namid/erasmus/ Verkefni skólans í Erasmus] [[Flokkur:Skólar á Ísafirði]] [[Flokkur:Íslenskir grunnskólar]] 6ltp8jop1pm1bht3ykwo8msxikhw5ub 1962879 1962872 2026-05-11T11:02:45Z TKSnaevarr 53243 Tók aftur breytingu frá [[Special:Contributions/Heimir Laugi|Heimir Laugi]] ([[User talk:Heimir Laugi|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Alvaldi|Alvaldi]] 1911714 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Isafjordur.jpg|thumb|Eyri við Skutulsfjörð]] '''Grunnskólinn á Ísafirði''' var fyrst formlega settur árið [[1874]]. Hann er einn af fjórum grunnskólum sveitarfélagsins og sá eini í bænum Ísafirði. Áður var skólahald á [[Ísafjörður|Ísafirði]] slitrótt og háð einkaframtaki að stærstum hluta. Skólinn stendur á [[Eyri í Skutulsfirði|Eyrinn]]<nowiki/>i, í hjarta bæjarins. Haustið [[2008]] var nýtt hús tekið í notkun og hýsir það list- og verkgreinar, bókasafn og fjórar almennar kennslustofur, auk hluta af Dægradvöl sem er frístundaheimili fyrir nemendur í 1.-4. bekk. Nemendur skólans koma einkum af Eyrinni og nágrenni hennar, [[Holtahverfi]] og úr [[Hnífsdalur|Hnífsdal]]. Skólabíll ekur þeim sem þurfa að sækja skóla um langan veg. == Stjórn skólans == Fræðslunefnd er skipuð fimm fulltrúum. Skóla- og tómstundasvið [[Ísafjarðarbær|Ísafjarðarbæjar]] (STÍ) fer með daglega yfirstjórn þeirra málefna sem falla undir fræðslunefnd. Við skólann starfa fjórir stjórnendur: Skólastjóri, aðstoðarskólastjóri, deildarstjóri unglingastigs og deildarstjóri stoðþjónustu. Fagteymi kennara sjá um ýmsa þætti í skólastarfinu. Nemendaverndarráð er starfandi við skólann og er ætlað að samræma störf þeirra aðila sem fjalla um málefni einstakra nemenda. Ráðið er einnig eineltisvarnateymi og aðstoðar umsjónarkennara við úrvinnslu eineltismála sem upp koma. Nemendaráð starfar við skólann og er það kosið árlega af nemendum í 8.-10. bekk. Það vinnur m.a. að félags-, hagsmuna- og velferðarmálum nemenda. == Samstarf == Mikið samstarf er við aðra skóla á norðanverðum [[Vestfirðir|Vestfjörðum]]. Skólarnir fara saman með hóp í Skólabúðirnar að Reykjum í Hrútafirði. Einnig er nemendum boðið í heimsóknir og á skemmtanir á milli skóla. Íþróttahátíðin í [[Bolungarvík]] hefur verið stór þáttur í þessu samstarfi í mörg ár. Skólinn hefur tekið þátt í nokkrum [[Erasmus+|Erasmus]]+ verkefnum. Núna síðast verkefni um [[Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna|Heimsmarkmið]] [[Sameinuðu þjóðirnar|Sameinuðu Þjóðanna]] sem þurfti að klára í gegnum netið vegna heimsfaraldurs [[COVID-19|Covid]]. == Heimildir: == [https://grisa.isafjordur.is/ Heimasíða Grunnskólans á Ísafirði] [https://grisa.isafjordur.is/namid/erasmus/ Verkefni skólans í Erasmus] [[Flokkur:Skólar á Ísafirði]] [[Flokkur:Íslenskir grunnskólar]] tajvlfnrrfmed6fyogymwlnfv6mt5li 0 181242 1962835 1960877 2026-05-11T10:10:37Z TKSnaevarr 53243 1962835 wikitext text/x-wiki '''Esrabók''' er ein af bókum [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]]. Í [[hebreska biblían|hebresku biblíunni]] er hún í einni bók með [[Nehemíabók]]. Bækur Esra og Nehemía eru síðustu [[söguritin]]. Þessar bækur segja frá heimkomu Ísraelsmanna til [[Júda]] frá útlegðinni í [[Babýlon]] og endurreisn [[Musterið í Jerúsalem|Musterisins í Jerúsalem]] eftir sigur [[Persaveldi]]s á Babýlóníu. Esrabók hefst á því að [[Kýros mikli]] skipar Ísraelsmönnum að snúa aftur til [[Jerúsalem]] þar sem þeir endurreisa Musterið árið [[515 f.Kr.]], þrátt fyrir andstöðu „andstæðinga Júda og Benjamíns“ og fólksins á landsbyggðinni. Síðustu kaflarnir fjalla um leiðangur prestsins [[Esra]] til Jerúsalem og tilraunir hans til að framfylgja banni guðs við hjónaböndum Ísraelsmanna og útlendinga. Frásagnir í bókum Esra og Nehemía fylgja sama mynstri: guð fær Persakonung (Kýros mikla, [[Artaxerxes 1.]]) til að senda leiðtoga Gyðinga (Serúbabel, Esra, Nehemía) til Jerúsalem í ákveðnum tilgangi (endurrreisn Musterisins, hreinsun Ísraelsþjóðar, endurreisn borgarmúranna). Í Esrabók er vitnað í nokkur bréf til Persakonunga sem talin eru síðari tíma falsanir sem gætu átt sér stoð í raunverulegum persneskum bréfum. Flestir Biblíufræðingar eru á því að Esrabók hafi gengið í gegnum miklar breytingar áður en hún var tekin inn í [[Sjötíumannaþýðingin|Sjötíumannaþýðinguna]] á 2. öld f.Kr. {{stubbur}} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] qqb1te2eglfpb96f5bmyu995r5r8dyo 0 181246 1962836 1868279 2026-05-11T10:10:49Z TKSnaevarr 53243 1962836 wikitext text/x-wiki '''Harmljóðin''', oft nefnd '''Harmagrátur Jeremía''', eru safn [[harmkvæði|harmkvæða]] yfir [[umsátrið um Jerúsalem (587 f.Kr.)|eyðingu Jerúsalem]] árið [[587 f.Kr.]] Í [[hebreska biblían|hebresku biblíunni]] eru þau hluti af [[Ketuvim]] („ritin“) þar sem þau eru ein af [[rollurnar fimm|rollunum fimm]], ásamt [[Ljóðaljóðin|Ljóðaljóðunum]], [[Prédikarinn|Prédikaranum]], [[Rutarbók]] og [[Esterarbók]]. Í kristna [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]] koma þau hins vegar fyrir í framhaldi af [[Jeremíabók]] sem er hluti af [[Spámennirnir|Spámönnunum]], þar sem spámaðurinn [[Jeremía]] er sagður höfundur þeirra. Harmljóðin eru að sumu leyti byggð á hefðbundnum harmkvæðum frá fornöld eins og þekkjast frá [[Mesópótamía|Mesópótamíu]] þar sem fall [[borg]]ar er harmað, og að sumu leyti á sorgarkvæðum þar sem hinn látni er harmaður. Kvæðin lýsa þjáningum fólks sem er lostið réttlátri reiði guðs, eftir að hafa syndgað gegn honum. Harmaljóðin eru fimm talsins. Fræðimenn eru ekki sammála um hvort þau eru eftir einn eða fleiri höfunda. Tungumálið passar við að þau hafi orðið til fyrir herleiðinguna til Babýlon, hugsanlega meðal þeirra sem urðu eftir í Júda. Í [[Grútarbiblía|biblíuútgáfu Hendersons]] frá 1813 var orðið „harmagrátur“ misritað „harmagrútur“. Útgáfan var því uppnefnd „grútarbiblían“. == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/harmljodin-1-kafli/ Harmljóðin í Biblíu 21. aldar] {{stubbur}} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] pn3fpeknzswmw44yz1hkl1ad2i6xrer 0 181313 1962839 1949885 2026-05-11T10:12:16Z TKSnaevarr 53243 1962839 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Saabaghiberti.jpg|thumb|right|Salómon tekur á móti drottningunni af Saba. Lágmynd á [[hurðir Ghibertis|hurðum Ghibertis]] í [[Skírnarkirkjan í Flórens|Skírnarkirkjunni í Flórens]].]] '''Konungabók''' ([[hebreska]]: סֵפֶר מְלָכִים ''Sēfer Məlāḵīm'') er ein af bókum [[hebreska biblían|hebresku biblíunnar]] og [[Gamla testamentið|gamla testamentisins]] í [[Biblían|Biblíu]] [[kristni|kristinna]] manna þar sem henni er skipt í fyrri og síðari konungabók. Konungabók er eitt af [[söguritin|söguritum]] gamla testamentisins og er þar flokkuð með [[Jósúabók]], [[Dómarabókin]]ni og [[Samúelsbók]] sem allar segja frá elstu sögu [[Ísraelsmenn|Ísraelsmanna]]. Biblíufræðingar telja að konungabók sé samsett úr arfsögnum, þjóðsögum, jarteinasögnum og skáldskap til að búa til [[guðfræði]]lega skýringu á [[Umsátrið um Jerúsalem (587 f.Kr.)|eyðingu Ísraels og Júda]] og heimkomunni frá [[herleiðingin í Babýlon|herleiðingunni í Babýlon]] á 6. öld f.Kr. Konungabókin segir sögu konungsríkjanna [[Ísrael (konungsríki)|Ísraels]] og [[Júda]] frá [[Davíð konungur|Davíð konungi]] til [[Jójakín]]s, konungs Júda, og nær þannig yfir um 400 ár, frá um 960 til um 560 f.Kr. Fræðimenn telja að fyrsta útgáfa Konungabókar hafi verið samin seint á 7. öld, og síðasta útgáfan seint á 6. öld f.Kr..<ref name="Grabbe">{{Cite book |asin=B01MTO6I34|title=1 & 2 Kings: An Introduction and Study Guide: History and Story in Ancient Israel|last=Grabbe|first=Lester L.|date=2016-12-01|publisher=T&T Clark|edition=1|language=en}}</ref> Konungabók segir frá Davíð konungi, syni hans [[Salómon konungur|Salómon]] og afkomendum þeirra fram að skiptingu ríkisins í Ísrael og Júda. Í miðju bókarinnar er sagt frá spámönnunum [[Elía (spámaður)|Elía]] og [[Elísa (spámaður)|Elísa]] og kraftaverkum þeirra. Lokakaflarnir segja frá falli [[Samaría|Samaríu]] og Ísraels og herleiðingu Ísraelsmanna, og síðustu árum Júda. == Tilvísanir == {{reflist}} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] e6ecq2juezx69k99inbah9swx0atjfl 0 181358 1962837 1869375 2026-05-11T10:10:57Z TKSnaevarr 53243 1962837 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Joel-prophet.jpg|thumb|right|Rússneskur íkon með mynd af spámanninum Jóel.]] '''Jóelsbók''' er stuttur texti með [[spádómur|spádómum]] eða „ávörpum guðs“ sem er hluti af [[spámennirnir|spámannsritum]] [[hebreska biblían|hebresku biblíunnar]], þar sem hún er í einni bók með öðrum [[minni spámenn|minni spámönnum]], og [[gamla testamentið|gamla testamenti]] kristinna manna þar sem Jóelsbók er sérbók. Fræðimenn telja að Jóelsbók hafi verið rituð á [[Ptólemajaríkið|Ptólemajatímabilinu]] á 3. öld f.Kr. Brot úr Jóelsbók hafa fundist í [[Dauðahafshandritin|Dauðahafshandritunum]] frá 1. öld f.Kr. Í upphafi Jóelsbókar er höfundur hennar nefndur Jóel Petúelsson. Þar er spáð fjölbreyttum bölvunum og plágum sem lýkur með dómi guðs og refsingu gagnvart óvinum [[Júda]]. Bókin skiptist ýmist í þrjá eða fjóra kafla eftir útgáfum. == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/joel-1-kafli/ Jóel í Biblíu 21. aldar] {{stubbur}} {{Bækur Biblíunnar}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] o5tuiagh5rjz4iiv1bqbw69wnp9vwrf 0 182505 1962869 1938820 2026-05-11T10:31:46Z Heimir Laugi 112592 1962869 wikitext text/x-wiki {{skáletrun}} [[Mynd:Rødovredagen_2021_-_Gurli_Gris.jpg|thumb|right|Gurra grís á bæjarhátíð í Danmörku.]] '''''Gurra grís''''' eru Kán stjarna [[Teiknimynd|teiknimyndaþættir]] um [[Svín|grísinn]] Gurru sem lendir í hinum ýmsu ævintýrum. Helstu persónur í þáttunum eru Gurra, Georg bróðir hennar, Mamma grís, Pabbi grís auk vina Gurru. Í þáttunum hefur Gurra og fjölskyldan hennar mannlega eiginleika þótt það komi alltaf senur inn á milli þar sem þau haga sér klárlega eins og grísir. Þættirnir eru framleiddir af [[Hasbro Entertainment]]. Þeir hófu göngu sína á sjónvarpsstöðinni [[Channel 5]] 31. maí 2004.<ref>{{Cite web |title=Pink Pig Peppa Contender for Int'l TV Sales |url=https://www.awn.com/news/pink-pig-peppa-contender-intl-tv-sales}}</ref> Níunda þáttaröð hóf göngu sína sumarið 2025. Þeir hafa verið sýndir í 180 löndum.<ref>{{Cite news |date=27 April 2010 |title=Peppa Pig moved from Labour event |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/election_2010/8645658.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828105938/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/election_2010/8645658.stm |archive-date=28 August 2017 |access-date=10 April 2012 |work=BBC News}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2004]] [[Flokkur:Barnaþættir]] [[Flokkur:Breskir sjónvarpsþættir]] [[Flokkur:Teiknaðir sjónvarpsþættir]] 06grhejbctra8pzobvwl94vzb0tilk1 1962871 1962869 2026-05-11T10:34:20Z Heimir Laugi 112592 1962871 wikitext text/x-wiki {{skáletrun}} [[Mynd:Rødovredagen_2021_-_Gurli_Gris.jpg|thumb|right|Gurra grís á bæjarhátíð í Danmörku.]] '''''Gurra grís''''' eru Fávitar [[Teiknimynd|teiknimyndaþættir]] um [[Svín|grísinn]] Gurru sem lendir í hinum ýmsu ævintýrum. Helstu persónur í þáttunum eru Gurra, Georg bróðir hennar, Mamma grís, Pabbi grís auk vina Gurru. Í þáttunum hefur Gurra og fjölskyldan hennar mannlega eiginleika þótt það komi alltaf senur inn á milli þar sem þau haga sér klárlega eins og grísir. Þættirnir eru framleiddir af [[Hasbro Entertainment]]. Þeir hófu göngu sína á sjónvarpsstöðinni [[Channel 5]] 31. maí 2004.<ref>{{Cite web |title=Pink Pig Peppa Contender for Int'l TV Sales |url=https://www.awn.com/news/pink-pig-peppa-contender-intl-tv-sales}}</ref> Níunda þáttaröð hóf göngu sína sumarið 2025. Þeir hafa verið sýndir í 180 löndum.<ref>{{Cite news |date=27 April 2010 |title=Peppa Pig moved from Labour event |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/election_2010/8645658.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828105938/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/election_2010/8645658.stm |archive-date=28 August 2017 |access-date=10 April 2012 |work=BBC News}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2004]] [[Flokkur:Barnaþættir]] [[Flokkur:Breskir sjónvarpsþættir]] [[Flokkur:Teiknaðir sjónvarpsþættir]] 8hg9dj7k6chi1cep5rd2st0m0jp1o4b 1962880 1962871 2026-05-11T11:02:53Z TKSnaevarr 53243 Tók aftur breytingar frá [[Special:Contributions/Heimir Laugi|Heimir Laugi]] ([[User talk:Heimir Laugi|spjall]]), til baka í síðustu útgáfu frá [[User:Akigka|Akigka]] 1938820 wikitext text/x-wiki {{skáletrun}} [[Mynd:Rødovredagen_2021_-_Gurli_Gris.jpg|thumb|right|Gurra grís á bæjarhátíð í Danmörku.]] '''''Gurra grís''''' eru breskir [[Teiknimynd|teiknimyndaþættir]] um [[Svín|grísinn]] Gurru sem lendir í hinum ýmsu ævintýrum. Helstu persónur í þáttunum eru Gurra, Georg bróðir hennar, Mamma grís, Pabbi grís auk vina Gurru. Í þáttunum hefur Gurra og fjölskyldan hennar mannlega eiginleika þótt það komi alltaf senur inn á milli þar sem þau haga sér klárlega eins og grísir. Þættirnir eru framleiddir af [[Hasbro Entertainment]]. Þeir hófu göngu sína á sjónvarpsstöðinni [[Channel 5]] 31. maí 2004.<ref>{{Cite web |title=Pink Pig Peppa Contender for Int'l TV Sales |url=https://www.awn.com/news/pink-pig-peppa-contender-intl-tv-sales}}</ref> Níunda þáttaröð hóf göngu sína sumarið 2025. Þeir hafa verið sýndir í 180 löndum.<ref>{{Cite news |date=27 April 2010 |title=Peppa Pig moved from Labour event |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/election_2010/8645658.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828105938/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/election_2010/8645658.stm |archive-date=28 August 2017 |access-date=10 April 2012 |work=BBC News}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} {{stubbur}} [[Flokkur:Sjónvarpsþættir frumsýndir 2004]] [[Flokkur:Barnaþættir]] [[Flokkur:Breskir sjónvarpsþættir]] [[Flokkur:Teiknaðir sjónvarpsþættir]] 8frltic78hos7fil5wkid7lghuzzkoi 2 184338 1962751 1945530 2026-05-10T12:55:48Z MáneyMánadóttir 103358 1962751 wikitext text/x-wiki {{Kassar byrja|Notandaupplýsingar}} {{#babel:is-2}} {{Kassar enda}} '''Vertu sæl(l) og velkomin(n)!''' Máney heiti ég og Mánadóttir er ég. Ég er ekki frá Íslandi og bý heldur ekki þar, en hefur áhuga á landi og á íslensku máli. Þú getur skrifað mér skilaboð á íslensku á spjallsíðunni minni ef þú vilt. Athugaðu þó að ég sé oft upptekin og geti ekki svarað strax. Íslenskan mín er alls ekki fullkomin. Ef það eru einhverjar villur í því sem ég segi eða skrifa þá afsakaðu þetta vinsamlegast, leiðréttu þær (líka hérna á þessari síðu) og láttu mig vita. Það er besta leið fyrir mig til að læra. == Ýmsar hugsanir == === Spurnarorð í íslensku === * ''hver'' og ''hvor'' eru '''spurnarfornöfn.''' * ''hvílíkur'' er flokkað sem '''spurnarfornafn''' en svo segir BÍN að ''[d]æmi um veika beygingu eru til og þess vegna er ógerlegt annað en að greina orðið sem lýsingarorð[.]'' Sjálf myndi ég samt flokka ''hvílíkur'' sem '''spurnarákvæðisorð''' (e. ''interrogative determiner''). * ''hvaða'' sýnist mér líka vera '''spurnarfornafn''' þó að það fallbeygist ekki. * ''hvaðan'', ''hvar'', ''hvenær'', hví, ''hve'', ''hvert'' og ''hversu'' eru '''spurnaratviksorð.''' * ''hvernig'' getur verið '''spurnaratviksorð''' (''Hvernig gengur?'') en líka '''spurnarákvæðisorð''' (''Hvernig ís viltu?''). * ''af hverju'', ''til hvers'', ''hvers vegna'' eru kannski best flokkuð sem '''spurnaratviksliðir''' (e. ''interrogative adverbials''), eða kannski '''spurnarforsetningarliðir''' þó mér finnist betra að leggja áherslu á atvikslega eðlið þeirra en ekki forsetningarnar í þeim. * ''hvers konar'', ''hvers lags'', ''hvers slags'' og ''hvers kyns'' myndi ég kalla '''spurnarákvæðisliðir.''' Samt eru þau skráð sem lýsingarorð í BÍN sem rituð eru í tveim orðum og þess vegna ætti ég kannski flokka þau sem '''spurnarákvæðisorð''' sem rituð eru í þveim orðum. Hér sýnist hugtökin/orð ''spurnarákvæðisorð,'' ''spurnaratvikisliður'', ''spurnarforsetningarliður'' og ''spurnarákvæðisliður'' ekki vera til í íslensku eða íslenskri málfræði hingað til. Ég sjálf er auðvitað enginn sérfræðingur í tungumálum heldur bara nemi. == Uppáhaldssíður mínar == :''Norðurljósin skrifa nafnið þitt í nótt'' :: &mdash; [[Todmobile]], ''Lommér að sjá'' * [[Listi yfir íslensk eiginnöfn karlmanna]] * [[Listi yfir íslensk eiginnöfn kvenna]] * [[Listi yfir kynhlutlaus íslensk eiginnöfn]] * [[Listi yfir íslensk millinöfn]] == Hrossanöfn == :''Sturlungar riðu þeysireið á þingið, / fremstur var hestur með hringvafið fax'' :: &mdash; [[Bubbi]], ''12 hvítir hestar'' * [[Notandi:MáneyMánadóttir/Listi yfir íslensk stóðhestanöfn]] * [[Notandi:MáneyMánadóttir/Listi yfir íslensk hryssunöfn]] == Ávextir == * [[Notandi:MáneyMánadóttir/Listi yfir ávexti]] == Ýmislegt gagnlegt == * [[wiktionary:Appendix:Icelandic Swadesh list]] ssq1lu6mfn8nl2ehgamh6qr2yc9euzp 0 185919 1962758 1926954 2026-05-10T16:27:26Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962758 wikitext text/x-wiki '''Björn Sveinbjörnsson''' (1919-1988) var [[Ísland|íslenskur]] lögfræðingur, varaþingmaður og hæstaréttardómari. Björn fæddist á Heggstöðum í Andakíl þann 1. september 1919, hann útskrifaðist með stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1939 og með embættispróf frá lagadeild Háskóla Íslands 1945. Eftir háskólapróf starfaði hann sem fulltrúi hjá bæjarfógetanum í Hafnarfirði og sýslumanninum í Gullbringu- og Kjósarsýslu, síðar varð hann bæjarfógeti og sýslumaður. Frá 1966 rak hann eigin lögmannsstofu, þar til hann var skipaður dómari við hæstarétt 1973. <ref>{{Cite web|url=https://www.haestirettur.is/um-haestarett/fyrrverandi-domarar/|title=Fyrrverandi dómarar|website=www.haestirettur.is|access-date=2025-04-12}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{fd|1919|1988}} [[Flokkur:Dómarar við Hæstarétt Íslands]] [[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] 5drwnr9i589h90o7ee5l3nqk7m9pwxp 0 185934 1962757 1911449 2026-05-10T16:04:54Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962757 wikitext text/x-wiki '''Bjarni Kristinn Bjarnason''' (1926-1998) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari. Bjarni fæddist þann 31. ágúst 1926 að Öndverðarnesi í Grímsnesi. Hann lauk stúdentprófi frá Verslunarskóla Íslands árið 1949 og embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1955, að lokinni útskrift var Bjarni dómarafulltrúi við embætti borgardómara fram til ársins 1961 þegar hann gerðist dómari við sama dómstól. Árið 1986 var Bjarni skipaður hæstaréttardómari og gegndi hann því embætti til ársins 1991.<ref>{{Cite web|url=https://www.haestirettur.is/um-haestarett/fyrrverandi-domarar/|title=Fyrrverandi dómarar|website=www.haestirettur.is|access-date=2025-04-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1921337#page/n51/mode/2up|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2025-04-13}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{fd|1926|1998}} [[Flokkur:Dómarar við Hæstarétt Íslands]] [[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]] kbo4md3rmpcteujbs8t290pm7d300sn 0 185937 1962756 1939496 2026-05-10T14:50:47Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962756 wikitext text/x-wiki '''Benedikt Blöndal''' (1935-1991) var [[Ísland|íslenskur]] lögfræðingur og hæstaréttardómari. Benedikt fæddist í Reykjavík þann 11. janúar 1935. <ref>{{Cite web|url=https://timarit.is/page/1742834#page/n27/mode/2up|title=Tímarit.is|last=Háskólabókasafn|first=Landsbókasafn Íslands-|website=timarit.is|language=is|access-date=2025-04-13}}</ref> Benedikt lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1954 og embættisprófi í lögfræði frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1960. Stundaði hann framhaldsnám í sjórétti í London árið eftir útskrift, frá 1960-1965 var hann lögfræðingur hjá Bæjarútgerð Reykjavíkur, en rak samhliða, frá 1961, eigin lögmannsskrifstofu. Benedikt var skipaður hæstaréttardómari þann 11. febrúar 1988, gegndi hann því embætti til dánardags. <ref>{{Cite web|url=https://www.haestirettur.is/um-haestarett/fyrrverandi-domarar/|title=Fyrrverandi dómarar|website=www.haestirettur.is|access-date=2025-04-13}}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{fd|1935|1991}} [[Flokkur:Dómarar við Hæstarétt Íslands]] [[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]] g8k1u1qyac1im3aewzqscdomtt3u005 0 185953 1962749 1911787 2026-05-10T12:14:01Z InternetArchiveBot 75347 Bjarga 0 heimildum og merki 1 sem dauðar.) #IABot (v2.0.9.5 1962749 wikitext text/x-wiki '''Arnljótur Björnsson''' (1934-2004) var íslenskur lögfræðingur, prófessor og [[Hæstiréttur Íslands|hæstaréttardómari]]. Arnljótur fæddist í [[Reykjavík]] þann 31. júlí 1934<ref>https://timarit.is/page/3566343#page/n35/mode/2up</ref>, hann lauk stúdentsprófi frá [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólanum í Reykjavík]] árið 1954 og lauk embættisprófi frá lagadeild [[Háskóli Íslands|Háskóla Íslands]] árið 1959. Arnljótur var prófessor við lagadeild Háskóla Íslands 1971-1995, hann var skipaður dómari við hæstarétt árið 1995 og gegndi hann því embætti til ársins 2000. <ref>https://www.haestirettur.is/um-haestarett/fyrrverandi-domarar/{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{fd|1934|2004}} [[Flokkur:Dómarar við Hæstarétt Íslands]] [[Flokkur:Íslenskir lögfræðingar]] [[Flokkur:Stúdentar úr Menntaskólanum í Reykjavík]] 73zrn5wy7l18dk6zeufw3xyejlctam0 0 186999 1962772 1923512 2026-05-10T20:11:47Z Gzavala6 116299 1962772 wikitext text/x-wiki {{Tónlistarfólk | heiti = Maroon 5 | mynd = Maroon 5 Current Lineup Collage.jpg | mynd_langsnið = yes | önnur_nöfn = {{flatlist| * Kara's Flowers (1994–2001) <!-- WARNING! Do not change and remove the year-period timeline of Kara's Flowers (Maroon 5's original name band). --> * {{nowrap|Maroon (2001)<ref name="Maroon Music">{{cite web |title=Maroon. Formerly known as Kara's Flowers |url=http://maroonmusic.com/ |website=MaroonMusic.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20010720084057/http://maroonmusic.com/ |access-date=15 November 2022|archive-date=July 20, 2001 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Carmichael |first1=Jesse |title=news |url=http://maroonmusic.com/news.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20010822130935fw_/http://maroonmusic.com/news.html |url-status=dead |archive-date=2001-08-22 |website=MaroonMusic.com |access-date=15 November 2022}}</ref>}} }} | uppruni = [[Los Angeles]], [[Kalifornía]], [[USA]] | stefna = [[Popptónlist|Popp]] | ár = 1994–í dag | útgefandi = {{flatlist| * [[Reprise Records|Reprise]] * [[Warner Records|Warner Bros.]] * [[Universal Music Group|Universal]] * [[J Records|J]] * [[A&M Octone Records|A&M Octone]] * [[222 Records|222]] * [[Interscope Records|Interscope]] * [[Polydor Records|Polydor]]<!--See Template:Infobox musical artist before making changes--> }} | samvinna = | vefsíða = {{official URL}} | meðlimir = * [[Adam Levine]] * [[Jesse Carmichael]] * [[James Valentine]] * [[Matt Flynn]] * [[PJ Morton]] * [[Sam Farrar]] | fyrri_meðlimir = * [[Ryan Dusick]] * [[Mickey Madden]] }} '''Maroon 5''' er bandarísk popprokksveit frá [[Los Angeles]], [[Kalifornía|Kaliforníu]]. Það samanstendur af aðalsöngvara og taktgítarleikara [[Adam Levine]], taktgítarleikara og hljómborðsleikara [[Jesse Carmichael]], aðalgítarleikara [[James Valentine]], trommuleikara [[Matt Flynn]], hljómborðsleikara [[PJ Morton]] og bassaleikara [[Sam Farrar]]. Upprunalegir meðlimir Levine, Carmichael, bassaleikari [[Mickey Madden]] og trommuleikari [[Ryan Dusick]] komu fyrst saman sem Kara's Flowers árið 1994, á meðan þeir voru í menntaskóla. Árið 2001 kom hljómsveitin aftur fram sem Maroon 5, sótti aðra stefnu og bætti við gítarleikaranum Valentine == Útgáfið efni == '''Breiðskífur''' * Songs About Jane (2002) * It Won't Be Soon Before Long (2007) * Hands All Over (2010) * Overexposed (2012) * ''V'' (2014) * Red Pill Blues (2017) * ''Jordi'' (2021) * Love is Like (2025) '''sem Kara's Flowers''' * The Fourth World (1997) == Tilvísanir == [[Flokkur:Stofnað 1994]] 7ml3s1b3phvon7fztyqq68j9reretkl 0 187253 1962801 1942356 2026-05-11T07:32:05Z TKSnaevarr 53243 1962801 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Itō Hirobumi | nafn_á_frummáli = {{nobold|伊藤 博文}} | mynd = ITŌ Hirobumi.jpg | myndatexti1 = Itō Hirobumi árið 1909. | titill= [[Forsætisráðherra Japans]] | stjórnartíð_start4 = [[22. desember]] [[1885]] | stjórnartíð_end4 = [[30. apríl]] [[1888]] | einvaldur4 = [[Meiji keisari|Meiji]] | forveri4 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður4 = [[Kuroda Kiyotaka]] | stjórnartíð_start3 = [[8. ágúst]] [[1892]] | stjórnartíð_end3 = [[31. ágúst]] [[1896]] | einvaldur3 = [[Meiji keisari|Meiji]] | forveri3 = [[Matsukata Masayoshi]] | eftirmaður3 = [[Kuroda Kiyotaka]] {{small|(starfandi)}} | stjórnartíð_start2 = [[12. janúar]] [[1898]] | stjórnartíð_end2 = [[30. júní]] [[1898]] | einvaldur2 = [[Meiji keisari|Meiji]] | forveri2 = [[Matsukata Masayoshi]] | eftirmaður2 = [[Ōkuma Shigenobu]] | stjórnartíð_start = [[19. október]] [[1900]] | stjórnartíð_end = [[10. maí]] [[1901]] | einvaldur = [[Meiji keisari|Meiji]] | forveri = [[Yamagata Aritomo]] | eftirmaður = [[Saionji Kinmochi]] {{small|(starfandi)}} | fæddur = {{fæðingardagur|1841|10|16}} | fæðingarstaður = [[Hikari|Tsukari]], Suō, [[Tokugawa-veldið|Japan]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1909|10|26|1841|10|16}} | dánarstaður = [[Harbin]], [[Heilongjiang]], [[Tjingveldið|Kína]] | orsök_dauða = Skotinn til bana | stjórnmálaflokkur = [[Rikken Seiyūkai]] (1900–1909) | maki = Itō Umeko (1848–1924) | börn = 5 | háskóli = [[University College London]] | undirskrift = Ito Hirobumi Kao.png }} '''Itō Hirobumi''' [[fursti]] ([[japanska]]: 伊藤 博文; [[Alþjóðlega hljóðstafrófið|framburður]]: i.toː ({{pipe}}) çi.ɾoꜜ.bɯ.mʲi<ref>{{cite book|script-title=ja:新明解日本語アクセント辞典|edition=2|editor-last=Kindaichi|editor-first=Haruhiko|editor-link=Haruhiko Kindaichi|editor-last2=Akinaga|editor-first2=Kazue|publisher=[[Sanseidō]]|date=10 March 2025|lang=ja}}</ref> 16. október 1841 – 26. október 1909), fæddur undir nafninu '''Hayashi Risuke''' (japanska: 林 利助), var [[japan]]skur stjórnmálamaður sem var fyrsti [[forsætisráðherra Japans]] frá 1885 til 1888, og síðan aftur frá 1892 til 1896, árið 1898 og frá 1900 til 1901.<ref>[http://www.ndl.go.jp/portrait/e/datas/12.html National Diet Library, Japan: Ito, Hirobumi]</ref><ref>Hirobumi Ito. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Hentet 4. april 2017 fra https://snl.no/Hirobumi_Ito.</ref> Hirobumi var einn af forystumönnum ''[[genrō]]'', kynslóðar hátt settra stjórnmálamanna sem mótuðu ríkisstefnu Japans á [[Meiji-tímabilið|Meiji-tímabilinu]]. == Æviágrip == Upphaflegt ættarnafn Itō var Hayashi. Eiginnafn hans var Risuke þegar hann var barn og Shunsuke þegar hann ólst upp. Hann var kominn af [[Samúræi|samúræjum]] sem voru lénsmenn [[daimyō]]-ættarinnar Mori af Choschu (eða [[Nagato]], í vesturhluta Japans). Ásamt föður sínum var hann síðar ættleiddur af Itō-ættinni. Hann hlaut grunnmenntun sína í skóla sem [[Yoshida Shoin]], einn af fyrri umbótaleiðtogum Japans, stofnaði og stýrði. Þegar hann var sextán ára gekk Itō í þjónustu eins voldugasta aðalsmannsins í furstadæminu, Kuruhara Ryōzō. Á unga aldri var Itō í hópi aðalsmanna sem vildu, í andstöðu við [[Tokugawa-veldið|Tokugawa-stjórnina]] í [[Tókýó|Edo]], spyrna gegn vestrænum yfirráðum í Japan með því að færa pólitísk völd aftur til keisarans með stuðningi hersins og með stjórnskipunarumbótum að evrópskri fyrirmynd. Þrátt fyrir [[Einhliða einangrun Japan|ferðabannið sem þá var í gildi]] í Japan tókst Itō árið 1863 með stuðningi lénsherra síns að læðast um borð í enskt kaupskip í [[Nagasaki]] og ferðast með því til [[London|Lundúna]]. Þar vildi hann ganga í skóla og öðlast betri skilning á valdi og menningu Evrópu. === Meiji-endurreisnin === Itō sneri aftur til Japans ári síðar þegar átök höfðu brotist út á milli lénsherra hans og nokkurra vestrænna ríkja. Hann reyndi að beiðni erindreka að stilla til friðar en tókst það ekki, sem leiddi til auðmýkjandi ósigurs Japana við [[Shimonoseki]] (1864). Eftir þetta var Itō engu að síður falið að stilla til friðar í ýmsum fleiri deilum í Japan. Itō hafði unnið sér traust framámanna í Japan með þekkingu sinni á vestrænum málum, sem sannaðist á því að strax eftir [[Meiji-endurreisnin|Meiji-endurreisnina]] 1868 var hann ráðinn sem opinber túlkur þegar [[Meiji keisari|keisarinn]] veitti erlendum erindrekum áheyrn í fyrsta sinn. Hann var jafnframt skipaður landstjóri í hafnarbænum [[Kobe]], sem var opinn fyrir erlendum kaupskipum. Árið 1869 var Itō kvaddur til Tókýó og gerður aðstoðarmaður fjármálaráðherra. Árið 1870 var hann sendur til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] til að kynna sér þar peningastjórnun. === Upphaf Meiji-stjórnarinnar === Með því að mæla með upptöku [[Metrakerfið|metrakerfisins]] og [[Gullfótur|gullfótar]] í Japan lagði Itō grunn að fjármála- og efnahagsumbótum síðari ára. Hann átti jafnframt frumkvæði að byggingu fyrstu járnbrautarlínanna í Japan ([[Tokyo]]-[[Yokohama]] og [[Kobe]]-[[Osaka]], sem lokið var við árið 1872). Hlutverk hans í umbótastarfinu var þegar talið mikilvægt, þótt hann hafi enn ekki verið forystumaðurinn. Itō tók þátt í sendiför [[Iwakura Tomomi]] til Bandaríkjanna og Evrópu frá 1871–73. Eftir heimkomuna vann hann í nokkur ár sem ráðherra opinberra framkvæmda, innanríkisráðherra og í ýmsum öðrum störfum að því að stuðla að framþróun Japans í menningar- og menntamálum. Áhrif Itō jukust jafnt og þétt eftir að hann hjálpaði við að bæla niður [[Satsumauppreisnin]]a árið 1877, einkum þar sem fyrri umbótaleiðtogar á borð við [[Kido Takayoshi]] og [[Okubo Toshimichi]] létust um svipað leyti. === Löggjafi === Eftir að keisarinn gaf út tilskipun um stofnun ríkisþings árið 1881 var Itō falið að semja nýja stjórnarskrá ríkisins. Með þetta í huga fór hann í aðra ferð um Evrópu til að afla sér upplýsinga og var meðal annars viðstaddur krýningu [[Alexander 3. Rússakeisari|Alexanders 3. Rússakeisara]] í [[Moskva|Moskvu]] árið 1883 stuttu áður en hann sneri heim. Í aðdraganda upptöku nýrru stjórnarskrárinnar var skipulagningu aðalskerfisins breytt árið 1884. Itō var sæmdur [[Greifi|greifatign]] árið 1885 eftir að hann hafði verið skipaður forsætisráðherra. Hann varð síðar forseti ríkisráðsins árið 1888 og gegndi því embætti nokkrum sinnum eftir að hann hafði sagt af sér öðrum embættum. Eftir að stjórnarskráin var birt í febrúar 1889 og ríkisþingið var kallað saman í nóvember sama ár varð Itō fyrsti forseti efri deildar þingsins. === Forsætisráðherra === Itō Hirobumi var [[forsætisráðherra Japans]] frá 1885 til 1888, og síðan aftur frá 1892 til 1896, árið 1898 og frá 1900 til 1901. Sem forsætisráðherra stýrði hann hernaði Japana í [[Fyrra stríð Kína og Japans|stríði við Kína]] og samdi ásamt [[Li Hongzhang]] um [[Shinomoseki-sáttmálinn|Shinomoseki-sáttmálann]] sem batt enda á stríðið árið 1895. Jafnvel þegar Itō var ekki ráðherra naut hann enn mikilla áhrifa, að hluta til í krafti japanskra hefða og stöðu sinnar sem „öldungur“ (''Genrō'') og að hluta til vegna stöðu sinnar sem leiðtogi ríkisráðsins sem hafði verið stofnað með nýju stjórnarskránni. Itō var mótfallinn tillögum um að innleiða þingræði í Japan, bæði sem túlkandi stjórnarskráarinnar og sem stofnandi eins helsta stjórnmálaflokks landsins, [[Rikken Seiyūkai]]. Þegar Itō heimsótti [[Tjingveldið|Kína]] árið 1898 án beinnar aðkomu japanska ríkisins er talið að hann hafi stutt viðleitni [[Guangxu-keisarinn|Guangxu-keisarans]] til að innleiða umbætur að japanskri fyrirmynd. Sem óformlegur samningamaður sá Itō um stofnun bandalags Japans við Bretland árið 1902. Itō hafði áfram afskipti að stjórnmálum á tíma [[Stríð Rússlands og Japans|stríðs Japans og Rússlands]], meðal annars með því að ganga frá samningi milli Japans og Kóreu árið 1904 sem lagði grunn að því að Kórea varð japanskt verndarsvæði. Itō var sæmdur [[Fursti|furstatign]] vegna starfa sinna (hann hafði áður verið gerður [[markgreifi]] eftir stríðið við Kína). === Morðið í Harbin === Eftir Portsmouth-sáttmálann árið 1905, sem batt enda á stríð Japans og Rússlands, var Itō skipaður æðsti fulltrúi Japanskeisara í Kóreu. Þann 26. september 1909 var hann myrtur af kóreskum sjálfstæðissinna, [[An Jung-geun]], í [[Harbin]] á fundi með rússneskri sendinefnd.<ref>[http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/09/192_50617.html Korea Times: Why Did Ahn Jung-geun Kill Hirobumi Ito?]</ref><ref>{{cite web |url = https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/10/192_49875.html |title=Ahn Jung-geun Regarded as Hero in China |work=[[The Korea Times]]|date=10 August 2009 |access-date=15 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815031043/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/10/192_49875.html|archive-date=15 August 2018|url-status=live}}</ref><ref name="dudden">{{cite book|title=Japan's Colonization of Korea: Discourse and Power|url=https://archive.org/details/japanscolonizati0000dudd|first=Alexis|last=Dudden|publisher=University of Hawaii Press|year=2005|isbn= 0-8248-2829-1}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=Fyrstur í embætti | titill=[[Forsætisráðherra Japans]] | frá= [[22. desember]] [[1885]]| til= [[30. apríl]] [[1888]]| eftir= [[Kuroda Kiyotaka]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Matsukata Masayoshi]] | titill=[[Forsætisráðherra Japans]] | frá= [[8. ágúst]] [[1892]]| til= [[31. ágúst]] [[1896]]| eftir=[[Kuroda Kiyotaka]]<br>{{small|(starfandi)}}}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Matsukata Masayoshi]] | titill=[[Forsætisráðherra Japans]] | frá= [[12. janúar]] [[1898]]| til= [[30. júní]] [[1898]]| eftir=[[Ōkuma Shigenobu]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Yamagata Aritomo]] | titill=[[Forsætisráðherra Japans]] | frá= [[19. október]] [[1900]]| til= [[10. maí]] [[1901]]| eftir= [[Saionji Kinmochi]]<br>{{small|(starfandi)}}}} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Japans}} {{fd|1841|1909}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Japans]] [[Flokkur:Japanskir furstar]] [[Flokkur:Samúræjar]] m11dx4o2f9hprt9vwa5hf5cgt2ntskn 1962802 1962801 2026-05-11T07:33:08Z TKSnaevarr 53243 /* Forsætisráðherra */ 1962802 wikitext text/x-wiki {{Forsætisráðherra | nafn = Itō Hirobumi | nafn_á_frummáli = {{nobold|伊藤 博文}} | mynd = ITŌ Hirobumi.jpg | myndatexti1 = Itō Hirobumi árið 1909. | titill= [[Forsætisráðherra Japans]] | stjórnartíð_start4 = [[22. desember]] [[1885]] | stjórnartíð_end4 = [[30. apríl]] [[1888]] | einvaldur4 = [[Meiji keisari|Meiji]] | forveri4 = ''Embætti stofnað'' | eftirmaður4 = [[Kuroda Kiyotaka]] | stjórnartíð_start3 = [[8. ágúst]] [[1892]] | stjórnartíð_end3 = [[31. ágúst]] [[1896]] | einvaldur3 = [[Meiji keisari|Meiji]] | forveri3 = [[Matsukata Masayoshi]] | eftirmaður3 = [[Kuroda Kiyotaka]] {{small|(starfandi)}} | stjórnartíð_start2 = [[12. janúar]] [[1898]] | stjórnartíð_end2 = [[30. júní]] [[1898]] | einvaldur2 = [[Meiji keisari|Meiji]] | forveri2 = [[Matsukata Masayoshi]] | eftirmaður2 = [[Ōkuma Shigenobu]] | stjórnartíð_start = [[19. október]] [[1900]] | stjórnartíð_end = [[10. maí]] [[1901]] | einvaldur = [[Meiji keisari|Meiji]] | forveri = [[Yamagata Aritomo]] | eftirmaður = [[Saionji Kinmochi]] {{small|(starfandi)}} | fæddur = {{fæðingardagur|1841|10|16}} | fæðingarstaður = [[Hikari|Tsukari]], Suō, [[Tokugawa-veldið|Japan]] | dánardagur = {{dauðadagur og aldur|1909|10|26|1841|10|16}} | dánarstaður = [[Harbin]], [[Heilongjiang]], [[Tjingveldið|Kína]] | orsök_dauða = Skotinn til bana | stjórnmálaflokkur = [[Rikken Seiyūkai]] (1900–1909) | maki = Itō Umeko (1848–1924) | börn = 5 | háskóli = [[University College London]] | undirskrift = Ito Hirobumi Kao.png }} '''Itō Hirobumi''' [[fursti]] ([[japanska]]: 伊藤 博文; [[Alþjóðlega hljóðstafrófið|framburður]]: i.toː ({{pipe}}) çi.ɾoꜜ.bɯ.mʲi<ref>{{cite book|script-title=ja:新明解日本語アクセント辞典|edition=2|editor-last=Kindaichi|editor-first=Haruhiko|editor-link=Haruhiko Kindaichi|editor-last2=Akinaga|editor-first2=Kazue|publisher=[[Sanseidō]]|date=10 March 2025|lang=ja}}</ref> 16. október 1841 – 26. október 1909), fæddur undir nafninu '''Hayashi Risuke''' (japanska: 林 利助), var [[japan]]skur stjórnmálamaður sem var fyrsti [[forsætisráðherra Japans]] frá 1885 til 1888, og síðan aftur frá 1892 til 1896, árið 1898 og frá 1900 til 1901.<ref>[http://www.ndl.go.jp/portrait/e/datas/12.html National Diet Library, Japan: Ito, Hirobumi]</ref><ref>Hirobumi Ito. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Hentet 4. april 2017 fra https://snl.no/Hirobumi_Ito.</ref> Hirobumi var einn af forystumönnum ''[[genrō]]'', kynslóðar hátt settra stjórnmálamanna sem mótuðu ríkisstefnu Japans á [[Meiji-tímabilið|Meiji-tímabilinu]]. == Æviágrip == Upphaflegt ættarnafn Itō var Hayashi. Eiginnafn hans var Risuke þegar hann var barn og Shunsuke þegar hann ólst upp. Hann var kominn af [[Samúræi|samúræjum]] sem voru lénsmenn [[daimyō]]-ættarinnar Mori af Choschu (eða [[Nagato]], í vesturhluta Japans). Ásamt föður sínum var hann síðar ættleiddur af Itō-ættinni. Hann hlaut grunnmenntun sína í skóla sem [[Yoshida Shoin]], einn af fyrri umbótaleiðtogum Japans, stofnaði og stýrði. Þegar hann var sextán ára gekk Itō í þjónustu eins voldugasta aðalsmannsins í furstadæminu, Kuruhara Ryōzō. Á unga aldri var Itō í hópi aðalsmanna sem vildu, í andstöðu við [[Tokugawa-veldið|Tokugawa-stjórnina]] í [[Tókýó|Edo]], spyrna gegn vestrænum yfirráðum í Japan með því að færa pólitísk völd aftur til keisarans með stuðningi hersins og með stjórnskipunarumbótum að evrópskri fyrirmynd. Þrátt fyrir [[Einhliða einangrun Japan|ferðabannið sem þá var í gildi]] í Japan tókst Itō árið 1863 með stuðningi lénsherra síns að læðast um borð í enskt kaupskip í [[Nagasaki]] og ferðast með því til [[London|Lundúna]]. Þar vildi hann ganga í skóla og öðlast betri skilning á valdi og menningu Evrópu. === Meiji-endurreisnin === Itō sneri aftur til Japans ári síðar þegar átök höfðu brotist út á milli lénsherra hans og nokkurra vestrænna ríkja. Hann reyndi að beiðni erindreka að stilla til friðar en tókst það ekki, sem leiddi til auðmýkjandi ósigurs Japana við [[Shimonoseki]] (1864). Eftir þetta var Itō engu að síður falið að stilla til friðar í ýmsum fleiri deilum í Japan. Itō hafði unnið sér traust framámanna í Japan með þekkingu sinni á vestrænum málum, sem sannaðist á því að strax eftir [[Meiji-endurreisnin|Meiji-endurreisnina]] 1868 var hann ráðinn sem opinber túlkur þegar [[Meiji keisari|keisarinn]] veitti erlendum erindrekum áheyrn í fyrsta sinn. Hann var jafnframt skipaður landstjóri í hafnarbænum [[Kobe]], sem var opinn fyrir erlendum kaupskipum. Árið 1869 var Itō kvaddur til Tókýó og gerður aðstoðarmaður fjármálaráðherra. Árið 1870 var hann sendur til [[Bandaríkin|Bandaríkjanna]] til að kynna sér þar peningastjórnun. === Upphaf Meiji-stjórnarinnar === Með því að mæla með upptöku [[Metrakerfið|metrakerfisins]] og [[Gullfótur|gullfótar]] í Japan lagði Itō grunn að fjármála- og efnahagsumbótum síðari ára. Hann átti jafnframt frumkvæði að byggingu fyrstu járnbrautarlínanna í Japan ([[Tokyo]]-[[Yokohama]] og [[Kobe]]-[[Osaka]], sem lokið var við árið 1872). Hlutverk hans í umbótastarfinu var þegar talið mikilvægt, þótt hann hafi enn ekki verið forystumaðurinn. Itō tók þátt í sendiför [[Iwakura Tomomi]] til Bandaríkjanna og Evrópu frá 1871–73. Eftir heimkomuna vann hann í nokkur ár sem ráðherra opinberra framkvæmda, innanríkisráðherra og í ýmsum öðrum störfum að því að stuðla að framþróun Japans í menningar- og menntamálum. Áhrif Itō jukust jafnt og þétt eftir að hann hjálpaði við að bæla niður [[Satsumauppreisnin]]a árið 1877, einkum þar sem fyrri umbótaleiðtogar á borð við [[Kido Takayoshi]] og [[Okubo Toshimichi]] létust um svipað leyti. === Löggjafi === Eftir að keisarinn gaf út tilskipun um stofnun ríkisþings árið 1881 var Itō falið að semja nýja stjórnarskrá ríkisins. Með þetta í huga fór hann í aðra ferð um Evrópu til að afla sér upplýsinga og var meðal annars viðstaddur krýningu [[Alexander 3. Rússakeisari|Alexanders 3. Rússakeisara]] í [[Moskva|Moskvu]] árið 1883 stuttu áður en hann sneri heim. Í aðdraganda upptöku nýrru stjórnarskrárinnar var skipulagningu aðalskerfisins breytt árið 1884. Itō var sæmdur [[Greifi|greifatign]] árið 1885 eftir að hann hafði verið skipaður forsætisráðherra. Hann varð síðar forseti ríkisráðsins árið 1888 og gegndi því embætti nokkrum sinnum eftir að hann hafði sagt af sér öðrum embættum. Eftir að stjórnarskráin var birt í febrúar 1889 og ríkisþingið var kallað saman í nóvember sama ár varð Itō fyrsti forseti efri deildar þingsins. === Forsætisráðherra === Itō Hirobumi var [[forsætisráðherra Japans]] frá 1885 til 1888, og síðan aftur frá 1892 til 1896, árið 1898 og frá 1900 til 1901. Sem forsætisráðherra stýrði hann hernaði Japana í [[Fyrra stríð Kína og Japans|stríði við Kína]] og samdi ásamt [[Li Hongzhang]] um [[Shinomoseki-sáttmálinn|Shinomoseki-sáttmálann]] sem batt enda á stríðið árið 1895. Jafnvel þegar Itō var ekki ráðherra naut hann enn mikilla áhrifa, að hluta til í krafti japanskra hefða og stöðu sinnar sem „öldungur“ (''Genrō'') og að hluta til vegna stöðu sinnar sem leiðtogi ríkisráðsins sem hafði verið stofnað með nýju stjórnarskránni. Itō var mótfallinn tillögum um að innleiða þingræði í Japan, bæði sem túlkandi stjórnarskráarinnar og sem stofnandi eins helsta stjórnmálaflokks landsins, [[Rikken Seiyūkai]]. Þegar Itō heimsótti [[Tjingveldið|Kína]] árið 1898 án beinnar aðkomu japanska ríkisins er talið að hann hafi stutt viðleitni [[Guangxu-keisarinn|Guangxu-keisarans]] til að innleiða umbætur að japanskri fyrirmynd. Sem óformlegur samningamaður sá Itō um stofnun bandalags Japans við Bretland árið 1902. Itō hafði áfram afskipti af stjórnmálum á tíma [[Stríð Rússlands og Japans|stríðs Japans og Rússlands]], meðal annars með því að ganga frá samningi milli Japans og Kóreu árið 1904 sem lagði grunn að því að Kórea varð japanskt verndarsvæði. Itō var sæmdur [[Fursti|furstatign]] vegna starfa sinna (hann hafði áður verið gerður [[markgreifi]] eftir stríðið við Kína). === Morðið í Harbin === Eftir Portsmouth-sáttmálann árið 1905, sem batt enda á stríð Japans og Rússlands, var Itō skipaður æðsti fulltrúi Japanskeisara í Kóreu. Þann 26. september 1909 var hann myrtur af kóreskum sjálfstæðissinna, [[An Jung-geun]], í [[Harbin]] á fundi með rússneskri sendinefnd.<ref>[http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/09/192_50617.html Korea Times: Why Did Ahn Jung-geun Kill Hirobumi Ito?]</ref><ref>{{cite web |url = https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/10/192_49875.html |title=Ahn Jung-geun Regarded as Hero in China |work=[[The Korea Times]]|date=10 August 2009 |access-date=15 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815031043/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/10/192_49875.html|archive-date=15 August 2018|url-status=live}}</ref><ref name="dudden">{{cite book|title=Japan's Colonization of Korea: Discourse and Power|url=https://archive.org/details/japanscolonizati0000dudd|first=Alexis|last=Dudden|publisher=University of Hawaii Press|year=2005|isbn= 0-8248-2829-1}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | fyrir=Fyrstur í embætti | titill=[[Forsætisráðherra Japans]] | frá= [[22. desember]] [[1885]]| til= [[30. apríl]] [[1888]]| eftir= [[Kuroda Kiyotaka]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Matsukata Masayoshi]] | titill=[[Forsætisráðherra Japans]] | frá= [[8. ágúst]] [[1892]]| til= [[31. ágúst]] [[1896]]| eftir=[[Kuroda Kiyotaka]]<br>{{small|(starfandi)}}}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Matsukata Masayoshi]] | titill=[[Forsætisráðherra Japans]] | frá= [[12. janúar]] [[1898]]| til= [[30. júní]] [[1898]]| eftir=[[Ōkuma Shigenobu]]}} {{Erfðatafla | fyrir=[[Yamagata Aritomo]] | titill=[[Forsætisráðherra Japans]] | frá= [[19. október]] [[1900]]| til= [[10. maí]] [[1901]]| eftir= [[Saionji Kinmochi]]<br>{{small|(starfandi)}}}} {{Töfluendir}} {{Forsætisráðherrar Japans}} {{fd|1841|1909}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Japans]] [[Flokkur:Japanskir furstar]] [[Flokkur:Samúræjar]] ikqck9zplji8hqyou9l5p3lbbygasco 0 188721 1962762 1958810 2026-05-10T18:03:11Z Fyxi 84003 + 1962762 wikitext text/x-wiki {{Söngvakeppni | ár = 2026 | þema = ''United by Music'' | mynd = Eurovision 2026 heart - Austria.svg | mynd_stærð = 100px | undanúrslit1 = 12. maí 2026 | undanúrslit2 = 14. maí 2026 | úrslit = 16. maí 2026 | vettvangur = [[Wiener Stadthalle]]<br />[[Vín (Austurríki)|Vín]], [[Austurríki]] | kynnar = | framkvæmdastjóri = Martin Green | sjónvarpsstöð = [[Österreichischer Rundfunk]] (ORF) | þátttakendur = | frumraun = | endurkomur = {{Ubl|{{Esc|Búlgaría}}|{{Esc|Moldóva}}|{{Esc|Rúmenía}}}} | ekki_þátttaka = {{Unbulleted list|{{Esc|Holland}}|{{Esc|Írland}}|{{Esc|Ísland}}|{{Esc|Slóvenía}}|{{Esc|Spánn}}}} | kort = ESC 2026 Map.svg | blár2 = Y | grár2 = Y | núll_undarúrslit = | núll = | kosning = Hvert land gefur tvö sett af 12, 10, 8–1 stigum til tíu laga. Á öllum sýningunum er einnig gefið eitt samanlagt sett af stigum frá löndum sem taka ekki þátt. | sigurvegari = | sigurlag = }} '''Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026''' verður haldin í [[Vín (Austurríki)|Vín]] í [[Austurríki]] dagana 12, 14, og 16. maí 2026, en [[Austurríki í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva|Austurríki]] vann [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2025]] með laginu „Wasted Love“.<ref name="esc-location-202508202">{{cite web |date=20 August 2025 |title=Eurovision 2026: Vienna is our Host City for the 70th |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250820070056/https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th |archive-date=20 August 2025 |access-date=20 August 2025 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en }}</ref> Þátttaka {{esccnty|Ísrael}}s hefur valdið áframhaldandi deilum og hafa fimm lönd sniðgengið keppnina; {{esccnty|Holland}}, {{esccnty|Írland}}, {{esccnty|Ísland}}, {{esccnty|Slóvenía}} og {{esccnty|Spánn}}.<ref>{{Cite web |author=Ragnar Jón Hrólfsson |date=2025-12-10 |title=Ísland tekur ekki þátt í Eurovision 2026 |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/461235 |access-date=2025-12-10 |website= |publisher=[[Ríkisútvarpið|RÚV]] }}</ref> == Þátttakendur == {| class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header" |+ Þátttakendur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026<ref>{{Cite web |title=All Participants {{!}} Vienna 2026 |url=https://www.eurovision.com/eurovision-song-contest/vienna-2026/all-participants/ |access-date=2026-04-04 |website=Eurovision.com |publisher=EBU |language=en}}</ref> |- ! scope="col" | Land ! scope="col" | Flytjandi ! scope="col" | Lag ! scope="col" | Tungumál |- |- | {{esc|Albanía}} | Alis | „Nân“ | [[albanska]] |- | {{esc|Armenía}} | Simón | „Paloma Rumba“ | [[enska]] |- | {{esc|Aserbaísjan}} | Jiva | „Just Go“ | enska, [[aserska]] |- | {{esc|Austurríki}} | Cosmó | „Tanzschein“ | [[þýska]] |- | {{esc|Ástralía}} | Delta Goodrem | „Eclipse“ | enska |- | {{esc|Belgía}} | Essyla | „Dancing on the Ice“ | enska |- | {{esc|Bretland}} | Look Mum No Computer | „Eins, Zwei, Drei“ | enska |- | {{esc|Búlgaría}} | Dara | „Bangaranga“ | enska |- | {{esc|Danmörk}} | Søren Torpegaard Lund | „Før vi går hjem“ | [[danska]] |- | {{esc|Eistland}} | Vanilla Ninja | „Too Epic to Be True“ | enska |- | {{esc|Finnland}} | Linda Lampenius & Pete Parkkonen | „Liekinheitin“ | [[finnska]] |- | {{esc|Frakkland}} | Monroe | „Regarde !“ | [[franska]] |- | {{esc|Georgía}} | Bzikebi | „On Replay“ | enska |- | {{esc|Grikkland}} | Akylas | „Ferto“ | [[gríska]] |- | {{esc|Ísrael}} | Noam Bettan | „Michelle“ | franska, [[hebreska]], enska |- | {{esc|Ítalía}} | Sal Da Vinci | „Per sempre sì“ | [[ítalska]] |- | {{esc|Króatía}} | Lelek | „Andromeda“ | [[króatíska]] |- | {{esc|Kýpur}} | Antigoni | „Jalla“ | enska, gríska |- | {{esc|Lettland}} | Atvara | „Ēnā“ | [[lettneska]] |- | {{esc|Litáen}} | Lion Ceccah | „Sólo quiero más“ | [[litáíska]], enska |- | {{esc|Lúxemborg}} | Eva Marija | „Mother Nature“ | enska |- | {{esc|Malta}} | Aidan | „Bella“ | enska, [[maltneska]] |- | {{esc|Moldóva}} | Satoshi | „Viva, Moldova!“ | [[rúmenska]] |- | {{esc|Noregur}} | Jonas Lovv | „Ya Ya Ya“ | enska |- | {{esc|Portúgal}} | Bandidos do Cante | „Rosa“ | [[portúgalska]] |- | {{esc|Pólland}} | Alicja | „Pray“ | enska |- | {{esc|Rúmenía}} | Alexandra Căpitănescu | „Choke Me“ | enska |- | {{esc|San Marínó}} | Senhit | „Superstar“ | enska |- | {{esc|Serbía}} | Lavina | „Kraj mene“ <small>(Крај мене)</small> | [[serbneska]] |- | {{esc|Svartfjallaland}} | Tamara Živković | „Nova zora“ <small>(Нова зора)</small> | [[svartfellska]] |- | {{esc|Sviss}} | Veronica Fusaro | „Alice“ | enska |- | {{esc|Svíþjóð}} | Felicia | „My System“ | enska |- | {{esc|Tékkland}} | Daniel Zizka | „Crossroads“ | enska |- | {{esc|Úkraína}} | Leléka | „Ridnym“ <small>(Рідним)</small> | enska, [[úkraínska]] |- | {{esc|Þýskaland}} | Sarah Engels | „Fire“ | enska |} == Yfirlit keppninnar == === Undankeppni 1 === Fyrri undankeppnin fer fram 12. maí 2026 klukkan 19:00 ([[Staðartími Greenwich|GMT]]) þar sem fimmtán lönd taka þátt. {{Esccnty|Ítalía}} og {{Esccnty|Þýskaland}} flytja einnig lögin sín og kjósa um hvaða lönd fara áfram í úrslit.<ref name=":14">{{Cite web |date=2026-04-02 |title=Vienna 2026: Semi-Final Running Orders revealed |url=https://www.eurovision.com/stories/vienna-2026-semi-final-running-orders-revealed/ |access-date=2026-04-02 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}</ref> {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ class="nowrap" | Fyrri undankeppni Eurovision 2026 |- ! scope="col" | Röð ! scope="col" | Land ! scope="col" | Flytjandi ! scope="col" | Lag |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Esc|Moldóva}} | Satoshi | „Viva, Moldova!“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Esc|Svíþjóð}} | Felicia | „My System“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Esc|Króatía}} | Lelek | „Andromeda“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Esc|Grikkland}} | Akylas | „Ferto“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Esc|Portúgal}} | Bandidos do Cante | „Rosa“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Esc|Georgía}} | Bzikebi | „On Replay“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Esc|Finnland}} | Linda Lampenius & Pete Parkkonen | „Liekinheitin“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Esc|Svartfjallaland}} | Tamara Živković | „Nova zora“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Esc|Eistland}} | Vanilla Ninja | „Too Epic to Be True“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Esc|Ísrael}} | Noam Bettan | „Michelle“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Esc|Belgía}} | Essyla | „Dancing on the Ice“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Esc|Litháen}} | Lion Ceccah | „Sólo quiero más“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Esc|San Marínó}} | Senhit | „Superstar“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Esc|Pólland}} | Alicja | „Pray“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Esc|Serbía}} | Lavina | „Kraj mene“ |} === Undankeppni 1 === Seinni undankeppnin fer fram 14. maí 2026 klukkan 19:00 ([[Staðartími Greenwich|GMT]]) þar sem fimmtán lönd taka þátt. {{Esccnty|Austurríki}}, {{Esccnty|Bretland}} og {{Esccnty|Frakkland}} flytja einnig lögin sín og kjósa um hvaða lönd fara áfram í úrslit.<ref name=":14" /> {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ class="nowrap" | Seinni undankeppni Eurovision 2026 |- ! scope="col" | Röð ! scope="col" | Land ! scope="col" | Flytjandi ! scope="col" | Lag |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Esc|Búlgaría}} | Dara | „Bangaranga“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Esc|Aserbaísjan}} | Jiva | „Just Go“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Esc|Rúmenía}} | Alexandra Căpitănescu | „Choke Me“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Esc|Lúxemborg}} | Eva Marija | „Mother Nature“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Esc|Tékkland}} | Daniel Zizka | „Crossroads“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Esc|Armenía}} | Simón | „Paloma Rumba“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Esc|Sviss}} | Veronica Fusaro | „Alice“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Esc|Kýpur}} | Antigoni | „Jalla“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Esc|Lettland}} | Atvara | „Ēnā“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Esc|Danmörk}} | Søren Torpegaard Lund | „Før vi går hjem“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Esc|Ástralía}} | Delta Goodrem | „Eclipse“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Esc|Úkraína}} | Leléka | „Ridnym“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Esc|Albanía}} | Alis | „Nân“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Esc|Malta}} | Aidan | „Bella“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Esc|Noregur}} | Jonas Lovv | „Ya Ya Ya“ |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{stubbur|sjónvarp}} [[Flokkur:Söngvakeppnir evrópskra sjónvarpsstöðva eftir árum|2026]] [[Flokkur:2026]] dbuhu265pfazqq6vcgqsjtks3yuetvi 1962763 1962762 2026-05-10T18:03:45Z Fyxi 84003 1962763 wikitext text/x-wiki {{Söngvakeppni | ár = 2026 | þema = ''United by Music'' | mynd = Eurovision 2026 heart - Austria.svg | mynd_stærð = 100px | undanúrslit1 = 12. maí 2026 | undanúrslit2 = 14. maí 2026 | úrslit = 16. maí 2026 | vettvangur = [[Wiener Stadthalle]]<br />[[Vín (Austurríki)|Vín]], [[Austurríki]] | kynnar = | framkvæmdastjóri = Martin Green | sjónvarpsstöð = [[Österreichischer Rundfunk]] (ORF) | þátttakendur = | frumraun = | endurkomur = {{Ubl|{{Esc|Búlgaría}}|{{Esc|Moldóva}}|{{Esc|Rúmenía}}}} | ekki_þátttaka = {{Unbulleted list|{{Esc|Holland}}|{{Esc|Írland}}|{{Esc|Ísland}}|{{Esc|Slóvenía}}|{{Esc|Spánn}}}} | kort = ESC 2026 Map.svg | blár2 = Y | grár2 = Y | núll_undarúrslit = | núll = | kosning = Hvert land gefur tvö sett af 12, 10, 8–1 stigum til tíu laga. Á öllum sýningunum er einnig gefið eitt samanlagt sett af stigum frá löndum sem taka ekki þátt. | sigurvegari = | sigurlag = }} '''Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026''' verður haldin í [[Vín (Austurríki)|Vín]] í [[Austurríki]] dagana 12, 14, og 16. maí 2026, en [[Austurríki í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva|Austurríki]] vann [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2025]] með laginu „Wasted Love“.<ref name="esc-location-202508202">{{cite web |date=20 August 2025 |title=Eurovision 2026: Vienna is our Host City for the 70th |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250820070056/https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th |archive-date=20 August 2025 |access-date=20 August 2025 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en }}</ref> Þátttaka {{esccnty|Ísrael}}s hefur valdið áframhaldandi deilum og hafa fimm lönd sniðgengið keppnina; {{esccnty|Holland}}, {{esccnty|Írland}}, {{esccnty|Ísland}}, {{esccnty|Slóvenía}} og {{esccnty|Spánn}}.<ref>{{Cite web |author=Ragnar Jón Hrólfsson |date=2025-12-10 |title=Ísland tekur ekki þátt í Eurovision 2026 |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/461235 |access-date=2025-12-10 |website= |publisher=[[Ríkisútvarpið|RÚV]] }}</ref> == Þátttakendur == {| class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header" |+ Þátttakendur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026<ref>{{Cite web |title=All Participants {{!}} Vienna 2026 |url=https://www.eurovision.com/eurovision-song-contest/vienna-2026/all-participants/ |access-date=2026-04-04 |website=Eurovision.com |publisher=EBU |language=en}}</ref> |- ! scope="col" | Land ! scope="col" | Flytjandi ! scope="col" | Lag ! scope="col" | Tungumál |- |- | {{esc|Albanía}} | Alis | „Nân“ | [[albanska]] |- | {{esc|Armenía}} | Simón | „Paloma Rumba“ | [[enska]] |- | {{esc|Aserbaísjan}} | Jiva | „Just Go“ | enska, [[aserska]] |- | {{esc|Austurríki}} | Cosmó | „Tanzschein“ | [[þýska]] |- | {{esc|Ástralía}} | Delta Goodrem | „Eclipse“ | enska |- | {{esc|Belgía}} | Essyla | „Dancing on the Ice“ | enska |- | {{esc|Bretland}} | Look Mum No Computer | „Eins, Zwei, Drei“ | enska |- | {{esc|Búlgaría}} | Dara | „Bangaranga“ | enska |- | {{esc|Danmörk}} | Søren Torpegaard Lund | „Før vi går hjem“ | [[danska]] |- | {{esc|Eistland}} | Vanilla Ninja | „Too Epic to Be True“ | enska |- | {{esc|Finnland}} | Linda Lampenius & Pete Parkkonen | „Liekinheitin“ | [[finnska]] |- | {{esc|Frakkland}} | Monroe | „Regarde !“ | [[franska]] |- | {{esc|Georgía}} | Bzikebi | „On Replay“ | enska |- | {{esc|Grikkland}} | Akylas | „Ferto“ | [[gríska]] |- | {{esc|Ísrael}} | Noam Bettan | „Michelle“ | franska, [[hebreska]], enska |- | {{esc|Ítalía}} | Sal Da Vinci | „Per sempre sì“ | [[ítalska]] |- | {{esc|Króatía}} | Lelek | „Andromeda“ | [[króatíska]] |- | {{esc|Kýpur}} | Antigoni | „Jalla“ | enska, gríska |- | {{esc|Lettland}} | Atvara | „Ēnā“ | [[lettneska]] |- | {{esc|Litáen}} | Lion Ceccah | „Sólo quiero más“ | [[litáíska]], enska |- | {{esc|Lúxemborg}} | Eva Marija | „Mother Nature“ | enska |- | {{esc|Malta}} | Aidan | „Bella“ | enska, [[maltneska]] |- | {{esc|Moldóva}} | Satoshi | „Viva, Moldova!“ | [[rúmenska]] |- | {{esc|Noregur}} | Jonas Lovv | „Ya Ya Ya“ | enska |- | {{esc|Portúgal}} | Bandidos do Cante | „Rosa“ | [[portúgalska]] |- | {{esc|Pólland}} | Alicja | „Pray“ | enska |- | {{esc|Rúmenía}} | Alexandra Căpitănescu | „Choke Me“ | enska |- | {{esc|San Marínó}} | Senhit | „Superstar“ | enska |- | {{esc|Serbía}} | Lavina | „Kraj mene“ <small>(Крај мене)</small> | [[serbneska]] |- | {{esc|Svartfjallaland}} | Tamara Živković | „Nova zora“ <small>(Нова зора)</small> | [[svartfellska]] |- | {{esc|Sviss}} | Veronica Fusaro | „Alice“ | enska |- | {{esc|Svíþjóð}} | Felicia | „My System“ | enska |- | {{esc|Tékkland}} | Daniel Zizka | „Crossroads“ | enska |- | {{esc|Úkraína}} | Leléka | „Ridnym“ <small>(Рідним)</small> | enska, [[úkraínska]] |- | {{esc|Þýskaland}} | Sarah Engels | „Fire“ | enska |} == Yfirlit keppninnar == === Undankeppni 1 === Fyrri undankeppnin fer fram 12. maí 2026 klukkan 19:00 ([[Staðartími Greenwich|GMT]]) þar sem fimmtán lönd taka þátt. {{Esccnty|Ítalía}} og {{Esccnty|Þýskaland}} flytja einnig lögin sín og kjósa um hvaða lönd fara áfram í úrslit.<ref name=":14">{{Cite web |date=2026-04-02 |title=Vienna 2026: Semi-Final Running Orders revealed |url=https://www.eurovision.com/stories/vienna-2026-semi-final-running-orders-revealed/ |access-date=2026-04-02 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}</ref> {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ class="nowrap" | Fyrri undankeppni Eurovision 2026 |- ! scope="col" | Röð ! scope="col" | Land ! scope="col" | Flytjandi ! scope="col" | Lag |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Esc|Moldóva}} | Satoshi | „Viva, Moldova!“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Esc|Svíþjóð}} | Felicia | „My System“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Esc|Króatía}} | Lelek | „Andromeda“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Esc|Grikkland}} | Akylas | „Ferto“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Esc|Portúgal}} | Bandidos do Cante | „Rosa“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Esc|Georgía}} | Bzikebi | „On Replay“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Esc|Finnland}} | Linda Lampenius & Pete Parkkonen | „Liekinheitin“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Esc|Svartfjallaland}} | Tamara Živković | „Nova zora“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Esc|Eistland}} | Vanilla Ninja | „Too Epic to Be True“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Esc|Ísrael}} | Noam Bettan | „Michelle“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Esc|Belgía}} | Essyla | „Dancing on the Ice“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Esc|Litháen}} | Lion Ceccah | „Sólo quiero más“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Esc|San Marínó}} | Senhit | „Superstar“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Esc|Pólland}} | Alicja | „Pray“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Esc|Serbía}} | Lavina | „Kraj mene“ |} === Undankeppni 2 === Seinni undankeppnin fer fram 14. maí 2026 klukkan 19:00 ([[Staðartími Greenwich|GMT]]) þar sem fimmtán lönd taka þátt. {{Esccnty|Austurríki}}, {{Esccnty|Bretland}} og {{Esccnty|Frakkland}} flytja einnig lögin sín og kjósa um hvaða lönd fara áfram í úrslit.<ref name=":14" /> {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ class="nowrap" | Seinni undankeppni Eurovision 2026 |- ! scope="col" | Röð ! scope="col" | Land ! scope="col" | Flytjandi ! scope="col" | Lag |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Esc|Búlgaría}} | Dara | „Bangaranga“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Esc|Aserbaísjan}} | Jiva | „Just Go“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Esc|Rúmenía}} | Alexandra Căpitănescu | „Choke Me“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Esc|Lúxemborg}} | Eva Marija | „Mother Nature“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Esc|Tékkland}} | Daniel Zizka | „Crossroads“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Esc|Armenía}} | Simón | „Paloma Rumba“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Esc|Sviss}} | Veronica Fusaro | „Alice“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Esc|Kýpur}} | Antigoni | „Jalla“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Esc|Lettland}} | Atvara | „Ēnā“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Esc|Danmörk}} | Søren Torpegaard Lund | „Før vi går hjem“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Esc|Ástralía}} | Delta Goodrem | „Eclipse“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Esc|Úkraína}} | Leléka | „Ridnym“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Esc|Albanía}} | Alis | „Nân“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Esc|Malta}} | Aidan | „Bella“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Esc|Noregur}} | Jonas Lovv | „Ya Ya Ya“ |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{stubbur|sjónvarp}} [[Flokkur:Söngvakeppnir evrópskra sjónvarpsstöðva eftir árum|2026]] [[Flokkur:2026]] 10u4y1xjthyo2lfweku9uqtctvo9vys 1962767 1962763 2026-05-10T18:19:59Z Fyxi 84003 1962767 wikitext text/x-wiki {{Söngvakeppni | ár = 2026 | þema = ''United by Music'' | mynd = Eurovision 2026 heart - Austria.svg | mynd_stærð = 100px | undanúrslit1 = 12. maí 2026 | undanúrslit2 = 14. maí 2026 | úrslit = 16. maí 2026 | vettvangur = [[Wiener Stadthalle]]<br />[[Vín (Austurríki)|Vín]], [[Austurríki]] | kynnar = | framkvæmdastjóri = Martin Green | sjónvarpsstöð = [[Österreichischer Rundfunk]] (ORF) | þátttakendur = 35 | frumraun = | endurkomur = {{Ubl|{{Esc|Búlgaría}}|{{Esc|Moldóva}}|{{Esc|Rúmenía}}}} | ekki_þátttaka = {{Unbulleted list|{{Esc|Holland}}|{{Esc|Írland}}|{{Esc|Ísland}}|{{Esc|Slóvenía}}|{{Esc|Spánn}}}} | kort = ESC 2026 Map.svg | blár2 = Y | grár2 = Y | núll_undarúrslit = | núll = | kosning = Hvert land gefur tvö sett af 12, 10, 8–1 stigum til tíu laga. Á öllum sýningunum er einnig gefið eitt samanlagt sett af stigum frá löndum sem taka ekki þátt. | sigurvegari = | sigurlag = }} '''Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026''' verður haldin í [[Vín (Austurríki)|Vín]] í [[Austurríki]] dagana 12, 14, og 16. maí 2026, en [[Austurríki í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva|Austurríki]] vann [[Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2025]] með laginu „Wasted Love“.<ref name="esc-location-202508202">{{cite web |date=20 August 2025 |title=Eurovision 2026: Vienna is our Host City for the 70th |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250820070056/https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th |archive-date=20 August 2025 |access-date=20 August 2025 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en }}</ref> Þátttaka {{esccnty|Ísrael}}s hefur valdið áframhaldandi deilum og hafa fimm lönd sniðgengið keppnina; {{esccnty|Holland}}, {{esccnty|Írland}}, {{esccnty|Ísland}}, {{esccnty|Slóvenía}} og {{esccnty|Spánn}}.<ref>{{Cite web |author=Ragnar Jón Hrólfsson |date=2025-12-10 |title=Ísland tekur ekki þátt í Eurovision 2026 |url=https://www.ruv.is/frettir/innlent/461235 |access-date=2025-12-10 |website= |publisher=[[Ríkisútvarpið|RÚV]] }}</ref> == Þátttakendur == {| class="wikitable sortable plainrowheaders sticky-header" |+ Þátttakendur í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2026<ref>{{Cite web |title=All Participants {{!}} Vienna 2026 |url=https://www.eurovision.com/eurovision-song-contest/vienna-2026/all-participants/ |access-date=2026-04-04 |website=Eurovision.com |publisher=EBU |language=en}}</ref> |- ! scope="col" | Land ! scope="col" | Flytjandi ! scope="col" | Lag ! scope="col" | Tungumál |- |- | {{esc|Albanía}} | Alis | „Nân“ | [[albanska]] |- | {{esc|Armenía}} | Simón | „Paloma Rumba“ | [[enska]] |- | {{esc|Aserbaísjan}} | Jiva | „Just Go“ | enska, [[aserska]] |- | {{esc|Austurríki}} | Cosmó | „Tanzschein“ | [[þýska]] |- | {{esc|Ástralía}} | Delta Goodrem | „Eclipse“ | enska |- | {{esc|Belgía}} | Essyla | „Dancing on the Ice“ | enska |- | {{esc|Bretland}} | Look Mum No Computer | „Eins, Zwei, Drei“ | enska |- | {{esc|Búlgaría}} | Dara | „Bangaranga“ | enska |- | {{esc|Danmörk}} | Søren Torpegaard Lund | „Før vi går hjem“ | [[danska]] |- | {{esc|Eistland}} | Vanilla Ninja | „Too Epic to Be True“ | enska |- | {{esc|Finnland}} | Linda Lampenius & Pete Parkkonen | „Liekinheitin“ | [[finnska]] |- | {{esc|Frakkland}} | Monroe | „Regarde !“ | [[franska]] |- | {{esc|Georgía}} | Bzikebi | „On Replay“ | enska |- | {{esc|Grikkland}} | Akylas | „Ferto“ | [[gríska]] |- | {{esc|Ísrael}} | Noam Bettan | „Michelle“ | franska, [[hebreska]], enska |- | {{esc|Ítalía}} | Sal Da Vinci | „Per sempre sì“ | [[ítalska]] |- | {{esc|Króatía}} | Lelek | „Andromeda“ | [[króatíska]] |- | {{esc|Kýpur}} | Antigoni | „Jalla“ | enska, gríska |- | {{esc|Lettland}} | Atvara | „Ēnā“ | [[lettneska]] |- | {{esc|Litáen}} | Lion Ceccah | „Sólo quiero más“ | [[litáíska]], enska |- | {{esc|Lúxemborg}} | Eva Marija | „Mother Nature“ | enska |- | {{esc|Malta}} | Aidan | „Bella“ | enska, [[maltneska]] |- | {{esc|Moldóva}} | Satoshi | „Viva, Moldova!“ | [[rúmenska]] |- | {{esc|Noregur}} | Jonas Lovv | „Ya Ya Ya“ | enska |- | {{esc|Portúgal}} | Bandidos do Cante | „Rosa“ | [[portúgalska]] |- | {{esc|Pólland}} | Alicja | „Pray“ | enska |- | {{esc|Rúmenía}} | Alexandra Căpitănescu | „Choke Me“ | enska |- | {{esc|San Marínó}} | Senhit | „Superstar“ | enska |- | {{esc|Serbía}} | Lavina | „Kraj mene“ <small>(Крај мене)</small> | [[serbneska]] |- | {{esc|Svartfjallaland}} | Tamara Živković | „Nova zora“ <small>(Нова зора)</small> | [[svartfellska]] |- | {{esc|Sviss}} | Veronica Fusaro | „Alice“ | enska |- | {{esc|Svíþjóð}} | Felicia | „My System“ | enska |- | {{esc|Tékkland}} | Daniel Zizka | „Crossroads“ | enska |- | {{esc|Úkraína}} | Leléka | „Ridnym“ <small>(Рідним)</small> | enska, [[úkraínska]] |- | {{esc|Þýskaland}} | Sarah Engels | „Fire“ | enska |} == Yfirlit keppninnar == === Undankeppni 1 === Fyrri undankeppnin fer fram 12. maí 2026 klukkan 19:00 ([[Staðartími Greenwich|GMT]]) þar sem fimmtán lönd taka þátt. {{Esccnty|Ítalía}} og {{Esccnty|Þýskaland}} flytja einnig lögin sín og kjósa um hvaða lönd fara áfram í úrslit.<ref name=":14">{{Cite web |date=2026-04-02 |title=Vienna 2026: Semi-Final Running Orders revealed |url=https://www.eurovision.com/stories/vienna-2026-semi-final-running-orders-revealed/ |access-date=2026-04-02 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}</ref> {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ class="nowrap" | Fyrri undankeppni Eurovision 2026 |- ! scope="col" | Röð ! scope="col" | Land ! scope="col" | Flytjandi ! scope="col" | Lag |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Esc|Moldóva}} | Satoshi | „Viva, Moldova!“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Esc|Svíþjóð}} | Felicia | „My System“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Esc|Króatía}} | Lelek | „Andromeda“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Esc|Grikkland}} | Akylas | „Ferto“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Esc|Portúgal}} | Bandidos do Cante | „Rosa“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Esc|Georgía}} | Bzikebi | „On Replay“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Esc|Finnland}} | Linda Lampenius & Pete Parkkonen | „Liekinheitin“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Esc|Svartfjallaland}} | Tamara Živković | „Nova zora“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Esc|Eistland}} | Vanilla Ninja | „Too Epic to Be True“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Esc|Ísrael}} | Noam Bettan | „Michelle“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Esc|Belgía}} | Essyla | „Dancing on the Ice“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Esc|Litháen}} | Lion Ceccah | „Sólo quiero más“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Esc|San Marínó}} | Senhit | „Superstar“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Esc|Pólland}} | Alicja | „Pray“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Esc|Serbía}} | Lavina | „Kraj mene“ |} === Undankeppni 2 === Seinni undankeppnin fer fram 14. maí 2026 klukkan 19:00 ([[Staðartími Greenwich|GMT]]) þar sem fimmtán lönd taka þátt. {{Esccnty|Austurríki}}, {{Esccnty|Bretland}} og {{Esccnty|Frakkland}} flytja einnig lögin sín og kjósa um hvaða lönd fara áfram í úrslit.<ref name=":14" /> {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ class="nowrap" | Seinni undankeppni Eurovision 2026 |- ! scope="col" | Röð ! scope="col" | Land ! scope="col" | Flytjandi ! scope="col" | Lag |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Esc|Búlgaría}} | Dara | „Bangaranga“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Esc|Aserbaísjan}} | Jiva | „Just Go“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Esc|Rúmenía}} | Alexandra Căpitănescu | „Choke Me“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Esc|Lúxemborg}} | Eva Marija | „Mother Nature“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Esc|Tékkland}} | Daniel Zizka | „Crossroads“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Esc|Armenía}} | Simón | „Paloma Rumba“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Esc|Sviss}} | Veronica Fusaro | „Alice“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Esc|Kýpur}} | Antigoni | „Jalla“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Esc|Lettland}} | Atvara | „Ēnā“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Esc|Danmörk}} | Søren Torpegaard Lund | „Før vi går hjem“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Esc|Ástralía}} | Delta Goodrem | „Eclipse“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Esc|Úkraína}} | Leléka | „Ridnym“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Esc|Albanía}} | Alis | „Nân“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Esc|Malta}} | Aidan | „Bella“ |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Esc|Noregur}} | Jonas Lovv | „Ya Ya Ya“ |} == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * {{Opinber vefsíða}} {{Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva}} {{stubbur|sjónvarp}} [[Flokkur:Söngvakeppnir evrópskra sjónvarpsstöðva eftir árum|2026]] [[Flokkur:2026]] sls5pkrkkhor6hkrzzbiugq84kbo1xo 0 188787 1962790 1941180 2026-05-11T01:42:50Z Snævar 16586 1962790 wikitext text/x-wiki {{Verðlaun | nafn = Silfurbjörn fyrir bestu leikstjórn | undirtitill = ''Silberner Bär/Bester Regie'' ([[þýska]]) | veitt_fyrir = Framúrskarandi árangur við leikstjórn | staðsetning = | ár = 1956 | umsjón = [[Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Berlín]] | vefsíða = {{url|www.berlinale.de}} | land = Þýskaland | mynd = Huo Meng with Silber Bear.jpg | mynd_texti = Sigurvegari 2025: Huo Meng }} '''Silfurbjörn fyrir bestu leikstjórn''' ([[þýska]]: ''Silberner Bär/Bester Regie'') eru verðlaun á [[Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Berlín|Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín]] sem veitt eru fyrir framúrskarandi leikstjórn á keppnismyndum hátíðarinnar. Verðlaunin voru fyrst veitt árið 1956. == Sigurvegarar == [[Mynd:Kinema-Junpo-1960-February-late-4.jpg|hægri|thumb|171x171dp|[[Akíra Kúrósava|Akira Kurosawa]] vann árið 1959. ]] === 1956-1959 === {| class="wikitable unsortable" ! scope="col" style="width:2%;" |Ár ! scope="col" style="width:10%;" |Leikstjóri ! scope="col" style="width:10%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:10%;" |Upprunalegur titill |- ! align="right" style="text-align:center;" |1956 |{{Sortname|Robert|Aldrich}} | |{{Raða|Autumn Leaves|''[[Autumn Leaves (film)|Autumn Leaves]]''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |1957 |{{Sortname|Mario|Monicelli}} | |''{{Raða|Padri e figli|{{Lang|it|Padri e figli}}}}'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1958 |{{Sortname|Tadashi|Imai}} | |{{Raða|Jun'ai Monogatari|{{Lang|ja|純愛物語|italic=no}}}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |1959 |{{Sortname|Akira|Kurosawa}} |''Leynivirkið'' |{{Raða|Kakushi toride no san akunin|{{Lang|ja|隠し砦の三悪人|italic=no}}}} |} === 1960-1968 === {| class="wikitable unsortable" ! scope="col" style="width:2%;" |Ár ! scope="col" style="width:10%;" |Leikstjóri ! scope="col" style="width:10%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:10%;" |Upprunalegur titill |- ! align="right" style="text-align:center;" |1960 |{{Sortname|Jean-Luc|Godard}} |''Lafmóður'' |''{{Raða|À bout de souffle|{{lang|fr|À bout de souffle}}}}'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1961 |{{Sortname|Bernhard|Wicki}} | |''{{Raða|Wunder des Malachias|{{Lang|de|Das Wunder des Malachias}}}}'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1962 |{{Sortname|Francesco|Rosi}} | |''Salvatore Giuliano'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1963 |{{Sortname|Nikos|Koundouros}} | |{{Raða|Μικρές Αφροδίτες|{{Lang|el|Μικρές Αφροδίτες|italic=no}}}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |1964 |{{Sortname|Satyajit|Ray}} | |{{Raða|Mahānagar|{{lang|bn|মহানগর|italic=no}}}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |1965 |{{Sortname|Satyajit|Ray}} | |{{Raða|Cārulatā|{{lang|bn|চারুলতা|italic=no}}}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |1966 |{{Sortname|Carlos|Saura}} | |''{{Raða|Caza|{{lang|es|La Caza}}}}'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1967 |{{Sortname|Živojin|Pavlović}} | |''{{Raða|Buđenje pacova|{{Lang|sr-latn|Buđenje pacova}}}}'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1968 |{{Sortname|Carlos|Saura}} |''Myntulíkjör á muldum ís'' |''Peppermint Frappé'' |} === 1972-1979 === {| class="wikitable unsortable" ! scope="col" style="width:2%;" |Ár ! scope="col" style="width:10%;" |Leikstjóri ! scope="col" style="width:10%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:10%;" |Upprunalegur titill |- ! style="text-align:center;" |1972 |{{Sortname|Jean-Pierre|Blanc}} | |''{{Raða|Vieille Fille|{{lang|fr|La Vieille Fille}}}}'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1975 |{{Sortname|Sergei|Solovyov|Sergei Solovyov (film director)}} | |{{Raða|Sto dney posle detstva|{{lang|ru|Сто дней после детства|italic=no}}}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |1976 |{{Sortname|Mario|Monicelli}} | |''Caro Michele'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1977 |{{Sortname|Manuel Gutiérrez|Aragón}} | |''{{Raða|Camada negra|{{lang|es|Camada negra}}}}'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1978 |{{Sortname|Georgi|Djulgerov}} | |{{Raða|Авантаж|{{lang|bg|Авантаж|italic=no}}}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |1979 |{{Sortname|Astrid|Henning-Jensen}} | |''{{Raða|Vinterbørn|{{Lang|da|Vinterbørn}}}}'' |} === 1980-1989 === {| class="wikitable unsortable" ! scope="col" style="width:2%;" |Ár ! scope="col" style="width:10%;" |Leikstjóri ! scope="col" style="width:10%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:10%;" |Upprunalegur titill |- ! style="text-align:center;" |1980 |{{Sortname|István|Szabó}} | |''Bizalom'' |- ! style="text-align:center;" |1982 |{{Sortname|Mario|Monicelli}} | |''Marchese del Grillo'' |- ! style="text-align:center;" |1983 |{{Sortname|Éric|Rohmer}} |''Pauline á ströndinni'' |''''{{Raða|Pauline à la plage|''Pauline à la plage''}}'''' |- ! rowspan="2" style="text-align:center;" |1984 |{{Sortname|Costas|Ferris}} | |{{Raða|Ρεμπέτικο|''Ρεμπέτικο''}} |- |{{Sortname|Ettore|Scola}} | |''''{{Raða|Ballando ballando|''Ballando ballando''}}'''' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1985 |{{Sortname|Robert|Benton}} | |''Places in the Heart'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1986 |{{Sortname|Giorgi|Shengelaya}} | |{{Raða|Akhalgazrda kompozitoris mogzauroba|''ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობა''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |1987 |{{Sortname|Oliver|Stone}} | |''Platoon'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1988 |{{Sortname|Norman|Jewison}} | |''Moonstruck'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |1989 |{{Sortname|Dušan|Hanák}} | |''''{{Raða|Ja milujem, ty miluješ|''Ja milujem, ty miluješ''}}'''' |} === 1990-1999 === {| class="wikitable unsortable" ! scope="col" style="width:2%;" |Ár ! scope="col" style="width:10%;" |Leikstjóri ! scope="col" style="width:10%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:10%;" |Upprunalegur titill |- ! style="text-align:center;" |1990 |{{Sortname|Michael|Verhoeven}} | |{{Raða|schreckliche Mädchen|''Das schreckliche Mädchen''}} |- ! rowspan="2" style="text-align:center;" |1991 |{{Sortname|Jonathan|Demme}} |''[[Lömbin þagna (kvikmynd)|Lömbin þagna]]'' |''The Silence of the Lambs'' |- |{{Sortname|Ricky|Tognazzi}} | |{{Raða|Ultrà|''Ultrà''}} |- ! style="text-align:center;" |1992 |{{Sortname|Jan|Troell}} | |''Il Capitano'' |- ! style="text-align:center;" |1993 |{{Sortname|Andrew|Birkin}} | |''The Cement Garden'' |- ! style="text-align:center;" |1994 |{{Sortname|Krzysztof|Kieślowski}} |[[Þrír litir: Blár|''Þrír litir: Blár'']] |{{Raða|Trois couleurs : Blanc|''Trois couleurs : Blanc''}} |- ! style="text-align:center;" |1995 |{{Sortname|Richard|Linklater}} | |''Before Sunrise'' |- ! rowspan="2" style="text-align:center;" |1996 |{{Sortname|Richard|Loncraine}} | |''Richard III'' |- |{{Sortname|Yim|Ho||Yim, Ho}} | |{{Raða|Taiyang you er|''太陽有耳''}} |- ! style="text-align:center;" |1997 |{{Sortname|Eric|Heumann}} | |''Port Djema'' |- ! style="text-align:center;" |1998 |{{Sortname|Neil|Jordan}} | |''The Butcher Boy'' |- ! style="text-align:center;" |1999 |{{Sortname|Stephen|Frears}} | |''The Hi-Lo Country'' |} === 2000-2009 === {| class="wikitable unsortable" ! scope="col" style="width:2%;" |Ár ! scope="col" style="width:10%;" |Leikstjóri ! scope="col" style="width:10%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:10%;" |Upprunalegur titill |- ! align="right" style="text-align:center;" |2000 |{{Sortname|Miloš|Forman}} | |''Man on the Moon'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |2001 |{{Sortname|Lin|Cheng-sheng}} | |{{Raða|Ài Nǐ Ài Wǒ|''愛你愛我''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |2002 |{{Sortname|Otar|Iosseliani}} | |{{Raða|Lundi matin|''Lundi matin''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |2003 |{{Sortname|Patrice|Chéreau}} | |''Son frère'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |2004 |{{Sortname|Kim|Ki-duk||Kim, Ki-duk}} | |{{Raða|Samaria|''사마리아''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |2005 |{{Sortname|Marc|Rothemund}} | |{{Raða|Sophie Scholl - Die letzten Tage|''Sophie Scholl - Die letzten Tage''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |2006 |{{Sortname|Michael|Winterbottom}} og {{Sortname|Mat|Whitecross}} | |''Road to Guantánamo'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |2007 |{{Sortname|Joseph|Cedar}} | |{{Raða|Beaufort|''בופור''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |2008 |{{Sortname|Paul Thomas|Anderson}} |''Blóði verður úthellt'' |''There Will Be Blood'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |2009 |{{Sortname|Asghar|Farhadi}} |''Um Elly'' |{{Raða|Dar bāre-ye Elly|''درباره الی''}} |} === 2010-2019 === {| class="wikitable unsortable" ! scope="col" style="width:2%;" |Ár ! scope="col" style="width:10%;" |Leikstjóri ! scope="col" style="width:10%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:10%;" |Upprunalegur titill |- ! align="right" style="text-align:center;" |2010 |{{Sortname|Roman|Polanski}} |''Skrifað af öðrum'' |''The Ghost Writer'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |2011 |{{Sortname|Ulrich|Köhler}} | |{{Raða|Schlafkrankheit|''Schlafkrankheit''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |2012 |{{Sortname|Christian|Petzold|Christian Petzold (director)}} | |''Barbara'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |2013 |{{Sortname|David Gordon|Green}} | |''Prince Avalanche'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |2014 |{{Sortname|Richard|Linklater}} | |''Boyhood'' |- ! rowspan="2" style="text-align:center;" |2015 |{{Sortname|Radu|Jude}} | |''Aferim!'' |- |{{Sortname|Malgorzata|Szumowska}} | |{{Raða|Ciało|''Ciało''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |2016 |{{Sortname|Mia|Hansen-Løve}} | |''{{Raða|L'Avenir|{{Lang|fr|L'Avenir}}}}'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |2017 |{{Sortname|Aki|Kaurismäki}} |''Handan vonar'' |{{Raða|Toivon tuolla puolen|''Toivon tuolla puolen''}} |- ! align="right" style="text-align:center;" |2018 |{{Sortname|Wes|Anderson}} | |''Isle of Dogs'' |- ! align="right" style="text-align:center;" |2019 |{{Sortname|Angela|Schanelec}} | |{{Raða|Ich war zuhause, aber|''Ich war zuhause, aber''}} |} === 2020- === {| class="wikitable unsortable" ! scope="col" style="width:2%;" |Ár ! scope="col" style="width:10%;" |Leikstjóri ! scope="col" style="width:10%;" |Íslenskur titill ! scope="col" style="width:10%;" |Upprunalegur titill |- ! style="text-align:center;" |2020 |{{Sortname|Hong|Sang-soo||Hong, Sang-soo}} | |{{Raða|Domangchin yeoja|''도망친 여자''}} |- ! style="text-align:center;" |2021 |{{Sortname|Dénes|Nagy}} | |{{Raða|Természetes fény|''Természetes fény''}} |- ! style="text-align:center;" |2022 |{{Sortname|Claire|Denis}} |''Með ást og ákefð'' |{{Raða|Avec amour et acharnement|''Avec amour et acharnement''}} |- ! style="text-align:center;" |2023 |{{Sortname|Philippe|Garrel}} | |{{Raða|Le grand chariot|''Le grand chariot''}} |- ! style="text-align:center;" |2024 |[[Nelson Carlo De Los Santos Arias]] | |''Pepe'' |- !2025 |[[Huo Meng]] | |生息之地 |} == Tilvísanir == {{Reflist}} [[Flokkur:Kvikmyndaverðlaun]] iiqu3bnp6tzu0oybcxryhprdng6h0z2 0 190071 1962851 1949566 2026-05-11T10:17:01Z TKSnaevarr 53243 1962851 wikitext text/x-wiki '''Biblíuþýðingar á íslensku''' eru [[þýðing]]ar á [[Biblían|Biblíunni]] eða einstökum hlutum hennar á [[íslenska|íslensku]]. Slíkar þýðingar eru til frá miðöldum, en fyrsta heildarþýðingin var [[Guðbrandsbiblía]] sem kom út á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum í Hjaltadal]] árið 1584. Þegar Íslendingar tóku kristni um það bil árið 1000, þurftu menn að geta útskýrt hinn nýja sið fyrir almenningi í landinu. Meðal hins fyrsta sem ritað var á íslensku voru „þýðingar helgar“, sem getur bæði átt við ýmiss konar trúarlegar útleggingar, en einnig þýðingar á ritum Biblíunnar. Elstu biblíutextar sem til eru á íslensku eru taldir frá 12. öld, og er þar yfirleitt um að ræða stutta kafla eða tilvitnanir í Biblíuna. Á 13. öld virðist hafa verið unnið markvissar að því að þýða og endursegja einstök rit Biblíunnar, og var þessum þýðingum safnað saman um 1350 í ritsafn sem kallað er [[Stjórn]]. Ekki er útlilokað að öll Biblían hafi verið til í íslenskri þýðingu á 14. öld, en ekki hefur tekist að sýna fram á það. Biblía [[Kaþólsk trú|kaþólsku kirkjunnar]] var eingöngu á [[Latína|latínu]], svonefnd [[Vúlgata]]. Með [[siðaskiptin|siðaskiptunum]] þurfti íslenska Biblíu. [[Oddur Gottskálksson]] steig fyrsta skrefið og þýddi Nýja testamentið á íslensku, og fékk það gefið út í Hróarskeldu 1540. Þýðingin var gerð eftir Vúlgataútgáfunni á latínu, en Oddur studdist einnig við þýska þýðingu [[Lúther|Marteins Lúthers]]. [[Guðbrandur Þorláksson]] lauk svo verkinu og gaf út heildarþýðingu biblíunnar á [[Hólar í Hjaltadal|Hólum]] 1584. Þýðing Guðbrandsbiblíu byggir á biblíu Lúthers og hinni dönsku biblíu Kristjáns 3. Nýja testamentið í Guðbrandsbiblíu er texti Odds Gottskálkssonar með lagfæringum. Ekki er vitað hverjir þýddu Gamla testamentið. Talið er að Oddur Gottskálksson hafi þýtt [[Davíðssálmar|Sálmana]] og [[Gissur Einarsson]] hefur verið talinn þýðandi [[Orðskviðir Salómons|Orðskviða Salómons]] og [[Síraksbók]]ar. Hugsanlegt er að Guðbrandur hafi sjálfur þýtt önnur rit Gamla testamentisins.<ref>{{cite book|series=Ritröð Guðfræðistofnunar – Studia theologica islandica|volume=4|title=Biblíuþýðingar í sögu og samtíð|location=Reykjavík|publisher=Guðfræðistofnun Háskóla Íslands|year=1990|author=Stefán Karlsson|pp=145–174|isbn=0001000268}}</ref> [[Hið íslenska Biblíufélag]] var stofnað 1815 og hefur síðan séð um íslenskar útgáfur Biblíunnar. == Listi yfir útgáfur == Alls liggja fyrir 11 heildarútgáfur Biblíunnar á íslensku, og hefur þýðingin verið endurskoðuð meira eða minna í þeim flestum. Útgáfurnar eru þessar: * [[Guðbrandsbiblía]], Hólum 1584 * [[Þorláksbiblía]], Hólum 1637-1644 * [[Steinsbiblía]], Hólum 1728 (1734) * [[Waysenhússbiblía]], Kaupmannahöfn 1747 * [[Grútarbiblía]], eða Biblía [[Ebenezer Henderson|Hendersons]], Kaupmannahöfn 1813 * [[Viðeyjarbiblía]], Viðey 1841 * [[Reykjavíkurbiblía]], Reykjavík 1859 * [[Lundúnabiblía]], London 1866 * [[Biblía 20. aldar]], 1908-1912 (oft endurprentuð) * [[Biblían 1981]], Reykjavík 1981 * [[Biblía 21. aldar]], Reykjavík 2007 Af útgáfum Nýja testamentisins má nefna: * [[Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar]] Hróarskeldu 1540 * Nýja testamenti Guðbrands, Hólum 1609 * Waysenhúss-Nýja testamenti, Kaupmannahöfn 1746 og 1750 * Nýja testamenti [[Ebenezer Henderson|Hendersons]], Kaupmannahöfn 1807 * Nýja testamentið, Viðey 1825 og 1827 * Nýja testamentið, Reykjavík 1851 * Nýja testamentið, Oxford 1863 og 1866 * Nýja testamentið, Akureyri og London 1903 * Nýja testamentið, Reykjavík 1906 og 1914 (oft endurprentað) == Tilvísanir == {{reflist}} [[Flokkur:Íslenskar Biblíuútgáfur| ]] r69oehukev1jin4dnm9wm2lnbwgyx2o 0 190114 1962868 1949736 2026-05-11T10:23:12Z TKSnaevarr 53243 1962868 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Schnorr_von_Carolsfeld_Bibel_in_Bildern_1860_148.png|thumb|right|Jesús Síraksson á myndskreytingu frá 19. öld.]] '''Síraksbók''' er [[vísdómsbók]] samin á [[biblíuhebreska|biblíuhebresku]] á [[2. öldin f.Kr.|2. öld f.Kr.]] Hún geymir siðaboðskap sem eignaður er [[Jesús Síraksson|Jesúa ben Ezra ben Síra]] sem var [[hellenískur gyðingur]] sem var uppi á tíma [[síðara musterið|síðara musterisins]].<ref name=Williams1994>{{cite journal|last=Williams|first=David Salter|title=The Date of Ecclesiasticus|journal=[[Vetus Testamentum]]|volume=44|issue=4|pages=563–566|year=1994|doi=10.1163/156853394X00565|jstor=1535116|url=https://www.jstor.org/stable/1535116|url-access=subscription}}</ref> Textinn var saminn milli 196 og 175 f.Kr. og barnabarn Jesús Sírakssonar þýddi hann á [[koine gríska|koine grísku]] og bætti við hann formála um 117 f.Kr. Formálinn er talinn elsta heimildin um þrískipta kanónu [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunnar]].<ref name=Gallagher2017>{{cite book|last1=Gallagher|first1=Edmon L.|author-link1=Edmon L. Gallagher|last2=Meade|first2=John D.|title=The Biblical Canon Lists from Early Christianity|pages=9–17|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2017|isbn=978-0198792499|url=https://books.google.com/books?id=Fpg4DwAAQBAJ}}</ref> Síraksbók er einstök meðal bóka Biblíunnar að því leyti að hún nafngreinir höfund sinn, og hægt er að tímasetja hana með töluverðri nákvæmni. Hún hefur því mikla þýðingu fyrir rannsóknir á þróun Hebresku Biblíunnar.<ref name=JE1905>{{cite encyclopedia|title=Sirach, The Wisdom of Jesus the Son of|encyclopedia=[[The Jewish Encyclopedia]]|editor-last=Singer|editor-first=Isidore|editor-link=Isidore Singer|volume=11|pages=388–397|publisher=Funk & Wagnalls|location=New York|year=1905|url=https://archive.org/details/jewishencyclopedia11sing/page/388/mode/2up}}</ref> Síraksbók er ekki hluti af kanónu Hebresku Biblíunnar og telst því ekki til ritningarinnar í [[gyðingdómur|gyðingdómi]]. Hún er hluti af [[Sjötíumannaþýðingin|Sjötíumannaþýðingunni]] sem er grundvöllur [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]] í [[kristni]], og er því hluti af kanónu Gamla testamentisins í [[kaþólsk trú|kaþólskri trú]] og [[Austurkirkjan|austurkirkjunni]]. Meðal [[mótmælendatrú|mótmælenda]] er Síraksbók ekki hluti af kanónu Gamla testamentisins, en er oft höfð með í Biblíuútgáfum sem [[apókrýf rit|apókrýft rit]].<ref>{{cite book|title=Readings from the Apocrypha|year=1981|publisher=Forward Movement Publications|page=5}}</ref> == Tilvisanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/siraksbok-1-kafli/ Síraksbók í Biblíu 21. aldar] {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur}} [[Flokkur:Apókrýf rit]] q6dq4r6k93zaxjlikk3hggkdj0r82as 0 190118 1962834 1960262 2026-05-11T10:10:29Z TKSnaevarr 53243 1962834 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Samson_meurt_en_faisant_mourir_ses_ennemis_(5753424).jpg|thumb|right|[[Samson (Biblían)|Samson]] brýtur niður hof Dagóns og drepur þar með höfðingja [[Filistear|Filistea]].]] '''Dómarabókin''' er sjöunda bók [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunnar]] og kristna [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]]. Hún segir sögu [[dómarar Ísraelsmanna|dómara]] sem voru tímabundnir foringjar [[Ísraelsmenn|Ísraelsmanna]] frá því þeir lögðu [[Kanansland]] undir sig þar til þeir stofnuðu konungsríki. Dómarabókin nær þannig yfir tímabilið milli [[Jósúabók]]ar og [[Samúelsbók]]ar.<ref>{{cite book|author=Niditch, Susan|year=2008|title=Judges: a commentary|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-22096-9|url=https://books.google.com/books?id=BDGxWlVpQPkC&pg=PA291}}</ref> Sögur dómarabókarinnar fylgja allar svipuðu mynstri: Ísraelsmenn brjóta af sér í augum [[Jave]]s, sem færir þá í hendur óvinum sínum; Jave útnefnir leiðtoga (dómara) sem fyllist anda hans, sigrar óvinina og endurheimtir frið. Eftir stutta stund byrjar fólkið þó aftur að brjóta af sér og sagan endurtekur sig.<ref>{{cite book|author=Soggin, Alberto|year=1981|title=Judges|publisjher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-22321-2|url=https://books.google.com/books?id=5JWz4jhebW8C}}</ref> Dómararnir í bókinni eru meðal annars [[Otníel]], [[Ehúð]], [[Debóra]] og [[Barak]], [[Gídeon]], [[Jefta]] og [[Samson (Biblían)|Samson]]. Meðal óvina Ísraelsmanna eru [[Móab]]ítar, [[Ammon]]ítar og [[Filistear]]. Flestir fræðimenn eru sammála um að dómarabókin sé ekki heimild um [[saga Ísraelsmanna|sögu Ísraelsmanna]], en sumir telja að söngur Debóru gæti verið vísun í Ísrael fyrir stofnun konungsríkis.<ref>{{cite book |last=Killebrew |first=Ann E. |title=The Oxford Handbook of the Historical Books of the Hebrew Bible |publisher=Oxford University Press |year=2020 |isbn=978-0-19-007411-1 |editor-last=Kelle |editor-first=Brad E. |page=84 |chapter=Early Israel’s Origins, Settlement, and Ethnogenesis |editor-last2=Strawn |editor-first2=Brent A. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=T_kFEAAAQBAJ&pg=PA84}}</ref><ref>{{cite book |last1=Smith |first1=Mark S. |title=Judges 1: A Commentary on Judges 1:1–10:5 |url=https://archive.org/details/judges1commentar0000smit |last2=Bloch-Smith |first2=Elizabeth M. |publisher=Fortress Press |year=2021 |isbn=978-0800660628 |page=[https://archive.org/details/judges1commentar0000smit/page/18 18]-19 }}</ref><ref name="Dever2">{{cite book |last=Dever |first=William G. |title=Misusing Scripture: What are Evangelicals Doing with the Bible? |publisher=Taylor & Francis |year=2023 |isbn=978-1-000-85301-8 |editor-last=Elliott |editor-first=Mark |page=PT113 |chapter=Christian Fundamentalism, Faith, and Archaeology |editor-last2=Atkinson |editor-first2=Kenneth |editor-last3=Rezetko |editor-first3=Robert |chapter-url=https://books.google.com/books?id=WGuwEAAAQBAJ&pg=PT113&dq=book+of+judges+has+the+ring+of+truth}}</ref> Frá síðari hluta 20. aldar hafa fræðimenn talið að bókin sé hluti af heild, ásamt [[5. Mósebók]], [[Jósúabók]], [[Samúelsbók]] og [[Konungabók]], sem hafi hugsanlega verið samdar af sama höfundi ([[devterónómistinn|devterónómistanum]]) snemma í [[Herleiðingin til Babýlonar|herleiðingunni til Babýlonar]] á 6. öld f.Kr.<ref>{{cite book|author=Knoppers, Gary |year=2000|title=Introduction|url=https://archive.org/details/reconsideringisr0008unse |editor1=Knoppers, Gary N.|editor2=McConville, J. Gordon|title=Reconsidering Israel and Judah: recent studies on the Deuteronomistic history|publisher=Eisenbrauns|isbn=978-1-57506-037-8}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/domarabokin-1-kafli/ Dómarabókin í Biblíu 21. aldar] {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] 9jiofw49b9lpbmbbso69w59nv3dik6g 0 190120 1962825 1961567 2026-05-11T10:07:07Z TKSnaevarr 53243 1962825 wikitext text/x-wiki [[Mynd:1795-William-Blake-Naomi-entreating-Ruth-Orpah.jpg|thumb|right|Naomí biður Rut og Orpu um að snúa aftur til Móab. Mynd eftir [[William Blake]] frá 1795.]] '''Rutarbók''' er ein af bókum [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunnar]] og [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]]. Í Hebresku Biblíunni er hún ein af [[rollurnar fimm|rollunum fimm]] (''Hamesh Megillot'') og höfð með „ritunum“ ([[Ketuvim]]), en í Gamla testamentinu er hún eitt af [[söguritin|söguritunum]] og staðsett milli [[Dómarabókin|Dómarabókarinnar]] og [[Samúelsbók]]ar.<ref>{{cite book|author=Coogan, Michael D.|year=2008|title=A Brief Introduction to the Old Testament: The Hebrew Bible in Its Context|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195332728|url=https://books.google.com/books?id=2rxBAQAAIAAJ}}</ref> Rutarbók segir frá Naomí og tengdadætrum hennar, Rut og Orpu, sem snúa aftur til [[Betlehem]] eftir lát eiginmanna sinna. Rut er [[móab]]ísk, en neitar að hverfa frá tengdamóður sinni þótt hún hvetji hana til þess. Hún giftist [[Bóas (Biblían)|Bóasi]] og eignast með honum [[Óbeð]] sem er afi [[Davíð konungur|Davíðs konungs]]. Rut og Bóas koma líka fyrir í ættartölu [[Jesús|Jesú]] í [[Matteusarguðspjall]]i. Rutarbók er rituð á [[hebreska|hebresku]] á tímum [[Akkamenídar|Akkamenída]] (um 550-330 f.Kr.).<ref>{{cite book |last=Schipper |first=Jeremy |title=Ruth: A New Translation with Introduction and Commentary |publisher=Yale University Press |year=2016 |isbn=9780300192155 |url=https://books.google.com/books?id=RhwvCwAAQBAJ |page=22}}</ref> Fræðimenn telja hana yfirleitt vera sögulegan skáldskap.<ref name=":0">{{cite encyclopedia |last=Trible |first=Phyllis |title=Ruth: Bible |encyclopedia=The Shalvi/Hyman Encyclopedia of Jewish Women |url=https://jwa.org/encyclopedia/article/ruth-bible |access-date=January 5, 2025}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Koosed |first=Jennifer L. |title=Ruth as a Fairy Tale |url=https://legendmakers.bibleodyssey.com/articles/ruth-as-a-fairy-tale/ |website=Bible Odyssey |access-date=January 5, 2025 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Hún er í hávegum höfð af [[gerim|fólki sem hefur snúist til gyðingdóms]]. Hún er lesin á [[viknahátíð]] gyðinga.<ref>{{cite book|author=Atteridge, Harold W.|year=2006|title=The HarperCollins Study Bible|publisher=HarperCollins|page=383}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/rutarbok-1-kafli/ Rutarbók í Biblíu 21. aldar] {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Gamla testamentið]] r3hmf6uvxcehhtm2t3p2q9ph1ddbp6v 1962827 1962825 2026-05-11T10:07:42Z TKSnaevarr 53243 1962827 wikitext text/x-wiki [[Mynd:1795-William-Blake-Naomi-entreating-Ruth-Orpah.jpg|thumb|right|Naomí biður Rut og Orpu um að snúa aftur til Móab. Mynd eftir [[William Blake]] frá 1795.]] '''Rutarbók''' er ein af bókum [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunnar]] og [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]]. Í Hebresku Biblíunni er hún ein af [[rollurnar fimm|rollunum fimm]] (''Hamesh Megillot'') og höfð með „ritunum“ ([[Ketuvim]]), en í Gamla testamentinu er hún eitt af [[söguritin|söguritunum]] og staðsett milli [[Dómarabókin|Dómarabókarinnar]] og [[Samúelsbók]]ar.<ref>{{cite book|author=Coogan, Michael D.|year=2008|title=A Brief Introduction to the Old Testament: The Hebrew Bible in Its Context|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195332728|url=https://books.google.com/books?id=2rxBAQAAIAAJ}}</ref> Rutarbók segir frá Naomí og tengdadætrum hennar, Rut og Orpu, sem snúa aftur til [[Betlehem]] eftir lát eiginmanna sinna. Rut er [[móab]]ísk, en neitar að hverfa frá tengdamóður sinni þótt hún hvetji hana til þess. Hún giftist [[Bóas (Biblían)|Bóasi]] og eignast með honum [[Óbeð]] sem er afi [[Davíð konungur|Davíðs konungs]]. Rut og Bóas koma líka fyrir í ættartölu [[Jesús|Jesú]] í [[Matteusarguðspjall]]i. Rutarbók er rituð á [[hebreska|hebresku]] á tímum [[Akkamenídar|Akkamenída]] (um 550-330 f.Kr.).<ref>{{cite book |last=Schipper |first=Jeremy |title=Ruth: A New Translation with Introduction and Commentary |publisher=Yale University Press |year=2016 |isbn=9780300192155 |url=https://books.google.com/books?id=RhwvCwAAQBAJ |page=22}}</ref> Fræðimenn telja hana yfirleitt vera sögulegan skáldskap.<ref name=":0">{{cite encyclopedia |last=Trible |first=Phyllis |title=Ruth: Bible |encyclopedia=The Shalvi/Hyman Encyclopedia of Jewish Women |url=https://jwa.org/encyclopedia/article/ruth-bible |access-date=January 5, 2025}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last=Koosed |first=Jennifer L. |title=Ruth as a Fairy Tale |url=https://legendmakers.bibleodyssey.com/articles/ruth-as-a-fairy-tale/ |website=Bible Odyssey |access-date=January 5, 2025 }}{{Óvirkur hlekkur|bot=InternetArchiveBot }}</ref> Hún er í hávegum höfð af [[gerim|fólki sem hefur snúist til gyðingdóms]]. Hún er lesin á [[viknahátíð]] gyðinga.<ref>{{cite book|author=Atteridge, Harold W.|year=2006|title=The HarperCollins Study Bible|publisher=HarperCollins|page=383}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/rutarbok-1-kafli/ Rutarbók í Biblíu 21. aldar] {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] bzd9anku4kcd6d3qhu9cpoz3j8symhs 0 190141 1962861 1949884 2026-05-11T10:19:26Z TKSnaevarr 53243 1962861 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Osmar_Schindler_David_und_Goliath.jpg|thumb|right|Davíð og Golíat. Myndskreyting eftir [[Osmar Schindler]] frá 1888.]] '''Samúelsbók''' er ein af bókum [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunnar]], en í [[Sjötíumannaþýðingin|Sjötíumannaþýðingunni]], og þar með í kristna [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]], er henni skipt í tvær bækur (fyrri og síðari Samúelsbók). Seinni tíma fræðimenn líta oftast svo á að Samúelsbók sé hluti af heild, ásamt [[5. Mósebók]], [[Jósúabók]], [[Dómarabókin]]ni og [[Konungabók]]. Þessar bækur segja sögu [[Ísraelsmenn|Ísraelsmanna]] og setja hana í ákveðið guðfræðilegt samhengi.<ref>{{cite book|author=Gordon, Robert|year=1986|title=I & II Samuel, A Commentary|publisher=Paternoster Press|isbn=9780310230229|url=https://books.google.com/books?id=JMJ1ZAnswuUC&q=I+%26+II+Samuel:+a+commentary+Gordon&pg=PA338}}</ref> Hugsanlega samdi sami höfundur ([[devterónómistinn]]) öll fimm ritin milli 630 og 550 f.Kr.<ref>{{cite book|author=Knight, Douglas A|year=1995|chapter=Chapter 4 Deuteronomy and the Deuteronomists|editor1=James Luther Mays|editor2=David L. Petersen|editor3=Kent Harold Richards|title=Old Testament Interpretation|publisher=T&T Clark|page=62|isbn=9780567292896|url=https://books.google.com/books?id=SNLN1nEEys0C&q=630+BCE&pg=PA62}}</ref> Samkvæmt hefð [[Gyðingdómur|Gyðinga]] er spámaðurinn [[Samúel (spámaður)|Samúel]] höfundur Samúelsbókar, með viðbótum frá spámönnunum [[Gad (spámaður)|Gad]] og [[Natan (spámaður)|Natan]].<ref>{{cite book|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/13080-samuel-books-of|author=Hirsch, Emil G. |year=1906|title=Samuel, Books of|website=Jewish Encyclopedia}}</ref> Þetta eru þrír spámenn sem eru nefndir í frásögn [[Kronikubók]]ar um ríkisár [[Davíð konungur|Davíðs]]. Bókin hefst á sögu Samúels sem fæðist í valdatíð dómarans [[Elí (Biblían)|Elí]]. Hann er útvalinn til að heyra orð [[Jave]]. Á þeim tíma eiga Ísraelsmenn í átökum við [[Filistear|Filistea]] sem ræna [[sáttmálsörkin]]ni. Eftir lát Elí biður fólkið um konung og Jave segir Samúel að smyrja [[Sál (konungur)|Sál]] sem konung. Sál tekst á við nágrannaþjóðir Ísraelsmanna, einkum Filistea, en guð iðrar að hafa gert hann að konungi og vísar Samúel á [[Davíð konungur|Davíð]]. Davíð sigrar risann [[Golíat]] með handslöngvu eina að vopni. Sál óttast Davíð og hrekur hann í útlegð, en að lokum verður Davíð konungur. Samúelsbók segir svo frá ríkisárum Davíðs og endar á því að Davíð kaupir þreskigólfið þar sem Salómon reisir [[fyrsta musterið]] í [[Jerúsalem]] og flytur sáttmálsörkina þangað. == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/fyrri-samuelsbok-1-kafli/ Samúelsbók í Biblíu 21. aldar] {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] 81gobs72ajfeafly0xqd8tayop7906a 0 190341 1962840 1951042 2026-05-11T10:12:24Z TKSnaevarr 53243 1962840 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Schnorr_von_Carolsfeld_Bibel_in_Bildern_1860_113.png|thumb|right|Rehabeam og Jeróbóam á myndskreytingu við Kronikubók frá 1860.]] '''Kroníkubók''' ([[hebreska]]: דִּבְרֵי־הַיָּמִים ''Dīvrē-hayYāmīm'' „orð daganna“) er ein af bókum [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunnar]]. Í kristna [[Gamla testamentið|Gamla testamentinu]] skiptist hún í fyrri og síðari Kroníkubók. Í Hebresku Biblíunni er Kroníkubók síðasti kafli þriðja hluta [[Tanakh]] sem nefnist [[Ketuvim]] („ritin“). Kroníkubók inniheldur ættartré sem hefst á [[Adam]], og sögu hinna fornu ríkja [[Konungsríkið Júda|Júda]] og [[Konungsríkið Ísrael|Ísrael]]s fram að [[skipun Kýrusar]] árið [[539 f.Kr.]] Í Hebresku Biblíunni kemur Kroníkubók á eftir [[Esrabók|Esra]]-[[Nehemíabók]] og hvort tveggja er ein bók. Í Gamla testamentinu er Kroníkubók á eftir [[Konungabók]] og á undan Esrabók, og skiptist að auki í tvennt. Bókin var þýdd á [[gríska|grísku]] á 3. öld f.Kr. og varð hluti af [[Sjötíumannaþýðingin|Sjötíumannaþýðingunni]]. Bókin er stundum kölluð ''Paralipomenon'' („það sem var sleppt“) eftir gríska titlinum. Hann vísar til þeirrar hugmyndar að Kroníkubók sé eins konar viðauki við fyrri bækur Biblíunnar, en í reynd er Kroníkubók nánast afritun úr hinum ritunum.<ref>{{cite book |last= Beentjes |first= Pancratius C. |title= Tradition and Transformation in the Book of Chronicles |year= 2008 |publisher= Brill |url= https://books.google.com/books?id=rLFXnQ6b9v4C&pg=PR3 |isbn= 9789004170445}}</ref> Sumir telja að Kroníkubók sé sjálfstætt rit sem byggist á sömu heimildum og hinar bækurnar.<ref>{{cite book |last= Coggins |first= Richard J. |editor1-last= Dunn |editor1-first= James D. G. |editor2-last= Rogerson |editor2-first= John William |chapter= 1 and 2 Chronicles |title= Eerdmans Commentary on the Bible |year= 2003 |publisher= Eerdmans |url= https://books.google.com/books?id=2Vo-11umIZQC |isbn= 9780802837110}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/fyrri-kronikubok-1-kafli/ Kronikubók í Biblíu 21. aldar] {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] d1oawo029m1hkwkou8usoxqpq1175ql 0 190346 1962841 1951064 2026-05-11T10:12:37Z TKSnaevarr 53243 1962841 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Building_the_Wall_of_Jerusalem.jpg|thumb|right|Endurbygging múra Jerúsalem á myndskreytingu frá 1908.]] '''Nehemíabók''' er ein af bókum [[Gamla testamentið|Gamla testamentisins]] og [[Hebreska Biblían|Hebresku Biblíunnar]] (sem seinni hluti [[Esrabók|Esra]]-Nehemíabókar). Nehemíabók er fyrstu persónu frásögn hebreska spámannsins [[Nehemía]]. Nehemía er embættismaður við hirð [[Akkamenídaveldið|Persa]] sem fær leyfi til að snúa aftur til [[Jerúsalem]] og endurreisa borgarmúrana eftir [[útlegðin í Babýlóníu|útlegðina í Babýlóníu]]. Hann gerir margvíslegar umbætur á trúariðkun og samfélagi [[Gyðingar|Gyðinga]] og biður guð að minnast sín vegna þess. Sögutími Nehemíabókar er síðari helmingur [[5. öldin f.Kr.|5. aldar f.Kr.]] Upphaflega var Nehemíabók talin hluti af Esrabók. Frá miðöldum var hún kölluð „síðari Esrabók“ þegar farið var að skipta Esrabók í tvo hluta. Í mótmælendabiblíum á 16. öld var fyrst tekið að nota heitið „Nehemíabók“ yfir síðari Esrabók, og síðan þá er algengt að líta á Nehemíabók sem sérstakt rit.<ref>{{Citation|last1=Gallagher|first1=Edmon L.|author-link=Edmon L. Gallagher|last2=Meade|first2=John D. |title=The Biblical Canon Lists from Early Christianity |pages=269 |publisher=OUP |year=2017}}</ref> Deilt er um hversu sögulega nákvæm Nehemíabók geti verið.<ref>{{cite book|last= Frevel|first= Christian|title=History of Ancient Israel| publisher= SBL Press|year = 2023|isbn= 9781628375145|url= https://books.google.com/books?id=Yvy6EAAAQBAJ|page = 262}}</ref> == Tilvísanir == {{reflist}} == Tenglar == * [https://biblian.is/biblian/nehemiabok-1-kafli/ Nehemíabók í Biblíu 21. aldar] {{Bækur Biblíunnar}} {{stubbur}} [[Flokkur:Bækur gamla testamentsins]] 6y6ix54x7vdawm9fx5ra7kxy7l5jb2r 0 190787 1962873 1961137 2026-05-11T10:36:58Z TKSnaevarr 53243 1962873 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Giovanni Benedetto Castiglione gen. Il Grecchetto - Noah mit den Tieren vor der Arche - GG 1645 - Kunsthistorisches Museum (cropped).jpg|thumb|right|Nói með dýrum um borð í örkinni á málverki eftir [[Giovanni Benedetto Castiglione]] (1650).]] '''Nói''' ([[hebreska]]: נֹחַ ''Nōaḥ''<ref>{{cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |publisher=Longman |year=2008 |isbn=9781405881180 |edition=3}}</ref>) er persóna í [[Abrahamísk trúarbrögð|abrahamísku trúarbrögðunum]] sem er sagður hinn síðasti af [[Ættfeðurnir (Biblían)|ættfeðrum]] mannkyns fyrir [[syndaflóðið]]. Saga hans birtist í [[Hebreska biblían|hebresku biblíunni]] (í 5. til 9. kafla [[Fyrsta Mósebók|fyrstu Mósebókar]]), [[kóran]]inum, í ritningum [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trúarinnar]] og í [[Apókrýf rit|apókrýfum ritum]] Frásögnin af syndaflóðinu er ein þekktasta saga [[Biblían|Biblíunnar]]. Samkvæmt sögunni ákveður [[Guð]] að refsa illvirkjum heimsins með því að senda mikið flóð yfir jörðina. Guð skipar Nóa að byggja [[Örkin hans Nóa|örk]] til þess að bjarga bæði honum og fjölskyldu hans, mannkyninu í heild sinni og öllum landdýrum heimsins frá tortímingu í flóðinu. Eftir flóðið gerir Guð sáttmála við Nóa og lofar að senda aldrei framar vatnsflóð til að tortíma jörðinni. Nóa er einnig lýst sem akuryrkjumanni sem hafi verið fyrstur til að planta víngarð. Eftir flóðið skipar Guð Nóa og sonum hans að „vera frjósamir, margfaldast og uppfylla jörðina“.<ref>Biblían. Fyrsta bók Móse. 9:1-2. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Sagan af Nóa er svipuð frásögn í hinni mesópótamísku ''[[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]'', sem skrifuð var í kringum 1800 f.Kr., þar sem hetjan [[Útnapíshtim]] byggir örk til þess að lifa af flóð sem sent er af guðunum. Fræðimenn hafa leitt líkur að því að Biblíusagan um Nóa hafi verið innblásin af eldri sagnahefðum frá Mesópótamíu. Nói hefur einnig verið borinn saman við grísku hetjuna [[Devkalíon]], sem fær einnig viðvörun um yfirvofandi flóð, byggir sér örk og sendir út fugla til að kanna eftirleik flóðsins. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Persónur í gamla testamentinu]] rn7gz0xriti6061k4jgvl9ihs7yri53 1962874 1962873 2026-05-11T10:37:25Z TKSnaevarr 53243 1962874 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Giovanni Benedetto Castiglione gen. Il Grecchetto - Noah mit den Tieren vor der Arche - GG 1645 - Kunsthistorisches Museum (cropped).jpg|thumb|right|Nói með dýrum um borð í örkinni á málverki eftir [[Giovanni Benedetto Castiglione]] (1650).]] '''Nói''' ([[hebreska]]: נֹחַ ''Nōaḥ''<ref>{{cite book |last=Wells |first=John C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |publisher=Longman |year=2008 |isbn=9781405881180 |edition=3}}</ref>) er persóna í [[Abrahamísk trúarbrögð|abrahamísku trúarbrögðunum]] sem er sagður hinn síðasti af [[Ættfeðurnir (Biblían)|ættfeðrum]] mannkyns fyrir [[syndaflóðið]]. Saga hans birtist í [[Hebreska biblían|hebresku biblíunni]] (í 5. til 9. kafla [[Fyrsta Mósebók|fyrstu Mósebókar]]), [[kóran]]inum, í ritningum [[Bahá'í trúin|Bahá'í-trúarinnar]] og í [[Apókrýf rit|apókrýfum ritum]] Frásögnin af syndaflóðinu er ein þekktasta saga [[Biblían|Biblíunnar]]. Samkvæmt sögunni ákveður [[Guð]] að refsa illvirkjum heimsins með því að senda mikið flóð yfir jörðina. Guð skipar Nóa að byggja [[Örkin hans Nóa|örk]] til þess að bjarga bæði honum og fjölskyldu hans, mannkyninu í heild sinni og öllum landdýrum heimsins frá tortímingu í flóðinu. Eftir flóðið gerir Guð sáttmála við Nóa og lofar að senda aldrei framar vatnsflóð til að tortíma jörðinni. Nóa er einnig lýst sem akuryrkjumanni sem hafi verið fyrstur til að planta víngarð. Guð skipar Nóa og sonum hans jafnframt að „vera frjósamir, margfaldast og uppfylla jörðina“.<ref>Biblían. Fyrsta bók Móse. 9:1-2. (Netútgáfa Snerpu).</ref> Sagan af Nóa er svipuð frásögn í hinni mesópótamísku ''[[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]'', sem skrifuð var í kringum 1800 f.Kr., þar sem hetjan [[Útnapíshtim]] byggir örk til þess að lifa af flóð sem sent er af guðunum. Fræðimenn hafa leitt líkur að því að Biblíusagan um Nóa hafi verið innblásin af eldri sagnahefðum frá Mesópótamíu. Nói hefur einnig verið borinn saman við grísku hetjuna [[Devkalíon]], sem fær einnig viðvörun um yfirvofandi flóð, byggir sér örk og sendir út fugla til að kanna eftirleik flóðsins. ==Tilvísanir== <references/> {{stubbur|trúarbrögð}} [[Flokkur:Persónur í gamla testamentinu]] 5r2gu6gglcybyokqryt1a2cj2a3c4hx 0 190943 1962876 1962257 2026-05-11T10:44:41Z ~2026-28334-25 116345 axel honneth link 1962876 wikitext text/x-wiki [[Mynd:Rasmus-Willig-lille2.jpg|thumb|Andlitsmynd]] {{Persóna | nafn = Rasmus Willig | mynd = <!--P18 kan hentes fra Wikidata --> | mynd_stærð = | mynd_texti = <!--P2096 og P585 kan hentes fra Wikidata --> | trú = <!--P140 kan hentes fra Wikidata ɸ--> | maki = <!--P451 kan hentes fra Wikidata ɸ--> | vefsíða = <!--P856 kan hentes fra Wikidata ɸ--> | undirskrift_stærð = }} '''Rasmus Willig''' (fæddur [[7. júlí]] [[1973]] ) er danskur [[Félagsfræði|félagsfræðingur]] og fyrrverandi framkvæmdastjóri samfélagsábyrgðar hjá líftæknifyrirtækinu Gubra. Hann hefur skrifað margar bækur um loftslags- og líffræðilegan fjölbreytileikakreppuna, er meðstofnandi og leiðtogi Andelsgaarde-samtakanna og einn af arkitektunum á bak við "gagnrýniskóla" Politiken. Rasmus Willig er skólastjóri [https://da.wikipedia.org/w/index.php?title=Suhrs_H%C3%B8jskole&oldid=11952413&#x20;. Suhrs Højskole] . Hann hefur stundað rannsóknir við [[:da:Roskilde_Universitet|Roskilde Universitet]] og hefur skrifað og ritstýrt nokkrum bókum um nútíma atvinnulíf, samfélagsgagnrýni og kenningu [[:da:Axel_Honneth|Axel Honneths]] um viðurkenningu. Bók hans, ''Kritikkens U-vending'' (2013), lýsir því hvernig gagnrýni hefur breyst í dag og hvernig hún er sérstaklega sjálfsgagnrýnin. Bókin greinir einnig hvernig ytri gagnrýni er tekin í sundur í atvinnulífinu með því að skila henni til sendanda síns. Bókin ''Umyndighedrelse (2012)'' lýsir því hvernig hægt er að taka gagnrýna menningu smám saman í sundur með svokölluðum „ómynduggerðarferlum“ == Bakgrunnur í Frankfurtskólanum == Bakgrunnur námsgöngu Rasmus Willigs er að finna í svokölluðum [[Frankfurtskólinn|Frankfurtskóla]], þar sem hann var kenndur af honum. [[:en:Axel_Honneth#External_links|Axel Honneth]], en Willig átti þátt í að kynna viðurkenningarkenningu hans í Danmörku. En á nokkrum mikilvægum atriðum er Rasmus Willig ólíkur arfi sínum frá Frankfurt-skólanum. Þótt Honneth vilji þróa umfangsmikla kenningu um gott samfélag, telur Willig að slíkar kenningar geti verið misnotaðar í gagnstæða átt, til dæmis nota stjórnunarfræðirit svokallaða „viðurkennandi forystu“ til að brjóta niður gagnrýni. Þótt [[Jürgen Habermas]] hafi „yfirráðalausa samræður“ í kenningu sinni um lýðræði, telur Willig að slík áhersla hafi í för með sér þá hættu að aðeins samþykkja uppbyggilega gagnrýni, en draga úr neikvæðri gagnrýni í hreina „hörku“. Willig telur í staðinn að það sem talist getur gagnrýnin samskipti milli fólks verði að vera aukið og að raunverulegt lýðræði verði einnig að geta tekið óyrt gagnrýni alvarlega. Í stað efnislegrar kenningar um gott samfélag leggur Willig því til að þróa þurfi ferlisfræðilega kenningu þar sem hugtakið gagnrýni og skilyrði hennar sjálfs eru í brennidepli. == Gagnrýnin kenning == Lykilspurning Willigs snýr að forsendum gagnrýninnar. Samkvæmt honum einkennist gott samfélag af því að þar séu öllum tryggð skilyrði til virkrar þátttöku í samfélagslegri gagnrýni. Þetta snýst ekki einfaldlega um að þróa réttar formlegar aðstæður, til dæmis með lögum um tjáningarfrelsi, þar sem langstærstur hluti daglegrar notkunar gagnrýni er stjórnaður af ríkjandi menningu og viðmiðum hennar. Ef vinnustaður ríkir menning þar sem ótti við að gagnrýna stjórnendur ríkir, getur það af sjálfu sér viðhaldið þögn, án þess að réttindi eða lög komi nokkurn tíma til greina. Spurningin um ástand gagnrýni er því raunvísindaleg spurning, sem Willig hefur byrjað að svara með röð viðtala við kennara um ástand gagnrýni á vinnustöðum þeirra. Hugtakið gagnrýni er oft þrengt við neikvæða dóma eða menningarskrif, en Rasmus Willig setur það í víðara samhengi. Samkvæmt honum getur gagnrýni birst með margvíslegum hætti, svo sem í hversdagslegum athugasemdum, kaldhæðni eða stöðluðu mati þar sem einstaklingurinn fer að gagnrýna sjálfan sig út frá gefnum forsendum. Þannig nær gagnrýni yfir allt frá almennri vinnustaðamenningu til hins persónulega sviðs, þar sem sjálfsgagnrýni er oft áberandi. Vörn Willigs fyrir gagnrýni er ekki vörn fyrir neina tiltekna gagnrýni, heldur vörn fyrir þá hugmynd að hvaða form gagnrýni sem er eigi rétt á að vera til. Hægt er að hækka sig alltaf yfir gagnrýni með því að beita henni á sjálfa sig, en slík hækkuð sjónarstaða er ekki endilega dygð í sjálfri sér. Á hinn bóginn er það dygð að möguleikinn á slíkri sjónarstaðu sé yfirhöfuð til staðar. Hugtakið gagnrýni er í sjálfu sér innantómt formlegt hugtak — hvorki [[Vinstristefna|vinstri-]] né [[Hægristefna|hægrisinnað]]. [[Theodor W. Adorno|Theodor Adorno]] hefur því líkt gagnrýni við [[Flaskepost|flöskuboð]]: óvíst er hver sendandinn er og hver móttakarinn. Auk þess getur gagnrýni alltaf vísað út fyrir sjálfa sig. Tjáning getur verið gagnrýnin að eðli sínu, og ef skilyrðin sem gera hana mögulega eru til staðar, má þá tala um [[Málfrelsi|tjáningarfrelsi]]. Ef tekst að skapa menningu sem uppfyllir þessi skilyrði, má tala um gagnrýna menningu. === Innviðir gagnrýni === Willig hefur skilgreint hvernig gagnrýni er stjórnað sem „mikilvægan innvið“. Til að uppgötva hvar gagnrýni kemur ekki fram, þ.e. þar sem raunverulegt tjáningarfrelsi er bælt niður, er verkefnið að teikna kort af umferðarreglum gagnrýni, t.d. þegar gagnrýni er þvinguð í U-beygju (gagnrýni er snúið aftur að gagnrýnandanum). Frá því að ''Unauthorization'' kom út hafa hann og rannsóknarhópur byrjað að þróa innviði gagnrýni með einföldum myndtáknum, þar sem hvert þeirra sýnir fram á meginhugtak. === Aðferð === Rannsóknir Willigs snúast um hugtakið gagnrýni á tvo vegu: (1) lýsandi félagsfræði gagnrýni, í hefð frönsku pragmatísku viðhorfanna sem [[Luc Boltanski]] og fleiri notuðu, en einnig (2) normatíva gagnrýna félagsfræði, í hefð [[Frankfurtskólinn|Frankfurtskólans]], sem reynir að lýsa normatívum grunni gagnrýni. Afstaða Willigs hefur gagnrýni sjálfa og möguleika hennar sem normatíva grunn. Gagnrýnin kenning Willigs er málsmeðferðargagnrýni („hin mikilvæga innviði“), byggð á örfélagsfræðilegri raunhyggju (t.d. á raunverulegum ferlum valdeflingar sem koma í veg fyrir gagnrýni). == Menntun og skrár == * Tungumálanemi frá menntaskóla Silkeborg-sýslu (1993) * Þátttakandi í Forschungskolloqqium eftir Axel Honneth, [[Goethe-háskóli í Frankfurt|Johann Wolfgang Goethe-Universität]] . Institute for Philosophy, [[Frankfurt am Main]] (2000-2001) * Meistaragráða (MSc ) frá [[Álaborgarháskóli|Háskólanum í Álaborg]] (2002) * Formaður Félags félagsfræðinga í Danmörku (2003-2015) * Gestarannsakandi við [[Frankfurtskólinn|Institut für Sozialforschung]], [[Frankfurt am Main]] . Þátttakandi í Forschungskolloqqium eftir Axel Honneth, Johann Wolfgang Goethe-Universität. Institute for Philosophy, Frankfurt am Main. (2004) * [[Philosophiae Doctor|Doktorsprófessor]] og síðar aðstoðarprófessor við félagsvísinda- og viðskiptafræðideild Háskólans í Roskilde (2006) * Forstöðumaður Rannsóknarmiðstöðvar um tjáningarfrelsi opinberra starfsmanna og einkaaðila. Háskólinn í Roskilde * [[Lektor|Dósent]] við samfélags- og hnattvæðingardeild Háskólans í Roskilde. * Meðstofnandi www.andelsgaarde.dk * CSR Manager hjá líftæknifyrirtækinu Gubra == Heimildaskrá == * Østergaard, M. og Willig, R. (ritstj.) (2005). ''Félagslegar meinafræði'' . Hans Reitzel. {{ISBN|87-412-0225-2}} * Stampe Lund, H., Petersen, A., Schramm, M., Willig, R. (2006). ''Krafan um viðurkenningu'' . Klim Publishing {{ISBN|978-87-7955-533-4}} * Willig, R. (2007). ''Til varnar gagnrýni'' . Kaupmannahöfn: Hans Reitzel {{ISBN|978-87-412-5039-7}} * Hviid Jacobsen, M. & Willig, R. (ritstj.) (2008). ''Viðurkenningarstefna'', Syddansk Universitetsforlag {{ISBN|978-87-7674-225-6}} * Willig, R. (2009). ''Vanhæfni'' . Kaupmannahöfn: Hans Reitzel {{ISBN|978-87-412-5308-4}} * Willig, R. (2012). ''Réttarleysi'' . Pétur Lang. (þýðing á ''Réttarleysi'' ) {{ISBN|978-3-03-430846-5}} * Willig, R. (2013). ''U-beygja gagnrýninnar'' . Hans Reitzel {{ISBN|9788741257860}} * Willig, R. (2016). ''Óvopnuð gagnrýni.'' Hans Reitzel * Willig, R. & [[Arne Johan Vetlesen]] ; . (2017) ''Hverju eigum við að svara'' (2018 - á norsku) * Willig, R. & Anders Ejrnæs (2018) Sveigjanleiki. Hans Reitzel * Willig, R. & Anders Blok (2021) Sjálfbæra ríkið. Hans Reitzel * Willig, R. Við vitum það mætavel. (2021) Hans Reitzel == Athugasemdir == {{Reflist}} [[Flokkur:Danskir félagsfræðingar]] [[Flokkur:Fólk fætt árið 1973]] q274qwqjc3ff0czkhae7esspkiy01k4 0 190975 1962805 1962619 2026-05-11T08:34:57Z TKSnaevarr 53243 1962805 wikitext text/x-wiki {{konungur | titill = Keisari Búlgaríu | ætt = Sachsen-Coburg-Gotha-ætt | skjaldarmerki = Larger State Achievement of Bulgaria 1908-1946.svg | nafn = Ferdinand 1. | mynd = Zar Ferdinand Bulgarien.jpg | fæðingardagur = {{fæðingardagur|1861|2|26}} | fæðingarstaður = [[Vín (Austurríki)|Vín]], [[Austurríska keisaradæmið|austurríska keisaradæminu]] | dánardagur ={{dánardagur og aldur|1948|9|10|1861|2|26}} | dánarstaður = [[Coburg]], [[Þýskaland]]i | ríkisár = 7. júlí 1887 – 5. október 1908 (sem fursti)<br>5. október 1908 – 3. október 1918 (sem keisari) | faðir = [[Ágúst fursti af Sachsen-Coburg og Gotha]] | móðir = [[Klementína prinsessa af Orléans]] | maki = {{ubl|{{gifting|[[María Lovísa af Bourbon-Parma]]|1893|1899|orsök=dó}}|{{gifting|[[Elenóra Reuss af Köstritz]]|1908|1917|orsök=dó}}}} | titill_maka = Eiginkona | börn ={{ubl|[[Boris 3. Búlgaríukeisari]]|[[Kírill fursti af Preslav]]|[[Evdokía Búlgaríuprinsessa|Evdokía prinsessa]]|[[Nadezhda Búlgaríuprinsessa|Nadezhda prinsessa]]}} | undirskrift = Ferdinand I of Bulgaria signature.svg }} '''Ferdinand 1.''' (Ferdinand Maximilian Karl Leopold Maria; 26. febrúar 1861 – 10. september 1948) var þjóðhöfðingi [[Búlgaría|Búlgaríu]] frá 1887 til 1918, fyrst sem [[fursti]] frá 1887 til 1908 og síðan sem [[keisari]]{{efn|Beinþýðing á titli Ferdinands, tsar, er „keisari“ en titillinn var yfirleitt þýddur á önnur Evrópumál sem „konungur“.<ref>[https://www.britannica.com/topic/tsar Tsar] at [[Encyclopedia Britannica]]</ref>}} ([[tsar]]) frá 1908 þar til hann afsalaði sér krúnunni árið 1918. Í valdatíð Ferdinands gekk Búlgaría inn í [[fyrri heimsstyrjöldin]]a í liði með [[Miðveldin|Miðveldunum]] árið 1915.<ref>Stephen Constant, ''Foxy Ferdinand, 1861-1948, Tsar of Bulgaria'' (Sidgwick & Jackson, 1979).</ref> == Bakgrunnur == Ferdinand fæddist í [[Vín (Austurríki)|Vínarborg]] og var af [[Koháry]]-kvísl [[Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]]arinnar. Hann ólst upp í fjölþjóðlegu umhverfi [[Austurríki-Ungverjaland|austurrísk-ungverska]] aðalsins og á ættaróðulum fjölskyldu sinnar í Slóvakíu og Þýskalandi. Koháry-ættin rak uppruna sinn til ríkrar ungverskrar aðalsættar sem hafði meðal annars ráðið yfir furstadæmum í [[Čabraď-kastali|Čabraď]] og [[Sitno-kastali|Sitno]] í Slóvakíu. Ferdinand var sonur [[Ágúst fursti af Sachsen-Coburg og Gotha|Ágústs fursta af Sachsen-Coburg]] og eiginkonu hans, [[Klementína prinsessa af Orléans|Klementínu af Orléans]], sem var dóttir [[Loðvík Filippus|Loðvíks Filippusar Frakkakonungs]]. Ferdinand var skyldur [[Ernst 1. af Sachsen-Coburg-Gotha|Ernst 1.]], hertoga af Sachsen-Coburg-Gotha, og [[Leópold 1. Belgakonungur|Leópolds 1.]], fyrsta konungs Belgíu. Faðir hans var bróðir [[Ferdinand 2. Portúgalskonungur|Ferdinands 2. Portúgalskonungs]] og þremenningur [[Viktoría Bretadrottning|Viktoríu Bretadrottningar]], eiginmanns hennar, [[Albert prins|Alberts prins]], [[Karlotta af Belgíu|Karlottu Mexíkókeisaraynju]] og bróður hennar, [[Leópold 2. Belgíukonungur|Leópolds 2. Belgakonungs]]. Þau tvö síðastnefndu, Leópold og Karlotta, voru einnig þremenningar Ferdinands í móðurætt. Ferdinand var þar með einnig fjórmenningur föður síns. Sachsen-Coburg-Gotha-ættin hafði, ýmist í gegnum mægðir eða kjör, náð völdum í mörgum evrópskum konungdæmum á 19. öld. Ferdinand sjálfur hélt áfram þessari fjölskylduhefð með því að stofna eigin konungsætt í Búlgaríu. == Fursti Búlgaríu == Fyrsti þjóðhöfðingi Búlgaríu eftir að landið öðlaðist í reynd sjálfstæði frá [[Tyrkjaveldi]] var [[Alexander af Battenberg]], sem hlaut tign fursta (''knjaz''). Alexander afsalaði sér völdum árið 1886 eftir aðeins sjö ár við völd.<ref name="Finestone227">[[#Finestone1981|Finestone, 1981, ''The Last Courts of Europe'']], bls. 227</ref> Í kjölfarið kaus búlgarska þingið að bjóða Ferdinand að gerast nýr fursti Búlgaríu þann 7. júlí 1887 (samkvæmt [[Gregoríska tímatalið|gregoríska tímatalinu]]).<ref name="Finestone227" /> Áður en Ferdinand þáði boðið hafði þingið boðið ýmsum öðrum að taka við krúnunni, þar á meðal prinsum frá Danmörku og Kákasus og jafnvel konungi Rúmeníu, af ótta við að annars myndu [[Rússneska keisaradæmið|Rússar]] leggja undir sig Búlgaríu.<ref name="Louda297">[[#Louda1981|Louda, 1981, ''Lines of Succession'']], bls. 297</ref> Þegar fregnir bárust af því að Ferdinand hefði þegið krúnuna var fólk vantrúað í flestum konungshirðum Evrópu. Frænka hans, [[Viktoría Bretadrottning]], sagði við forsætisráðherra sinn: „Hann er gersamlega óhæfur&nbsp;... viðkvæmur, sérvitur og kvenlegur&nbsp;... Þetta ætti að stöðva án tafar.“<ref name="Aronson83">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 83</ref> Gagnrýnendum hans til mikillar furðu var Ferdinand farsæll stjórnandi fyrsta áratug sinn við völd í Búlgaríu.<ref name="Aronson83" /> Á fyrstu ríkisárum Ferdinands hafði frjálslyndi stjórnmálaleiðtoginn [[Stefan Stambolov]] tögl og hagldir á innanríkismálum landsins. Utanríkisstefna hans leiddi til þess að samband landsins við Rússa, sem höfðu áður verið álitnir helstu verndarar Búlgara, stirðnaði mjög. == Einkahagir == Talið er að Ferdinand hafi verið [[tvíkynhneigð]]ur en þar til hann var kominn á miðjan aldur átti hann einungis í samböndum við konur.<ref name="Constant96">[[#Constant1986|Constant, 1986, ''Foxy Ferdinand'']], bls. 96</ref> Ferdinand kvæntist [[María Lovísa af Bourbon-Parma|Maríu Lovísu af Bourbon-Parma]] þann 20. apríl 1893 í Villa Pianore í Lucca á Ítalíu. Þau eignuðust eftirfarandi börn: * [[Boris 3. Búlgaríukeisari|Boris 3.]] (1894–1943) * [[Kírill fursti af Preslav|Kírill]] (1895–1945) * [[Evdokía Búlgaríuprinsessa|Evdokía]] (1898–1985) * [[Nadezhda Búlgaríuprinsessa|Nadezhda]] (1899–1958) María Lovísa lést þann 31. janúar 1899 eftir að hafa fætt yngstu dóttur þeirra Ferdinands. Ferdinand vildi ekki kvænast á ný fyrr en móðir hans, Klementína prinsessa, lést árið 1907. Til þess að skyldum sínum og til þess að einhver gengi börnum hans í móðurstað kvæntist Ferdinand [[Elenóra Reuss af Köstritz|Elenóru Karólínu Gasparínu Lovísu]], prinsessu af Reuss-Köstritz, þann 28. febrúar 1908.<ref name="Aronson85">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 85</ref> Ferdinand fór oft í frí til eyjunnar [[Capri]], sem var á þessum tíma vinsæll áfangastaður auðugra samkynhneigðra karlmanna. Alkunna var í konungshirðum um alla Evrópu að hann var tíður gestur á eyjunni.<ref name="Constant266">[[#Constant1986|Constant, 1986, ''Foxy Ferdinand'']], bls. 266</ref> Þegar Stambolov var settur af (í maí 1894) og síðan tekinn af lífi (í júlí 1895) varð auðveldara fyrir Búlgaríu og Rússland að sættast. Í febrúar 1896 var Boris prins látinn snúast frá [[Rómversk-kaþólska kirkjan|kaþólskri kristni]] til [[Rétttrúnaðarkirkjan|kristins rétttrúnaðar]] til að innsigla vinskap ríkjanna. Þessi sinnaskipti reittu kaþólska ættingja Ferdinands í Austurríki, sér í lagi frænda hans, [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1. Austurríkiskeisara]], mjög til reiði. == Keisari Búlgaríu == Þann 5. október 1908 lýsti Ferdinand formlega yfir sjálfstæði Búlgaríu frá Tyrkjaveldi, þótt landið hafi í reynd verið sjálfstætt frá árinu 1878. Hann lýsti landið jafnframt [[keisaradæmi]] og lýsti sjálfan sig [[Keisari|keisara]], eða ''[[tsar]]''. Sjálfstæðisyfirlýsingin var lesin upp í Kirkju píslarvottanna fjörutíu í [[Turnovo]]. Tyrkir og önnur stórveldi Evrópu viðurkenndu fljótt sjálfstæði Búlgaríu.<ref name="Louda297" /> Ferdinand þótti skrautlegur persónuleiki. Þegar Ferdinand var í heimsókn hjá [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálmi 2. Þýskalandskeisara]] árið 1909 hallaði hann sér út um glugga í [[Nýja höllin í Potsdam|Nýju höllinni]] í [[Potsdam]] þegar Vilhjálmur læddist upp að honum og rassskellti hann. Ferdinand reiddist yfir hrekknum en Vilhjálmur neitaði að biðjast afsökunar. Ferdinand hefndi sín með því að hætta við vopnasamning sem hann hafði ætlað að gera við [[Krupp]] og gera þess í stað samning við franska vopnaframleiðandann [[Schneider-Cruseot]].<ref name="Aronson8-9">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 8–9</ref> Annað atvik varð þegar Ferdinand var á leið til Bretlands árið 1910 til að vera viðstaddur útför frænda síns, [[Játvarður 7.|Játvarðar 7. konungs]]. Rifrildi braust út um það hvort einkavagn Ferdinands skyldi staðsettur fyrir framan eða aftan vagn austurrísk-ungverska ríkisarfans, [[Frans Ferdinand erkihertogi|Frans Ferdinands erkihertoga]], í járnbrautarlestinni. Erkihertoginn náði sínu fram og vagn hans var settur beint fyrir aftan stýrivagninn en Ferdinands þar á eftir. Þegar Ferdinand sá að vagninn með mötuneytinu var staðsettur fyrir aftan sinn vagn hefndi hann sín með því að meina erkihertoganum að fara í gegnum sinn vagn til þess að borða.<ref name="Aronson7">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 7</ref> Þann 15. júlí sama ár varð Ferdinand fyrsti þjóðhöfðingi í heimi til að fljúga um borð í [[flugvél]] er hann var í heimsókn í Belgíu.<ref>{{Cite web |title=King up in Aeroplane: Ferdinand of Bulgaria First Monarch to Do It – Sons Fly Also |url=http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=9B04E1DC1239E433A25755C1A9619C946196D6CF |work=New York Times website |publisher=New York Times |accessdate=2010-07-17 |page=1 |format=Adobe Acrobat |date=16. juli 1910 |}}</ref> == Balkanstríðin == {{Main|Balkanstríðin}} Líkt og margir fyrri leiðtogar ríkja sem aðhylltust kristinn rétttrúnað dreymdi Ferdinand um að stofna „nýtt [[Austrómverska keisaradæmið|Býsansríki]]“.<ref name="Aronson86">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 86</ref> Árið 1912 gekk Ferdinand í [[Balkanskagabandalagið|bandalag ásamt öðrum Balkanskagaríkjum]] til þess að ráðast á Tyrkjaveldi og innlima landsvæði af því. Ferdinand leit á þetta sem nýja [[krossferð]] og lýsti henni sem „réttlátri, góðri og heilagri baráttu krossins gegn hálfmánanum“.<ref name="Aronson87">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 87</ref> Búlgaría lagði til flesta hermenn allra ríkjanna og missti jafnframt flesta. Stórveldin kröfðust þess að [[Albanía]] hlyti sjálfstæði eftir stríðið.<ref name="Louda297" /> Stuttu eftir sigur Balkanskagaríkjanna gegn Tyrkjum gerði Búlgaría árás á bandamenn sína, [[Serbía|Serbíu]] og [[Grikkland]], í von um að tryggja sér meira landsvæði en varð síðan sjálf fyrir árás frá [[Rúmenía|Rúmeníu]] og frá Tyrkjaveldi og varð að semja um frið. Búlgaría varð að gefa eftir nokkuð af landsvæðinu sem hafði verið hernumið í friðarsamningi sem undirritaður var í Búkarest árið 1913. Landið hélt þó eftir litlu landsvæði sem veitti Búlgörum aðgang að [[Eyjahaf]]i.<ref name="Louda297" /> == Fyrri heimsstyrjöldin og afsögn == [[Mynd:2606493.jpg|right|thumb|Keisararnir [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálmur 2.]] og Ferdinand 1. í Sófíu árið 1916.]] Þann 11. október 1915 hóf Búlgaría þátttöku í [[fyrri heimsstyrjöldin]]ni. Búlgarski herinn gerði árás á Serbíu eftir að samningur var gerður við [[Austurríki-Ungverjaland]] og [[Þýska keisaradæmið|Þýskaland]] um að Búlgaría skyldi fá að innlima landsvæði á kostnað Serba. Ferdinand var hvorki vel til vina við [[Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari|Vilhjálm 2. Þýskalandskeisara]] né við [[Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari|Frans Jósef 1. Austurríkiskeisara]], sem hann kallaði „þennan aula, þennan gamla, elliæra Frans Jósef“.<ref name="Aronson126">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 126</ref> Ferdinand gerði engu að síður bandalag við þá í von um að hefna ósigursins í Balkanstríðinu. Þetta þýddi einnig að hann varð að gera bandalag við hinn forna fjanda Búlgaríu, Tyrkjaveldi. Í byrjun gekk stríðið vel, Serbía var sigruð og Búlgaría innlimaði meirihluta umdeilda landsvæðisins í [[Makedónía (svæði)|Makedóníu]]. Næstu tvö ár átti búlgarski herinn hins vegar í vök að verjast gegn her [[Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)|bandamanna]] sem staðsettur var í Grikklandi. Hluti búlgarska hersins tók þátt í innrás í Rúmeníu árið 1916. Haustið 1918 varð búlgarski herinn illa fyrir barðinu í áhlaupi bandamanna frá Grikklandi. Ferdinand ákvað að afsala sér krúnunni til sonar síns, [[Boris 3. Búlgaríukeisari|Borisar 3.]], þann 3. október 1918.<ref name="Palmer206">[[#Palmer1978|Palmer, 1978, ''The Kaiser'']], bls. 206</ref> Ný ríkisstjórn Búlgaríu samdi fljótt um frið við bandamenn. Vegna ósigursins glataði landið ekki bara landsvæðinu sem það hafði hernumið í styrjöldinni, heldur einnig landsvæðinu sem hafði verið innlimað í Balkanstríðunum sem veitti Búlgörum aðgang að Eyjahafi.<ref name="Palmer206" /> == Útlegð og andlát == Eftir afsögn sína flutti Ferdinand til Coburg í Þýskalandi. Hann hafði með sér mikla fjármuni og gat lifað við töluverðar lystisemdir.<ref name="Aronson201">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 201</ref> Hann leit á útlegðina sem eina áhættu þess sem fylgdi því að vera konungur.<ref name="Aronson201" /> {{Tilvitnun2|Konungar í útlegð eru heimspekilegri frammi fyrir mótlæti en venjulegt fólk; en heimspeki vor er fyrst og fremst afrakstur hefða og kynbóta, og gleymið ekki að stolt er uppistöðuefni við gerð erfðaeinvalds. Vér sætum ströngum aga allt frá fyrstu tíð og oss er kennt að forðast að láta tilfinningar vorar í ljós. Beinagrindin situr ætíð oss við hlið í veislunni. Hún kann að merkja morð, hún kann að merkja afsögn, en hún hefur þann tilgang að minna oss alltaf á hið óvænta. Þess vegna erum vér reiðubúnir og ekkert verður oss að áfalli. Helsti tilgangur tilverunnar er að nálgast sérhvert líkamlegt eða andlegt útlegðarástand með reisn. Ef maður etur með hryggð þarf maður ekki að bjóða heimsbyggðinni að fylgjast með máltíðinni.|Ferdinand 1.<ref name="Aronson175">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 175</ref>}} Ferdinand var feginn því að syni hans hafi verið leyft að taka við krúnunni. Honum leiddist ekki útlegðin og varði mestum tíma sínum í listsköpun, garðyrkju, ferðalög og náttúrufræði. Ferdinand entist hins vegar aldur til að sjá allt ævistarf sitt verða að engu.<ref name="Aronson175" /> Elsti sonur hans og eftirmaður, [[Boris 3. Búlgaríukeisari|Boris 3.]], lést á dularfullan hátt eftir heimsókn hjá [[Adolf Hitler|Hitler]] í Þýskalandi árið 1943. Sonur Borisar, [[Simeon Sachsen-Coburg-Gotha|Símeon 2.]], tók barnungur við krúnunni en var settur af árið 1946, þegar búlgarska keisaradæmið var lagt niður. Þess í stað var [[Alþýðulýðveldið Búlgaría]] stofnað og eftirlifandi sonur Ferdinands, [[Kírill fursti af Preslav|Kírill]], var tekinn af lífi. Þegar Ferdinand heyrði af dauða Kírils sagði hann: „Allt er að hrynja í kringum mig“.<ref name="Aronson202">[[#Aronson1986|Aronson, 1986, ''Crowns In Conflict'']], bls. 202</ref> Hann lést bugaður maður í Bürglaß-Schlösschen 10. september 1948 í Coburg í Bæjaralandi, hinu gamla ættarlandi Sachsen-Coburg-Gotha-ættarinnar. Hinsta ósk Ferdinands var að vera grafin í Búlgaríu og því var líkkista hans geymd ógrafin inni í grafhvelfingu fjölskyldunnar í Kirkju Heilags Ágústínusar í Coburg.<ref name="LoudaT149">[[#Louda1981|Louda, 1981, ''Lines of Succession'']], tafla 149</ref> Það var ekki fyrr en árið 2024 sem kistan var loks grafin í Búlgaríu, skammt frá Sófíu.<ref>{{cite web |title=Mortal Remains of Bulgarian King Ferdinand I Brought to Bulgaria from Germany |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/679464-mortal-remains-of-bulgarian-king-ferdinand-i-brought-to-bulgaria-from-germany |website=Bulgarian News Agency |access-date=31 May 2024}}</ref> ==Heimildir== * {{Cite book | last = Aronson | first = Theo | authorlink = Theo Aronson | coauthors = | title = Crowns In Conflict: The Triumph And The Tragedy Of European Monarchy, 1910–1918 | publisher = [[J.Murray]] | year= 1986 | location = London | pages = | url =https://archive.org/details/crownsinconflict0000aron_x8d7 | doi = | isbn = 0719542790 | ref=Aronson1986}} * {{Cite book | last = Finestone | first = Jeffrey | authorlink = Jeffrey Finestone | coauthors = | title = The Last Courts of Europe | publisher = [[J.M.Dent & Sons Ltd]] | year= 1981 | location = London | pages = | url =https://archive.org/details/lastcourtsofeuro0000fine | doi = | isbn = 0460045199 | ref=Finestone1981}} * {{Cite book | last = Louda | first = Jiri | authorlink = Jiri Louda | coauthors = Michael Maclagan | title = Lines of Succession | publisher = [[Orbis Publishing Ltd]] | year= 1981 | location = London | pages = | url =https://archive.org/details/lastcourtsofeuro0000fine | doi = | isbn = 0460045199 | ref=Louda1981}} * {{Cite book | last = Constant | first = Stephen | authorlink = Stephen Constant | coauthors = | title = Foxy Ferdinand, 1861–1948, Tsar of Bulgaria | publisher = [[Sidgwick and Jackson]] | year= 1986 | location = London | pages = | url = | doi = | isbn = 0283985151 | ref=Constant1986}} * {{Cite book | last = Palmer | first = Alan | authorlink = Alan Palmer | coauthors = | title = The Kaiser: Warlord Of The Second Reich | publisher = [[Weidenfeld and Nicolson]] | year= 1978 | location = London | pages = | url =https://archive.org/details/kaiserwarlordofs0000palm | doi = | isbn = 0297773933 | ref=Palmer1978}} ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Fursti Búlgaríu | frá = 7. júlí 1887 | til = 5. október 1908 | fyrir = [[Alexander af Battenberg|Alexander]] | eftir = Hann sjálfur sem keisari | }} {{Erfðatafla | titill = Keisari Búlgaríu | frá = 5. október 1908 | til =3. október 1918 | fyrir = Hann sjálfur sem fursti | eftir = [[Boris 3. Búlgaríukeisari|Boris 3.]] | }} {{Töfluendir}} {{fd|1861|1948}} [[Flokkur:Keisarar Búlgaríu]] [[Flokkur:Sachsen-Coburg-Gotha-ætt]] [[Flokkur:Stjórnmálaleiðtogar í fyrri heimsstyrjöldinni]] lwtt6n8ph82poq8whsacoc5l53i6cro 0 190988 1962753 2026-05-10T13:19:02Z TKSnaevarr 53243 Tilvísun á [[Gullbjörn]] 1962753 wikitext text/x-wiki #TILVÍSUN[[Gullbjörn]] 30gsbr5ks6inc0ojsa4xnm24ktzti3a 0 190989 1962768 2026-05-10T19:09:36Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Leikari | forskeyti = Dame | nafn = Helen Mirren | mynd = Helen Mirren-2208.jpg | mynd_texti = Helen Mirren árið 2020. | fæðingarnafn = Ilyena Lydia Mironoff | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1945|7|26}} | fæðingarstaður = [[London]], [[England]]i | þjóðerni = [[England|Ensk]] | ár = 1963– | maki = {{gifting|[[Taylor Hackford]]|1997}} | ríkisfang = [[Bretland]]<br...“ 1962768 wikitext text/x-wiki {{Leikari | forskeyti = Dame | nafn = Helen Mirren | mynd = Helen Mirren-2208.jpg | mynd_texti = Helen Mirren árið 2020. | fæðingarnafn = Ilyena Lydia Mironoff | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1945|7|26}} | fæðingarstaður = [[London]], [[England]]i | þjóðerni = [[England|Ensk]] | ár = 1963– | maki = {{gifting|[[Taylor Hackford]]|1997}} | ríkisfang = [[Bretland]]<br>[[Bandaríkin]] | helstu_hlutverk = <!-- Verðlaun --> | óskarsverðlaun =Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Drottningin (kvikmynd frá 2006)|Drottninguna]]'' (2006) | emmy-verðlaun = | gg-verðlaun = | bafta-verðlaun = | undirskrift = Helen Mirren signature.svg }} '''Dame Helen Mirren''' (fædd undir nafninu '''Ilyena Lydia Mironoff''';{{efn|name = Birth|Fæðingarnafn Mirren hefur ýmist verið skráð sem '''Ilyena Lydia Mironoff''',<ref>{{cite news|url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1866625.stm|title = Mirren seeks Oscar glory|date = 11 March 2002|access-date = 3 August 2025|work = [[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url = https://www.britannica.com/biography/Helen-Mirren|title = Helen Mirren|encyclopedia = [[Encyclopædia Britannica]]|accessdate = 3 August 2025}}</ref><ref name="biography.com">{{cite web |url=http://www.biography.com/people/helen-mirren-547434 |title=Helen Mirren Biography: Actor (1945–) |website=[[Biography.com]] |publisher=[[FYI (TV network)|FYI]]/[[A&E Networks]] |access-date=15 June 2016 |archive-date=16 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616095449/http://www.biography.com/people/helen-mirren-547434 |url-status=live }}</ref> '''Helen Lydia Mironoff'''<ref>{{cite news|url = https://www.irishtimes.com/culture/film/helen-mirren-i-m-not-chopped-liver-1.1918060|title = Helen Mirren: 'I'm not chopped liver'|last = Clarke|first = Donald|newspaper = [[The Irish Times]]|date = 5 September 2014|accessdate = 3 August 2025}}</ref><ref>{{cite news|url = https://people.com/movies/helen-mirren-life-and-career-in-photos/|title = Helen Mirren's Extraordinary Life and Career in Photos|last = Cho|first = Daniel J.|date = 25 July 2024|accessdate = 3 August 2025|work = [[People (magazine)|People]]}}</ref><ref name=ker>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/archive/2006/10/02/061002fa_fact1 |title=Command Performance: The reign of Helen Mirren |last=Lahr |first=John |date=2 October 2006 |magazine=[[The New Yorker]] |access-date=24 October 2010 |archive-date=20 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620132632/http://www.newyorker.com/archive/2006/10/02/061002fa_fact1 |url-status=live }}</ref> eða minnst einu sinni sem ''' Ilyena Lydia Vasilievna Mironov'''.<ref>{{Cite web |last=Hunt |first=Stacey Wilson |date=2010-12-07 |title=Hollywood's Great Dame: Helen Mirren |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hollywoods-great-dame-helen-mirren-56687/ |access-date=2024-01-06 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US |archive-date=6 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106221707/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hollywoods-great-dame-helen-mirren-56687/ |url-status=live }}</ref>}} 26. júlí 1945) er enskur leikari.{{efn|Mirren vill frekar vera kölluð „leikari“ en „leikkona“.}} Mirren er talin meðal bestu leikara Bretlands og hefur hlotið fjölda verðlauna, meðal annars [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]], þrenn [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], fern [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]], fimm [[Emmy-verðlaunin|Emmy-verðlaun]], [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlaun]], tvenn [[Besta leikkona á Kvikmyndahátíðinni í Cannes|Cannes-kvikmyndaverðlaun]], [[Volpi-bikarinn|Volpi-bikar]] og [[Laurence Olivier-verðlaunin|Laurence Olivier-verðlaun]]. Hún er eina manneskjan sem hefur náð svokallaðri „þrefaldri leiklistarkórónu“ bæði í Bandaríkjunum og í Bretlandi og hefur jafnframt hlotið heiðursverðlaun [[BAFTA]], heiðursverðlaun [[Gullbjörninn|Gullbjörnsins]], [[Screen Actors Guild-verðlaunin]] fyrir æviafrek og [[Cecil B. DeMille-verðlaunin]]. Mirren var slegin til riddara sem liðsforingi í reglu breska heimsveldisins (DBE) af [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabetu 2. drottningu]] árið 2003.<ref name="Ceremony">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3294531.stm |title=Dame Helen centre stage at palace |date=5 December 2003 |website=[[BBC News Online|BBC News]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725070213/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3294531.stm |archive-date=25 July 2012}}</ref> Mirren hóf feril sinn í leiklist í breska [[National Youth Theatre|ungmennaþjóðleikhúsinu]], þar sem hún lék [[Kleópatra 7.|Kleópötru]] í leikritinu ''[[Anton og Kleópatra]]'' (1965). Hún gekk síðar til liðs við [[Konunglega Shakespeare-félagið]] og átti frumraun sína í [[West End-leikhús]]i árið 1975. Hún hlaut Laurence Olivier-verðlaunin sem besta leikkonan fyrir að leika Elísabetu 2. í leikritinu ''The Audience'' (2013). Hún lék hlutverkið aftur á [[Broadway]] og vann Tony-verðlaunin sem besta leikkonan í leikriti. Hún var tilnefnd til Tony-verðlauna fyrir leikritin ''[[Mánuður í sveit]]'' (1995) og ''[[Dauðadansinn (leikrit)|Dauðadansinn]]'' (2002). Fyrsta kvikmyndahlutverk Mirren var í myndinni ''[[Herostratus (kvikmynd)|Herostratus]]'' (1967) og fyrsta aðalhlutverk hennar var í myndinni ''[[Sjálfræði (kvikmynd)|Sjálfræði]]'' (1969).<ref name="age">{{cite magazine|date=1 December 2025|access-date=1 December 2025|first=Stephen|last=Vagg|url=https://www.filmink.com.au/forgotten-australian-films-age-of-consent|title=Forgotten Australian Films: Age of Consent|magazine=Filmink}}</ref> Mirren öðlaðist frekari frægð með hlutverkum sínum í myndum á borð við ''[[O Lucky Man!]]'' (1973), ''[[Caligula (kvikmynd)|Caligula]]'' (1979), ''[[Langur föstudagur]]'' (1980), ''[[Konungssverðið]]'' (1981), ''[[Moskítóströndin (kvikmyndin)|Moskítóströndin]]'' (1986) og ''[[Kokkurinn, þjófurinn, kona hans og elskhugi hennar]]'' (1989). Mirren hefur fjórum sinnum verið tilnefnd til Óskarsverðlauna, fyrir hlutverk hennar í myndunum ''[[Geggjun Georgs konungs]]'' (1994) ''[[Gosford Park]]'' (2001), ''[[Endastöðin]]'' (2009) og ''[[Drottningin (kvikmynd frá 2006)|Drottningin]]'', og vann verðlaunin sem besta aðalleikonan fyrir hlutverk sitt sem Elísabet 2. í þeirri síðastnefndu. Síðan þá hefur Mirren birst í myndum á borð við ''[[Ofviðrið (kvikmynd frá 2010)|Ofviðrið]]'', ''[[Hitchcock (kvikmynd)|Hitchcock]]'' (2012), ''[[Eye in the Sky (kvikmynd frá 2015)|Eye in the Sky]]'' (2015) og ''[[Trumbo (kvikmynd frá 2015)|Trumbo]]'' (2015). Hún hefur einnig birst í hasarmyndinni ''[[Red (kvikmynd frá 2010)|Red]]'' (2010) og [[Red 2|framhaldi hennar frá 2013]] og í fjórum myndum kvikmyndaraðarinnar ''[[Fast & Furious]]''. Í sjónvarpi lék Mirren rannsóknarlögreglukonuna Jace Tennison í lögregluþáttunum ''[[Djöfull í mannsmynd]]'' (''Prime Suspect'') frá [[ITV]] og var þrisvar tilnefnd til BAFTA-verðlauna sem besta leikkonan og tvisvar til Primetime Emmy-verðlauna sem besta aðalleikonan í sjónvarpsþáttum eða kvikmynd fyrir hlutverkið.<ref>{{cite web |url=https://www.emmys.com/bios/helen-mirren |title=Helen Mirren |website=[[Emmy Award]] |access-date=11 March 2018 |archive-date=12 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312024012/https://www.emmys.com/bios/helen-mirren |url-status=live }}</ref> Hún vann einnig Emmy-verðlaun fyrir að leika [[Ayn Rand]] í sjónvarpsmyndinni ''[[The Passion of Ayn Rand (kvikmynd)|The Passion of Ayn Rand]]'' (1999) og [[Elísabet 1.|Elísabetu 1. Englandsdrottningu]] í þáttaröðinni ''[[Elizabeth I (sjónvarpsþættir)|Elizabeth I]]'' á [[HBO]] (2005).<ref>{{cite news |title=Why Helen Mirren, at 75, remains the queen of acting |url=https://www.dw.com/en/why-helen-mirren-at-75-remains-the-queen-of-acting/a-52429296 |access-date=20 October 2020 |website=[[Deutsche Welle]] |archive-date=22 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022134325/https://www.dw.com/en/why-helen-mirren-at-75-remains-the-queen-of-acting/a-52429296 |url-status=live }}</ref> Meðal annarra sjónvarpshlutverka hennar má nefna ''[[Farandsalinn (kvikmynd)|Farandsalinn]]'' (2002), ''[[Phil Spector (kvikmynd)|Phil Spector]]'' (2013), ''[[Katrín mikla (sjónvarpsþættir)|Katrín mikla]]'' (2019), ''[[1923 (sjónvarpsþættir)|1923]]'' (2022) og ''[[MobLand]]'' (2025). ==Kvikmyndaskrá== {| class="wikitable sortable" |- ! Ár ! Titill ! Hlutverk ! class="unsortable" | Athugasemdir |- | 1966 | ''[[Fréttasnatinn]]'' (''Press for Time'') | Penelope Squires | Ekki á kreditlista |- | 1967 | ''[[Herostratus (kvikmynd)|Herostratus]]'' | Auglýsingakona | |- | 1968 | ''[[Draumur á Jónsmessunótt (kvikmynd frá 1968)|Draumur á Jónsmessunótt]]'' (''A Midsommer Night's Dream'') | [[Hermia]] | |- | 1969 | ''[[Sjálfræði (kvikmynd)|Sjálfræði]]'' (''Age of Consent'') | Cora Ryan | |- | 1970 | ''[[The Syndicate: A Death in the Family|Red Hot Shot]]'' | Óþekkt | |- | rowspan="2" | 1972 | ''[[Á valdi listarinnar]]'' (''Savage Messiah'') | Gosh Boyle | |- | ''[[Fröken Júlía]]'' | Fröken Júlía | |- | 1973 | ''[[O Lucky Man!]]'' | Patricia | |- | 1976 | ''[[Hamlet (kvikmynd frá 1976)|Hamlet]]'' | [[Ófelía (Hamlet)|Ófelía]]/[[Geirþrúður (Hamlet)|Geirþrúður]] | |- | rowspan="2" | 1979 | ''[[Caligula (kvikmynd)|Caligula]]'' | [[Milonia Caesonia|Caesonia]] | |- | ''[[S.O.S. Titanic]]'' | May Sloan | |- | rowspan="3" | 1980 | ''[[Hussy]]'' | Beaty | |- | ''[[Djöfullegt ráðabrugg Dr. Fu Manchu]]'' (''The Fiendish Plot of Dr. Fu Manchu'') | Alice Rage | |- | ''[[Langur föstudagur]]'' (''The Long Good Friday'') | Victoria | |- | 1981 | ''[[Konungssverðið]]'' (''Excalibur'') | [[Morgan le Fay|Morgana]] | |- | rowspan="2" | 1984 | ''[[Cal (kvikmynd frá 1984)|Cal]]'' | Marcella | |- | ''[[2010: The Year We Make Contact|2010]]'' | Tanya Kirbuk | |- | rowspan="3" | 1985 | ''[[Kraftaverk (kvikmynd frá 1985)|Kraftaverk]]'' (''Heavenly Pursuits'') | Ruth Chancellor | |- | ''[[Coming Through (kvikmynd frá 1985)|Coming Through]]'' | Frieda von Richthofen Weekley | |- | ''[[Bjartar nætur]]'' (''White Nights'') | Galina Ivanova | |- | 1986 | ''[[Moskítóströndin (kvikmynd)|Moskítóströndin]]'' (''The Mosquito Coast'') | Mother Fox | |- | 1988 | ''[[Eyja Pascalis]]'' (''Pascali's Island'') | Lydia Neuman | |- | rowspan="2" | 1989 | ''[[Þegar hvalirnir komu]]'' (''When the Whales Came'') | Clemmie Jenkins | |- | ''[[Kokkurinn, þjófurinn, kona hans og elskhugi hennar]]'' (''The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover'') | Georgina Spica | |- | rowspan="3" | 1990 | ''[[Hetjudáðir]]'' (''Bethune: The Making of a Hero'') | Frances Penny Bethune | |- | ''A Story is Not Final II: The Second Chapter'' | Xanyides | |- | ''[[Óvænt kynni]]'' (''The Comfort of Strangers'') | Caroline | |- | 1991 | ''[[Ferðin til Ítalíu]]'' (''Where Angels Fear to Tread'') | Lilia Herriton | |- | rowspan="2" | 1993 | ''[[Haukurinn (kvikmynd frá 1993)|Haukurinn]]'' (''The Hawk'') | Annie Marsh | |- | ''[[Prinsinn af Jótlandi]]'' (''Prince of Jutland'' eða ''Royal Deceit'') | Geruth | |- | rowspan="2" | 1994 | ''[[Geggjun Georgs konungs]]'' (''The Madness of King George'') | [[Karlotta af Mecklenburg-Strelitz|Karlotta drottning]] | |- | ''Children of God'' | Sögumaður (talsetning) | |- | 1995 | ''[[Snædrottningin (kvikmynd frá 1995)|Snædrottningin]]'' (''The Snow Queen'') | Snædrottningin (talsetning) | <ref name="btva">{{cite web |title=Helen Mirren (visual voices guide) |url=http://www.behindthevoiceactors.com/Helen-Mirren/ |access-date=July 26, 2024 |publisher=Behind The Voice Actors}} A green check mark indicates that a role has been confirmed using a screenshot (or collage of screenshots) of a title's list of voice actors and their respective characters found in its credits or other reliable sources of information.</ref> |- | 1996 | ''[[Móðurást (kvikmynd)|Móðurást]]'' (''Some Mother's Son'') | Kathleen Quigley | Einnig aðstoðarframleiðandi |- | 1997 | ''[[Gjörgæslan (kvikmynd)|Gjörgæslan]]'' (''Critical Care'') | Stella | |- | rowspan="2" | 1998 | ''Sidoglio Smithee'' | Hún sjálf | |- | ''[[Egypski prinsinn]]'' (''The Prince of Egypt'') | Túja drottning (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | 1999 | ''[[Drepum frú Tingle]]'' (''Teaching Mrs. Tingle'') | Frú Eve Tingle | |- | 2000 | ''[[Grænir fingur]]'' (''Greenfingers'') | Georgina Woodhouse | |- | rowspan="5" | 2001 | ''[[Skuldbindingin]]'' (''The Pledge'') | Læknir | |- | ''[[Skrímsli (kvikmynd)|Skrímsli]]'' (''No Such Thing'') | Stjórinn | |- | ''Happy Birthday'' | Virðuleg kona | Einnig leikstjóri |- | ''[[Hinsta óskim]]'' (''Last Orders'') | Amy | |- | ''[[Gosford Park]]'' | Frú Wilson | |- | 2003 | ''[[Dagatalsdömur]]'' (''Calendar Girls'') | Chris Harper | |- | rowspan="2" | 2004 | ''[[Uppgjörið]]'' (''The Clearing'') | Eileen Hayes | |- | ''[[Vistaskipti Helenu]]'' (''Raising Helen'') | Dominique | |- | rowspan="2" | 2005 | ''[[Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina (kvikmynd)|Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina]]'' (''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'') | Deep Thought (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | ''[[Skugga farþeginn]]'' (''Shadowboxer'') | Rose | |- | 2006 | ''[[Drottningin (kvikmynd frá 2006)|Drottningin]]'' (''The Queen'') | [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]] | |- | 2007 | ''[[Þjóðargersemi: Leyndarmálabókin]]'' (''National Treasure: Book of Secrets'') | Emily Appleton | |- | 2008 | ''[[Blekhjarta (kvikmynd)|Blekhjarta]]'' (''Inkheart'') | Elinor Loredan | |- | rowspan="2" | 2009 | ''[[State of Play (kvikmynd)|State of Play]]'' | Cameron Lynne | |- | ''[[Endastöðin]]'' (''The Last Station'') | [[Sofíja Tolstaja|Sofja Tolstoj]] | |- | rowspan="6" | 2010 | ''[[Love Ranch]]'' | [[Sally Conforte|Grace Bontempo]] | |- | ''[[Ofviðrið (kvikmynd frá 2010)|Ofviðrið]]'' (''The Tempest'') | [[Prosperó|Prospera]] | |- | ''[[Brighton Rock (kvikmynd frá 2010)|Brighton Rock]]'' | Ida | |- | ''[[Red (kvikmynd)|RED]]'' | Victoria Winslow | |- | ''[[Konungsríki uglanna]]'' (''Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole'') | Nyra (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | ''[[The Debt]]'' | Rachel Singer | |- | 2011 | ''[[Arthur (kvikmynd frá 2011)|Arthur]]'' | Lillian Hobson | |- | rowspan="2" | 2012 | ''[[The Door (kvikmynd frá 2012)|The Door]]'' | Emerenc | |- | ''[[Hitchcock (kvikmynd)|Hitchcock]]'' | [[Alma Reville]] | |- | rowspan="2" | 2013 | ''[[Skrímslaháskólinn]]'' (''Monsters University'') | Doktor Harðskel (Dean Hardscrabble) (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | ''[[Red 2|RED 2]]'' | Victoria Winslow | |- | 2014 | ''[[The Hundred-Foot Journey (film)|The Hundred-Foot Journey]]'' | Madame Mallory |<ref>{{Cite web |last=Siegel |first=Tatiana |date=2013-07-01 |title=Helen Mirren to Star in DreamWorks Drama 'The Hundred-Foot Journey' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/helen-mirren-star-dreamworks-drama-578020/ |access-date=2024-07-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="4" | 2015 | ''[[Woman in Gold (kvikmynd)|Woman in Gold]]'' | [[Maria Altmann]] |<ref>{{Cite web |last=Nissim |first=Mayer |date=2014-05-15 |title=Orphan Black's Tatiana Maslany joins Helen Mirren in Woman in Gold |url=https://www.digitalspy.com/tv/a571229/orphan-blacks-tatiana-maslany-joins-helen-mirren-in-woman-in-gold/ |access-date=2024-07-26 |website=Digital Spy |language=en-GB}}</ref> |- | ''[[Unity (kvikmynd)|Unity]]'' | Sögumaður (kvikmynd) | |- | ''[[Eye in the Sky (2015 film)|Eye in the Sky]]'' | Colonel Katherine Powell |<ref>{{Cite web |last=Sneider |first=Jeff |date=2014-05-16 |title=Aaron Paul, Helen Mirren Join Colin Firth in Thriller 'Eye in the Sky' |url=https://www.thewrap.com/aaron-paul-helen-mirren-join-colin-firth-in-thriller-eye-in-the-sky/ |access-date=2024-07-26 |website=TheWrap |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Trumbo (kvikmynd frá 2015)|Trumbo]]'' | [[Hedda Hopper]] |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2014-04-14 |title=Helen Mirren Eyes Biopic 'Trumbo' With Bryan Cranston (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2014/film/news/helen-mirren-eyes-biopic-trumbo-with-bryan-cranston-exclusive-1201156848/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | 2016 | ''[[Collateral Beauty]]'' | Brigitte |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2015-12-02 |title=Helen Mirren in Talks to Join Will Smith in 'Collateral Beauty' (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2015/film/news/helen-mirren-will-smith-collateral-beauty-1201651390/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="3" | 2017 | ''[[Cries from Syria]]'' | Sögumaður (talsetning) | |- | ''[[The Fate of the Furious]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | Ekki á kreditlista<ref>{{Cite web |last=Wakeman |first=Gregory |date=2017-03-14 |title=How Helen Mirren Ended Up In The Fate Of The Furious, According To Vin Diesel |url=https://www.cinemablend.com/news/1635570/how-helen-mirren-ended-up-in-the-fate-of-the-furious-according-to-vin-diesel |access-date=2024-07-26 |website=CINEMABLEND |language=en}}</ref> |- | ''[[The Leisure Seeker]]'' | Ella Spencer | <ref>{{Cite web |last=Keslassy |first=Elsa |date=2017-08-31 |title=Focus Features Boards 'The Leisure Seeker' With Helen Mirren, Donald Sutherland (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2017/film/news/focus-features-boards-the-leisure-seeker-with-helen-mirren-donald-sutherland-exclusive-1202542658/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" | 2018 | ''[[Winchester (kvikmynd)|Winchester]]'' | [[Sarah Winchester]] |<ref>{{Cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=2016-05-14 |title=Helen Mirren Takes Aim At Playing Firearm Heiress In Hot Cannes Package 'Winchester' |url=https://deadline.com/2016/05/helen-mirren-takes-aim-at-playing-firearm-heiress-in-hot-cannes-package-winchester-1201755962/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[The Nutcracker and the Four Realms]]'' | Móðir Ginger |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2016-08-25 |title=Helen Mirren Joins Disney's 'The Nutcracker' |url=https://variety.com/2016/film/news/helen-mirren-nutcracker-disney-1201844942/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="5" | 2019 | ''[[Berlín, ég elska þig]]'' (''Berlin, I Love You'') | Margaret | <ref>{{Cite web |last=Barraclough |first=Leo |date=2018-05-13 |title=Saban Picks Up 'Berlin, I Love You,' Starring Keira Knightley, Helen Mirren |url=https://variety.com/2018/film/news/saban-berlin-i-love-you-keira-knightley-helen-mirren-1202808968/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Anna (kvikmynd frá 2019)|Anna]]'' | Olga | <ref>{{Cite web |last=Keslassy |first=Elsa |last2=Kroll |first2=Justin |date=2017-10-09 |title=Luc Besson Sets Next Film 'Anna' With Helen Mirren, Luke Evans (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2017/film/news/luc-besson-anna-helen-mirren-luke-evans-1202584144/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Hobbs & Shaw]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | <ref>{{Cite web |date=August 13, 2018 |title=Helen Mirren to reprise Fast & Furious 8 role in Hobbs and Shaw |url=https://www.film-news.co.uk/news/UK/57156/Helen-Mirren-to-reprise-Fast-Furious-8-role-in-Hobbs-and-Shaw |access-date=2024-07-26 |website=Film-News.co.uk |language=en-US}}</ref> |- | ''[[The Good Liar]]'' | Betty McLeish | <ref>{{Cite web |last=Kit |first=Borys |date=2018-03-12 |title=Helen Mirren, Ian McKellen, Bill Condon Team for 'The Good Liar' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/helen-mirren-ian-mckellen-bill-condon-team-good-liar-1093169/ |access-date=2024-07-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | ''[[AnneFrank. Parallel Stories|#AnneFrank. Parallel Stories]]'' | Sögumaður (talsetning) | <ref>{{Cite news |last=Bradshaw |first=Peter |date=2020-01-23 |title=#AnneFrank. Parallel Stories review – Helen Mirren hosts a heartfelt tribute |url=https://www.theguardian.com/film/2020/jan/23/anne-frank-parallel-stories-review-documentary-holocaust-helen-mirren |access-date=2024-07-26 |work=The Guardian |language=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | ''[[The One and Only Ivan (kvikmynd)|The One and Only Ivan]]'' | Snickers (talsetning) | <ref>{{Cite web |last=Kit |first=Borys |date=2018-05-01 |title=Helen Mirren, Danny DeVito Join Angelina Jolie in Disney's 'The One and Only Ivan' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/helen-mirren-danny-devito-join-angelina-jolie-disneys-one-ivan-1107471/ |access-date=2024-07-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | ''[[The Duke (kvikmynd frá 2020)|The Duke]]'' | Dorothy Bunton | <ref>{{Cite web |last=Grater |first=Tom |date=2019-10-29 |title=Jim Broadbent, Helen Mirren Art Heist Story 'The Duke' Greenlit At Pathé – AFM |url=https://deadline.com/2019/10/jim-broadbent-helen-mirren-art-heist-story-the-duke-greenlit-pathe-afm-1202770727/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | 2021 | ''[[F9 (kvikmynd)|F9]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | <ref>{{Cite web |last=Lawrence |first=Derek |date=July 8, 2019 |title=Fast & Furious 9: Charlize Theron, Helen Mirren are back |url=https://ew.com/movies/2019/07/08/charlize-theron-helen-mirren-fast-9/ |access-date=2024-07-26 |website=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708135451/https://ew.com/movies/2019/07/08/charlize-theron-helen-mirren-fast-9/ |archive-date=2019-07-08}}</ref> |- | rowspan="4" | 2023 | ''[[Golda (kvikmynd)|Golda]]'' | [[Golda Meir]] |<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Andreas |date=2021-04-06 |title=Helen Mirren To Play Israel's Only Female Prime Minister Golda Meir In Movie Biopic |url=https://deadline.com/2021/04/helen-mirren-golda-meir-israel-prime-minister-movie-1234728371/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Shazam! Fury of the Gods]]'' | [[Hespera]] | <ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2021-03-23 |title='Shazam: Fury Of The Gods': Helen Mirren To Play Villain Hespera In Sequel |url=https://deadline.com/2021/03/shazam-fury-of-the-gods-helen-mirren-villain-hespera-zachary-levi-1234720297/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Fast X]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | <ref>{{Cite web |last=Sarrubba |first=Stefania |date=July 19, 2022 |title=Fast X set photo confirms another Fast & Furious return |url=https://www.digitalspy.com/movies/a40649467/fast-x-set-photo-helen-mirren-return/ |access-date=July 26, 2024 |website=Digital Spy |language=en-GB}}</ref> |- | ''[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]'' | Sögumaður | <ref>{{Cite web |last=Miller |first=Julie |date=2022-12-16 |title=Helen Mirren Confirms That Was Her in the 'Barbie' Trailer—And There's More |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/12/helen-mirren-barbie-movie-trailer |access-date=2024-07-26 |website=Vanity Fair |language=en-US}}</ref> |- | 2024 | ''[[White Bird (kvikmynd)|White Bird]]'' | Grandmère / Sara Blum (gömul) | <ref>{{Cite web |last=N'Duka |first=Amanda |date=February 25, 2021 |title=Helen Mirren Joins Gillian Anderson In Lionsgate's 'White Bird: A Wonder Story' |url=https://deadline.com/2021/02/helen-mirren-gillian-anderson-white-bird-a-wonder-story-lionsgate-1234701030/ |access-date=July 26, 2024 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | ''[[The Thursday Murder Club (kvikmynd)|The Thursday Murder Club]]'' | Elizabeth Best | <ref>{{Cite web |last=Whittock |first=Jesse |date=April 23, 2024 |title=Helen Mirren, Pierce Brosnan & Ben Kingsley Cast In 'The Thursday Murder Club', Chris Columbus Set To Direct |url=https://deadline.com/2024/04/helen-mirren-pierce-brosnan-ben-kingsley-thursday-murder-club-1235892457/ |access-date=July 26, 2024 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Goodbye June (kvikmynd)|Goodbye June]]'' | June Cheshire | |- | Óvíst | ''[[Switzerland (kvikmynd)|Switzerland]]'' | [[Patricia Highsmith]] | Í eftirframleiðslu<ref>{{cite web |last1=Goodfellow |first1=Melanie |title=Olivia Cooke Joins Helen Mirren & Alden Ehrenreich In Anton Corbijn's Patricia Highsmith Picture ''Switzerland'' As Filming Kicks Off In Rome |url=https://deadline.com/2025/01/olivia-cooke-helen-mirren-alden-ehrenreich-anton-corbijn-switzerland-1236271473/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=29 January 2025 |date=January 29, 2025}}</ref> |} ==Ítarefni á íslensku== * {{Tímarit.is|6223928|Helen Mirren|blað=[[Frjáls verslun]]|blaðsíða=176–177|höfundur=Hilmar Karlsson|útgáfudagsetning=1. apríl 2014}} ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Mirren, Helen}} {{f|1945}} [[Flokkur:Enskir leikarar]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aukahlutverki]] [[Flokkur:Trúleysingjar]] a881p6kt0fucojnst9lem4soiru5v4f 1962769 1962768 2026-05-10T19:10:29Z TKSnaevarr 53243 1962769 wikitext text/x-wiki {{Leikari | forskeyti = Dame | nafn = Helen Mirren | mynd = Helen Mirren-2208.jpg | mynd_texti = Helen Mirren árið 2020. | fæðingarnafn = Ilyena Lydia Mironoff | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1945|7|26}} | fæðingarstaður = [[London]], [[England]]i | þjóðerni = [[England|Ensk]] | ár = 1963– | maki = {{gifting|[[Taylor Hackford]]|1997}} | ríkisfang = [[Bretland]]<br>[[Bandaríkin]] | helstu_hlutverk = <!-- Verðlaun --> | óskarsverðlaun =Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Drottningin (kvikmynd frá 2006)|Drottninguna]]'' (2006) | emmy-verðlaun = | gg-verðlaun = | bafta-verðlaun = | undirskrift = Helen Mirren signature.svg }} '''Dame Helen Mirren''' (fædd undir nafninu '''Ilyena Lydia Mironoff''';{{efn|name = Birth|Fæðingarnafn Mirren hefur ýmist verið skráð sem '''Ilyena Lydia Mironoff''',<ref>{{cite news|url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1866625.stm|title = Mirren seeks Oscar glory|date = 11 March 2002|access-date = 3 August 2025|work = [[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url = https://www.britannica.com/biography/Helen-Mirren|title = Helen Mirren|encyclopedia = [[Encyclopædia Britannica]]|accessdate = 3 August 2025}}</ref><ref name="biography.com">{{cite web |url=http://www.biography.com/people/helen-mirren-547434 |title=Helen Mirren Biography: Actor (1945–) |website=[[Biography.com]] |publisher=[[FYI (TV network)|FYI]]/[[A&E Networks]] |access-date=15 June 2016 |archive-date=16 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616095449/http://www.biography.com/people/helen-mirren-547434 |url-status=live }}</ref> '''Helen Lydia Mironoff'''<ref>{{cite news|url = https://www.irishtimes.com/culture/film/helen-mirren-i-m-not-chopped-liver-1.1918060|title = Helen Mirren: 'I'm not chopped liver'|last = Clarke|first = Donald|newspaper = [[The Irish Times]]|date = 5 September 2014|accessdate = 3 August 2025}}</ref><ref>{{cite news|url = https://people.com/movies/helen-mirren-life-and-career-in-photos/|title = Helen Mirren's Extraordinary Life and Career in Photos|last = Cho|first = Daniel J.|date = 25 July 2024|accessdate = 3 August 2025|work = [[People (magazine)|People]]}}</ref><ref name=ker>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/archive/2006/10/02/061002fa_fact1 |title=Command Performance: The reign of Helen Mirren |last=Lahr |first=John |date=2 October 2006 |magazine=[[The New Yorker]] |access-date=24 October 2010 |archive-date=20 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620132632/http://www.newyorker.com/archive/2006/10/02/061002fa_fact1 |url-status=live }}</ref> eða minnst einu sinni sem ''' Ilyena Lydia Vasilievna Mironov'''.<ref>{{Cite web |last=Hunt |first=Stacey Wilson |date=2010-12-07 |title=Hollywood's Great Dame: Helen Mirren |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hollywoods-great-dame-helen-mirren-56687/ |access-date=2024-01-06 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US |archive-date=6 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106221707/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hollywoods-great-dame-helen-mirren-56687/ |url-status=live }}</ref>}} 26. júlí 1945) er enskur leikari.{{efn|Mirren vill frekar vera kölluð „leikari“ en „leikkona“.}} Mirren er talin meðal bestu leikara Bretlands og hefur hlotið fjölda verðlauna, meðal annars [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]], þrenn [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], fern [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]], fimm [[Emmy-verðlaunin|Emmy-verðlaun]], [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlaun]], tvenn [[Besta leikkona á Kvikmyndahátíðinni í Cannes|Cannes-kvikmyndaverðlaun]], [[Volpi-bikarinn|Volpi-bikar]] og [[Laurence Olivier-verðlaunin|Laurence Olivier-verðlaun]]. Hún er eina manneskjan sem hefur náð svokallaðri „þrefaldri leiklistarkórónu“ bæði í Bandaríkjunum og í Bretlandi og hefur jafnframt hlotið heiðursverðlaun [[BAFTA]], heiðursverðlaun [[Gullbjörninn|Gullbjörnsins]], [[Screen Actors Guild-verðlaunin]] fyrir æviafrek og [[Cecil B. DeMille-verðlaunin]]. Mirren var slegin til riddara sem liðsforingi í reglu breska heimsveldisins (DBE) af [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabetu 2. drottningu]] árið 2003.<ref name="Ceremony">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3294531.stm |title=Dame Helen centre stage at palace |date=5 December 2003 |website=[[BBC News Online|BBC News]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725070213/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3294531.stm |archive-date=25 July 2012}}</ref> Mirren hóf feril sinn í leiklist í breska [[National Youth Theatre|ungmennaþjóðleikhúsinu]], þar sem hún lék [[Kleópatra 7.|Kleópötru]] í leikritinu ''[[Anton og Kleópatra]]'' (1965). Hún gekk síðar til liðs við [[Konunglega Shakespeare-félagið]] og átti frumraun sína í [[West End-leikhús]]i árið 1975. Hún hlaut Laurence Olivier-verðlaunin sem besta leikkonan fyrir að leika Elísabetu 2. í leikritinu ''The Audience'' (2013). Hún lék hlutverkið aftur á [[Broadway]] og vann Tony-verðlaunin sem besta leikkonan í leikriti. Hún var tilnefnd til Tony-verðlauna fyrir leikritin ''[[Mánuður í sveit]]'' (1995) og ''[[Dauðadansinn (leikrit)|Dauðadansinn]]'' (2002). Fyrsta kvikmyndahlutverk Mirren var í myndinni ''[[Herostratus (kvikmynd)|Herostratus]]'' (1967) og fyrsta aðalhlutverk hennar var í myndinni ''[[Sjálfræði (kvikmynd)|Sjálfræði]]'' (1969).<ref name="age">{{cite magazine|date=1 December 2025|access-date=1 December 2025|first=Stephen|last=Vagg|url=https://www.filmink.com.au/forgotten-australian-films-age-of-consent|title=Forgotten Australian Films: Age of Consent|magazine=Filmink}}</ref> Mirren öðlaðist frekari frægð með hlutverkum sínum í myndum á borð við ''[[O Lucky Man!]]'' (1973), ''[[Caligula (kvikmynd)|Caligula]]'' (1979), ''[[Langur föstudagur]]'' (1980), ''[[Konungssverðið]]'' (1981), ''[[Moskítóströndin (kvikmyndin)|Moskítóströndin]]'' (1986) og ''[[Kokkurinn, þjófurinn, kona hans og elskhugi hennar]]'' (1989). Mirren hefur fjórum sinnum verið tilnefnd til Óskarsverðlauna, fyrir hlutverk hennar í myndunum ''[[Geggjun Georgs konungs]]'' (1994) ''[[Gosford Park]]'' (2001), ''[[Endastöðin]]'' (2009) og ''[[Drottningin (kvikmynd frá 2006)|Drottningin]]'', og vann verðlaunin sem besta aðalleikonan fyrir hlutverk sitt sem Elísabet 2. í þeirri síðastnefndu. Síðan þá hefur Mirren birst í myndum á borð við ''[[Ofviðrið (kvikmynd frá 2010)|Ofviðrið]]'', ''[[Hitchcock (kvikmynd)|Hitchcock]]'' (2012), ''[[Eye in the Sky (kvikmynd frá 2015)|Eye in the Sky]]'' (2015) og ''[[Trumbo (kvikmynd frá 2015)|Trumbo]]'' (2015). Hún hefur einnig birst í hasarmyndinni ''[[Red (kvikmynd frá 2010)|Red]]'' (2010) og [[Red 2|framhaldi hennar frá 2013]] og í fjórum myndum kvikmyndaraðarinnar ''[[Fast & Furious]]''. Í sjónvarpi lék Mirren rannsóknarlögreglukonuna Jace Tennison í lögregluþáttunum ''[[Djöfull í mannsmynd]]'' (''Prime Suspect'') frá [[ITV]] og var þrisvar tilnefnd til BAFTA-verðlauna sem besta leikkonan og tvisvar til Primetime Emmy-verðlauna sem besta aðalleikonan í sjónvarpsþáttum eða kvikmynd fyrir hlutverkið.<ref>{{cite web |url=https://www.emmys.com/bios/helen-mirren |title=Helen Mirren |website=[[Emmy Award]] |access-date=11 March 2018 |archive-date=12 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312024012/https://www.emmys.com/bios/helen-mirren |url-status=live }}</ref> Hún vann einnig Emmy-verðlaun fyrir að leika [[Ayn Rand]] í sjónvarpsmyndinni ''[[The Passion of Ayn Rand (kvikmynd)|The Passion of Ayn Rand]]'' (1999) og [[Elísabet 1.|Elísabetu 1. Englandsdrottningu]] í þáttaröðinni ''[[Elizabeth I (sjónvarpsþættir)|Elizabeth I]]'' á [[HBO]] (2005).<ref>{{cite news |title=Why Helen Mirren, at 75, remains the queen of acting |url=https://www.dw.com/en/why-helen-mirren-at-75-remains-the-queen-of-acting/a-52429296 |access-date=20 October 2020 |website=[[Deutsche Welle]] |archive-date=22 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022134325/https://www.dw.com/en/why-helen-mirren-at-75-remains-the-queen-of-acting/a-52429296 |url-status=live }}</ref> Meðal annarra sjónvarpshlutverka hennar má nefna ''[[Farandsalinn (kvikmynd)|Farandsalinn]]'' (2002), ''[[Phil Spector (kvikmynd)|Phil Spector]]'' (2013), ''[[Katrín mikla (sjónvarpsþættir)|Katrín mikla]]'' (2019), ''[[1923 (sjónvarpsþættir)|1923]]'' (2022) og ''[[MobLand]]'' (2025). ==Kvikmyndaskrá== {| class="wikitable sortable" |- ! Ár ! Titill ! Hlutverk ! class="unsortable" | Athugasemdir |- | 1966 | ''[[Fréttasnatinn]]'' (''Press for Time'') | Penelope Squires | Ekki á kreditlista |- | 1967 | ''[[Herostratus (kvikmynd)|Herostratus]]'' | Auglýsingakona | |- | 1968 | ''[[Draumur á Jónsmessunótt (kvikmynd frá 1968)|Draumur á Jónsmessunótt]]'' (''A Midsommer Night's Dream'') | [[Hermia]] | |- | 1969 | ''[[Sjálfræði (kvikmynd)|Sjálfræði]]'' (''Age of Consent'') | Cora Ryan | |- | 1970 | ''[[The Syndicate: A Death in the Family|Red Hot Shot]]'' | Óþekkt | |- | rowspan="2" | 1972 | ''[[Á valdi listarinnar]]'' (''Savage Messiah'') | Gosh Boyle | |- | ''[[Fröken Júlía]]'' | Fröken Júlía | |- | 1973 | ''[[O Lucky Man!]]'' | Patricia | |- | 1976 | ''[[Hamlet (kvikmynd frá 1976)|Hamlet]]'' | [[Ófelía (Hamlet)|Ófelía]]/[[Geirþrúður (Hamlet)|Geirþrúður]] | |- | rowspan="2" | 1979 | ''[[Caligula (kvikmynd)|Caligula]]'' | [[Milonia Caesonia|Caesonia]] | |- | ''[[S.O.S. Titanic]]'' | May Sloan | |- | rowspan="3" | 1980 | ''[[Hussy]]'' | Beaty | |- | ''[[Djöfullegt ráðabrugg Dr. Fu Manchu]]'' (''The Fiendish Plot of Dr. Fu Manchu'') | Alice Rage | |- | ''[[Langur föstudagur]]'' (''The Long Good Friday'') | Victoria | |- | 1981 | ''[[Konungssverðið]]'' (''Excalibur'') | [[Morgan le Fay|Morgana]] | |- | rowspan="2" | 1984 | ''[[Cal (kvikmynd frá 1984)|Cal]]'' | Marcella | |- | ''[[2010: The Year We Make Contact|2010]]'' | Tanya Kirbuk | |- | rowspan="3" | 1985 | ''[[Kraftaverk (kvikmynd frá 1985)|Kraftaverk]]'' (''Heavenly Pursuits'') | Ruth Chancellor | |- | ''[[Coming Through (kvikmynd frá 1985)|Coming Through]]'' | Frieda von Richthofen Weekley | |- | ''[[Bjartar nætur]]'' (''White Nights'') | Galina Ivanova | |- | 1986 | ''[[Moskítóströndin (kvikmynd)|Moskítóströndin]]'' (''The Mosquito Coast'') | Mother Fox | |- | 1988 | ''[[Eyja Pascalis]]'' (''Pascali's Island'') | Lydia Neuman | |- | rowspan="2" | 1989 | ''[[Þegar hvalirnir komu]]'' (''When the Whales Came'') | Clemmie Jenkins | |- | ''[[Kokkurinn, þjófurinn, kona hans og elskhugi hennar]]'' (''The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover'') | Georgina Spica | |- | rowspan="3" | 1990 | ''[[Hetjudáðir]]'' (''Bethune: The Making of a Hero'') | Frances Penny Bethune | |- | ''A Story is Not Final II: The Second Chapter'' | Xanyides | |- | ''[[Óvænt kynni]]'' (''The Comfort of Strangers'') | Caroline | |- | 1991 | ''[[Ferðin til Ítalíu]]'' (''Where Angels Fear to Tread'') | Lilia Herriton | |- | rowspan="2" | 1993 | ''[[Haukurinn (kvikmynd frá 1993)|Haukurinn]]'' (''The Hawk'') | Annie Marsh | |- | ''[[Prinsinn af Jótlandi]]'' (''Prince of Jutland'' eða ''Royal Deceit'') | Geruth | |- | rowspan="2" | 1994 | ''[[Geggjun Georgs konungs]]'' (''The Madness of King George'') | [[Karlotta af Mecklenburg-Strelitz|Karlotta drottning]] | |- | ''Children of God'' | Sögumaður (talsetning) | |- | 1995 | ''[[Snædrottningin (kvikmynd frá 1995)|Snædrottningin]]'' (''The Snow Queen'') | Snædrottningin (talsetning) | <ref name="btva">{{cite web |title=Helen Mirren (visual voices guide) |url=http://www.behindthevoiceactors.com/Helen-Mirren/ |access-date=July 26, 2024 |publisher=Behind The Voice Actors}} A green check mark indicates that a role has been confirmed using a screenshot (or collage of screenshots) of a title's list of voice actors and their respective characters found in its credits or other reliable sources of information.</ref> |- | 1996 | ''[[Móðurást (kvikmynd)|Móðurást]]'' (''Some Mother's Son'') | Kathleen Quigley | Einnig aðstoðarframleiðandi |- | 1997 | ''[[Gjörgæslan (kvikmynd)|Gjörgæslan]]'' (''Critical Care'') | Stella | |- | rowspan="2" | 1998 | ''Sidoglio Smithee'' | Hún sjálf | |- | ''[[Egypski prinsinn]]'' (''The Prince of Egypt'') | Túja drottning (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | 1999 | ''[[Drepum frú Tingle]]'' (''Teaching Mrs. Tingle'') | Frú Eve Tingle | |- | 2000 | ''[[Grænir fingur]]'' (''Greenfingers'') | Georgina Woodhouse | |- | rowspan="5" | 2001 | ''[[Skuldbindingin]]'' (''The Pledge'') | Læknir | |- | ''[[Skrímsli (kvikmynd)|Skrímsli]]'' (''No Such Thing'') | Stjórinn | |- | ''Happy Birthday'' | Virðuleg kona | Einnig leikstjóri |- | ''[[Hinsta óskim]]'' (''Last Orders'') | Amy | |- | ''[[Gosford Park]]'' | Frú Wilson | |- | 2003 | ''[[Dagatalsdömur]]'' (''Calendar Girls'') | Chris Harper | |- | rowspan="2" | 2004 | ''[[Uppgjörið]]'' (''The Clearing'') | Eileen Hayes | |- | ''[[Vistaskipti Helenu]]'' (''Raising Helen'') | Dominique | |- | rowspan="2" | 2005 | ''[[Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina (kvikmynd)|Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina]]'' (''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'') | Deep Thought (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | ''[[Skugga farþeginn]]'' (''Shadowboxer'') | Rose | |- | 2006 | ''[[Drottningin (kvikmynd frá 2006)|Drottningin]]'' (''The Queen'') | [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]] | |- | 2007 | ''[[Þjóðargersemi: Leyndarmálabókin]]'' (''National Treasure: Book of Secrets'') | Emily Appleton | |- | 2008 | ''[[Blekhjarta (kvikmynd)|Blekhjarta]]'' (''Inkheart'') | Elinor Loredan | |- | rowspan="2" | 2009 | ''[[State of Play (kvikmynd)|State of Play]]'' | Cameron Lynne | |- | ''[[Endastöðin]]'' (''The Last Station'') | [[Sofíja Tolstaja|Sofja Tolstoj]] | |- | rowspan="6" | 2010 | ''[[Love Ranch]]'' | [[Sally Conforte|Grace Bontempo]] | |- | ''[[Ofviðrið (kvikmynd frá 2010)|Ofviðrið]]'' (''The Tempest'') | [[Prosperó|Prospera]] | |- | ''[[Brighton Rock (kvikmynd frá 2010)|Brighton Rock]]'' | Ida | |- | ''[[Red (kvikmynd)|RED]]'' | Victoria Winslow | |- | ''[[Konungsríki uglanna]]'' (''Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole'') | Nyra (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | ''[[The Debt]]'' | Rachel Singer | |- | 2011 | ''[[Arthur (kvikmynd frá 2011)|Arthur]]'' | Lillian Hobson | |- | rowspan="2" | 2012 | ''[[The Door (kvikmynd frá 2012)|The Door]]'' | Emerenc | |- | ''[[Hitchcock (kvikmynd)|Hitchcock]]'' | [[Alma Reville]] | |- | rowspan="2" | 2013 | ''[[Skrímslaháskólinn]]'' (''Monsters University'') | Doktor Harðskel (Dean Hardscrabble) (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | ''[[Red 2|RED 2]]'' | Victoria Winslow | |- | 2014 | ''[[The Hundred-Foot Journey (film)|The Hundred-Foot Journey]]'' | Madame Mallory |<ref>{{Cite web |last=Siegel |first=Tatiana |date=2013-07-01 |title=Helen Mirren to Star in DreamWorks Drama 'The Hundred-Foot Journey' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/helen-mirren-star-dreamworks-drama-578020/ |access-date=2024-07-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="4" | 2015 | ''[[Woman in Gold (kvikmynd)|Woman in Gold]]'' | [[Maria Altmann]] |<ref>{{Cite web |last=Nissim |first=Mayer |date=2014-05-15 |title=Orphan Black's Tatiana Maslany joins Helen Mirren in Woman in Gold |url=https://www.digitalspy.com/tv/a571229/orphan-blacks-tatiana-maslany-joins-helen-mirren-in-woman-in-gold/ |access-date=2024-07-26 |website=Digital Spy |language=en-GB}}</ref> |- | ''[[Unity (kvikmynd)|Unity]]'' | Sögumaður (kvikmynd) | |- | ''[[Eye in the Sky (2015 film)|Eye in the Sky]]'' | Colonel Katherine Powell |<ref>{{Cite web |last=Sneider |first=Jeff |date=2014-05-16 |title=Aaron Paul, Helen Mirren Join Colin Firth in Thriller 'Eye in the Sky' |url=https://www.thewrap.com/aaron-paul-helen-mirren-join-colin-firth-in-thriller-eye-in-the-sky/ |access-date=2024-07-26 |website=TheWrap |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Trumbo (kvikmynd frá 2015)|Trumbo]]'' | [[Hedda Hopper]] |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2014-04-14 |title=Helen Mirren Eyes Biopic 'Trumbo' With Bryan Cranston (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2014/film/news/helen-mirren-eyes-biopic-trumbo-with-bryan-cranston-exclusive-1201156848/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | 2016 | ''[[Collateral Beauty]]'' | Brigitte |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2015-12-02 |title=Helen Mirren in Talks to Join Will Smith in 'Collateral Beauty' (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2015/film/news/helen-mirren-will-smith-collateral-beauty-1201651390/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="3" | 2017 | ''[[Cries from Syria]]'' | Sögumaður (talsetning) | |- | ''[[The Fate of the Furious]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | Ekki á kreditlista<ref>{{Cite web |last=Wakeman |first=Gregory |date=2017-03-14 |title=How Helen Mirren Ended Up In The Fate Of The Furious, According To Vin Diesel |url=https://www.cinemablend.com/news/1635570/how-helen-mirren-ended-up-in-the-fate-of-the-furious-according-to-vin-diesel |access-date=2024-07-26 |website=CINEMABLEND |language=en}}</ref> |- | ''[[The Leisure Seeker]]'' | Ella Spencer | <ref>{{Cite web |last=Keslassy |first=Elsa |date=2017-08-31 |title=Focus Features Boards 'The Leisure Seeker' With Helen Mirren, Donald Sutherland (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2017/film/news/focus-features-boards-the-leisure-seeker-with-helen-mirren-donald-sutherland-exclusive-1202542658/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" | 2018 | ''[[Winchester (kvikmynd)|Winchester]]'' | [[Sarah Winchester]] |<ref>{{Cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=2016-05-14 |title=Helen Mirren Takes Aim At Playing Firearm Heiress In Hot Cannes Package 'Winchester' |url=https://deadline.com/2016/05/helen-mirren-takes-aim-at-playing-firearm-heiress-in-hot-cannes-package-winchester-1201755962/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[The Nutcracker and the Four Realms]]'' | Móðir Ginger |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2016-08-25 |title=Helen Mirren Joins Disney's 'The Nutcracker' |url=https://variety.com/2016/film/news/helen-mirren-nutcracker-disney-1201844942/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="5" | 2019 | ''[[Berlín, ég elska þig]]'' (''Berlin, I Love You'') | Margaret | <ref>{{Cite web |last=Barraclough |first=Leo |date=2018-05-13 |title=Saban Picks Up 'Berlin, I Love You,' Starring Keira Knightley, Helen Mirren |url=https://variety.com/2018/film/news/saban-berlin-i-love-you-keira-knightley-helen-mirren-1202808968/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Anna (kvikmynd frá 2019)|Anna]]'' | Olga | <ref>{{Cite web |last=Keslassy |first=Elsa |last2=Kroll |first2=Justin |date=2017-10-09 |title=Luc Besson Sets Next Film 'Anna' With Helen Mirren, Luke Evans (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2017/film/news/luc-besson-anna-helen-mirren-luke-evans-1202584144/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Hobbs & Shaw]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | <ref>{{Cite web |date=August 13, 2018 |title=Helen Mirren to reprise Fast & Furious 8 role in Hobbs and Shaw |url=https://www.film-news.co.uk/news/UK/57156/Helen-Mirren-to-reprise-Fast-Furious-8-role-in-Hobbs-and-Shaw |access-date=2024-07-26 |website=Film-News.co.uk |language=en-US}}</ref> |- | ''[[The Good Liar]]'' | Betty McLeish | <ref>{{Cite web |last=Kit |first=Borys |date=2018-03-12 |title=Helen Mirren, Ian McKellen, Bill Condon Team for 'The Good Liar' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/helen-mirren-ian-mckellen-bill-condon-team-good-liar-1093169/ |access-date=2024-07-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | ''[[AnneFrank. Parallel Stories|#AnneFrank. Parallel Stories]]'' | Sögumaður (talsetning) | <ref>{{Cite news |last=Bradshaw |first=Peter |date=2020-01-23 |title=#AnneFrank. Parallel Stories review – Helen Mirren hosts a heartfelt tribute |url=https://www.theguardian.com/film/2020/jan/23/anne-frank-parallel-stories-review-documentary-holocaust-helen-mirren |access-date=2024-07-26 |work=The Guardian |language=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | ''[[The One and Only Ivan (kvikmynd)|The One and Only Ivan]]'' | Snickers (talsetning) | <ref>{{Cite web |last=Kit |first=Borys |date=2018-05-01 |title=Helen Mirren, Danny DeVito Join Angelina Jolie in Disney's 'The One and Only Ivan' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/helen-mirren-danny-devito-join-angelina-jolie-disneys-one-ivan-1107471/ |access-date=2024-07-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | ''[[The Duke (kvikmynd frá 2020)|The Duke]]'' | Dorothy Bunton | <ref>{{Cite web |last=Grater |first=Tom |date=2019-10-29 |title=Jim Broadbent, Helen Mirren Art Heist Story 'The Duke' Greenlit At Pathé – AFM |url=https://deadline.com/2019/10/jim-broadbent-helen-mirren-art-heist-story-the-duke-greenlit-pathe-afm-1202770727/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | 2021 | ''[[F9 (kvikmynd)|F9]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | <ref>{{Cite web |last=Lawrence |first=Derek |date=July 8, 2019 |title=Fast & Furious 9: Charlize Theron, Helen Mirren are back |url=https://ew.com/movies/2019/07/08/charlize-theron-helen-mirren-fast-9/ |access-date=2024-07-26 |website=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708135451/https://ew.com/movies/2019/07/08/charlize-theron-helen-mirren-fast-9/ |archive-date=2019-07-08}}</ref> |- | rowspan="4" | 2023 | ''[[Golda (kvikmynd)|Golda]]'' | [[Golda Meir]] |<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Andreas |date=2021-04-06 |title=Helen Mirren To Play Israel's Only Female Prime Minister Golda Meir In Movie Biopic |url=https://deadline.com/2021/04/helen-mirren-golda-meir-israel-prime-minister-movie-1234728371/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Shazam! Fury of the Gods]]'' | [[Hespera]] | <ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2021-03-23 |title='Shazam: Fury Of The Gods': Helen Mirren To Play Villain Hespera In Sequel |url=https://deadline.com/2021/03/shazam-fury-of-the-gods-helen-mirren-villain-hespera-zachary-levi-1234720297/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Fast X]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | <ref>{{Cite web |last=Sarrubba |first=Stefania |date=July 19, 2022 |title=Fast X set photo confirms another Fast & Furious return |url=https://www.digitalspy.com/movies/a40649467/fast-x-set-photo-helen-mirren-return/ |access-date=July 26, 2024 |website=Digital Spy |language=en-GB}}</ref> |- | ''[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]'' | Sögumaður | <ref>{{Cite web |last=Miller |first=Julie |date=2022-12-16 |title=Helen Mirren Confirms That Was Her in the 'Barbie' Trailer—And There's More |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/12/helen-mirren-barbie-movie-trailer |access-date=2024-07-26 |website=Vanity Fair |language=en-US}}</ref> |- | 2024 | ''[[White Bird (kvikmynd)|White Bird]]'' | Grandmère / Sara Blum (gömul) | <ref>{{Cite web |last=N'Duka |first=Amanda |date=February 25, 2021 |title=Helen Mirren Joins Gillian Anderson In Lionsgate's 'White Bird: A Wonder Story' |url=https://deadline.com/2021/02/helen-mirren-gillian-anderson-white-bird-a-wonder-story-lionsgate-1234701030/ |access-date=July 26, 2024 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | ''[[The Thursday Murder Club (kvikmynd)|The Thursday Murder Club]]'' | Elizabeth Best | <ref>{{Cite web |last=Whittock |first=Jesse |date=April 23, 2024 |title=Helen Mirren, Pierce Brosnan & Ben Kingsley Cast In 'The Thursday Murder Club', Chris Columbus Set To Direct |url=https://deadline.com/2024/04/helen-mirren-pierce-brosnan-ben-kingsley-thursday-murder-club-1235892457/ |access-date=July 26, 2024 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Goodbye June (kvikmynd)|Goodbye June]]'' | June Cheshire | |- | Óvíst | ''[[Switzerland (kvikmynd)|Switzerland]]'' | [[Patricia Highsmith]] | Í eftirframleiðslu<ref>{{cite web |last1=Goodfellow |first1=Melanie |title=Olivia Cooke Joins Helen Mirren & Alden Ehrenreich In Anton Corbijn's Patricia Highsmith Picture ''Switzerland'' As Filming Kicks Off In Rome |url=https://deadline.com/2025/01/olivia-cooke-helen-mirren-alden-ehrenreich-anton-corbijn-switzerland-1236271473/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=29 January 2025 |date=January 29, 2025}}</ref> |} ==Ítarefni á íslensku== * {{Tímarit.is|6223928|Helen Mirren|blað=[[Frjáls verslun]]|blaðsíða=176–177|höfundur=Hilmar Karlsson|útgáfudagsetning=1. apríl 2014}} ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Mirren, Helen}} {{f|1945}} [[Flokkur:Emmy-verðlaunahafar]] [[Flokkur:Enskir leikarar]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aukahlutverki]] [[Flokkur:Trúleysingjar]] s02jxrkpkzodti51etgvqa1eg91bhzt 1962800 1962769 2026-05-11T07:26:22Z TKSnaevarr 53243 /* Kvikmyndaskrá */ 1962800 wikitext text/x-wiki {{Leikari | forskeyti = Dame | nafn = Helen Mirren | mynd = Helen Mirren-2208.jpg | mynd_texti = Helen Mirren árið 2020. | fæðingarnafn = Ilyena Lydia Mironoff | fæðingardagur = {{fæðingardagur og aldur|1945|7|26}} | fæðingarstaður = [[London]], [[England]]i | þjóðerni = [[England|Ensk]] | ár = 1963– | maki = {{gifting|[[Taylor Hackford]]|1997}} | ríkisfang = [[Bretland]]<br>[[Bandaríkin]] | helstu_hlutverk = <!-- Verðlaun --> | óskarsverðlaun =Besta leikkona í aðalhlutverki fyrir ''[[Drottningin (kvikmynd frá 2006)|Drottninguna]]'' (2006) | emmy-verðlaun = | gg-verðlaun = | bafta-verðlaun = | undirskrift = Helen Mirren signature.svg }} '''Dame Helen Mirren''' (fædd undir nafninu '''Ilyena Lydia Mironoff''';{{efn|name = Birth|Fæðingarnafn Mirren hefur ýmist verið skráð sem '''Ilyena Lydia Mironoff''',<ref>{{cite news|url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1866625.stm|title = Mirren seeks Oscar glory|date = 11 March 2002|access-date = 3 August 2025|work = [[BBC News]]}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url = https://www.britannica.com/biography/Helen-Mirren|title = Helen Mirren|encyclopedia = [[Encyclopædia Britannica]]|accessdate = 3 August 2025}}</ref><ref name="biography.com">{{cite web |url=http://www.biography.com/people/helen-mirren-547434 |title=Helen Mirren Biography: Actor (1945–) |website=[[Biography.com]] |publisher=[[FYI (TV network)|FYI]]/[[A&E Networks]] |access-date=15 June 2016 |archive-date=16 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616095449/http://www.biography.com/people/helen-mirren-547434 |url-status=live }}</ref> '''Helen Lydia Mironoff'''<ref>{{cite news|url = https://www.irishtimes.com/culture/film/helen-mirren-i-m-not-chopped-liver-1.1918060|title = Helen Mirren: 'I'm not chopped liver'|last = Clarke|first = Donald|newspaper = [[The Irish Times]]|date = 5 September 2014|accessdate = 3 August 2025}}</ref><ref>{{cite news|url = https://people.com/movies/helen-mirren-life-and-career-in-photos/|title = Helen Mirren's Extraordinary Life and Career in Photos|last = Cho|first = Daniel J.|date = 25 July 2024|accessdate = 3 August 2025|work = [[People (magazine)|People]]}}</ref><ref name=ker>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/archive/2006/10/02/061002fa_fact1 |title=Command Performance: The reign of Helen Mirren |last=Lahr |first=John |date=2 October 2006 |magazine=[[The New Yorker]] |access-date=24 October 2010 |archive-date=20 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620132632/http://www.newyorker.com/archive/2006/10/02/061002fa_fact1 |url-status=live }}</ref> eða minnst einu sinni sem ''' Ilyena Lydia Vasilievna Mironov'''.<ref>{{Cite web |last=Hunt |first=Stacey Wilson |date=2010-12-07 |title=Hollywood's Great Dame: Helen Mirren |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hollywoods-great-dame-helen-mirren-56687/ |access-date=2024-01-06 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US |archive-date=6 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106221707/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/hollywoods-great-dame-helen-mirren-56687/ |url-status=live }}</ref>}} 26. júlí 1945) er enskur leikari.{{efn|Mirren vill frekar vera kölluð „leikari“ en „leikkona“.}} Mirren er talin meðal bestu leikara Bretlands og hefur hlotið fjölda verðlauna, meðal annars [[Óskarsverðlaunin|Óskarsverðlaun]], þrenn [[Golden Globe-verðlaunin|Golden Globe-verðlaun]], fern [[BAFTA-verðlaunin|BAFTA-verðlaun]], fimm [[Emmy-verðlaunin|Emmy-verðlaun]], [[Tony-verðlaunin|Tony-verðlaun]], tvenn [[Besta leikkona á Kvikmyndahátíðinni í Cannes|Cannes-kvikmyndaverðlaun]], [[Volpi-bikarinn|Volpi-bikar]] og [[Laurence Olivier-verðlaunin|Laurence Olivier-verðlaun]]. Hún er eina manneskjan sem hefur náð svokallaðri „þrefaldri leiklistarkórónu“ bæði í Bandaríkjunum og í Bretlandi og hefur jafnframt hlotið heiðursverðlaun [[BAFTA]], heiðursverðlaun [[Gullbjörninn|Gullbjörnsins]], [[Screen Actors Guild-verðlaunin]] fyrir æviafrek og [[Cecil B. DeMille-verðlaunin]]. Mirren var slegin til riddara sem liðsforingi í reglu breska heimsveldisins (DBE) af [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabetu 2. drottningu]] árið 2003.<ref name="Ceremony">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3294531.stm |title=Dame Helen centre stage at palace |date=5 December 2003 |website=[[BBC News Online|BBC News]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725070213/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3294531.stm |archive-date=25 July 2012}}</ref> Mirren hóf feril sinn í leiklist í breska [[National Youth Theatre|ungmennaþjóðleikhúsinu]], þar sem hún lék [[Kleópatra 7.|Kleópötru]] í leikritinu ''[[Anton og Kleópatra]]'' (1965). Hún gekk síðar til liðs við [[Konunglega Shakespeare-félagið]] og átti frumraun sína í [[West End-leikhús]]i árið 1975. Hún hlaut Laurence Olivier-verðlaunin sem besta leikkonan fyrir að leika Elísabetu 2. í leikritinu ''The Audience'' (2013). Hún lék hlutverkið aftur á [[Broadway]] og vann Tony-verðlaunin sem besta leikkonan í leikriti. Hún var tilnefnd til Tony-verðlauna fyrir leikritin ''[[Mánuður í sveit]]'' (1995) og ''[[Dauðadansinn (leikrit)|Dauðadansinn]]'' (2002). Fyrsta kvikmyndahlutverk Mirren var í myndinni ''[[Herostratus (kvikmynd)|Herostratus]]'' (1967) og fyrsta aðalhlutverk hennar var í myndinni ''[[Sjálfræði (kvikmynd)|Sjálfræði]]'' (1969).<ref name="age">{{cite magazine|date=1 December 2025|access-date=1 December 2025|first=Stephen|last=Vagg|url=https://www.filmink.com.au/forgotten-australian-films-age-of-consent|title=Forgotten Australian Films: Age of Consent|magazine=Filmink}}</ref> Mirren öðlaðist frekari frægð með hlutverkum sínum í myndum á borð við ''[[O Lucky Man!]]'' (1973), ''[[Caligula (kvikmynd)|Caligula]]'' (1979), ''[[Langur föstudagur]]'' (1980), ''[[Konungssverðið]]'' (1981), ''[[Moskítóströndin (kvikmyndin)|Moskítóströndin]]'' (1986) og ''[[Kokkurinn, þjófurinn, kona hans og elskhugi hennar]]'' (1989). Mirren hefur fjórum sinnum verið tilnefnd til Óskarsverðlauna, fyrir hlutverk hennar í myndunum ''[[Geggjun Georgs konungs]]'' (1994) ''[[Gosford Park]]'' (2001), ''[[Endastöðin]]'' (2009) og ''[[Drottningin (kvikmynd frá 2006)|Drottningin]]'', og vann verðlaunin sem besta aðalleikonan fyrir hlutverk sitt sem Elísabet 2. í þeirri síðastnefndu. Síðan þá hefur Mirren birst í myndum á borð við ''[[Ofviðrið (kvikmynd frá 2010)|Ofviðrið]]'', ''[[Hitchcock (kvikmynd)|Hitchcock]]'' (2012), ''[[Eye in the Sky (kvikmynd frá 2015)|Eye in the Sky]]'' (2015) og ''[[Trumbo (kvikmynd frá 2015)|Trumbo]]'' (2015). Hún hefur einnig birst í hasarmyndinni ''[[Red (kvikmynd frá 2010)|Red]]'' (2010) og [[Red 2|framhaldi hennar frá 2013]] og í fjórum myndum kvikmyndaraðarinnar ''[[Fast & Furious]]''. Í sjónvarpi lék Mirren rannsóknarlögreglukonuna Jace Tennison í lögregluþáttunum ''[[Djöfull í mannsmynd]]'' (''Prime Suspect'') frá [[ITV]] og var þrisvar tilnefnd til BAFTA-verðlauna sem besta leikkonan og tvisvar til Primetime Emmy-verðlauna sem besta aðalleikonan í sjónvarpsþáttum eða kvikmynd fyrir hlutverkið.<ref>{{cite web |url=https://www.emmys.com/bios/helen-mirren |title=Helen Mirren |website=[[Emmy Award]] |access-date=11 March 2018 |archive-date=12 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312024012/https://www.emmys.com/bios/helen-mirren |url-status=live }}</ref> Hún vann einnig Emmy-verðlaun fyrir að leika [[Ayn Rand]] í sjónvarpsmyndinni ''[[The Passion of Ayn Rand (kvikmynd)|The Passion of Ayn Rand]]'' (1999) og [[Elísabet 1.|Elísabetu 1. Englandsdrottningu]] í þáttaröðinni ''[[Elizabeth I (sjónvarpsþættir)|Elizabeth I]]'' á [[HBO]] (2005).<ref>{{cite news |title=Why Helen Mirren, at 75, remains the queen of acting |url=https://www.dw.com/en/why-helen-mirren-at-75-remains-the-queen-of-acting/a-52429296 |access-date=20 October 2020 |website=[[Deutsche Welle]] |archive-date=22 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022134325/https://www.dw.com/en/why-helen-mirren-at-75-remains-the-queen-of-acting/a-52429296 |url-status=live }}</ref> Meðal annarra sjónvarpshlutverka hennar má nefna ''[[Farandsalinn (kvikmynd)|Farandsalinn]]'' (2002), ''[[Phil Spector (kvikmynd)|Phil Spector]]'' (2013), ''[[Katrín mikla (sjónvarpsþættir)|Katrín mikla]]'' (2019), ''[[1923 (sjónvarpsþættir)|1923]]'' (2022) og ''[[MobLand]]'' (2025). ==Kvikmyndaskrá== {| class="wikitable sortable" |- ! Ár ! Titill ! Hlutverk ! class="unsortable" | Athugasemdir |- | 1966 | ''[[Fréttasnatinn]]'' (''Press for Time'') | Penelope Squires | Ekki á kreditlista |- | 1967 | ''[[Herostratus (kvikmynd)|Herostratus]]'' | Auglýsingakona | |- | 1968 | ''[[Draumur á Jónsmessunótt (kvikmynd frá 1968)|Draumur á Jónsmessunótt]]'' (''A Midsommer Night's Dream'') | [[Hermia]] | |- | 1969 | ''[[Sjálfræði (kvikmynd)|Sjálfræði]]'' (''Age of Consent'') | Cora Ryan | |- | 1970 | ''[[The Syndicate: A Death in the Family|Red Hot Shot]]'' | Óþekkt | |- | rowspan="2" | 1972 | ''[[Á valdi listarinnar]]'' (''Savage Messiah'') | Gosh Boyle | |- | ''[[Fröken Júlía]]'' | Fröken Júlía | |- | 1973 | ''[[O Lucky Man!]]'' | Patricia | |- | 1976 | ''[[Hamlet (kvikmynd frá 1976)|Hamlet]]'' | [[Ófelía (Hamlet)|Ófelía]]/[[Geirþrúður (Hamlet)|Geirþrúður]] | |- | rowspan="2" | 1979 | ''[[Caligula (kvikmynd)|Caligula]]'' | [[Milonia Caesonia|Caesonia]] | |- | ''[[S.O.S. Titanic]]'' | May Sloan | |- | rowspan="3" | 1980 | ''[[Hussy]]'' | Beaty | |- | ''[[Djöfullegt ráðabrugg Dr. Fu Manchu]]'' (''The Fiendish Plot of Dr. Fu Manchu'') | Alice Rage | |- | ''[[Langur föstudagur]]'' (''The Long Good Friday'') | Victoria | |- | 1981 | ''[[Konungssverðið]]'' (''Excalibur'') | [[Morgan le Fay|Morgana]] | |- | rowspan="2" | 1984 | ''[[Cal (kvikmynd frá 1984)|Cal]]'' | Marcella | |- | ''[[2010: The Year We Make Contact|2010]]'' | Tanya Kirbuk | |- | rowspan="3" | 1985 | ''[[Kraftaverk (kvikmynd frá 1985)|Kraftaverk]]'' (''Heavenly Pursuits'') | Ruth Chancellor | |- | ''[[Coming Through (kvikmynd frá 1985)|Coming Through]]'' | Frieda von Richthofen Weekley | |- | ''[[Bjartar nætur]]'' (''White Nights'') | Galina Ivanova | |- | 1986 | ''[[Moskítóströndin (kvikmynd)|Moskítóströndin]]'' (''The Mosquito Coast'') | Mother Fox | |- | 1988 | ''[[Eyja Pascalis]]'' (''Pascali's Island'') | Lydia Neuman | |- | rowspan="2" | 1989 | ''[[Þegar hvalirnir komu]]'' (''When the Whales Came'') | Clemmie Jenkins | |- | ''[[Kokkurinn, þjófurinn, kona hans og elskhugi hennar]]'' (''The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover'') | Georgina Spica | |- | rowspan="3" | 1990 | ''[[Hetjudáðir]]'' (''Bethune: The Making of a Hero'') | Frances Penny Bethune | |- | ''A Story is Not Final II: The Second Chapter'' | Xanyides | |- | ''[[Óvænt kynni]]'' (''The Comfort of Strangers'') | Caroline | |- | 1991 | ''[[Ferðin til Ítalíu]]'' (''Where Angels Fear to Tread'') | Lilia Herriton | |- | rowspan="2" | 1993 | ''[[Haukurinn (kvikmynd frá 1993)|Haukurinn]]'' (''The Hawk'') | Annie Marsh | |- | ''[[Prinsinn af Jótlandi]]'' (''Prince of Jutland'' eða ''Royal Deceit'') | Geruth | |- | rowspan="2" | 1994 | ''[[Geggjun Georgs konungs]]'' (''The Madness of King George'') | [[Karlotta af Mecklenburg-Strelitz|Karlotta drottning]] | |- | ''Children of God'' | Sögumaður (talsetning) | |- | 1995 | ''[[Snædrottningin (kvikmynd frá 1995)|Snædrottningin]]'' (''The Snow Queen'') | Snædrottningin (talsetning) | <ref name="btva">{{cite web |title=Helen Mirren (visual voices guide) |url=http://www.behindthevoiceactors.com/Helen-Mirren/ |access-date=July 26, 2024 |publisher=Behind The Voice Actors}} A green check mark indicates that a role has been confirmed using a screenshot (or collage of screenshots) of a title's list of voice actors and their respective characters found in its credits or other reliable sources of information.</ref> |- | 1996 | ''[[Móðurást (kvikmynd)|Móðurást]]'' (''Some Mother's Son'') | Kathleen Quigley | Einnig aðstoðarframleiðandi |- | 1997 | ''[[Gjörgæslan (kvikmynd)|Gjörgæslan]]'' (''Critical Care'') | Stella | |- | rowspan="2" | 1998 | ''Sidoglio Smithee'' | Hún sjálf | |- | ''[[Egypski prinsinn]]'' (''The Prince of Egypt'') | Túja drottning (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | 1999 | ''[[Drepum frú Tingle]]'' (''Teaching Mrs. Tingle'') | Frú Eve Tingle | |- | 2000 | ''[[Grænir fingur]]'' (''Greenfingers'') | Georgina Woodhouse | |- | rowspan="5" | 2001 | ''[[Skuldbindingin]]'' (''The Pledge'') | Læknir | |- | ''[[Skrímsli (kvikmynd)|Skrímsli]]'' (''No Such Thing'') | Stjórinn | |- | ''Happy Birthday'' | Virðuleg kona | Einnig leikstjóri |- | ''[[Hinsta óskin]]'' (''Last Orders'') | Amy | |- | ''[[Gosford Park]]'' | Frú Wilson | |- | 2003 | ''[[Dagatalsdömur]]'' (''Calendar Girls'') | Chris Harper | |- | rowspan="2" | 2004 | ''[[Uppgjörið]]'' (''The Clearing'') | Eileen Hayes | |- | ''[[Vistaskipti Helenu]]'' (''Raising Helen'') | Dominique | |- | rowspan="2" | 2005 | ''[[Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina (kvikmynd)|Leiðarvísir puttaferðalangsins um Vetrarbrautina]]'' (''The Hitchhiker's Guide to the Galaxy'') | Deep Thought (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | ''[[Skugga farþeginn]]'' (''Shadowboxer'') | Rose | |- | 2006 | ''[[Drottningin (kvikmynd frá 2006)|Drottningin]]'' (''The Queen'') | [[Elísabet 2. Bretadrottning|Elísabet 2.]] | |- | 2007 | ''[[Þjóðargersemi: Leyndarmálabókin]]'' (''National Treasure: Book of Secrets'') | Emily Appleton | |- | 2008 | ''[[Blekhjarta (kvikmynd)|Blekhjarta]]'' (''Inkheart'') | Elinor Loredan | |- | rowspan="2" | 2009 | ''[[State of Play (kvikmynd)|State of Play]]'' | Cameron Lynne | |- | ''[[Endastöðin]]'' (''The Last Station'') | [[Sofíja Tolstaja|Sofja Tolstoj]] | |- | rowspan="6" | 2010 | ''[[Love Ranch]]'' | [[Sally Conforte|Grace Bontempo]] | |- | ''[[Ofviðrið (kvikmynd frá 2010)|Ofviðrið]]'' (''The Tempest'') | [[Prosperó|Prospera]] | |- | ''[[Brighton Rock (kvikmynd frá 2010)|Brighton Rock]]'' | Ida | |- | ''[[Red (kvikmynd)|RED]]'' | Victoria Winslow | |- | ''[[Konungsríki uglanna]]'' (''Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole'') | Nyra (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | ''[[The Debt]]'' | Rachel Singer | |- | 2011 | ''[[Arthur (kvikmynd frá 2011)|Arthur]]'' | Lillian Hobson | |- | rowspan="2" | 2012 | ''[[The Door (kvikmynd frá 2012)|The Door]]'' | Emerenc | |- | ''[[Hitchcock (kvikmynd)|Hitchcock]]'' | [[Alma Reville]] | |- | rowspan="2" | 2013 | ''[[Skrímslaháskólinn]]'' (''Monsters University'') | Doktor Harðskel (Dean Hardscrabble) (talsetning) | <ref name="btva" /> |- | ''[[Red 2|RED 2]]'' | Victoria Winslow | |- | 2014 | ''[[The Hundred-Foot Journey (film)|The Hundred-Foot Journey]]'' | Madame Mallory |<ref>{{Cite web |last=Siegel |first=Tatiana |date=2013-07-01 |title=Helen Mirren to Star in DreamWorks Drama 'The Hundred-Foot Journey' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/helen-mirren-star-dreamworks-drama-578020/ |access-date=2024-07-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="4" | 2015 | ''[[Woman in Gold (kvikmynd)|Woman in Gold]]'' | [[Maria Altmann]] |<ref>{{Cite web |last=Nissim |first=Mayer |date=2014-05-15 |title=Orphan Black's Tatiana Maslany joins Helen Mirren in Woman in Gold |url=https://www.digitalspy.com/tv/a571229/orphan-blacks-tatiana-maslany-joins-helen-mirren-in-woman-in-gold/ |access-date=2024-07-26 |website=Digital Spy |language=en-GB}}</ref> |- | ''[[Unity (kvikmynd)|Unity]]'' | Sögumaður (kvikmynd) | |- | ''[[Eye in the Sky (2015 film)|Eye in the Sky]]'' | Colonel Katherine Powell |<ref>{{Cite web |last=Sneider |first=Jeff |date=2014-05-16 |title=Aaron Paul, Helen Mirren Join Colin Firth in Thriller 'Eye in the Sky' |url=https://www.thewrap.com/aaron-paul-helen-mirren-join-colin-firth-in-thriller-eye-in-the-sky/ |access-date=2024-07-26 |website=TheWrap |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Trumbo (kvikmynd frá 2015)|Trumbo]]'' | [[Hedda Hopper]] |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2014-04-14 |title=Helen Mirren Eyes Biopic 'Trumbo' With Bryan Cranston (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2014/film/news/helen-mirren-eyes-biopic-trumbo-with-bryan-cranston-exclusive-1201156848/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | 2016 | ''[[Collateral Beauty]]'' | Brigitte |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2015-12-02 |title=Helen Mirren in Talks to Join Will Smith in 'Collateral Beauty' (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2015/film/news/helen-mirren-will-smith-collateral-beauty-1201651390/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="3" | 2017 | ''[[Cries from Syria]]'' | Sögumaður (talsetning) | |- | ''[[The Fate of the Furious]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | Ekki á kreditlista<ref>{{Cite web |last=Wakeman |first=Gregory |date=2017-03-14 |title=How Helen Mirren Ended Up In The Fate Of The Furious, According To Vin Diesel |url=https://www.cinemablend.com/news/1635570/how-helen-mirren-ended-up-in-the-fate-of-the-furious-according-to-vin-diesel |access-date=2024-07-26 |website=CINEMABLEND |language=en}}</ref> |- | ''[[The Leisure Seeker]]'' | Ella Spencer | <ref>{{Cite web |last=Keslassy |first=Elsa |date=2017-08-31 |title=Focus Features Boards 'The Leisure Seeker' With Helen Mirren, Donald Sutherland (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2017/film/news/focus-features-boards-the-leisure-seeker-with-helen-mirren-donald-sutherland-exclusive-1202542658/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" | 2018 | ''[[Winchester (kvikmynd)|Winchester]]'' | [[Sarah Winchester]] |<ref>{{Cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=2016-05-14 |title=Helen Mirren Takes Aim At Playing Firearm Heiress In Hot Cannes Package 'Winchester' |url=https://deadline.com/2016/05/helen-mirren-takes-aim-at-playing-firearm-heiress-in-hot-cannes-package-winchester-1201755962/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[The Nutcracker and the Four Realms]]'' | Móðir Ginger |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2016-08-25 |title=Helen Mirren Joins Disney's 'The Nutcracker' |url=https://variety.com/2016/film/news/helen-mirren-nutcracker-disney-1201844942/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="5" | 2019 | ''[[Berlín, ég elska þig]]'' (''Berlin, I Love You'') | Margaret | <ref>{{Cite web |last=Barraclough |first=Leo |date=2018-05-13 |title=Saban Picks Up 'Berlin, I Love You,' Starring Keira Knightley, Helen Mirren |url=https://variety.com/2018/film/news/saban-berlin-i-love-you-keira-knightley-helen-mirren-1202808968/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Anna (kvikmynd frá 2019)|Anna]]'' | Olga | <ref>{{Cite web |last=Keslassy |first=Elsa |last2=Kroll |first2=Justin |date=2017-10-09 |title=Luc Besson Sets Next Film 'Anna' With Helen Mirren, Luke Evans (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2017/film/news/luc-besson-anna-helen-mirren-luke-evans-1202584144/ |access-date=2024-07-26 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Hobbs & Shaw]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | <ref>{{Cite web |date=August 13, 2018 |title=Helen Mirren to reprise Fast & Furious 8 role in Hobbs and Shaw |url=https://www.film-news.co.uk/news/UK/57156/Helen-Mirren-to-reprise-Fast-Furious-8-role-in-Hobbs-and-Shaw |access-date=2024-07-26 |website=Film-News.co.uk |language=en-US}}</ref> |- | ''[[The Good Liar]]'' | Betty McLeish | <ref>{{Cite web |last=Kit |first=Borys |date=2018-03-12 |title=Helen Mirren, Ian McKellen, Bill Condon Team for 'The Good Liar' (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/helen-mirren-ian-mckellen-bill-condon-team-good-liar-1093169/ |access-date=2024-07-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | ''[[AnneFrank. Parallel Stories|#AnneFrank. Parallel Stories]]'' | Sögumaður (talsetning) | <ref>{{Cite news |last=Bradshaw |first=Peter |date=2020-01-23 |title=#AnneFrank. Parallel Stories review – Helen Mirren hosts a heartfelt tribute |url=https://www.theguardian.com/film/2020/jan/23/anne-frank-parallel-stories-review-documentary-holocaust-helen-mirren |access-date=2024-07-26 |work=The Guardian |language=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | ''[[The One and Only Ivan (kvikmynd)|The One and Only Ivan]]'' | Snickers (talsetning) | <ref>{{Cite web |last=Kit |first=Borys |date=2018-05-01 |title=Helen Mirren, Danny DeVito Join Angelina Jolie in Disney's 'The One and Only Ivan' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/helen-mirren-danny-devito-join-angelina-jolie-disneys-one-ivan-1107471/ |access-date=2024-07-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |- | ''[[The Duke (kvikmynd frá 2020)|The Duke]]'' | Dorothy Bunton | <ref>{{Cite web |last=Grater |first=Tom |date=2019-10-29 |title=Jim Broadbent, Helen Mirren Art Heist Story 'The Duke' Greenlit At Pathé – AFM |url=https://deadline.com/2019/10/jim-broadbent-helen-mirren-art-heist-story-the-duke-greenlit-pathe-afm-1202770727/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | 2021 | ''[[F9 (kvikmynd)|F9]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | <ref>{{Cite web |last=Lawrence |first=Derek |date=July 8, 2019 |title=Fast & Furious 9: Charlize Theron, Helen Mirren are back |url=https://ew.com/movies/2019/07/08/charlize-theron-helen-mirren-fast-9/ |access-date=2024-07-26 |website=Entertainment Weekly |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708135451/https://ew.com/movies/2019/07/08/charlize-theron-helen-mirren-fast-9/ |archive-date=2019-07-08}}</ref> |- | rowspan="4" | 2023 | ''[[Golda (kvikmynd)|Golda]]'' | [[Golda Meir]] |<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Andreas |date=2021-04-06 |title=Helen Mirren To Play Israel's Only Female Prime Minister Golda Meir In Movie Biopic |url=https://deadline.com/2021/04/helen-mirren-golda-meir-israel-prime-minister-movie-1234728371/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Shazam! Fury of the Gods]]'' | [[Hespera]] | <ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2021-03-23 |title='Shazam: Fury Of The Gods': Helen Mirren To Play Villain Hespera In Sequel |url=https://deadline.com/2021/03/shazam-fury-of-the-gods-helen-mirren-villain-hespera-zachary-levi-1234720297/ |access-date=2024-07-26 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Fast X]]'' | Magdalene „Queenie“ Shaw | <ref>{{Cite web |last=Sarrubba |first=Stefania |date=July 19, 2022 |title=Fast X set photo confirms another Fast & Furious return |url=https://www.digitalspy.com/movies/a40649467/fast-x-set-photo-helen-mirren-return/ |access-date=July 26, 2024 |website=Digital Spy |language=en-GB}}</ref> |- | ''[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]'' | Sögumaður | <ref>{{Cite web |last=Miller |first=Julie |date=2022-12-16 |title=Helen Mirren Confirms That Was Her in the 'Barbie' Trailer—And There's More |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/12/helen-mirren-barbie-movie-trailer |access-date=2024-07-26 |website=Vanity Fair |language=en-US}}</ref> |- | 2024 | ''[[White Bird (kvikmynd)|White Bird]]'' | Grandmère / Sara Blum (gömul) | <ref>{{Cite web |last=N'Duka |first=Amanda |date=February 25, 2021 |title=Helen Mirren Joins Gillian Anderson In Lionsgate's 'White Bird: A Wonder Story' |url=https://deadline.com/2021/02/helen-mirren-gillian-anderson-white-bird-a-wonder-story-lionsgate-1234701030/ |access-date=July 26, 2024 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | ''[[The Thursday Murder Club (kvikmynd)|The Thursday Murder Club]]'' | Elizabeth Best | <ref>{{Cite web |last=Whittock |first=Jesse |date=April 23, 2024 |title=Helen Mirren, Pierce Brosnan & Ben Kingsley Cast In 'The Thursday Murder Club', Chris Columbus Set To Direct |url=https://deadline.com/2024/04/helen-mirren-pierce-brosnan-ben-kingsley-thursday-murder-club-1235892457/ |access-date=July 26, 2024 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | ''[[Goodbye June (kvikmynd)|Goodbye June]]'' | June Cheshire | |- | Óvíst | ''[[Switzerland (kvikmynd)|Switzerland]]'' | [[Patricia Highsmith]] | Í eftirframleiðslu<ref>{{cite web |last1=Goodfellow |first1=Melanie |title=Olivia Cooke Joins Helen Mirren & Alden Ehrenreich In Anton Corbijn's Patricia Highsmith Picture ''Switzerland'' As Filming Kicks Off In Rome |url=https://deadline.com/2025/01/olivia-cooke-helen-mirren-alden-ehrenreich-anton-corbijn-switzerland-1236271473/ |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=29 January 2025 |date=January 29, 2025}}</ref> |} ==Ítarefni á íslensku== * {{Tímarit.is|6223928|Helen Mirren|blað=[[Frjáls verslun]]|blaðsíða=176–177|höfundur=Hilmar Karlsson|útgáfudagsetning=1. apríl 2014}} ==Neðanmálsgreinar== <references group="lower-alpha"/> ==Tilvísanir== <references/> {{DEFAULTSORT:Mirren, Helen}} {{f|1945}} [[Flokkur:Emmy-verðlaunahafar]] [[Flokkur:Enskir leikarar]] [[Flokkur:Óskarsverðlaunahafar í flokki bestu leikkonu í aukahlutverki]] [[Flokkur:Trúleysingjar]] qet0diljfh6rtw92t8x44in5d8rbjnb 1 190990 1962770 2026-05-10T19:11:54Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Æviágrip}} {{Þýðing |titill=Helen Mirren |tungumál=en |id=1352542569 }}“ 1962770 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip}} {{Þýðing |titill=Helen Mirren |tungumál=en |id=1352542569 }} r79ubi8awxmg1dbzyrch8nanan4m3ro 1962771 1962770 2026-05-10T19:12:04Z TKSnaevarr 53243 1962771 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |titill=Helen Mirren |tungumál=en |id=1352542569 }} meqbbp7qsfjwnv7lyzcjcbgggzi40vz 0 190992 1962791 2026-05-11T02:02:41Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Stjórnmálamaður | nafn = Kamla Persad-Bissessar | mynd = Kamla Persad-Bissessar, 2025.jpg | titill= Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | stjórnartíð_start = 1. maí 2025 | forseti = [[Christine Kangaloo]] | forveri = [[Stuart Young]] | eftirmaður = | stjórnartíð_start2 = 26. maí 2010 | stjórnartíð_end2 = 9. september 2015 | forseti2 = [[George Maxwell Richards]]<br>[[Anthony Carmona]] | forveri2 = [[Patrick Manning]] | eftirmaður2 = Kei...“ 1962791 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Kamla Persad-Bissessar | mynd = Kamla Persad-Bissessar, 2025.jpg | titill= Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | stjórnartíð_start = 1. maí 2025 | forseti = [[Christine Kangaloo]] | forveri = [[Stuart Young]] | eftirmaður = | stjórnartíð_start2 = 26. maí 2010 | stjórnartíð_end2 = 9. september 2015 | forseti2 = [[George Maxwell Richards]]<br>[[Anthony Carmona]] | forveri2 = [[Patrick Manning]] | eftirmaður2 = [[Keith Rowley]] | myndatexti1 = Persad-Bissessar árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1952|4|22}} | fæðingarstaður = [[Siparia]], [[Trínidad og Tóbagó]] | þjóderni = [[Trínidad og Tóbagó|Trínidadísk]] | maki = {{gifting|Gregory Bissessar|1984}} | stjórnmálaflokkur =[[Sameinaða þjóðarráðið]] | háskóli = {{ubl|[[University of the West Indies]] ([[Baccalaureus Artium|BA]], [[Diploma of Education|DipEd]], [[Legum Baccalaureus|LLB]], [[Master of Business Administration|EMBA]])|[[Hugh Wooding Law School]] ([[Legal Education Certificate|LEC]])}} | gælunafn = Frænka (''Aunty'' eða ''Tanty Kams''<ref>{{cite web | title=Stand your ground, Aunty Kamla | date=March 2024 | url=https://newsday.co.tt/2024/02/29/stand-your-ground-aunty-kamla/ | access-date=28 June 2025 | archive-date=28 December 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251228082014/https://newsday.co.tt/2024/02/29/stand-your-ground-aunty-kamla/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | title=Kamla – patience like Job heralds her comeback | date=4 May 2025 | url=https://newsday.co.tt/2025/05/04/kamla-patience-like-job-heralds-her-comeback/ | access-date=28 June 2025 | archive-date=15 June 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250615001228/https://newsday.co.tt/2025/05/04/kamla-patience-like-job-heralds-her-comeback/ | url-status=live }}</ref>)<br>''Mowsie'' {{small|(móðursystir á trínídadísku hindí-úrdú)}} }} '''Kamla Susheila Persad-Bissessar''' (f. '''Persad''', 22. apríl 1952<ref name="Sookraj">{{cite news |title=Kamla came from humble beginnings |first=Radhica |last=Sookraj |url=http://guardian.co.tt/news/general/2010/05/26/kamla-came-humble-beginnings |newspaper=[[Trinidad Guardian|Trinidad and Tobago Guardian]] |date=26 May 2010 |access-date=27 May 2010 |archive-date=29 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529155331/http://guardian.co.tt/news/general/2010/05/26/kamla-came-humble-beginnings |url-status=live }}</ref>), gjarnan kölluð '''KPB''' er [[Trínídad og Tóbagó|trínídadískur]] lögfræðingur, stjórnmálakona og kennari sem hefur verið forsætisráðherra Trínídad og Tóbagó í tvígang, fyrst frá 2010 til 2015 og aftur frá maí 2025. Hún hefur jafnframt verið leiðtogi [[Sameinaða þjóðarráðið|Sameinaða þjóðarráðsins]] frá árinu 2010 og var leiðtogi trínídadísku stjórnarandstöðunnar á þremur tímabilum, frá 2006 til 2007, frá janúar til maí 2010 og frá 2015 til 2025. Persad-Bissessar er annar forsætisráðherrann í sögu landsins sem hefur gegnt embættinu tvisvar með hléi á milli, á eftir [[Patrick Manning]]. Persad-Bissessar er fyrsti kvenforsætisráðherrann í sögu Trínídad og Tóbagó. Hún var jafnframt fyrst kvenna til að gegna embætti ríkissaksóknara og stjórnarandstöðuleiðtoga í landinu,<ref name="Council">{{Cite web |title=Kamla Persad-Bissessar |url=https://www.councilwomenworldleaders.org/kamla-persad-bissessar |access-date=5 March 2026 |website=Council of Women World Leaders |language=en-US}}</ref><ref>Skard, Torild (2014) "Kamla Persad-Bissessar" in ''Women of power – half a century of female presidents and prime ministers worldwide'', Bristol: Policy Press {{ISBN|978-1-44731-578-0}}, pp. 271–3</ref> fyrsti kvenkyns formaður [[Samveldið|Samveldisins]]<ref>{{cite news |title=Kamla makes call for keener focus on women |url=https://www.guardian.co.tt/article-6.2.461732.1dda032307 |access-date=8 January 2020 |work=The Trinidad Guardian Newspaper |date=13 March 2011 }}</ref> og fyrsta konan af indverskum ættum sem varð ríkisstjórnarleiðtogi í ríki utan [[Indland]]s og [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]]. Árið 2011 taldi tímaritið ''[[Time]]'' Persad-Bissessar þrettándu áhrifamestu forystukonu í heimi.<ref>{{cite magazine |title=Top Female Leaders Around the World |url=https://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2005455,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320060212/http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2005455,00.html |archive-date=20 March 2019 |access-date=25 March 2019 |magazine=Time}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Fursti Búlgaríu | frá = 26. maí 2010 | til = 9. september 2015 | fyrir = [[Patrick Manning]]| eftir = [[Keith Rowley]] | }} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Trínídad og Tóbagó | frá = 1. maí 2025 | til =| fyrir = [[Stuart Young]] | eftir = Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Persad-Bissessar, Kamla}} {{f|1952}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Trínidad og Tóbagó]] e92vy4efa64q1mk3r4y6yws6vk3kt9j 1962794 1962791 2026-05-11T02:05:05Z TKSnaevarr 53243 1962794 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Kamla Persad-Bissessar | mynd = Kamla Persad-Bissessar, 2025.jpg | titill= Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | stjórnartíð_start = 1. maí 2025 | forseti = [[Christine Kangaloo]] | forveri = [[Stuart Young]] | eftirmaður = | stjórnartíð_start2 = 26. maí 2010 | stjórnartíð_end2 = 9. september 2015 | forseti2 = [[George Maxwell Richards]]<br>[[Anthony Carmona]] | forveri2 = [[Patrick Manning]] | eftirmaður2 = [[Keith Rowley]] | myndatexti1 = Persad-Bissessar árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1952|4|22}} | fæðingarstaður = [[Siparia]], [[Trínidad og Tóbagó]] | þjóderni = [[Trínidad og Tóbagó|Trínidadísk]] | maki = {{gifting|Gregory Bissessar|1984}} | stjórnmálaflokkur =[[Sameinaða þjóðarráðið]] | háskóli = {{ubl|[[University of the West Indies]] ([[Baccalaureus Artium|BA]], [[Diploma of Education|DipEd]], [[Legum Baccalaureus|LLB]], [[Master of Business Administration|EMBA]])|[[Hugh Wooding Law School]] ([[Legal Education Certificate|LEC]])}} | gælunafn = Frænka (''Aunty'' eða ''Tanty Kams''<ref>{{cite web | title=Stand your ground, Aunty Kamla | date=March 2024 | url=https://newsday.co.tt/2024/02/29/stand-your-ground-aunty-kamla/ | access-date=28 June 2025 | archive-date=28 December 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251228082014/https://newsday.co.tt/2024/02/29/stand-your-ground-aunty-kamla/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | title=Kamla – patience like Job heralds her comeback | date=4 May 2025 | url=https://newsday.co.tt/2025/05/04/kamla-patience-like-job-heralds-her-comeback/ | access-date=28 June 2025 | archive-date=15 June 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250615001228/https://newsday.co.tt/2025/05/04/kamla-patience-like-job-heralds-her-comeback/ | url-status=live }}</ref>)<br>''Mowsie'' {{small|(móðursystir á trínídadísku hindí-úrdú)}} }} '''Kamla Susheila Persad-Bissessar''' (f. '''Persad''', 22. apríl 1952<ref name="Sookraj">{{cite news |title=Kamla came from humble beginnings |first=Radhica |last=Sookraj |url=http://guardian.co.tt/news/general/2010/05/26/kamla-came-humble-beginnings |newspaper=[[Trinidad Guardian|Trinidad and Tobago Guardian]] |date=26 May 2010 |access-date=27 May 2010 |archive-date=29 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529155331/http://guardian.co.tt/news/general/2010/05/26/kamla-came-humble-beginnings |url-status=live }}</ref>), gjarnan kölluð '''KPB''' er [[Trínidad og Tóbagó|trínidadískur]] lögfræðingur, stjórnmálakona og kennari sem hefur verið forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó í tvígang, fyrst frá 2010 til 2015 og aftur frá maí 2025. Hún hefur jafnframt verið leiðtogi [[Sameinaða þjóðarráðið|Sameinaða þjóðarráðsins]] frá árinu 2010 og var leiðtogi trínidadísku stjórnarandstöðunnar á þremur tímabilum, frá 2006 til 2007, frá janúar til maí 2010 og frá 2015 til 2025. Persad-Bissessar er annar forsætisráðherrann í sögu landsins sem hefur gegnt embættinu tvisvar með hléi á milli, á eftir [[Patrick Manning]]. Persad-Bissessar er fyrsti kvenforsætisráðherrann í sögu Trínídad og Tóbagó. Hún var jafnframt fyrst kvenna til að gegna embætti ríkissaksóknara og stjórnarandstöðuleiðtoga í landinu,<ref name="Council">{{Cite web |title=Kamla Persad-Bissessar |url=https://www.councilwomenworldleaders.org/kamla-persad-bissessar |access-date=5 March 2026 |website=Council of Women World Leaders |language=en-US}}</ref><ref>Skard, Torild (2014) "Kamla Persad-Bissessar" in ''Women of power – half a century of female presidents and prime ministers worldwide'', Bristol: Policy Press {{ISBN|978-1-44731-578-0}}, pp. 271–3</ref> fyrsti kvenkyns formaður [[Samveldið|Samveldisins]]<ref>{{cite news |title=Kamla makes call for keener focus on women |url=https://www.guardian.co.tt/article-6.2.461732.1dda032307 |access-date=8 January 2020 |work=The Trinidad Guardian Newspaper |date=13 March 2011 }}</ref> og fyrsta konan af indverskum ættum sem varð ríkisstjórnarleiðtogi í ríki utan [[Indland]]s og [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]]. Árið 2011 taldi tímaritið ''[[Time]]'' Persad-Bissessar þrettándu áhrifamestu forystukonu í heimi.<ref>{{cite magazine |title=Top Female Leaders Around the World |url=https://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2005455,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320060212/http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2005455,00.html |archive-date=20 March 2019 |access-date=25 March 2019 |magazine=Time}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | frá = 26. maí 2010 | til = 9. september 2015 | fyrir = [[Patrick Manning]]| eftir = [[Keith Rowley]] | }} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | frá = 1. maí 2025 | til =| fyrir = [[Stuart Young]] | eftir = Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Persad-Bissessar, Kamla}} {{f|1952}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Trínidad og Tóbagó]] hu7nxco3d437e8gmpkxb9mwaowbdzom 1962795 1962794 2026-05-11T02:05:29Z TKSnaevarr 53243 1962795 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Kamla Persad-Bissessar | mynd = Kamla Persad-Bissessar, 2025.jpg | titill= Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | stjórnartíð_start = 1. maí 2025 | forseti = [[Christine Kangaloo]] | forveri = [[Stuart Young]] | eftirmaður = | stjórnartíð_start2 = 26. maí 2010 | stjórnartíð_end2 = 9. september 2015 | forseti2 = [[George Maxwell Richards]]<br>[[Anthony Carmona]] | forveri2 = [[Patrick Manning]] | eftirmaður2 = [[Keith Rowley]] | myndatexti1 = Persad-Bissessar árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1952|4|22}} | fæðingarstaður = [[Siparia]], [[Trínidad og Tóbagó]] | þjóderni = [[Trínidad og Tóbagó|Trínidadísk]] | maki = {{gifting|Gregory Bissessar|1984}} | stjórnmálaflokkur =[[Sameinaða þjóðarráðið]] | háskóli = {{ubl|[[University of the West Indies]] ([[Baccalaureus Artium|BA]], [[Diploma of Education|DipEd]], [[Legum Baccalaureus|LLB]], [[Master of Business Administration|EMBA]])|[[Hugh Wooding Law School]] ([[Legal Education Certificate|LEC]])}} | gælunafn = Frænka (''Aunty'' eða ''Tanty Kams''<ref>{{cite web | title=Stand your ground, Aunty Kamla | date=March 2024 | url=https://newsday.co.tt/2024/02/29/stand-your-ground-aunty-kamla/ | access-date=28 June 2025 | archive-date=28 December 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251228082014/https://newsday.co.tt/2024/02/29/stand-your-ground-aunty-kamla/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | title=Kamla – patience like Job heralds her comeback | date=4 May 2025 | url=https://newsday.co.tt/2025/05/04/kamla-patience-like-job-heralds-her-comeback/ | access-date=28 June 2025 | archive-date=15 June 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250615001228/https://newsday.co.tt/2025/05/04/kamla-patience-like-job-heralds-her-comeback/ | url-status=live }}</ref>)<br>''Mowsie'' {{small|(móðursystir á trínídadísku hindí-úrdú)}} }} '''Kamla Susheila Persad-Bissessar''' (f. '''Persad''', 22. apríl 1952<ref name="Sookraj">{{cite news |title=Kamla came from humble beginnings |first=Radhica |last=Sookraj |url=http://guardian.co.tt/news/general/2010/05/26/kamla-came-humble-beginnings |newspaper=[[Trinidad Guardian|Trinidad and Tobago Guardian]] |date=26 May 2010 |access-date=27 May 2010 |archive-date=29 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529155331/http://guardian.co.tt/news/general/2010/05/26/kamla-came-humble-beginnings |url-status=live }}</ref>), gjarnan kölluð '''KPB''' er [[Trínidad og Tóbagó|trínidadískur]] lögfræðingur, stjórnmálakona og kennari sem hefur verið forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó í tvígang, fyrst frá 2010 til 2015 og aftur frá maí 2025. Hún hefur jafnframt verið leiðtogi [[Sameinaða þjóðarráðið|Sameinaða þjóðarráðsins]] frá árinu 2010 og var leiðtogi trínidadísku stjórnarandstöðunnar á þremur tímabilum, frá 2006 til 2007, frá janúar til maí 2010 og frá 2015 til 2025. Persad-Bissessar er annar forsætisráðherrann í sögu landsins sem hefur gegnt embættinu tvisvar með hléi á milli, á eftir [[Patrick Manning]]. Persad-Bissessar er fyrsti kvenforsætisráðherrann í sögu Trínidad og Tóbagó. Hún var jafnframt fyrst kvenna til að gegna embætti ríkissaksóknara og stjórnarandstöðuleiðtoga í landinu,<ref name="Council">{{Cite web |title=Kamla Persad-Bissessar |url=https://www.councilwomenworldleaders.org/kamla-persad-bissessar |access-date=5 March 2026 |website=Council of Women World Leaders |language=en-US}}</ref><ref>Skard, Torild (2014) "Kamla Persad-Bissessar" in ''Women of power – half a century of female presidents and prime ministers worldwide'', Bristol: Policy Press {{ISBN|978-1-44731-578-0}}, pp. 271–3</ref> fyrsti kvenkyns formaður [[Samveldið|Samveldisins]]<ref>{{cite news |title=Kamla makes call for keener focus on women |url=https://www.guardian.co.tt/article-6.2.461732.1dda032307 |access-date=8 January 2020 |work=The Trinidad Guardian Newspaper |date=13 March 2011 }}</ref> og fyrsta konan af indverskum ættum sem varð ríkisstjórnarleiðtogi í ríki utan [[Indland]]s og [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]]. Árið 2011 taldi tímaritið ''[[Time]]'' Persad-Bissessar þrettándu áhrifamestu forystukonu í heimi.<ref>{{cite magazine |title=Top Female Leaders Around the World |url=https://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2005455,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320060212/http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2005455,00.html |archive-date=20 March 2019 |access-date=25 March 2019 |magazine=Time}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | frá = 26. maí 2010 | til = 9. september 2015 | fyrir = [[Patrick Manning]]| eftir = [[Keith Rowley]] | }} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | frá = 1. maí 2025 | til =| fyrir = [[Stuart Young]] | eftir = Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Persad-Bissessar, Kamla}} {{f|1952}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Trínidad og Tóbagó]] ikakuhypv2bdns7zsozd5x2y0kdbsbv 1962797 1962795 2026-05-11T02:09:41Z TKSnaevarr 53243 1962797 wikitext text/x-wiki {{Stjórnmálamaður | nafn = Kamla Persad-Bissessar | mynd = Kamla Persad-Bissessar, 2025.jpg | titill= Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | stjórnartíð_start = 1. maí 2025 | forseti = [[Christine Kangaloo]] | forveri = [[Stuart Young]] | eftirmaður = | stjórnartíð_start2 = 26. maí 2010 | stjórnartíð_end2 = 9. september 2015 | forseti2 = [[George Maxwell Richards]]<br>[[Anthony Carmona]] | forveri2 = [[Patrick Manning]] | eftirmaður2 = [[Keith Rowley]] | myndatexti1 = Persad-Bissessar árið 2025. | fæddur = {{fæðingardagur og aldur|1952|4|22}} | fæðingarstaður = [[Siparia]], [[Trínidad og Tóbagó]] | þjóderni = [[Trínidad og Tóbagó|Trínidadísk]] | maki = {{gifting|Gregory Bissessar|1984}} | stjórnmálaflokkur =[[Sameinaða þjóðarráðið]] | háskóli = {{ubl|[[University of the West Indies]] ([[Baccalaureus Artium|BA]], [[Diploma of Education|DipEd]], [[Legum Baccalaureus|LLB]], [[Master of Business Administration|EMBA]])|[[Hugh Wooding Law School]] ([[Legal Education Certificate|LEC]])}} | gælunafn = Frænka (''Aunty'' eða ''Tanty Kams''<ref>{{cite web | title=Stand your ground, Aunty Kamla | date=March 2024 | url=https://newsday.co.tt/2024/02/29/stand-your-ground-aunty-kamla/ | access-date=28 June 2025 | archive-date=28 December 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251228082014/https://newsday.co.tt/2024/02/29/stand-your-ground-aunty-kamla/ | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | title=Kamla – patience like Job heralds her comeback | date=4 May 2025 | url=https://newsday.co.tt/2025/05/04/kamla-patience-like-job-heralds-her-comeback/ | access-date=28 June 2025 | archive-date=15 June 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250615001228/https://newsday.co.tt/2025/05/04/kamla-patience-like-job-heralds-her-comeback/ | url-status=live }}</ref>)<br>''Mowsie'' {{small|(móðursystir á trínídadísku hindí-úrdú)}} }} '''Kamla Susheila Persad-Bissessar''' (f. '''Persad''', 22. apríl 1952<ref name="Sookraj">{{cite news |title=Kamla came from humble beginnings |first=Radhica |last=Sookraj |url=http://guardian.co.tt/news/general/2010/05/26/kamla-came-humble-beginnings |newspaper=[[Trinidad Guardian|Trinidad and Tobago Guardian]] |date=26 May 2010 |access-date=27 May 2010 |archive-date=29 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529155331/http://guardian.co.tt/news/general/2010/05/26/kamla-came-humble-beginnings |url-status=live }}</ref>), gjarnan kölluð '''KPB''' er [[Trínidad og Tóbagó|trínidadískur]] lögfræðingur, stjórnmálakona og kennari sem hefur verið forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó í tvígang, fyrst frá 2010 til 2015 og aftur frá maí 2025. Hún hefur jafnframt verið leiðtogi [[Sameinaða þjóðarráðið|Sameinaða þjóðarráðsins]] frá árinu 2010 og var leiðtogi trínidadísku stjórnarandstöðunnar á þremur tímabilum, frá 2006 til 2007, frá janúar til maí 2010 og frá 2015 til 2025. Persad-Bissessar er annar forsætisráðherrann í sögu landsins sem hefur gegnt embættinu tvisvar með hléi á milli, á eftir [[Patrick Manning]]. Persad-Bissessar er fyrsti kvenforsætisráðherrann í sögu Trínidad og Tóbagó. Hún var jafnframt fyrst kvenna til að gegna embætti ríkissaksóknara og stjórnarandstöðuleiðtoga í landinu,<ref name="Council">{{Cite web |title=Kamla Persad-Bissessar |url=https://www.councilwomenworldleaders.org/kamla-persad-bissessar |access-date=5 March 2026 |website=Council of Women World Leaders |language=en-US}}</ref><ref>Skard, Torild (2014) "Kamla Persad-Bissessar" in ''Women of power – half a century of female presidents and prime ministers worldwide'', Bristol: Policy Press {{ISBN|978-1-44731-578-0}}, bls. 271–3</ref> fyrsti kvenkyns formaður [[Samveldið|Samveldisins]]<ref>{{cite news |title=Kamla makes call for keener focus on women |url=https://www.guardian.co.tt/article-6.2.461732.1dda032307 |access-date=8 January 2020 |work=The Trinidad Guardian Newspaper |date=13 March 2011 }}</ref> og fyrsta konan af indverskum ættum sem varð ríkisstjórnarleiðtogi í ríki utan [[Indland]]s og [[Indlandsskagi|Indlandsskaga]]. Persad-Bissessar varð leiðtogi Sameinaða þjóðarráðsins árið 2010.<ref name="Council" /> Eftir að flokkurinn tapaði þingkosningum landsins árið 2015 varð hún leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Árið 2025 leiddi Persad-Bissessar Sameinaða þjóðarráðið og svonefnt „hagsmunabandalag“ fleiri stjórnmálaflokka til sigurs í þingkosningum og hún varð því aftur forsætisráðherra 1. maí 2025.<ref>{{Cite news |last=Kissoon |first=Carolyn |date=1 May 2025 |title=PM pledges love, justice, and transformation |url=https://trinidadexpress.com/newsextra/pm-pledges-love-justice-and-transformation/article_5e0b78ce-2b7c-424c-bfa5-f9e4ba6a6de7.html |access-date=1 May 2025 |work=[[Trinidad and Tobago Express]] |archive-date=2 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502005128/https://trinidadexpress.com/newsextra/pm-pledges-love-justice-and-transformation/article_5e0b78ce-2b7c-424c-bfa5-f9e4ba6a6de7.html |url-status=live }}</ref> Árið 2011 taldi tímaritið ''[[Time]]'' Persad-Bissessar þrettándu áhrifamestu forystukonu í heimi.<ref>{{cite magazine |title=Top Female Leaders Around the World |url=https://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2005455,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320060212/http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2005455,00.html |archive-date=20 March 2019 |access-date=25 March 2019 |magazine=Time}}</ref> ==Tilvísanir== <references/> {{Töflubyrjun}} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | frá = 26. maí 2010 | til = 9. september 2015 | fyrir = [[Patrick Manning]]| eftir = [[Keith Rowley]] | }} {{Erfðatafla | titill = Forsætisráðherra Trínidad og Tóbagó | frá = 1. maí 2025 | til =| fyrir = [[Stuart Young]] | eftir = Enn í embætti| }} {{Töfluendir}} {{stubbur|æviágrip|stjórnmál}} {{DEFAULTSORT:Persad-Bissessar, Kamla}} {{f|1952}} [[Flokkur:Forsætisráðherrar Trínidad og Tóbagó]] 7g7hx3andfsx1nequyg62qbcfmtocpk 14 190993 1962792 2026-05-11T02:03:29Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Forsætisráðherrar eftir löndum|Trínídad og Tóbagó]] [[Flokkur:Trínídadískir stjórnmálamenn]]“ 1962792 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Forsætisráðherrar eftir löndum|Trínídad og Tóbagó]] [[Flokkur:Trínídadískir stjórnmálamenn]] f24vkb4b3g6felf5jeypqn2tfyeupnx 1962793 1962792 2026-05-11T02:04:08Z TKSnaevarr 53243 1962793 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Forsætisráðherrar eftir löndum|Trínídad og Tóbagó]] [[Flokkur:Trínidadískir stjórnmálamenn]] 57y7l0gmt4u4nrzfczteyx7j9h64d7d 1 190994 1962796 2026-05-11T02:07:06Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „{{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |nafn= Kamla Persad-Bissessar |tungumál=en |id=1352516763 }}“ 1962796 wikitext text/x-wiki {{Æviágrip lifandi fólks}} {{Þýðing |nafn= Kamla Persad-Bissessar |tungumál=en |id=1352516763 }} 4ej7qzst2abtxeqst7ukl4ys9zupqn0 14 190995 1962810 2026-05-11T09:59:33Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Biblían]]“ 1962810 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Biblían]] hmeg1zwpi8icgo1yscx12qchxkve6yv 14 190996 1962812 2026-05-11T10:00:58Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Biblían]] [[Flokkur:Handrit]]“ 1962812 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Biblían]] [[Flokkur:Handrit]] 443i9e24v3qjzfetialy7id82uhnbjn 14 190997 1962828 2026-05-11T10:07:53Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Gamla testamentið]]“ 1962828 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Gamla testamentið]] qimp7os0mva2ps3f2f50dj96uhl4vxt 14 190998 1962844 2026-05-11T10:14:27Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]]“ 1962844 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Íslenskar bókmenntir]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]] 1so7r80eam7ze8hgqrpzf2tjzcw1vzh 1962850 1962844 2026-05-11T10:16:31Z TKSnaevarr 53243 1962850 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Íslenskar bækur]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]] of8rs3zbc9maromrnf6boheo8f96xqx 1962852 1962850 2026-05-11T10:17:15Z TKSnaevarr 53243 1962852 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Íslenskar bækur]] [[Flokkur:Íslenskar þýðingar]] [[Flokkur:Útgáfur og þýðingar á Biblíunni]] sz4hoooc014cvd1pwadu6v2zu4xjn5u 14 190999 1962864 2026-05-11T10:21:32Z TKSnaevarr 53243 Bjó til síðu með „[[Flokkur:Biblían]]“ 1962864 wikitext text/x-wiki [[Flokkur:Biblían]] hmeg1zwpi8icgo1yscx12qchxkve6yv